Fransa Halk Cephesi nasıl kuruldu?
1930’lu yılların kısa ama unutulmaz bir bölümü olan Halk Cephesi, Üçüncü Fransız Cumhuriyeti tarihinde daha önce görülmemiş solcu siyasi bir koalisyondur. Faşizm korkusunun yayıldığı Avrupa’da, 1934 yılından itibaren çok hızlı bir yükseliş yaşamıştır.
31-05-2021 01:05
Yazar: Marine Jeannin
Çevirmen: Kübra Aslanhan
Halk Cephesi, sosyal demokrat Léon Blum başkanlığında, Haziran’da kuruldu.
“Solun bu birliği, faşizmin yükselişinin korkusundan doğmuştur” diye özetliyor, Bourgogne Üniversitesi Çağdaş Tarih profesörü ve Histoire du Front populaire: L’échappée belle kitabının yazarı Jean Vigreux.
1930’lu yılların başında bu birleşme neredeyse imkânsız görünüyordu. Solcular, 1920 yılında yapılan Tour Kongresi’nde, başlarda başlangıçta “sınıfa karşı sınıf” stratejisini benimseyen Komünist Parti’nin doğuşundan beri bölünmüş durumdaydı. İşçi Enternasyonali Fransa Bölümü (SFIO) ve Komünist Enternasyonal Fransa Bölümü’nden (SFIC, geleceğin FKP’si) sosyalistler o zamanlar uzlaşmaz iki düşman kardeşken, Radikal Parti kendini daha çok merkez sağda konumlandırıyordu.
ELVERİŞLİ ORTAM: FAŞİZM VE EKONOMİK KRİZ KORKUSU
İki olay, Fransız siyasetini alt üst edecekti. İlki Batı’da gerçekleşti; 1932 yılında, 1929 ABD ekonomik ve sosyal krizi, diğer Avrupa ülkelerine nazaran daha geç de olsa Fransa’yı etkiledi. İşsizlik, iflaslar ve hacizler sosyal bir belirsizlik ortamı oluşturdu.
İkinci olay ise Doğu’da gerçekleşecekti: Jean Vigreux, “1933 yılında Adolf Hitler iktidara geldi ve altı ay içinde Almanya’da bir diktatörlük kurdu.” diye anlatıyor. “6 Şubat 1934 tarihinde Paris’te, yeni Hükümet Başkanının seçileceği Temsilciler Meclisi’nin önünde aşırı sağcı toplulukların gösterileri, faşist bir güç gösterisi olarak algılandı. Bölünmüş olan sol kesim, Cumhuriyeti tehlikeden kurtarmak gerektiğini, bu yüzden de Halk Cephesi’nin siyasi, sendikal ve kurumsal güçler birliği olarak doğabileceğini söyledi.”
MOSKOVA’NIN AÇIK ÇEKİ VE MERKEZ SAĞIN BİRLEŞMESİ
1920’li yıllardan beri SFIO ile uzlaşma fikri, komünistler tarafından değerlendirilmemişken 26 Haziran 1934 tarihinde, Fransa Komünist Partisi Genel Sekreteri Maurice Thorez, Sosyalistlere eylem birliği çağrısında bulunarak şaşırtıcı bir tavır değişikliği yaptı. Moskova’nın onayıyla Fransa, faşizme karşı yapılan mücadelenin yeni komünist strateji laboratuvarı haline geldi. 27 Temmuz 1934’te iki parti arasında “faşizm karşıtı birlik antlaşması” imzalandı. Fransa’daki Komünist Enternasyonal temsilcisi Eugen Fried’in ifadesine göre artık bir “Halk Cephesi’nin” yolu açılmıştı.
Geriye sadece Radikallerin birleşmesi kalmıştı. Bunlar sağcı bir politika icra eden Ulusal Birlik Hükümeti’nin parçasıydı, önceleri komünistlere kuşkuyla yaklaşıyorlardı. Sonunda radikal lider Édouard Herriot’u İşçi Enternasyonali Fransa Bölümü ve Fransa Komünist Partisi ile uzlaşmaya ikna eden, özellikle Édouard Daladier’nin önderliğinde Radikal Parti’nin sol kanadının baskısı oldu.
Yeni ortaya çıkan Halk Cephesi, faşizme karşı demokrasiyi savunmak ve ekonomiyi canlandırmaya hazırlamak için “Ekmek, Barış, Özgürlük[1]” sloganı çevresinde tasarlanmış bir program oluşturdu. Tüketimle teşvik, haftalık çalışma saatlerinde azalma ve “ulusal işsizlik fonu” oluşturma vaatleri seçmenleri cezbetti.
HALK CEPHESİ’NİN ZAFERİ
1935’te Halk Cephesi’nin belediye ve kanton[2] seçimlerindeki ilk zaferi, 26 Nisan ve 3 Mayıs 1936 tarihlerindeki genel seçimlerle taçlandı. Halk Cephesi ilk turda kullanılan oyların %57’sini kazandı ve ikinci turda Temsilciler Meclisinin 608 koltuğundan 386’sını elde etti.
“Bu bir seçim zaferiydi ancak ezici bir sonuç değildi.” diyor Jean Vigreux. “Bu güçler 1932 yılında bölünürken, birleşen oyları ülkede çoğunluğu sağlamalarına imkân verdi.”
Yeni hükümet, Sosyal-Demokrat Léon Blum başkanlığında Haziran ayında oluşturuldu. Üçüncü Cumhuriyet’in ağırlıklı olarak sosyalistlerin olduğu ilk hükümetiydi. Sosyal demokratların egemen olduğu ancak Fransa Komünist Partisi tarafından da desteklenen hükümet, Maliye Bakanı olarak atanan Vincent Auriol gibi yeni kişiliklerin ortaya çıkışını gördü. Aynı zamanda ilk defa, Léon Blum Dışişleri Bakanlığına oy hakları bulunmadığı halde üç kadını (Suzanne Lacore, Irène Joliot-Curie ve Cécile Brunschvicg) atadı.
Gerisi bilindik. Matignon Anlaşmaları, ücretli izin uygulamaları, haftalık çalışma saatlerinde azalma, Fransa Devlet Demiryolları’nın (SNCF) kuruluşu, çiftçilere asgari gelir sağlayan Ulusal Mesleklerarası Buğday Ofisi ile tarım dünyasında devrim...
“Bunlar sadece iki yıl içinde başlatılan kapsamlı reformlar.” şeklinde özetliyor Jean Vigreux. “Halk Cephesi’nin yeri tarihte çok kısadır ama Fransız toplumunun ve Cumhuriyetçi modelin ebedi bir parçasıdır: Sosyal demokrasi ile liberal demokrasiyi geliştirir.”
1- “Pain, Paix, Liberté”
2- 1833-2014 yılları arasında Genel Meclis Üyelerini seçmek için kullanılan yöntem.
Kaynak: Geo
İLGİLİ HABERLER
Uluslararası Ekonomi Forumu St. Petersburg'da gittikçe ivme kazanıyor
07-06-2021 01:30
Yazan: Aleksey Korepanov
Çeviren: Şamil Orhan
St. Petersburg Ekonomi Forumu’nun programı için zengin demek, hiçbir şey söylememek demektir. Sadece 50 sayfa tartışma gündemi mevcuttur. Ancak basına yönelik etkinlikler, kişisel toplantılar, sözleşmelerin imzalanması da gündemde var.
Böylece, “Gazpromneft, Aeroflot ve VTB Bank” şirketleri blockchain hesaplarına geçme üzerine anlaşmaya vardı. Bu, elektronik formatta bütün bir işlem zinciridir. Örneğin, yakıt ikmali hesaplanması gibi.
“Bu genel olarak ilk deneylerden biri, muhtemelen ülkemizde ve hatta yurt dışında bile bu şekilde pek kullanılmıyor. Yeni blockchain (blok zinciri) teknolojilerini kullanan çevrim içi bir ödeme sistemidir. Aslında, uçaklarımız bir benzin istasyonunda olduğu gibi yakıt ikmali yapacak: uçak yaklaşacak, benzini alacak, orada hemen bir hesaplaması yapılıp ödeme gerçekleştirilecek ve uçuşa geçecektir. Şimdilik böyle bir şey yok. Bu konuda halen hesaplamalar birkaç gündür devam ediyor. “Tabii ki, bu çığır açan bir karar” dedi VTB Bank’ın Başkanı ve Yönetim Kurulu Başkanı Andrey Kostin.
Forumda geleneksel olarak enerji sektörüne çok fazla ilgi var. Forumda bugün öğrenilenler arasında da: “Kuzey – Akım-2’nin” yıl sonuna kadar tamamlanacağı konusunda açıklama da var. Ekolojik bakış açısından forumda “Doğal gaz geleceğin yakıtıdır” söylemi de var.
TotalEnergies’in Yönetim Kurulu Başkanı ve CEO’su Patrick Pouyanne “Yeni enerji türleri geliştirmemiz ve elektriğe daha fazla yatırım yapmamız gerekiyor. Rusya, stratejilerimizin merkezinde yer alıyor. Doğal gaz, enerji geçişi için harika bir seçenektir. Çünkü çok daha düşük Co2 (Karbondioksit) emisyonu ile elektrik ürettiği için, örneğin Vietnam, Çin ve Güney Kore hakkında konuştuğumuzda, elbette onlara alternatif yenilenebilir enerji kaynaklarının olanaklarını sunmak gerekiyor,” dedi.
