Günümüzde geliþmiþ ve geliþmekte olan ülkelerin önemli bir bölümü iktisadi kaynaklarýn daðýlýmýný büyük ölçüde piyasa mekanizmasý aracýlýðý ile gerçekleþtirmekte- dir. Bu tercihin temelinde, piyasa mekaniz- masýnýn kaynaklarý diðer alternatif mekaniz- malara göre daha etkin bir þekilde daðýttýðý inancý yatmaktadýr.Temel kaynak daðýlým mekanizmasý olarak planlamaya dayanmýþ olan sosyalist ülkelerin önemli bir bölümü- nün son on yýl içinde piyasa mekaniz- masýnýn ana kurumlarýný geliþtirmeye ve yer- leþtirmeye çalýþmalarý, bu inancýn daha da yaygýlýk kazandýðýný göstermektedir.
Piyasa mekanizmasýnýn kaynak daðýlýmýný mümkün olan en yüksek toplumsal refaha ulaþacak biçimde yapmasý, en baþta rekabet koþullarýnýn mevcut olup olmadýðýna baðlýdýr. Oysa deneyimler göstermiþtir ki, serbest piyasalar, otomatik bir biçimde re-
kabetçi bir ortam yaratmamaktadýrlar.
Tersine, serbest piyasa sisteminde yaygýn piyasa yapýsýnýn tam deðil eksik rekabet olduðu söylenebilir. Eksik rekabet koþul- larýnda ise kaynak daðýlýmýnda serbest piyasa mekanizmasýna dayanmak, mümkün olan en yüksek toplumsal refaha ulaþmak sonucunu doðurmayabilir. O zaman akla þu soru gelmektedir: Ne tür devlet müda- haleleri eksik rekabet þartlarý altýnda mey- dana gelebilecek toplumsal refah kayýplarýný azaltabilir veya önleyebilir? Ýþte bu noktada rekabet (veya antitröst) politikalarý, eksik rekabet ortamýnda meydana gelebilecek toplumsal refah kayýplarýný azaltmada veya önlemede en etkin olduðuna inanýlan poli- tikalar demeti olarak ortaya çýkmaktadýr (Atiyas, 2000:25).
Bu çalýþmada piyasalarda eksik rekabet þart- larý altýnda, etkin rekabetin saðlanabilmesi GÝRÝÞ
04 Nisan 1969 tarihinde Gümüþhane'de doð- muþtur. 1996 yýlýnda Uludað Üniversitesi Turizm Ýþletmeciliði ve Otelcilik Yüksek Okulu'nda Lisans öðrenimini tamamlamýþtýr. 1997 yýlýnda Uludað Üniver- sitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yönetim ve Organizasyon Anabilim Dalý'nda Yüksek Lisans çalýþmalarýný tamam- lamýþtýr. Halen Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yönetim ve Organizasyon Anabilim Dalý'nda Doktora çalýþmalarýný sürdürmektedir. 1997-1999 yýllarý arasýnda Karadeniz Teknik Üniversitesi Trabzon Meslek Yüksek Okulu'nda, 1999 yýlýndan beri de Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Meslek Yüksek Okulu'nda Öðretim Görevlisi olarak görev yapan Esen, evli ve 2 çocuk babasýdýr.
TÜRK REKABET POLÝTÝKASI VE REKABET POLÝTÝKASINDAN BEKLENTÝLER
Öðr. Grv. Þaban ESEN Zonguldak Karaelmas Üniversitesi
Bartýn Meslek Yüksekokulu
için devlet tarafýndan alýnmasý gereken önlemler ve bu önlemlerin toplumsal alan- daki olumlu etkileri ele alýnacaktýr.
Adam Smith'in serbest piyasa ekonomisi tezi, dayanaðýný doðal düzen düþün- cesinden almaktadýr. Smith'e göre doðada insanlarýn müdahalesi olmadýðý zaman, mükemmel bir düzen vardýr. Ekonomi de bu tabii hayatýn bir parçasýdýr; çünkü ekonomik sistemin kurucu unsuru olan insanda rekabet güdüsü, doðal bir içgüdü olarak bulunmaktadýr. Ekonomik yaþam kendi akýþýna býrakýlýrsa, rekabet içgüdüsü ile ferdi çýkarlarýný izleyen rasyonel bireyler ekonomik birimler piyasa sistemini en iyiye götürecektir. Oysa bu doðal düzene yapýla- cak her türlü karýþma ve engelleme, özel- likle de devlet müdahaleleri, sistemin den- gesini bozarak mükemmellikten uzaklaþtýra- caktýr (DPT, 2000:3-4).
Adam Smith'in 18yy'da ileri sürdüðü ''görün- mez el'' kuramýnýn makro ve mikro düzeyde her zaman için saðlýklý iþlemediði ilerleyen yýllarda ortaya çýkmýþtýr. Makro düzeyde ekonominin karþýlaþtýðý sorunlar 1929 buhranýný yaratmýþ; mikro düzeydeki prob- lemler ise rekabet yasalarýnýn çýkarýlmasýna dayanak oluþturmuþtur.
Gerçekten de, Adam Smith'in de fazla üzerinde durmadan belirttiði gibi, insanlar bazen doðal rekabet içgüdüsü ile hareket etmemekte; rakip birimler iþbirliði içine gi- rerek, piyasanýn tabii iþleyiþini bizzat kendi- leri bozmaktadýr. Smith böyle bir olasýlýðý belirtmesine raðmen, bu duruma karþý bir çözüm geliþtirmemiþtir. Bu çözüm, biraz da siyasal nedenlerle1, bir asýr sonra ABD'de geliþtirilmiþtir Senatör Sherman'ýn teklifinin kabulü ile modern anlamda ilk rekabet kanunu yürürlüðe girmiþtir. Bu gereklilik, zaman içinde diðer ülkeler tarafýndan da fark edilmiþtir. Günümüzde, liberal ekonomik
sistemi benimsemiþ tüm ülkelerde rekabet yasalarý ve bu yasalarý uygulamaktan sorum- lu rekabet otoriteleri mevcuttur.
Politika sözlük anlamýyla, "bugünkü ve gelecekteki kararlara bir yön verebilmek için bir çok alternatif arasýndan seçilen belir- li bir yol veya davranýþ tarzý" veya "genel amaçlar veya kabul edilebilir yöntemleri kapsayan uzun süreli genel bir plan" þek- linde tanýmlanmaktadýr (Dinçer, 1998:20).
Kamu yönetimi anlamýnda ise politika
"halka ait bir iþi gözeterek, belirli yol ve usule göre yürütme anlamýnda kullanýlmak- tadýr (Doðan, 1982:700).
Yukarýdaki tanýmlardan da anlaþýldýðý üzere politika, hukuk kavramýna göre, daha genel bir anlam içermekte özellikle kamu yöneti- minde, bir konuda halkýn menfaatlerini de gözeterek , bir konu hakkýnda kamu yöne- timinde söz sahibi olanlarýn genel bir tavýr belirlemesi olarak algýlanmaktadýr.
