Amerika Türkiye'ye nasıl şirin gösterilebilir?
18 Nisan günü ülkemizin en çok satan gazetelerinden birininin Washington muhabiri "Bir Ali, Boston sonrası nasıl uçar?" başlıklı bir yazı kaleme aldı. Muhabirimiz yazısına, kendisinin hemen Boston patlamalarının ardından yapması gereken bir seyahat nedeniyle bulunduğu havaalanı gözlemlerinden başlıyor. Ardından da ABD'nin nasıl hükümeti, medyası ve halkıyla bombalama sonrası ortamı soğukkanlılıkla karşıladığını izah ediyor. Son paragrafında ise geçmiş Bush hükümetlerinin nerelerde hata yaptığına değindikten sonra, yazıyı şu tümce ile bitiriyor: "Obama kendini ve ülkesini o hallere düşürmeyecek kadar akıllı"!
Aslında yazının en kilit cümlesi bu son tümce. Yazının neden yazılmış olduğunu da ortaya koyuyor. Ama bu sonuca, azıcık doğru bilgi vererek, ama çoğunlukla söylenmesi gereken pek çok şeyi saklayarak ulaşıyor. Sonuçta ortaya bir "Alice Harikalar Diyarında" cinsinden daha çok PR yazısına benzer bir yazı çıkıyor. Yazarın bütün hatalarını ayrıntılı olarak göstermeye çalışşsak, belkide bir kitap çıkar ortaya. Ama biz mümkün olan en kısa şekilde yazıdaki sorunları göstermeye çalışalım.
Boston'daki patlamanın ertesi günü muhabirimiz önceden ayarlanmış bir konuşma için Washington'dan Dallas'a uçmak zorundadır. 11 Eylül saldırılarından sonra uzun süre özellikle Müslümanlar için Amerika'da uçmak işkenceyi andırır bir hal aldığı için muhabirimiz ister istemez aklından 'Acaba havaalanında sıkıntı yaşar mıyım?' diye geçirir. Hele ismi, oldukça uzun şüpheli listelerindekilere çok benzemektedir. Aslında çok da karamsar olmayı gerektiren bir durum yoktur; çünkü, muhabirimize göre, "son yıllarda sistem ıslah edildi. Amerika terör tehdidi ile yaşamayı kanıksamaya, güvenlik tedbirleri de daha da profesyonelleşmeye başladı. Kurumlar arası işbirliği mekanizmaları geliştirildi." Ama yine de endişelenmeden edemez: "Boston saldırılarının ardından eski huyların depreşip depreşmeyeceğini, beni neyin beklediğini bilmiyordum."
Şimdi bu sözlerde birinci sorun şurada: Eğer yeni sistemin farkındaysanız, yıllarca Washington'da görev yapan bir muhabir olarak, mensup olduğunuz yayın ve kesimin belli mercilerde sakıncasız kabul edildiğini gayet iyi biliyorsunuz demektir. O biçim ıslah edilmişliği üzerine vurgu yaptığınız trilyonlarca dolara mal olan sistem, herhalde yıllardır Washington'da muhabirlik yapan, ılımlı, olumlu ve uyumlu bir Washington muhabirini, sırf ismen müslüman diye, o kadar çabuk harcamayacaktır. Ayrıca isim benzerliği yüzünden sorun yaşamak, Boston bombalaması gibi, olağanüstü durumlara özgü bir şey de değil. 2010 yılında bir Hindistanlı bakana bile sıkıntı yaşattılar.[1] Dolayısıyla, isim yüzünden zorlukla karşılaşma olağanüstü durumlarla sınırlı bir uygulama değil. İsim nedeniyle bir zorlukla karşılaşması durumunda da, herhalde bir fincan kahve misali, bizi bu yazıyı yazmaya sevkeden yazısı gibi yazıların faydasını da görecektir. Ayrıca tesettürlü bir hanım olsaydı, eşarbının altında "tehlikeli" bir madde olup olmadığından emin olmak için elleriyle kafasına da bastırırlardı. Ancak bu uygulama da olağanüstü dönemlerin olağandışı bir uygulaması değil. Normal bir rutin.