Gündemdeki konulardan biri de Şanghay İşbirliği Örgütü’nün yeni çalışmalarıdır. Bu yıl SCO (Şanghay İşbirliği Örgütü) 20.yılını kutluyor. Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Sergey Katyrin “SCO, geçen yıl 140 milyar ciroya ulaştı. İlk çeyrekte ticaret, %12’lik bir artış gösterdi, yani sadece eski ticaret hacmini restore etmiyoruz, aynı zamanda 2019’u geçeceğimizi düşünüyorum,” dedi.
Bu yıl forum şu başlık altında düzenleniyor: “Yine birlikte, Yeni Gerçekliğin Ekonomisi.” Pandemiden sonra dünya değişti. Ancak en önemlisi toplantılara katılanlar, Rusya’nın bir bütün olarak bazı ülkelerin karşılaştığı pandemi sonucu ekonomik şoklardan kaçınmayı başardığını belirtiyor.
Rusya Federasyonu Tarım Bakanı Dmitry Patrushev “Pandemi kapsamında öncelikle gıdaya çok yoğun bir taleple karşılaştık, bu hiç olmamıştı ama yine de oluşabilecek bir eksikliğin önüne geçebildik, ürünlerimiz hep raflarımızda oldu. Gıda fiyatları ise kesinlikle dünyada mantıksız ve çok ciddi bir şekilde artış yaşandı. Rusya’daki raflardaki gıda fiyatlarına da yansıdı, ancak hükümet tarafından alınan önlemler fiyatları istikrara kavuşturmamızı sağladı,” dedi.
Forumun önemli konuşmacıları da yeni bir formatta konuşacaklar, özellikle milyonlarca internet izleyicisi için yeniden canlanan “Znaniye” topluluğunun stüdyosundan.
Rusya Federasyonu Başkanlığının birinci başkan yardımcısı Sergey Kiriyenko “Arkadaşlarla iletişimden çok memnunum. Günümüz gençliğinin karmaşık ciddi formatlarla ilgilenmediği, temel bilim veya karmaşık teknolojik projeler hakkında bir şeyler duymak istemediği yönündeki köklü klişeleri çürütmelerinden çok memnunum. İyimserlik duygusuna sahibim hatta çok iyi bir iyimserlik duygusuna sahibim. Çünkü bu gençlere baktığınızda, onların harika bir geleceği olduğunu ve ülkenin de harika bir geleceği olduğunu anlıyorsunuz,” dedi.
Kaynak: 1TV
Siperlerde isyan
07-06-2021 01:26
Çeviren: Berna Kartal
Yazar: Jana Tsoneva
Bolşevikler Rusya’yı Birinci Dünya Savaşı’ndan çektikten bir yıl sonra, Bulgaristan’daki devrimci askerler de hükümetlerini aynı yolu izlemeye zorladı.
Birinci Dünya Savaşı ilk modern, sanayileşmiş katliam ve hem savaşa katılanların hem de sivillerin meşru hedefler olarak görüldüğü ilk “topyekûn savaştı”. Büyük imparatorluklar arasındaki çelişkileri kıran bu emperyalist savaşın Avrupa siyasetinin yeniden şekillenmesinde büyük bir etkisi olmuştur. Savaş hem derin travmalar hem de yeni başlangıçlar yaratmıştır.
Bu durum, sosyalist hareket içinde bile geçerliydi. 1914’te savaşın patlak vermesi Avrupa Sosyal Demokrasisi içinde artan gerilimleri de göz önüne sermiş, bazıları milliyetçi coşkuya katılırken, başkaları ise buna şiddetle karşı çıkmıştı. Bolşeviklerin lideri Vladimir Lenin, sosyalistleri siyasi fırsatı değerlendirmeye ve emperyalist çatışmaları devrimci bir iç savaşa dönüştürmeye çağırmıştı.
Rusya’da, 1917’nin Şubat ve Ekim devrimleri tam olarak bunu gerçekleştirmiştir Ancak, Bulgar Çarlığında yaşanan olaylar ise daha az bilinmektedir. Büyük çoğunlukla tarıma dayalı, gelişmekte olan bir devlet olan Bulgaristan’ın yöneticileri, büyük devletler arasındaki büyük çatışmaya katılarak, kendi toprak arzularını karşılamak için savaşı kullanmaya çalışmışlardır. Fakat, sonuç, toplumsal gerilimlerin patlaması olmuştur.
CEPHEDEKİ İSYAN
1912 ve 1913’teki iki yorucu Balkan savaşından yeni çıktıkları için, 1914’te savaşın patlak vermesiyle oluşan üçüncü bir savaş ihtimali Bulgar halkı arasında pek rağbet görmedi. Üç liberal partinin oluşturduğu bir koalisyonla yönetilen hükümet, Bulgarlara, savaş seferberliği planlarının yalnızca olası bir dış saldırı ihtimali için hazırlıktan ibaret olduğuna dair güvence verdi. Bu esnada hem İtilaf hem de İttifak Devletleri, Makedonya, Romanya ve kuzey Yunanistan’da toprak vaatleri ile Bulgaristan’ı kendi taraflarında savaşmaya ikna etmeye çalıştı. Bulgaristan, 24 Ağustos 1915’te İttifak Devletlerine katılmak için bir antlaşma imzaladı ve iki ay sonra Sırbistan’a savaş ilan etmeden önce topyekûn seferberlik ilan etti. 600 bin kişi askere çağrıldı ancak savaşın zirvesinde neredeyse 900 bin kişi — toplam nüfusun beşte biri — askere alınmıştı.
Ayaklanmalar ve daha üstü kapalı başkaldırı biçimleri savaşa daha başlangıcından beri eşlik etti. 1918 sonbaharında, siperlerdeki savaş karşıtı gerginlikler ve aralıklı ayaklanmalar topyekûn bir isyanla sonuçlandı. Karar anı, Bulgar ordusunun İngiliz, Fransız ve Sırp kuvvetleri tarafından ezildiği ve düzensiz bir şekilde geri çekilmeye zorlandığı 14-15 Eylül'deki Dobro Pole Savaşı ile geldi. Çoğunluğu köylü olan birçok asker köylerine döndü. Bununla birlikte, yaklaşık 15 bin kişi, monarşiyi devirmek ve Bulgaristan'ın yıkıcı savaş serüvenlerinin sorumlularını cezalandırmak için devrimci çağrılardan güç alarak başkent Sofya'ya tehlikeli bir yolculuğa çıktı. "Düşmanımız siperlerin ötesinde değil,” diyorlardı; “Gerçek düşmanımız Sofya'da. Geri gidin!"
İlk durakları, devam etmeden önce ordu karargahını işgal ettikleri Köstendil şehriydi. Bir sonraki durakları olan Radomir şehrine ulaştıklarında, paniğe kapılan Çar, savaşa karşı çıktıkları için hapse atılan Bulgar Halk Çiftçi Birliği’nin liderleri Aleksandar Stamboliyski ve Rayko Daskalov’u serbest bıraktı. Stamboliyski ve Daskalov, köylü askerler arasında saygı duyulan kişilerdi ve Çar onların birlikleri sakinleştireceklerini umuyordu. Aksine, bu ikili ayaklanmaya katılarak, liderleri haline geldiler.
DAR BİR YAKLAŞIM
Başlangıçta, Bulgar Sosyal Demokrat İşçi Partisi’nin, 1903’te partiyle ilişkisini kesen ve sonrasında Bulgaristan Komünist Partisi haline gelen solcu Marksist bir akım olan “Dar Sosyalistler” adlı kesimi, ayaklanmayı desteklemeyi veya önderlik etmeyi reddetmişti. Grubun resmi görüşleri tarafsızdı. Stamboliyski, hapisten çıktığı gün parti lideri ve Bulgar sosyalizminin kurucusu olan Dimitar Blagoev’e gitmiş ve onu “şehir ordusunu, proletaryayı ayağa kaldırmaya” teşvik ederek, “Köylü ordusunu biz kontrol ediyoruz ve birlikte yönetimi devirebiliriz.” demişti. Blagoev, Çiftçi Birliğinin politikasının kendi partisinin politikasıyla uyuşmazlığını öne sürerek bunu reddetti. Dar Sosyalistler, toprakları kollektifleştirme programlarına güvenmeyen Çiftçileri “köylü sosyalizmi”nin partisi olarak küçümsüyordu. Stamboliyski, Blagoev’e Çiftçi Birliğinin küçük ölçekli çiftliklerin kamulaştırılması dışında tüm Dar Sosyalist planını kabul edeceğinin sözünü verdi, ancak Blagoev reddetti. Blagoev, ayaklanmayı, sıkı bir şekilde örgütlenmiş ve ideolojik olarak kuvvetlenmiş bir proleter partinin desteğine layık olmayan “ilkel köylü kitlesinin” spontane bir patlaması olarak gördü.
