Bellek performansı ve diğer bilişsel yetenekler iyi bir kan dolaşımından yararlanır. Bu özellikle “sporadik serebral küçük damar hastalığı” olarak bilinen bir durumdan etkilenen insanlar için geçerlidir. Alman Nörodejeneratif Hastalıklar Merkezi (DZNE) ve MagdeburgTıpÜniversitesi araştırmacıları bu konuda “BRAIN” dergisinde rapor yayınladılar. Çalışmaları, hipokampüsün kan perfüzyonunun yaşa ve hastalığa bağlı hafıza problemlerinde anahtar bir rol oynayabileceğini düşündürmektedir.
İnsan beyninin içinde sadece birkaç santimetreküp büyüklüğünde “hipokampus” olarak adlandırılan küçük bir yapı vardır. Bu isimle anılır çünkü şekli bir denizatını andırır. Açıkçası, beynin her yarımküresinde bir adet olmak üzere iki hipokampüs bulunmaktadır. Hipokampüs belleğin kontrol merkezi olarak kabul edilir. Alzheimer ve diğer beyin hastalıklarında olduğu gibi hipokampüsteki hasarın hafızayı bozduğu bilinmektedir. Peki, kan dolaşımının nasıl bir rolü var? Bu soru hem DZNE’de hem de MagdeburgTıp Üniversitesinebağlı olan Prof. StefanieSchreiber ve Prof. Emrah Duezel başkanlığındaki bir grup bilim insanı tarafından araştırıldı. Araştırmacılar, 45 ila 89 yaşlarındaki 47 kadın ve erkeğin hipokampüsüne kan akışını incelemek için yüksek çözünürlüklü manyetik rezonans görüntüleme (MRI) kullandılar. Çalışma katılımcılarına ayrıca, özellikle bellek performansı, konuşmayı anlama ve odaklanma yeteneğini değerlendiren bir nöropsikolojik test bataryası uygulandı.
Çift Besleme Kanalı
Schreiber açıklamasında “Bir süredir hipokampüsün bir veya iki arter tarafından beslendiği bilinmektedir. Ayrıca her beyinde bulunan iki hipokampiden sadece birinin iki damar tarafından beslendiği görülür. Bu, bireyler arasında farklılık gösterir ve sebebi de bilinmiyor. Belki genetik bir yatkınlık vardır. Bununla birlikte, kan akışının bireysel yapısının yaşam koşulları nedeniyle gelişmiş olması da mümkündür. O zaman kişisel yaşam tarzı hipokampusa kan akışını etkileyecektir.” En az bir hipokampusu iki kat beslenen katılımcılar üzerinde yapılan biliş testlerinde, genellikle daha iyi puan alındı. “Kan akışının beyin için temelde önemli olması kesinlikle sıradandır ve fazlasıyla belgelenmiştir. Bu nedenle biz de özellikle hipokampusa ve beyin damarlarının hastalığı durumuna odaklandık. Aslında bu konuda çok az şey biliniyor.
Belirli Hastalar Yararlandı
Çalışma katılımcılarından 27’si beyin hastalığı belirtisi göstermedi. Kalan yirmi katılımcı beyin kan damarlarında mikro kanama ile ilişkili patolojik değişiklikler gösterdi. Şu anda Boston, ABD’de doktora sonrası araştırmalar yürüten ve mevcut çalışmanın da başyazarı olan Dr. Valentina Perosa, “Bu kişilere araştırmalarımızdan önce sporadik serebral küçük damar hastalığı tanısı konmuştu” dedi. Bu bireyler, hafif bilişsel bozukluk da dâhil olmak üzere geniş bir nörolojik anomaliler yelpazesi sergilemişlerdir. “Sağlıklı katılımcılar bilişsel testlerde küçük damar hastalığı olan çalışma katılımcılarına göre daha iyi puan aldılar. Hastalığı olan katılımcılar arasında, iki arter tarafından beslenen en az bir hipokampusu olanlar bilişte daha iyi skorlara ulaştılar. Bilhassa çifte beslenmeden faydalandılar. Sadece kanın değil aynı zamanda oksijenin daha iyi beslenmesinden kaynaklanıyor olabilir. AncakPerosa,bunun sadece bir tahmin olduğunu da ekledi.
Tedaviler İçin Başlangıç Noktası?
Schreiber sonuçları “Çalışmamız hipokampusa kan akışı ile bilişsel performans arasında açık bir bağlantı olduğunu gösteriyor.” “Bu, beyin kan akışının ister yaştan ister hastalıktan kaynaklansın bellek performansının düşmesinde önemli bir rol oynayabileceğini gösteriyor.” Bu tür bulgular hastalık mekanizmalarını anlamaya yardımcı olur ve yeni tedavi seçeneklerinin geliştirilmesi için de yararlı olabilir, “Şu anda sadece yorum yapabiliriz, çünkü bilmiyoruz, ancak yaşam tarzının hipokampusu besleyen kan damarlarının oluşumu üzerinde bir etkisi olması mümkündür. Bu, etkilenebilecek bir faktör olacaktır ve bu nedenle tedaviler ve ayrıca önleme için potansiyel bir yaklaşım olacaktır. Bu, araştırmayı düşündüğümüz bir konudur.”
Çeviri: Nazlı Can Aydın
Kaynak: Science Daily