Ancak yazıda asıl akıl almaz husus ise, bir Wahington muhabirininin Washington Post'da yayınlanan[2] ve sonradan Top Secret America: The Rise of the New American Security State adıyla kitaplaşan[3] yazı serisinden nasıl haberinin olmadığıdır. Şimdi bir Washington muhabirinin her gazeteden önce güne bu gazeteye bakarak başlaması beklenmez mi? En azından her gün bu gazeteye bakması doğaldır herhalde değil mi? Üstelik bu yazı dizisi başka yayın organlarında da yoğun olarak tartışılmışsa, hakkında bürokratlar ve siyasetçiler açıklamalar yapmışsa! Anlaşılan muhabirimizin bu yazı dizisinden haberi olmamış! Olsaydı, herhalde yeni güvenlik sistemi hakkında, oldukça nötr bir tavır içinde, "ıslah", "profesyonelleşme" ve "kurumlar arası geliştirilen işbirliği mekanizmaları" gibi ifadeleri kullanmak istemezdi. İstemezdi, çünkü 11 Eylül sonrasında, George Orwell'in 1984'ünü hatırlatır bir anlayış içinde yapılandırılan, tam olarak kaç kişiyi çalıştırdığı bile bilinmeyen, artık "dördüncü kuvvet" olarak anılan ve trilyonlarca dolara malolan yeni "güvenlik devleti" yapılanmasına bir göz atmak, özgürlük kaygısı olan her insanın tüylerini diken diken ediyor. Bu yapıyı bizim muhabirimiz gibi tasvir eden birinin de, bu yapı tarafından herhalde "zanlı" olarak görülmesi pek olası bir durum değildir. Üstelik çalışanlarının İslamofobik eğitim seminerlerinden geçtiği bir yapıdır bu. Bizim Washington muhabiri, Washington Post'ta yayınlanan yazı dizisini kaçırmış olabilir; ama bu yapı kendileri hakkında bu kadar nötr ifadeler kullanan bir Müslüman gazetecinin ve bağlı olduğu kesimlerin kıymetini bilecek pragmatizme sahiptir. Ayrıca bu yapının hakikaten daha güvenli olmayı sağladığı hem Top Secret America yazarlarınca hem de başkalarınca sorgulanmıştır.[4] Artık biz muhabirimizin, adına "askeri istihbarat kompleksi" denilen bu yapı hakkındaki nötr ifadelerini, iyi bir Washington Post okuru olmamasına ve gündemi fazla yakından izlememesine bağlayalım. Aksi takdirde, niyet okuması yapmak zorunda kalacağız.
Salı sabahı "çekine çekine" havaalanı'na giden muhabirimize, her zamanki gibi elektronik check-in makinesini kullanırken, şefkatli bir görevli ona yardımcı olur! Her zaman bu aleti kullanan ve sık sık uçan biri aleti kullanırken pek acemilik yapmaz ve yapmadıkça da görevliler pek yardıma gelmez. Yardımseverdirler, haklarını yemeyelim, ama bir sebep olmalı yardım etmesi için. Anlaşılan bizim muhabirin "çekinme hali" ona orada acemi bir görüntü kazandırmış. Ama!.. son basamakta 'İşleminizi tamamlayamıyoruz, lütfen görevliye müracaat ediniz' mesajı çıkıvermiş! Ve almış bizim muhabiri bir endişe: "'Eyvah' dedim içimden, herhalde yine girmişiz kara listeye! Şimdi kim bilir neler olacaktı? Güvenlik noktasında bir köşeye çekilip ayrıntılı aramaya ve hatta sorguya mı maruz bırakılacaktım? Belki de uçağımı kaçıracaktım."