Bu oldukça kafa karıştırıcı bir karardı. Kendi ordusu bile ona düşman olmuşken, iktidarı devirmek için bundan daha uygun bir zaman olamazdı. Dahası, Dar Sosyalistlerin Rabotnicheski Vestnik gazetesi siperlerde en çok okunan gazeteydi. Ordu komutanlığı, gazeteyi sansürlemek ve askerler arasındaki etkisini sınırlamak için elinden geleni yapmış, ancak başarısız olmuştu. Rusya'nın Ekim Devrimi esnasında zirve yaptığı zamanlarda, gazetenin tirajı 25 bini aşmış ve bunların yarısından fazlası cepheye gitmişti. Böylece, Dar Sosyalistler askerlerin radikalleşmesine yardımcı olmuş, ancak siyasi sorumluluk üstlenmeyi ve onlara katılmayı reddetmişti.
Lenin, Bulgaristan’da gerçekleşen olayların yakın takipçisiydi. Ayaklanmayı destekliyordu ve “bu küçük köylü cumhuriyeti”ni Altıncı Tüm-Rusya Sovyetleri Kongresine verdiği büyük bir konuşmada kutlamıştı. Ayaklanmadan, Ekim Devriminin uluslararasılaşmasının ilk örneklerinden biri olarak bahsetmiş ve artık “Alman-Avusturya emperyalizmi altındaki çoğu ülke alev alev yanmaktadır (Bulgaristan, Avusturya ve Macaristan). Devrimin Bulgaristan’dan Sırbistan’a yayıldığını biliyoruz. Bu tür işçi-köylü devrimlerinin nasıl Avusturya’dan geçip Almanya’ya ulaştığını biliyoruz. Birden fazla ülke, işçilerin devriminin alevleri içerisinde kuşatıldı. Bu açıdan, çabalarımız ve fedakarlıklarımız haklı çıkmıştır.” şeklinde konuşmuştu. Beklenildiği üzere, Bulgar ordu komutanlığı, Lenin’in ayaklanmayı “Bolşevizm”in bir örneği olarak nitelendirmesiyle hemfikirdi.
Daskalov, 27 Eylül 1918’de Radomir’de bir Bulgar Cumhuriyeti ilan etti. Ertesi gün, hükümet güçlerinin Sofya’ya dönen sakat ve yaralı askerlerle dolu bir treni katletmesine öfkelenen cumhuriyet ordusu, başkentten yalnızca birkaç kilometre uzaklıkta bulunan Vladaya köyüne girdi. Direnişçi ordusu, burada hükümet birliklerini yenerek Sofya’ya girdi. Hükümet güçlerinden sayıca çok üstün olmalarına rağmen (hükümet güçleri savaş halindeki monarşinin savunmasına koşan birkaç yüz Bulgardan ve bir Alman tümeninden oluşuyordu) ne yazık ki askerler yenilmiş ve sonra tekrar yenilerek, nihayetinde dağıldıkları Radomir’e kadar geri püskürtülmüştü. Askeri yenilgi yalnızca birkaç gün içerisinde gerçekleşti ancak hükümetin ülkeyi “sakinleştirmek” için bir aydan uzun bir süreye ihtiyacı oldu.
Blagoev, hatasını yıllar sonra kabul edecekti. Devlet sosyalizmi döneminde parti çizgisindeki bir değişiklik, ayaklanmanın resmi tarih kayıtlarına yansıyacaktı. Tarihçiler ayaklanmayı “benimsemiş”, ancak basit bir bakış açısıyla onu Ekim fikirlerinin uluslararasılaşması olarak tasvir etmişlerdir. Rusya'daki Bolşevik ayaklanması kesinlikle birçok Bulgar devrimciye ilham vermiş olsa da katılımcıların yazılarına ve hatıralarına bir göz gezdirince, askerlerin cephede yoksun bırakılmasına ve sömürülmesine dayanan ve herhangi bir “Bolşevik” kışkırtmasından bağımsız olarak meydana gelen bir ayaklanma olduğu görünür.
SİPERLERDE SINIF ÇATIŞMASI
Ayaklanma, aslında savaşla bağlantılı olan Bulgar iç sorunlarından da kaynaklanıyordu. Çatışma yoğunlaştıkça hem cephede hem de yurtta sıradan insanların karşı karşıya olduğu zaten patlamaya hazır olan durum ve dayanılmaz koşullar da artmıştı. 1918 yılının Ağustos ayının başlarında Başbakan Aleksandar Malinov, Çara, Bulgar ordusunun 877 bin 392 askerine karşılık yalnızca 50-60.000 üniforma ve 20.000 çift ayakkabısı olduğunu bildirmiştir. Başkomutandan gelen bir telgrafta, cephe hattından ayrılan askerlerin botlarını gelen birliklere ödünç vermek zorunda kaldığı vakalardan söz edilmektedir. Birçok asker siperlerde çıplak ayakla savaşmıştır.
Gıda tedariği de bundan daha iyi bir durumda değildi. Devletin mal varlığa el koyma komisyonlarının kırsal bölgelerdeki her şeyi almasına rağmen, çoğu gıda maddesi ya Almanya'ya ihraç edildiğinden ya da karaborsada dolaştırıldığından, ordunun gıda tayınları düzenli olarak kesilmişti. Bir asker, standart beyaz ekmeğin nasıl yavaş yavaş mısır koçanından yapılan ekmeğe dönüştüğünü anlatmıştır. Protesto amacıyla açlık grevleri patlak vermiş ve bir bölük buna karşı farklı bir yaklaşım benimsemişti: Süt ineklerini kesmiş ve eti eşit olarak paylaşmışlardı.
Halk içindeki ajitasyonlara ek olarak, askerler kötüleşen durumu belgelerle de göstermiş ve mektuplar, broşürler ve hatta elle yazılan Pravda adlı bir gazete ile devrimci ruh halini yaymıştır, ki bu siperde devrimci propagandanın yayıldığı bir çeşit “kamusal alanın” varlığını öne sürmektedir. Ordu komutanlığı onları aktif olarak sansürlediği, en “kışkırtıcı” olanlarına el koyduğu ve arşivlediği için bu belgeler bugün elimizde bulunuyor.
Normalde, “grev” sözcüğünü iş yeri durumlarıyla bağdaştırırız, fakat askerler savaştaki yerlerini tam olarak bu şekilde görüyorlardı. O dönem askerler tarafından üretilen ajitatif materyaller çoğunlukla “grev” ve “iş bırakma” çağrıları içermektedir. Bir ordu bölüğü, üstleri yanlarından geçip asla gerçekleşmeyen bir selamlama beklerken, silahlarını yere bırakarak ve tembelce sigaralarını içerek bu çağrıyı dinlemiştir. Olayı bildiren bir telgraf, aynı askerlerin Rabotnicheski Vestnik’in kopyalarını ellerinde tutarken ajitatif bir fotoğraf çektiklerini bildirmektedir. Bundan daha az barışçıl başkaldırma türleri de bulunmaktaydı: İsyanlar sırasında subayları vurmak yaygın bir davranıştı.
Askerler yalnızca erzaklarının kalitesi ve miktarına karşı değil, ayrıca daha fazla maaş ve izin için de ayaklandılar. Savaş başladığında, can kaybını, firarları ve ordunun çöken savaşma yeteneğini telafi etmek için izin ve dinlenme süresi kısaltılmıştı. Savaş, tam anlamıyla, çalışma süresi hakkındaki mücadelelerle bağlantılı hale gelmişti. O zamanlardan bir not, askerlerin sıkıntılarını şöyle göstermektedir: “Subayların ve çavuşların aldığı maaşlara bakın. Sırf bizim burada oturmamızı izlemek için bölük lideri 200 leva, çavuşlar 400 leva kazanıyor.” Bu sırada, askerler ayda 16 leva gibi yetersiz bir ödemeyle geçinmeye çalışıyordu ve bu da birçoğunu ailelerinden borç alıp onlara nakit olarak göndermelerini istemeye zorluyordu.
“Siperlerde çalışmak zorunda kalan bizler değil miyiz? Ama en düşük kaliteli yiyecek, ayakkabılar ve giysilerle didiniyoruz. Birinci kalite yiyecekler ve maaşlarla kendilerini doyuranlar bu yükü asla bilemeyecekler. Savaş yalnızca bizim gibi basit asker-işçilere vuruyor.”
Bir broşür şöyle sormaktadır: “Yoldaşlar, rezil bir bölük subayının, üç hizmetçisi onun ihtiyaçlarını karşılarken 700 leva kazanması, kendini sıcak tutması ve siperleri koklamamış dahi olması adil midir?” Başka bir tanesi kabaca “İyi maaş alan devleti korusun. Halk hep köledir.” diye belirtiyor. Diğer bir broşür ise devrimci çağrısını sömürgeleştirilmiş öznelerle sembolik bir kimlikle bitiriyor: “Bizim gibi siyahi köleler çok yaşasın! Geri gidin!”
Askerler savaşın yönünü (generallerin “ileri” çağrılarını “geri gidin” ile yanıtlayarak) değiştirmiştir ama aynı zamanda çatışmanın hatlarını da yeniden çizmişlerdir. Gerçek düşman siperlerin ötesinde değil, kendi arkalarındadır: bunlar kendi üstleri ve Sofya’daki monarşik burjuva rejimidir. Çatışmayı mazeretsiz sınıf çerçevelerine yerleştirmeye ilaveten, bir askerin yazısı milliyetçi Büyük Bulgaristan gündemini ifşa edip reddetmiştir:
“Bizi, uyurken gördükleri ve asla uyanmayacağımızı düşündükleri için yalnızca aptallar sınıfının saflarından seçtiler. Herkesin bizim kimseyi özgürlüğüne kavuşturmadığımızı, aksine geçtiğimiz her yerde insanları esir aldığımızı ve katliamlara sebep olduğumuzu bilmesi gerekiyor. Neden bazıları, biz ölürken kanımızın üzerinden geçinip zengin olsun? [İşgal altındaki topraklarda] biz ne yapıyoruz?”
