Kolorektal kanserlerde koruyucu faktörler nelerdir?
Kolorektal kanserlerde risk faktörlerinin yanında bazı koruyucu faktörler tanımlanmıştır. Birçok çalışma sebze ve meyveden zengin diyet ile beslenmenin kolorektal kanserden korunmayla ilişkili olduğunu göstermiştir. Meyve, sebzeler bol miktarda vitamin, mineral, lif ve antioksidan içerdiği için kolon kanserinin engellenmesinde iş görebilir. Kırmızı et ve işlenmiş et ürünlerinin tüketimini azaltmak etkili olabilir. Süt, yoğurt ya da peynir gibi kalsiyum açısından zengin gıdalar tüketmek kolorektal kanser riskini azaltmaktadır.Alkol tüketimini azaltmak ya da bırakmak dakolon kanseri oluşum riskini azaltmaktadır. Yağ açısından zenginbir diyetin genellikle sağlıksız olduğu düşünülür, ancak bu bağırsak kanseri için spesifik bir etmen değildir. Genel sağlığınız açısından yağları, özellikle de hayvansal yağları azaltmak iyi bir fikirdir.
Daha fazla fiziksel egzersiz yapan kişiler kolon ve rektal kanser açısından daha düşük risk altındadırlar. Egzersizin nasıl işe yaradığını bilmiyoruz. Hormon seviyelerini etkiliyor olabilir. Belki de gıdaların bağırsaklarınızda kalış süresini bile değiştiriyor olabilir.
Aspirin ve ibuprofen (Nurofen) gibi non-steroid (steroid olmayan) antiinflamatuar ilaçlar (NSAID) bağırsak ve sindirim sisteminin diğer kanserlerine karşı korumaya yardım etmektedirler. Araştırmalar, bağırsak kanserinden korunmak için aspirin gibi ilaçların kullanılmasını incelemektedirler.
Hormon replasman tedavisi ve doğum kontrol hapları bağırsak kanserine karşı koruyucu olabilir. Sigara kullanmıyorsanız ve D vitamini seviyeniz ortalamanın üzerindeyse daha düşük risk altındasınız demektir.
Sağlıklı kilonuzu koruyun ve kilo almayın. Bunun için zayıflamanız gerekiyorsa doktorunuzla konuşup diyetisyene başvurabilirsiniz. Eğer kilonuz normal sınırlarda ise günlük spor ve düzenli beslenme ile kilonuzu koruyun.
Herkesin üzerinde anlaştığı bir tarama programı yoktur. Yapılan çalışmalar tarama programlarının kolorektal kansere bağlı ölümleri azalttığını göstermiştir. Herhangi bir belirti göstermeyen hastalarda kanseri erken bir evrede tespit etmeyi amaçlamaktadır.
Tarama programlarına, hastaların kişisel öyküleri, ailesel riskleri ve tıbbi durumları değerlendirilip, hastanın risk faktörüne göre yapılır. Ortalama bir kişide kolorektal kanser ve polip taraması 50 yaşında başlanmalıdır. Ulusal Kanser Enstitüsü’nce yılda bir kez parmakla rektal muayene ve gaitada gizli kan testi önerilmektedir. Şüphe çeken durum saptananlarda ise kolonoskopi ve biyopsi eklenmelidir. Gene her beş yılda bir sigmoidoskopi ve her 10 yılda bir kolonoskopi önerilmektedir.
Bağırsak kanseri açısından yüksek risk grubunda olan kişilere, ulusal tarama programınınkinden daha genç yaşta Ulusal Sağlık Hizmeti’nde taranması teklif edilir.
Familyal (ailesel) adenomatözpolipozis (FAP) ailesindeki bireyde FAP geni varlığı araştırılmalıdır. 18 yaşından başlanarak heryıl sigmoidoskopi yapılmalıdır.
Herediter (kalıtsal) non-polipoziskolorektal kanser (HNPCC) de 20-25 yaşından başlanarak, ailede görülen ilk kanser vakasından 10 yıl önce başlanarak kolonoskopi yapılmalı, 1-2 yıllık aralarla tekrarlanmalıdır. Ailesinde birinci derece akrabasında 60 yaşın altında kolon kanseri veya adenamatöz polip saptananlarda tarama yaşı 40 yaşında başlanmalı yada yakınına kanser konulan yaşın 10 yaş öncesinde başlanmalıdır. Beş yılda bir tekrarlanmalıdır. Adenomatöz polip nedeniyle polipektomi yapılanlar, bir yıl sonra kolonoskopi yenilenir. Normalse 3 yıl sonra ve gene 5 yıl sonra tekrarlanır.
Prof.Dr. Adem Dervişoğlu