Avrupa Futbol Şampiyonası Tarihçesi
1960 yılından bu yana UEFA tarafından 4 yılda bir yapılan ve Avrupa ülkelerinin en üst düzey milli takımlarının katıldığı turnuvadır. Turnuvayı kazanan takım Fifa Konfederasyonlar Kupasına katılım hakkını da elinde bulundurur. Avrupa’da, sadece Avrupa takımlarının yer alacağı bir turnuva ilk olarak, 1927 yılında Fransa Futbol Federasyonu sekreteri Henri Delaunay tarafından ortaya atılmış; ancak kendisi bu turnuvayı görememiştir. Turnuvanın temelleri 1958 yılında atılmış ve ilk turnuva 1960 yılında Fransa’da oynanmıştır. Dönemin farklı rejimleri ve siyasi çekişmeler yüzünden turnuvaya Avrupa’dan her takım katılmamıştır. Bu nedenle adı Avrupa Uluslar Kupası olarak kalmıştır.
1. 1960 - FRANSA
1960 yılında Paris'te oynanan ve 17.966 seyircinin izlediği final maçını uzatmalar sonunda 2-1 kazanan Sovyetler Birliği ilk Avrupa Şampiyonu oldu.
İlki 1960 yılında yapılan Avrupa Futbol Şampiyonası Fransa'da düzenlendi. Turnuvaya aralarında Türkiye'nin de bulunduğu 16 ülke katıldı. Türkiye elemelerdeki 1. turda Romanya'yı 2-0 yendi ama rövanşta 3-0 yenilerek turnuvanın dışında kaldı. Çeyrek finallerin oynandığı turnuvada Çekoslovakya, Fransa, Sovyetler Birliği ve Yugoslavya ilk şampiyonaya katılmaya hak kazandılar. İspanya, diktatör Franco’nun emriyle, Sovyetler Birliği ile oynaması gereken çeyrek final maçlarından çekilince, Sovyetler Birliği çeyrek finali maç yapmadan geçti.
Şampiyonanın final maçında Sovyetler Birliği ve Yugoslavya mücadele ettiler. Paris'teki Parc des Princess Stadı'nda oynanan ve 17.966 seyircinin izlediği final maçını uzatmalar sonunda 2-1 kazanan Sovyetler Birliği ilk Avrupa Şampiyonu oldu. Bu karşılaşmada Sovyet kaleci Lev Yaşin kurtarışları ile yıldızlaşırken, Yugoslavya’nın golünü kaydeden Milan Galic art arda 10 milli maçta gol kaydeden tek futbolcu olarak tarihe geçti; Galic'in bu rekoru halen kırılamadı.
2. 1964 - İSPANYA
1964 yılında İspanya'da düzenlenen turnuvada ev sahibi takım İspanya finalde Sovyetler Birliği'ni 2-1 mağlup ederek mutlu sona ulaştı.
1960 yılındaki final four sistemi 1964 yılında da uygulandı. Önce ön eleme turları ve çeyrek final maçları oynandı, ardından yarı finale kalan 4 takım şampiyonada mücadele etme hakkı kazandılar.
1964 şampiyonası o sıra yaşanan savaş ve politik durumlardan ötürü çok sağlıklı bir turnuva olmadı. Yunanistan'ın Ermenistan'da mücadeleye çıkmak istememesi buna örnek sayılabilir. Final ev sahibi ekip İspanya ile Sovyetler Birliği arasında oynandı. İspanya Madrid'deki finalde Sovyetler Birliği'ni 2-1 mağlup ederek mutlu sona ulaştı.
3. 1968 - İTALYA
1968 İtalya'da düzenlenen şampiyonada ev sahibi takım olmanın avantajını iyi değerlendiren İtalya, finalde Yugoslavya'yı 2-0 yenerek Avrupa Şampiyonu oldu.
Avrupa Futbol Şampiyonası 1968'den sonra isim değiştirdi. Turnuva UEFA'nın yönetimine girdi ve UEFA Avrupa Futbol Şampiyonası olarak adlandırıldı. Bu yıl ile birlikte turnuvanın formatı da değişti. Turnuvaya katılan takım sayısı artırıldı. Turnuvaya katılan takımlar 8 gruba ayrıldı. Grupları ilk iki sırada bitiren takımlar birbirleriyle karşılaştı ve ardından çeyrek finale kalan takımlar çift maç usülü mücadele ettiler.
