İçindekiler
- 1 Tiroit bezi ne işe yarar?
- 2 TSH nedir?
- 3 T3 ve T4 Hormonu nedir?
- 4 T3 ve T4 kaç olmalı?
- 5 TSH T3 ve T4 hormonu düzeyini nasıl etkiler?
- 6 T3 ve T4 yüksekliği
- 7 T3 ve T4 Düşüklüğü
- 8 TSH ile T3-T4 Hormonu Arasındaki İlişki
- 9 T3 ve T4 Replasmanı ile Hipotiroit Tedavisi
- 10 T3 ve T4 Hormonu Düzeylerinin Ölçülmesi
T3 ve T4 hormonu tiroit bezi tarafından salgılanır ve sağlığınızı etkiler. T4 hormonu tiroit hormonu tiroksin için kullanılır. T4 ise tiroit hormonu triiyodotironin için kullanılmaktadır. T3 ve T4 hormonu vücuttaki neredeyse her organı etkilemektedir. Vücutta T3 ve T4 hormonu düzeyleri tiroit uyarıcı hormon, yani TSH tarafından düzenlenmektedir. Tiroit kontrolleri ile T3 ve T4 hormonu düzeylerinde bir anormallik olup olmadığı tespit edilir. Bu yazımızda T3 ve T4 nedir? Tiroit bezi ne işe yarar? Ve T3 ve T4 kaç olmalı? Sorularını cevaplandırmaya çalışacağız.
Tiroit bezinin az çalışması anlamına gelen hipotiroit genellikle T3 ve T4 düşüklüğü ile kendini gösterir. Bu yorgun hissetmenize, kilo vermekte zorlanmanıza ve saç dökülmesi problemine yol açabilir. Tiroit bezinin az çalışması TSH yüksekliği de yapacaktır.
Tiroit bezinin fazla çalışması, yani hipertiroit kan dolaşımında T3 ve T4 yüksekliği olduğu anlamına gelir. Tiroit beziniz T3 ve T4 hormonlarını çok fazla salgıladığında kişi uyku problemleri yaşar, sıklıkla mide sorunları yaşar ve çok fazla terler. Hipertiroit hastalarında tiroit testi sonuçları genellikle TSH düşüklüğü ile kendini göstermektedir.
Ayrıntılı bilgi için yazımızı okumaya devam edin…
Tiroit bezi ne işe yarar?
Tiroit bezi vücut metabolizması üzerinde çok önemli etkileri olan önemli bir hormon bezidir. Tiroit boynun ön tarafında ses kutusunun hemen altında yer alan kelebek şeklinde bir organımızdır.
Tiroit bezi kan dolaşımına bazı hormonlar salgılar. Tiroit bezinin salgıladığı tiroit hormonları triiyodotironin (T3), tiroksin (T4) ve kalsitonin (paratiroit bezi tarafından) hormonlarıdır. T4 hormonu büyümeyi, metabolizmayı ve beyin gelişimini etkileyen ana hormondur.
TSH nedir?
Tiroit fonksiyonu beynin alt tarafında yer alan bezler tarafından salgılanan hormonlara bağlıdır. Tiroit hormonlarının süreci şu şekilde işlemektedir:
- Hipotalamus tirotiropin salgılatıcı hormon yani TRH hormonunu salgılayar.
- TRH hormonu hipofiz bezini uyarır.
- Bunun ardından hipofiz bezi TSH hormonunu salgılar.
- TSH hormonu ise kan dolaşımına salınan T3 ve T4 hormonlarını salgılar.
TSH düzeyleri kandaki T3 ve T4 hormonu düzeylerine bağlı olarak dalgalanabilir. Örneğin tiroit bezi yeterince tiroit hormonu üretmiyorsa, yani tiroit bezi az çalışıyorsa hipofiz bezine mesaj gönderilerek TSH düzeyini arttırması istenir. Diğer yandan tiroit bezinin fazla çalışması nedeniyle T3 ve T4 yüksekliği ortaya çıktığında beyne sinyal gönderilerek TSH hormonunun düşürülmesi istenir.
