Dil sararmasının en sık karşılaşılan nedeni, dil üzerindeki tat tomurcukları arasında biriken bakterilerdir. Başka belirtiler görülmüyorsa, çoğu zaman tehlikesizdir. Bazı yaşam tarzı değişiklikleri ile tedavi edilebilir.
Dil Sararması Neden Olur?
1. Tat Tomurcuklarının Büyümesi ve Yetersiz Ağız Bakımı
Görünümü rahatsız edici olsa da, dil sararması genellikle zararsız olmaktadır. Çoğu zaman şu iki durumun bir arada görülmesi nedeni ile görülür: Birincisi dil üzerindeki minik tat tomurcuklarının, yani papillaların büyümesi; ikincisi de şişen papillaların arasına bakteri salgıları ve kir dolması.
Tat tomurcuklarının büyümesi, hiç sert gıda tüketmeme ve bazı başka nedenlerle papillaların hiç dökülmemesi sebebiyle görülebilir. Aşağıdaki gibi etkenlerle oluşan tahrişe karşı bir vücut tepkisi de olabilir:
- Sigara
- Asitli veya baharatlı (özellikle acı) ürünleri çokça tüketmek
- Sıcak içecekleri hem aşırı sıcak, hem de sık tüketmek
- Aşırı alkol tüketimi
- Dili sürekli üst damağa yapıştırma, kalem veya kürdan kemirme gibi alışkanlıklar
Bu aşamadan sonra, tat tomurcuklarının arasında çoğalan bakterilerin renk pigmenti içeren salgıları dil sararmasına yol açar. Aşağıdaki gibi etkenler de aynı sonuca götürebilir:
- Ölü hücrelerin birikmesi
- Gıda artıkları
- Sigara ve tüm tütün mamulleri (tahrişe yol açtığı gibi, nikotin ve katran gibi maddeler nedeni ile sararmaya da yol açar)
- Dişleri fırçalamamak ve genel olarak yetersiz ağız temizliği
Bu sorunlar silsilesi, aslında “siyah tüylü dil” hastalığının da nasıl belirdiğini gösterir. Ancak bazı vakalarda bu renk siyah değil, sarıdır.
2. Ağız Kuruluğu
Tükürük salgıları, ağız temizliğinde önemli rol oynar. Yetersizliği durumunda ortaya çıkan ağız kuruluğu, dil sararmasına davetiye çıkarır. Aşağıdaki etkenlerle görülebilir:
- Yeterli miktarda su tüketmemek
- Sürekli ağızdan nefes alıp vermek (burun tıkanıklığı nedeni ile geceleri görülebilir)
- Kullanılan bazı ilaçların yan etki göstermesi
- Sjögren sendromu veya şeker hastalığı gibi bazı hastalıklar
- Radyasyon tedavileri veya kemoterapi almak
3. Helicobacter Pylori İsimli Bakteri
Helicobacter pylori bakterisinin yol açtığı bazı sindirim kanalı hastalıklarında dil sararması görülme riski yüksektir. Bu hastalıklara kronik gastriti örnek verebiliriz. 518 kronik gastrit hastası üzerinde yapılan bir araştırmada1, her beş kişinin dördünde dil sararması saptanmıştır.
H. pylori bakterisinin başlangıçta herhangi bir hastalık belirtisine yol açmadan, midede sinsice çoğalabileceğini akılda tutunuz.
4. Bazı Bitkiler, İlaçlar ve Kimyasallar
Aşağıdaki gibi ürünler içerdikleri renk pigmentleri nedeni ile dil sararmasına yol açabilir:
- Hamamelis
- Mentol
- Timol (kekik, mercanköşk, girit otu gibi bitkilerde bulunur)
- Okaliptüs
- Gıda boyaları
Bazı ilaçlar: Özellikle bizmut içeriği olan ilaçlar dil sararmasına neden olabilir. Aşağıdaki ilaçlar da aynı sonuca götürebilir:
- Şeker hastalığı ilaçları
- Kan inceltici etkisi olan ilaçlar
- Antibiyotikler (ağızdaki sağlıklı bakteri dengesinin bozulmasına neden olabilir)
- Lansoprazole (prevacid)
- Chlorhexidine (ağızdaki mikropları özel olarak öldürmek amacı ile üretilmiş ağız sularında sık kullanılır)
- Demir tuzları
- Antipsikotikler
- Minosiklin
- Bazı kanser ve radyasyon ilaçları
Not: Peroksit içerikli ağız çalkalama sularının siyah tüylü dil riskini artırarak dil sararmasına neden olabileceği saptanmıştır.
