Kanser hastalığı ve kanser tedavisinin yan etkilerinden biri olan iştah değişiklikleri yaygın görülmektedir. İştahsızlık veya iştah kaybı olan insanlar; her zamankinden daha az yemek ihtiyacı duyabilirler, açlık hissi olmayabilir ya da küçük bir miktar yemek yedikten sonra tokluk hissedebilirler. Devam eden iştah kaybı, yiyeceklerden vücudun ihtiyacı olan besinleri alamama ve kilo kaybına yol açabilir. Aynı zamanda kas kütlesi ve kas gücü kaybına da neden olabilir. Tüm bunlar ciddi komplikasyonlardır. Kilo kaybı ve kas kütlesi kaybı kombinasyonuna “kaşeksi” denir.
Nedenleri:
Kanserli bir kişide iştah kaybının birçok nedeni vardır:
- Yumurtalık, pankreas, mide kanserleri de dahil olmak üzere bazı kanser türleri genellikle kişinin metabolizmasını etkileyerek iştah kaybına neden olabilir.
- İleri evre kanser.
- Bazı kanserler dalağın büyümesine neden olabilir. Dalak boyutu büyüdükçe, mideyi zorlayabilir ve tokluk hissi yaratabilir.
- Asites (karın içinde sıvı birikmesi) az miktar yemek yedikten sonra bile tokluk hissi yaratabilir.
- Kemoterapi, immünoterapi ve sakinleştiriciler de dahil olmak üzere ilaçlar sakinlik ya da uyku hissine neden olabilir.
- Radyoterapi veya mide ya da bağırsaklar gibi gastrointestinal organların herhangi bir kısmına ameliyat.
- Kanser tedavisinin diğer yan etkileri:
- Mide bulantısı ve kusma
- Ağız yaraları ve ağız ağrısı
- Ağız enfeksiyonları
- Ağız kuruluğu
- Yutma güçlüğü
- Çiğneme güçlüğü
- Tat ve koku değişiklikleri
- Kabızlık
- Ağrı
- Yorgunluk
- Depresyon
Tedavi ve Öneriler
Palyatif veya destekleyici bakım, kanser bakım ve tedavisinin önemli bir parçasını oluşturur. Yukarıda yer alan belirtiler de dahil olmak üzere; herhangi bir yeni belirti ile karşılaştığınızda ya da semptomlarda değişiklik gözlemlediğinizde mutlaka sağlık ekibine danışın.
Mümkünse, iştah kaybı tedavisinde ilk adım altta yatan nedeni ele almaktır. Ağız yaraları, ağız kuruluğu, ağrı ya da depresyon gibi durumların tedavi edilmesi, iştahın artmasına yardımcı olabilir.
İştah kaybı ve bununla bağlantılı kilo kaybı için tedaviler; bağırsak yoluyla gıda hareket etmesine yardımcı olan ve iştah açan ilaçlar içerebilir.
Gıdayı bağırsak yoluyla taşımaya yardımcı olan ilaçlar, besin takviyesi içecekleri ve enteral (tüple) beslenme de yararlı olabilir.
İştahsız hissedebilirsiniz, ancak iyi bir beslenme ve sağlıklı kilonuzu korumanın iyileşme süresinin önemli bir parçası olduğunu unutmayın. İyi beslenmek; kanser ve kanser tedavisinin fiziksel ve duygusal yan etkileri ile daha iyi başa çıkmanıza yardımcı olabilir. İştahınız olmadığı zaman doğru beslenmek için aşağıdaki tavsiyeleri göz önünde bulundurabilirsiniz.
- Günde beş-altı küçük öğünler halinde yiyebilir ve aç olduğunuzda atıştırabilirsiniz.
- Gün içerisinde acıktığınız saatlerde yemek yediğinize emin olun.
- Kalori ve protein içeriği yüksek olan besleyici atıştırmalıklar yiyebilirsiniz. Bunlara; kuru meyve, fındık, yoğurt, peynir, yumurta, milkshake, dondurma, mısır gevreği, puding gibi gıdaları örnek verebiliriz.
- En sevdiğiniz atıştırmalık yiyecekleri evinizde bulundurun.
- Yemeklere tereyağı, peynir, fıstık ezmesi, krema, fıdık gibi kalori ve protein açısından zengin soslar ilave edebilirsiniz.
- Öğün aralarında su için. Yemek sırasında su içmek daha çabuk tok hissetmenize neden olabilir.
- Sütlü tatlılar ve milkshake gibi besleyici içecekler tercih edebilirsiniz.
- Yemek yapmak ya da alışverişe çıkmak için kendinizi çok yorgun hissettiğinizde, ailenizden veya arkadaşlarınızdan sizin için yiyecek hazırlamalarını veya satın almalarını isteyebilirsiniz.
- Keyifli bir ortamda, ailenizde ve arkadaşlarınızla yemek yemeye çalışın.
- Geniş tabaklar yerine daha küçük tabaklarda yemek yemeyi deneyin.
- Yiyeceklerin kokusu ya da tadı midenizi bulandırırsa, lezzetini ve kokusunu azaltmak için soğuk ya da oda sıcaklığına geldiğinde yemeyi deneyin.
- Eğer yiyeceklerden tat alma sorunu yaşıyorsanız, lezzetlerini daha çekici hale getirmek için baharatlar ve çeşniler eklemeyi deneyebilirsiniz.
- Ağzınızda metalik tat gibi tat değişiklikleri varsa, yemekten önce naneli veya limonlu şeker yemek yararlı olabilir.
- Bulantı, kusma ve kabızlık gibi gastrointestinal semptomları hafifletmek veya ağrı yönetimi ile ilgili herhangi bir sorun yaşıyorsanız, doktorunuza sorun.
- İştahınızı uyarması için yemeklerden yaklaşık bir saat önce, 20 dakikalık yürüyüş veya hafif egzersizler yapmayı deneyebilirsiniz. Bir egzersiz programına başlamadan önce sağlık ekibine başvurun. Egzersiz aynı zamanda kas kütlesini korumaya yardımcı olur.
- Beslenme programınıza ek tavsiyeler için diyetisyene danışmayı ihmal etmeyin.