Ulusal rekabet politikasý ise; hükümetler tarafýndan oluþturulan ve uygulanan, fir- malarýn kendi aralarýnda yaptýklarý rekabeti sýnýrlayan veya hakim gücün kötüye kul- lanýmýný amaçlayan anlaþmalarla ilgili kural- lar ve disiplinler olarak tanýmlanmaktadýr.
Rekabet politikasýnýn temel amacý; açýk ve rekabetçi bir yapý saðlanmasý yoluyla mev- cut kaynaklarýn dengeli ve etkin bir þekilde daðýtýmýný ve kullanýmýný saðlamak ve bu þekilde ulusal refahý en üst düzeye çýkar- maktýr.
Rekabet politikasý haksýz rekabet yaratan uygulamalarý yasaklar veya ilgili kuruluþlara bu tür uygulamalarý yasaklama veya düzelt- me yetkisi verir. Örneðin, firmalarýn toplu olarak fiyat saptama yoluna gitmeleri, belir- li bir alanda aþýrý yoðunlaþma eðilimine girmeleri veya diðer firmalarýn pazara girme olanaklarýný sýnýrlayan düzen- 1- REKABET POLÝTÝKALARININ
GEREKLÝLÝÐÝ 2- REKABET POLÝTÝKALARI ve REKABET HUKUKU
1 Senatör Sherman, yasa tasarýsýný hazýrlarken, ekonomik gücün bir gün siyasi bir güç haline gelebileceði endiþesi ile bu yasanýn kabul edilmesinde etkili olmuþtur( Bknz. Aslan,1999:65-105).
Rekabet poli- tikasý haksýz rekabet yaratan uygulamalarý yasaklar veya ilgili kuruluþlara bu tür uygulamalarý yasaklama veya düzeltme yetkisi verir.
lemelere gitmeleri rekabet politikasý araçlarýyla engellenmekte- dir. (Demir, 1998:1).
Rekabet politikalarýnýn genel hatlarýyla amacý rekabetçi bir piyasa yapýsýna ulaþ- mak, bunu da saðlamak için rekabetin oldu- ðu piyasalarý korumak, rekabetin olmadýðý piyasalarda da rekabet koþullarýný yaratmak- týr. Rekabetçi piyasalar, belirli koþullar altýn- da, kaynaklarýn etkin biçimde daðýtýmýný saðlar. Etkin kaynak daðýlýmý, bir baþka de- yiþle sýnýrlý olan kaynaklarýn maksimum etkinlikte kullanýlmasý ile toplumsal refahý maksimize edecektir (Ege, 2000:67).
Ancak rekabetçi piyasalarýn oluþumu kendiliðinden olmamaktadýr. Örneðin, daha geliþmenin baþlangýç aþamalarýnda olan ekonomilerde, piyasalarýn etkin çalýþmasý bir tarafa bazý piyasalar henüz tam anlamýy- la oluþmamaktadýr; ekonomik geliþmenin daha ileri bir devresinde olsa bile çeþitli nedenlerden ötürü piyasalar kendi iç dinamikleriyle baþ baþa býrakýldýklarýnda etkin bir biçimde çalýþmamaktadýr.
Bu durumda, hükümetlerin rekabetçi olma- yan dolayýsýyla da etkin çalýþmayan piyasa- lara müdahale ettiklerini görüyoruz. Bu müdahaleler, kural koymaktan devletleþtir- meye kadar uzanabilmektedir. Bazen de re- kabetçi bir piyasa yapýsýný saðlamanýn ötesinde, baþka iktisadi nedenlerle ya da ikti- sat politikasý dýþý nedenlerle de bu tür müda- halelerin yapýldýðýný görmekteyiz. Bu neden- lerin en sýk öne çýkanlarýndan bazýlarýný þöyle sýralayabiliriz; ulusal güvenlik, halkýn tasarruf- larýný korumak, yeni sanayileri korumak, be- lirli hizmetlerin herkese ulaþmasýný saðlamak.
Bu tür müdahalelerin hepsi kamu çýkarýný gözetmeyi ve toplumsal refahý artýrmayý amaçlamaktadýr. Bu amaçla geçmiþte bazý ekonomilerde müdahalenin en uç noktaya gittiðini ve bazý sanayi kollarý ile hizmet sek-
törlerinin devletleþtiðini görüyoruz. Bunun en tipik örneði 1945-50 yýllarýnda Ýngilte- re'de Ýþçi Partisi hükümetinin yaptýðý dev- letleþtirmelerdir. Söz konusu dönemde, elektrik, gaz, kömür, demir ve çelik sanayi- lerinin yaný sýra sivil havacýlýk ve yurt içi taþý- macýlýk sektörleri devletleþtirilmiþtir.
Bugün ise, Ýngiltere'de yine yönetimde bulu- nan Ýþçi Partisi, ayný gerekçe ile yani toplumsal refahý artýrmak amacýyla özelleþ- tirmeler yapmaktadýr. Dolayýsýyla, günü- müzde dünyanýn önemli bir bölümünde, toplumsal refahý artýrmanýn yolunun geç- miþtekinin tam tersi bir istikametten geç- tiðine inanýlmaktadýr (Ege, a.g.e.,:68).
Benzer þekilde ayný uygulamalar Alman- ya'da da yapýlmýþ, bilinçli bir kartelleþme politikasýyla (uluslarasý ticarette öne çýka- bilmek için) þirketlerin birleþmelerine göz yumulmuþtur. ABD'de Senatör Sherman'ýn öngördüðü ekonomik alanda tekel siyasi anlamda da tekel yaratýr, yaklaþýmý Al- manya'da gerçekleþmiþ ve Hitler ortaya çýk- mýþtýr. Ve Almanya bunun bedelini aðýr bir biçimde ödemiþtir.
Bugün belki ayný endiþelerle veya daha deðiþik nedenlerle, tüm ülkelerde teþebbüs- lerin birleþerek tekel oluþturmalarýnýn önüne geçebilmek ve sosyal refahý artýra- bilmek için, Antitröst kanunlarý yada daha esnek bir tabirle Etkin Rekabeti Koruma Yasalarý hayata geçirilmektedir.
Dünyada rekabet hukukunun tarihi, yüzyýlý aþkýn bir süreyi aþmasýna karþýlýk, Ülke- mizde rekabet hukuku hem kavramsal hem de yasal düzenleme olarak oldukça yenidir.