Frontiers in Endocrinology dergisinde T3 ve T4 hormonu ile TSH arasındaki ilişki bir geribildirim döngüsü olarak tanımlanmaktadır. Uzmanlar hipotiroit tedavisi kapsamında T4 tiroit replasmanı alıyorsanız tiroit sağlığını takip etmek için TSH testi en doğru yol olmayabilir.
T3 ve T4 Hormonu nedir?
T3 triiyodotironin, T4 ise tiroksin hormonlarını ifade etmektedir. T3 ve T4 hormonu tiroit bezinin salgıladığı iki temel hormondur. Bunların ikisi de vücuttaki neredeyse her hücreyi ve her organı etkiler. Tiroit bezi genellikle T4 hormonunu T3 hormonundan daha fazla üretir. Ancak T4 hormonu vücuttaki hücrelere ve dokulara ulaştığında T3 hormonuna dönüştürülür. Bu nedenle T4 hormonu tiroit hastalığı testlerinde daha önemli bir hormondur.
Şimdi gelin T3 ve T4 hormonunun neden çok önemli olduklarına detaylı olarak bakalım:
T3 Hormonu nedir?
Mayo Clinic uzmanları triiyodotironin (T3) hormonunun yapısında 3 iyot molekülü bulunduğunu belirtmektedir. T3 hormonu doğrudan tiroit bezi tarafından salgılanır ve en güçlü tiroit hormonu olarak sınıflandırılmaktadır. Bunun nedeni T3 hormonunun metabolizmayı, vücut ısısını ve sindirim sistemini kontrol ederken metabolik olarak daha aktif olmasıdır.
Serbest T3 nedir?
Tiroit hormonu vücuttaki proteinlere bağlanır. Proteine bağlanmayan T3 hormonuna ise serbest T3 hormonu denir. Serbest T3 triiyodotironin hormonunun aktif parçasıdır. Serbest T3 düzeyi hipertiroit teşhisine ve T3 replasman tedavisinin izlenmesine yardımcı olur.
T3 Alımı nedir?
Bazı durumlarda doktorunuzun tiroit testi ile ilgili konuşurken T3 alımından söz ettiğini duyarsınız. Peki T3 alımı nedir? Clinical Methods isimli kitaba göre T3 alımı kanda tiroit hormonu taşıyan protein düzeyini ölçmektedir. T3 alımı doktorunuzun T3 ve T4 hormonu testlerini yorumlamasına yardımcı olur. Artık TBG (tiroksin bağlayıcı globülin) ve serbest T4 testlerinin yapılıyor olması nedeniyle T3 alımı testi nadiren uygulanmaktadır.
T4 nedir?
Tiroit bezi aynı zamanda T4 hormonu salgılar. T4 hormonu T3 hormonundan daha fazla salgılanır. T4 hormonu moleküler yapısında 4 adet iyot molekülü bulunmaktadır. T4 vücuttaki hücrelere ulaştığında bir molekülünü kaybeder ve T3 hormonuna dönüşür. Tiroit hastalıklarının teşhisinde TSH ve T4 düzeyi testi daha doğru bir teşhis konulmasını sağlamaktadır.
Serbest T4 nedir?
Tıpkı serbest T3 hormonunda olduğu gibi serbest T4 hormonu da bağlanmamış T4 hormonu düzeyini gösterir. Kandaki serbest T4 miktarı serbest T3 miktarından daha yüksektir. T4 yüksekliği veya T4 düşüklüğü hipertiroit veya hipotiroit teşhisi koymaya yardımcı olur. Clinical Methods kitabından edinilen bilgilere göre TSH ve T4 tahlilleri tiroit sağlığını teşhis etmeye yardımcı olur.
Serbest T4 düzeyi vücudun enerji ihtiyacını karşılamak için kanda ne kadar tiroit hormonu bulunduğunu göstermektedir.
T3 ve T4 kaç olmalı?
