Başlangıçta 1947'de ilan edilen Marshall Planı, Batı Avrupa ülkelerinin II. Resmi olarak Avrupa İyileştirme Programı (ERP) olarak adlandırıldı, kısa süre önce yaratıcısı Dışişleri Bakanı George C. Marshall için Marshall Planı olarak tanındı.
Planın başlangıcı 5 Haziran 1947'de Harvard Üniversitesi'nde Marshall’ın yaptığı bir konuşmada açıklandı, ancak 3 Nisan 1948’e kadar yasaya uygun değildi. Marshall Planı, dört yıl boyunca 17 ülkeye yaklaşık 13 milyar dolar yardım sağlamıştır. Ancak sonuçta, Marshall Planı 1951'in sonunda Karşılıklı Güvenlik Planı ile değiştirildi.
Avrupa: Hemen Savaş Sonrası Dönem
II. Dünya Savaşı'nın altı yılı, hem manzarayı hem de altyapıyı tahrip ederek Avrupa'yı çok etkiledi. Çiftlikler ve kasabalar yıkıldı, endüstriler bombalandı ve milyonlarca sivil ya öldürüldü ya da sakat bırakıldı. Hasar ağırdı ve çoğu ülkede kendi insanlarına bile yardım edecek yeterli kaynak yoktu.
Öte yandan, ABD farklıydı. Kıtadaki konumu nedeniyle, Amerika Birleşik Devletleri savaş sırasında büyük bir tahribata uğramamış tek ülkeydi ve bu nedenle, Avrupa’nın yardım aradığı ABD’di.
1945’teki savaşın bitiminden Marshall Planının başlangıcına kadar, ABD 14 milyon dolar kredi verdi. Ardından, İngiltere, Yunanistan ve Türkiye'de komünizme karşı savaşı desteklemeye devam edemeyeceğini açıkladığında, ABD bu iki ülkeye askeri destek sağlamak için devreye girdi. Bu, Truman Doktrini'nde belirtilen ilk çevreleme eylemlerinden biriydi.
Ancak, Avrupa'da toparlanma, dünya topluluğunun başlangıçta beklediğinden çok daha yavaş ilerliyordu. Avrupa ülkeleri dünya ekonomisinin önemli bir bölümünü oluşturur; bu nedenle, yavaş toparlanmanın uluslararası toplum üzerinde dalgalanma etkisinden korkması korkuldu.
Ek olarak, ABD Başkanı Harry Truman, komünizmin yayılmasını önlemenin ve Avrupa’daki siyasi istikrarı sağlamanın en iyi yolunun ilk önce henüz komünistlerin ele geçirilmesinde başarısız olan Batı Avrupa ülkelerinin ekonomilerini istikrara kavuşturmak olduğuna inanıyordu.
Truman, George Marshall'a bu amacı gerçekleştirmek için bir plan geliştirme görevini verdi.
George Marshall'ın atanması
Dışişleri Bakanı George C. Marshall Ocak 1947'de Cumhurbaşkanı Truman tarafından göreve atandı. Görevlendirilmesinden önce Marshall, II. Dünya Savaşı sırasında ABD Ordusu Genelkurmay Başkanı olarak görkemli bir kariyere sahipti. Savaş sırasındaki yıldız itibarı nedeniyle, Marshall, zorlu dönemlerde devlet sekreteri pozisyonuna doğal bir uyum olarak görülüyordu.
Marshall'ın ofiste karşılaştığı ilk zorluklardan biri, Sovyetler Birliği ile Almanya'nın ekonomik restorasyonu ile ilgili bir dizi tartışma oldu. Marshall, altı hafta sonra durdurulan en iyi yaklaşım ve müzakereler konusunda Sovyetler ile uzlaşmaya varamadı. Bu başarısız çabaların bir sonucu olarak, Marshall daha geniş bir Avrupa yeniden yapılanma planına devam etmeyi seçti.
Marshall Planının Oluşturulması
Marshall, planın yapımında iki Dışişleri yetkilisi olan George Kennan ve William Clayton'ı görevlendirdi.
Kennan, Truman Doktrini'nin merkezi bir bileşeni olan çevreleme fikri ile tanınırdı. Clayton, Avrupa ekonomik konularına odaklanan bir işadamı ve hükümet görevlisiydi; Planın geliştirilmesine ilişkin özel ekonomik kavrayışa yardım etti.