1970'li yýllardan bu yana, bu konuda çalýþ- malar yapýlmýþ ve bu çalýþmalara paralel olarak, rekabetin korunmasý alanýnda çeþitli kanun tasarýlarý hazýrlanmýþ olmakla beraber2, bu tasarýlardan hiç biri 1994 yýlýna
2 Bu konuyla ilgili çeþitli tarihlerde kanun taslaklarý hazýrlanmýþtýr.Konuyla ilgili ilk tasarý, 1978 tarihinde “ Ýç ve Dýþ Ticaretin Düzenlenmesi Hakkýnda Kanun” adý ile Ticaret bakanlýðý zamanýnda hazýrlanmýþtýr.Bunu ayný bakanlýðýn hazýrladýðý “Ticarette Dürüstlüðün Korunmasý Kanunu” ve “Ticaretin Düzenlenmesi ve Tüketicinin Korunmasý Hakkýnda Kanun” adlý iki tasarý izlemiþtir. Sanayi ve Ticaret Bakanlýklarýnýn birleþtirilmesinden sonra da, bu yeni bakanlýk bünyesi içinde, 1984 yýlýnda iki yeni tasarý hazýrlanmýþtýr. Ancak her iki tasarý da rekabet hukukunun gerçek amaçlarý deðil, devlet korumacýlýðý ve müdahalesini geliþtirme amacý öne çýkmýþtýr (DPT,1994:11)
kadar yasalaþmamýþtýr (Aþçýoðlu, 2000:33).
Aþaðýda kýsaca bu kanun ve hazýrlanmasýnýn gerekleri üzerinde durduktan sonra asýl ko- numuz olan rekabet yasalarýndan beklenen faydalar incelenecektir.
Yukarda da belirtildiði üzere Türkiye etkin rekabetin saðlanmasýna yönelik çalýþmalara geç baþlamýþtýr. Bunun çeþitli nedenleri vardýr, ancak konumuz bu deðildir. Ülke- mizde Rekabet Kanunu çýkarýlmasý gereði çeþitli nedenlere dayanmaktadýr.
Bunlardan birincisi, 1982 Anayasasýnýn 167.
maddesinin birinci fýkrasýdýr. Bu maddeye göre; "Devlet,para, kredi, sermaye, mal ve hizmet piyasalarýnýn saðlýklý ve düzenli iþlemelerini saðlayýcý ve geliþtirici tedbirleri alýr, piyasalarda fiili veya anlaþma sonucu doðacak tekelleþme ve kartelleþmeyi önler"
demekle devleti bu iþle yükümlülük altýna sokmuþtur (Aslan, 2001;17).
Ýkinci neden, AB ile olan iliþkilerimiz açýsýn- dandýr. Türkiye'nin 14 Nisan 1987 Tarihinde Avrupa Topluluðu'na (01.11.1993'den bu yana Maastrich Anlaþmasý'nýn yürürlüðe girmesinden sonra Avrupa Topluluðu, Avrupa Birliði olarak anýlmaktadýr) tam üye- lik baþvurusunda bulunmasý, 31 Temmuz 1959'da yapýlan ortak üyelik baþvurusu ile baþlayan Türkiye-Avrupa Topluluðu iliþki- lerinde bir dönüm noktasý oluþturmuþtur (Karluk,1999:577). Türkiye'nin AT ülkeleri ile ekonomik bütünleþme süreci 12 Eylül
1963 Tarihli Ankara Antlaþmasý ile baþlamýþ ve 22 Temmuz 1970 Tarihli Katma Protokol ile pekiþtirilmiþtir3 (Þahin, 2000:359). Son olarak ise 1995 yýlýnda imzalanan Gümrük Birliði'nin son döneminin uygulanmasýna iliþkin kurallarý belirleyen 1/95 tarihli Ortaklýk Konseyi Kararlarýnýn uygulanmasý aþamasýdýr (Sanlý, 2000:20).
Bu belgelerin tümünde rekabet mevzuat- larýnýn uyumlu hale getirilmesi, daha doðru bir deyimle, Türkiye'nin Avrupa Birliði norm- larýna uygun bir rekabet mevzuatý benim- seyeceðine dair taahhütler bulunmaktadýr.
Üçüncüsü ise, fiili ekonomik durum nedeniyledir. Yukarýda ifade edilen hukuki gereklerin yaný sýra, Türk ekonomisinde özel1ikle 1980 yýlýndan bu yana uygulanan serbest piyasa sisteminin yarattýðý, fiili durum, rekabetin düzenlenmesi ve hatta yeniden tesisini gerekli kýlmýþtýr. Bu gereklilik kendini, ayný zamanda karma ekonominin özelliklerini gösteren piyasa yapýlarý açýsýndan da hissettirmektedir.
Bilindiði üzere 80'li yýllara kadar Türk ekonomisi, serbest rekabet þartlarýnýn olmadýðý, rekabet kültürünün bulunmadýðý ve devletin veya devlet tarafýndan himaye edilen teþebbüslerin piyasaya hakim olduðu bir yapýda bulunmaktaydý. 80'li yýllardan itibaren ithalat, para, teþvik ve rekabet gibi ekonomik politikalarda uygulanan libe- ralleþme süreci, Türk ekonomisinin anti rekabetçi, bozuk yapýsýný düzeltmede yeter- li olmamýþtýr. Bilhassa ekonomik yoðunlaþ- ma4 konusunda yapýlan iktisadi analizler, Türk ekonomisinde izlenen liberal poli- tikalarýn piyasalardaki tekelci yapýyý fazla
80'li yýllardan itibaren ithalat, para, teþvik ve rekabet gibi ekonomik politikalarda uygulanan liberalleþme süreci, Türk ekonomisinin anti rekabetçi, bozuk yapýsýný düzeltmede yeterli olmamýþtýr.
3- REKABETÝN KORUNMASI HAKKINDAKÝ KANUN
3 Katma Protokol; Gümrük vergilerinin indirilmesini,bunun niteliklerini ve zamanlamasýný,mallarýn serbest dolaþýmýný, iþçilerin serbest dolaþýmýný ve ekonomi politikalarýnýn yaklaþýmýný düzenlemektedir (Kepenek ve Yentürk, 2000:277) 4 Türk ekonomisindeki Pazar yapýlarýyla ilgili olarak 1980 öncesi verileri dayanak alýnarak iki çalýþma yapýlmýþtýr.