İsmi meçhul bir askerin Mayıs 1918 tarihli broşürü, askerleri şu şekilde ayaklanmaya çağırmıştır:
“Çocuklarımız ve kadınlarımız ölesiye çalıştırılıyor ve biz aptallar gibi burada duruyoruz ve muhtemelen savaşın hiç uğruna bitmesi için üç yıl daha bekleyeceğiz. Eğer uyumaya devam edersek, Almanlar bizim gıdalarımızı bize pahalıya satarken, biz Almanya’nın yanında çıplak, yalınayak ve aç bir şekilde savaşmaya devam edeceğiz.”
Askerleri devletin acımasız taleplerinden, cinsel istismardan ve açlıktan şikâyet eden ailelerinden gelen haberlerden daha çok öfkelendiren bir şey yoktu. Savaşın sonuna doğru ülke genelinde günlük bir olay haline gelen kadınların ekmek için ve el koyma karşıtı isyanları, askerleri doğrudan eyleme geçmeye teşvik etmişti. Cephedeki ve yurttaki isyanlar sürekli olarak birbirine karıştı. Örneğin bir asker, devletin taleplerini bir bölük isyanının nedeni olarak anlatıyor: “köy muhtarımız…” bu noktada subay sözünü kesiyor ve şöyle diyor: “dinle, savaş böyle bir şey…bazıları fakirleşir ve diğerleri zenginleşir!” “Evet, efendim,” diye cevap veriyor asker “biz de başından beri bunu diyoruz.” Buradaki ironi, elbette ki subay bu düzeni savunurken, askerin bunu kınamasıdır.
Gerçekten de Bulgar sermayesinin savaştan çıkar sağladığı görüşü hiçbir şekilde yalnızca bir askerin öznel bakış açısı değildi. 1878’de Bulgar devletinin kurulması ile Birinci Dünya Savaşının çıkması arasındaki zamanda ülkede 190 anonim şirket faaliyet gösteriyordu. Savaş esnasında 151 şirket daha kayda geçmiş ve bu şirketlerin toplam sermayeleri yedi kat büyümüştür. Bu sırada, yalnızca 1918 yılında 182 bin insan kıtlık ve hastalıklardan ölmüştür. Bu rakam Bulgaristan’ın Birinci Dünya Savaşındaki toplam ölü sayısından (115 bin) daha fazladır.
PARÇALANMIŞ BİR ORDU
“Geçmişteki umut kıvılcımını” yeniden hayata getirmek, hiçbir şekilde ulusal birleşme adına gerçekleştirilen zulümlere göz yummakla karıştırılmamalıdır. Aksine, bu durum sınıfsal karşıtlığın, milliyetçiğin temel araçlarından ve kaynaklarından biri olan ordunun kendisini bile parçalayabileceğini göstermektedir.
Bulgaristan’ın silahlı kuvvetlerini alt üst eden artan başkaldırı ve açık isyanlar, ordunun yalnızca yönetici sınıflar tarafından sınıf çatışmasını bastırmak ve dağıtmak için kullandığı bir araç olmadığını gösteriyor. Daha ziyade, kendisi de aynı mücadelenin bir alanıdır. Bu sebeple, Rusya’daki 1917 Ekim devriminin (ana kanalı gazete olarak) inkâr edilemez bir etkisi olurken, ayaklanmanın köklerinin, savaş nedeniyle askerlerin hayatlarının bariz bir şekilde bozulmasından kaynaklandığı daha iyi anlaşılabilir. Rus Devrimi, askerlere haklı öfkeyi, tutarlı ideolojik çerçeveleri ve hatta siyasi yönü aşılamış, ancak tek başına isyanın nedeni olmamıştır.
Ayaklanma, monarşiden kurtulmayı başaramamıştır. Fakat, en acil hedefine ulaşmıştır: Bulgaristan’ın savaşa katılımını sona erdirmek. Çağdaş tarih revizyonizmi, yalnızca seçkinlerin uzlaştırıcı etkilerinden bahsetmektedir, ancak gerçekte hükümeti bir ateşkes imzalamaya ve ayrı bir barış aramaya zorlayan şey asker kitlelerinin ayaklanmasıdır. Dobro Pole savaşı esnasında kontrol edilemeyen firar dalgalarına karşı baskıyı artırmaya çalışan hükümet yetkilileri ve generaller arasındaki yazışmalar, yönetici sınıfın savaşı sonlandırmak için pek bir niyeti olmadığını kanıtlamaktadır.
Bulgaristan’ın savaştan ani çekilmesinin daha büyük bir önemi de vardır: İttifak Devletlerini şaşırtarak ve kafalarını karıştırarak, kaçınılmaz yenilgilerini hızlandırmaya yardımcı olmuştur. Bulgaristan’ın kendi Ekim Devrimi olmamıştır. Ancak Rusya’daki olaylar gibi, bu ayaklanma da Avrupa’yı harap eden katliamın sonunu hızlandırmıştır.
Kaynak: Jacobin
İlk ‘aşı pasaportları’ aslında çiçek aşısı izleriydi
07-06-2021 01:20
Çeviren: Şevval Türk
Çiçek hastalığı 20. yüzyılın başında Amerika Birleşik Devletleri'ni kasıp kavurduğunda, birçok kamusal alan, insanların giriş için aşı izlerini göstermelerini gerektirdi.
20. yüzyıla geri döndüğümüzde, Amerika Birleşik Devletleri çiçek hastalığı salgının pençesindeydi. 1899 ile 1904 yılları arasındaki bu beş yıllık salgında hükümet sağlık yetkilileri 164,283 çiçek vakası olduğunu doğruladılar fakat gerçek sayılar beş kat daha fazlaydı.
Ölümcül ve yüksek enfeksiyon etkisi olduğundan, çiçek aşısı konusunda ülke çapında çok ciddi bir baskı vardı. Şehirlerde ve eyaletlerde salgın çok yaygındı, aşılama zorunluydu ve aşı karnesi olanlar işe, okula gidebiliyor, trenlere binebiliyor, hatta tiyatroya bile gidebiliyorlardı.
Bu aşılanma zorunluluğu, aşı karşıtı olup kişisel özgürlüğü savunan çoğu Amerikalıyı kızdırdı. Aşı kanunlarını uygulamak için kapı kapı dolaşan (genellikle polis eskortluğunda) sağlık görevlilerini atlatmak için birçok aşı karşıtı aktivist sahte aşı karneleri hazırlıyordu. Aşı karnelerinin meşru olup olmadığını anlayamayan sağlık görevlileri fiziksel bir kanıt görmek istediler: Aşı izleri.
ÇİÇEK AŞISI ZALİM BİR İŞTİ
18. yüzyılın sonunda ilk olarak Edward Jenner tarafından geliştirilen teknikten sonra, 1900’lerde çiçek aşısı yapmak üst kol derisinin altını neşter ya da bıçak ile çentiklemek, ardından yaraya canlı virüsü sürmek demekti. 1900'deki aşı üreticileri, bu virüsleri hala buzağıların alt kısmından sızan inek çiçeği yaralarından sağlıyorlardı.
‘’Pox: An American History’’ kitabının yazarı Brandeis Üniversitesinde tarih profesörü olan Michael Willrich ‘’Aşılanan kişi hasta hissetmeye başlardı, genellikle ateşi olur ve kolu ağrır’’ diyordu. ‘’Aşı bölgesi git gide tahriş olduğunda, kabuklaşan yara düşer ve geriye bir nikel büyüklüğünde küçük bir yara kalırdı. Ve bu şekilde de aşı olunup olunmadığı anlaşılabiliyordu.’’
SAHTE AŞI KARNELERİ
Aşılanma süreci çok acılı olduğundan ve aşı karşıtı aktivistler aşı yoluyla tetanoz ve frengitle yakalanılabileceğini söylediğinden, birçok insan ne pahasına olursa olsun aşılanmaktan kaçındı. En yaygın taktik ise sahte aşı karnesi satın almaktı.
Hatta 1904’ün sonunda New York Times ‘’Aşı Karnesi Sahteciliği’’ başlıklı bir makale yayınladı ve “Yoksul ve cahil saflara karşı küçük bir dolandırıcılık”, “Doğu yakası doktorları tarafından değersiz aşı karnelerinde yoğun bir trafik” şeklinde haberler yapıldı.
Tüm devlet okullarının okula kabul için aşılanma istemesiyle birlikte aşı karşıtı taraflar çocuklarının aşıya uygun olmadığına dair belge imzalayabilecek doktorları dolaştılar.
PASAPORT OLARAK AŞI İZLERİ
Çiçek hastalığının ölümcül bir hızla yayıldığı New York ve Boston gibi şehirlerin aşırı kalabalık kiralık bölgelerinde ağlık yetkilileri aşı emirlerinin uygulanmasına yardımcı olmak için polisleri görevlendirdi ve polisler zaman zaman onlarla iş birliği yapmayan vatandaşları fiziksel olarak kısıtladılar. Aşıya karşı yaygın dirençten bıkan bu aşı ekipleri, aşı karnelerini tamamen görmezden gelmeye ve doğrudan kaynağa odaklanmaya başladılar.
