... konulu sunumlar: "DEVLET BORÇLARI. DEVLET İ N BORÇLANMA NEDENLER İ 1.Bütçe Gelirlerini Yer ve Zaman İ tibariyle Denkleştirmek 2.Bütçe Açıklarını Finanse Etmek 3.Ola."— Sunum transkripti:
1
DEVLET BORÇLARI
2
DEVLET İ N BORÇLANMA NEDENLER İ 1.Bütçe Gelirlerini Yer ve Zaman İ tibariyle Denkleştirmek 2.Bütçe Açıklarını Finanse Etmek 3.Ola ğ anüstü Giderlerin Finansmanı İ çin Yapılan Borçlanma 4.Vadesi Gelmiş Borçların Ödenebilmesi Amacıyla Borçlanma 5.Maliye Politikası Aracı Olarak Borçlanma
3
BORÇLANMA İ LE VERG İ ARASINDAK İ TEMEL FARKLAR 1.Borçlanmanın faiz karşılı ğ ı vardır, vergiler karşılıksızdır. 2.Borçlanma geçici nitelikte bir kamu geliridir; vergiler süreklidir. 3.Borçlanma genellikle gönüllülük esasına dayanır; vergi zorunludur. 4.Borçlanma nihai bir kamu geliri de ğ ildir; vergi ise kesin kamu geliridir,geri ödemesi yoktur. 5.Borçlanma tasarruflar üzerinden yapılır; vergi geri ödeme gücü üzerinden alınır. 6.Borçlanma yükü vadesine ba ğ lı olarak hem bugünkü hem de gelecek nesiller tarafından hissedilirken; vergi yükü genellikle bugünkü nesiller tarafından taşınır. 7.Borçlanma belirli hizmet ve harcamaların karşılı ğ ıdır; verginin global karşılı ğ ı toplam kamu harcamalarıdır. 8.Borçlanmada borç sözleşmesi esastır; vergiler kanunilik ilkesi gere ğ i kanuna dayanır. 9.Borçlanma ihtiyaç görüldükçe yapılır; vergiler yıllık ilkesi gere ğ i yılda bir kere alınabilir.
4
DEVLET BORÇLANMASI İ LE ÖZEL BORÇLANMA ARASINDAK İ TEMEL FARKLAR 1.Devlet kanuna dayanarak borçlanır; özel kesim serbestçe borçlanır. 2.Devlet borçlanma senetleri kamu ihalelerinde para yerine teminat olarak kullanılabilir; özel sektör borçlanma senetleri teminat olarak kullanılamaz. 3.Devlet,kamu borç ka ğ ıtlarının getirileri için vergi imtiyazları,istisnalar tanıyabilir; özel sektör borç ka ğ ıtları için tanımaz. 4.Devlet borçlandı ğ ı kişilere faiz dışında de ğ işik avantajlar ve garantiler sa ğ layabilir; özel borçlanmada bunlar yoktur. 5.Devlet gerekti ğ inde zorunlu ya da yarı zorunlu borçlanmaya gidebilir; özel sektör gidemez. 6.Devlet borçları özel borçlara göre genelde hem miktar olarak büyük, hem de vade olarak daha uzundur. 7.Devlet,borcu reddetme,moratoryum yetkisine sahiptir; özel borçların reddi mümkün de ğ ildir. 8.Devlet borçlanması kamu hizmetlerinin finansmanı amacıyla yapılır; özel borçlanma özel ihtiyaçların finansmanı amacıyla yapılır.
