Kalp kan damarları sayesinde kanı dolaşım sistemi adı verilen sisteme pompalar. Kan damarları kanı vücudun her yerine taşıyan elastik kaslı tüplerdir. Kanın akciğerlerden taze oksijeni ve diğer besleyici maddeleri vücudun diğer dokularına taşımasının yanında karbondioksit de dahil olmak üzere vücudun atık ürünlerini dokulardan uzaklaştırır. Bu durum hayatın devamı ve vücudun her organ ve dokusunun sağlıklı olması için gereklidir.
3 ana damar türü vardır:
1-Arterler:
Arterler, kalpten ayrılan büyük arter aorta ile başlar. Arterler, oksijenden zengin kanı kalpten vücudun tüm dokularına taşır. Tıpkı bir ağaç gibi dallara ayrılırlar ve kalpten organlara kan taşırlarken giderek küçülürler.
2-Kapiller:
Kapiller arter ve venleri birbirine bağlayan küçük ince kan damarlarıdır. Kapillerin ince duvarları sayesinde oksijen, besin maddeleri, karbondioksit ve diğer atık ürünler hücrelerin içine geçer.
3-Venler:
Venler kanı kalbe geri götüren kan damarlarıdır. Venlerin içindeki kan daha düşük oksijen içeriğine sahiptir ve vücuttan atılan atık ürünler bakımından zengindir. Damarlar kalbe yaklaştıkça büyür. Üst (superior) vena kava, kanı baş ve kollardan kalbe götüren en büyük damardır ve alt (inferior) vena kava ise kanı karın ve bacaklardan kalbe getirir.
Arter, ven ve kapillerden oluşan kan dolaşım sisteminin uzunluğu yaklaşık 100.000 kilometredir.
Kalbin dışı nasıldır?
Kalbin dışına baktığımızda kasla kaplandığını görürüz. Kalbin kuvvetli kas duvarlarının kasılması sonucu kan pompalanır. Kalbin yüzeyi üzerinde kalp kasına oksijen açısından zengin kan sağlayan koroner arterler bulunur. Kalbe giren başlıca kan damarları, superior vena kava, inferior vena kava ve pulmoner damarlardır. Pulmoner arter ve aorta kalpten çıkıp oksijen açısından zengin kanı vücudun diğer organlarına taşır.
Kalbin içi nasıldır?
Kalp dört bölmeli, içi boş bir organdır. Sol ve sağ tarafı septum adı verilen kas duvarı ile bölünmüştür. Yine aynı şekilde kalbin sağ ve sol tarafları üstte damarlardan gelen kanı alan atriyumlar ve altta arterlere kan pompalayan ventriküller olarak adlandırılan dört bölmeye ayrılmıştır.
Atriyum ve ventriküller birlikte çalışırlar, kanı kalpten pompalamak için kasılır ve gevşerler. Kan kalpteki her odadan ayrılırken bir kapakçıktan geçer. Kalpte dört kalp kapakcığı mevcuttur.
1-Mitral kapakçık
2-Trikuspid kapakçık
3-Aort kapakçığı
4-Pulmoner kapakçık
Triküspid ve mitral kapakçıklar atriyum ve ventriküller arasındadır. Aortik ve pulmonik kapakçıklar, kalpten çıkan ana kan damarları ile ventriküller arasındadır. Kalp kapakçıkları tek yönlü çalışır ve kanın ters yönde akmasını engeller.
Kalp nasıl çalışır?
Kalbin sağ ve sol tarafı birlikte çalışır.
Kalbin sağ tarafının işlevi:
-Kan, kalpteki sağ atriuma, vücudun oksijen açısından zayıf kanını boşaltan iki büyük ven, alt ve üst vena kava vasıtasıyla kalbe girer.
-Atriyum kasılınca kan sağ atriumudan açık olan triküspit kapaktan sağ ventriküle akar.
-Ventrikül dolduğunda triküspit kapak kapanır. Bu, ventrikül kasılırken kanın atriyuma geriye doğru akmasını önler.
-Ventrikül kasılırken, kan pulmoner kapaktan pulmoner artere ve akciğerlere oksijen vererek kalpten ayrılır ve ardından pulmoner damarlar yoluyla sol atriuma geri döner.
Kalbin sol tarafının işlevi:
-Pulmoner damarlar, oksijenden zengin kanları akciğerlerden kalbin sol atriyumuna boşaltır.
-Atriyum kasıldığında kan açık mitral kapaktan sol atriumdan sol ventriküle akar.
-Ventrikül dolduğunda mitral kapanır. Bu sayede ventrikül kasılırken kanın atriyuma geriye doğru akması önlenir.
-Ventrikül kasılması sırasında kan kalpten aort kapağı vasıtasıyla aorta ve oradan tüm vücuda iletilir.
Kalp nasıl atar?
Kalbin elektrik sistemi kalbin atmasını sağlayan güç kaynağıdır. Kalp atışı kalpte özel bir yol izleyen elektriksel dürtüler tarafından tetiklenir.
Dürtü (impuls) sağ atriyumda bulunan SA düğümü (sinoatriyal düğüm) olarak adlandırılan küçük bir özel hücre yığından başlar. Bu düğüm, kalbin doğal pacemaker’ı (kalp pili) olarak bilinir. Elektriksel aktivite atriyumun duvarları boyunca yayılır ve onların kasılmasını sağlar.
Atriyal ve ventriküller arasındaki kalbin merkezinde bulunan ve AV düğümü (atriyoventriküler düğüm) adı verilen bir diğer hücre kümesi elektrik sinyalini ventriküle girmeden önce yavaşlatan bir geçit gibidir. Bu gecikme sayesinde atriyumlar ventriküllerden önce kasılmak için süre kazanmış olur.
Dinlenme durumunda normal bir kalp dakikada 50 ile 100 arasındadır.. Egzersiz, heyecan hali, ateş ve bazı ilaçlar kalbin daha hızlı atmasına neden olur.
Aşağıda kalbin nasıl çalıştığını özetleyen videomuzu seyredebilirsiniz.