“On beş yaşında gizli bir teşkilâtın üyesi olmuştu. On altısında tutuklanmış, on dokuzunda şiir yazmaya başlamış, yirmi ikisinde de kendini öldürmüştü. Bu kadarı yetmez mi!”
Livov, küçük bir posta memuru idi. Beylik bir evde oturuyordu. Kızlarının rahatça kocaya varacaklarım umuyordu. Ama kızları gizli çalışmayı tercih ettiler. Nadya Livova’yı tutukladıkları zaman benden altı ay küçüktü, daha on yedi yaşında bile değildi. Kanun gereğince kısa bir süre sonra da babasının kefaleti ile mahkemeye kadar onu serbest bıraktılar. Nadya hapishaneden çıkarken, jandarma subayına “ Beni serbest bırakırsanız ben yine inandığım davaya hizmet edeceğim,” demişti. Nadya şiire tutkundu. Bana Blok’u , Balmont’u Brüsov’u okumak denemesinde bulunmuştu.
Ben ise, insanı ikiye ayıracak olan her şeyden korkuyordum. Güzel sanatlar, beni çekiyordu, ben ise ondan nefret ediyordum. Nadya’nın bu şiir tutkusuyla alay eder, şirin saçma olduğunu söyler: “Biraz kendini tut!” derdim. Nadya bu şiir tutkusuna bakmadan kendisine verilen bütün parti işlerini çok iyi başarırdı.
Nadva, yumuşak başlı, geriye doğru düzgün taranmış açık sarı saçlı, saf bakışlı, sevimli bir kızdı. Daha on altı yaşında iken Jimnazyumun sekizinci sınıfına yükselmiş, altın madalya almış, okulu birincilikle bitirmişti. Ablası Marusya ona saygı beslerdi. 1908 yılında birbirimizden ayrıldık. Onu son defa, Avrupa’ya giderken görmüştüm. Ben, 1909 yılında şiir yazmaya başladım, o benden bir yıl sonra.
Bilmiyorum, şair Brüsov la ne münasebetle tanışmıştı? Sonraları birbirleri için yazdıkları duygulu şiirlerini okudum.
1913 yılı Sonbaharında iki şiir kitabı çıktı: Biri Nadya Livova’nın «Eski Masal» adlı şiir kitabı, ötekisi de Nadya Livova ya ithaf edilmiş «Nelli’nin Şiirleri» adını taşıyan imzasız bir kitap… Kitabın başında, bu imzasız kitabın yazarı olan Brüsov’un bir giriş şiiri var. Brüsov bu kitabında :
“Ne yalan söyleyeyim: Ben genç değilim, yaşım kırk…” diyor.
Nadya ise, Brüsov’dan tam on sekiz yaş küçüktü. O da şöyle yazıyordu :
“Ama bir başıma eve giderken,
Birden, genç olmadığınızı,
Sağ şakağınızın kırlaştığını gördüm
Ve pişmanlıktan buz gibi oldum .”
Bu mısralar 1913 yılı Sonbaharında yazılmış, Nadya ise 24 Kasımda kendini vurmuştu. Nadya o sıralarda, Pazar günlerinin çekilmez sıkıntısından söz eden Jules Laforgue’un şiirlerini çeviriyordu. Laforgue’un şiirlerinden birinde, bir kız öğrencinin, bilinmeyen bir sebepten kendini ırmağa attığı anlatılıyordu.
Nadya ise kendini tabanca ile öldürdü. Ölümünden sonra çıkan biraz genişletilmiş Eski Masal’ın önsözünde şunları okudum:
“Livova’nm yaşamında önemli bir olay geçmemiştir. Aman yarabbi, başka ne olaylar olsundu? Nadya on beş yaşında gizli bir teşkilâtın üyesi olmuştu. On altısında tutuklanmış, on dokuzunda şiir yazmaya başlamış, yirmi ikisinde de kendini öldürmüştü. Bu kadarı yetmez mi!”
Nadya’nın mezar taşınaa Dante’nin şu mısrası yazılmıştı: Bizi Ölüme Götüren Aşk,
Ama şimdi ben, Brüsov’u değil, Nadya’yı düşünüyorum: Nedense, onun alın yazısı beni hâlâ heyecanlandırıyor. Ayrı bir bölüm halinde ondan söz etmeye beni zorlayan bir yakınlık var. Evet, Nadya, kendisini ölüme götüren şeyin aşk olduğunu varsayarak kendini vurdu. Ölümünden sonra çıkan bütün şiirleri de bunu söylüyor. Kim bilir, belki de onu ölüme götüren şiirdir?
Bir insanın bir dünyadan bir başka dünyaya geçmesi çok zordur. Nadya, Blok’u seviyordu. Ama, Çernişevski nin, Lenin’in, Plehanov’un kitaplarıyla, gizli parti buluşmalarıyla, polis izlemeleriyle, devrimci gizli çalışmanın sert iklimiyle yaşıyordu. Birdenbire kendini, sonelerin, dörtlüklerin, asonasların, aliterasyonların kararsız, sallantılı ikliminde buluverdi. Ölümünden önceki şiirlerinde iki sefer tekrarlamıştı:
“İnanın, ben – yalnız şairim,
Ah, ben kadınıyım ki? Ben yalnız şairim.”
Belki de mahvolan, aşkın çetin yüzüyle karşılaşan ‘kadın’ değil, ‘yalnız şair’di.
Nadya’nın intiharından sonra çektiği acılan anlatan, Brüsov’u mektubunu aldığım zaman Henüz Valeriya Yakoleviç’i tanımıyordum. , Brüsov’u tanımıyordum. Nadya’nın, Brüsov’a benden söz etmesine şaşmadım. Ama üstat gözüyle baktığım ünlü şairin niçin bana içini dökmek istediğini duymuştu. Bu benim için bir bilmece olarak kaldı.
Bundan başka becerikli, okumuş Anya Vidrina’yı Livova’nın kız kardeşi, sempati duyduğum Asya Yakovleva’yı da hatırlıyorum.
Gizli parti çalışmalarında başkalarının yaptığı şeyi ben de yapıyordum; Bildiriler yazıyor, bunları hektoğrafta çoğaltıyor, bağlantı’ları kurmağa çalışıyor, yakalanırsam yutmak kolay olsun diye adresleri sigara katlarına yazıyor, işçi toplantılarında Lenin’in makalelerini anlatıyor, sesim kısılıncaya kadar Menşeviklerle tartışıyor, elden geldiğince gizliliğin bütün koşullarına uymaya çalışıyordum.
Kışın sık sık çayhanelerde buluşuyor, müzik sesinin konuşmalarımızın duyulmasını engellemesi için laternalara birer beşlik atıyorduk.
Bir gece arabacılar kahvesine gitmek zorunda kaldım. Bir korulukta parti toplantısı yapmıştık. Basıldık. Ama hepimiz bir yana savuşmak fırsatını bulduk. Ben polis hafiyelerinden kurtulmak için arabacılar kahvesine girdim. Kahve, gözleri uykulu arabacılarla doluydu. Gerçi çayı tabaktan içiyor, hatta inlemeğe bile çalışıyordum, ama herhalde halim, mahalle polisinin rüyalarına giren «isyancılara çok benziyordu. Bununla birlikte arabacıların, bana aldırış ettikleri yoktu. Yalnız, bunlardan biri gürültü ile ayağa kalktı. Kurnaz bakışla beni süzdü ve «Sanki bu da hayat mı?» diye söylendi. Hemen kendimi sokağa attım.
İlya Ehrenburg – Anılar Çeviren Ali Ediz
Kuzey Yayınları Birinci Baskı 1985