Elisir d’amore için çevrimiçi opera rehberi ve sinopsis
Donizetti bu operayı inanılmaz 13 günde yazdı. Don Pasquale ve Rossini’nin Barbiere di Siviglia’sı ile birlikte Elisir d’amore, 19. yüzyılın en iyi İtalyan buffo operalarının parlak üçlüsünü oluşturur (Csampai/Holland).
GENEL BAKIŞ VE HIZLI ERİŞİM
İçerik
Act I (Kırsal-sahne, köy-sahne)
Act II (The marriage-scene)
Öne Çıkanlar
Roles and Synopsis
Premiere
Milan, 1832
Libretto
Felice Romani, Eugène Scribes'in Le philtre adlı romanından uyarlanmıştır
The main roles
Adina, zengin ve kaprisli kiracı (soprano) - Nemorino, Basit fikirli genç köylü (tenor) - Belcore, çavuş ve asker (bariton) - Dulcamara, şarlatan (bas)
Recording recommendation
Yorum
Donizetti’nin dilemi
Donizetti üretken bir besteciydi. 30 yıldan kısa süren bestecilik döneminde 70 opera bestelemiştir. Bu büyük sayı için onu suçlamak haksızlık olur, çünkü yasal durum açıkça bestecinin aleyhineydi. Eserler teslim edildiğinde, besteci bir defaya mahsus olmak üzere tazminat alma hakkına sahipti. Daha sonra eserlerin kullanım hakları yayıncıya ya da emprezaryoya aitti. Fikri mülkiyetin korunması ancak daha sonra Verdi döneminde gelişti. Donizetti, arka planda herhangi bir hamisi olmayan serbest bir besteciydi. Bu nedenle, geçimini sağlamak için her yıl iki ya da üç eser yaratmak zorundaydı. Prima donnalar çok daha iyi durumdaydı ve aldıkları ücret bestecininkinden birkaç kat daha yüksekti.
Elbette Donizetti’nin eserleri arasında vasat olanlar da var. Ancak bazı operaları başyapıt niteliğindedir. Özellikle dört eseri öne çıkar: “La fille du régiment”, “Lucia di Lammermoor” ve “Don Pasquale” ile birlikte “Elisir d’amore” Donizetti’nin en büyük eserlerinden ve opera tarihinin en büyük müzikal komedilerinden biridir.
Elisir d’amore’un doğuşu
Donizetti operayı 13 gün gibi inanılmaz bir sürede yazdı. Zaman baskısı, Milano’nun Teatro alla Canobbiana’sındaki (La Scala ile birlikte şehrin ikinci popüler tiyatrosu) bir bestecinin sipariş edilen eserini zamanında tamamlayamamasından ve bu nedenle tiyatronun kısa sürede bir alternatife ihtiyaç duymasından kaynaklanıyordu. Rejisör Donizetti’den mevcut bir operayı revize etmesini istedi. Donizetti bunu yapmak istemedi, çünkü kısa bir süre önce komşu La Scala’da “Ugo, conte di Parigi” ile Lombard başkentinde bir fiyaskoyu kabul etmek zorunda kalmıştı ve bu hatayı telafi etmek istiyordu. Yeni bir eser yaratılması konusunda anlaşmaya varıldı. Librettist Romani yedi gün içinde bir libretto yaratmakla görevlendirildi! Bu ancak Romani’nin üretken yazar Eugen Scribe’nin Fransızca’dan mevcut bir öyküsünü alması sayesinde mümkün oldu. Dönemin besteleme tekniği sabit formüllere dayanıyordu. Elbette Donizetti’nin de her an çekmeceden çıkarabileceği bir eskiz ve melodi stoğu vardı.
Donizetti’nin imzalarını not etmek ilginçtir, çünkü sadece vokal çizgilerini yazdığını, buna ek olarak armonik ilerlemeyi belirtmek için bas çizgilerini not ettiğini görüyoruz. Buna orkestranın nasıl yapılacağına dair açıklamalar da eklemiştir. Kopyacı daha sonra parçaları yazdı ve Donizetti’nin gözetimi altında partisyonu tamamladı. Provalar sırasında son rötuşlar yapıldı.
