Anadolu'da Bir
Gece
Peyami Safa
Bu çocuğa Anadolu'da
rastladım.
Çankırı ile Kastamonu arasında,
"Kalehan" da konaklamıştık. Arabamızın bir hayvanı çatlamış, ağzı
köpüklenerek, yabani bir hırıltıdan sonra hanın kapısına serilmiş,
kımıldamadan, çırpınmadan, tepinmeden, lahzada katılaşmıştı, Arabacı, sağ
kalan hayvanını yatırdıktan sonra öfkeyle karşıma dikildi:
Efendi! Benden yana umudun
kalmasın. Buradan ileriye bir adım atamam. Bir araba bul.
Sonra şişkin parmağını batıya
doğru sivrilterek, güneşin son ışığıyla sarımtırak bir pembe tüle bürünmüş
toprak yolu gösterdi:
Aha... bundan öte... daha
öte... İlgaz... tehe... uçurumun yanı.... Çift hayvan bile yetmez. Dingil de
sağlam değil... günahı boynuma... ben idemem efendi... başka araba bul.
Başka araba yoktu, iki gün
handa bekledim. Uzak bir mesafede imişim gibi haykırarak müjdeledi:
Kalk hele... başka araba geldi,
üç yağız hayvanı var. İlgaz'ı da geçer, uçurumu da geçer, daha bilmem aha,
şeytanın yamacını da geçer kalk hele...
Hanın kapısına çıkınca bana
tanıtılan yeni arabacım, taze bir tecessüsle beni süzdü, ben de aynı merakla
ona baktım: Onüç, ondört yaşında bir çocuktu. Kül benizli, elmacık
kemiklerinin alt çukura batmış, üst dudağını gölgeleyen silik tüy
çizgisiyle, cılız kafalı bir köy oğlanıydı. Siyah kirpikli gözlerinin derin
parıltısıyla sordu:
İnebolu'ya mı?
Evet.
Araba hazır.
Korkuya benzer bir isteksizlik,
beni bu küçük arabacıyla pazarlığımda haksızlıklara düşürüyordu; çocuk,
çıkarmak istediğim her güçlüğü kabul etti. Uzlaştı, eşyamı arabasına taşıdı.
Araba kalkarken, hancıyla eski
arabacı arkamdan seslendiler:
Korkmayasın, küçüktür ama
hayvanları iyi sürer.
Anadolu'nun hüzünlü
sabahlarından biri idi. Ağır ağır gidiyorduk. .. Toprak yola kakılı, seyrek
taş parçaları, güneşin ilk kızgınlığıyla parıldıyorlar, araba sarsıldıkça,
gözlerimin önünde kıvılcımlar gibi yanıp sönüyorlardı. Ara sıra, daha fazla
konuşmak isteğiyle şahlanan gürbüz hayvanların yoldan kaldırdıkları tozlar,
pembe bürümcük gibi arabayı sararak, boşlukta uçuşuyor, titreşiyorlar,
sonra, dalga dalga yere inerek gözden kayboluyorlardı. Yol çok dönemeçli,
çapraşık ve dardı; hayvanlar, yağız, parlak, sert adalelerinde birikmiş
kuvveti boşaltabilecek kadar hız alamıyorlar, sevmedikleri bataetle
yürümekten sinirlenerek homurdanıyorlardı. Küçük arabacım, elindeki
dizginleri rehavetle tutarak yanımızda yükselen toprak kayalara bakmıyor,
arabasıyla hiç oyalanmıyordu. Düşündüm: "Ne kadar olsa çocuk, Allah bizi
kazadan esirgesin!" O, bu düşüncenin sesini duymuş gibi, birdenbire arkasını
döndü:
Efendi, az ileri yol düzleşir,
daha hızlı gideriz, ben hayvanlara, bile bile yol vermiyorum.
Ve yol düzleşince, kendisine
minderlik işini gören arpa torbasının üstüne daha iyi yerleşerek dizginleri
küçük bileklerine sardı, hayvanların kulaklarına doğru kırbacı silkeledi,
ince bir sesle şaklattı.
Üç hayvan, burunlarını ufka
doğrultarak şahlandılar ve arabayı hızla çekmeye başladılar. Bu sür'at o
kadar umulmaz bir şeydi ki, yolun kenarına asılı dik yamaçlara gözüm
iliştikçe, meçhul tehlikelerden ürküyordum. Yola ancak sığan arabanın yana
doğru ağırca bir salıntısı, bizi ilk saniyede ölüme atabilirdi. Fakat küçük
arabacım, dermansız görünen bileklerinin çevik atılgan, acele hareketleriyle
dizginleri sallıyor, geriyor, hayvanların cilalı etlerine vuruyor, arabanın
muvazenesini maharetli buluyordu. İlgaz'a yaklaştık.
Burası, uzaklardan engin bir
boşluk görünen karanlık uçurumlarıyla uğursuz bir geçitti. Birçok kereler,
burulara sokulan eşkıyadan, kanlı katillerden bahsedildiğini işitmiştim.
Kalehan'da bulunanlar demişti ki:
Samsun'dan kalkan bir pontus
eşkıya çetesi. İlgaz'a kadar gelmiş, oralar kadar saklanmış, yol
tehlikelidir, Müslüman yolcu görürlerse sağ bırakmazlar.
Fakat çaresiz, İlgaz'dan
geçecektik ve geçmeye başladık.
Güneş yeni batıyordu. Ufka
yaslanan yüksek tepeler, eflatun bir sis altında siliniyor. Dağılıp eriyor
gibi idiler, eteklere açılmış bulutlar gibi.öbek öbek dumanlar yayışmış,
sallanmıyor, kımıldanmıyordular. Bir yanımız, baştan başa, uçsuz bucaksız,
derin ve kara bir uçurumdu. Gecenin heybetli karanlığı, perde perde
kalınlaşarak, koyulaşarak çöküyor, uçuruma hücum ediyordu. Arabanın yürüyüşü
ağırlaşmıştı, tekerleklerin ve seyrek ve sivri taşlara çarpmasında çıkan
fasılalı ve keskin ses, sükutu arttırıyordu.
Arabamız durdu.
Çocuk, yere atlayarak arabanın
fenerini yakmakla oyalanırken yanına gittim:
Buralarda Rum çeteleri
varmış.... dedim.
Cevap vermedi. Yaşından
umulmayacak bir soğukkanlılıkla lakırdımı duymamış göründü, feneri yakarken
yüzünün çizgileri kımıldamıyor, yalnız siyah gözleri sarı ışıkla
parıldıyordu. Bir daha söyledim:
Buralarda eşkıya varmış
Fenerin camını gürültüyle
kapayarak başını bana çevirdi, kaşları çatılmış, gözleri tutuşmuş, yüzü
buruşmuştu, kolunu uçuruma doğru sallayarak cevap verdi:
Varsa ne yapalım? Biz de
erkeğiz, elbette karşı koyacak kuvvetimiz vardır.
Biz iki kişiyiz
İş
sayıda değil.
Anlamayarak durakladım.
Kendisine o kadar inanarak söylüyordu ki münakaşa edemedim. Sustuğumu görüp
ateşlendi:
Efendi, ben bu yollardan,
dağlardan, taşlardan, bayırlardan, yamaçlardan, gece gündüz, tek başıma
geçerim, bugüne kadar korku nedir bilmedim. Rum eşkıyası var derlerdi,
karşıma bir tane bile çıkmadı.
Cür'etli gözlerini yüzüme
yaklaştırarak başını salladı:
Çıksa ne olur ki? Evelallah iki
üçünü birden tepelerim. Güldüm:
Sen daha çocuksun, eşkıya nedir
öğrenmemişsin; kabadayılığa hevesin var ama... iş bildiğin gibi değil.
Bu istihfaf onu kudurttu:
Efendi! Sen ne diyon Allah
aşkına? Ben Bursalıyım, Bursa'da doğdum, Bursa'da büyüdüm, Yunan girdiği
zaman oniki yaşımda idim, tarlada çalışıyordum, iki Yunan neferi geldi.
Benimle alay etmeğe kalktı, elimdeki kazmayı bir tanesinin kafasına çarptım,
şakağını paraladım. Öteki korkudan kaçtı, ben de eve gizlendim, zabitler
beni on gün aradılar, babam teslim etmedi, fakat... hınçlarını babamdan
aldılar.
Ne yaptılar?
Kurşuna dizdiler. Anam kederden
öldü. Ben ağladım, dağa çıktım, Kütahya'ya yürüdüm, asker yazılmak istedim,
yaşım gelmediği için almadılar, bu arabayı satın aldım, yaşım gelinceye
kadar bununla geçineceğim.
Yaşın gelince?
Asker yazılacağım.
Başka şey söylemedi, arabaya
atladı, kırbacı şiddetli salladı, yarı ayakta durarak dinç hayvanları
kudurtup sürdü. Araba uçurumun yanından korkunç bir süratle koşuyordu. Küçük
arabacı, ince, keskin, berrak bir sesle, derin boşluklarını çınlatarak,
Köroğlu'nun bir türküsünü çağırmaya başladı. Bu taze ve dinç seste, Türk
kahramanlığının yeniden dirildiğini sezer gibi oldum, titredim.
İlgaz'ı geride bırakmak
üzereydik, sabah yaklaşıyordu, fakat... birdenbire yolun kenarında, otuz
kırk metre ilerimizde, araba fenerinin sarı ışığından üç siyah gölgenin
yavaşça kaçtıklarını gördük.
Arabacım hemen ayağa kalktı.
Dizginleri sol elinin bileğine
sararak, sağ elini bol pantolonunun arka cebine attı, büyük hantal, eski
sistemde bir tabanca çekti ve hayvanlarını daha şiddetli sürdü:
Araba, gölgelerin kaçıştığı
yere geliyordu; karartıların bulunduğu hizaya yaklaşınca, siyah
elbiseleriyle dimdik duran ve ellerini fişenklerine dayamış üç uzun boylu
adamın arabaya baktıklarını gördük.
Yakın tehlikelerin soğuk teri,
sırtımdan aşağı sızdı.
Arabamız, silahşörlerin tam
hizasına geldiği zaman, gölgeler, hiç kımıldamadan, yolun kıyısında, ağaçlar
gibi hareketsiz kaldılar, araba uçar gibi geçti.
Arabacım geriye dönmüş, yol
kıvrılıncaya kadar tabancasının namlusunu hedeften ayırmamıştı.
İlgaz'ı böyle geçtik.
O gölgeler kimdiler? Ne
bekliyorlardı? Bize sataşmaktan niçin vazgeçtiler? Korktular mı?
Anlaşılmadı. Küçük arabacım dedi ki:
Ah bir sataşsaydılar, iki üçünü
birden devirseydim...
Galip bir kumandan edasıyla
arpa torbasına keyifli keyifli yerleşmiş, "Evecik'e kadar Köroğlu'nun
türküsünü söyleyerek hayvanlarını sürmüştü. Gölgelerden bir daha hiç
bahsetmedi.
İnebolu'da yirmi gün kaldım.
Bir gün, Anadolu gazetelerini karıştırırken Bursalı Hüseyin isimli bir
arabacı çocuğun İlgaz'da Rum eşkıya tarafından çevrildiğini, kahraman
yavrunun eski bir tabanca ile iki şakiyi yere serdiğini fakat... bir martin
kurşunuyla yaralandığını, devriye yetişmeden öldüğünü okudum. Bu Hüseyin
benim arabacımdı.
O günden sonra, Anadolu
konuşulduğu zaman, bu küçük arabacıyı anarım. Onun yanık, esmer, yüzünde,
siyah, parlak gözlerinde, destani kahramanlığımızın izlerini bulur, azametli
mazimizin gururunu duyardım.