Bunlarda Orta Doðu Teknik Üniversitesi’nin yaptýðý çalýþmaya göre; tüm imalat sektörünün %65’inde yoðunlaþma dere- cesi kritik düzeyin üzerinde seyretmektedir (Katýrcýoðlu, Görüþler, sh.86) . Baðrýaçýk tarafýndan yapýlan bir çalýþmaya göre ise; rekabet koþullarýnda üretilen toplam mal sayýsýnýn tüm mal sayýsýna oraný %11,68, mutlak monopol oraný
%16,32, kýsmi monopol oraný %17,47, mutlak oligopol oraný %25,37 ve kýsmi oligopol oraný da %29,16 olarak tespit edilmiþtir. Sonuç olarak eksik rekabetin bulunduðu piyasalarýn tümüne oraný %72, kýsmi oligopol piyasasýnýn rekabete yakýn bir piyasa biçimi olarak kabulü halinde ise bu oran %60 olmaktadýr (Baðrýaçýk,1993:132-133). 1980, 85 ve 90 yýllarýnda ise iktisadi yoðunlaþma açýsýndan kritik düzeyi aþan sektör oraný %58 düzeyindedir. Bu veriler, Türk imalat sanayiinde rekabetin niteliði ile ilgili iki önemli bulguyu ortaya koymaktadýr. Bunlardan birincisi, Türk imalat sanayii-nin yarýdan fazlasýnda, rekabet süreci iyi çalýþmamakta ve piyasalar oligopolistik fir- malarýn egemenliði altýndadýr. Ýkincisi ise durum kronik bir hal almýþtýr (DPT,2000:22).
deðiþtirmediðini ve rekabetçi yapýnýn istenilen ölçüde yerleþ- mediðini ortaya koymaktadýr. Ekonomik yapýda aðýrlýklarýný koruyan kamu iktisadi teþebbüsleri ve rekabet düzenine alýþýk olmayan yerli sanayi, halen imtiyazlý durumlarýný korumaktadýrlar. Bu durum genel olarak ülke kaynaklarýnýn savurgan kullanýmma ve zaten var olan enflasyonist baskýnýn daha da artmasýna sebep olmak- tadýr (Sanlý, 2000:21).
Bu bozuk fiili durumun düzelebilmesi ve piyasalarýn rekabet yoluyla ýslah edilebilme- si ihtiyacý, serbest rekabetin yasal bir düzen- leme yoluyla etkin þekilde korunmasýný zorunlu kýlmýþtýr. Bu amaçla öngörülen 4054 sayýlý yasa, ekonomik düzendeki kar- tel anlaþmalarýna ve ekonomik yoðunlaþ- malara karþý etkin önlemlerle donatýlmýþtýr.
Fakat önemle ifade edilmelidir ki, salt Rekabet Hukuku düzenlemeleriyle reka- betin istenilen ölçüde korunmasý ve serbest rekabet ortamýnýn gerçekleþtirilmesi müm- kün deðildir. Yukarýda da deðinildiði üzere;
rekabet yasalarýndan beklenen faydalar, ancak siyasal iktidarlar tarafýndan tutarlý bir rekabet politikasýnýn ve buna uyumlu ekonomi politikalarýnýn izlenmesi ile ger- çekleþebilir (A.g.e.,:21)
Philips, (Philips, 1997:5) rekabet düzen- lemelerinin amacýný, "piyasalarýn kendi doðal oluþumlarý içerisinde geliþimini temin ve piyasalarý her türlü müdahalelerden (özel veya devlet) korumaktýr" þeklinde taným- lamýþsa da, kanaatimizce bu taným eksiklikleri olan bir tanýmdýr. Ya büyük balýklar küçük balýklarý yutarsa, böyle bir duruma devletin seyirci kalmasý beklenmeli mi?
4054 Sayýlý Rekabetin Korunmasý Hakkýn- daki Kanun'un (RKHK) birinci maddesinde;
kanunun amacý; "mal ve hizmet piyasalarýn- daki rekabeti engelleyici, bozucu ve kýsýt- layýcý anlaþma, karar ve uygulamalarý ve piyasaya hakim olan teþebbüslerin bu hakimiyetlerini kötüye kullanmalarýný önle- mek, bunun için gerekli düzenleme ve denetlemeleri yaparak rekabetin korun- masýný saðlamaktýr" þeklinde tanýmlanmýþtýr.
Devletin kanunda öngörülen bu beklentileri karþýlamasý neticesinde, aþaðýda da belir- tileceði üzere, kanunun uygulanmasýndan dolayý bazý faydalar ortaya çýkacaktýr.
4.1. Genel Olarak
Rekabet hukukundan beklenen faydalar, iktisadi anlamda rekabet kavramýndan bek- lenen faydalardan pek farklý deðildir (Sanlý,2000:8). Ekonomik hayatýn düzen- lenmesinde rekabetin önemli bir yeri vardýr.
Rekabeti ihlal eden davranýþlarý yasaklayýcý düzenlemelere tarihin her devrinde rastlan- mýþtýr. Rekabetin ekonomik bir olay olmasý nedeniyle, rekabet hukuku öncelikle reka- betin ekonomik sonuçlarýný düzenli bir þe- kilde elde etmeye yöneliktir.Ancak rekabet hukuk ile elde edilmek istenen yarar, reka- betin ekonomik sonuçlarýyla sýnýrlý deðildir (Agrew,1985:25). Piyasalarda serbest reka- betin gerçekleþtirilmesinden öncelikli olarak ekonomik faydalar umulmakta ve dolayýsýy- la, Rekabet Hukukunun öncelikli amacýný ekonomik yaþamýn serbest piyasa ekonomisi kurallarýna göre þekillendirilmesi teþkil etmektedir. Doðal olarak bu ekonomik amaca ulaþýlýrken, bunun sosyal ve siyasal alandaki sonuçlarý kendiliðinden gerçekleþir.
Bununla birlikte, hukuki açýdan rekabetin düzenlenmesi ve devletin iktisadi hayata rekabet yasalarý eliyle müdahale etmesinin ardýnda sadece ekonomik nedenlerin bu- lunmadýðýný da belirtmek gerekir5. Rekabet Hukuku ekonomik politikanýn bir parçasý olarak kabul edilince, bu kurallarýn ön- görülmesinde iktisadi kaygýlar kadar sosyal ve siyasal kaygýlarýn bulunduðu kabul
5 Örnek vermek gerekirse, Avrupa Birliði Hukukunun temel metnini teþkil eden Roma Antlaþmasýnda öngörülen rekabet kurallarýnýn altýnda yatan en önemli nedenlerden biri, “tek Pazar” hedefinin gerçekleþmesidir. Rekabet Hukuku kural- larý, bu pazarýn oluþturulmasý bakýmýndan önemli bir araç olarak görülmekte ve bu durum Komisyon ve Adalet Divaný’nýn verdiði kararlarda açýk þekilde ifade edilmektedir (Aslan,1998:12; , Tekinalp/Tekinalp, 1997;328).
4- REKABET HUKUKUNDAN BEKLENEN FAYDALAR
edilmelidir. Genel olarak rekabet hukuk- larýyla izlenen amaçlarý üç grupta toplamak mümkündür (Aslan, 2001:3 ).
4.2. Rekabet Hukukundan Beklenen Ekonomik Faydalar Ýktisadi özgürlüklerin sýnýrlanarak, serbest rekabetin yasalar eliyle düzenlenmeyle hedeflenen, öncelikli olarak serbest piyasa ekonomisinin iþlerlik kazandýrýlmasý ve bu sayede ekonomik verimliliðin saðlanmasýdýr (Akýncý, 20017; Ersin, 1994:41, D.P.T., 1994:8). Serbest piyasa ekonomisinin iþler- lik kazandýrýlmasý, baþlý baþýna bir ekonomik amacý yansýtýr. Rekabet kurallarý ile amaç- lanan sosyo-politik faydalar ise ancak reka- betin iktisadi fonksiyonunun gerçekleþmesi ile ortaya çýkabilecek dolaylý sonuçlardýr.