5
BORÇLANMA KAPAS İ TES İ N İ VE SINIRINI ETK İ LEYEN FAKTÖRLER 1.Borçlanma faiz oranı 2.Tasarruf oranı 3.Borç servis oranı 4.Kamu harcamalarındaki artış oranı 5.Vergi kapasitesi 6.Ulusal ve uluslar arası likidite hacmi 7.Borç stokunun düzeyi 8.Milli gelir düzeyi 9.Kamu açıklarının düzeyi 10.Hazinenin güvenirlili ğ i 11.Ülke riski 12.Makroekonomik göstergeler
6
BORÇLARIN SINIFLANDIRILMASI 1. İ stege baglı olup olmamalarına göre borçlar: a.Cebri b.Yarı cebri c. İ htiyari
7
BORÇLARIN SINIFLANDIRILMASI 2. Vadelerine Göre Borçlanma: a. Kısa Vadeli (Dalgalı) Borçlar: Devletin en fazla 12 ay vadeli olarak para piyasalarından temin etti ğ i borçlara denir. Kısa Vadeli Borç Çeşitleri: - Hazine bonoları - Hazine kefaletine haiz bonolar - Hazineye kısa vadeli avans - Müteahhit bonoları - Bütçe emanetleri
8
BORÇLARIN SINIFLANDIRILMASI b. Uzun Vadeli (Konsolide) Borçlar: 5 yıldan uzun vadeli, sermaye piyasalarından temin edilen ve kısa vadeli borçlara göre sa ğ lanan faiz ve di ğ er menfaatlerin daha yüksek oldu ğ u borçlardır. Uzun Vadeli Borç Çeşitleri: - Devlet tahvilleri - Konsolide edilen borçlar - Tasarruf bonolar - Kur farkından do ğ an borçlar
9
BORÇLARIN SINIFLANDIRILMASI 3. Sa ğ landıkları Kaynaklara Göre Borçlanma: Sa ğ landıkları kaynaklar bakımından borçlar iç borç ve dış borç olmak üzere ikiye ayrılır. Bir borcun iç ya da dış borç olup olmadı ğ ına ilişkin iki kriter uygulanır: Alacaklının milliyeti Piyasanın milliyeti.
10
BORÇLARIN SINIFLANDIRILMASI a. İ ç Borçlar: Devletin milli piyasalara ihraç etti ğ i borçlardır. - İ ç borçlar bireyler, özel firmalar, ticari bankalar, Merkez Bankası ve sosyal güvenlik kurumlarından sa ğ lanabilir. - Kısa, orta ya da uzun vadeli olabilir. -Milli para cinsinden gerçekleştirilir. - Vadeleri ihraç edildi ğ i tarih itibariyle 1 yıl (364 gün) ve daha uzun vadeli olan borçlanma senetlerine “Tahvil”, 1 yıldan kısa olan borçlanma senetlerine “Hazine Bonosu” denmektedir.
11
BORÇLARIN SINIFLANDIRILMASI b. Dış Borçlar: Devletin yabancı ülkelerin piyasalarından temin etti ğ i borçlardır. - Dış borç kaynakları; devletler, uluslararası finans kuruluşları ve özel kaynaklardır. - Dış borçlar alındıkları dönemde gayrisafi milli hasılada artırıcı etki yaratırken, geri ödenirken de azaltıcı etki yaratırlar.
12
BORÇLARIN SINIFLANDIRILMASI Kullanış Biçimine Göre Dış Borçlar: a. Proje kredileri: Kamu kesiminin gerçekleştirmek istedi ğ i yatırım projelerinin finansman ihtiyacını karşılaması için alınır. Alınan borç proje dışında başka bir alanda kullanılamaz. b. Program kredileri: Üretim birimlerinin ihtiyaç duydu ğ u hammadde, mamul, yarı mamul gibi malların ithalatının finansmanını sa ğ lamak üzere alınır. c. İ hracat kredileri: Özel sektör tarafından kullanılır. Krediyi malı satan ülkedeki firma verir. Krediyi kullanan ithalatı yapan ülkedeki firmadır.
13
BORÇLARIN SINIFLANDIRILMASI d. Borç tecil (erteleme) kredileri: Süresi gelen borcun ödenmesinin sonraki yıllara ertelenmesidir. e. Refinansman: Süresi gelen borcun alacaklının sa ğ ladı ğ ı finansmanla ödenmesidir. Kredi aynı şekilde yeniden açılmış olur, borç yeni haliyle devam eder. f. Mala baglı krediler: Kredi belli bir malın alımı için verilirse mala ba ğ lı kredi olur. g. Ülkeye baglı kredi: Kredi belli bir ülkeden alışveriş yapılması amacıyla veriliyorsa ülkeye ba ğ lı kredi denir. h. Serbest kredi: Alınan kredinin hangi alanda ne şekilde kullanılaca ğ ı herhangi bir şarta ba ğ lanmamışsa serbest kredi denir.