Neyse korktuğu başına gelmez... Aslında gelmesi için ortada bir nedenin olmadığı da açık şeçik belli. Ama bizim muhabirin gelmek istediği bir nokta var: "Güvenlik noktasında da olağanüstü bir durum yaşamadım. Etrafta köpekli bir güvenlik timi gördüm, o kadar." Bir başka deyişle, teröre rağmen, havaalanı oldukça "sakin"dir. Havaalanının sakinliği, daha önemli bir sakinliğe geçmek için muhabirimiz açısından aslında bir basamak. Ama biz o basamağı atlamadan bu hususda bir iki söz etsek fena olmaz. Muhabirimiz gayet iyi bilir ki, Nisan 2011'e kadar ABD'de renk kodlarına dayalı bir terörizm tehditi ölçeği vardı. Her gün "gelen istihbarata göre" belirlenen tehdit derecesine göre o günün tehdit kodu açıklanır ve havaalanlarında ona göre önlem alınırdı. Örneğin, kod kırmızı ise aşırı risk var demek, en düşük riskin rengi ise yeşil (soğuk savaş dönemi refleksine göre hazırlanmış olmalı. Günümüz koşullarında en yüksek derece aslında yeşil olmalı diye düşünüyor insan. Kodun kırmızı ilan edildiği haller de sadece terör saldırısı olan günler değildir. Gerek görüldüğünde, yaprak bile kımıldamazken kodun kırmızı ilan edildiği günler olmuştur.
Şu an var olan uygulamaya gelince: sadece iki aşamalı bir ölçek var: yüksek ve yakın tehdit. Ve tehdit açıklanmasının ancak spesifik ve dikkate alınması gereken bir durum olduğunda, gerekçeleri ile birlikte resmi olarak yapılması öngörülüyor bu sistemde. Şimdi hal buyken, herhalde muhabirimizin ilk yapması gereken hükümet tarafından bu konuda herhangi bir açıklama yapılıp yapılmadığına bakmak olmalıydı. Herhangi bir açıklama yapılmamışsa, havaalanında olağanüstü bir durum beklemenin de hiç bir anlamı yok. Eğer o gün için alınmış olağanüstü tedbir göze çarpmıyorsa, demek ki terör tehditi algısı içinde değiller! Bu da bizi o zaman Boston'da olanı biteni sorgulamaya götürür; lakin konumuz o değil. Bizim muhabirin konusu ise hiç değil. Zaten sonraki kısımdan anladığımız odur ki, işin havaalanı kısmı, yavaş yavaş sona kadar döşenen taşların ilk evresi.
Muhabirimizin sözleriyle devam edelim: "Tek sakin olan, havaalanı da değildi. Devletiyle, halkıyla, medyasıyla Amerika, son terör saldırısını büyük ölçüde metanet ve olgunlukla karşıladı. Şok ve matem vardı şüphesiz, ama gözle görülür bir öfke yoktu. Muhtemelen bunun bir sebebi, eylemi kimin yaptığının bilinmiyor olmasıydı. Bazı kışkırtıcı sağcılar ve New York Post gibi seviyesiz medya organları hariç, ciddi kamusal şahsiyetler Müslümanları yargısız infaza tabi tutmadı. CNN türü ciddi medya kurumları, resmi makamlardan 'bombalama' açıklaması gelene dek ısrarla 'patlama' tabirini kullandılar. Henüz detayları bilinmeyen olaylar hakkında dahi binbir komplo teorisi üreten 'uzmanlar'ı ekranlarına çıkarmadılar. Böylelikle terörün korku, önyargı ve düşmanlık yayma hedefine hizmet edilmemiş oldu."
Bu muhabirimizin bağlı olduğu medya grubunun yazarları memleketimizde, profili çok düşük ülkelerin veya devletlerin profilini yükseltmeye çalışırken izledikleri bir yol var: a) gerçeğin bir kısmını abartarak aktarmak, b) gerçekle uymayan durumları görmemezlikten gelmek, c) işine gelmeyecek arka plana ilişkin zorunlu bilgiyi saklamak. İsrail'le ilgili Şalom gazetesine verdiği bir röportajda da,aynı medya grubunun bir başka yazarı aynen bu yöntemi izlemişti. Yukarıdaki alıntıda doğru sözlerden birisi, eylemi kimin yaptığının o an itibariyle –en azından görünüşte- bilinmiyor olması. Anaakım medyada yargısız infaza girişilmediği ise kısmen doğru. Evet, terör yerine de patlama denme tercih edildi çoğunlukla. Peki saklananlar neler?