Genel olarak Rekabet Hukukundan bekle- nen ekonomik faydalarý üç grupta toplan- maktadýr .
4.2.1. Üretimde Verimlilik
Ekonomik faaliyette bulunan teþebbüsler, varlýklarýný korumak ve pazar paylarýný artýrabilmek için kar etmek durumundadýr- lar. Serbest rekabetin hakim olduðu piyasalarda faaliyet gösteren teþebbüslerin daha fazla kar edebilmesinin yolu ise, üre- tim maliyetlerinin düþürülmesinden geçer.
Buna baðlý olarak teþebbüsler maliyetleri düþürmek amacýyla daha ucuza mal bulmak ve mevcut kaynaklarý daha etkin kullanmak zorunda kalýrlar. Bunun doðal sonucu ise, üretimde verimliliðin saðlanmasýdýr. Maliyeti gerektiði ölçüde düþüremeyen teþebbüsler ise, rakiplerin baskýlarý sonucu pazarlarýný kaybederler.
Rekabet piyasasýnda, fiyatýn toplam arz ve talebe göre belirlenmesi ve bu piyasada faaliyet gösteren firmalarýn piyasada oluþan fiyatý etkileme gücünden yoksun olmasý sebebi ile teþebbüslerin faaliyetlerini sür- dürebilmeleri ya da daha fazla kazanç elde edebilmeleri, daha düþük ortalama maliyete sahip olmalarýna baðlýdýr (Scherer,1980:13).
Ekonomik verimliliðin elde edilmesinde, rekabet tekel piyasalarýna göre üstünlük arz
eder. Teþebbüslerin daha az kaynak tüke- timine yönelmeleri, rekabetin sonucudur (Scherer, 1980:14-15).
Rekabetin bulunduðu bir pazarda teþebbüs- leri daha rasyonel üretim yapmaya iten temel neden, rakipler karþýsýnda üstün ola- bilmek için maliyet avantajý saðlama gere- ðidir. Rekabetin ve rekabet baskýsýnýn bulun- madýðý tekel piyasalarýnda ise, kar ve pazar payý diðer teþebbüslerin ekonomik faaliyet- lerinden etkilenmediðinden ötürü, tekel olan teþebbüs maliyetlerini düþürmek için çaba sarf etmeyecek ve üretimde verimliliði önemsemeyecektir (Akýncý, 2001: 9).
Aktüel veya potansiyel rakibi olmayan bir teþebbüsün daha rasyonel çalýþmak için böyle bir baskýyý (rekabet baskýsý) duymaya- caðý açýktýr. Dolayýsýyla tekel piyasalarýnda kaynaklarýn verimli kullanýlmasý tekel firma için zorunlu ve hatta rasyonel bir davranýþ biçimi deðildir.
Üretimde verimlilik ilkesi, Rekabet Hukuku ile Patent Hukuku çatýþmasýnda daha da önem kazanýr ve belirleyici rol oynar. Patent hakký sahibi ve lisans alanýn, ayný buluþtan ay- rý ayrý yararlandýðý durumlarda, üretim verim- liliðini gerçekleþtiren lisans alanýn ekonomiye olumlu katkýsý özellikle korunmuþtur (Neale, 1996:146, Goyder, 1982 :288).
4.2.2. Kaynak Daðýlýmýnda Verimlilik
Kaynak daðýlýmýnda verimlilik belirli bir malýn ne kadar üretileceði, toplumsal deðerlerin ne þekilde tahsis edileceði ile ilgi- lidir (Akýncý,200:15; Aslan,2001:3; DPT, 1994:14). Toplumdaki ekonomik kaynaklar sýnýrlýdýr. Örneðin, toplumda bütün kay- naklar kullanýldýðý zaman, her bir maldan ancak belirli bir miktar üretilebilir. Herhangi bir malýn üretimi artýrýldýðý zaman, baþka bir malýn üretiminin düþürülmesi gerekir, çün- kü hammadde, iþgücü, sermaye gibi top- lumsal kaynaklar sonsuz miktarda deðil- dirler (Samuelson,1992:17; Stigler, 1957:14-15). Rekabet kaynak da- ðýlýmýnda verimliliðin temi-
Aktüel veya
potansiyel rakibi
olmayan bir
teþebbüsün
daha rasyonel
çalýþmak için
böyle bir baskýyý
(rekabet baskýsý)
duymayacaðý
açýktýr.
ninde en etkili yöntemidir ve kaynaklarýn, tüketicilerin her bir malý elde etmek arzusu ve o mala verdiði ekonomik deðere göre daðýlýmýný saðlayarak, genel mutluluk ve refahýn art- masýný gerçekleþtirir (Wish,1993:12-13;
Bork,1978:7). Kaynak daðýlýmýnda verim- lilik, bütün piyasalarda fiyatý marjinal gidere eþit olmasýyla gerçekleþir. Her bir firmanýn üretim miktarý, piyasanýn tümünü etkileye- meyecek kadar küçüktür ve her bir firma üretim miktarýný piyasa fiyatýyla son ürettiði malýn marjinal gidere eþit olacak þekilde belirler (Mansfield, 1979: 202-203). Bu, rekabet piyasasýnda faaliyet gösteren fir- malarýn marjinal gelirlerinin fiyata eþit olmasýnýn sonucudur. Oysa tekelci firma bakýmýndan durum farklýdýr. Tekelci fir- manýn bir fazla mal satmasý halinde elde edeceði marjinal gelir satýþ fiyatýna eþit deðildir, çünkü fazladan arz edilen her bir mal, fiyatýn düþmesine yol açar. Tekelci firma üretim miktarýný talebe göre deðil, marjinal giderini marjinal gelirine eþit olacak þekilde belirler ki, bu da üretim miktarýnýn azalmasýna ve toplumsal kaynaklarýn tah- sisinde tüketicilerin etkilerinin ortadan kalk- masýna yol açar (Scherer, 1980:43).
Rekabet piyasalarýnda toplumsal talebin iktisadi teþebbüsler tarafýndan dikkate alýn- masý zorunluluðu, toplumsal kaynaklarýn tahsisinde tüketicilerin etkin hale gelmesini ve ekonomik verimliliði saðlar (Goyder, 1992:9). Ayrýca kaynaklarýn tüketicilerin malý elde etmek arzusu ve mala verdikleri ekonomik deðere göre daðýlmasý toplumsal tatminin gerçekleþtirilmesinde büyük öne- me sahiptir.
