Çalıkuşu kitabının özeti Reşat Nuri Güntekin tarafından 1922 yılında yazılan Çalıkuşu romanı yazarın en önemli eserlerinden bir tanesidir. Roman son bölüm haricinde baş karakter olan Feride'nin günlüğü şeklinde kaleme alınmıştır. Feride küçük yaşında öksüz kalınca teyzesinin yanına yerleşir. Teyzesi onu yatılı bir Fransız okuluna verir. Feride tatillerini teyzesinin yanında Erenköy'deki köşkte geçirir. Okulda çok yaramaz bir çocuk olduğundan dolayı arkadaşları tarafından Çalıkuşu lakabını alır. Feride ile teyzesinin oğlu Kamuran birbirlerini severler ve evlenmeye karar verirler. Ancak düğün günü tanımadığı bir kişi Kamuran'ın başka bir kadınla ilişkisinin olduğunu anlatan bir mektup gönderir. Bunun üzerine Feride düğünü bırakıp kaçar. Önce Bursa'da, sonra Çanakkale ve Kuşadası'nda öğretmenlik yapar. Güzelliğinden dolayı gittiği her yerde ona aşık olan kişiler tarafından rahatsız edildiği için, Feride durmadan yer değiştirir. Son gittiği yerde kendisini koruyan yaşlı bir adam olan Hayrullah Bey ile evlense de bu evlilik Feride'yi korumak için yapılmış sözde bir evliliktir. Feride'nin anılarını yazdığı defter Hayrullah Beyin eline geçer. Hayrullar Bey bu defteri bir zarfa koyar ve öldüğü zaman Kamuran'a verilmesini vasiyet eder. Hayrullah Bey öldükten sonra Feride İstanbul'a döner ve zarfı Kamuran'a verir. İki genç yaptıkları hatayı anlayarak sonunda evlenirler.