Prömiyer
Operanın prömiyeri 12 Mayıs 1832’de yapıldığında Donizetti kariyerinin en parlak anlarından birini yaşadı. Seyircilerin alkışları devasa boyutlardaydı ve gazetelerin eleştirileri çok büyüktü. Donizetti böylece iki yıl önce “Anna Bolena” ile elde ettiği başarıyı parlak bir şekilde teyit etti ve sonunda arkadaşı ve rakibi Bellini ile eşit düzeyde İtalya’nın önde gelen opera bestecisi oldu.
Synopsis: Bir Bask köyündeki bir çiftlik evinde. Çiftlik işçileri çalışmaya ara verdiklerinde bir ağacın altında dinleniyorlar.
Perde, dans benzeri bir melodi eşliğinde şarkı söyleyen köylülerin yer aldığı pastoral bir sahne ile açılır.
Bel conforto al mietitore – Levine
Synopsis: Nemorino utangaç ve biraz da basit fikirli bir köylüdür. Zengin ve yakışıklı mal sahibi Adina’ya aşıktır. Adina ona ilgi göstermediği için bunalıma girmiştir
.
Donizetti bu kavatina’da (şarkı benzeri bir arya) aşık, sade ve düşünceli bir adamın resmini çizer. Basit do majör tonunda Nemorino, Adina’nın aşkına duyduğu özlemi anlatır. Sadece “Essa legge, studia…” (“Okuyor, çalışıyor…”) kısmında minör tonda bir bulanıklık duyarız, bu da Adina’nın eğitiminin onu Nemorino için ulaşılmaz kılabileceğini ima eder.
Bu kayıtta Luciano Pavarotti’yi duyuyoruz. Nemorino rolü onun en sevdiği rollerden biriydi. Bu rolde birçok opera evinde gerçek zaferler kazanmıştır. Vokal konusu lirik bir tenor ve rol basit ama yaramaz bir serseri gerektirir, bu da Luciano Pavarotti’ye mükemmel bir şekilde uyuyordu.
Quanto è bella, quanto è cara – Pavarotti
Adina, “Tristan ve Isolde “deki aşk iksiri efsanesini anlatıyor.
Synopsis: İşyerinde bir mola sırasında, çalışanlarına “Tristan ve Isolde” kitabını okur ve ikisinin bir aşk iksiri aracılığıyla birbirlerini nasıl bulduklarını eğlenerek anlatır. Nemorino uzaktan ilgiyle dinlemektedir. Kendisinin de aynı durumda olduğunu fark eder ve böyle bir aşk iksirine sahip olmayı diler.
Donizetti bu pasajı eğitimli Adina’yı tasvir etmek için saraylı bir valsle açar ve daha sonra taşralı halkın koro bölümünde daha basit bir melodiye geçer. Üçüncü bölümde Adina parlak bir makamda şarkı söyler. Donizetti, etkili Adina’nın bu tasviriyle basit Nemorino’ya karşı bir tezat oluşturur.
Bu sahneyi Viyana Devlet Operası’nın 2005’teki büyüleyici prodüksiyonunda (Otto Schenk’in zamansız sahnelemesine dayanarak) bu rolde mükemmel olan Anna Netrebko ile dinliyoruz. Belki koloratür sopranonun fach’ı kendisine ait değildi, ancak performans sanatları bu prodüksiyonu büyük bir olay haline getirdi.
Della crudele Isotta – Netrebko
Belcore’un yapmacık performansı
Synopsis: Köye bir grup asker gelir. Kendini beğenmiş çavuş Belcore ordu için asker toplamaktadır ve güzel Adina’ya kur yapmaktadır, Adina’nın gururu okşansa da onu geri çevirir.
Donizetti bu çavuşun şarkısının eşliğini baştan sona basit üçlemelerle yazmıştır, bu da Belcore’ye sempatik görünmemesini sağlamadan basit ve sert bir şey verir. Ancak Nemorino’nun dürüstlüğüne kıyasla bu yapmacıklığı onu yapay gösteriyor. Adina, arsızca yapmacık sözleri tekrarlayarak gururlu, kendine güvenen çavuşla alay eder ve her şey Rossinian bir komedi kreşendosuyla sona erer.
