Öykü boyunca, kimi ön, kimi geri planda kalan, gözümüzün bir yerden ısırır gibi olduğu, ama bir türlü "çıkartamadığımız" tiplemeler, tanıdık ama anlatı içinde neden yer verildiğini kestiremediğimiz simalar ve gizemli konuşmaları, yinelenen rakamlar ve saatlerle karşılaştırdı bizi Matena... Zaten altyapıyı oluşturan Dylan'ın "The Ballad of Frankie Lee and Judas Priest"ını hakkıyla çözümlemek başlabaşına bir olayken, üstüne bir de Matena'nın her bir yerinden sembolizm fışkıran karelerinin düşüncelerimizde yarattığı sis, okuduğumuz öykünün üzerine mistik bir hava olarak çörekleniyor. Gel de çık işin içinden!
Saatlerden başlayalım:
Her birinin farklı bir zamanı gösteriyor olmasını yormak kolay. Sözkonusu kıyametse eğer, elbette insanoğlu için onun "ne zaman" kopacağını kestirmek mümkün değil demektedir belki Matena.
Bir başka bakış açısı, zamanın farklı farklı işlediği başka boyutlara gönderme yapıldığına yönlendirebilir okuyucuyu. Farklı boyutlara açılan hayali kapıların eşiği olduğu rivayet edilen mekanlarda gözlemlenen "pusula çıldırması" vakalarının bir benzerini resmediyordur belki.
Ya da, Mahşer Günü'nün her anlamda "zamanın çıldırdığı" bir döneme denk geleceğini, o günün gelmesi için dünya üzerindeki her şeyin çılgınlık boyutunda bir düzensizliğe dönüşmesi gerekliğini söylüyordur Matena, ki öyküsünü bezediği absürd ortam da bu fikri destekler gibi görünmektedir.
Her üç yorum da Matena'nın kurduğu sahnenin hem nesnel hem de dinsel anlamda dünya dışı olması nedeniyle örtüşür ve birbirini destekler kanımca.
Peki ya rakamlar?
Sıkı bir araştırma yapılmadıkça bir şey söylemek zor olsa da, sözkonusu öykünün dinsel bir tema üzerine kurgulanmış olması, kutsal kitapların sure ve ayet numaralarına göndermeler yapıldığını düşündürtüyor.
Tüm rakamları anlamlandırmaya çalışmadan rastgele bir örnek vermekle yetinelim:
İkinci sayfanın en üstünde iki dev rakam resmedilmiş: 9 ve 8...
8 Halk bunu görünce korkuya kapıldı. İnsana böyle bir yetki veren Tanrı'yı yücelttiler.
9 İsa oradan geçerken, vergi toplama yerinde oturan birini gördü. Matta adındaki bu adama, “Ardımdan gel” dedi. Adam da kalkıp İsa'nın ardından gitti.
İncil, Markos, 9. bölüm:
8 Öğrenciler birden çevrelerine baktılar, ama bu kez yanlarında İsa'dan başka kimseyi göremediler.
9 Dağdan inerlerken İsa, İnsanoğlu ölümden dirilmeden orada gördüklerini hiç kimseye söylememeleri için onları uyardı. 10 Bu uyarıya uymakla birlikte kendi aralarında, “Ölümden dirilmek ne demek?” diye tartışıp durdular.
İncil, Luka, 9. Bölüm:
Yormaya başlarsak rastgele seçeceğimiz herhangi bir ayetin de öyküyle bir ilintisini kurabiliriz belki, ama sanki, çok da zorlamaya gerek kalmadan bazı paralellikler bulmak mümkün ayetler ve Matena'nın öyküsü arasında.
7-8 Bölgenin kralı Hirodes bütün bu olanları duyunca şaşkına döndü. Çünkü bazıları Yahya'nın ölümden dirildiğini, bazıları İlyas'ın göründüğünü, başkaları ise eski peygamberlerden birinin dirildiğini söylüyordu.
8 Komşuları ve onu daha önce dilenirken görenler, “Oturup dilenen adam değil mi bu?” dediler.
9 Kimi, “Evet, odur” dedi, kimi de “Hayır, ama ona benziyor” dedi. Kendisi ise, “Ben oyum” dedi.
Yormaya başlarsak rastgele seçeceğimiz herhangi bir ayetin de öyküyle bir ilintisini kurabiliriz belki, ama sanki, çok da zorlamaya gerek kalmadan bazı paralellikler bulmak mümkün ayetler ve Matena'nın öyküsü arasında.
Matena'nın can alıcı asıl mesajına geçip konuyu kapatmadan önce, bir örneğini geçen bölümde verdiğimiz tanıdık simalara da değinelim.
2. sayfanın ilk karesinde yer alan tanıdık sima kim ola ki?
Yorumlama çabamıza yazdığı e-maillerle katkıda bulunan kadim dostumuza göre, Stalin o. Benzerlik yadsınamaz. İkinci dünya savaşı, hatta öncesi ve sonrasında işlediği günahlarla hiç de Hitler'i aratmayacak çaplı bu kötü adam öyküye yakışırdı doğrusu. Bildiğimiz gibi Rusya'yı oluşturan halklara yaptığı baskı, toplu sürgün gibi eylemlerle o da soykırımla suçlanabilirdi pekala, eğer savaşta galip gelen tarafın önderi olmasaydı. Tıpkı Hiroşima ve Nagazaki'yi atom bombasıyla vuran Amerikan başkanının da benzer bir ithama maruz kalması mümkünken, utku sahibi olmanın avantajlarından yararlanması gibi.