Willrich ‘’Aşı karnelerinin kolayca sahtesi yapılabildiğinden, onlar da aşı izlerini görmekte ısrarcı oldular, aşı izleri karnenin fizikselliğe bürünmüş haliydi.’’ Dedi.
1901’de Şikago’daki Rush Tıp Fakültesinin saygın doktoru Dr. James Hyde halk sağlığı yetkililerini çiçek hastalığını ortadan kaldırmak için ellerinden gelen her şeyi yapmaya çağıran bir yazı yazdı ve aşı izinin Amerika'daki sivil yaşama tek giriş bileti veya pasaportu olarak kullanmayı önerdi.
Hyde ‘’Aşılanma devlet okullarına, seçmek kabinine, jüri sandığına ve devletin herhangi bir kurumuna girmek için, görev, ayrıcalık, kazanç veya onur pozisyonuna girişin pasaport mührü olmalıdır’’ diye yazdı.
ÇİÇEK HASTALIĞININ SONU
ABD giriş limanlarına gelen göçmen gemilerinin yanı sıra okullarda, fabrikalarda ve hükümet salonlarında, son beş yıl içinde aşılandıkları düşünülmeyenler, taze bir aşı izi olmayanlar aşılanacaktı.
1903’te Maine eyaleti ‘’İyi görünen bir aşı izi olmayan hiç kimse işe gidemeyecek ve çalışamayacak’’ diye bir kanun hükmü yayınladı. Aynı yıl, sanayici Henry Clay Frick, Pittsburgh bölgesindeki çelik fabrikalarındaki tüm çalışanlarına ve ailelerine yara izi göstermelerini veya aşı olmalarını emretti.
Willrich ‘’Bu emir 300,000 kişiyi etkiledi, bu işe kalkışılması gerçekten çok önemliydi.’’ dedi.
1921’in sonunda Kansas City çiçek salgınından müzdaripken yerel gazetede ‘’Yara izi göster" sloganı resmi olarak lojmanların ve diğer toplantıların şifresi olarak kabul edildi.’’ diye bir yazı yayınlandı.
Yine de aşı karşıtlığı hiçbir zaman ortadan kalkmadı ve bazı Amerikalılar kendi kendine aşı izi oluşturmaya başladılar. Bunu nikel büyüklüğünde bir kabuk ve yara izi üretmek için, derilerini nitrik aside maruz bırakarak yapıyorlardı.
Kaynak: History
İran İslam Devrimi'ne bakış
Rejim yanlısı çeteler Hoy, Kirmanşah ve Hemdan gibi şehirlerde öğrencilere, öğretmenlere, çarşılardaki dükkanlara ve camilere saldırıyordu. Bu saldırıların amacı rejim muhaliflerini sindirip susturmaktı. Fakat sonuç bundan ziyade rejime duyulan güvensizliğin daha da artması ve ülkedeki kanunsuzluğunun ve Şah’ın kontrolü kaybettiği gerçeğinin iyice belirginleşmesi oldu. Bu saldırılar muhalefeti sindirmek yerine birçok durumda halkı kendi öz savunmasını örgütlemeye sevk ediyor, yeni bir rejim karşıtı şiddet dalgasını kışkırtıyordu.
06-06-2021 00:30
Ufuk Akkuş
İran’ın tarihini MÖ ikinci bin yıldan bu yana bütün bir insanlık tarihini temsil eden mikro evren olarak görmek mümkündür. Bu evreni Michael Axworthy, “Devrimci İran İslam Cumhuriyeti'nin Tarihi” kitabında; İmparatorluklar, devrimler, işgaller, sanat, mimari, savaşçılar, fatihler, büyük düşünürler, büyük yazar ve şairler, kutsal insanlar, kanun yapıcılar, karizmatik liderler ve en kötüler diye sıralar. Axworthy, kendisini İran’ı irdelemeye sevk edenin Batılı için eski kesinliklerin ve geçmişin kadim tanrılarının kaidelerinden devrilip düşünsel belirsizlik, kuşku, karmaşa ve muğlaklığın hüküm sürdüğü bir dünyada İran’ın düşünsel kültürünün söyleyeceği çok şey olması olduğunu belirtir. İranlılar bilinenin aksine Arap değildirler ve kökü Hint-Avrupa dil ailesine dayana kadim bir dilde Farsça konuşurlar. İranlılar birçok hususta kendilerini Ortadoğu’nun geri kalan bölgesine hakim durumdaki Arap kimliği karşıtlığı üzerinden tanımlamak gibi bir geleneğe sahiptir. İran’ın 1979’dan bu yana yaşadığı İslami hükümet tecrübesi birçok İranlı’yı siyasal İslam’a karşı durmaya ve daha seküler tavırlar takınmaya itmiştir.
İran’ın tarihini 1979 İslam Devrimi'ne odaklanarak inceleyen yazar, İran Devrimini Fransız ve Rus Devriminin ardından modern çağın üçüncü büyük devrimi olarak görür. Devrim, 1970’lerin başında yükselen petrol gelirlerinin sağladığı ekonomik canlanmanın duraklamasından sonra enflasyonun ve işsizliğin arttığı ekonomik belirsizlik döneminde meydana geldi. Ocak 1978’de hükümetin desteklediği bir gazetenin sürgündeki Ayetullah Humeyni aleyhinde yayın yapması kutsal Kum şehrinde dini eğitim gören öğrencilerin bir protesto gösterisi düzenlemelerine sebep oldu ve pek çok gösterici polis tarafından vurularak öldürüldü. “Kara ve Kızıl Emperyalizm” başlıklı yazıda; Humeyni’nin komünistler ve İngilizlerle bir olup Şah hükümetine karşı komplo düzenlediği ve Hindistan’da doğmuş olması hasebiyle Humeyni’nin bir yabancı ve bir şair olduğu (Bu doğruydu ve bunu söylemelerinin amacı Humeyni’nin din adamı ciddiyetine gölge düşürmekti, zira pek çok ulema Kuran’daki hükümlere dayanarak şiiri reddediyorlardı.) ve hatta bir eşcinsel olduğu iddia ediliyordu. Giderek öğrencilerin ve çarşı mensuplarının katıldığı gösteriler büyüdü ve gösteride ölenlerin sayısı da arttı. Düşük ücretlere öfkeli işçiler de gösterilere dahil olup grevler düzenledi. Kara Cuma olarak anılacak 8 Eylül günü sıkıyönetim ilan edildi ve Tahran’da çok sayıda gösterici öldürüldü. Askerlerin firar etmeye başlamasıyla birlikte Şah 16 Ocak 1979’da ülkeyi bir uçakla terk etti. Axworthy, Şahın kontrolü neden yitirdiği, devrime hizmet etmenin neden Şii ulemaya kaldığı, halkın şikayetlerinin ne olduğu ve neden bu kadar güçlü bir tepkiye dönüştüğü sorularına yanıt bulmak için İran’ın, İslam’ın ve Şiiliğin tarihine ayrıntılı olarak bakar.
1970’lerde önceki dönemlerde yaşananlardan dersler çıkaran Humeyni, din adamlarının kendi başlarına liderlik etmeleri için yeni yanıtlar ve net ilkeler ortaya koydu. Batılılaşmaya ve yabancı müdahalelere karşı halkın coşkuyla İslam’a sarılması da bunlara eklendi. Ayrıca İran halkının geniş kesimlerinin 1906’dan beri öne sürdüğü özgür toplum ve temsili hükümet talebi vardı. İran devriminde Şah hükümetinin başarısızlığının yanı sıra insanlar yönetimin kendisini sorun olarak görmüşler ve ortadan kaldırmak istemişlerdir. İnsanlar yönetime meydan okumuşlar ve hayatlarını tehlikeye atmaya hazır hale gelmişlerdir. Gelişmekte olan devrimci harekette çabalarının bölünmesine neden olacak bir parçalanmadan kaçınmışlar ve tüm bunları hükümetin pes etmesine ya da çökmesine yetecek kadar bir süre sürdürmüşlerdir. Bir dizi olay halkın mevcut pozisyonunu değiştirmiş, yavaş yavaş hükümete olan saygılarını tüketip öfkelerini ve Şah’ın gitmesi yönündeki kararlılıklarını büyütmüştür. Devrimin ilk aşamalarında rejimin kendine olan inancı ve kendisinden memnun olma hali paradoksal bir biçimde devrimci hareketin büyümesine katkı sunmuştur.
