1879'da Kabil kalesi Bala Hisar
Dünya işgalcilerin ayaklarının altında yanıyor
Görünüşe göre İngilizler, Kandahar, Kabil ve Afganistan'ın diğer önemli şehirlerini ele geçirerek ve uysal emir Shuja'yı başkente yerleştirerek, ülkede kalıcı hakimiyetin temellerini attılar.
İngilizler Herat'a yerleştiler ve yeni fetihler için hazırlanıyorlardı. İstilacı ordunun yaklaşık yarısı Afganistan'da kaldı: 7 İngiliz askeri, 13 "Şah birliği" Shuja (İngilizlerin pahasına içeriyordu) ve 5 Sih. Genel komut General Cotton tarafından icra edildi.
Durumun tam bir zaferden uzak olduğu çok geçmeden anlaşıldı.
İlk olarak, İngilizler sağlam yerel otoriteye güvenemediler. Shuja, yerel feodal beyler ve sıradan insanlar arasında otoriteye sahip değildi. Gücü yanıltıcıydı ve yalnızca İngiliz birliklerinin konuşlandığı yerlere yayıldı.
İngilizler olmasaydı, emir hemen devrilecekti. Şah Şuja, 1839-1840 kışında Celalabad'da yaşarken, şehrin çevresinde bir piyade tugayı ve hafif bir süvari alayı konuşlandırıldı. Kelimenin tam anlamıyla İngiliz süngüleri üzerinde oturuyordu. Ülkenin, arkasında nefret edilen işgalcilerin durduğu bir kukla tarafından yönetildiği halk için açıktı.
İkincisi, İngilizlerin kendileri doğrudan işgalciler gibi davranarak halkın nefretine neden oldu.
İngilizler şehirleri ve köyleri yağmaladılar, değerli her şeyi, yiyecek, yem ve atlı ulaşımı aldılar. Bazı bölgelerde nüfus, vergi tahsilatı kisvesi altında soyuldu.
Bütün bunlara zorbalık, işkence, cinayet ve şiddet eşlik etti. Halkın her türlü direnme girişimi terör tarafından ezildi, direnen köylerin sakinleri kurşuna dizildi ve diri diri yakıldı.
Buna ek olarak, İngiliz makamları, Afganistan'daki işgal ihtiyaçlarının maliyetini önemli ölçüde azalttı ve bu da önemli miktarda - yılda 1 bin pound.
Shuja yetkilileri, yerel feodal beylerden bir pay alarak emirleri için haraç ve vergi toplamaya başladılar. Ve İngilizler yerel liderlere, hanlara ve feodal beylere eski sübvansiyonları ve sadakaları ödeyemedi.
İngilizlerin yerel halktan doğrudan ve sistematik "beslenmeye" geçişi, yerel soyluların ceplerine zarar veriyordu. Bu nedenle, soyluların bir kısmı kısa sürede İngilizlere karşı düşmanca bir tavır aldı.
Afganların İngilizlere olan nefretindeki bir diğer faktör de yerel kızlara karşı davranışlarıydı. Bekar İngiliz subaylar, soylu ailelerden olanlar da dahil olmak üzere yerel kadınlardan oluşan haremler yarattı.
Özellikle, böyle bir yerel güzellikler haremi, tekrar Kabil'e gelen bir diplomat Kaptan A. Burns tarafından yaratıldı.
Bu, İngilizler için ebeveynlerden, akrabalardan, taliplerden ve diğer Afganlardan çok sayıda tutarlı kötü niyetli kişi yarattı.
Asil Kandahar güzeli Begyum Jan. 1848 James Ruttree tarafından litografi. Teğmen Rattree, 1842'de Birinci Anglo-Afgan Savaşı'nın son aşamasında Pollock'un cezalandırma seferine katıldığında Kandahar'daydı.
Ayaklanmalar
Zaten Eylül 1839'da, General Keane komutasındaki Bombay Tümeni askerleri Hindistan'a gönderildi. Birlikler Gazne ve Ketta üzerinden Belucistan'a yürüdüler ve burada yerel halk Bolan Boğazı'ndan gelen İngiliz birliklerine saldırdı.
Aynı ay, Kabil-Kazni yolu üzerinde, para yardımı ile bir konvoyu koruyan bir İngiliz müfrezesine saldırı düzenlendi. Müfreze başkanı Albay Hering öldürüldü. Kaptan Utram ve Binbaşı McLaren liderliğindeki cezai bir keşif, soygunculara karşı gönderildi.
