“Birçok aktivistin tutuklandığı bildiriliyor, bazı durumlarda kapıları çalındı ve ardından gözaltına alındılar.”
“Korkmak normal mi?”
-Evet elbette.
“Köyde terörle mücadele operasyonu yapılırken bile şimdiki kadar korkmamıştım.”
Hava karardığında endişeleniyorum.
“Bunca yıldır korkunç şeyler gördüm ve ben de senin gibi hissediyorum.”
Bir Rus sosyal ağında bu konuda yorum yapan iki kadını tanıyorum. Onlar, yakın zamanda Rusya’nın en karanlık gerçeklerini yaşamış insanlar ve yine de hiçbir zaman şimdiki kadar dertli olmadıklarını söylüyorlar. Bunlardan biri, birkaç yıl önce bir terörle mücadele operasyonunda yıkılan bir köyde yaşayan Kuzey Kafkasya’daki Dağıstanlı bir kadın. Evi yıkıldı ve daha sonra olanları bildirmek istediği için yetkililer tarafından bastırıldı. Diğeri ise göz korkutucu bir iklimin ortasında, Çeçenya savaşı da dahil olmak üzere yirmi yıldır Rusya’daki insan hakları ihlallerini belgeleyen önde gelen bir STK’nın yöneticisi.
Şimdi korkuyorlar ve haklılar. Bir haftadan kısa bir süre içinde hayat alt üst oldu. Şimdiye kadar otoriter bir ülkede yaşıyorlardı, ancak birkaç gün içinde Rusya, dış dünyadan izole edilmiş, ekonomik gerilemede ve muhalif sesleri boğarak kendi kendine yeten bir diktatörlük haline geldi.
İç düşman
STK’nın yöneticisi Kremlin tarafından beşinci köşe yazarı olarak kabul ediliyor ve yıllardır Rus gizli servisi olan FSB tarafından takip ve kontrol ediliyor. Çeçenya’da yan yana çalıştığı gazeteci ve insan hakları aktivisti iki arkadaşı, çalışmaları nedeniyle öldürüldü. Rusya’daki aktivistler, kendilerini savunmasız ve zulme uğramış hissetmenin ne demek olduğunu biliyorlar.
Kremlin’in Putin’in iktidara gelmesinden bu yana ve özellikle Ukrayna’da (2003) ve Gürcistan’da (2004) rejim değişikliklerine yol açan renkli devrimlerden sonra yaydığı anlatısında, Rusya kendisini sürekli parçalanma tehlikesiyle karşı karşıya olan bir ülke olarak sunuyor. Buna göre Rusya, onu parçalamak isteyen düşmanlar tarafından kuşatıldı. Bir yandan özellikle Batı ülkeleri ve onların askeri ittifakları ile dış tehdit olarak karşı karşıya kalırken, diğer yandan da iç tehditle, dış fonlarla Rusya’yı içeriden yok etmeye çalışan kişi ve kuruluşlarla uğraşmak zorunda.
İç düşmanı (organize sivil toplum) etkisiz hale getirmek için Kremlin bir dizi önlemi teşvik ediyor. Böylece, 2006 yılında, ülkede faaliyet gösteren tüm yabancı STK’ların, katı ve bürokratik gereklilikleri olan yeni bir yasaya göre kayıt yaptırmaları zorunluluk haline getirildi. Bu STK’ların çoğu ülkedeki faaliyetlerini askıya almak zorunda kaldı.
Bir yıl sonra, kapsamını “siyasi liderleri karalamayı” ve “ulusal gururun aşağılanmasını” içerecek şekilde genişleten yeni bir aşırıcılık yasası yürürlüğe girdi. Bu, Kremlin’in vatansever ve milliyetçi söyleminden sapan, “vatan savunucularını” eleştirenleri sekiz yıl hapis cezasına çarptırabileceği anlamına geliyordu.
Yabancı Ajan
Son olarak, sivil toplum üzerindeki baskıyı daha da arttırmak amacıyla, Duma 2012’de yabancı fon alan tüm sivil toplum kuruluşlarının Adalet Bakanlığı’na “yabancı ajan” olarak kaydedilecek bir yasayı çıkardı. Bu, pratikte bu örgütlerin çalışmalarının denetimler ve belgelerle engellenmesi ve bir bütün olarak toplum önünde kriminalize edilmesi anlamına geliyordu, çünkü bu “yabancı ajan” ifadesi, Stalin döneminde casuslara ve beşinci köşe yazarlarına atıfta bulunmak için kullanılan ifadeyi çağrıştırıyor.