İran Komünist Partisi (TUDEH) İslam Devrimi'ne destek veren grupların başında geliyordu. Ancak 1982 yılında İngiltere’ye iltica eden bir Sovyet vatandaşının TUDEH’in Sovyetler Birliği ile ilişkileri ve İran’daki 400 Sovyet ajanı hakkında bilgi vermesinin yanı sıra ve Sovyetler Birliği ile silah alımı alanında ilişkilerin bozulması ile din adamlarının komünistlere yönelik geleneksel nefretinin etkisiyle İCP (İslami Cumhuriyetçi Parti) TUDEH’e karşı harekete geçti. TUDEH devrimi desteklediği gibi Bezirgan, Beni Sadr, Halkın Mücahitlerine karşı da İCP’yi desteklemişti. Bu desteğin gerekçesi, Marksist teoriye göre Humeyni’nin devriminin bir burjuva devrimi olması ve kaçınılmaz olarak bunu sosyalist devrimin takip edeceğiydi. TUDEH’e yönelik bir dizi tutuklamadan sonra Parti yasaklandı. TUDEH’in 1983’te yasaklanmasından sonra İCP içindeki bölünmeler ve hizipleşmeler daha büyük bir önem kazandı. Bu hizipleşmeler 1987 yılında Partiye karşı geniş yığınlarda hayal kırıklığı yaratmış ve Humeyni İCP’yi 2 Haziran 1987’de feshetmiştir. 1980-1980 arasındaki İran-Irak savaşı ve bu savaşta emperyalist ülkelerin tavırları ayrıntılı bir biçimde işlenen kitapta; Humeyni’nin 1989’da ölümünden sonra Rafsancani ve diğer devlet başkanlarının yönetimi sonrası reformların çeşitli biçimlerde devam ettiğine vurgu yapılır. 1997 yılında reformcu siyasi hareketi tamamlamak ve ona dayanak oluşturmak üzere yeni bir düşünsel hareket türedi. Bazı bilim adamları İslam’ın yeni koşullara uyarlanması ihtiyacını vurguluyordu. İster din ister akıl kaynaklı olsun farklı bilgi türleri arasında bir diyalog olması gerektiğini öne sürüyorlardı.
Xworthy’ye göre İslam hızla değişen dünyada yeni içtihatlara ihtiyaç duyuyordu. Ve bu da yalnızca özgür ve demokratik bir toplumda mümkün olabilirdi. Özgürlük ve adalet idealine ulaşmak için tek sistem demokrasidir ve insanlık onsuz gerçek potansiyelini hayata geçiremezdi. Ayrıca demokrasi olmaksızın Kadir-i Mutlak'a karşı da sorumlulukların yerine getirilemeyeceği anlayışı hakimdi. Bütün bunlarla bağlantılı olarak ortaya çıkan bir fenomen de İran sinemasında yaşana hızlı değişimdi. Sinemacıların çoğu reform hareketini destekliyordu. Abbas Kiyarüstemi, Cafer Penahi, Muhsin Mahbelbaf, Samira Mahbelbaf, Mecid Mecidi, Tahmine Milani, Kermal Tebrizi, Davud Pir Bakıri, Bahman Gobadi, ve Asger Ferhadi gibi yönetmenler eşsiz bir şiirsel sanatla yüklü evrensel albeniye sahip sinema sanatının olanaklarını ve potansiyelini bir kez daha gözler önüne seren filmler yaptılar. Bu yönetmenlerin yönettikleri filmlerin çoğu kadınlara yönelik kötü muamele, çocukların savunmasızlığı, savaşın etkileri, İran siyasetindeki ve toplumundaki çarpıklıklar gibi İslami rejime karşı eleştirel eğilimli konuları temel alıyordu. 2003 yılında İran’da reformu destelemiş pek çok kişi ciddi bir hayal kırıklığı içinde idi. Hatemi ve yönetimi siyasi reformlarda ilerleme kaydedebilmek adına ekonomik reformlar doğrultusunda büyük adımlar atmaktan kaçınmıştı. Hatemi’nin en sadık destekçisi olan gençlerin durumu daha sıkıntılıydı. 1,5 milyon liseli üniversite sınavına girmiş ve bunların yalnızca 150 bini yerleştirilmişti. Üniversiteden mezun olanların sadece 5’te biri iş bulabiliyordu. 2001 ve 2002 yılında gençler bir dizi ayaklanma gerçekleştirdi. Bunlardan bazıları futbol maçlarından çıkan kalabalıklar sokakları doldurduğunda isyan rejim ve Hamaney eleştirisine dönüştü. 25 yaşın altındaki İranlı gençlerin % 85’i işsizdi. İşsizlik yaygın yoksulluğu ve umutsuzluğu daha da şiddetlendiriyordu. Afganistan-Avrupa eroin yolunun ilk durağı olan İran’da toplam nüfusun % 5’inin eroin, afyon, kokain vb bağımlısı olduğu ve bu oranın dünyadaki en yüksek oran olduğu söyleniyor. İsfahan’da cuma namazı kıldıran reformcu din adamı Ayetullah Taheri, yönetici kliğin yolsuzluklarını ve açgözlülüğünü, reformları engellemelerini protesto etmek amacıyla 2002 Temmuz’unda istifa etti. Bu istifayı iki gün süren bir ayaklanma izledi. Mahkemeler müdahale edip isyanla ilgili her türlü habere ve Taheri’nin istifasını açıkladığı mektubuna yayın yasağı getirdi. Hatemi, Devlet Başkanının yetkilerini artırmak amaçlı yasa tasarısı hazırlattı ancak tasarı “Koruyucular Konseyi” tarafından reddedildi. Hatemi, 2004 Nisan’ında tasarıyı geri çekerek fiilen yenilgiyi kabul etti.
2009 seçimlerinde Musavi’ye karşı seçimi hileli biçimde Ahmedinejad’ın kazanması üzerine büyük şiddet gösterileri oldu. Musavi kampanyasının rengi olan yeşil eşarplar ya da bandanalar giymiş binlerce İranlı protesto amacıyla Tahran’da ve diğer kentlerde alanları doldurdu. Göstericilerin sayısı kısa sürede 1 milyonu bulmuştu. Ahmedinejad, gösterilerin ilk bir haftası boyunca göstericiler için çerçöp, süpürülecek atılacak ıvır zıvır ifadesini kullandı (diktatör davranışlarının her ülkede büyük benzerlikler taşıdığını da söylemeden geçmeyelim). Fakat göstericilerin dövülmesine, tutuklanmasına ve rejimin protestoların haberleştirilmesini engelleme yönündeki çabalarına rağmen protestolar devam ediyordu. İranlılar bu protestoların varlığını sosyal medya kanalı ile İran dışına duyurmanın yolunu buluyorlardı.
Tutuklamalar ve katliamların yanı sıra, göz altındakilerin işkenceye uğradığına ve öldürüldüğüne dair söylentiler yayıldı. Aralarında gazeteciler, siyasetçiler, reformcuların bulunduğu çok sayıda İranlı 2009 Haziran’ından sonra ülkeyi terk etti. Rejimin küçük grupların toplanıp büyük topluluklar oluşturmasını engelleme ve telefon ile internet erişimin kesme gibi taktikleri etkili oldu. Musavi ev hapsine alındı ve pek çok kişi cezaevlerine dolduruldu. Axworthy’ye göre; bütün bu baskı ve şiddet politikasının nedeni, İran’ın egemenlerinin halkın özgürlüğüne daha fazla izin verilirse Batı kültürünün ve etkisinin durdurulamaz ivme kazanarak rejimi devirmesinden korkulmasıydı. İran’ın bin bir güçlükle kazanılmış bağımsızlığını, kendi kaderin belirleme hakkını ve Şii İslami karakterini kaybetmekten korkuyorlardı.
İran’ın tarihinden yola çıkarak 1979’daki İslam Devrimi'ne ve sonraki etkilerine odaklanan Axworthy; İran-Irak savaşı, uluslararası ilişkiler İran halkının talepleri ve özgürlük mücadelesi, yönetenlerin kendi aralarındaki çekişmeleri ve halka uyguladığı baskı ve şiddet politikalarını gündelik hayat, kültür, sanat temalarını da işleyerek ortaya koyuyor.
Künye: Devrimci İran İslam Cumhuriyeti’nin Tarihi, Michael Axworthy, Çev. Ali Karatay, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2020, 549 sayfa.
Hindistan'da açlık pandemisi
31-05-2021 01:56
Yazar: C. P Chandrasekhar ve Jayati Ghosh
Çeviren: Başak Çetinbülüç
Ülkeyi kasıp kavuran bu hastalık, yüz milyonlarca Hintli'nin hayatını etkileyen yıkıcı güçlerden yalnızca biri. Diğer bir örnek ise açlıktaki dramatik artıştır. Koronavirüs enfeksiyonlarındaki mevcut artışın yarattığı yıkım gibi, bu da politik başarısızlığın ve resmi vurdumduymazlığın sonucu. Şimdiden etkilenen insanlar arasında büyük acılara neden oluyor ve gelecekteki sağlıkları ve fiziksel dirençleri üzerinde ciddi yansımaları olacak.
Mart 2020'de getirilen acımasız ulusal tecrit ve sonrasında seyreden ekonomik çöküşün, böyle bir sarsılmaya dayanma gücü çok az olan veya hiç olmayan insanlar arasında geçim kaynaklarının kaybına yol açtığını herkes biliyor. Resmi “yardım” önlemleri, ihtiyaçla karşılaştırıldığında o kadar yetersizdi ki, düşen gelirlerle ve temel ihtiyaçlarını karşılayamama durumuyla karşı karşıya kalan milyonlar için sadece okyanusta bir damla sağlanabilirdi. NFSA listelerinde yer almayan en az 100 milyon kişi olmasına rağmen, NFSA karne sahiplerine Nisan'dan Kasım'a kadar ayda 5 kg ücretsiz tahıl tayın sağlanması sorunu çözmenin kıyısından bile geçemedi.
Yine de bu insanlık felaketinin boyutu, gıda tüketiminin gerçekte nasıl etkilendiğini gösteren veriler olmadığından çoğu eleştirmen için hala yeterli bir kanıt değildi. Açlık İzlencesinin Ekim 2020'de 11 eyalette 3994 hanede yapılan bir ankete dayanan yeni bir raporu korkunç bir tablo sunuyor. Anket, kasıtlı olarak nüfusun daha zayıf kesimlerini kapsayacak şekilde tasarlandı ve ankete katılanların yüzde 79'unun hane geliri 7.000 Hindistan Rupisinden az. Bu, genel olarak nüfusu temsil ediyor, aynı zamanda yardım önlemlerinin fayda sağlamaya çalışması gereken grubu da kapsıyor.
Anket, temel malzeme koşullarının ve gıdaya erişimin Ekim 2020'ye kadar ne ölçüde kötüleştiğine dair kesin kanıtlar sağlıyor. Anket raporu çok zengin ve çok sayıda veri içermekte, ancak önemli noktaların bazıları vurgulanmayı hak etmektedir. Birincisi, Şekil 1'de gösterildiği gibi, hemen hemen tüm haneler gelirlerinin düştüğünü bildirdi- sadece yüzde 6 gelirlerinin değişmediğini söylerken, diğer yüzde 4'ü belirsiz kaldı. Hanelerin yüzde 27'sinin, kapatmanın başlangıcından Ekim 2020'ye kadar geçen süre boyunca hiçbir geliri yokken, diğer bir yüzde 24'ünün gelirleri yarı yarıya azaldı. Bu ciddi gelir düşüşlerinin felaketten başka bir şey olmadığı açıkça görülmektedir.
Böylesine yaygın bir gelir kaybıyla birlikte, gıda tüketiminde önemli düşüşlerin olması hiç de şaşırtıcı değil. Şekil 2, temel tahıl tüketiminin nüfusun yaklaşık beşte biri için nasıl "aşırı" azaldığını ve örneklemin yaklaşık yarısının en az bir kez yemeksiz uyuduğunu, "bazen" veya "sık sık" öğün atlamanın da önemli miktarda artmış olduğunu göstermektedir. Tüm yiyecekler satın alınması gerektiğinden, kentsel alanlar daha yaygın düşüşler gösterdi. Yiyecek alımının hem miktarı hem de kalitesi etkilendi: gıda alımının besin kalitesi açıkça zarar gördü, örneğin besinlerin yüzde 40'ı için "çok daha kötü" ve diğer yüzde 45'i için "daha kötü" olduğu belirtildi. Rapordaki daha ayrıntılı veriler, azalan alımın özellikle et / balık / yumurta, bakliyat ve taze sebzelerde belirgin olduğunu göstermektedir.
Rapordan açıkça görülen gıda güvencesizliğinin özellikle endişe veren bir durumu ise özel olarak belirlenen sosyal açıdan savunmasız gruplar arasında daha da belirgin olmasıdır. Tablo 1, bunun, tanımlanmış savunmasız kategorilerin neredeyse tümü için geçerli olduğunu ve bazılarının (aile içi şiddetten kurtulanlar, Zamanlanmış Kastlar, özellikle Hassas Kabile Grupları ve Müslümanlar gibi) daha keskin düşüşler yaşadığını göstermektedir.
Aylık 5 kg ücretsiz yiyecek payı sağlamak için Nisan 2020'de bir yardım yasası olarak açıklanan Pradhan Mantri Garib Kalyan Anna Yojana (PMGKAY) Kasım 2020'ye kadar uzatıldı. Fakat sadece NFSA karne sahipleri bu paydan yararlanabilecek yetkinlikteydi. Şekil 3, katılımcıların yalnızca yüzde 43'ünün, PMGKAY kapsamında bu ücretsiz tahıllara erişmek için NFSA karnesine sahip olduğunu göstermektedir. Ankete katılanların yüzde 27'sinin çeşitli eyalet programları kapsamında sübvanse edilmiş tahıllar sağlayan karneleri vardı, ancak eyaletler ek olarak kendi başlarına ücretsiz tahıl sağlamak zorunda kalacaklardı. Şaşırtıcı bir şekilde, ankete katılanların yüzde 23'ünün hiç karnesi yoktu (kentsel alanlarda yüzde 36 ve kırsal alanlarda yüzde 13). Bu nedenle, NFSA'dan dışlanma tahminleri, vahim sonuçlarla doğrulandı.
Bunun, vaka sayısının Eylül 2020'nin ilk zirvesinden düştüğü bir zamanda, ikinci Covid-19 dalgasından çok önce olduğuna dikkat edin. Şimdi ise felaketle sonuçlanan ikinci dalga, en temel sosyal korumayı reddeden yöneticiler tarafından "kendine yetmeye" zorlanan, geçtiğimiz yıl zaten zayıflamış bir nüfusu ezip geçiyor.
Bu bağlamda, Merkez ve Punjab, Haryana ve Uttar Pradesh eyalet hükümetlerini, tüm göçmen işçilere kimlik ispatında ısrar etmeden ücretsiz pay sağlamaya ve günde iki kez ücretsiz yemek sağlayan mutfakları işletmeye yönlendiren 13 Mayıs tarihli Yüksek Mahkeme kararının gerekli olduğu ve istenildiği açıktır. Ama bu maalesef ki yetersiz. Açlık artık büyük ölçüde yaygın ve sadece göçmen işçiler arasında değil. Kimlik gerektirmeden temel ücretsiz tahıl tedariki artık ülke genelinde sağlanmalı ve bir yıldan fazla bir süredir kaybedilen geçim kaynağını telafi etmek için üç ay boyunca ayda en az 7000 Rupi tutarında doğrudan nakit transferleri ile birlikte sağlanmalıdır. Bu en temel önlemler olmadan, sağlık krizi büyük ölçüde yıkıcı bir açlık kriziyle şiddetlenmeye devam edecektir.
Kaynak: IDEAs
Hindistan’ın antik mitleri nasıl yeniden yazıldı?
Modern yazarlar, efsanevi Hindu masallarını, çoğunlukla feminist merceğiyle, yeniden anlatıyor. Bu neden önemlidir? Akanksha Singh inceliyor.
31-05-2021 00:50
Yazar: Akanksha Singh
Çeviren: Ebru Çakır
Hikâye anlatıcılığı, kültürleri ve dilleri kesiştiren doğal bir insan özelliğidir. Çocukken her gece annemiz bize hikâye okurken, ablamla birbirimize sokulurduk; tıpkı atalarımızın yaptığı gibi. Stephen Fry, Mythos: The Greek Myths Retold eserinde şöyle der, “Yunan olsun ya da olmasın atalarımızın yaptığı ocak başının etkisine yeterince önem vermiyoruz”. Antik insanların ısınmak için toplandıkları yer ocak başıydı ve ısınırken konuşur, şarkı söyler ve gülüşürlerdi. Başka bir deyişle, hikâye anlatırlardı. Mitler, hikâye anlatıcılığının en tatmin edici şeklidir: olayları belgelemeye hizmet ederler; açıklanamaz olanı açıklamaya, ahlakın kılavuzu olmaya çalışırlar.
Mitler yenileştirilirken hem içinde bulundukları dünyaları hem de bugünü temsil edecek şekilde geliştirilirler. Örneğin Havva, Madonna, Helen ve Penelope figürlerini ele alalım, erkekler tarafından icat edilen kadın figürlerinin tümü. Christine C Keating Unearthing the Goddess Within makalesinde şunları belirtir: “Birincil ifade aracımız olan kelimeler, ataerkil bir mitin oluşturduğu bir söylemi ifade eder.” Bu karakterler bize güzellikleriyle ve kusurlarıyla, erkekler tarafından verildi. Feminist revizyonist literatür bu sorunu ele alırken, yeni karakterler hayal etmek ve var olanları yeniden düşünmek hiç bu kadar önemli olmamıştı. Dil, kadınsı deneyimin benzersizliğinden, anatomik olarak kadın olmanın ne anlama geldiğine kadar, her şeyi düşünecek şekilde gelişti. Ve edebiyatta, özellikle klasik mitolojide, mitlerin feminist anlatımları yeniden canlandı. Virgil’s The Aeneid’in orijinalinde, Lavinia hiç konuşmaz; Ursula K Le Guin’in 2008 versiyonunda ise Lavinia, bu sefer sesi olan gammaz bir karakter. Madeline Miller’ın Circe ve Pat Barker’ın The Silence of the Girls eserleri ise Kadınlar Kurgu Ödülü adayı oldu.
Buradaki tek fark, binlerce yıl önce doğan Hindu mitolojisindeki hikâyelerin – Ramayana ve Mahabharata gibi dini destanlar da dâhil olmak üzere – bugün Hindistan'da anlatılanlara kıyasla büyük ölçüde değişmeden kalmasıdır. Hinduizm, dünyanın hayatta kalan en eski dinlerinden biridir: öğretileri, efsaneleri ve mitleri, kültüre, eğitim sistemine ve genel olarak topluma entegre edilmiştir. Ve Hinduizm, günümüz Hindistan'ı dediğimiz yerin sınırları içinde var olduğundan (ve var olmaya devam ettiğinden) çizgilerin bulanık olması kaçınılmazdır. Diwali ve Holi gibi festivallerin sadece Hindular tarafından değil, herkes tarafından kutlandığını göreceksiniz. Hindu kadınların alyans yerine mangalsutra (düğün kolyesi) taktığı yerlerde, Hristiyan kadınlar (özellikle Mangalore'da) bu geleneği benimsedi. Ve tıpkı çocukların Yunanları incelemesi gibi, Hindu mitolojisi de okullarda öğretilir.
BÜYÜK DEĞİŞİMLER
On yıl önce Ramayana -Prens Rama’nın hikâyesi- oldukça klasikti. Üvey annesinin isteği üzerine, Ayodhya’nın kralı olan babası Dasaratha tarafından 14 yıl yıl boyunca sürgün edilmiş Rama ve karısı Sita, üvey abisi Laksmana ile ormanda yaşarlar. Sita, Lanka’nın kralı Ravana isimli on başlı şeytan tarafından kaçırılınca Rama, karısını kurtarmak, Ravana'yı öldürmek ve yeni ay gecesinde krallığına dönmek için aşırı çaba sarf eder. Onu karşılamak için krallığın köylüleri lamba ve mum yakarlar. Bir aile yeniden birleşir ve iyilik, kötülüğü yenmiş olur. Hindular her yıl aynı yeni ayda Diwali'yi kutlarlar. Bazı versiyonlarda belli bölümler değiştirilmiş olsa da -örneğin, bir versiyonda Sita Ravana’nın kızıdır- olaylar dizisinin pratik bilgileri aynı kalmaktadır. Ancak son yıllarda, mit merkezli Hindu edebiyatında büyük değişimler yaşanmıştır. Bu değişimlerin tümü, eski hikayeleri feminist bir mercek altında yeniden anlatmaktan kaynaklanıyor.
Örneğin, Panchakanya'yı ya da "Beş Bakire" yi ele alalım – mitolojide "Ahalya, Draupadi, Kunti, Tara, Mandodari tatha / Panchakanya smaren nityam, mahapatak naashaka" yazan bir Sanskrit ayetinde yer alan beş ikonik kadın kahraman. Kabaca çevrilmiş hali şöyledir: Ahalya, Draupadi, Kunti, Tara ve Mandodari / Beş bakireyi her gün çağırmak / En büyük günahları yok eder.
Beş bakireden Kunti ve Draupadi, Mahabharata’nın karakterleridir ve Ahalya, Tara ve Mandodari ise Ramayana’nın karakterleridir. Bu beş kadından aslında hiçbiri bakire değildir: skandal hikâyeleri, çok eşlilik ve halka açık soyunma (Draupadi); erkekleri ve krallıkları manipüle etme (Kunti); kökenlerinin kutsal peri ve şeytanlardan gelmesi (Tara ve Mandodari) ve zina ve ceza (Ahalya), yakın zamana kadar büyük ölçüde eğitici öyküler olarak görülüyordu.
Ramayana'daki öykülerin modern yeniden anlatımlarının Sita'nın bakış açısından anlatılması hiç de şaşırtıcı değildir.
Hint Hindu bağlamında "iyi ev hanımı" için nihai sınır onu ormanda sürgüne götüren Rama’nın itaatkâr karısı Sita olarak kalır. Ancak Linda Hess’in, Rejecting Sita: Indian Responses to the Ideal Man's Cruel Treatment of His Ideal Wife kitabında belirttiği gibi, bu karakterler için konulan sınırlarda büyük farklılıklar var: “Rama ile şeytanların arasındaki büyük savaşın sonunda, Sita, kendisini alev alev yanan bir ateşe atmasını gerektiren bir namus testinden geçmek zorundadır.” Hess, Ramayana’nın en popüler versiyonlarında bu hikayelerin dahil edilmediğini belirtir; bunun yerine hikâye, Ayodhya'da Rama'nın egemenliğinin altın çağında Rama ve Sita ile biter. Benzer şekilde, ünlü Hintli feministler Kamla Bhasin ve Ritu Menon, destanın 1980'lerin ünlü uyarlamasından sonra, Sita’nın ideolojisinin Hindistan'da kadınlara karşı şiddeti– fiziksel, cinsel veya duygusal- normalleştirdiğini belirtir.
FEMİNİST İKONLAR
Ramayana'daki öykülerin modern yeniden anlatımlarının Sita'nın bakış açısından anlatılması hiç şaşırtıcı değildir. Bunların arasında, Saraswati Nagpal’ın çizgi romanı, Sita: Daughter of Earth, Devdutt Pattanaik’ in The Girl Who Chose: A New Way of Narrating the Ramayana, Sita: An Illustrated Retelling of the Ramayana’sı ve Amish Tripathi’ nin Sita: The Warrior of Mithila’sı (Mithila Savaşçısı) bulunur. Sayılanlardan son iki yazar erkektir. Hindu mitolojisi ve Hint yayıncılığı kesinlikle erkek egemendir. Amish Tripathi, çoğu çoksatar olan Hindu mitlerinin modern yeniden anlatımlarıyla tanınır; ancak Sita'nın yeniden tasavvuru, bir dereceye kadar "mansplaining" (erbilmişlik) olarak tanımlanabilir. Hindustan Times'a verdiği bir röportajda Tripathi, okuyucuların: “Sita'yı feminist bir simge olarak görmesini” ve “onu bir savaşçı gibi, sadece fiziksel yeteneğini değil ayrıca zihinsel yetisini de görmelerini” hedeflediğini söyledi. Diğer bir yanda Devdutt Pattanaik ise her şeyden önce bir mitoloji uzmanı. Sunusu, Ramayana'yı Sita'nın bakış açısıyla anlatır; ancak anlatımı, Valmiki'nin orijinal Ramayana versiyonunun kısıtlamalarıyla sınırlıdır.
Antik mitler kendi zamanlarına ait ürünler olsa da onlar da gelişebilir. Yeniden basımlar ve sözlü yinelemeler arasında (ki bu mitlerin başlangıçta nasıl aktarıldığıdır) anlatımda oluşan değişiklikler kaçınılmazdır. Patnaik'in yaptığı gibi mitolojinin “en saf” biçiminde yeniden anlatımları sınırlamak, toplumun kendi işlevlerini ve değişen tarzını görmezden gelmektir. Bugün seçkin bir miti tekrar yazarken Hindistan’ın geçirdiği toplumsal değişimleri görmezden gelmek – bilhassa kadınlar söz konusu olduğunda – hem yeniden anlatıma hem de okuyucuya haksızlık olur. Özellikle de “ideal eş” ve “kadınlığın simgesi” olarak yüceltilen bir kadın karakteri konu alıyorsa, tıpkı Hindistan’ın 11. Başyargıcı Muhammed Hidayetullah’ın Ramayana üzerine uluslararası bir konferans sırasında Sita’ya yapıldığı gibi.
Divakaruni'nin versiyonunda, aşağılanan ve belirgin bir şekilde cinsiyetlendirilmiş bir tavırla taciz edilen o çok uysal, haksızlığa uğramış karakter, değişim için güçlü bir sese sahiptir.
Her nasılsa, o, onlarca kitabı kendi bakış açısından yeniden yazdırtan, Mahabharata’daki Draupadi – beş ‘bakirenin’ en esrarengiz olanı – karakteridir. Bunlardan en popüleri, en azından İngilizce’de, Chitra Banerjee Divakaruni’nin İllüzyon Sarayı (The Palace of Illusions) eseridir. Mahabharata, destanlara esasen, hiper-erildir. İki akraba aile- Kauravas ve Pandavas- Hastinapura tahtı için Kurukshetra Savaşı’nda savaşırlar. Savaş arabalarının gök gürültüsünü, her yöne oklar saçan yayları harekete geçirin ve 1,8 milyon kelime için kargaşa çıkartın.
Mahabharata’da beş Pandavas kardeşinde karısı olan Draupadi, kumar masasına koyulur ve bir zar oyununda kaybedilir. Kazanan Kaurava ailesinden olan Duryodhana tarafından banyosundan çağrılır. Kısmen giyinik olarak geldiğinde, kardeşi Dushasana, Draupadi’yle birçok kocası olduğu için iffetiyle alay eder ve ekavastrasını açmaya başlar. (İç eteksiz veya bluzsuz bir sari) Krishna'ya onurunu koruması için dua eder ve Krishna onun duasını ekavastrasının asla açılmamasını sağlayarak gerçekleştirir.
Divakaruni'nin versiyonunda, aşağılanan ve belirgin bir şekilde cinsiyetlendirilmiş bir tavırla taciz edilen o çok uysal, haksızlığa uğramış karakter, kendisinin nesneleştirildiğinden bihaber değildir; değişim için güçlü bir sese sahiptir: “Ben kraliçeyim, Drupad’ın kızı, Dhristadyumna’nın kardeşiyim. Dünyadaki en büyük sarayın sahibesiyim. Bir çanta dolusu para gibi kumar masasına koyulamam ya da dans eden bir kız gibi avluya çağrılamam.” Bu Draupadi karakterinin yapması gereken aşikâr bir ifadedir, fakat basılı olarak yapılması mühimdir. Hindistan, bir toplum olarak ahlakını yüzlerce yıldır mitlere ve teolojiye dayandırmıştır ve bugün hala daha kadınlara adil muamele için gidecek uzun bir yolu var. Hindistan'ın kilit mitolojilerindeki simgelerin de gidecek uzun bir yolu var; ancak yazarlar yeniden anlatım mitlere daha dengeli bir mercek altından bakarsa anlatacak yeni bir hikâye bulabilirler.
Kaynak: BBC