1968'de turnuvanın sonunda kupaya uzanan takım finale ev sahipliği yapan ekip olacaktı. Roma'da düzenlenen finalde İtalya'nın rakibi Yugoslavya'ydı. Turnuvanın değişen formatı ve rövanş usülü karşılaşma 'final' için de geçerliydi. Finalin ilk maçı 1-1 berabere bitti. Final aynı yerde iki gün sonra oynandı. İkinci maçta İtalya 2-0 kazanarak Avrupa Şampiyonu oldu.
4. 1972 - BELÇİKA
1972 yılında Belçika'da düzenlenen şampiyonada Yugoslavya'yı 3-0 yenen Batı Almanya şampiyonluğunu ilan etti.
1972 UEFA Avrupa Futbol Şampiyonası'nda final Belçika'da oynandı. O yıllarda Dünya Futbolu'nda tam anlamıyla bir Batı Almanya üstünlüğü vardı. Turnuvaya damgasını vuran isim Batı Almanya'ya Sovyetler Birliği ile oynanan final maçında 2 gol birden atan Gerd Müller'di. Finalde Yugoslavya'yı sahadan silen Batı Almanya, maçı 3-0 kazanıyor ve turnuvayı 4 gol ile gol kralı olarak tamamlayan Gerd Müller bir efsane olarak futbol tarihinde yerini alıyordu. Müller'in yanında bu şampiyonada Franz Beckenbauer de futbolseverler ile tanıştı. Batı Almanya 1970 Dünya Kupası'nı kaldırdıktan sonra Avrupa Şampiyonluğu'nu da elde edince bu alanda Dünya Kupası'nın ardından Avrupa Şampiyonu olan tek takım ünvanını elde etti.
5. 1976 - YUGOSLAVYA
1976 Yugoslavya'da düzenlenen turnuvada Çekoslovakya, Batı Almanya'yı nefesleri kesen maçta penaltı atışları sonucunda mağlup ederek şampiyon oldu.
Avrupa Futbol Şampiyonası'nın 5. ayağında (1976) final Yugoslavya'da düzenlendi. Oldukça gollü geçen ve maç başına gol ortalaması 4.25 gol olan turnuvada finalde yine son şampiyon Batı Almanya vardı. Batı Almanya'nın rakibi Çekoslavakya'ydı. Çekler turnuva başı hemen hemen hiç şans verilmeyen bir takım olarak gösteriliyordu ve tüm otoriteleri yanılttılar.
Çekler 25. dakikada Batı Almanya karşısında durumu 2-0'a getirmesine rağmen Panzerler'in iki golüne engel olamadı ve şampiyonu penaltı atışları belirledi. Batı Almanya'dan Uli Hooness'in penaltı kaçırmasından sonra Çekoslavakya'dan Panenka topun başına geçti ve Çekler'e kupayı getiren golü kaydetti. Çekoslavakya turnuvanın ilk maçında İngiltere'ye 3-0 yenilerek kötü bir başlangıç yaşasa da ardından oynadığı 9 maçı da kazanarak Avrupa Şampiyonu oldu.
6. 1980 - İTALYA
1980'de İtalya'da düzenlenen şampiyonada Batı Almanya Belçika'yı 2-1 mağlup ederek tarihine ikinci Avrupa Şampiyonu oldu.
1980'de İtalya'da düzenlenen turnuva ise Avrupa Futbol Şampiyonası'nda format anlamında tam bir çehre değişikliği yarattı. Finallere katılmaya hak kazanan 8 takım ve iki grup ile başlanan turnuva gruplarda ilk sırayı alan takımları doğrudan finalde, ikinci sırayı alan takımlar ise finalin ardından 3.'lük 4.'lük maçına çıktılar.
Finalin ismi Batı Almanya ve Belçika'ydı. Öte yandan bu turnuva Avrupa Futbol Şampiyonası tarihine 'tüm maçların aynı ülkede oynandığı ilk turnuva' olarak geçti. Tüm maçlar İtalya'da gerçekleştirildi. Roma'da oynanan finalde Batı Almanya Belçika'yı 2-1 mağlup ederek tarihine ikinci Avrupa Şampiyonluğunu taşıdı ve kupaya uzandı. Gol kralı ise Klaus Allofs oldu.
7. 1984 FRANSA
1984 yılında Fransa'da düzenlenen Avrupa Futbol Şampiyonası'nda ev sahibi Fransa, finalde İspanya'yı 2-0 yenerek tarihinde ilk kez şampiyonluk sevincini tattı.