Asi Ghilzailer Peşaver'e kaçtı.
Ekim 1839'da İngilizler Kelat'ı (Kalat) bastı, beyliğin hükümdarı Mehrab Han öldü.
Beyliğin hazineleri İngilizlerin mülkü ilan edildi ve yağmalandı. Bunların arasında değerli taşlar, inciler ve beklenmedik bir şekilde Avrupa'dan gelen çok sayıda lüks mal vardı.
1840 baharında, Shuja'nın gücünü tanımayan Ghilzai kabileleri yeniden isyan etti.
İngiliz Kandahar - Kabil'in en önemli iletişimini kestiler. General Nott, Kandahar'dan ayaklanmayı büyük güçlükle kana bulayan iki müfreze gönderdi.
Sonunda yerel kabileleri yatıştırmak için, emirin danışmanı William McNaughten (Macnaghten), Ghilzailerin liderlerine rüşvet vermek için para ayırdı. İngilizler ayrıca, işgalcileri beslemek istemeyen Hazarların isyan ettiği Bamiyan bölgesinde cezai bir kampanya düzenlemek zorunda kaldı.
Gilzailer daha sonra Gazne bölgesinde tekrar ayaklandılar.
Bu arada Kelat Beyliği'nde yeniden ayaklanma başladı. Baluchiler, Teğmen Clark'ın İngiliz müfrezesini öldürdü. Daha sonra Kelat'a baskın düzenleyerek Teğmen Loveday'in İngiliz garnizonunu öldürdüler. Curry kabilesi Quetta'yı kuşattı. İngilizler, güney Afganistan ve Belucistan'daki durumu istikrara kavuşturmak için buraya ek birlikler taşımak zorunda kaldı.
Ağustos 1840'ta İngilizler, şehir surlarının 5 kilometre kuzeyinde ve Kabil'deki Bala Hisar kalesinin 9 kilometre kuzeydoğusunda bulunan Kabil yakınlarında bir askeri kampın inşasını tamamladı.
Bala Hisar kalesi, bölgeye hakim olduğu için stratejik bir yapıya sahipti. Shuj ul-Mülk haremini kaleye yerleştirdi.
Ve yeni İngiliz kampı bir yandan kanalla, doğu ve batıdan da ateş edebileceği Siyah-Sanga ve Bemaru tepeleriyle sınırlıydı. Burada ailelerin geldiği asker kışlaları ve memurlar için evler inşa edildi. Birçok yalnız subay şehirde yaşamayı tercih etti.
Bala Hisar gibi mükemmel bir pozisyonun terk edilmesi, İngiliz komutanlığının ölümcül bir hatasıydı.
Afgan Emiri Shuja ul-Mülk, 1841'de Bala Hisar'da. James Ruttree tarafından bir çizimden sonra litografi
Dost Muhammed'in Yakalanması
Bamiyan yakınlarındaki Hindukuş geçidi bölgesinde yeniden huzursuzluk çıktı.
İsyancılar İngiliz birliklerine ve karakollarına saldırdı. Eski Afgan hükümdarı Dost Muhammed, elverişli durumu kullanmaya ve Afganistan için mücadeleyi sürdürmeye karar verdi.
Özbek Hanlığı hükümdarı Khulm Mir Vali'nin desteğiyle 8 kişilik bir müfreze topladı ve Eylül 1840'ta İngilizlere karşı çıktı. Özbek milisleri İngilizleri Saigan'a (Seigan) geri itti.
Burada bulunan "Şah'ın birliği" Shuji'den büyük bir Afgan askeri müfrezesi isyan etti ve komutanı Salih Muhammed ile birlikte Dost Muhammed'in yanına gitti.
İngilizler Albay Denny'nin tugayını Bamiyan bölgesine nakletti. İnatçı bir savaşta, topçu üstünlüğünden yararlanan İngilizler aldı.
Dost Muhammed yenildi ve neredeyse ele geçirildi. Tekrar kaçarak Kühistan dağlarına saklandı. İngilizler, Hulm hükümdarını Dost Muhammed'e yardım sağlayamayacağı bir anlaşma imzalamaya zorladı.
Ekim 1840'ta Doğu Ghilzai kabileleri, Kabil ve Celalabad arasındaki geçişleri işgal ederek, İngilizlerin onları Pencap ve Hindistan ile bağlayan ikinci en önemli iletişimini kesintiye uğrattı.
