Sözleşme Nedir? İş Sözleşmesi Nedir ve Nasıl Hazırlanmalı ve Uygulanmalıdır?26 Nisan 2020
Hemen her iş kolunda bir çalışanın, başka bir iş yerine iş yapana bir serbest meslek sahibinin veya başka biri ile çalışan her hangi bir kimsenin bir sözleşmeyle o işe veya o iş yerine bağlanması hususu söz konusudur.
Örneğin yeni bir işe girerken size bir İş Sözleşmesi imzalatılır. Bu sözleşmede size; Haftada kaç saat, hemen hemen hangi koşullarda çalışacağınız, görevinizin tanımı, vs… bir çok konuyu belirten maddeler sunulur ve işçi/iş verenlerce imza altına alınır. Bu sözleşmeye aykırı hareketlerde de uygulanabilecek cezai yaptırımlar, hukuki olarak yetkili merciler ve cezalar belirtilmelidir.
Bir iş yerine dışarıdan iş yaparken veya bir iş yerinin, herhangi bir işini başka bir firmaya yaptırırken de elbette uyulması gereken kurallar ve bunları bildiğine ve kabul ettiğine dair onay çeşitli sözleşme ve sözleşmeler ile karşılıklı olarak imza altına alınır.
Sözleşmelerde Hangi Başlıklar Olmalıdır?
Kısaca başlıklar halinde aşağıdaki şekilde sıralayabiliriz;
- Taraflar: Bu başlık altında sözleşmeye konu tüm taraflar açıkça ve iletişim bilgileri ile birlikte belirtilmelidir.
- Sözleşmenin Konusu: Bu kısımda sözleşme ne için yapılıyor ve neleri kapsıyor. Yani kısacası bu sözleşmeyi yapmanın amacı nedir açıklaması yer almalıdır.
- Sözleşmenin Süresi: Sözleşme belirli süreli ise başlangıç ve bitiş tarihleri, belirli zamanlı bir sözleşme değil ise sadece başlangıç tarihi yer almalıdır.
- Sözleşmeye Konu Tarafların Ödev ve Yükümlülükleri: Bu başlık birden fazla olabilir. (Her taraf için ayrı ödevler ve yükümlülükler belirtilebilir.) Burada tarafların genel olarak hangi işlerden, işin tanımından ve yerine getirilirken dikkat edilmesi gereken hususlardan bahsedilir.
- Özel Şartlar (Gerekli İse): Burada sözleşmeye esas özel şartlar belirtilebilir. Eğer böyle bir durum yok ise bu alan belirtilmeyebilir.
- Fesih ve Tazminat: Bu aşamada projenin, işin düzgün gitmemesi, taraflardan birinin veya bir kaçının işi yapmaktan imtina etmesi, geciktirmesi, vs… gibi konularda dahil olmak üzere fesih şartları ve bu fesihler halinde doğabilecek cezai şartlar (tazminat, vs… gibi) yer almalıdır.
- Son Hükümler: Bu başlıkta da, uyuşmazlıklarla ilgili yetkili merciler ve kurumlar, sözleşmenin geneline atıfta bulunan (sözleşme 2 sayfa, *** maddeden oluşmaktadır ve 3 nüsha halinde… gibi) bazı önemli notlar yer almalıdır.
- Tarafların İmzası ve İmza Tarihleri: Bu kısım, bir başlıktan ziyade sayfanın en sonunda bir alan olmalıdır ve sözleşmeye konu tüm taraflar, ad-soyad/ünvan/vb… bilgilerini el ile yazdıktan sonra ıslak imza atarak sözleşme imza altına alınmalıdır.
Sözleşme Sadece Tek Tarafın Lehine Yapılabilir mi?
Hayır. Sözleşmeye konu tarafların ödev, yükümlülük ve hakları açık ve net bir şekilde belirtilmelidir. Aksi taktirde sözleşme geçersiz olabilir veya ilgili mahkemelerce geçersiz kılınabilir.
Sözleşmeyi İmzaya Yetkisi Olmayan Biri İmzalarsa Nolur?
Bu durumda sözleşme tümüyle geçersiz kılınacaktır. Zira eğer taraflar tüzel kişilik ise, sözleşmenin imzalanmasından önce imzaya yetkili taraflardan imza sirküsü ve varsa vekaletname talep edilmelidir. Kişinin ilgili firmada çalışıyor olması yeterli değildir. Aynı zamanda kesin ve net bir şekilde (noterden tasdiklenmiş şekilde) imza tarihinde imza yetkisinin bulunuyor olması gerekmektedir. Aksi taktirde herhangi bir dava halinde bu evrak mahkemece istenebilir ve sözleşme geçersiz kılınabilir.
