Empatiden Mi Yoksa Kaygıdan Mı Yardım Ediyoruz?
Sokakta bir aile üyesine, bir arkadaşa veya bir yabancıya yardım ettiğimizde, kendimizi fedakar ve kibar hissederiz. İhtiyacı olan bir kişi adına gitmek, daha iyi , yüksek değerlere ve ahlaka sahip insanlar olduğumuza inanmamızı sağlar . Benzer şekilde, yardım etmeyi reddettiğimizde bencil hissederiz; ve aynı şekilde başkalarına destek sunmayı reddedenleri de yargılıyoruz. Peki ya yardım etme davranışı tam olarak özverili bir davranış değilse?
Başkalarına yardım etme ve cömert olma arzunuzun ardındaki gizli motivasyonları düşünmeyi hiç bıraktınız mı? Her zaman anlayış ve empati duygularından etkilendiğinizden emin misiniz? Ya diğer kişinin iyiliğine katkıda bulunma arzusu dayanışmanızın nedeni değilse? Bazı araştırmalar bu yaklaşımları araştırarak ilginç sonuçlara varıyor.
Empatiden mi yoksa kaygıdan mı yardım ediyoruz?
İnsanlar tarafından yayılan prososyal davranışlar, onlarca yıldır çalışma ve araştırma konusu olmuştur. Neden yardım ediyoruz Bu yatkınlıkla mı doğuyoruz yoksa kültürel bir öğrenme mi? Bu konudaki bu ve diğer sorular çok sayıda yazar tarafından incelenmiş ve tartışılmıştır.
Beyin düzeyinde, acı çeken başka bir kişiyi gözlemlemenin , birinci kişide ağrının işlenmesinde yer alan aynı sinir ağlarını harekete geçirdiği kanıtlanmıştır. Yani, bir dereceye kadar başkalarının acısını kendi acımız gibi deneyimleyebiliriz.
Ama bu gibi durumlarda tam olarak ne hissediyoruz? Daha ampirik bir desteğe sahip gibi görünen hipotez, muhtaç bir kişinin görüşüyle karşılaştığımızda iki farklı şekilde tepki verebileceğimizi belirten hipotezdir :
- Bir yandan , diğerinin durumuna ıstırap, iğrenme, endişe veya korku ile tepki verebiliriz .
- Öte yandan, şefkat ve anlayışı deneyimleyebiliriz, gerçekten duygulanmış hissedebiliriz.
Bazı veya başka duyguların uyandırılması, çeşitli faktörlere bağlı olacaktır. İlk olarak, bireyin kendini içinde bulduğu özel ıstırap bağlamından, ama aynı zamanda onu gözlemleyen kişinin kişisel eğiliminden de. Aynı olayla karşılaşan iki kişinin tepkileri farklı olabilir; ve aynı kişi, diğerlerinin acı çektiği iki duruma farklı tepki verebilir.
Motivasyonumuz nedir?
Durum ne olursa olsun, içimizde ıstırap ya da merhamet uyansa, ihtiyacı olanlara yardım etmemiz muhtemeldir. Ancak, her durumda motivasyonlar çok farklı olacaktır.
Telaş, iğrenme ya da endişe yaşadığımızda, hareket tarzımız bencildir; yani karşımızdakinin onu sıkıntıda görmenin verdiği rahatsızlığı gidermesine yardımcı oluyoruz. Aksine, duygulanırsak, kendimizin değil, diğerinin acısını hafifletmeyi amaçlayan gerçekten özgecil bir motivasyonla hareket ederiz.
Bu gerçek, üniversite öğrencileri ile yapılan birçok çalışmada doğrulanmıştır. Onlarda, harekete geçirilen yardım örüntüsü türünün yaşanan duygulara bağlı olduğu bulundu. Yani, ıstırapla harekete geçenlerde onu azaltma motivasyonu ile hareket ettiler ve şefkati harekete geçiren ve diğerinin ihtiyacını azaltma maksadıyla hareket ettiler.
İçimizde ne tür bir tepki uyandıracağını seçemeyiz, bu nedenle gruplardan birinin ahlaki düzeyde diğerinden az ya da çok destekleyici olduğunu onaylayamayız. Ek olarak, çalışmalardan birinde ilginç bir gerçek ortaya çıktı: Yardımın kişisel maliyeti yüksek olduğunda, gerçek empati hissetme eğiliminde olanlar bencil bir davranış modeli gösterdiler. Görünüşe göre kişisel bir fedakarlık olduğu gerçeği, ilk özgecil dürtüyü geçersiz kıldı.
Biz umursayan varlıklar mıyız?
Bu bulgular, insanların gerçekten ne kadar ilgili, fedakar ve cömert olduklarına ilişkin sürekli var olan belirsizliğe katkıda bulunuyor. Birçok durumda yardım etmenin bize bir tatmin duygusu verdiğini zaten biliyorduk; ama artık kendi rahatsızlığımızdan kaçınmamıza da yardımcı olabileceğimizi biliyoruz.
Öyleyse, kendi duygularımız bu kadar ilgili olduğuna göre, gerçekten başkası için endişe duyduğumuzu söylemek mümkün mü? Her durumda ve gizli motivasyon ne olursa olsun, olumlu sosyal davranışlar faydalıdır. Onları alanlara ve görünüşe göre birçok durumda onları gerçekleştirenlere de yardım ediyorlar. Aynı nedenle, daha tatmin edici bir sosyal birliktelik karşısında onları teşvik etmeye devam etmek önemlidir.