Başkanlık Sistemiyle Yönetilen 5 Önemli Ülke
Haber: Çağrı Kaçmaz /Başkanlık Sistemi özellikle son yıllarda ülkemizde gündemden inmeyen konuların başında geliyor. Parlamenter sistemden kuvvetler ayrılığının olduğu bir başkanlık sistemine geçişten ziyade, tek adam hakimiyetini resmileştirecek bir yapıya dönüşme riski insanları endişelendiriyor.
Çoğu siyaset bilimciye göre de tamamen kendisine özgün şartları olan ABD dışında uygulanan başkanlık sistemlerinin istikrarlı bir demokrasi yaratmadığı görüşünde. Aksine, tüm yürütme gücünün devlet başkanının elinde toplanması demokratik denge unsurları yeterince güçlü olmayan ülkelerde otoriter rejime kayma riskinin fazla olduğuna dikkat çekiliyor.
Biz de hem insanların kafasındaki Başkanlık Sistemi modelini biraz olsun oturtmak, hem de diğer dünya ülkelerinde nasıl uygulandığını incelemek için Başkanlık Sistemi ile yönetilen önemli ülkeleri derledik.
Amerika Birleşik Devletleri'nde hükümet halk hükümetidir. Başkan, kongre üyeleri, eyalet yetkilileri, kasaba ve şehri yönetenler halk tarafından seçilir. Görevliler, görevlerini iyi yapmadıkları ve kanunları ihlal ettiklerinde görevlerinden uzaklaştırılabilirler. Anayasa, hükümetin yetkilerini üçe ayırır. Başında başkan olan yürütme, senato ve temsilciler meclisi ile yasama ve başta yüksek mahkeme olmak üzere yargı. Anayasa her birinin yetkilerini kanunlar çerçevesinde sınırlamaktadır.
Eğer başkan kongre tarafından onaylanmış bir kanun tasarısını veto ederse, kongre tarafından üçte iki oyla alınan bir karar bu vetoyu hükümsüz kılar ve tasarı kanunlaşır. Bir tasarının kanun olabilmesi için hem Senato hem de Temsilciler Meclisi tarafından tasdik edilmesi gerekir.
Arjantin 1930 yılından 1983 yılına kadar 5 askeri rejim dönemi yaşamıştır. Arjantin Anayasası'nın 100. maddesine göre Bakanlar Kurulu Başkanından söz edilmektedir. Aynı zamanda Kabine Başkanları meclise karşı sorumludur ve Arjantin'de kabine başkanları, bakanlar gensoru ile düşürülebilmektedir. Arjantin'de 1819 yılından bu yana 46 devlet başkanından sadece ikisi, askeri darbesiz görevini teslim etmiştir.
Brezilya'da atamayla gelen bürokrat sayısı yüksek değildir. Çünkü başkan, milletvekilleri, valiler, senatörler, belediye başkanları dört senede bir yapılan seçim ile belirlenir. Brezilya'da 1985'in sonuna kadar sonuna kadar üç askeri darbe dönemi yaşamıştır. Bu askeri rejimlerden sonunca 1973-1990 arasında 17 yıl ülkeyi yönetmiştir. Brezilya'da başkan 24 saat içinde olağanüstü hal kararnamelerini meclise sunmak zorundadır.
Güney Kore'de yönetim şekli Türkiye gibi üç ayağa bölünmektedir: Yasama, Yürütme, Yargı. Yerel hükümetler yarı-özerktir ve kendilerine ait yasama ve yürütme organları bulunmaktadır. Güney Kore başkanlık sistemine dayalı bir şekilde bağımsız bir icra kurulu başkanı tarafından yönetilen liberal bir demokrasiye sahiptir.
1979 yılında İslam Devrimi ile değişen yönetim şekline sahip İran, 1979 yılına kadar Şah tarafından yönetilmiştir. Hem milliyetçi hem de Marksist gruplar, İslami gelenekçiler ile birlikte Şah'a karşı savaşmasına rağmen Humeyni tarafından 30.000 kişi idam edilmiştir. İran Devlet Başkanı, İran Dini Lider'den sonra ülkede en yüksek ikinci konumdadır. Dört yıllığına ve sadece iki kez seçilebilir. Her konuda son sözü söyleme yetkisi olan dini liderin arkasında yönetim yapılarının çalışmalarından sorumludur.