Marshall Planı, Avrupa ülkelerine modern savaş sonrası endüstrilerin yaratılmasına ve uluslararası ticaret fırsatlarının genişletilmesine odaklanarak ekonomilerini canlandırmak için özel ekonomik yardım sağlamak üzere hazırlandı.
Ek olarak, ülkeler Amerikan şirketlerinden üretim ve canlandırma malzemeleri satın almak için fonları kullandılar; bu nedenle bu süreçte Amerikan savaş sonrası ekonomisini ateşe veriyor.
Marshall Planının ilk açıklaması, 5 Haziran 1947'de Marshall Harvard Üniversitesi'nde yapılan bir konuşma sırasında gerçekleşti; ancak, on ay sonra Truman tarafından yasaya imzalanana kadar resmi olmadı.
Yasaya Ekonomik İşbirliği Yasası adı verildi ve yardım programına Ekonomik İyileştirme Programı adı verildi.
Katılan Milletler
Sovyetler Birliği Marshall Planına katılmaktan dışlanmamasına rağmen, Sovyetler ve müttefikleri Planın belirlediği şartları yerine getirmek konusunda isteksizdi. Sonuçta, 17 ülke Marshall Planından yararlanabilir. Onlar:
- Avusturya
- Belçika
- Danimarka
- Fransa
- Yunanistan
- İzlanda
- İrlanda
- İtalya (Trieste bölgesi dahil)
- Lüksemburg (Belçika ile ortak yönetilen)
- Hollanda
- Norveç
- Portekiz
- İsveç
- İsviçre
- Türkiye
- Birleşik Krallık
Marshall Planı kapsamında 13 milyar doların üzerinde yardımın dağıtıldığı tahmin ediliyor. Kesin bir rakamın tespit edilmesi zordur, çünkü plan kapsamında uygulanan resmi yardım olarak tanımlanan şeyde bir miktar esneklik vardır. (Bazı tarihçiler Marshall’ın ilk ilanından sonra başlayan “gayri resmi” yardımları içerirken, diğerleri yalnızca 1948’de mevzuatın imzalanmasından sonra yönetilen yardımları sayarlar.)
Marshall Planının Mirası
1951'de dünya değişiyordu. Batı Avrupa ülkelerinin ekonomileri nispeten istikrar kazanırken, Soğuk Savaş yeni bir dünya sorunu olarak ortaya çıkıyordu. Soğuk Savaş ile ilgili özellikle Kore alemindeki yükselen sorunlar, ABD'nin fonlarının kullanımını yeniden düşünmesine yol açtı.
1951'in sonunda Marshall Planı, Karşılıklı Güvenlik Yasası ile değiştirildi. Bu mevzuat, sadece ekonomik iyileşmeye değil, aynı zamanda daha somut askeri desteğe de odaklanan kısa ömürlü Karşılıklı Güvenlik Ajansı'nı (MSA) yarattı. Asya'daki askeri eylemlerin ısınması üzerine Dışişleri Bakanlığı, Truman'ın komünizmle mücadele etmemeyi umduğu kamuoyu zihniyetine rağmen, bu yasa parçasının ABD'yi ve Müttefiklerini aktif katılım için daha iyi hazırlayacağını düşünüyordu.
Bugün, Marshall Planı geniş bir başarı olarak görülmektedir. Batı Avrupa ekonomisi yönetimi sırasında önemli ölçüde toparlandı ve bu da Amerika Birleşik Devletleri'ndeki ekonomik istikrarın artmasına yardımcı oldu.
Marshall Planı ayrıca ABD’nin Batı Avrupa’daki komünizmin bu alandaki ekonomiyi yeniden canlandırarak daha fazla yayılmasını önlemesine yardımcı oldu.
Marshall Planı kavramları ayrıca, ABD tarafından yönetilen gelecekteki ekonomik yardım programlarının ve mevcut Avrupa Birliği içinde varolan bazı ekonomik ideallerin temelini attı.
George Marshall, 1953 Nobel Barış Ödülünü Marshall Planını oluşturmadaki rolüyle ödüllendirdi.