1984'de ev sahibi Fransa'ydı. Bu bir anlamda da Fransa'nın büyük efsanesi Michel Platini'nin Avrupa Futbolu'na damgasını vurması için de büyük bir fırsattı. 1980 İtalya'da oynanmayan 'yarı final' maçları 1984 Fransa Avrupa Futbol Şampiyonası ile tekrar geri döndü. 8 takımın elemelerden sonra finallere katılma şansı yakaladığı turnuvada, gruplarda ilk sırayı alan takımlar diğer grubun ikincisi ile bir yarı final müsabakasına çıktılar.
Paris'te düzenlenen finalde rakipler Fransa ve İspanya'ydı. Ev sahibi ekip İspanya'yı finalde 2-0 mağlup ederek tarihinde ilk kez bir Avrupa Şampiyonluğu'na uzanırken, final maçında frikikten golünü atan Platini turnuvayı 9 gol gibi rekor bir rakam ile kapattı ve gol kralı oldu. Turnuvada Platini her maçta gol kaydetmiş iki maçta ise Fransa adına hat-trick yapmıştı.
8. 1988 - BATI ALMANYA
1988'de Almanya'da düzenlenen turnuvada Hollanda, Sovyetler Birliği'ni Marco Van Basten'in müthiş volesi ve Gullit'in kafa golleriyle 2-0 mağlup etti ve şampiyonluğa uzandı
1988'de turnuva Almanya'da düzenlendi. Format değişikliğine gidilmeden oynanan turnuvada finalde Portakal kokusu vardı. Hollanda Sovyetler Birliği'ni Münih Olimpiyat Stadyumu'nda 72 bin kişinin önünde oynanan maçta Marco Van Basten'in müthiş volesi ve Gullit'in kafa golleriyle 2-0 mağlup etti ve şampiyonluğa uzandı. Ev sahibi Almanya gruptan 1. olarak çıkmasına rağmen yarı finalde Hollanda'ya boyun eğerek final yüzü görememişti. Gol kralı ise 5 golle Hollanda'nın efsane golcüsü Marco van Basten oldu.
9. 1992 - İSVEÇ
1992'de İsveç'te düzenlenen turnuva Danimarka, Almanya'yı 2-0 mağlup ederek sürpriz bir şekilde Avrupa Şampiyonu oldu.
1992'de İsveç'te düzenlenen turnuva ise politik anlamda çok konuşuldu. Sovyetler Birliği'nin Bağımsız Devletler Topluluğu olarak ayrılmasından sonra turnuvaya Rusya, Ukrayna, Beyaz Rusya, Kazakistan, Özbekistan, Türkmenistan, Kırgızistan, Ermenistan, Moldova ve Tacikistan'dan gelen futbolcular ile kurduğu karma bir kadro ile 'Bağımsız Devletler Topluluğu' adı ile katıldı.
O dönem Yugoslavya'da yaşanan iç savaş ise elemelerden sonra finallere katılma hakkı kazanan Yugoslavya'nın turnuvaya girmesini engelledi. Yugoslavya'nın yerine şampiyonaya Danimarka katıldı. UEFA Danimarka'nın kupaya katılacağını turnuvanın başlamasına 11 gün kala açıkladı. Danimarkalılar 11 günlük hazırlığın ardından ilk maçlarına çıktılar. Final Göteborg'da Danimarka ve Almanya arasında oynandı. Turnuvaya sonradan katılma şansı yakalayan Danimarka, Almanya'yı 2-0 mağlup ederek sürpriz bir şekilde Avrupa Şampiyonu oldu.
10. 1996 - İNGİLTERE
1996'da İngiltere'de düzenlenen turnuvada Almanya, uzatmanın 95. dakikasında Bierhoff'un attığı klas golle Çek Cumhuriyeti'ni 1-0 yenerek şampiyon oldu.
1996'da İngiltere'de gerçekleştirilen 'Futbol evinize geliyor' sloganlı turnuvada format değişikliği vardı. Eski turnuvaların aksine finallere 16 takım katıldı. Dörderli 4 grup halinde oynanan müsabakalarda gruplarda ilk iki sırayı alanlar bir üst tura yükseldi. Takım sayısının artırılması ile Türkiye ilk kez bir Avrupa Futbol Şampiyonası finallerinde mücadele etme hakkı kazandı. Türkiye D Grubu'nda yer alırken; Portekiz ve Hırvatistan'a 1-0, Danimarka'ya ise 3-0 yenilerek grupta sonuncu olarak turnuvaya veda etti.
