Bridgerton (sağ taraftaki), dünya çapında 82 milyon kişi tarafından izlenerek, BBC’nin 2007’de yayınladığı Cranford dizisi ile topladığı izleyicinin on katını elde etti.
Elizabeth Gaskell en popüler eseri Cranford’u ilk kez yayınlamasından bu yana 170 yıl geçti, ancak yakın zamandaki dönem dramaları sayesinde yazarın romanları yeni ve genç hayranları tarafından büyük bir ilgi görüyor.
Şu anda Gaskell’in romanıyla ilgili bir sergiye ev sahipliği yapan Manchester’daki eski evinin müze müdürü Sally Jastrzebski-Lloyd buna, “Bridgerton etkisi” diyor.
Julia Quinn’in romanlarına dayanan Netflix’in Bridgerton’ı, başarısının en azından bir kısmını Gaskell, Jane Austen ve Charles Dickens gibi yazarların 19.yüzyıldaki öncü eserlerine ve BBC’nin 2007 Cranford uyarlaması da dahil olmak üzere yazarların eserlerinin önceki uyarlamalarına borçlu. Jastrzebski-Lloyd, ziyaretçilerin çoğunun kadın olduğunu da sözlerine ekleyerek içeri giren pek çok insanın ilk yayınlandığında Cranford’u görmemiş olan gençler olduğunu söyledi.
“Çoğunlukla genç kadınların 19. yüzyıl Edebiyatı ve kadın yazarlar hakkında konuştuğu birçok edebiyat sever forumları var.”
Rana Rofifah, Matthew Macfadyen’in Bay Darcy büstüyle fotoğraf çekilen bir Gaskell hayranı
Müze gönüllüsü Rana Rofifah, Instagram dönem draması fan hesabında (https://www.instagram.com/period_dramas/) başarılı bir şekilde, çoğunluğu 35 yaşın altında 50.000 takipçi edinmiş.
Endonezya’da doğan ve çocukken İngiltere’ye taşınan 20 yaşındaki coğrafya öğrencisi, Gaskell’in North and South adlı romanının BBC uyarlamasını izledikten sonra 19. yüzyıl edebiyatına âşık olmuş. Rofifah, Cranford’un karakterlerinin çoğundan onlarca yaş daha genç olsa da dizinin bu zamansız ve evrensel “kız kardeşlik ve kadınlar arasındaki dostluk” temalarının içine çekildiğini söylüyor.
“İnsanları tasvir etmek hakkında konuştuğumuzda, doğrudan bir yarışa giriyoruz ancak Cranford gerçekten bütün çağı kapsıyor.”
“Ekranda yaşlıları o kadar da fazla görmüyoruz. Genç insanları izliyoruz. Bu kulağa ne kadar heyecan verici gelse de eski dostluklarla ilgili hikayeleri seyretmenin değeri çok büyük.”
2004 yılında televizyonda yayınlanan North and South, bizlere sanayileşmenin etkilerini de gösterdi.
Rofifah, Bridgerton ve müzikal Hamilton gibi çağdaşlarının genç ve farklı kitlelerden izleyicileri eski hikayeler ile bir araya getirdiğini söylüyor.
“Bu tarz diziler insanlara yeni bakış açıları kazandırdı. Çünkü bu hikayeleri seviyor ve izlerken kendilerinden bir şeyler bulabiliyorlar. Ancak bunlar çok temsili veya kapsayıcı olmadıkları için insanlar tarafından erişilmez bulunuyor.”
Rofifah, tarihi kurguya olan ilginin önceden yalnızca eğitimli ebeveynler ve başarılı okullar tarafından teşvik edilen “elitist” bir davranış olarak görüldüğüne inandığını söyledi.
“Bridgerton bu zinciri kırdı.” “İnsanlar bunu aileleri veya öğretmenleri aracılığıyla değil kendi kendilerine keşfediyorlar. Tanıştırılmak yerine bunlara gerçekten ilgi duyuyorlar.”
Cranford, Cheshire’ın kasabası Knutsford’dan ilham alan bir yerde kadınlar üzerine odaklanıyor.
Hiç tükenmemiş baskısı, Cranford’un popülaritesi kısmen daha önce okul müfredatına dahil edilmesinden kaynaklanıyor. Gaskell Derneği’nin yönetim kurulu başkanı Libby Tempest, kitabı 13 yaşında ilk kez okuduğunda “anlamadığını” itiraf etti.
Tempest, “Kitabı okurken bu yaşlı hizmetçilerin hayatlarıyla neden ilgilenmem gerektiği konusunda şaşkındım” dedi. Ancak kitabı “yetişkin bir kadın gözüyle” tekrar okuduğunda cazibesine yenik düştüğünü de sözlerine ekledi.
“Bu-mütevazi bir şekilde-feminist bir başyapıt.”
