Marconi'den ya da Tesla'dan bahsetmeyeceğim. Radyo teknolojisinin tarihçesini anlatan bir çok kaynak var online dünyada. Ben ülkemizdeki garip durumu, daha önce konuyla ilgili yazdıklarıma da atıflar yaparak işlemeye çalışacağım. Bir de elbette, geçen hafta, medya dizisinin ilk yazısında belirttiğim üçlemeyi açıklayacağım bilgim dahilinde; üretim / dağıtım ve tüketim.
Ülkemizdeki garip durum dediğim ve ilerleyen satırlarda okuduğunuzda size de garip geleceğinden neredeyse emin olduğum konu, dağıtım başlığıyla ilgili. Sıralamayı bozmayalım dilerseniz, üretim ile başlayalım:
Radyo'da üretim:
Radyoda dinlediğiniz programları en temelde ikiye ayırmak mümkün. Aslına bakarsanız, aynı ayrımı televizyon içerikleri için de yapabiliriz, canlı ve bant kayıt. İsimleri, ne olduklarını yeterince açıklasa bile canlı yayınlar, sizlerin dinlediği anda üretilen içeriklerden oluşan yayınları, bant kayıt ise önceki bir tarihte hazırlanan ve sonra yayınlanmak üzere bir ortamda saklanan ses dosyalarından oluşan yayınları belirtmek için kullanılır.
Klasik bir radyo stüdyosunda bulunan cihazları sıralarsak:
- Sesi elektrik sinyaline çeviren mikrofonlar,
- Elektrik sinyalini sese çeviren hoparlörler,
- Kulaklıklar,
- Stüdyodaki cihazların birbiri arasındaki ses alış verişini gerçekleştirebilmelerini sağlamak için santral görevini üstlenen matris,
- Farklı kaynaklardan gelen sesleri birleştiren, bu sesler üzerinde ayarlamalar yapan ve sesleri farklı çıkışlara yönlendiren ses mikseri,
- Seste değişiklikler yapmak için kullanılan prosesörleer,
- Şarkıları çalmak için kullanılan cihaz: ki bu artık bir çok radyoda bilgisayar haline geldi. Eskiden kaset çalar, plak, CD çalar da kullanılıyordu,
- Kayıt cihazı,
- Dış dünyadan katılımcı almak için kullanılan telefon sistemi, ki adına Hibrit deniliyor.
- Sunucu: ne iş yaptığını anlatmaya pek gerek yok sanırım. Programı sunan kişi. Kimi programlarda ses mikserini de sunucu kullanıyor, hatta programın yapımcılığı da aynı kişinin sorumluluğunda.
- Yapımcı: radyo programında işlenecek konuları belirleyip, çalınacak şarkıdan şarkılar arasındaki konuşmaların metninin hazırlanmasına, programa alınacak konukların seçilmesine, sponsor ile ilişkilere, kısacası programın neredeyse tüm süreçlerini planlayan kişi.
- Yönetmen: program sırasında önceden belli olan akışın planlandığı gibi yapıldığını gözeten, sunucu, teknik ekip ve rejideki tüm koordinasyondan sorumlu kişi. Yönetmen, yapımcı ve sunucu aynı kişi de olabilir; ancak farklı kişilerin bu sorumlulukları üstlenmesi, çoğunlukla daha iyi programların yapılmasını sağlar.
- Teknik yönetmen: stüdyonun teknik işleyişinden sorumlu kişi. Stüdyo içindeki ekipmanların doğru çalışmasından, olası arızalarda yayının aksamasını engelleyecek önlemlerin alınmasına kadar tüm teknik süreçlerin sorumlusu. Bu görevlerinin yanı sıra çoğu kez rejideki cihazların bir ya da bir kaçının işletmesini de yapar.
- Tonmaister: seslerin frekans ayarlamalarını yapan, çok iyi müzik kulağına sahip, mikseri kullanan kişilerdir. Günümüzde ses mühendisi terimi de kullanılıyor. Aslında tam olarak aynı şeyi ifade etmiyor bana göre.
- Stüdyo şefi: her radyo istasyonunda olmayan bir pozisyon. Gelen konukların stüdyoya giriş çıkışını, stüdyonun genel düzenini sağlayan kişi.
- Yönetmen yardımcıları: konukların telefon bağlantılarının yapılmasından program öncesi, program sırasında ve program sonrasında yönetmenin ihtiyaç duyacağı her türlü konuda destek veren kişiler.
- Karasal vericilerle,
- Uydu üzerinden,
- İnternet üzerinden,