İngilizler eski konumu geri getirmeye çalıştı.
Kabil'in güneydoğusundaki Tezin vadisinde inatçı bir mücadele başladı. İsyancılar devraldı. İngilizler yolunu Peşaver'e kaptırdı.
Kuhistanlı Tacikler, Dost Muhammed'in ayaklanmasını desteklediler.
Eski emirin faaliyeti Kabil'de büyük endişe yarattı. Macnaghten Hindistan'dan takviye istedi. Hindu Kush'taki İngiliz siyasi ajanı Dr. Percival Lord, ölü ya da diri, asi hükümdar için 100 rupi teklif etti.
2 Kasım 1840'ta, Parvan-Dara geçidi bölgesindeki bir savaşta, Emir Dost Muhammed, Tacik milisleriyle birlikte General Robert Sale tugayını yendi. Lord savaşta öldürüldü. 2. Süvari Alayı savaş alanından kaçtı. İngilizler Çarikar'a çekildi.
Pervan zaferinin Afganistan'da büyük etkisi oldu.
Ancak Dost Muhammed bu zaferi bir isyan çıkarmak için kullanmadı.
Ailesinin Gazne'de İngilizler tarafından esir alındığını öğrendikten sonra Kabil'e gitti ve Macnaghten'e teslim oldu. Oğlu Ekber teslim olmayı reddetti ve Buhara Hanına kaçtı.
Dost Muhammed ve geniş ailesi, Ludhiana'da onurlu bir sürgüne gönderildi. Eski emir Kalküta'ya getirildi ve burada Auckland Genel Valisi tarafından karşılandı. Yılda 30 £ emekli maaşı verildi.
Özünde, İngilizler, Burns'ün daha önce tavsiye ettiği gibi, Dost Muhammed'e güvenmeliydi. Tecrübeli bir komutan ve bilge bir devlet adamıydı, Afganistan'da otorite sahibiydi. Ama bunu anlamak için ağır bir yenilgiye katlanmak zorunda kaldım.
Kasım 1840'ta, Cotton'un istifasından sonra Afganistan'daki İngiliz birlikleri, Tümgeneral William Elphinstone tarafından yönetildi. Kabil'deki garnizon, Albay John Shelton tarafından yönetiliyordu.
Dost Muhammed Han, Kabil'e dönmeden bir buçuk yıl önce, Peşaver sürgünündeki sevgili genç karısından oğluyla birlikte. Teğmen James Ruttree'nin çiziminden sonra litografi
yangın büyütme
1840-1841 kışında İngilizlerin ve kuklalarının durumu bozulmaya devam etti.
Dost Muhammed'in yakalanması durumu iyileştirmedi. Shuji ve görevlileri herkes tarafından nefret ediliyordu. Ülke soygununa katıldılar.
Vezir Molla Şikor, daha sonra çarşılarda daha yüksek bir fiyata satılabilmesi için ülkedeki tüm unların mühürlenmesini emretti. Tüm suçlar ve kabahatler için Şah'ın vekillerine para ile ödeme yapmak mümkündü.
Anglo-İngiliz birlikleri, maaş almayan tüm bölgeleri yağmaladı.
Ülke resmen kaynadı.
Ağustos 1841'de Kandahar'daki İngiliz subaylardan biri eve şunları yazdı:
“... İnsanların bizden ne kadar nefret ettiğini anlatamam: Bir Avrupalıyı öldüren aziz sayılır. Yakın zamana kadar bu tür birkaç cinayet işlendi ve burada kalamayız, kalmamalıyız; onurumuzu kaybetsek bile geri dönmeliyiz.
1840'ın sonunda Belucistan'da huzursuzluk yeniden başladı.
İsyancılar tekrar Kelat'ı ele geçirdiler, İngilizler tarafından dikilen emir Navaz Han'ı devirdi ve Mehrab Han'ın en küçük oğlu Nasır Han'ın hükümdarı ilan edildi. Kandahar'ın batısındaki Durran kabileleri, Dost Muhammed'in oğlu Ekber Han'ın önderliğinde isyan etti.
Durrani müfrezeleri Kandahar'ı kuşatmaya bile çalıştı, ancak yenildi.
İngiliz ajan Henry Rawlinson, isyanı entrika ve rüşvetle bölmeye çalıştı ancak başarısız oldu. Kandahar'dan gelen İngiliz birlikleri bir süre ayaklanmayı bastırdı.