Tiroit bozukluğu belirtileri gösteriyorsanız doktorunuz serbest T4 ve serbest T3 düzeyini ölçmek isteyecektir. Bu genellikle TSH testi ile birlikte gerçekleştirilir ya da TSH düzeyi normal ise doktorunuz yalnızca T4 düzeyini görmek isteyebilir.
T3 kaç olmalı?
Normal total T3 düzeyi ve serbest T3 düzeyi aşağıdaki gibi olmalıdır:
Total T3 düzeyi :
|Çocuklarda||125 – 250 ng/dL|
|Yetişkinlerde||80 – 220 ng/dL|
Serbest T3 düzeyi:
|Yetişkinlerde||260 – 460 pg/dL (4 – 7.4 pmol/L)|
T4 kaç olmalı?
Tiroit hastalıklarının teşhisinde TSH testi ile birlikte T4 testi yapılması yaygın bir uygulamadır. Total T4 düzeyi ve serbest T4 düzeyi aşağıdaki gibi olmalıdır:
Total T4 düzeyi :
|14 günden küçük yeni doğan bebeklerde||11.8 – 22.6 mcg/dL (152 – 292 nmol/L)|
|14 günden büyük bebeklerde ve çocuklarda||6.4 – 13.3 mcg/dL (83 – 172 nmol/L)|
|Yetişkinlerde||5.4 – 11.5 mcg/dL (57 – 148 nmol/L)|
Serbest T4 düzeyi:
|Çocuklarda ve ergenlerde||0.8 – 2 ng/dL (10 – 26 pmol/L)|
|Yetişkinlerde||0.7 – 1.8 ng/dL (9 – 23 pmol/L)|
|Hamile kadınlarda||0.5 – 1.0 ng/dL (6.5 – 13 pmol/L)|
TSH T3 ve T4 hormonu düzeyini nasıl etkiler?
TSH, T4 ve T3 hormonlarının hepsi tiroit fonksiyonu ile ilgilidir ve TSH vücuttaki tiroit hormonu düzeylerini etkileyebilir. TSH düşüklüğü genellikle tiroit bezinin fazla T3 ve T4 üretmesi nedeniyle hipertiroit belirtisi olarak kabul edilir. Laboratuvar testi sonuçlarında TSH yüksekliği görülüyorsa bu durum tiroit bezinin az çalışması ve vücudunuzda yeterince tiroit hormonu bulunmadığı anlamına gelir.
TSH hakkında detaylı bilgi için “TSH nedir? TSH Yüksekliği ve TSH Düşüklüğü” yazımızı okuyabilirsiniz.
T3 ve T4 yüksekliği
Tahlil sonuçlarınızda T3 ve T4 yüksekliği varsa bu hipertiroit hastası olduğunuz anlamına gelebilir. Doktorlar genellikle serbest T4 testi gerçekleştirir ve TSH düşüklüğü söz konusu ise serbest T3 testi de yapılabilir.
T3 Yüksekliği belirtileri
T3 yüksekliği ciddi boyutlarda ise şiddetli hipertiroit hastalığı belirtisi olarak değerlendirilmektedir. Clinical Endocrinology dergisine göre şiddetli hipertiroit vakalarının yaygın nedenlerinden biri genellikle Grave’s hastalığıdır.
T3 yüksekliği belirtileri şunlardır:
- Gözlerde şişlik,
- Ayakların üzerinde kalın kırmızı deri,
- Gözlerde pütürlü his ve enflamasyon
- Işığa karşı hassasiyetin artması
T4 Yüksekliği Belirtileri
T4 yüksekliği söz konusu ise bu durum hipertiroit belirtisi olabilir. Tiroit bezinin fazla çalışması ve T4 yüksekliği belirtileri şunlardır:
- Genel huzursuzluk hali,
- Uyku düzeninin bozulması,
- Uyumakta zorlanma,
- Sindirim sisteminin hızlı çalışması nedeniyle sulu dışkılama
- Sebepsiz kilo kaybı
- Ciltte kaşıntı,
- Derinin incelmesi
- Fazla terleme
- Adet kanamasının hafif olması,
- Nefes darlığı
T3 ve T4 Düşüklüğü
T3 ve T4 düşüklüğü söz konusu ise bu durum hipotiroit belirtisi olabilir. TSH sonuçları normal aralıktayken bile hafif bir hipotiroit görülebilir.
