öyküsü çok sağlamdır. yazarının edebi yeteneği biraz daha iyi olsa bir türk ailesinin öyküsü
ile aynı ayarda bir yapıt olabilirmiş. yazık olmuş...
--- spoiler
---
yazar münevver ayaşlı sanırım romantik akımdan etkilenmiş; ikide bir akışı kesip araya kendi fikirlerini sokuşturup duruyor. ittihat ve terakki'ye saydırdığı, lanetler okuduğu kısımlara aldırmadım; ama iş cumhuriyet dönemi chp yönetimine dek uzanınca tepem attı. hanfendi cumhuriyetin ilk yıllarında anadolu'nun görgüsüz köylülerinin "kendini yetiştirmek" suretiyle devletin önemli kadrolarını doldurmasını şiddetle eleştiriyor; onların çapsızlığını, avrupai olmaya özenip bu yaşam tarzını kendilerine yakıştıramalarını yerden yere vuruyor. romandaki miralayın hanımı azize hanımın ağzından şöyle cümleler dökülüyor mesela:
"bu iddialı ve ilerici ankara'da en aşağı yüz sene geriye gittiğimi hissediyorum. zira kendi büyükannem, ki aşağı yukarı yüz senelik bir mazi oluyor, benim büyükannem muammer'in (damadı) annesinden daha uyanık, daha ileride bir kadındı."
(ayrıca yazar bu monologun devamında büyük bir hataya imza atarak diğer bir roman karakteri olan cavidan'ı hiç görmemiş olan azize hanımın ağzından "muammer hatta zavallı avantürye cavidan'la bile kıyas edilemez," dedirtiyor. neyse, onu geçelim...)
köşklerde konaklarda yaşamış olan azize hanım, köylü anayı beğenmiyor yani. yazarın zihniyeti de bu yönde. osmanlı'nın gerçek varisleri olarak paşazadeleri, saray efradını gösteriyor. anadolu insanını hor görüyor. evet, belki o insanlar görgüsüzdür, fakirlikten gelip "kendilerini yetiştirmişler"dir (yazar hanım bu kendini yetiştirme işini de küçümsediği için böyle tırnak içinde yazıyorum). hatta ilk zamanlar çapsız dahi olabilirler; çünkü gerçekten de kurtuluş savaşı sonrası türkiye'sinde kalifiye insan yetersizliği had safhadadır (galatasaray lisesi son sınıflarının hepsi çanakkale'de şehit olmuş, o sene gs mezun vermemiştir örneğin... savaşlarda en değerli insan kaynaklarımız elden gitmişken kalifiye insan yetersizliği olmaması mümkün mü?) fakat acaba onları bu görgüsüzlüğe, bu eğitimsizliğe mahkum eden kimdir? osmanlı hanedanının ta kendisi değil mi? yıllarca türk çocuğunu ezen, eğitimsiz, fakir bırakan onlar değil mi? ayrıca bu çapsız kadrolara rağmen yine de bir şeyler doğru yapılıyor olmalı ki, o yetersizlik ve imkansızlıklar altında bile ülke küllerinden yeniden doğmayı başarmış. ayaşlı bu başarıyı küçümsedikçe ve yurtdışına sürgün edilen hanedana ah vah ettikçe benim de içimi bir tiksinti kaplıyor...
--- spoiler
---
nasıl oldu da bu kitap dizi olarak tv'ye uyarlanmamış diyordum ki trt zamanında uyarlanmış meğer... bence ay yapım'ın falan da keşfedip kanal d veya star tv için uyarlaması yakındır... asil ve köklü bir ailenin zenginlikten fakirliğe düşüşü, büyük aşklar, kurtuluş savaşı yılları, cumhuriyetin ilk seneleri derken aşk-ı memnu'dan yaprak dökümü'ne, oradan esir şehrin insanları'na kadar uzanan bir yelpazede bir olay örgüsü görmek mümkün.