

Acılarını türküleriyle yoğuran ozan:
Mehmet
Koç


|HÜSEYİN
KIVANÇ


İSTANBUL
Mehmet
Koç adı 12 Eylül askeri darbesinden önceki dönemde çok bilinen bir
addı. Devrimci gecelerin yıldızıydı. Tek 45'lik plağını Ruhi Su'nun
desteğiyle çıkaran Mehmet Koç, daha sonra birçok 45'lik plak ve
kaset yaptı. Söylediği türküler nedeniyle işkenceler gördü, cezaevlerinde
kaldı ve uzun süreler yargılandı. 12 Eylül döneminden sonra Fransa'ya
gitti; ailesiyle birlikte Paris'te yaşadı. Orada da müzik ve resim
çalışmalarını sürdürdü. Fransa'da üniversite eğitimi gördü ve akademik
kariyer yaptı.
Şimdilerde
yeni bir kaseti çıktı Mehmet Koç'un: "Ses Verin Sesime Dağlar".
Söz ve müziğinin tümünün kendine ait olan bu yeni albümle ilgili
olarak ve bugüne kadarki müzik serüvenini Mehmet Koç'la konuştuk.
-Mehmet
Koç müziğe nasıl başladı?
- Babam sazı elime tutuşturduğunda henüz dört yaşındaydım. Zaten
bizim evde müzik yoğun olarak vardı. Babam köyün en iyi saz çalan
insanıydı. Daha radyo gelmemişti köye. Müzikle tek bağlantımız sazdı.
Beş yaşında bazı türküleri sazla çalmaya başladığımda harika çocuk
muamelesi görüyordum. İlkokula başladığımda duyduğum her türküyü
çalabiliyordum. İyi de resim yapmaya başlamıştım. Köyümüzdeki bütün
genç kızların çeyizlerindeki elle işledikleri kuşların, çiçeklerin
ve şahmeran resimlerinin tamamını ben çizerdim. Karşılığında da
yumurta alırdım. Müzisyen yanımı babamdan, resim yapma yanımı da
anamdan almışım. Anam, harika halı, kilim dokurdu. Motifleri ve
renkleri öyle bir ustalıkla kullanırdı ki, ünü, Sivas'tan Malatya'ya
kadar yayılmıştı. Hiç terzi görmemesine karşın, çocukluğumuzda bize
takım elbise dikerdi.
-
Müzik gelişiminiz nasıl oluştu?
- Bizim köye ilk radyo 1954 yılında geldi. Herkes şaşırmıştı. Radyo
aracılığıyla kendi yöremiz dışındaki yörelerin türkülerini öğrenme
ve çalma fırsatı doğmuştu. Ortaokul birinci sınıftayken, dost toplantılarında
iki buçuk liraya bağlamaya çalmaya başlamıştım. Müzik gelişimimdeki
en büyük etkenlerden biri de büyük ozanımız Aşık Veysel'i tanımamdı.
Ona hayran olmuş, etkisinden aylarca kurtulamamıştım.
Liseyi
bitirdikten sonra daha çok şehirli çocuklarla arkadaşlık kurmuştum.
Şehirli çocuklar bana, türkülerin geri bir kültür olduğunu ima ediyorlardı.
Bunların etkisiyle saz çaldığımı bile saklayacak, türküler söylemeyecektim.
Üniversiteye
başladığımda gitar, bateri, bas çalan 5 arkadaşımı bir araya getirerek
Ankara Ekspresi adlı müzik grubunu kurdum. Yabancı şarkılara Türkçe
sözler yazıyor ve söylüyorduk. O yıllarda kabul gören müzik de buydu.
Bu da sanki ilerici müzik budur gibi geliyordu bize.
O günlerde
büyük müzik ustası Ruhi Su'yu tanıdım. Yayıncı Remzi İnanç benim
bağlama çaldığımı biliyordu ve bir akşam Ankara Bahçelievler'de
beni Ruhi Su ile tanıştırdı. Aynı evde şair Ahmed Arif de vardı.
Ben nasıl mutlu olduğumu sözcüklerle anlatamam. Benim saz çaldığımı
öğrenince Ruhi Su bana sazını uzattı ve Pir Sultan Abdal'dan bir
türkü okumamı istedi. Türkünün bitiminde bana, "Neden kendi
müziğimizi, kendi türkülerimizi okumuyorsun da batı müziğini icra
ediyorsun" dedi. Bu soru karşısında o kadar utanmıştım ve sıkılmıştım
ki, yüzüm kıpkırmızı oldu. Yüzümün allak bullak olduğunu fark edince
bana, "Emperyalistler, sadece ekonomik olarak ülkeleri soymazlar.
Kültür emperyalizmini de beraberlerinde getirirler" dedi. Ve
ekledi: "İki gün sonra bana gel, sana plak yaptıralım".
O gece sabaha kadar uyuyamadım. Yıl 1967. İlk kırkbeşlik plağım
Ruhi Su usta sayesinde çıktı. Adı "Talancı"ydı. Plak çok
tutmuştu...
-
Sizi devrimci sanata iten neydi?
- Ruhi Su ile tanışmam benim müzik yaşamımın sıçrama tahtası olmuştur.