T4 Düşüklüğü Belirtileri
Tiroit bezinin az çalışması ve T4 düşüklüğü belirtileri şunlardır:
- Zayıflık ve yorgunluk hissi
- Cilt ve saç kuruluğu
- Kilo alma
- Hafıza ve konsantrasyon problemleri
- Parmaklarda karıncalanma ve ayaklara iğne batıyormuş gibi hissetme
- Soğuğa karşı hassasiyet
T3 Düşüklüğü Belirtileri
Genellikle tiroit testinde T3 düşüklüğü ile birlikte T4 düşüklüğü ve TSH yüksekliği görülmektedir. Bu nedenle T3 düşüklüğü çoğunlukla kişide hipotiroit olduğunun göstergesidir.
Amerikan Klinik Kimya Birliği uzmanları T3 düşüklüğü söz konusu iken TSH düşüklüğü ve T4 yüksekliği olmasının nadir bir durum olduğunu belirtmektedir.
TSH ile T3-T4 Hormonu Arasındaki İlişki
Tüm tiroit hormonları dengelerini korumak için TSH hormonuna gereksinim duymaktadır. Kandaki tiroit hormonu düzeyleri daha fazla ya da daha az TSH salgılanması için beyine mesaj gönderdiğinden uzmanlar bunu geribildirim döngüsü olarak adlandırmaktadır.
Örneğin fazla çalışan tiroit bezi çok fazla T3 ve T4 hormonu üretiyorsa geribildirim döngüsünde beyine daha az TSH üretilmesi sinyali gönderilir. Aynı şey tiroit bezinin az çalışması durumunda da geçerlidir. Bu durumda tiroit bezi yeterince T3 ve T4 üretmediğinden beyine daha fazla TSH hormonu üretilmesi sinyali gönderilir.
Sonuç olarak tiroit hormonları arasındaki ilişkiyi şu şekilde özetleyebiliriz:
|TSH||T4||T3|
|Hipotiroit||Yüksek||Düşük||Düşük|
|Hipertiroit||Düşük||Yüksek veya Normal||Yüksek veya Normal|
|Subklinik tiroit hastalığı||Çok yüksek veya Çok Düşük||Normal||Normal|
|Tiroit dışı hastalıklar||Düşük||Düşük veya normal||Düşük veya normal|
TSH Yüksekliği ile birlikte Normal T4 ne anlama gelir?
Laboratuvar sonuçlarında TSH yüksekliği (4.0 mU/L’den yüksek) ile birlikte normal T4 görülüyorsa bu subklinik hipotiroit belirtisi olarak kabul edilebilir.
American Family Physician dergisine göre subklinik hipotiroit kişinin hipotiroit riski altında olduğunu gösterebilir. Bu genellikle ileri yaştaki kadınlarda görülmektedir ve belirti ortaya çıkarmaz. Doktorlar subklinik hipotiroit hastalığını bireysel olarak tedavi etmektedir, çünkü tiroit replasman tedavisi osteoporoza neden olabilir.
TSH Yüksekliği hakkında detaylı bilgi için "TSH Yüksekliği" başlıklı yazımızı okuyabilirsiniz.
TSH Yüksekliği ile birlikte T4 Düşüklüğü ne anlama gelir?
Kan tahlili sonuçlarında TSH yüksekliği ile birlikte T4 düşüklüğü (0.7 ng/dL’den düşük) var ise bu durum hipotiroit belirtisi olabilir. Hipotiroit nedenleri şunlar olabilir:
- Haşimato tiroiditi (bağışıklık sisteminin tiroit bezine saldırması anlamına gelen bir otoimmun hastalığı)
- Tiroit bezi enflamasyonu
- Kanser için ışın tedavisi
- Beslenmede yeterince iyot alınmaması,
- Hamilelikte de TSH yüksekliği ile birlikte T4 düşüklüğü görülebilir.
