Stockholm Sendromu, bu durumla ilgilenen ilk psikiyatrlardan biri tarafından tanımlandığı şekliyle, kaçırılanların hayatlarını kurtarmak veya çektikleri sıkıntıyı daha katlanılabilir kılmak amacıyla kendilerini tutsak edenlerle bağ kurdukları veya onlara sadakatlerini ifade ettikleri bir bozukluktur (Strentz 1980). İlk olarak 1973'te Stockholm bankasındaki bir soygunda rehin tutulan bir grup çalışanın tepkisiyle bağlantılı olarak kullanılan "Stockholm Sendromu" terimi, eskiden büyük ölçüde insan kaçırma ve rehin alma olaylarıyla sınırlıydı. Bununla birlikte, 1970'lerden bu yana, terim çok daha geniş bir vaka yelpazesinde kullanılmaktadır. Sendromun temel bir boyutu olduğu öne sürülen güç dengesizliği ve bu dengesizliklerin yarattığı söylenen yanlış duygusal bağlar, bazı iddiacıların Stockholm Sendromu’nun sadece kaçırma ya da rehin alma vakalarında değil, bir bütün şeklinde sendromun tezahürleri olarak hemen fark edilemeyen birçok durum ve koşulda ortaya çıktığını öne sürmelerine yol açmıştır. Stockholm Sendromu’ndan mustarip olarak tanımlanan gruplar arasında hırpalanmış kadınlar, cinsel veya fiziksel saldırıya maruz kalanlar, istismara uğramış çocuklar, ensest kurbanları, savaş veya siyasi terörizm esirleri, tarikat üyeleri, toplama kampı mahkûmları ve köleler yer alıyor. Bugüne kadar, kaçırılan kurbanlar arasında Stockholm Sendromu’nun sıklığı veya ruh sağlığı üzerindeki uzun vadeli etkileri hakkında çok az çalışma yapılmıştır. Ayrıca, ev içi şiddete maruz kalmış kadınlarda ve savaşa katılan askerlerde (burada akut operasyonel stres olarak tanımlanır) Stockholm Sendromu’nu belirlemek için farklı derecelendirme ölçekleri mevcut olmasına rağmen, Stockholm Sendromu herhangi bir uluslararası sınıflandırmaya dahil edilmemiştir. Psikiyatri sistemi ICD-10'da Akut stres reaksiyonu kategorisi (olağanüstü stresli yaşam olaylarının tetiklediği geçici bozuklukları içerir) muhtemelen en alakalı olanıdır.
Stockholm Sendromu’nu tanımlamak için kriterler öne sürülmüştür; en çok alıntılananlar, Graham'ın (1995) kurban edilmiş farklı dokuz grup üzerinde yaptığı bir araştırmaya dayanan kriterleridir. Graham, Stockholm Sendromu’nun gelişiminin dört öncülünü varsayar: 1) hayatta kalmaya yönelik algılanan bir tehdit vardır ve şuna inanılır: tehdidin gerçekleştirileceği, 2) tutsağın esir alan kişiden biraz nezaket görmesi, 3) rehinenin, esir alan kişinin bakış açısı dışındaki bakış açılarından izolasyon yaşaması ve 4) rehinenin kaçmak için algıladığı yetersizlik. Birkaç yazar, kaçış umudunun altta yatan bir neden olabileceğini öne sürüyor. Korkunun neden olduğu güçlü uyarılma durumları çekim (bağlanma) olarak yanlış yorumlanabilir; bu duyguları aşk olarak etiketleyerek rehineye umut ve dolayısıyla olası kaçış yolları sağlar. Rehine, daha dostça bir davranış benimseyerek, esaret stresine daha iyi uyum sağlayabilir. Sahte bir kimliğe bürünmenin, mağdurların esaretle daha iyi başa çıkmalarını sağladığı da düşünülmektedir, çünkü bu, normal dünyaları ile tutsak halleri arasında psikolojik bir ayrım yaratabilir.
Stockholm Sendromu, Aile İçi Şiddet ve Flört Şiddetinin İlişkisi
İnsanlar şiddet vakalarını düşündüklerinde çoğu insanın aklına kanlı burunlar, morarmış gözler, yarılmış dudaklar, kırık kaburgalar gelir. Bu yüzden her zaman “Bunu kabul etmezdim! Bana ilk vurduğunda, o kapıdan çıkmış olurdum! İlk saldırı anında kişinin istismar mağduru olacağına inanarak, yabancı bir saldırıya nasıl tepki vereceklerini hayal ederler ve istismar mağdurunu, partnerinin saldırısına düşündükleri gibi tepki vermediği için suçlarlar. İstismar mağdurlarıyla çalışan kişiler, mağdurların tuhaf ve açıklanamaz buldukları kararları karşısında sık sık hüsrana uğrar ve öfkelenir. Örneğin, şiddet mağdurları sıklıkla:
▪ yaralanmalarını küçümsemek,
▪ kendilerini dövenlerin dava ve yürütme sürecine katılmayı reddetmek,
▪ istismarcıları hapisten çıkarmak için kefalet ödemek ve
▪ onlara şiddet uygulayan kişilerle birlikte kalmak veya onlara geri dönmek.
