1 Hâmilin Müracaat Hakları
Çek, muhataba ibraz edildiği halde bedeli ödenmezse, hamil zarar çekmek tehlikesine düşebilir. Bunun için hâmile poliçe ve bonolarda olduğu gibi bir rücu hakkı tanımak gerekir. Rücu hakkı için, çekte bir tek hal vardır ki o da ödememe veya ödemeden kaçınma halidir. Ticaret Yasamızın 720. maddesine göre
Vaktinde (yani ibraz süresi içinde) ibraz edilen çek, muhatabı tarafından ödenmediği takdirde hâmil, cirantalar ile keşideciye ve diğer sorumlulara karşı müracaat hakkını kullanabiir. Ancak çekin süresi içinde ibraz edilip muhatap tarafından ödenmemesi hali ödememe protestosu ile isbat edilmek gerekir.
Ödemeden kaçınma hali; ya bir protesto ile, veya muhatabın, çekin üzerine ödene miyeceğini bildirir beyanıyla, ya da takas odasınca, bu çekin ödenmediğini bildiren tarihli bir beyanla sabit olursa hâmil ilgililere karşı rücu edebilir.
2 Çekte Protesto ve Süresi
Protestonun veya buna eş olan tesbitin herhalde ibraz süresi içinde yapılması gerekmektedir. Ancak çek, muhataba ibraz süresinin son günü ibraz edilmiş bulunuyorsa, protesto müteakip iş gününde yapılabilir (T.K. mad. 721) Bu hüküm karşısında
Protesto, çek tanzim olunduğu yerde ödenecekse tanzim tarihinden 10 + 1 = 11 gün içinde, tanzim olunduğu yerden başka bir yerde ödenecekse 1 ay + 1 gün içinde yapılmış olacaktır. Çekin protesto edilmemesi veya geç protesto edilmesi hallerinde hâmil müracaat hakkını kaybeder.
3 Hâmilin Hak ve Talebi
Çekte muhatap ödemeden kaçındığı takdirde hâmil, ancak keşideci, ciranta ve aval veren kefile rücu edebilir. Keşideci, nihayet ödenmeyen çekin tek borçlusu ve sorumlusudur. Bu bakımdan keşideci çek bedelini hâmile ödedikten sonra, muhatap aleyhine dâva açabilir.
Bu çek karşılığında Ali Korkmaz emrine bin TL. ödeyiniz. (Bedeli hesaba geçirilecektir.)
Çekin muhatap nezdinde karşılığı varsa veya muhatap keşfdeciye bîr kredi açmış bulunuyorsa, buna rağmen muhatabın ödemeden kaçınması nedeniyle zarara düşen keşideci maddi zararını istemekle beraber, itibarını bozan bu işlemden dolayı manevi zarar da isteyebilir.
Çekte bilindiği gibi kabul etmeme sözkonusu değildir. Ödememe hali vardır. Ödememe halinde hâmil müracaat yolu ile
1 Çekin ödenmemiş olan bedelini
2 İbraz gününden itibaren % 10 faizini,
3 Protesto, ihbar masraflarıyla vekâlet ve diğer masraflarını,
4 Çek bedelinin %o 3 (binde üç)’ünü aşmamak üzere komisyon ücretini çekin sorumlularından isteyebilir (T.K. mad. 722).
4 Mücbir Sebepler
Kanunen belirli olan süreler içinde çekin ibraz edilmesi, ödenmezse protestolan ması veya buna muadil tesbitin yapılması gerekir. Ancak bunların zamanında yapılamaması, bir devletin yasaları veya herhangi bir mücbir sebep gibi önüne geçilmesi imkânsız bir engel yüzünden mümkün olmamışsa, bu işlemler için muayyen olan süreler uzar (T.K. mad. 723/1).
Hâmil, mücbir sebepleri gecikmeksizin kendi cirantasına haber vermeğe ve bu ihbarı çeke yahut alonjuna işaretle beraber yerini ve tarihini yazarak imzalamaya mecburdur. 635. madde hükümleri burada da uygulanır (T.K. mad. 723/2).
Mücbir sebeplerin ortadan kalkmasından sonra hâmil, ödeme için gecikmeksizin çeki ibraza ve gerektiğinde protesto veya benzer tesbiti yaptırmağa mecburdur (T.K. mad. 723/3).
İbraz müddetinin bitiminden önce olmak şartıyla hâmilin mücbir sebebi kendi cirantasına ihbar ettiği günden itibaren 15 günden fazla sürerse, çekin ibrazına protes to çekilmesine veya buna benzer tesbitin yapılmasına gerek kalmaksızın müracaat hakkı kullanılabilir (T.K. mad. 723/4).
Hâmilin, veya çeki ibraza veya proteto çekmeye veya buna benzer tesbit yaptırmaya memur ettiği kimsenin sırf kendileriyle ilgili olaylar mücbir sebeplerden sayılmaz (T.K. mad..723/5).