5. Sarılık
Dil sararmasının tehlikeli bir olası nedeni, sarılıktır. Karaciğer sorunlarından kaynaklanabilen sarılık, göz beyazında ve ciltte sarı renge yol açtığı gibi dilde de sarı renk oluşturabilir. Asıl neden, vücutta bilirubin birikmesidir.
Dikkat: Bebeklerde görülen dil sararmasının nedeni çoğu zaman bakteri birikmesidir, uzun bir uykudan sonra sık görülür, zararsızdır. Ama göz beyazında da sarı renk söz konusu ise doktor kontrolü ihmal edilmemelidir.
Dil Sararması Tedavisi
1. Lifli Beslenin
Bol miktarda lif içeren gıdalar, dile sarı renk veren ağızdaki bakterilerin oranını düşürür. Aşağıdaki gıdalara ağırlık verebilirsiniz:
- Brokoli başta olmak üzere tüm yeşil yapraklı sebzeler
- Tam tahıllı ürünler
- Armut ve elma gibi bazı meyveler
- Mercimek ve fasulye
Not: Havuç da çok iyi bir alternatiftir. Hem bol miktarda lif içerir, hem tükürük salgısını artırarak ağız temizliğine katkı sağlar, hem de sert bir gıda olması nedeni ile dil üzerindeki tat tomurcuklarının yenilenmesini hızlandırır.
2. Ağız ve Diş Bakımına Özen Gösterin
Dil sararması, etkili bir ağız temizliği ile giderilebilecek bir sorundur. Aşağıdakilere dikkat ediniz:
- Dişlerinizi günde iki kez fırçalayın
- Flor içerikli diş macunları ve yumuşak uçlu diş fırçaları kullanın
- Günde bir kez diş ipi kullanın
- Flor içerikli ağız çalkalama suları kullanabilirsiniz
- Tatlıyı seyreltin, özellikle de yoğun kıvamlı ve sakız gibi yapışkan ürünleri
3. Ağız Kuruluğu Tedavisi
Ağız kuruluğunun tedavisinde dikkat edilmesi gereken iki önemli nokta vardır. Birincisi, kişi yeterince su tüketmelidir. İkincisi de ağızdan nefes almaya zorlayan bir etken varsa tedavi edilmelidir. Burun kemiği eğriliği, alerji veya kist gibi sorunlar söz konusu ise çözülmelidir.
Ayrıca;
- Kafein veya alkol alınmamalı ya da sınırlandırılmalıdır.
- Sigara ve diğer tütün mamulleri tüketilmemelidir.
- Şekersiz sakızlarla tükürük salgısı teşvik edilebilir.
- Ağızdan nefes alma söz konusu ise özellikle uyurken odada nemlendirici cihazlar çalıştırılabilir.
- Eczacıdan ağız kuruluğu için reçetesiz ilaçlar istenebilir.
- Kullanılan bir ilacın yan etkisi olarak görülüyorsa, doktordan alternatif ilaçlar için öneri alınabilir.
Dil sararması, sarılık gibi tehlikeli bir sorundan kaynaklanmıyorsa, başka problemlere kapı aralaması beklenmez. Ama belirtilerin farkında olunmalı; dışkıda kan (siyah dışkı), göz beyazında sarılık, sürekli karın ağrısı gibi sorunlar baş gösterirse doktor kontrolü ihmal edilmemelidir.
1: Liu, Xuan, et al. “The metabonomic studies of tongue coating in H. pylori positive chronic gastritis patients.” Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine 2015 (2015).