- Günümüzde artık adetten oldu. Toplumsal refleksleri ölçmek için twitter'a bakmak artık oturmuş bir medya pratiği. Peki bizim muhabirin atladığı bu gerçeğe bir göz atarsak karşımıza ne çıkıyor? Çöl negrosu, kum negrosu, vahşiler, havlu kafalılar, çöl maymunları ve daha pek çok ırkçı içerikli hakaretleri ve küfürleri[5] içeren ve müslümanların yeryüzünden temizlenmesini isteyen[6] sayısız miktarda tweet!
- İçindeki iki yolcu Arapça konuştuğu için havalandıktan sonra geri döndürülen uçak!
- Olayda yaralanmasına rağmen gözaltına alınan Suudi Arabistan vatandaşı bir öğrenci ile onun ev arkadaşlarının başına gelenler ve Suudi öğrenci hakkındaki medya spekülasyonları![7]
- Aşırı sağcı kategorisine sokarak göz ardı edemeyeceğimiz Amerika'nın en fazla izleyici oranına sahip kanallarından FOXNEWS'ın elamanı Erik Rush'ın "Müslümanlar şeytandır, hepsini öldürelim" şeklindeki beyanatı!
- Ayrıca, 1990'lardan beri tonlarca yalanı deşifre olmuş önde gelen İslamofoblardan sözde terörizm uzmanı Steve Emerson'ın FOXNEWS'da boy göstermesinin yanısıra hiç de aşırı sayılmayacak C-SPAN'de de boy göstermesi!
- Değerli muhabirimizin ciddi sorumlu yayıncılık örneği olarak sunduğu CNN'in, aslı olmadığı halde "polis yabancı aksanla konuşan esmer tenli veya siyah bir erkek zanlının peşinde" şeklinde kayan yazı bandı yayını yapması![8]
- Yine sözde sorumlu yayıncı CNN'in, yazı bandından Obama'nın konuşmasında "terör" ifadesini kullanmamamasını sanki bir skandal durummuş gibi vermesi![9]
- CNN'de, Bush dönemi Yurt Güvenliği Danışmanı Fran Townsend'in muhabirimizin seviyesiz dediği New York Post gazetesinin yayınını adeta tasdik eder bir açıklama yapması![10] Yine CNN'de Eski Demokrat Temsilciler Meclisi üyesi Jane Harman'ın saldırının arkasında Müslüman grupların olduğuna dair açıklama yapması![11]
- CNN ile rahatlıkla aynı kategoride görülebilecek olan TV kanallarından NBC'nin ünlü haber sunucusu Tom Brokaw'ın Ertuğrul Özkök'e özgü bir tavırla "artık yarın eskisi gibi olmayacak, gelecek sert güvenlik tedbirleri ile birlikte yaşamaya alışalım" diyerek izleyicileri gelecekte daha da artacak olan güvenlikçi uygulamalara karşı itaate çağırması![12]
- Muhabirimizin New York Times, BBC, Washington Post gibi seviyeli bulduğu medyanın üzerinden fazla zaman geçmemiş Norveçli Breivik olayında nasıl bir yayın yaptığını ve failin Breivik olduğunun ortaya çıkması durumunda içine düştükleri konumu ve bunun bu hadisede dikkatli davranmalarının üzerine etkisini hiç düşünmemesi![13]
- Yıllardır Amerika'da olayları takip eden bir muhabir olarak nedense ABD'de geçtiğimiz yıl içinde hiç birinin failinin müslümanlar olmadığı toplu cinayetler sonucu 66 Amerikalının hayatını kaybetmesine karşılık, 11 Eylül 2001'den bu zamana kadar müslümanların fail olduğu eylemlerde sadece 33 kişinin ölmesi gerçeğinin medyanın ihtiyatlı tavrı üstüne etkisini muhabirimizin ıskalaması![14]
- ABD'de müslümanlara karşı nefret halini her daim canlı ve diri tutan güvenlik politikalarının parçası olarak, Obama dönemi de dahil olmak üzere, New York Polis Teşkilatı ve diğer güvenlik birimlerinin Müslüman nüfusun arasında casusluk yapması ve bunun Müslüman nüfus üzerinde ve kamuoyunda olumsuz etkileri... Müslümanların zanlı oldukları hissinin sürekli olarak canlı tutulması![15]
- Bizzat Amerikan Federal Polisi FBI tarafından Müslüman topluma yönelik olarak, Müslüman toplumun tepkisine rağmen uygulanan ve Adalet Bakanı'nın devam edeceğini açıkladığı yemleme operasyonları (sting operations)[16] yoluyla "Müslüman terörist" üretilmesi![17] Ve bu FBI ürünü teröristlerin, FBI tarafından finanse edilen ve planlanan terör eylemlerinin gerçekleştirmesinden önce engellenip, basının önüne çıkartılarak "bir terörist eylemin önüne daha geçildi" haberinin yapılmasıyla "Müslüman terörist tehditi" imajının sürekli canlı tutulması! Hatta bu operasyonların Obama döneminde daha fazla yapılması!