Belki kadim dostumuz haklıdır, Stalin'dir, resimde yansıtıldığı ve yorumcu bir başka arkadaşımızın da zikrettiği gibi yıkanıp günahlarından arınma çabasında gösterilen bu zat. Ama hemen ön plandaki "Alman miğferi" işi bulandırıyor biraz. Kurcalayınca Prusyalı bir zevat ile karşılaşıyoruz, tarih sahnesinde önemli bir rol oynayıp Alman Birliğini kurarak Reich'lar dönemini başlatan. Bismarck bu! Yeni Almanya'yı "kılıç ve kan üzerine" kuracağını söyleyen (ve başaran) Demir Şansölye Otto von Bismarck! Belki de Matena, hangisini görmek istiyorsa onu teşhis etmesi için seçenek sunmuştur okuyucusuna. :)
5. sayfadaki "Kapitan" Cousteau'ya ne buyrulur?
İlgisiz, ilintisiz, rastgele bir seçim mi acaba? Gerçi ismini zikretmez Matena ve sadece "Mösyö C" demekle yetinir, ama öykünün çizildiği günlerde son derece popüler olan ve "sualtı" deyince akla gelen ilk isim Jacq Cousteau'yu resmettiği gün gibi ortadadır. Mesele "neden" resmettiğidir aslında.
Cousteau, Fransa 2. Dünya Savaşı sırasında Nazilerin eline düştüğünde, direniş örgütüne katılıp casusluk yapan, sonraları Legion d’Honneur madalyası ile ödüllendirilen bir savaş kahramanı. Bu yönüyle ilk bakışta, Hitler'den zarar görenler arasında olabileceği düşünülse de Matena'nın bu karakteri cin bir fikirle öyküye dahil ettiğini anlayabiliyoruz.
Cousteau'dan bir alıntı yaparsak öykü içindeki varlığını anlamlandırmak mümkün olacaktır sanırım.
"Duygularımı şöyle özetleyebilirim; gezegenimizin kaynakları sonsuz değil, geçilmemesi gereken bir sınır var, aşılmaması gerekli bir yaşanabilirlik eşiği."
Çevreci bir bilinçle zirkedilmiş güzel bir saptama değil mi? Bakalım ne tür bir çözüm önerisi dolaşılor bu "bilinçte"? Şöyle devam etmiş efsanevi Jacq Cousteau!
"Bunu söylemek zorunda olmak korkunç. Dünya nüfusu dengelenmeli ve bunu yapmak için her gün 350 bin insan yok edilmeli. Bunu düşünmek öyle dehşet verici ki, dile getirmemeliyiz bile. Ama içinde bulunduğumuz genel durum içler acısı."
Matena değil mi, öyküsünde Hitler'i ve Cousteau'yu aynı sularda buluşturan?! Cousteau, insani bir tınada söylemiş olsa da Hitler ile arasında bir paralellik bulunduğunu saptayıp, okuyucusuna bir imada bulunmuş Matena. Biri pratisyen, diğeri teorisyen, diyor belki de!
Son sözlerimizi söylemeden önce gereksiz bir ayrıntıya daha değinelim ve ardından şu Şeytan meselesini ve onunla birlikte öykünün temel mesajını ortaya koyarak Matena'ya veda edelim.
Hitler'in takma isminin Wolf olduğunu hatırlayınca biraz olsun aydınlanıyor bu figürün varlık nedeni.
Herhalde kurt (Wolf) kılığında resmedilen, kör olan koca bir toplumu arkasından kendiyle birlikte felakete sürükleyen Hitler olsa gerek yine. Ya da şöyle demek daha doğru bir çıkarım olacaktır; "kör müydünüz de ardından yürüdünüz bu Hitler'in?" diyor Matena. Yaşananlarda sadece "neden olanların" sorumluğu bulunmadığını, "alet olanların" da bu sorumluluğu paylaştığını hatırlatırr gibidir sanki.
Keza, Neonazi de Hitler'den destek almakta elbette, hem fikriyatta hem de fiiliyatta. :) Dikkatinizi çekmiştir; Hitler, bu yarı doğumgünü kıyafetli nazinin betimleyici asıl unsuru olarak kurt köpeğini görmekte ve onun üzerinden sormakta sorusunu, "Bu köpekli adam kim," diyerek. Diğer tanımlayıcı unsurları olan figürler; elinde tuttuğu haç ve tabii ki belden aşağısının çıplak olması ise umurunda mı değil Hitler'in, yoksa Matena okuyucusunu yönlendirmek için özellikle mi bu soruyu sorduruyor? Dylan'ın (Mesih) verdiği yanıtta da aynı yönlendirme var: "Tanırsın!" Ama bu baldırı çıplak Neonazi'nin öyküye katılmasındaki tek amaç bu "wolf" olmasa gerek. Son sözlerimizi üzerinde sarf edeceğimiz diğer figürden, "şeytan"dan bahsederken Neonazi'ye de tekrar dönmek durumunda kalacağız sanırım... Eh öyküdeki bunca unsura değindikten sonra hariç bıraktıklarımız arasında ufak bir fikir jimnastiği yapılması halinde şeytan'dan kimi kast ettiğimiz de malum olacaktır. Bize, nedenini açıklamak kalıyor bir tek.
Sabrınızı zorlayıp, bir üçüncü bölüm yazsak mı acaba? :)
Söz; o bölüm kısacık olacak ve fazla bekletmeyecek sizi...