4.2.3. Teknolojik Ýlerleme
Ýktisadi faaliyette bulunan teþebbüslerin, maliyetlerini düþürmelerinde etkili olan bir diðer yol ise, malýn üretiminde kullanýlan yöntemlerde maliyetlerin düþmesini saðlaya- cak teknolojiler kullanýlmasýdýr. Daha fazla kar elde etmek amacýnda olan teþebbüsler, teknolojilerini yenileyip rekabet güçlerini artýrabilmek için araþtýrma ve geliþtirme (ar- ge) faaliyetlerine giriþecekler; bu da teknolo-
jik ilerlemeyi geliþtirecektir (Aslan,2001:3).
Teknolojik Ýlerleme sadece yeni bir üretim tekniði biçiminde deðil, ayný zamanda yeni bir ürün, örgütlenme veya hizmet þeklinde de gerçekleþebilir. Bu açýdan rekabetin, teknolojik Ýlerlemeye ve dolayýsýyla toplum- sal refaha katkýsý çok büyüktür.
4.3. Rekabet Hukukundan Beklenen Sosyal Faydalar
Ekonomi, toplumun tüm kesimlerini ilgilendiren ve sosyal alandan soyutlanmasý mümkün olmayan bir alandýr. Dolayýsýyla rekabete dayalý bir piyasa ekonomisinin kurulmasý amacýna yönelik olarak öngörü- len rekabet kurallarýnýn, ekonomik amaç- larýna ulaþmasý ile birlikte sosyal hayata doðrudan veya dolaylý olarak etki yapmasý kaçýnýlmaz bir sonuçtur. Bu çerçevede Rekabet Hukukunun sosyal yararlarýný, tüketicilerin korunmasý ve küçük ve orta ölçekli teþebbüslerin korunmasý olmak üzere iki baþlýk altýnda toplamak müm- kündür (Aslan, 2001:5).
4.3.1. Tüketicinin Korunmasý Rekabetçi piyasa, iktisadi etkinliði gerçek- leþtirerek, düþük maliyet-yüksek üretim miktarý-düþük fiyat sayesinde refah etkisi yaratacak; aþýrý karlýlýðý engelleyerek, tüketi- cilerin korunmasýný saðlayacaktýr (DPT, 2000:3).
Rekabet Hukuku mevzuatlarý, doðrudan doðruya tüketicilerin menfaatlerini gözete- rek öngörülmediyse de, serbest rekabetin ekonomik sonuçlarýndan faydalanacak asýl kesim tüketicilerdir. Fiyatlarýn düþmesi, ürün çeþitliliði, teknolojik geliþme, mal ve hizmet- lerin daðýtým ve pazarlamasýnda meydana gelen ilerlemeler gibi rekabetin dolaylý etki- lerinin tümü, tüketicilerin menfaatine gerçekleþmektedir. Bunun yaný sýra rekabet, teþebbüsleri tüketicilerin beklentileri doðrul- tusunda davranmaya zorlamakta ve bu sayede toplumsal tatmin saðlanabilmekte- dirler. Ayrýca, rekabetin genel refahý artýrýcý fonksiyonu sebebiyle, herhangi bir malýn doðrudan veya dolaylý olarak tüketicisi ko-
6 Nitekim 1982 Anayasasýnýn tüketicilerin korunmasýyla ilgili 172. maddesinin gerekçesinde bu husus dolaylý olarak ifade edilmektedir. Gerekçeye göre, “Tüketicinin korunmasý ancak serbest piyasa ekonomisinde mümkün ola- bileceðinden , bu piyasanýn gereklerine uygun olarak serbest rekabet þartlarýnýn saðlanmasý ve tekel ve kartellerin önlenmesi gerekmektedir”.
numunda olmayan kimseler de rekabetin olumlu etkilerinden yararlanabilmektedir.
Dolayýsýyla rekabetin sosyal faydasý salt ilgili ürün mal veya hizmetin tüketicileri üze- rinde gerçekleþmemekte, daha kýsýtlý olmak- la birlikte toplumun tamamý, rekabetin olumlu etkilerinden pay alma imkanýna sahip olmaktadýr.
Yukarýda kýsaca ifade edilen rekabetin toplumsal faydalarýndan ötürü; Rekabet Hukukunun temelinde yatan düþünceler- den biri de tüketicilerin korunmasýdýr6. Nitekim Rekabetin Korunmasý Hakkýnda Kanun'da yer alan hükümlerde de bunun izlerini görmek mümkündür. Örnek vermek gerekirse, dördüncü madde anlamýnda re- kabeti sýnýrlayýcý ve dolayýþlýyla hukuka aykýrý olmasý gereken bir anlaþma, 5.
maddede belirtilen diðer koþullarla birlikte tüketiciler açýsýndan yarar saðlýyorsa, bu anlaþma dördüncü madde yasaðýndan kur- tulabilecektir (RKHK.md.5/b).
Yine benzer olarak, Kanun'da öngörülen yasaklayýcý hükümlerden dört ve altýncý maddelerin ihlali neticesinde fiyatlarda bir artýþ meydana gelmiþse, tüketicilerin bu artýþ nedeniyle uðradýklarý zararlarýný telafi ede- bilmesi imkaný getirilmiþtir (RKHK.md.
57-59). Haksýz fiil esaslarýna dayalý bu imkan sayesinde, tüketiciler sadece zararýn kar- þýlanmasýný deðil, rekabeti ihlal eden teþeb- büs veya teþebbüslerin kusurunun aðýrlýðýna göre, oluþan zarar veya elde edilen men- faatin üç katýna kadar tazminat talep ede- bilmekte (RKHK.md.58) ve þüphesiz bu durum tüketiciler (davacýlar) için elveriþli bir koruma vasýtasý olarak karþýmýza çýkmak- tadýr.
4.3.2. Küçük ve Orta Ölçekli Ýþlet- melerin Korunmasý
Rekabet Hukukunun asli amacý küçük ve orta ölçekli iþletmelerin (kobilerin) korun- masý olmadýðý gibi, Rekabet Hukuku
mevzuatlarýnda kobilerin korunmasýna iliþkin açýk hükümlere yer verilmez.
Bununla birlikte Rekabet Hukukunun amacý göz önünde tutulduðunda, kobilerin bu amacýn gerçekleþtirilmesinde önemli bir yere sahip olduðunu söylemek gerekir. Zira Rekabet Hukukunun amaçladýðý ''çalýþabilir rekabet piyasasý'' olarak adlandýrýlan ideal model, ancak piyasadaki rekabet koþullarý- na etkide bulunamayacak güçteki çok sayý- da teþebbüs varlýðý halinde bir anlam ifade edeceðine göre, bu tip piyasalarýn doðal aktörleri, küçük ve orta ölçekli teþebbüsler olacaktýr.
Gerçekten de Rekabet Hukukunun iktisadi yoðunlaþmayý ve kartelleþmeyi önleyici fonksiyonu, büyük teþebbüslerin ortaya çýkýþýný önlediði gibi, mevcut olanlarýn piyasa davranýþlarýný da kontrol altýna almaktadýr. Rekabet kurallarýnýn güvence altýna aldýðý giriþim özgürlüðü ve fýrsat eþitliði, küçük ve orta ölçekli teþebbüslerin korunmasý ve geliþmesini saðlar. Bu sayede piyasalar küçük ve orta büyüklükteki iþlet- melerin aðýrlýklý ve etkin konumda olduklarý saðlýklý yapýya sahip olabilirler .
Yukarýda belirtilen görüþler doðrultusunda, Rekabetin Korunmasý Hakkýnda Kanun'da öngörülen 6 ve 7.madde hükümlerinin, ''kobilerin'' korunmasý ve geliþtirilmesinde etkin birer vasýta olarak kullanýlabileceðini söylemek yanlýþ olmaz (Aslan, :6). Özellikle 6. maddenin amacý göz önünde tutul- duðunda, söz konusu hükmün uygulama alaný bulacaðý hallerin önemli bir kýsmý, pratikte kobilerin korunmasý amacýna hizmet edecektir. Bunun yaný sýra, 7. mad- deye dayanýlarak çýkarýlan ''Rekabet Ku- rulundan Ýzin Alýnmasý Gereken Birleþme ve Devralmalar Hakkýndaki Teblið”de' öngörülen yüksek ciro ve piyasa payý eþik- leri, pratik olarak kobilerin korunmasý ve onlarýn büyük teþebbüsler karþýsýnda reka- bet avantajý elde etmesine olanak saðlamak- tadýr.
Ekonomi, toplumun tüm kesimlerini ilgilendiren ve sosyal alandan soyutlanmasý mümkün olmayan bir alandýr.
Dolayýsýyla rekabete dayalý bir piyasa ekonomisinin kurulmasý amacýna yönelik olarak öngörülen rekabet kurallarýnýn, ekonomik amaçlarýna ulaþmasý ile birlikte sosyal hayata doðrudan veya dolaylý olarak etki yapmasý kaçýnýlmaz bir sonuçtur.
4.4. Rekabet Huku- kundan Beklenen Siyasal Faydalar Kanun koyucular rekabet yasalarý ile doðrudan siyasal bir fayda amaçlamazlar.
Fakat rekabet kurallarý ve bu kurallarýn saðladýðý iktisadi özgürlükler siyasal hayatýn, ve özellikle demokrasilerin önemli güven- celeri sayýlabilir (Willimsky,1997: 54; Aslan, 2001;7). Rekabetçi yapýnýn kurulamadýðý veya korunamadýðý piyasalarda önemli oranda yoðunlaþma meydana gelir. Bu yoðunlaþmalar neticesinde meydana gelen ekonomik güç, piyasada faaliyet gösteren bir ya da bir kaç teþebbüs tarafýndan kontrol edilir ve bu durum iktisadi çok sesliliðin ve özgürlüklerin kýsýtlanmasýna yol açar7. Bir teþebbüs herhangi bir yoldan piyasaya egemen konuma geldiði zaman, bu konu- munu iyi niyetli amaçlar için kullanabileceði gibi, kötü amaçlar için de kullanabilir.
Serbest rekabetin korunmadýðý düzenlerde, hakim durumda olan bir teþebbüsün ekonomik hayattaki davranýþlarý tamamen kendi takdirine býrakýlmýþtýr. Hakim teþeb- büs, ekonomik gücünü kolaylýkla siyasi nüfuz elde etmek amacýyla kullanabilir ve bu siyasi nüfuz vasýtasýyla iktisadi düzenin iþleyiþini kendi lehine bozar. Hatta bundan da önemlisi, siyasi karar alma sürecini kendi menfaatleri doðrultusunda etkileyebilir ve bu durum siyasal yaþamýn geleceðini teh- likeye sokar .
Ýþte rekabet kurallarý, teorik olarak bu tip olumsuz sonuçlarýn ortaya çýkmasýný, iki farklý aþamada önleyebilme imkanýna sahip- tir. Her þeyden önce rekabet kurallarý, ekonomik yoðunlaþma olgusuna sýcak bak- mazlar ve gerek birleþme þeklindeki yapýsal yoðunlaþmalarý, gerekse kartel ve tröst ben- zeri iþbirliði modellerini, rekabet kurallarýna aykýrý olduklarý sürece yasaklarlar. Bundan baþka, rekabet kurallarýna aykýrýlýk teþkil etmeyen, kendi iç dinamikleri vasýtasýyla piyasada hakim duruma gelmiþ olan bir teþebbüsün de, hakim durumunu kötüye
kullanmasýný önlemek amacýyla, iktisadi faaliyetleri kontrol altýnda tutularak, teþeb- büslerin rekabet kurallarýna uygun davran- masý saðlanýr .
Rekabet politikasýndan beklenen yararlar yukarýda ele alýnmýþtýr. Ele alýnan konular içinde, rekabet politikasýndan en fazla et- kilenecek olan faktör, ekonomik faktörler ve buna baðlý alt faktörler olan; ekonomik etkinlik, kaynak daðýlýmýnda verimlilik ve teknolojik ilerleme faktörleridir. Diðer fak- törler olan sosyal ve siyasal faktörler birinci faktöre baðlý olarak olumlu yada olumsuz þekilde etkilenir.
Rekabet politikasýnýn temel felsefesi oyunun kurallarýnýn belirlenmesi ve kurallara uymayan davranýþlarýn cezalandýrýlmasýdýr.
Uygulamada rekabet politikasýnýn en önem- li yaptýrým gücü, aktif denetimden deðil, caydýrýcýlýktan kaynaklanýr. Bu anlamda en etkin rekabet politikasý, belki de müdahale gereðinin en az olduðu, kurallara uyumun temelde caydýrýcýlýk ile saðlandýðý bir poli- tikadýr.
Bir diðer özellik, rekabet politikasýnýn, doðasý gereði, diðer politika araçlarýndan daha saydam, uygulama kriterlerinin de daha objektif olmasýdýr (Atiyas, 2000:43).
Uygulamada takip edilecek normlarýn bir çoðu zaten uluslar arasý deneyim ile belir- lenmiþtir. Bu yüzden siyasi müdahalelere, rant kollamaya çok daha az açýktýr. Bu say- damlýk, hem rekabet politikasýnýn toplum tarafýndan meþru görülmesini saðlar, hem de yolundan sapýlmasý halinde, bu sapmanýn kamu oyu tarafýndan çok daha kolayca tespit edilmesini mümkün kýlar.
Son olarak da, yine rekabet politikasýnýn meþruiyeti ile ilgilidir. Her ne kadar rekabet politikasýnýn temel mantýðý, artan biçimde ekonomik etkinliði kollamak olarak þekillen-
SONUÇ:
NÝÇÝN REKABET POLÝTÝKASI?