- Obama döneminde ilan edilmemiş savaşların Pakistan, Yemen ve Somali gibi Müslüman ülkelere yayılması, bu ülkelerde drone (insansız hava araçları) saldırılarının Obama döneminde, Bush dönemiyle karşılaştırılamayacak oranlarda artması! Bu saldırılar sonucunda çok sayıda çocuk da dahil olmak üzere sivil halktan yüzlerce insanın öldürülmesi![18] Obama döneminde Özel Operasyon Timlerinin faaliyet alanlarının daha fazla ülkeye yayılması ve bunların eylemleri sonucunda da çocuklar dahil sivillerin hayatını kaybetmesi![19] Obama'nın, asıl hedefinin Müslümanlar olduğu açık olan Ulusal Savunma Yetkilendirme Kanunu'nu veto edeceğini açıklamasına rağmen imzalaması ve böylece birinin terör zanlısı olarak nitelendirilmesi durumunda, süresiz olarak yargı karşısına çıkarılmaksızın ordu tarafından gözaltında tutulmasına kapının aralanması![20]
Bütün yukarıda saydıklarımızı yok saydığınızda, sayın muhabirimize belki hak vermek kolay. Peki bunları hesaba katınca, muhabirimize katılmamız mümkün mü? Zaten bir anormalliğin yaşandığı, daha doğrusu bir siyaset olarak benimsendiği ve uygulamaya konarak korkunun devamlı pompalandığı bir durumda Boston patlamaları nedeniyle yönetim ve medya açısından durumu çok daha fazla abartmaya gerek var mı? Yaşanan durum zaten oldukça abartılı bir durum değil mi? Böyle bir manzara karşısında bizim muhabirin "ağzından çıkan laflarda ihtiyat şampiyonu olan ABD Başkanı Barack Obama, ilk günden bu yana açıklamalarında 'terör eylemi' türü bir ifade kullanmamakta ısrar ediyor" demesinde fazla bir anlam var mı? Zaten psikolojik ve zihni açıdan yeterince doldurulmuş olan insanları kastederek Obama için "halkını yatıştırıyor, güven veriyor" demenin somut bir karşılığı var mı? Hele şu iki cümle evlere şenlik; adeta insanın tükürdüğünü yalamasına benziyor: "Allah göstermesin ama, bu işin arkasından sözde Müslüman birileri çıkarsa dahi, Bush gibi iki ülke işgal edecek havası yok. Doğrusu, savaş yorgunu ve fakiri ABD'nin böyle maceralara mecali de bulunmuyor."
Evet, böyle maceralara mecali yok, ama ipin ucunu da kaçırmaya hiç niyeti yok. O yüzden de kontrol edemese bile gelişmeleri yönlendirmeye çalışıyor, en azından gelişmelerin ABD aleyhine bir yöne kaymasını engellemeye çalışıyor. Ancak bizim muhabir işin bu yönünü göstermemede kararlı. "Görmemede" demiyorum, "göstermemede" diyorum; çünkü gördüğü için, belli bir hesap nedeniyle göstermemede kararlı. Hem de çelişkili ifadeler kullanma pahasına, ve hatta komik duruma düşecek derecede. Nitekim, zanlıların Çeçen kardeşler olarak ilan edilmesinden sonra, muhabirimizim sözünü ettiği sakinliğin yerle bir olduğunu da gördük. O "seviyesiz olmayan medya"nın da diğerleri ile aynı kıvama girdiğini görmemiz hiç de zor olmadı; çok da uzun sürmedi. Muhabirimizin de bunu gördüğünden hiç şüphem yok. Ama merak ediyorum, hala "göstermeme" konusunda ısrarda devam edecek midir?