Come Paride vezzoso – Nucci / Netrebko
Nemorino Adina’dan umudunu kesiyor
Synopsis: Nemorino, Adina’ya aşkını bilmem kaçıncı kez dile getirir ama Adina ona güler. Adina, yakışıklı ama saf genç adama ilgi göstermeyecek kadar gururludur. Onun için tek bir şey vardır, sevgilinizi daha sık değiştirmelisiniz. Nemorino çaresizdir…
İlk bölümde Adina aşkın geçiciliği hakkında şarkı söyler. Bunun için Donizetti, Adina’ya son kelime olan “infedel “i harika bir kaprisle birkaç kez tekrarlatır ve daha da çılgınca süsletir. Ardından Nemorino’nun Adina’nın melodisini ustalıkla tekrarladığı ve Adina’ya Nemorino’nun aradığı nitelikte bir sevgili olmadığını gösterdiği hoş bir düet dinliyoruz.
Hafif bir koloratür soprano olan Kathleen Battle’ı dinliyoruz. Çok zarif ve seçkin bir Adina söylüyor. Bir düette onu Luciano Pavarotti ile birlikte dinleyeceksiniz.
Chiedi all’aura lusinghiera – Pavarotti / Battle
Donizetti her karaktere bir yüz veriyor
Synopsis: Köy meydanında bir kalabalık toplanır. Gezgin şarlatan Dulcamara her türlü rahatsızlığa karşı ilaçlarını sunmaktadır. Fiziksel ve zihinsel rahatsızlıkları iyileştirmedeki başarılarını kendinden emin bir şekilde övmektedir…
İlk resimde Donizetti her karaktere bir cavatina vermiş ve rollere net bir yüz kazandırmıştır. Önce romantik bir şekilde baygın Nemorino, sonra yüzeysel olarak kaprisli Adina ve üçüncüsü, Nemorino’ya maksimum kontrast olarak, en iyi Buffo tarzında abartılmış Belcore’nin maço karakteri. Dulcamara dördüncü ana karakter olarak sahneye girer.
Dulcamara bir müjdecinin otoritesiyle ortaya çıkar. Kendisini büyük bir bilim adamı olarak ilan eder ve kısa bir süre sonra kendini kenara çeker. Donizetti, şarlatanın retoriğine keman ve flütlerin noktalı notalarıyla eşlik ederek uzun konuşmaya eğlence ve komedinin büyüsünü katar.
Enzo Dara’yı Şarlatan’ın başarılı bir komedi canlandırmasında dinliyoruz.
Udite o rustici – Dara
Donizetti’nin Dulcamara ve Nemorino’nun komedi düeti
Synopsis: Nemorino, Adina’nın hikâyesini hatırlar ve Dulcamara’ya elinde Kraliçe Isolde’nin aşk iksiri olup olmadığını sorar. Rustik Dulcamara durumu hemen fark eder ve kolay bir anlaşmadan dolayı mutlu olur ve şüphelenmeyen kişiye aşk iksiri olarak bir şişe şarap satar. Ancak bu etki 24 saat boyunca (Dulcamara köyden tekrar kaybolduğunda) etkisini göstermez
.
Donizetti bu iki avanağın düetini çok zekice bestelemiştir. Aynı melodik yapıyı geliştirmeden üç kez tekrarlatmıştır. Nemorino uzun kantilenalarda müzikal olarak büyülenmiş bir şekilde şarkı söylerken, Dulcamara kolay kurbanla alay eder.
Nemorino ve Dulcamara’nın harika düetini iki versiyonda dinliyoruz. Birincisi, Luciano Pavarotti ve Enzo Dara’nın yer aldığı 1988 Met prodüksiyonundaki versiyon. Dara’nın hızlı söylenen sözlerdeki uzmanlığı (“Sillabato”), Pavarotti’nin harika lirik pasajlarıyla birleşerek dinleyici için harika bir ziyafet yaratıyor.
