Gemi Kronometresi Nasıl İcat Edildi?
Bir gemi okyanusta yerini belirlemek istediğinde, güneşin en yüksekte bulunduğu konumu veya Kutupyıldızı’nın konumunu alarak ve ikisinden birinin başucundan uzaklığını hesaplayarak, bulunduğu enlemi (ekvatorun kuzeyinden veya güneyinden olan mesafe) ölçebiliyordu. Oysa bir geminin boylamını ölçmek (kendi limanından doğuya veya batıya uzaklığı) sadece zaman kesin olarak bilindiğinde mümkün oluyordu ve bu da o günlerde bir sorun oluşturuyordu. Sarkaçlı bir saatin geminin sallanan güvertesinde
çalışamayacağı açıktı ve zaman ölçümleri de kesinlikten uzaktı.
1714’te İngiliz hükümeti bir geminin boylamını belirleme yöntemini bulan kişiye o günlerde inanılmaz bir servet sayılan yirmi bin poundluk bir ödül koydu. Gemilerin yollarının daha kesin belirlenmesi ve artan ticaretten elde edilen karlar göz önüne alındığında, bu miktarın değerini karşılayacağı açıktı.
1728’de başlayarak, alet yapımcısı olan İngiliz john Harrison (1693-1776) her biri bir öncekinden daha iyi beş tane saat yaptı. Her saat öylesine yerleştirilmişti ki bir geminin sallanmasını ters yönde etkilemeden karşılayabilecek durumdaydı. Harrison farklı metallerden bir sarkaç tasarladı, böylece ısı değiştiğinde bile aynı uzunlukta sallanabiliyor ve aynı hızla çarpıyordu. Ayrıca kurulurken saatin işlemesini sağlayacak bir mekanizma da ekledi. Harrison’un saatlerinin her biri ödülün koşullarını yerine getiriyordu. Aslında denizde karada bilinen tüm saatlerden daha doğruydular. Harrison’un kronometrelerinden biri denizde geçen beş ayın sonunda bir dakikadan az bir süreliğine yanılmıştı. Fakat İngiliz Parlamentosu ödül konusunda inanılmaz derece cimrilik yaptı. Yıllarca Harrison’a ödemeyi geciktirdi. Harrison 1773’e kadar ödülün hepsini
alamadı.
Kaynak: Bilim ve Buluşlar Tarihi,