96 finalinin adı Almanya - Çek Cumhuriyeti'di. Almanya ile Çek Cumhuriyeti'nin Londra'da Wembley Stadyumu'ndaki final mücadelesi nefesleri kesti. 90 dakikası 1-1 biten maçta son sözü uzatmalarda 'Altın gol' ile Almanya'nın efsanesi Oliver Bierhoof söyledi. Bierhoff'un 95. dakikada attığı gol Panzerlere 3. kez Avrupa Şampiyonluğu'nu tattırdı. 1976'da o zamanki adlarıyla Batı Almanya ve Çekoslavakya yine finalde karşı karşıya gelmiş penaltılar ile Çekler kupaya uzanmıştı. Bir anlamda EURO 96 Almanya'nın Çeklerden rövanşı alması oldu.
11. 2000 - BELÇİKA - HOLLANDA
2000'de Belçika ve Hollanda'da düzenlenen turnuvada Fransa, uzatmalarda İtalya'yı 1-0 yenerek ikinci kez Avrupa Şampiyonu oldu.
2000'de UEFA Avrupa Futbol Şampiyonası yine bir ilke imza attı ve ev sahipliğini iki ülke birden gerçekleştirdi. Belçika ve Hollanda'nın ortaklaşa düzenlediği turnuvada kuşkusuz sürprizi yapan takımı Portekiz'di. Portekiz'in grup maçlarında Almanya'yı 3-0 gibi farklı bir skorla geçmesi turnuvaya damga vururken, çeyrek finalde ise Avrupa Şampiyonası finallerinde 2. kez yer alan Türkiye'yi Nuno Gomez'in iki golüyle elemeyi başardı. Portekiz'e dur diyen takım yarı finalde Fransa oldu. Yarı finalde Fransa uzatmalarda Portekiz'i safdışı bırakarak finale yükseldi.
Finalde Fransa'nın rakibi İtalya'ydı. Kupa Rotterdam'da, Hollanda'da oynanan final müsabakasının 90 dakikalık kısmında sahibini bulamadı. Uzatmalara giden maçta 103. dakikada Trezequet'in kafa vuruşu 'Altın gol'ü Fransa hanesine yazdırdı ve Fransa 1984'de uzandığı kupadan sonra ikinci kez Avrupa Şampiyonu oldu. Gol krallığını ise beşer golle Savo Milosevic ve Patrick Kluivert paylaştı.
12. 2004 - PORTEKİZ
2004'de düzenlenen turnuvaya Yunanistan damgasını vurdu. Finalde ev sahibi Portekiz'i 1-0 yenen Yunanistan tarihinde ilk kez Avrupa Şampiyonu oldu.
EURO 2004 Portekiz'de düzenlendi. UEFA Portekiz'in yaptığı organizasyon için turnuva sonunda "Bu tarihe kadar yapılan en iyi turnuvaydı" dedi. Gerçekten öyleydi. Portekiz hükümeti tüm turnuva için yaklaşık 4 milyar avro harcadı. 10 adet son teknoloji ürünü stadyum yapıldı.
Muhteşem bir açılış seranomisi ve ardından takımların heyecan dolu mücadeleleri her futbolsever için altın değerindeydi. Portekiz'in ev sahipliğini yaptığı turnuvada sürpriz bir takım vardı. Turnuva başında turnuvayı kazanmasını kimsenin beklemediği Yunanistan sert ve gol yemeyen katı defansif oyunu ile finale kadar geldi. Lisbon'da oynanan finalde Yunanistan'ın rakibi Portekiz'di. Futbolları çıkışta olan iki takımın mücadelesinde 57. dakikada Charisteas'ın golü Yunanistan'a tarihindeki ilk Avrupa Şampiyonluğu'nu getirdi.
13. 2008 - AVUSTURYA - İSVİÇRE
Türkiye’nin son dakikalarda bulduğu gollerle damga vurup yarı finalde elendiği turnuvayı finalde Almanya’yı 1-0 yenen İspanya kazandı.
Yarı finalde Türkiye’yı eleyen Almanya ile Rusya’yı eleyen İspanya’nın 29 Haziran 2008 tarihinde Ernts Happel Stadyumu'nda oynadığı final maçını Fernando Torres’in golüyle kazanan İspanya, 1964’te kaldırdığı kupayı bir kez daha götürmüştür.
14. 2012 - POLONYA - UKRAYNA
2012 yalında on dördüncüsü yapılan turnuvayı, İtalya’yı 4-0 yenen İspanya kazanmıştır. İspanya bu zaferle katıldığı son 3 turnuva olan 2008 ve 2012 Avrupa Futbol Şampiyonları’nı ve 2010 Dünya Kupasını kazanan tek takım olmuştur.