14
Ola ğ anüstü Borç Yönetimi İ şlemleri 1) Konsolidasyon (Borcun Tahkimi): Kısa vadeli devlet borçlarının uzun vadeli devlet borçları ile de ğ iştirilmesidir. Konsolidasyon gönüllü olabilece ğ i gibi zorunlu da olabilmektedir. Başvurma nedeni: - Devletin borçlarını ödeme sıkıntısı içinde olması, - Borç ödendi ğ i takdirde piyasada istenmeyen bir genişletici etki yaratmasından çekinilmesi.
15
Ola ğ anüstü Borç Yönetimi İ şlemleri Faydaları: - Hazineyi borç ödemeleri açısından rahatlatır. - Piyasada oluşabilecek bir enflasyonist etkiyi önleyebilir. - Refinansman ile yeniden borçlanmak yerine borcun vadesini uzatarak borcu yaymış olur. Sakıncaları: - Devlete duyulan güven azalır. - Devletin borç yükü artar. - Borç yayıldıkça sonraki nesillere olan yükü artırır. - Devlete borç verenler alternatif tasarruf araçlarından yararlanamaz. (zorunlu konsolidasyonda)
16
Ola ğ anüstü Borç Yönetimi İ şlemleri 2) Konversiyon: Yüksek faiz oranlı tahvillerin düşük faiz oranlı tahvillerle de ğ iştirilmesidir. Amaç devletin borç yükünün azaltılmasıdır. Konversiyon için gerekli ortam: - Sermaye ve para piyasalarının uygun olması, - Cari faiz oranlarının düşmesi - Kamu borçlanma ka ğ ıtlarına talep olması. Başvurma nedeni: - Yüksek faiz yükünden kurtulmak, - Piyasada meydana gelen faiz düşüşlerinden yararlanmak.
17
Olaganüstü Borç Yönetimi Işlemleri Faydaları: - Ödenecek faiz miktarı azalaca ğ ı için borcun ödenebilirli ğ i artar, - Hazinenin ödemelerinde rahatlık sa ğ lanır. Sakıncaları: - Devlete borç verenler faiz kaybına u ğ rar. - Devlete güven azalır.
18
Devlet Borçlarının Sona Ermesi A. Borçların itfası : 1) İ htiyari ödeme: a. Süresiz borçlarda devlet almış oldu ğ u borcun sadece faizini ödemekle yükümlüdür. Anapara ödemesini devlet isterse ödemektedir. b.Devletin borç yükünü hafifletmek için erken ödemeye gitmesi. 2) Cebri ödeme: Devlet vadesi geldi ğ inde anapara, faiz ve varsa di ğ er menfaatleri ödemek zorundadır. Toplu ödeme borç süresince sadece yıllık faizin ödenmesi, kademeli ödeme, borç süresince faiz ve anapara kademeli olarak ödenmesidir.
19
Devlet Borçlarının Sona Ermesi B. Borçların reddi: Devletin tek yanlı olarak mevcut borcunun tamamını ya da bir kısmını ortadan kaldırmasıdır. Hem iç hem dış borçlar için söz konusu olabilir. C. Para degerinin düşmesi: Eger devlet borç karşılıgı herhangi bir garanti vermemişse paranın enflasyon nedeniyle degerinin düşmesi ile devlet borcu gerçekte azalmış olur. D. Moratoryum: Devletin mali sıkıntı içinde oldugu dönemlerde yeni bir anlaşma ile borcun ödeme şeklini ve süresini yeni esaslara ba ğ lamasıdır. Moratoryum ile borç ortadan kalkmaz, sadece ödemeler ertelenir. Eger karşı tarafın rızası varsa borcun tamamı ya da bir kısmı silinebilir.
20
Türkiye’de Borç Yönetimi Ülkemizde borçların yönetiminden Hazine Müsteşarlı ğ ı’nın ana hizmet birimleri olan Kamu Finansmanı Genel Müdürlü ğ ü ve Dış Ekonomik İ lişkiler Genel Müdürlü ğ ü sorumludur. Hazine Müsteşarlı ğ ı Başbakana ba ğ lıdır. Başbakan bu yetkisini Hazineden Sorumlu Devlet Bakanı ile kullanır.