Sözleşmede Tarih Yazmıyor ise Sözleşme Geçerli Midir?
Sadece sözleşmenin üst veya giriş kısmında tarih yazmaması sözleşmeyi tümüyle geçersiz kılmayabilir. Bu durumlar ihtilaf olarak değerlendirilip taraflarca bir anlaşmazlık durumunda sözleşme yetkili mahkemece geçerli veya geçersiz kabul edilebilir.
Ancak sözleşmenin hiçbir yerinde hiçbir suretle bir tarih yazılmamış ise ve bu tarihin yazmadığı kesin kanıtlara dayalı şekilde kabul görüyor ise sözleşme tümüyle geçersiz sayılır. Tabii unutulmamalıdır ki, bu tip durumların tümünde yargı yolu taraflar için daima açıktır.
Sözleşmede Tarafların Bilgileri Eksik veya Hatalı Yazıyor İse Sözleşme Geçerli Midir?
Aslında burada önemli olan, yazılan bilgilerin ne kadar eksik olduğu ve ne kadar bilinmezlik teşkil ettiğidir. Zira bir kaç imla hatası, önemsiz sayılabilecek bir bilginin biraz eksik yazılabilmesi (adreste mahalle/sokak yazmamak gibi) sözleşmeyi tamamen geçersiz kılmayabilir. Ancak tarafların kimler olduğunun tümüyle anlaşılmaz olması ve tüm bilgilerin hatalı olması da sözleşmeyi geçersiz kılabileceği gibi, bilgilerini eksik beyan eden taraf hakkında da hukuki işlem başlatılabilmesine sebebiyet verebilmektedir.
Ancak unutulmamalıdır ki, ilgili bilgilerin ne oranda önemli/önemsiz olduğu, ne kadar okunamaz veya sözleşmeyi geçersiz kılan bilgiler olduğu gibi tüm detaylar, bir anlaşmazlık halinde konuyu inceleyecek olan mahkeme tarafından onay görecektir. Yani bu konuda ezbere fikir beyan etmek doğru değildir.
İmza Altına Alınmayan Sözleşme Geçersiz Midir?
Burada, sözleşmenin hangi ortamda ve hangi yöntem ile yapıldığı tümüyle önemlidir. Eğer ıslak imza gerektiren ve başka türlü tarafların “okudum/onaylıyorum” beyanlarının olmadığı bir ortamda ise bu sorunun cevabı EVET’tir. Ancak kimi sözleşmeler internet ortamında (online) olarak yapılabildiği için, tarafların resmi e-posta adreslerinden “okudum, anladım, onaylıyorum” şeklinde belirttikleri onaylar geçerlilik kazanabilmektedir.
Burada da husus, sözleşmenin hangi şartlar altında ve neyi kapsayacak şekilde yapıldığıdır.
Sözleşmeler, Kanun Maddelerinin Üzerinde Midir?
Kimi iş verenlerce, sözleşme taraflarınca veya firmalarca bazen sözleşmelere öyle maddeler eklenebilmektedir ki, ilgili sözleşme içerisinde atıfta bulunulan kanunun bile kimi maddelerde üzerine çıkılabilmektedir. Örneğin;
* İşçi, haftalık 60 saat çalışma süresini kabul etmiş ve bu süre için herhangi bir ek mesai, tazminat, vb… talebinde bulunmayacağını peşinen kabul etmiştir.Gereksiz ve geçersiz bir madde…
Bu gibi bir madde tümüyle 4857 sayılı iş kanunun 63. maddesinde “Genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok kırkbeş saattir.” açık hükmüne tümüyle karşı çıktığından ve cümlede geçen “en çok” kavramının üzerine çıktığından bu madde tümüyle geçersizdir.
Bu gibi haller göz önünde bulundurularak da bakıldığında, sadece iş kanunu olması şart değil, ilgili sözleşme hangi kanun ile bütünleşik ise (İş Kanunu, Tüketici Kanunu, Ticaret Kanunu, vs…) o kanunda açık ve net belirlenmiş üst limitler var ise o üst limitleri aşamaz. Aynen yukarıda verdiğimiz örnekte olduğu gibi…
Ancak tekrar belirtmek gerekir ki; Kimi yerlerinde bu tip üst limitleri aşılmış maddeler yer alsa dahi sözleşme sırf bu yüzden tümüyle geçersiz kabul edilemeyebilir. Her zamanki gibi bu gibi durumlarda da ilgili/yetkili mahkemeler ve yargıtay son kararı vermekle tam yetkilidirler.