1 Temmuz 2012’de Portekiz’i eleyen İspanya ile Almanya’yı eleyen İtalya, Kiev’de bulunan Olimpiyat Stadyumu’na çıktılar. Son kupanın şampiyonu İspanya bu ünvanını korumak, kırk dört yıldır kupayı kazanamayan İtalya ise bu hasrete son vermek istiyordu. İşler İtalya’nın umduğu gibi gitmedi ve İspanya final maçlarının en farklı galibiyeti 4-0 ile kupayı kazandı.
DİĞERLERİ
Anadolu'nun Doğu Kapısı: Ani
Kars şehrinin güneydoğusunda, şehir merkezinden 42 kilometre uzaklıktaki Ocaklı Köyü sınırları içinde bulunan Ani, tarihin en eski zamanlarından itibaren birçok medeniyete ev sahipliği yapmış bir şehirdir. Bu kanıyı oluşturan arkeolojik buluntulara göre şehrin çekirdeğini Arşarunik ve Kamsarakan adlı Oğuz İlbegleri oluşturmaktadır. Ancak bugünkü Ani harabeleri Hristiyan Bagratlılar ve Müslüman Şeddadilerden kalmıştır. Bagratlılar, Ani şehrine hakim oldukları süre içerisinde şehri genişletip geliştirmiş ve Sultan Alparslan’ın gelişine kadar ele geçirilmesi imkansız müstahkem bir şehir yaratmışlardır. Ayrıca üç tarafı nehirle çevrili olan şehri derin hendekler ve yüksek burçlarla da koruma altına almışlardır. Askeri manada savunma açısından kuvvetli olan Ani şehri Ortaçağ’daki İpek Yolu ticaretinde önemli bir rol oynayarak iktisadi açıdan da büyük güç kazanmıştı.
Bir Siyaset Aracı Olarak Mahyalar
Müslümanların, özellikle de Osmanlı'da zirve yapan bir gelenek olarak yaşatmaya çalıştığı mahyalar sıradışı bir estetiği yansıtmaktadır. Genelde Ramazan ayına özgü bir gelenek olan mahyalar, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulduğu yılların ilk çeyreğinde tek parti iktidarı zihniyetinin bir ürünü olarak propoganda aracı olarak kullanılır. Günümüz siyasetinde yoğun olarak tartışılan ''dinin siyasete alet edildiği'' argümanından yola çıkarsak geçmişin hiç de masum olmadığını bir gelenekten ibaret olan mahyalardan bile görebiliriz. Cumhuriyet tarihi kaynaklarından ulaşılan mahya listelerinden elde edilmiş şaşkınlık veren örneklere göz atalım.
5 Maddede Bosna’daki Türk Sembolü: Drina Köprüsü
Bosna Hersek’in Visegard şehrinde bulunan Türk mimarisinin estetik ve güzelliğinin önemli bir örneği olan Drina Köprüsü, Osmanlı tarihinin önemli sadrazamlarından Sokullu Mehmed Paşa adına yapıldı. Bu değerli yapının mimarı ise, tarihin gördüğü en büyük mimarlardan biri olan Mimar Sinan’dı. 5 asra yakın tarihiyle halen daha işlevini sürdüren bu köprü yalnızca Türk kültürünün değil, dünya mirasının bir parçası durumunda.
Tarih Boyunca En Çok Okunan 10 Kitap
Yazıyla başlayan insanlık tarihi, asırlardır birbirini takip eden ilmi, teknik, felsefik, siyasi gelişmeler ile kitapların sayfalarında kayıtlı vaziyette varlığını sürdürüyor. Okuma oranları her ne kadar makul seviyede olmasa da sayısı bilinmeyen eser sayısı ile birlikte kitaplar bugün hayatımızın vazgeçilmez bir parçası. Peki tarih boyunca basılan kitaplardan hangileri diğerlerine göre daha fazla okundu? En çok okunan kitaplar ve en çok satılan kitaplar... Sizler için derledik;
Fethi ve Fatih'i Öğrenmek İsteyenlere 10 Kitap Önerisi
Osmanlı Devleti’nin en şanlı padişahlarından Fatih Sultan Mehmed’in İstanbul’u fethetmesi ve Bizans İmparatorluğu’nun bu vesileyle tarihin tozlu raflarına karışması, yalnızca Türk tarihi açısından önemli bir gelişme olmakla kalmayıp, Avrupa tarihi için de kırılma noktası oluşturdu. Tarihi derinden etkileyen bu önemli olayın nasıl cereyan ettiğini ve fethin başmimarı Fatih Sultan Mehmed'in hayatını etraflıca öğrenmek isteyenler için 10 adet tavsiye kitap derledik. Neden mi bu kitaplar? Cevabımız hemen aşağıda.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun