Strese bir tepki olarak psikolojik bozukluğun gelişimi
- Depresyon
- Kaygı Bozuklukları
- İntihar düşüncesi ve davranışları
- Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB)
İlk olarak depresyon ve kaygının psikiyatrik kapsamda tanınan en yaygın içselleştirilmiş bozukluk olduğu kabul edilmelidir. İkincisi, gençler intihara doğru gittiğinde, danışanın işaretleri görebilmek ve uygun bir şekilde tepki vermek gerekir. Üçüncüsü, danışmanlar sıklıkla travma geçirmiş gençlerle karşılaşır. Bunun için TSSB yaşan gençlere uygun tedavi sunabilmeleri için bu bozukluğun belirtileri far edebilmeleri gerekir.
Depresyon
Hafif Depresyon: Normal ve günlük işleri yapmak için çaba gerektirir.
Orta Derecede Depresyon: Mesleki ve sosyal bozulmayı kapsar.
Ciddi Derece Depresyon: Belirgin sosyal ve mesleki bozulmayı kapsar, sanrı ve yanılgı gibi psikotik belirtileri kapsayabilir.
Ergenlikteki depresyon çok çeşitli ortamlardan ve uyaranlardan kaynaklanabilir;
- Bir biri ardına gelen bir dizi kayıp yaşama
- Ebeveynlerin ayrılma veya boşanma geçmişi
- Belki güvenilir arkadaşlardan uzağa taşınmayı kapsayan bir dizi taşınma
- Sevilen birinin, bir arkadaşın ölümü
- Alınan olumlu pekiştireçlerin azlığı
- Cezadan kaçamama
Kaygı bozuklukları
Herkes bazen kaygılı olur ve kaygılı olmak bazen faydalı da olabilr. Kaygı tetikte olmayı ve performansın artmasına yardımcı olabilir. Aşırı kaygı ise performansı düşürebilir.
‘’Kaygı güdüleyici veya engelleyici olabilir.’’
Genelleştirilmiş kaygı bozukluğu, nedeni belli olamayan, uzun dönemli ve süreklilik arz eden aşırı kaygı ve endişe durumları ile karakterize edilir. Genelleştirilmiş kaygı bozukluğu olan gençler sıklıkla sosyal veya spesifik fobi gibi ilave kaygı bozuklukları da sergilerler.
Sosyal fobi, belirli sosyal veya performans durumlarına maruz kalındığında oluşan ciddi düzeydeki kaygı ile karakterize edilir. Sıklıkla kaçınma davranışlarına neden olur. Spesifik fobi, belirli bir nesne veya ortama karşı olan sürekli ve akıldışı bir korku ile karakterize edilir.
Obsesif-kompülsif bozukluğu olan bireyler kontrol edilmesi zor, hoş olmayan ve istemeden kafaya takılan düşünceler yaşayabilirler.
İntihar düşüncesi ve davranışları
İntihara kalkışan ve gerçekleştiren gençlerin yaşamları genellikle çok stresli, başa çıkma becerileri çok az ve okul performansları yetersizdir. Problemlerinden bazıları;
- Aile problemleri
- Ebevenyler ile genç arasındaki iletişimin ciddi biçimde bozulması
- Akran ilişkilerinde yaşanan sorunlar
- Bir gruba ait olamama
- Ebevenylerin beklentilerine göre yaşam sürememe
İntihar eğilimli danışanlarla çalışan danışmanların gerektiğinde danışanlarını yardım almak üzere diğer uzmanlara sevk etmeleri gerekir.
Travma sonrası stres bozukluğu
Gençler travma yaşadıklarında, yaşadıkları andaki belli durumlara tepkisel olarak şartlanabilirler. Fiziksel bütünlüğün yok olma tehlikesi yaşarlar ve anlam duygusu veren olağan davranış sistemini altüst eder. TSSB ‘de önemli olan danışanın şartları nasıl algıladığıdır. Travma sonrasında kaçınma belirtileri ve yeniden yaşama belirtileri olarak iki türlü çıkış vardır. Gençlerle travma çalışırken travmadan yükselerek çıkmaları için gerekli müdahaleleri zamanında yapmak gerekir.
‘’ Tedavi edilmemiş bir TSSB’nin önemli sonuçları olabilir.’’
Ezgi ÖZBAK
18.02.2017
KAYNAKÇA
- Geldard K. ve Geldard D., Ergenler ve Gençlerle Psikolojik Danışma- Proaktif Yaklaşım, çev. Pişkin M, Nobel, Ankara, 2013.
- Amerikan Psikiyatri Birliği, Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal EL Kitabı, Beşinci Baskı (DSM-5), Tanı Ölçütleri ve Başvuru El Kitabından, çev. Köroğlu E, Hekimler Yayın Birliği, Ankara,2014.