Voglio dir…Obbligato – Pavarotti/Dara/Levine
Belcanto – 100 yıl önceki şarkı söyleme kültürüne bir bakış
İlgilenenler düetin 1908 tarihli kaydını bulabilirler. Piyano eşliğinde yapılan kayıt, 19. yüzyılın şarkı söyleme kültürü hakkında ilginç bir fikir veriyor. Tenor Fernando de Lucia (1860-1925) “Gloria d’Italia” onursal unvanını taşıyordu. Elisir’in ilk seslendirilişinden otuz yıl sonra doğan sanatçının şarkıcılığı, döneminin bel canto geleneğini yansıtıyor. Çarpıcı bir şekilde, vokalde bugün alışık olduğumuzdan daha fazla rubato ve dolcezza bulunmaktadır.
“Obbligato, obbligato” pasajında de Lucia’yı duyuyoruz. Shaw-Taylor, üçlüklerdeki mutlak eşit söyleyişe ve “sesler sol ve mi üzerinde akarken, nota bir iplik haline gelirken “beato” kelimesindeki diminuendo ile uzun rubato, müzikal mükemmellikte geleneksel buffo şarkı söylemeyi gösterir.”
Obbligato – de Lucia / Badini
Nemorino aşk iksirini içiyor
Synopsis: Nemorino hemen şişeyi içer ve çok geçmeden kendi kendine mutlu bir şekilde şarkı söylemeye başlar. Adina yanından geçer ve hayretle onunla konuşur, onu hiç bu kadar neşeli görmediğini söyler. İçkiyle birlikte Nemorino’nun kendine güveni artmıştır ve ona yarın sevgilisiyle birlikte olacağını söyler. Nemorino’nun başka birini kastettiğini düşünen Adina, kibrinden fena halde etkilenir.
Artık Nemorino’nun da bir silahı vardır, şarapla donanmıştır ve Adina ile arasındaki psikolojik çekişme yoluna girer. Adina, Nemorino’da bir şeylerin değiştiğini fark etmiştir. Şarabın verdiği cesaretle Nemorino kendi melodisini (“Esulti pur la barbara”) söyler ve bu kez Adina onu itaatkâr bir şekilde tekrarlar. Hatta Nemorino ona iki kez coloratura ile meydan okur, Adina da kararlı bir şekilde iki kez net üst notalarla cevap verir. Şimdi düet, Nemorino’nun Adina’ya olan saygısının arttığının bir işareti olarak, seslerin uyumuyla sona erer.
Bu alıntıyı, Rolando Villazón ve Anna Netrebko’nun keyifli bir komediyle yer aldığı 2005 tarihli kayıtta görebilirsiniz.
Caro Elisir…Esulti pur la barbara – Villazón / Netrebko
Adina kendini Belcore’a atıyor
Synopsis: Belcore’un oradan geçiyor olması iyi bir şeydir. Adina ona düğün sözü verir. Tarih altı gün sonra olacaktır, bu Nemorino’yu eğlendirir, çünkü o zamana kadar Adina’nın aşkını kazanmış olacaktır.
Şimdi komedi devam ediyor. Nemorino kendisini çoktan kazanan olarak görmüştür ve Belcore’nin gelişi onu çok üzer. Donizetti kurnaz bir müzikal psikolog olduğunu göstermeye devam eder: Adina’nın Belcore’ye söz verdiği andan itibaren, Nemorino ve Adina birlikte coşkulu bir melodi söylerken, Belcore kendi müzikal motiflerinin peşine düşer. Müzik, librettodan farklı bir hikâye anlatır.
Tran, tran, tran…In Guerra ed in amor – Nucci
Hikaye dramatik bir dönüş yapıyor
Synopsis: Belcore’a alayının ertesi gün askere çağrılacağı bildirilir. Adina ve Belcore hemen evlenmeyi kabul ederler. Nemorino dehşete düşer ve düğünü başka bir güne ertelemesi için Adina’ya yalvarır. Adina, Nemorino’nun önünde toz içinde süründüğünü görünce zafer kazanır. Ancak çaresiz Nemorino’ya kimsenin kulak asacak hali yoktur.