Fiziksel istismar somut olduğu ve insanların tek gördüğü şey olduğu için ve fiziksel saldırının kendilerine istismar mağdurlarının yaptığı "çılgınca" şeyleri yaptıracağını düşünmedikleri için mağdurun zihinsel olarak dengesiz olduğu sonucuna varırlar.
Maruz kaldığı şiddet nedeniyle zihinsel durumu değişebilir. Kendisine, istismarcısına ve hayatına ilişkin algıları değişebilir. Yalnızca maruz kaldığı fiziksel şiddet nedeniyle değil, aynı zamanda tacizcinin psikolojik saldırıları, Uluslararası Af Örgütü'nün (1973, s. 32) "psikolojik işkence" olarak tanımladığı taktiklerin aralıksız kullanımı nedeniyle de bunlar yaşanabilir. İlk saldırı sırasında, mağduru dünyasını onu yargılayanlardan çok farklı görür. İstismarcı, bu ilk saldırıdan önce, zihinsel istismar ve korkutma taktiklerini tırmandırmak için aylar veya yıllar harcar, ardından gerçek fiziksel saldırıya geçmeden önce onu kontrol etmek için "küçük" fiziksel saldırganlık kullanır. Daha elini bile sürmeden psikolojik olarak onun altını oyar. İstismarcı ona ilk vurduğunda, kurban artık mağdur edilmemiş insanlar gibi değildir ve onlar gibi tepki veremez. Her gün sürekli psikolojik bozulma yaşarken korku içinde yaşamak, onu dışarıdan gelenlerin hayal edebileceğinin çok ötesinde değiştirir. Şiddet mağdurlarında izolasyon çok görülen bir durumdur. Mağdurlar kendilerini birçok yoldan izole edebilir.
Coğrafi İzolasyon: Kırsal alanlarda mağdurlar, bir yolun sonunda veya arka ormanda yaşayabilir. Ne kadar bağırırsan bağır, kimsenin seni duymayacağını bilerek, şiddet yanlısı biriyle yaşamaktan daha korkunç çok az şey vardır.
Sosyal izolasyon -Aile, arkadaşlık, iş: Birçok şiddet uygulayan kişi, kurbanın arkadaşlarının kim olduğunu ve kiminle vakit geçirdiğini kontrol ederek, çiftin kiminle sosyalleşeceğini veya hiç sosyalleşip sosyalleşemeyeceklerini belirler. Kızgınsa, tehditkarsa, şiddetliyse veya hatta başkalarının önünde sadece tartışıyorsa, çiftle ilişki kurmaktan kaçınırlar. Böylece kişi daha da yalnız kalıyor ve istismarcının küçük düşürücü mesajları onun gerçeği oluyor çünkü tek işittiği bunlar.
Din: Çoğu organize din, yeryüzünde acı çekmenin Cennette sonsuz yaşam için ön koşul olduğu önermesine dayanır. Hristiyanlara, "Tanrı size asla taşıyabileceğinizden daha büyük bir yük vermez" sözü öğretilir. Onlara acılarının ve ıstıraplarının çarmıhını tıpkı Mesih'in yaptığı gibi taşımaları söylendi, yeryüzünde ıstırap çekmenin Cennette sonsuz yaşamı kazanmak için ödemeniz gereken bedel olduğu söylendi. ABD ve Kanada'daki Protestan papazlarla daha önce bahsedilen aile içi şiddet anketinde, %26'sı bir kadının kocasına boyun eğmesi gerektiğini ve Tanrı'nın ya şiddete son vereceğini ya da ona dayanma gücü vereceğini kabul etti.
Basmakalıpların İzolasyonu: İstismarcının psikolojik beyin yıkamasıyla pekiştirilen toplumun klişeleri, izolasyon sürecinde güçlü ve etkili bir bölüm oluşturur. Halk, mağdur edilmeye karşı kişisel savunmasızlığının farkına varmaktan kaçınma çabasıyla, genel olarak suç mağdurları (Bard & Sangrey 1986, s. 77, 89) ve özel olarak taciz mağdurları hakkında mağdurları suçlayan basmakalıp düşünceler üretir. Örneğin, sürekli şiddet tehdidi altında yaşamaktan genellikle “şiddet içeren bir ilişki içinde olmak” olarak bahsedilir - sanki şiddet, şiddet uygulayanın seçimi değil de ilişkiden kaynaklanıyormuş gibi.
Aşağılama: Her birimiz, başkalarının bize nasıl tepki verdiğine göre kendi imajımızı oluştururuz. Bir kişi bizim için ne kadar önemliyse, onun bizim hakkımızdaki görüşlerine o kadar çok değer verir ve güveniriz. Bu nedenle, bize değer vermesini ve sevmesini en çok istediğimiz kişi olan partnerimiz, yaptığımız şeyle ilgili bir eleştiri sunduğunda, bunu ciddiye alırız. Hiçbirimiz mükemmel olmadığımız ve partnerimizi memnun etmek istediğimiz için, eleştirisinin sürekli ve giderek kişisel hale geldikçe sözlü tacize dönüştüğünü kabul etmiyoruz.