7 Özellikle Amerikan Rekabet Hukukunun ortaya çýkýþýndaki temel neden, kiþi özgürlükleri ve haklarý korunmasýna baðlý olarak özel sektördeki ekonomik yoðunlaþmanýn önlenmesi ve bu yolla demokrasinin güvence altýna alýnmasýdýr. Bu felsefe kapsamýnda tekeller ve karteller politik gücü elde edebilecek ,dolayýsýyla demokrasi için tehlike olarak görülürler.
mekte ise de, doðasý gereði, rekabet poli- tikasýnýn önlemeyi hedeflediði davranýþ biçimleri, çoðunlukla iktisadi hayatta güçlü olanlarýn baþvuracaklarý davranýþ biçim- leridir. Temelde güçlünün gücünü istismar etmesini önlemeyi hedefleyen bir yak- laþýmýn toplumun geniþ kesimleri tarafýndan son derece meþru görüleceði açýktýr. Meþ- ruiyetinin tartýþma götürmemesi, bu müda- hale aracýný diðerlerinden çok daha çekici kýlmaktadýr.
Sonuç olarak, devletin rekabet kurallarýyla, piyasalarý düzenlemesi (regülasyon), ser- best piyasa yapýsýna bir aykýrýlýk teþkil etmemekte, aksine bir gereklilik olarak görülmektedir.
1. AGREW,J.H., Competition Law, 1985, London 2. AKINCI, Ateþ, Rekabetin Yatay Kýsýtlanmasý, Rekabet Kurumu Lisans Üstü Tez Serisi no; 5, Ankara,2001
3. AREEDA Philip/ KAPLOW Louýs, Antitrust Analysis, Problems, Text, Cases, 5th Edition, New York 1997
4. ASLAN, Ý.Yýlmaz, "Amerikan Rekabet Hukuku Sistemi", Perþembe Konferanslarý, Rekabet Kurumu Yayýný, ss.65-105, Ekim,1999
5. ASLAN, Ý.Yýlmaz, Avrupa Topluluðu Rekabet Hukuku Mevzuatý, Rekabet Kurumu Yayýnlarý, 1998 6. ASLAN, Ý.Yýlmaz, Rekabet Hukuku, Ekin Kitabevi, 2. Basým, Bursa,2001
7. AÞÇIOÐLU ÖZ, Gamze, Avrupa Topluluðu ve Türk Rekabet Hukukunda Hakim Durumun Kötüye Kullanýlmasý,Rekabet Kurumu Lisans Üstü Tez Serisi No;4, Ankara,2000
8. ATÝYAS, Ýzak, "Rekabet Politikasýnýn Ýktisadi Temelleri Üzerine Düþünceler", Rekabet Dergisi, Cilt.1,Sayý.1, 2000
9. BAÐRIAÇIK, Atilla, Türk Sanayiinde Pazar Hakimiyeti, Ýstanbul, 1993
10. DEMÝR, Ömür, "Dünya Ticaret Örgütünün Yeni Çalýþma Konusu:Ticaret ve Rekabet Politikalarý Arsýndaki Ýliþki", www.dtm.gov.tr/ead/DTDERGÝ/
nisan 98/dnyat.htm
11. DÝNÇER, Ömer, Stratejik Yönetim ve Ýþletme Politikasý,Beta Basým Yayým Daðýtým A.Þ. Ýstan- bul,1998
12. DOÐAN, D. Mehmet, Büyük Türkçe Sözlük, Birlik Yayýnlarý, Ankara,1982
Mevzuatýna Uyum Deðerlendirme Raporu, 1994 14. DPT., Sekizinci 5 Yýllýk Kalkýnma Planý, Rekabet Hukuku ve Politikalarý, Özel Ýhtisas Komisyon Raporu, Ankara 2000
15. EGE, Yavuz, "Dünyadaki Uygulamalar Iþýðýnda Rekabet Politikasý ve Özelleþtirme", Hazine Dergisi, Sayý,13 Ocak,2000
16. ERSÝN, Mehmet Akif, "Rekabet Teorisi ve Rekabetin Korunmasý Hakkýnda Kanun Tasarýsý, Demokrasi Gündemi", 1994
17. GOLDER, D.G., EEC.Competition Law, Oxford- 1998
18. GOYDER, D.C.,EC Competition Law, Oxford, 1992
19. KARLUK, Rýdvan, Türkiye Ekonomisi, Tarihsel Geliþim, Yapýsal ve Sosyal Geliþim, Beta Yayýnlarý, 6.
Baský, Ýstanbul,1999
20. KATIRCIOÐLU, Erol, "Bir Pazar Ekonomisi Kurumu Olarak Rekabet Hukuku", Rekabetin Korunmasý hakkýnda Kanunun Küçük ve Orta Ölçekli Ýþletmelere Etkisi, Yayýna Hazýrlayan Doç.Dr. Nurkut ÝNAN, Tes-Ar Yayýný, No:20, Ankara,1996
21. KEPENK, Yakup/YENTÜRK Nuhan, Türkiye Ekonomisi, Remzi Kitabevi, II:Basým, Ankara, 2000 22. MANSFIELD, Microeconomics, Theory and Aplplications, New York, 1979
23. NEALE, A.D., The Antitrust Laws of the USA, Cambridge University Press,1966
24. PHILIPS, Bernard, "Goals, Instruments and Insitutions Antitrust of Competition Law" in Symposium on Competition Policy, Economic Development and Internetional Trade, WTO, Geneva, 29 November 1997, ss.3-17
25. SAMUELSON Paul A. / NORDHAUS William D.
,Economics,14th Edition,McGraw-Hill International Editions,Economic Series,1992
26. SANLI, Kerem Cem, Rekabetin Korunmasý Hakkýndaki Kanunda Öngörülen Yasaklayýcý Hükümler ve Bu Hükümlere Aykýrý Sözleþme ve Teþebbüs Birliði Kararlarýnýn Geçersizliði,Rekabet Kurumu Lisans Üstü Tez Serisi no;3 , Ankara,2000 27. SCHERER, Industrial Market Structure and Economic Performance, Boston, 1980
28. STIGLER, George J. "Perfect Competition, Historically Contemplated", The Journal Political Economy, Vol.65 February 1957, No.1 ,pp.1-16 29. ÞAHÝN, Hüseyin, Türkiye Ekonomisi, Tarihsel Geliþimi-Bugünkü Durumu, Ezgi Kitabevi, 6.
Baský, Bursa 2000
30. TEKÝNALP, Ünal, Gülören TEKÝNALP, Avrupa Birliði Hukuku, 1997
Rekabet poli- tikasýnýn temel felsefesi oyunun kurallarýnýn belirlenmesi ve kurallara uymayan davranýþlarýn cezalandýrýl- masýdýr.
Uygulamada rekabet politikasýnýn en önemli yaptýrým gücü, aktif denetimden deðil, caydýrýcýlýktan kaynaklanýr.
YARARLANILAN KAYNAKLAR