

Thomas Aquinas (Aquinalı Thomas)'ın Yaşamı ve Yapıtları
Thomas Aquinas (Tomas Akuinas diye okunur) kendisinden sonraki bütün bir
felsefe tarihini derinden etkilemiş çok önemli bir düşünürdür. Onun
etkisinin büyüklüğünü, elbette, düşüncelerinden çok faydalanmış olduğu
Aristotelesinkiyle kıyaslamak hiç doğru olmaz. Yine de Thomas Aquinas,
Aristotelesi en iyi şekilde yorumlamış filozof olarak haklı bir üne
sahiptir.


Thomas Aquinas adı, Batıda genel olarak kabul görmüş belli başlı felsefe tarihçilerinin kullanageldikleri bir addır. Kendisini anlatmak bakımından Thomas Aquinas dışında Aquinolu Thomas, sadece Thomas ve Aquinumlu Tommasso adları da kullanılmaktadır. Biz burada, başta da dile getirdiğimiz gibi, güvenilir kabul ettiğimiz Orta Çağ felsefesi uzmanlarının yaygın olarak kullandıkları bir adı tercih ediyoruz. Aquinas adı, kendisinin doğmuş olduğu Aquinumdan gelmektedir. Thomas Aquinas 1224 veya 1225 yılında doğmuştur. Bazı kaynaklarda doğum tarihi olarak 1226 yılı da dile getirilmektedir. Aquinasın babası, Roccasecca ve Montesangiovanni yöresinin hakimiydi. Annesi Theodora (öl. 1255) Napolili Caracciolo sülalesinden gelmekteydi. Babaannesi olan Francesca de Suabia ise Barbarossanın kızkardeşiydi. Buradan anlaşıldığı kadarıyla, Thomas Aquinas sadece felsefi açıdan çığır açmış önemli bir kimlik olarak değil; fakat aynı zamanda döneminin önemli bir siyasal kişiliği olarak da dikkat çekmektedir. Bununla birlikte o, geçmişte pek çok filozofun yapmış olduğunu tekrarlayarak politikadan uzak bir yaşamı seçmiştir.
Septem artes liberales veya yedi özgür sanat iki ana kısımdan oluşmaktadır. Bunlardan birincisi Trivium (üçlü) gramer, retorik ve diyalektik (mantık)ten oluşmakta; ikincisi Quadrivium ise aritmetik, geometri, müzik ve astronomiyi içinde barındırmaktadır. O dönemde kurulmuş olan üniversitelerin bu dallardan hangisine eğilim gösterdikleri, bunların eğitim anlayışlarını da belirleyen önemli bir nitelik haline gelmişti. Thomas Aquinas Napolideki bir okulda 19 yaşına kadar özellikle yedi özgür sanat (septem artes liberales) üzerinde yoğunlaşan bir eğitim aldı. Kendisine ders veren hocaları ağırlıklı olarak Aristotelesçiydiler. Hemen burada, Aristoteles felsefesinin aslında Kilisenin resmî öğretisi ile ciddi bir karşıtlık içerdiğini vurgulamak gerekir. Zira Aristotelese göre evren öncesiz-sonrasız bir yapıydı. Ona göre, Platoncu evren anlayışının önemli figürlerinden biri olan demiurgosa gerek yoktu. Bu konuda Kendisi Hareket Ettirilmeyen İlk Hareket Ettirici (Primum mobile) yeterliydi. Bu yüzden, Aristotelesin Batı Orta Çağında özellikle Fizik ve Metafizik isimli eserleriyle yer alması engellenmekteydi. Buna ilişkin gösterilebilecek en güzel örnek Aristoteles felsefesinin Paris Üniversitesinde çok uzun bir süre boyunca yasaklanmış olmasıdır. Thomas Aquinas, 1244 yılında girdiği Dominiken tarikatında çok önemli filozoflardan dersler aldı. Paristeyken özellikle Albertus Magnusun vermiş olduğu derslerin kendisi üzerinde derin etkiler bıraktığını söyleyebiliriz. Aristotelesin eserlerinin Avrupa üniversitelerinde okutulmasına yönelik yasak, 1210 yılında getirilmiş, 1215 ve 1228 yıllarındaki Papalık emirleriyle de daha sıkı bir şekilde uygulanır olmuştur. 