Yabancı müzik üzerine Türkçe sözler söylemekle bizim müziğimiz gelişir
miydi? Bugün, bu konuda şunu açık yüreklilikle söyleyebilirim. Aranjman
şarkıların egemen olduğu dönemde biz kendi öz müziğimizden, türkülerimizden
kompleks duyuyorduk. Oysa ki, gerçek halk sanatçıları olan Pir Sultan,
Karacaoğlan, Dadaloğlu'nu koruyan halk, gerçek değerlendiriciydi.
Geldiğimiz nokta çok ilginç, bir o kadar da düşündürücüdür. Gerçek
müziğimizi, dilimizi, kültürümüzü ve cumhuriyetimizi korumak devrimciliktir.
1968
yılı ile 1980 yılları arasında 17 kez cezaevine girdim, hapis yattım.
Bu da ulusal değerlerimizi korumak adınaydı.
-
Besteleriniz, sizden habersiz de kullanıldı değil mi?
- Bugüne kadar söz ve müziği bana ait olmak üzere 600'ün üzerinde
beste yaptım. Bu bestelerden 300'ünü ben ve çeşitli sanatçılar okudu.
Ancak telif hakları yasası olmadığı için bazı türkülerim çok çok
ünlü sanatçılar tarafından plaklara ve kasetlere haberim olmadan
okundu. Hem de geleneksel veya anonim diye yazılmıştı söz ve müziği.
Benim 1972 yılında plağa okuduğum söz ve müziği bana ait olan 'Şarkışla'ya
Düşürmesin Allah Sevdiği Kulunu' adlı bestem, daha sonra başkaları
tarafından plağa ve kasete okunmuş, söz-müzik anonim ya da geleneksel
yazılmıştı. Oysa ki, o yıllarda bu parçanın geleneksel olması mümkün
değildi. Kaldı ki, bu türküyü bestelediğimde Diyarbakır Cezaevi'nde
yatıyordum ve çeşitli devrimci siyasetlerden insanlar da bu türkünün
bana ait olduğuna tanıktır. Fransa'da yaşadığım yıllarda da Erdem
Buri ve Tülay German bu parçanın bana ait olduğunun en yakın tanıklarıdır.
-
'Ses Verin Sesime Dağlar' albümü nasıl oluştu?
- Biraz önce de belirttiğim gibi, bugüne dek hep devrimci arkadaşlarımın
ağıtlarını, türkülerini yapıyordum. Ama günün birinden kendi oğluma,
Hakan'ıma ağıt yazacağımı hiç mi hiç düşünmemiştim. Oğlum Hakan'ı
26 yaşında Fransa'da trafik kazasında yitirdim. Öyle ki, hiçbir
hekimin dindiremeyeceği, hiçbir suyun söndüremeyeceği acılar ve
yangınlar içerisindeydim. Acılarımı ve yangınlarımı paylaşırsam,
sesimi dağlara, kurtlara, kuşlara duyurursam belki acılarım hafifler
diye düşündüm. Albümdeki diğer 13 beste de bu tür parçalardan oluşmuş,
söz ve müziği bana aittir.
-
Bir süre önce ünlü halk sanatçısı Ruhi Su için, Atatürk Kültür Merkezi'nde
bir anma konseri düzenlendi. Çeşitli sanatçılar ve gruplar konsere
katıldı. Ruhi Su ve Dostlar Korosu da gecede Ruhi Su türkülerini
okudu. Dikkat çeken bir yan, Ruhi Su ve Dostlar Korosu, türküleri
söylerken saz kullanmadı. Ruhi Su, sazsız anlaşılabilir mi? Ya da
çoksesli müzikte saza yer yok mudur?
- Ben
bu konuda Ruhi Su'yu anlayamamanın ipuçlarını görüyorum. Herkese
soruyorum: Acaba Koro, Ruhi Su'dan daha mı çok armoni bilgisine
sahip? Ruhi Su'nun türkülerini sazla söylemesinin çok önemli bir
nedeni vardı. Sevgili hocamızın ivedilikle gördüğü ve tespit ettiği
önemli şey, ulusal bir müzik yaratmaktı. Yöreler arasındaki farklı
melodileri Ruhi Hoca, kendi çalma tekniğiyle ve bilgisiyle çözmüştü.
Yoksa niye bana bağlamayla müzik yapmamı telkin etsin ki!? Ya da
kendisi niye inatla türkülerini bağlamayla söylesin ki!? Gitarla
vaya piyanoyla söyleme olanağı yoktu da, biz mi keşfettik? Böyle
yapardı mı demek istiyoruz? Usta daha dün 'Sabahın Bir Sahibi Var,
Sorarlar Bir Gün Sorarlar' deyip gitmedi mi?
Elbette
ki çoksesli müzikte bağlamanın yeri vardır. Örneklere gelince: Arif
Sağ, Berlin Filarmoni Orkestrası'yla yaptı. Fransız Rabat, ünlü
bir orkesta şefidir ve orkestrasında iki de saz vardır. Ayrıca bu
orkestra Tülay German'a da bir plağında eşlik etmiş ve bizim sazı
da kullanmıştır.
TEMMUZ
2003