Bu gerçek “colpo di scena “dan sonra, güçler yer değiştirmiştir. Operanın doruk noktalarından biri olan bu duygusal aryada Nemorino, duygusal bir yüksek notayla biten bir erteleme ister. Artık Adina, Nemorino’nun kendisini sevdiğinden emindir ama intikam almak istemektedir (“İntikam alacağım, ona eziyet edeceğim ki tövbe edip ayaklarıma kapansın”). Ancak bu sahnede bile müzik farklı bir dil konuşur, çünkü müzikte Nemorino’ya çoktan aşık olmuştur, Nemorino’nun dilsiz melodisini kölece birkaç kez tekrarlar ve sonunda sahne bir konçertoya dönüşür.
Sahneyi yine komedi Viyana prodüksiyonunda izleyin.
Signor sergente, signor sergente… Adina, credimi
Bu aryayı bir de Tito Schipa’nın 1924 tarihli harika kaydında dinleyin. Hiçbir tenor sesine bu kadar ifade katamazdı. Nemorino’nun yalvarışı, ağdalı olmadan iç açıcıdır. Aryanın sonunda harika bir diminuendo yapması harika. Schipa’nın bu yeteneği hakkında aydınlatıcı bir anekdot var. “Schipa’ya özel bir eğitim yöntemi önerildiği söylenir: Şan ağzının önünde yanan bir mum bir anda üflenmeyecek, şarkı söylerken yavaşça sönecekti – Schipa bu süreçte diminuendo sanatını öğrendiyse, mumlar gelecekte şan derslerinin vazgeçilmez bir parçası haline gelmelidir” (Fischer, “Große Stimmen”).
Adina credimi – Tito Schipa
Adina’nın intikamı
Synopsis: Nemorino’dan intikam almak isteyen Adina, tüm köy halkını düğüne davet eder…
Andiamo, Belcore… A lieto convito
Düğün hazırlıkları
Synopsis: Çiftlikte düğün hazırlıkları devam etmektedir. Dulcamara ve Adina doğaçlama olarak küçük bir oyun sahneye koyarlar.
Cantiamo, facciam, brindisi … io son ricco e tu sei bella – Battle / Dara
İkinci Elisir çalışıyor gibi görünüyor …
Synopsis: Nemorino çaresizlik içinde Dulcamara’ya başvurur, o da etkisini hızlandırmak için ikinci bir şişe almasını önerir. Ancak Nemorino tüm birikimini ilk şişeye harcamıştır. Rakibi Belcore ona askere gitme fikrini verir, böylece Belcore bir asker daha kazanabilecek ve bir rakibinden daha kurtulabilecektir. Nemorino harekete geçer ve askere alma parasıyla düğünden önce Adina’nın kalbini kazanmak için ikinci bir şişe satın alır. Bu arada bir kız, Nemorino’nun zengin amcasının öldüğünü ve ona yüklü bir miktar bıraktığını öğrenmiştir. Birdenbire cahil Nemorino’nun etrafı köyün kızları tarafından sarılır. Nemorino artık aşk iksirinin etkisine ikna olmuştur. Dulcamara da bu etkiye hayran kalır ve mucizevi tedaviyle övünür.
Luciano Pavarotti’yi 1970 tarihli Bonynge kaydından dinleyin.
Dell elisir mirabile – Sutherland / Pavarotti
Gelgit dönüyor
Synopsis: Amcasının ölümünden haberi olmayan Adina, Dulcamara’dan Nemorino’nun onun uğruna kendini Belcore’ye sattığını öğrenir. Çok etkilenen Adina, satış belgesini geri alır. Dulcamara da ona bir şişe satmak ister. Adina sadece gülümser ve Nemorino’yu gözleri ve gülümsemesiyle kazanmak istediğini söyler.”
Viyana Devlet Operası’nın TV kaydından büyüleyici Anna Netrebko’yu görün.
Una tenera ochiattina – Netrebko
Donizetti’nin ünlü aryası “una furtiva lagrima”
Synopsis: Nemorino, kızlar onu tuzağa düşürürken Adina’nın gözündeki yaşı fark ettiğini düşünür.
