BM Raporu, ordunun üst kademelerindeki aktörlerin Rakhine eyaletindeki (Arakan eyaleti) soykırımdan ve diğer bölgelerde yaşanan insanlığa karşı suçlardan araştırılması gerektiğini söyledi.
Yüzlerce röportaja dayalı olan rapor, Rohingya’ya karşı yapılan şiddetin BM tarafından sunulan en büyük kınama unsuru.
Rapora göre, ordunun taktiklerinin “fiili güvenlik tehditleri için sürekli ve ağır halde orantısızlık” içerdiğini bildiriyor.
Mahkemeye Çıkmaları Gerektiğini Yazan Raporda 6 İsim Geçiyor
Aynı zamanda, Myanmar’ın fiili lideri Aung San Suu Kyi, şiddeti durdurmada başarılı olamadığı için sert bir şekilde kritize ediliyor.
Rapor, davanın Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne sevk edilmesi için çağrıda bulunuyor.
Hükümet sürekli, operasyonların militan ve isyancı tehditleri hedef aldığını söylüyor.
Ama rapor dosyalanmış suçların “inkarının, normallik durumunun ve cezasızlığının seviyesini şok edici” buluyor.
“Askeri zorunluluk asla ayrım yapmadan öldürmeyi, kadınlara tecavüzü, çocuklara saldırmayı ve tüm köyleri yakmayı haklı bulmamalıdır.”
“Çürümüş Bir İddianame”
-Jonathan Head, BBC Güneydoğu Asya Muhabiri
Soykırım, hükümete karşı yapılabilecek en ciddi suçtur ve BM araştırmacıları bunu çok nadir öneriyor.
Uluslararası toplumun üyelerinin görmezden gelmesinin imkansız olacağı çürümüş bir iddianamenin, Myanmar silahlı kuvvetlerinin üst düzey komutanlarının araştırılması ve kovuşturulması hakkında raporda yeterli kanıt var.
Yine de Myanmar’ı Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne götürmek, raporda önerilse de zor. Mahkemenin kurduğu Roma Statüsü’ne imza atan devletlerden olmayan Myanmar’ın mahkemeye götürülmesi için Güvenlik Konseyi’nin 5 daimi üyesinin oybirliği lazım. Bu yüzden Çin de onay vermelidir. Ancak bu muhtemel gözükmüyor.
Bunun yerine rapor, tıpkı Suriye ile ilgili yapılanlar gibi, savaş suçlarının ve soykırımların araştırılmasının yönetimi adına BM’den çıkan özel, bağımsız bir organın kurulmasını öneriyor.
Myanmar hükümeti şimdiye kadar ordusu tarafından gerçekleştirilen, büyük çaplı zulüm iddiaların soruşturulmasını sayısız kez reddetmiştir. Fakat bunu reddetmek daha zor olacak.
BM Hangi Suçları İleri Sürüyor?
BM’ye ait olan Bağımsız Uluslararası Myanmar’daki Eylemleri Bulma Heyeti, Mart 2017’de, Myanmar’da ve özellikle Rakhine eyaletinde, yaygın bir şekilde ileri sürülen insan haklarına karşı yapılan zorbalıkları araştırmak adına kuruldu.
Ağustos 2017’de Rakhine’de büyük ölçekli operasyondan önce, Rohingya militanlarının ölümcül saldırılarından ise daha sonra başladı.
En az 700.000 Rohingya şiddetlerden sonra Myanmar’a kaçtı.
Rapora göre durum “on yıllardır varolan bir felaket” olarak tanımlanıyor ve “doğumdan ölüme kadar şiddetli, sistematik ve kurumsallaşmış bir baskı”ya sebep oldu.
Kachin, Shan ve Rakhine’de cinayet, hapis, işkence, tecavüz, seks köleliği, zulüm ve köleliği içeren dosyalanmış suçlar, “uluslararası hukuk altında şüphesiz en ağır suçlar” olarak yer alıyor.
Ayrıca rapor, Rakhine eyaletinde, “doğa, tabiat, yerçekimi ve kapsama benzer şekilde başka içeriklerle soykırımın yapılmasına izin verenlere dair” imha ve sınırdışı öğeler buldu.
BM Misyonu rapor için Myanmar’a erişemedi ama raporları görgü tanıklarıyla röportajlar, uydu görüntüleri, fotoğraflar ve videolar gibi kaynaklara dayanıyor.
BM Kimi Suçluyor?
BM Misyonu ordu görevlilerinden en büyük sorumluluğu üstlendiklerini söyleyenlerin adını veriyor. Başkomutan Ming Aung Hlaing ve yardımcısı da dahil.
Askeriye fiilen hukuktan daha üst tanımlanıyor.
Anayasa altında, sivil otoritelerin askeriye üzerinde çok az kontrolü var. Ama dosya “eylemleri ve ihmalleriyle, sivil otoritelerin vahşi suçların komisyonuna katkıda bulunduğu” yazıyor.
Nobel Barış Ödülü sahibi Aung Sang Suu Kyi “hükümetin başı olarak ne fiili pozisyonunu ne de Rakhine’de gerçekleşen olayları önlemek adına ahlaki gücünü kullandı.”
Raporda, Kachine, Shan eyaleti ve Rakhine’de (Arakan Roghinya Kurtuluş Ordusu’nun) bazı zorbalıkların silahlı etnik gruplar tarafından işlendiği yazıyor.
Misyon 18 Eylül’de daha detaylı bir rapor yayınlayabileceklerini söyledi.
Neler Yaşandı?
Rohingya, Myanmar’daki birçok etnik azınlıktan bir tanesi ve Müslüman’ların ülkesinde en büyük yüzdeliği oluşturuyor. Yine de hükümet onları komşu Bangladeş’ten yasadışı göçmen olarak görüyor ve vatandaşlıklarını reddediyor.
Ordu aldığı son sıkı önlemleri, Ağustos 2017’de Arsa’dan militanların polislere saldırarak birkaçını öldürmesinden sonra başlattı.
BM öncelikle Rakhine’deki askeri saldırıyı “etnik temizlemenin ders kitabı” olarak tanımladı ve şiddetten kaçan mülteciler cinsel şiddet ve zulümle ilgili dehşet verici hikayeler anlattı.
Tıbbi vakıf MSF’ye göre, en az 730’u 5 yaşın altındaki çocuklardan oluşan en az 6700 Rohingya’nın şiddetin patlak vermesinden sonraki ilk ay içerisinde öldürüldü.
Ordu 2017’deki bir araştırmada kendini akladı.
Uluslararası Af Örgütü gibi hak arayışı içinde olan örgütler, Rohingya krizi üzerine, üst düzey yetkililerin insanlığa karşı suç ilemeye çalıştığını uzun bir süre seslendirdi.
Çevirmen Hakkında
İlkay Türkeş / TESA Çeviri Birimi Direktörü / Siyaset Masası Araştırmacı Yazarı
İstanbul Üniversitesi
Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler