Dünyanın şekli nedir? Günlük hareket nedir? Sonuçları nelerdir?
Dünyanın şekli tam yuvarlak değildir. Kutuplardan basık bir şekli olan yerküremizin bu özelliği bazı sonuçları da beraberinde getirmektedir. Peki dünyamızın şekli nedir? Özellikleri ve sonuçları nelerdir? İşte detaylar...
Dünyanın şekli tam yuvarlak olammakla beraber, kutuplardan basık bir şekli vardır. Dünyanın bu şekline bilim insanları 'geoid' ismini vermiştir. Dünya geoid şekli yüzünden bazı sonuçları da beraberinde getirmektedir. Dönüş hızı, meridyen uzaklıkları, tarım verleşme sınırı, alacakaranlık süresi ve daha birçok etken bu şekil yüzünden etkilenmiştir.
Dünyanın şekli yüzünden ortaya çıkan sonuçları şu şekilde sıralayabiliriz:
* Güneş ışınlarının geliş açısı Ekvator'dan kutuplara küçülür.
* Sıcaklık genel olarak Ekvator'dan kutuplara azalır.
* Daimi kar sınırı Ekvator'dan kutuplara alçalır.
* Tarım, orman, yerleşme üst sınırı Ekvator'dan kutuplara alçalır.
* Denizlerde tuzluluk oranı Ekvator'dan kutuplara azalır.
* Tarım ürünlerinin olgunlaşma süresi Ekvator'dan kutuplara uzar.
* Güneş ışınlarının atmosferde kat ettiği yol ve tutulma oranı Ekvator'dan kutuplara artar.
* Güneşin ufuktaki yükseltisi Ekvator'dan kutuplara azalır.
* Gölge boyu Ekvator'dan kutuplara uzar.
* Bitki örtüsü geniş yapraklı-karma-iğne yapraklı şeklinde kuşaklar oluşturur.
* Termik basınç merkezleri oluşur. Dünya'nın dönüş hızı (çizgisel hız) Ekvator'dan kutuplara azalır.
* Güneş'in doğuş ve batış süresi Ekvator'dan kutuplara uzar. Çünkü Ekvator'da çizgisel hız fazla olduğundan Güneş daha çabuk doğar ve daha çabuk batar.
* Alacakaranlık süresi (grup ve tan) Ekvator'dan kutuplara uzar.
* Her paralelde meridyenler arası zaman farkı (4 dk) sabit kalır. Paralellerin çevre uzunlukları Ekvator'dan kutuplara azalır.
* İki meridyen arası mesafe Ekvator'dan kutuplara azalır. Haritalarda bozulma oranı Ekvator'dan kutuplara artar. Aydınlanma çemberi Dünya'yı iki eşit parçaya böler. Yerden yükseldikçe görülebilen alan genişler. Kutup yıldızını görüş açısı Ekvator'dan kuzey kutbuna artar.
Günlük Hareketin (Eksen Hareketi) Sonuçları
* Güneş ışınlarının geliş açısı gün içerisinde değişir.
* Gölge boyu gün içerisinde değişir.
* Sıcaklık gün içerisinde değişir.
* Günlük basınç farkları oluşur.
* Meltem rüzgarları oluşur.
* Fiziksel (Mekanik) parçalanma oluşur. Gece-gündüz birbirini takip eder (Ardalanır).
* Yerel saat farklılaşır.
* Çizgisel hız ve açısal hız oluşur.
* Okyanus akıntıları ve sürekli rüzgarlar sapmaya uğrar.
* Daimi dinamik basınç kuşakları oluşur.
Dünya’nın Güneş çevresindeki hareketi sırasında izlediği yola yörünge ya da ekliptik denir. Bu yolun geçtiği düzleme de yörünge düzlemi ya da ekliptik düzlem denir.