Önemsiz Taleplerin Zorlanması – Biderman's Chart (NiCarthy 1986, s. 287), bu taktiğin kurbanda bir itaat etme alışkanlığı geliştirdiğini göstermektedir. İstismarcı, tehditler ve gerçek şiddet yoluyla, kurbana yapmayı seçtiği taleplere uymayı öğretir. Hayatı uzun bir kurallar listesi tarafından yönetilir: evin ne kadar temiz olması gerektiği, çocukların nasıl disipline edilmesi veya giydirilmesi veya beslenmesi gerektiği, zamanını nasıl geçirdiği, nereye gittiği, kimlerle görüştüğü vb. bir dayakçının talepleri karşılanmadığında, çeşitli fiziksel ve psikolojik cezalarla gücünü gösterir. Kurban, sürekli bir yaklaşan kıyamet atmosferinde yaşıyor.
Algıları Tekeline Alma: İstismarcı o kadar tehlikeli bir ortam yaratır ki kurban tamamen burada ve şimdi güvende kalmaya odaklanır. Biderman's Chart'a göre algının tekelleşmesi psikolojik bir durumdur. psikolojik olarak manipülatif taktiklerin kendi başlarına veya fiziksel saldırılarla birlikte kullanılmasıyla yaratılan bir korku ve yaklaşan ceza atmosferinde yaşamaktan. Kurbanların düşünceleri ve eylemleri kısa vadede güvende kalmaya odaklanır. "Gözlerin kapalıyken tünelin ucundaki ışığı görmek zor."
Romantik İlişkiler
Şiddet uygulayan kişi kurbanına defalarca "Beni bırakırsan kimse seni istemez" der. Zamanla buna inanmaya başlar ve ayrılmayı düşünürken, hayatla tek başına yüzleşmek zorunda kalacağı gerçeğiyle yüzleşmek ve kabul etmek zorundadır: bir daha asla başka bir ilişkiye sahip olmamak, asla iyi bir erkek rolüne sahip olmamak. çocukları için model olmak, arabasını rüzgârla oluşan kar yığınından çıkarmaya yardım edecek birine asla sahip olmamak - değersiz, işe yaramaz ve istenmeyen biri olduğu öğretilmiş biri için tüm korkutucu seçenekler. Anna Freud’a göre istismarcıyla veya kişinin hayatındaki baskın bir otorite figürüyle özdeşleşme kavramı, kaygı ve cezadan kaçınmak için bir savunma mekanizmasıdır. İstismarcının tekrarlanan şiddet eylemleriyle istismar içeren bir ilişki ne kadar uzarsa, kurban sadece istismarcının kontrolünde olan temel ihtiyaçlar için değil, hayattaki basit rahatlıklar için de partnerine daha fazla güvenmeye başlar. Tekrarlanan istismar sadece mağduru zayıf ve korkak yapmakla kalmaz, aynı zamanda mağdura partnerinin ilişkinin merkezi gücü olduğu çaresizlik fikrini aşılar. İstismarın aralıklı doğası ile ilişkinin kutuplaşması, mağdurun yaşanan istismarı rasyonalize etmeye başlaması, failin daha fazla hakimiyet kurması için zemin hazırlar. Saldırganın daha fazla kontrol elde etmek için kullandığı müzakereler, girişkenlik ve sorun çözme gibi etkileşim teknikleri, istismarcının ilişkinin merkez kutbu olma şansını artırır ve failin gerçek olsun ya da olmasın küçük nezaket eylemleri, ilişkinin kutuplaşmasını ve dinamiklerini daha da sağlamlaştırır (Dutton & Painter,1993; Graham ve diğerleri, 1995).
Kaynakça
-Namnyak, M & Tufton, Nicola & Szekely, R & Toal, M & Worboys, S & Sampson, Elizabeth. (2008). 'Stockholm syndrome': Psychiatric diagnosis or urban myth?. Acta psychiatrica Scandinavica. 117. 4-11. 10.1111/j.1600-0447.2007.01112.x.
-Adorjan, Michael & Christensen, Tony & Kelly, Benjamin & Pawluch, Dorothy. (2012). Stockholm Syndrome as Vernacular Resource. The Sociological Quarterly. 53. 454-474. 10.2307/41679728.
-Hostages In The Home: Domestic Violence Seen Through Its Parallel, The Stockholm Syndrome. Community practitioner: the journal of the Community Practitioners' & Health Visitors' Association 80(10):32-34
-Ahmad, Amna & Aziz, Mudassar & Anjum, Gulnaz & Mir, Farah. (2018). Intimate Partner Violence and Psychological Distress: Mediating Role of Stockholm Syndrome. Pakistan Journal of Psychological Research. 33. 541-557.