Bir fagot solosu ve arp (ilginç bir kombinasyon!) tarafından tanıtılan bu ünlü arya başlar. Motiflerinin güzelliğinin yanı sıra, her kıtanın ilk bölümünün minör, ikinci bölümünün majör olmasıyla da dikkat çeker. Acıdan umuda geçiş, fagot ve klarnetten oluşan etkileyici enstrümantasyonla harika bir şekilde zenginleştirilmiştir.
1901 yılında Enrico Caruso bu aryayı ilk kez seslendirdi. La Scala’daki ilk sezonuydu ve Toscanini yönetmişti. Ardından o güne kadar o tiyatroda duyulan en büyük alkış koptu. Bu opera, Caruso’nun Met’teki kariyerinin en önemli operalarından biri haline geldi. “Una furtiva lagrima” Caruso’nun kaydettiği ilk aryalardan biriydi ve (“Vesti la giubba” ile birlikte) onun alametifarikası haline geldi. Modern bir orkestra tarafından desteklenen bu kayıtta klasik rubato duyulabiliyor. Örneğin, ikinci “Che più cercando io vo “yu dinleyin; görkemli bir accelerando ile birleştiğinde, Pavarotti’nin 80 yıl sonraki sesinden iki kat daha uzun. Aynı şey “Io la vedo “daki (harika) uzun ritardando için de söylenebilir. Aryanın ikinci bölümünde Nemorino, Adina’yı kollarında tuttuğunu ve kalp atışlarını hissettiğini hayal eder. Enrico Caruso’yu bu pasajı şefkatle söylerken ve ardından bir “Cielo” ile coşarken dinleyin. “Si può morir “deki son kreşendo, sesin tümüyle kabarması ve son notaların parlamasıyla keyif verir.
Caruso’nun ve Pavarotti’nin yorumları arasındaki bu farklılığın nedeni nedir? 20. yüzyılda, esere sadakat adı altında şarkıcıları rubato’dan uzaklaştıran ve böylece yorumu günümüze kadar yeni yollara sürükleyen zalim Toscanini’nin saati vurdu.
Una furtiva lagrima (1) – Caruso
Luciano Pavarotti’den bir başka yorum daha.
Una furtiva lagrima (2) – Pavarotti
Ve Placido Domingo’dan bir üçüncüsü.
Una furtiva lagrima (3) – Placido Domingo
Adina’nın virtüöz aryası
Synopsis: Belgeyi Nemorino’ya getirir ve ona aşkını itiraf eder. Nemorino yedinci cennette.
Bu aryadan da anlaşılacağı üzere Donizetti, Rossini’nin abartılı buffo tarzını sadece bir final olarak kopyalamakla kalmamış, aynı zamanda “Prendi, per me sei libero “da olduğu gibi buffo bir operada duygusal veya melankolik pasajlar da bestelemiştir.
Bu kaydı ilk olarak Joan Sutherland ile dinliyoruz. Bu eserin koloraturlarına hakimiyeti büyüleyici.
Per me sei libero – Sutherland
Maria Callas’ın ikinci kaydı
Prendi, prendi, per mi sei libero – Callas
Ve Hilde Güden’in Giuseppe di Stefano ile yaptığı üçüncü kayıt. Sadeliği ve güzel dizeleriyle büyülüyor.
Prendi, prendi, per mi sei libero – Güden
Donizetti son sözü Dulcamara’ya verdi
Synopsis: Dulcamara kaçmadan önce aşk iksirini tüm köye över. Tüm köy bu harika esansı stoklar.
Ei coregge ogni defetto – Odena
Kayıt önerisi
DG, Luciano Pavarotti, Kathleen Battle ile James Levine ve New York Metropolitan Operası Koro ve Orkestrası yönetiminde.
veya televizyon kaydı olarak:
ERATO, Alfred Eschwé yönetiminde Anna Netrebko, Rolando Villazón, Leo Nucci, Ildebrando d’Arcangelo ve Viyana Devlet Operası Koro ve Orkestrası ile.
Peter Lutz, Opera-inside, Gaetano Donizetti’nin Elisir d’amore eseri için online opera rehberi