1248 yılında hocası ile birlikte, şimdiki Almanyada bulunan Köln şehrine gitti. Orada kaldığı dört yıl boyunca önemli çalışmalar yaptı ve Albertus Magnusun önerisi üzerine Parise geri döndü. Pariste Petrus Lombardusun Sententiae adlı eseri üzerine dersler verdi. Thomas Aquinas, 1260 yılı başlarına kadar Pariste kaldı. O yıl Napoliye geri döndü. İtalyada değişik şehirlerde 1268 yılına kadar dersler verdi ve aynı yıl Parise geri döndü. 1272 yılında Napolide kurulan bir okulun başına getirildi. 1273 yılının Aralık ayında yazmayı bıraktı. Şu sözlerin kendisine ait olduğu tanıklarca dile getirilmektedir: Artık bir daha yazmayacağım, bu kadarı yeterli. Geriye dönüp baktığımda bütün bu yazılanların büyük bir saçmalık olduğunu görüyorum. Hakikat, kendisinin ifade edilebilmesi için tüm bu saçmalıklara katlanamayacak kadar saf ve biriciktir. Hakikati bir daha asla rahatsız etmeyeceğim.
Sententiae, Petrus Lombardusun sistematik ve mantıksal bir yöntemle kaleme aldığı teolojik konuları ve Kilise Babalarının düşüncelerini çok geniş bir alanda irdeleyen önemli bir eserdir. Bu eser üzerine çalışmak, üniversitelerde magister, yani eğitmen olmak isteyenler için bir gelenek ve hatta zorunluluk haline gelmiştir. Dönemin Papası X. Gregorius tarafından Lyondaki bir toplantıya davet edildi. 1274 yılının Mart ayında yola çıktı; fakat yolda, Campania civarında 7 Martta yaşama veda etti. Thomas Aquinasın bütün eserleri 1570 yılında yayımlanmış Piana baskısında mevcuttur. New Yorkta 1948 yılında yeniden basılan Parma baskısı da (1852-1873) 1871-1880 yıllarında yayımlanmış olan Paris baskısıyla birlikte dikkate değer toplu eser yayımlarıdır. Yirminci yüzyıldaki en önemli yayın çalışması Torinodaki Marietti yayınevi tarafından gerçekleştirilmiştir. Hemen bütün eserlerinin İngilizce ve Fransızca çevirileri vardır. Ülkemizde, De Ente et Essentia adlı çalışması, Betül Çotuksöken- Saffet Babür tarafından Türkçeye aktarılmıştır. (Thomas Aquinas, Varlık ve Öz Üzerine (De Ente et Essentia - Varlık ve Öz Hakkında), Betül Çotuksöken- Saffet Babür, Orta Çağda Felsefenin içinde, İstanbul: Ara yayıncılık, 1989, ss. 259- 292.) Summa Theologiae, De Veritate ve De Animanın bazı kısımları O. Faruk Akyol tarafından Türkçeye aktarılmıştır. Eserlerinin tamamının yaklaşık olarak on üç milyon kelimeden oluştuğunu ileri süren felsefe tarihçileri bulunmaktadır. Bu kadar çok yazmış olan bir filozofun eserleri de çok farklı alanlardadır. Bazıları aşağıda gösterilmektedir: Liber de Veritate Catholicae Fidei contra errores Infidelium seu Summa Contra Gentiles, Summa Theologiae, Quaestiones Disputatae De Veritate, Quaestiones Disputatae De Anima, In octo libros Physicorum exposition, In libros De anima, De unitate intellectus contra Averroistas
Hazırlayan: Sosyolog Ömer YILDIRIM Kaynak: Ömer YILDIRIM'ın Kişisel Ders Notları. Atatürk Üniversitesi Sosyoloji Bölümü 1. Sınıf "Felsefeye Giriş" ve 2., 3., 4. Sınıf "Felsefe Tarihi" Dersleri Ders Notları (Ömer YILDIRIM); Açık Öğretim Felsefe Ders Kitabı