Kuruluşlar, yayınladıkları tüm materyalleri “yabancı ajan” etiketiyle tanımlamak zorundaydı. Örneğin bazı yayınlarda bunu belirtmedikleri takdirde para cezasına çarptırılabilir, STK yetkilileri hapse girebilir ve örgüt tasfiye edilebilir. Bu, yakın zamanda Rusya’daki en eski ve en büyük insan hakları örgütü olan Memorial’ın başına da geldi. 1980’lerin sonlarında Nobel Barış Ödülü sahibi Andrei Sakharov gibi Sovyet muhalifleri tarafından kuruldu ve neredeyse tüm Rusya bölgelerinde ofisleri vardı. Geçen Aralık ayında bir yargıç, Memorial tarafından yayınlanan bazı materyallerde ‘yabancı ajan’ etiketi belirtilmediğini öne sürerek organizasyonun kapatılmasına karar verdi. Karara itiraz ettiler, ancak Rusya’da adalet bağımsız olmadığı için kararda bir değişiklik olacağından emin değiller.
Artan baskı
Muhalefet üzerindeki baskı, geçtiğimiz hafta boyunca çarpıcı biçimde yoğunlaştı. Şimdi ise Kremlin’in resmi anlatısı tüm ülkeye sıkı bir şekilde empoze edildi. Hem medya hem de sivil toplum kuruluşları, resmi medyanın yaydığı bilgileri tekrar etmek durumunda. Bazı devlet kurumları, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik saldırganlığına atıfta bulunmak için “savaş” veya “işgal” kelimesinin kullanılmasının yasak olduğu konusunda zaten uyarmıştı. “özel harekat” veya “askeri harekat” gibi örtmece ifadeler kullanılmalı.
Kontrolü artırmak için 4 Mart’ta Duma, “yanlış haber” yaymaktan, yani propaganda hattına girmeyen bilgileri yayınlamaktan on beş yıla kadar hapis cezası veren acımasız bir yasa çıkardı.
Şu andan itibaren, savaşla ilgili resmi görüşle çelişen herkes, en iyi ihtimalle para cezasına çarptırılacak veya askeri bir mahkeme tarafından yargılanacak.
Yabancı basın kitlesel olarak ülkeyi terk etti çünkü bu koşullarda gazetecilik yapamazsınız, sadece Kremlin’in propagandasında piyon olabilirsiniz. Geriye kalan bir avuç bağımsız Rus medya kuruluşu ise ya yetkililer tarafından engellendi ya da yetkililerin kararlarıyla kapatıldı. Şimdiye kadar, Putin’i eleştiren ve gerçeği açıklamaya devam eden tek medya kuruluşu, geçmişte altı gazetecisi öldürülmüş olan haftalık gazete Novaya Gazeta, Kremlin ile yüzleşmeyi asla bırakmadı.
Sivil toplumla ilgili olarak, savaşı protesto eden insanları destekleyen çok sayıda aktivist tutuklandı: bazı durumlarda kapılarına dayanılarak gözaltına alındılar.
“Z”
Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin başlangıcından bu yana, araçlarda, Putin yanlısı protesto pankartlarında ve büyük Rus şehirlerinin metrolarında ve sokaklardaki reklam panolarında “Z” harfi belirdi. Üzerinde “Z” yazılı siyah tişörtlü gençlerin Rus bayraklarını sallayarak “Rusya” ve “Putin” diye bağırdığı Ukrayna savaşını destekleyen videolar kaydedildi. Savunma Bakanlığı’na göre “Z”, “Za Pobedu”, “Zafer İçin” anlamına geliyor ve eski Rus imparatorluğunu hayal eden Putin’in bu emperyalist ve aşırı milliyetçi sürüklenmesinin sembolü haline geldi.
Ancak “Z”, muhalifleri fişlemek ve damgalamak için de kullanılıyor.
Savaş karşıtı Rus film eleştirmeni Anton Dolin, sosyal medyada ön kapısının “Z” ile damgalanmasını kınadı. Ayrıca feminist protesto grubu Pussy Riot üyelerinden birinin evini de damgaladılar. FSB ajanları tarafından 14 saat boyunca aranan Memorial ana merkezinde aktivistler, ofisin çeşitli yerlerinde üzerinde Z sembolü olan grafiti buldular.
O halde “Z” aynı zamanda yeni Rusya’nın muhalifleri damgaladığı bir simgedir diyebiliriz. Mesaj açık: Bizi desteklemeyenler bize karşı. Bu şartlar altında korkmak normal mi? Kesinlikle evet.
Marta Ter ( Uluslararası ilişkiler alanında uzman ve araştırmacı )
Kaynak : VilaWeb
Çeviri : Ğuaze