“Dizi tamamen, toplumda ihmal edilmiş, muhtemelen görünmez olan bir kadın grubunun yaşamlarıyla ilgili.” “Bir dakika önce, bir kireç kuyusunda derisini kaybeden bir inek için palto ören kadınlara gülerken, birkaç dakika sonra Bayan Matty ile birlikte hiçbir zaman sahip olamayacağı bir bebeğin özlemi için ağlıyorsunuz.”
BBC, North and South’ın üç ve Wives and Daugthers’ın iki versiyonu dahil olmak üzere altı tane Gaskell televizyon uyarlaması yaptı.
Manchester Üniversitesi’nde 19. yüzyıl edebiyatı dersleri veren Dr. Ingrid Hanson, genç okuyucuları çeken ve bazı öğrencileri “şaşkınlık içinde” bırakan şeyin Cranford’daki kadınların deneyimlerinin beklenmedik bir şekilde öne çıkarılması olduğunu söyledi.
“Gaskell, kadınların kendi rollerine sahip olmaları konusuyla gerçekten ilgileniyordu. Kadınlar, özellikle evli veya geleneksel değillerse, toplumda nasıl bir yer edinirlerdi?”
Hanson, yazarın daha önce İngiliz edebiyatının “çoğunlukla büyük beyaz adamlar ve Jane Austen” üzerine yoğunlaştığı üniversitelerde göz ardı edildiğini, ancak son yıllarda ona olan “ilginin yeniden canlandığını” gözlemlediğini belirtti. “Müfredatlar’ açık tenli, yorgun erkek karakterlerden’ yavaş yavaş uzaklaşıyor ve Gaskell bunun bir parçası.”
“O her zaman dünyanın farkındaydı. Siyaset, ekonomi ve ticaret hakkında çok şey biliyordu.
“Gaskell’in hem yerli hem de uluslararası barışı tasvir ediş şekli, bizlere bunun, mücadele ve zorluklarla başa çıkma isteğiyle elde edildiğini gösteriyor.”
“Sessizliğe inanmıyordu.”
Elizabeth Gaskell (1810- 1865)
- 1810’da Londra’da doğan Gaskell, annesinin ölümünden sonra Cheshire’a taşındı ve burada teyzesiyle birlikte daha sonra Cranford’un ilham kaynağı olacak olan Knutsford’da yaşadı.
- Küçük oğlunun ölümünden sonra, kocası rahip William Gaskell tarafından roman yazmaya teşvik edildi.
- Evlilik hayatlarının çoğunu, o zamanlar endüstrinin ve radikal politikanın merkezi olan Manchester’da geçirdiler.
- Arkadaşı ve meslekdaşı Charlotte Bronte’nin ölümünden sonra onun bir biyografisini yazdı.
- Gaskell 1865 yılında son kitabı Wives and Daughters’ı yarım bırakarak hayata gözlerini yumdu.
Bayan Jastrzebski-Lloyd, Gaskell’in ölümünden sonra “gözden düştüğünü” belirterek, “onu bir aşk romanı yazarı olarak yazmanın sadece birkaç akademisyenin kalemine baktığını, sonrasındaysa yazarın itibarını yeniden inşa etmenin zaman aldığını” belirtti. Fakat Bayan Tempest’e göre sebep çok daha açık. Bunun “Esas olarak Bayan Gaskell olarak yazdığı için” böyle olduğunu söylüyor.
“Kadınlar- özellikle evli kadınlar-görmezden gelinme, aşağılanma ve ciddiye alınmama eğilimindeydiler. Kadınların, yazarlığı bir tutkudan ziyade bir hobi olarak yaptığı düşüncesi hakimdi.”
Yazar Lavinia Murray, 2001 yılında BBC Radio 4 için Mary Barton’ı sahneye uyarladı
Bayan Jastrzebski-Lloyd, Cranford’a olan ilginin canlanmasının Gaskell’in diğer birçok eserinin daha fazla uyarlanmasına yol açacağını ve yeniden okunması için ilk romanı Mary Barton’dan olgunlaşmış olarak bahsedileceğini umuyor.
Lloyd, “Gaskell, düzgün, ilginç ve karmaşık insanlar olan işçi sınıfı karakterlerini özenle inceledi” diyor. “Onları basmakalıp bir kategoriye sokmadı. Dickens’ın Londra için yaptığını Gaskell Manchester için yaptı.”
“North and South bölünmesini [algılar, eğitim yoksulluğu ve eşitsizlik açısından] uzun zamandır tartışıyoruz.”
“Gerçekten üzücü, ama bunlar hâlâ var.”
Yazar: Rumeane Jahangir
Çeviren: Gamze Kaşkaş
Düzenleyen: Başak Şevval Mete
Kaynak: BBC