Ceza Muhakemesinde Basit Yargılama Usulü Nedir?
24.10.2019 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanan 7188 sayılı “Ceza Muhakemesi Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ile CMK madde 251 ve madde 252 hükmü yeniden düzenlenmek suretiyle ceza yargılaması sistemimize “basit muhakeme usulü” diğer ismiyle “basit yargılama usulü” girmiştir. Bu usulün uygulanmasına 01.01.2020 tarihi itibariyle başlanacağı düzenlenmiştir. Basit yargılama usulü ceza yargılaması sistemimizde değişiklik yapılarak alternatif bir yargılama sisteminin uygulanmasına imkan sağlamıştır. Bu sayede mahkemelerin iş yükünün azaltılması ve yargılamaların hızlandırılması amaçlanmaktadır.
Kural olarak Türk Ceza Yargılama sisteminde tek bir yargılama usulü söz konusudur. Başka bir deyişle en ağır cezayı gerektiren suç ile en hafif cezayı gerektiren suç için aynı usulde yargılama yapılarak duruşma açılmakta ve hüküm verilmektedir. Basit yargılama usulü ise bu duruma getirilen alternatif bir yargılama usulüdür.
Basit Yargılama Usulü Hangi Suçlarda Uygulanır?
Ceza Muhakemesi Kanunu madde 251 basit yargılama usulünün hangi suçlar yönünden uygulanacağını belirtmiştir. Buna göre Asliye Ceza Mahkemelerinin görev alanına giren işlerde adli para cezasını veya üst sınırı 2 yıl ve/veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlarda basit yargılama usulü uygulanabilir. Bu madde gereğince basit yargıla usulünün uygulanabileceği suçlar;
- Yalnızca adli para cezasını gerektiren suçlar,
- Yalnızca üst sınırı 2 yıl ve daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlar (hapis cezasının üst sınırı 2 yıl ve daha az öngörülmesi durumunda),
- Adli para cezası ve hapis cezasının seçenek olarak öngörüldüğü suçlar (hapis cezasının üst sınırı 2 yıl ve daha az öngörülmesi durumunda),
- Adli para cezası ve hapis cezasının birlikte öngörüldüğü suçlar.
Basit yargılama usulünün uygulanabileceği suçlara örnek olarak hakaret suçu, tehdit suçu, basit yaralama suçu, konut dokunulmazlığını ihlal suçu, güveni kötüye kullanma suçu, tutuklu ve hükümlünün kaçması suçu, cinsel taciz suçu, görevi kötüye kullanma suçu örnek olarak gösterilebilir. Bu sayılan suçlar örnek niteliğinde olup, basit yargılama usulünün uygulanabileceği suçlar oldukça fazladır.
Basit yargılama usulünün uygulanmasında hapis cezası için öngörülen 2 yıllık sürenin hesaplanmasında suçun cezasında artırım veya indirim yapılmasına ilişkin haller dikkate alınmaz.
Basit Yargılama Usulü Nasıl Uygulanır?
Basit yargılama usulünün uygulanmasına mahkemece karar verildiği zaman, mahkeme tarafından iddianame ve basit yargılama usulünün uygulanmasına ilişkin bilgilendirme yazısı davanın taraflarına tebliğ edilir. Tebligat yapılacak bu kişiler sanık, mağdur ve şikayetçidir. Sanık, mağdur ve şikayetçiye yapılan tebligatta beyan ve savunmalarını on beş gün içerisinde mahkemeye yazılı olarak bildirmeleri istenerek, verilen on beş günlük sürenin dolmasının ardından duruşma açılmaksızın dosya üzerinden hüküm verilebileceği hususu belirtilir. Mahkemece basit yargılama usulünün uygulanmasında duruşma açılmasa da yargılama için gerekli olan belgelerin toplanmasına devam edilir.
Mahkemenin tebligat yaparak taraflara tanıdığı on beş günlük sürenin dolmasının ardından duruşma açılmaksızın ve cumhuriyet savcısının görüşü alınmaksızın Ceza Muhakemesi Kanununda öngörülen kararlardan birine hükmedilir. Mahkemece sanık hakkında beraat kararı verilebileceği gibi mahkumiyet kararı da verilebilir. Mahkeme hakiminin takdiri mahkumiyet kararı yönünde olur ise verilen sonuç ceza ¼ oranında indirilir.
Basit yargılama usulünün uygulanmasında mahkemece verilen kısa süreli hapis cezası seçenek yaptırımlara çevrilebilir veya verilen hapis cezası ertelenebilir. Ayrıca sanığın verdiği yazılı savunmasında açıkça karşı çıkmaması kaydı ile hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararına da hükmedilebilir.
Basit Yargılama Usulünde Hangi Kararlar Verilir?
Belirtildiği üzere basit muhakeme usulü sonucunda mahkemece Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 223. maddesinde belirtilen kararlardan birisine hükmedilir. Bu maddeye göre basit yargılama usulünün uygulanması sonucunda verilecek kararlar şunlardır:
- Beraat,
- Ceza verilmesine yer olmadığına ilişkin karar,
- Mahkumiyet,
- Düşme,
- Davanın reddi,
- Güvenlik tedbirine hükmedilmesine ilişkin karar.
Basit Yargılama Usulünde Görevli Mahkeme Hangisidir?
Ceza Muhakemesi Kanunu madde 251, basit yargılama usulünün uygulanmasında görevli mahkemenin sadece asliye ceza mahkemeleri olduğunu belirtmiştir. Basit yargılama usulünün uygulanabileceği bir suçun ağır ceza mahkemesinin görev alanına girmesi durumunda ağır ceza mahkemesi basit yargılama usulünü uygulayamayacaktır.
Basit Yargılama Usulü Hangi Hallerde Uygulanmaz?
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 251. Maddesinin 6. Ve 7. Fıkrasında basit yargılama usulünün uygulanamayacağı haller belirtilmiştir. Buna göre yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, sağır ve dilsizlik halleri ile soruşturma ve kovuşturma yapılması izne veya talebe bağlı hallerde basit yargılama usulü uygulanamaz. Ayrıca basit yargılama usulü kapsamına göre bir suçun kapsam dışı başka bir suçla işlenmesi halinde basit yargılama usulü uygulanamaz. Örneğin hakaret suçunun hırsızlık suçu ile birlikte işlenmesi halinde, hakaret suçu basit yargılama usulü kapsamına girse de hırsızlık suçunun kapsam dışı olması sebebiyle basit yargılama usulünün uygulanması söz konusu olmayacaktır.
Basit Yargılama Usulünde Verilen Karara İtiraz Edilebilir Mi?
Asliye ceza mahkemelerinde yapılan basit yargılama usulü sonucunda verilen kararlara karşı itiraz yoluna gidilebilir. İtiraz edilmeyen kararlar kesinleşir. Basit yargılama usulü sonucunda verilen kararda itiraz yolunun açık olduğu taraflara gösterilir. Basit yargılama usulünde verilen kararlara karşı itiraz süresi kararın taraflara tebliğinden itibaren 7 gündür.
Davanın taraflarının itiraz yolunu kullanmasının ardından hükmü veren asliye ceza mahkemesince duruşma açılır ve CMK’nın genel hükümlerine göre yargılama yapılır. Bu durumda davanın tarafları duruşmaya gelmese bile mahkemece duruşma yapılır ve kanunun 223. Maddesinde belirtilen kararlardan birine hükmedilir. Mahkeme duruşma açmadan önce taraflara davetiye gönderir ve davetiyede duruşmaya katılmazlarsa yokluklarında karar verileceği ihtar edilir. Mahkemece duruşma açılmadan önce yapılan itirazdan vazgeçilmesi halinde itiraz edilmemiş sayılır ve verilen karar kesinleşir.
Mahkeme itiraz üzerine yaptığı genel hükümlere göre yargılamada, basit yargılama usulünün uygulanması sonucunda verdiği karar ile bağlı değildir. Basit yargılama usulü sonucunda mahkumiyet kararı veren mahkeme, itiraz üzerine genel hükümlere göre yaptığı yargılamada sanık hakkında beraat kararı veya başka bir karar verebilir. Ancak itirazın sanık dışındaki bir kişi tarafından yapılması durumunda basit yargılama usulü sonucunda verilen ve sanık hakkında mahkumiyet kararında yapılan ¼ oranındaki indirim korunur.
Basit yargılama usulü sonucunda verilen karara itiraz üzerine genel hükümlere göre yapılan yargılamada verilen hükmün sanık lehine olması durumunda, itiraz etmemiş olan diğer sanıklara da uygulanma olasılığı var ise itiraz etmemiş olan sanıklar da itiraz etmiş gibi lehe olan hükümden yararlanır.
İtiraz sonucunda mahkemece yapılan genel hükümlere göre yargılama sonucunda verilen hükme karşı CMK’da belirtilen istinaf veya itiraz gibi kanun yollarına başvurulabilir. Genel hükümlere göre yapılacak olan istinaf ve itiraz kanun yollarında da süre kararın tebliği veya tefhiminden itibaren 7 gündür.
Basit yargılama usulünde verilen karara karşı itirazın, süresinde yapılmadığı veya kanun yoluna başvuru hakkı bulunmayan tarafından yapıldığı mahkemesince değerlendirildiğinde dosya, itirazı incelemeye yetkili olan mercie gönderilir. Mercii bu sebepler yönünden incelemesini yapar ve kararını gereği için mahkemesine gönderir.
Basit Yargılama Usulünden Genel Hükümler Uyarınca Yargılama Geçilebilir Mi?
Asliye ceza Mahkemesinde basit yargılama usulünün uygulanması sırasında hüküm verilinceye kadar her aşamada duruşma açmak suretiyle genel hükümler uyarınca yargılamaya devam edilebilir. Mahkemece hüküm verilmeden önce genel hükümlere geçilebilir.
Daha detaylı bilgi almak için, Bilgiç Hukuk Bürosu ile iletişim kurabilirsiniz.
0553 351 62 23
Avukat Ezgi Merve SAPMAZ
BİLGİÇ HUKUK BÜROSU
Bu metinden kısmen alıntı yapılması yahut metnin farklı bir mecrada paylaşılması durumunda alıntı yapılan yahut paylaşılan yazıya aşağıdaki ibareler eklenmelidir.
”Yukarıdaki makalenin tüm hakları Bilgiç Hukuk Bürosu’na aittir ve yazarı tarafından Bilgiç Hukuk Bürosu (www.bilgichukuk.com.tr) sayfasında yayınlanmıştır.”
Bu ibare eklenmek şartıyla, metinden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun alıntılar yapılabilir ve metin farklı mecralarda paylaşılabilir, yazarın izni olmaksızın aksine hareket edilemez.