Muhabirimiz yazısının son bölümünde haklı olarak şöyle diyor: "11 Eylül saldırıları, yol açtığı büyük travmayla ABD'nin kimyasını ciddi şekilde bozmuştu." Ancak bu kimya hiç düzelmedi ki. Düzelmesini de pek isteyen yok. İtidalin nedeni, artık eski güçleri yok. Ama o bozuk kimyaya hala gereksinme duyulmakta. Muhabirimize göre "Bush ekibinin yaptığı en büyük hata, öfkelerine yenilip halka da korku ve intikam hisleri pompalamak olmuştu. Bu kez halkın zecri tedbir beklentilerini karşılamak için işkence, işgal, fişleme gibi taktiklere tevessülden başka çareleri kalmamıştı." Peki şu an işgal dışında, işkence ve fişleme durumları devam etmiyor mu? Son günlerde Guantamo'da olanları muhabirimiz izlemiyor mu? İşgal yoksa da genişleyen savaşlar yok mu? Özel timlerin operasyonları ve yargısız infazlar yok mu? Oluşturulan eşi benzeri zor görülür "Güvenlik Devleti" yapılanması fişleme yapmıyor da ne yapıyor?
Muhabirimizin sonuç cümlesi: "Obama, kendini ve ülkesini o hallere düşürmeyecek kadar akıllı."
Evet, Obama akıllı! Bush döneminde bizim muhabir gibilerin bile Bush için böyle yazı kaleme alabilmesi olanaksızdı. Ancak Obama için bu şekilde yazı yazmak biraz daha kolay. Bu muhabirden daha ilkeli olanların bile hala kredi vermeye devam ettiği bir insan Obama!
[1] http://www.ndtv.com/article/india/aviation-minister-praful-patel-stopped-at-chicago-airport-gets-apology-55574
[2] http://projects.washingtonpost.com/top-secret-america/
[3] http://www.amazon.com/Top-Secret-America-American-Security/dp/B00AF3O2V0/ref=sr_1_1?ie=UTF8&qid=1366380089&sr=8-1&keywords=top+secret+america
[4] http://www.huffingtonpost.com/renee-parsons/boston-marathon-homeland-security_b_3102000.html
[5] http://mondoweiss.net/2013/04/innocent-proven-muslim.html.
[6] http://publicshaming.tumblr.com/post/48093470152/two-explosives-went-off-at-the-boston-marathon-on
[7] http://www.newyorker.com/online/blogs/comment/2013/04/the-saudi-marathon-man.html
[8] https://twitter.com/BostonReview/status/323984205337993216
[9] https://twitter.com/pareene/status/323923580561801216/photo/1
[10] http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/1304/15/pmt.01.html
[11] https://twitter.com/search?q=harman%20cnn&src=typd
[12] http://www.nbcnews.com/video/nbc-news/51552278/#51551806
[13] http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2013/apr/16/boston-marathon-explosions-notes-reactions
[14] http://www.wired.com/dangerroom/2013/02/american-muslim-terrorism/
[15] http://www.law.cuny.edu/academics/clinics/immigration/clear/Mapping-Muslims.pdf
[16] http://www.thenation.com/article/168380/deploying-informants-fbi-stings-muslims
[17] http://www.filmsforaction.org/news/manufacturing_terrorists_inside_the_fbis_terror_sting_operations/
[18] http://www.thebureauinvestigates.com/category/projects/drone-data/
[19]http://www.alternet.org/story/147104/obama_is_secretly_deploying_elite_u.s._forces_to_countries_across_the_globe
[20] http://www.huffingtonpost.com/nida-khan/all-american-muslims-bett_b_1178622.html