TSH Düşüklüğü ile birlikte T4 yüksekliği ne anlama gelir?
Tahlil sonuçlarında TSH düşüklüğü (0.4 mlU/L’den düşük) ile birlikte serbest T4 yüksekliği (1.8 ng/dL’den yüksek) söz konusu ise bu hipertiroit belirtisi olabilir. Hipertiroit hipotiroitten daha az görülen bir hastalıktır ve aynı şekilde kadınlarda daha sık görülmektedir.
Hipertiroit nedenleri şunlar olabilir:
- Kanda tiroit bezini etkileyen antikorlar bulunması (Grave’s hastalığı)
- Tiroitte kanserli olmayan oluşumların gelişmesi ve tiroit bezinde büyümeye ve daha fazla T4 üretilmesine yol açması,
- Otoimmun hastalıkları,
- Çok fazla tiroit replasman hormonu alması.
Normal TSH ve T4 düşüklüğü ne anlama gelir?
Bazı durumlarda TSH normal aralıkta olmasına rağmen T4 düşüklüğü görülebilir. Bu genellikle kronik hastalıkları olan kişilerde görülmektedir. Söz konusu hastalık kişinin metabolizmasını etkileyerek tiroit hormonu düzeylerini değiştirebilir. Bunun anlamı hipofiz bezinin normal düzeyde TSH salgılaması ve tiroit bezinin doğru bir şekilde çalışmasıdır. Ancak vücutta tiroit hormonu yeterli değildir.
Yakın zamanda hipertiroit tedavisi gördüyseniz bu da normal TSH ile birlikte T4 düşüklüğü ortaya çıkarabilir.
T3 ve T4 Replasmanı ile Hipotiroit Tedavisi
Doktorlar hipotiroit hastalığında oral tiroit hormonu replasman tedavisi uygulamaktadır. Hipotiroit tedavisi seçenekleri arasında levotiroksin sodyum gibi T4 replasmanları (Levothroid, Euthyrox, Levoxyl, Synthroid veya Tirosint markaları) yer almaktadır.
Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism dergisinde yayınlanan bir araştırmaya göre artık T3 ve T4 hormonu birleşik replasman tedavisinin yaygınlaştığı belirtilmiştir. T3 ve T4 hormonu tiroit tedavilerinin yaşam kalitesi üzerinde daha az etkiye sahip olduğundan ve hipotiroidi daha iyi tedavi ettiğinden bu tedaviyi tercih etmektedir.
T3 ve T4 Hormonu Düzeylerinin Ölçülmesi
Uygulanan tiroit testleri şunlardır:
- Serbest T4 hormonunun düzeyinin 0.7-1.8 ng/dL arasında olup olmadığı,
- Serbest T3 hormonunun 260 – 480 pg/dL arasında olup olmadığı,
- TSH ve serbest T4 düzeyi
- Grave’s hastalığı veya Haşimato hastalığı teşhisi için tiroit antikorlarının test etilmesi.
Kaynaklar:
- ClevelandClinic. Thyroid blood tests.
- Front Endocrinol (Lausanne). 2015; 6: 177.
- BTF-Thyroid. Your thyroid gland.
- MayoMedicalLaboratories. Test ID: T3
- NCBI. Thyroid function tests.
- MedicineNet. Medical definition of thyroxine.
- Medscape. Triiodothyronine.
- Medscape. Thyroxine.
- eMedicineHealth. Hyperthyroidism.
- Clin Endocrinol (Oxf).2010 Apr;72(4):551-7.
- MayoClinic. Graves’ disease.
- Medscape. Neurological manifestations of thyroid disease.
- CamdenCCG. Abnormal thyroid function tests.
- Am Fam Physician.2001 Nov 15;64(10):1717-1725.
- J Clin Endocrinol Metab.2012 Jul;97(7):2256-71.