Bala Hisar Kalesi
Kabil'de ayaklanma
Doğu Ghilzai kabileleri, Kabil'den Peşaver'e giden yolu kontrol etmeye devam etti.
Ekim 1841'de, Kabil'den buraya bir Genel Satış tugayı gönderildi. Celalabad'a girmek için zorlukla savaştı ve daha fazla kayıp verdi. Generale birkaç kez Kabil'e dönmesi emredildi, ancak Celalabad kalesinin güçlü duvarlarının arkasında oturmayı tercih etti.
Kühistan'da yine bir ayaklanma oldu.
İngiliz siyasi ajanı E. Potinger'in ikametgahı Charikar'daydı ve bir Gurkha piyade taburu konuşlandırıldı. 10 günlük bir kuşatmanın ardından İngiliz garnizonu tamamen yok edildi ve Charikar isyancılar tarafından işgal edildi. Potinger kaçmayı başardı.
Aynı zamanda, Gazne'ye 150 km uzaklıktaki küçük Shahabad kasabasında Kaptan Woodburn'un küçük bir İngiliz müfrezesi (45 kişi) imha edildi. Hayber Boğazı'nda yaşayan kabileler işgalcilere karşı ayaklandı. Ali Mescidi'nde İngiliz garnizonuna saldırdılar.
Eylül 1841'de, Kabil'deki Abdullah Han Achakzai'nin evinde, liderler toplantısında genel bir ayaklanma kararı alındı.
Kabil'deki ayaklanma 2 Kasım 1841'de başladı. Kabil'deki minarelerden "kafirleri" öldürme çağrısı yapıldı.
Bu çağrı, ülkedeki durumu kontrol etmeye devam ettiklerine inanan İngilizler için tam bir sürpriz oldu.
Binlerce Afgan askeri sivil kisvesi altında şehre girdi. İsyancı kalabalıklar İngiliz Valisi Burns'ün ikametgahına saldırdı. Muhafızların direnişini ezdiler ve Burns'ü paramparça ettiler. Şehirdeki İngilizler öldürüldü.
Kabil yakınlarındaki Şirpur müstahkem kampında konuşlanan İngiliz birliklerinin morali o kadar bozulmuştu ki ayaklanmayı bastırmaya çalışmadılar bile. İngiliz kuvvetlerinin komutanı General Elphinstone (Elphinstone), zayıf, kararsız ve beceriksiz bir komutan olduğunu gösterdi.
Başkentteki katliamın cezasız kalması İngilizlerin zayıflığını gösterdi.
İsyancıların tepeleri Kabil'e döküldü. Kuhistan aşiretlerinin ileri gelenleri müfrezeleriyle birlikte geldiler. 22 Kasım'da Ekber Han, 6 kişilik bir Özbek milis gücüyle Kabil'e geldi.
Shuji'nin gücü çöktü, birlikleri hızla kazananların tarafına geçti. Hindistan'da toplanan Anglo-Hint kuvvetlerinin çavuşları ve askerleri bile onların örneğini izledi.
Kısa süre sonra İngilizler, onlar için bir tuzak haline gelen Shirpur kampında ablukaya alındı. İsyancılar, inatçı bir savaşın ardından bölgeye hakim olan Bemaru tepesini ele geçirdi. İngilizler toplarının bir kısmını kaybetti.
Yaklaşık 4 asker ve 500 sivilin (subay ve asker aileleri, hizmetliler, destek personeli vb.) kuşatma altındaki kampta olduğu ortaya çıktı. Gazne, Kandahar ve Celalabad gibi diğer büyük şehirlerde engellenen İngiliz garnizonları Elphinstone'un müfrezesine yardım edemedi. Genel ayaklanma bağlamında da kendilerini ölüm tehlikesiyle karşı karşıya buldular.
Tüm iletişim hatları kesildi.
Kandahar'daki İngiliz birliklerinin komutanı General Nott, şunları kaydetti:
"Hiçbir Avrupalı, vurulma veya hacklenerek ölme tehlikesi olmadan 200 metre yürüyemez."
General Elphinstone kampını çevreleyen tepelerden mükemmel bir şekilde çekilmiş bir vadide kurdu. James Ruttree'nin bir çizimine dayanan bir litografi, Afganları bir İngiliz kampını bombalamaya hazırlanırken gösteriyor.
Devam edecek ...