Psikanalizin kurucusu Sigmund Freud, yaşamöyküsü ve çalışmalarını 1925 yılında Leipzig’de Şimdiki Tıp: Otobiyografiler dizisinde yayınlamıştır. Elbette ondan sonra da çalışmalarını sürdürmüş; fakat Hitler Almanyası’nın 1938’de Avusturya’yı işgal etmesi üzerine, Nazilerden kaçan dünyaca ünlü birçok bilgin ve fikir insanı gibi, o da Viyana’dana yrılarak İngiltere’ye geçmiş, 1939’da Londra’da ölmüştür.
Freud, yaşamöyküsü, Yaşamım ve Psikanaliz adlı kitabına “6 Mayıs 1856’da Freiberg’de doğdum…” diyerek başlar. Ailesini, babasının maddi durumunu, çocukluğunu, ilköğrenim yıllarını anlatır: Babası onun meslek seçimini, kendi gönül eğilimine bırakmıştır. Genç Freud ise, hekimliğe ve hekimin toplum içindeki durumuna karşı heves duymamaktadır. Doktor olduktan sonra bile bu durumu değişmemiştir. O, yalnız insan ilişkilerini konu alan bilimleri “öğrenme susamışlığı” ile tutuşmaktadır. Hareket noktası bu olmuştur.
O zaman moda olan, evrensel şeylerin anlaşılmasını olağanüstü bir bir açıklıkla kolaylaştıracak gibi görünen Darwin Teorisi, kendisini kuvvetle çekmektedir.
Sonunda, liseyi bitirdiği zaman, bir konferansta dinlediği, Goethe’nin “Tabiat” üzerinde denemesi, ona tıp fakültesine yazılma kararını verdirtmiştir.
Yalnız burada bazı düş kırıklıklarına uğrar. Bunlardan birincisi, Yahudi olduğu için öğrenciler arasında kendisini “aşağı” hissetmek durumunda kalmasıdır. İkincisi, üniversitenin ilk yıllarında, gençliğin verdiği aşırı çabayla bilimin her dalına atılmak istemişse de-, doğal verilerinin -kendi deyimiyle- “özelliği ve darlığı” başarı kazanmasını engellemesidir.
Freud, sonunda Ernest Brücke’nin Fizyoloji Loboratuvarına girer. Orada dört yıl çalışır. 1882’de hocasının öğüdüne uyarak “teorik çalışmalardan” vazgeçip Viyana’da Büyük Hastane’de stajyer doktor olarak çalışmaya başlar.
Hastanenin Beyin Anatomisi Enstitüsü’nde incelemeler yapar. Fakat beyin anatomisinin, pratik bakımdan, fizyolojiden daha ileri bir adım olmadığını fark ederek, ağırlığı, sinir hastalıklarının incelenmesine verir. Bu rahatsızlık, o zamanlar bir uzmanlık dalı sayılmayarak, iç hastalıklarının çeşitli bölümlerinden biri olarak kabul ediliyordu. Freud ise onu tıbbın bambaşka bir alanı olarak düşünüyor ve bu konu üzerinde kendisini, kendisinin yetiştirmesi gerektiğini kavrıyordu.
O sıralarda Paris’teki ünlü doktor Scharcot’un adı, sinir hastalıkları konusu üzerinde büyük bir otorite olarak parlamaktadır. Freud öğrenimini onu yanında ilerletmek için Paris’ gitme fırsatı elde eder.
Freud, Yaşamım ve Psikanaliz’in birinci bölümünde Paris’teki çalışmalarını, Scahrcot ile yaptığı sıkı işbirliğini, sinir hastalıklarının, özellikle, “isteri”nin (histeri) tedavisinde ipnotizmanın (Hipnoz) uygulanmasını öğrendiğini, Viyana’ya döndükten sonra, kendisinin de aynı metodu kullandığını anlatır. Histeri’nin yalnız kadınlara özgü bir hastalık olmadığını, erkeklerde de bulunduğu tezini Tabipler Birliği’nde açıklamasının nasıl alaycı bir tepkiyle karşılandığını söyler.
Freud, organik sinir hastalıklarının tedavisiyle uğraşmaktan vazgeçer, işin ruhsal yönünü ele alır. Bunda, önceleri hipnoz uykusunu kullanırken, telkin ve serbest çağrışımla, içe tıkılan istek ve duyguları, hastaya açıklamakla daha iyi sonuçlara vardığını görür. Sonra Fransa’ya Nancy’ye giderek Dr. Bernheim ile çalışmalar yapar. Dönüşünde Dr. Breuer’le başlamış olduğu çalışmalarını sürdürür. Birlikte, Histeri Üzrine Çalışmalar’ı yayınlarlar. Fakat, önceleri pek iyi anlaştıkları Breuer’le aralarında, gittikçe görüş ayrılıkları belirir. Freud, hastalığın oluşumunun bilinçsiz yasaklamalardan vr içe tıkmalardan ileri geldiği anlayışını öne sürer. Ona göre, nevrozlar “ben” ile “libido” arasındaki uzlaşmazlıkların sonucudur. Breuer ise bu alanda daha ileri gitmekten çekinmektedir.
Daha önce 1891’de Freud’un beyin felçleri üzerine yapmış olduğu çalışmaların bir ürünü olarak küçük bir kitabı çıkmıştı: Afaziler Anlayışı Üzerine (Zur Affasung der Aphasien). “Şimdi benim için bilimsel araştırmanın, hayatımın başlıca ilgi konusu olduğunu izlemek ve göstermek gerekiyor.” diyen Freud, “Yaşamım ve Psikanaliz”in ikinci bölümüne şöyle başlar:
“Açıklamamı tamamlarken başta hipnoza, hipnotik telkinden başka bir görev de yaptırmış olduğunu itiraf etmem gerekiyor. Onu, hastanın ruhunun hastalandığı tarihte, hastalığın doğuşuyla bağıntılı olarak araştrmak için kullanıyordum; o bu tarihi ve doğuşu, uyanık halde çok zaman hiç mi hiç ya da pek eksik bir şekilde bana bldiriyordu. Bu yürüyüş tarzı bana, emreden ya da yasaklayan basit bir telkinden daha etkili görünmekle kalmıyor, telkinin tekdüzeli yöntemiyle iyileştirmeye çalıştığı olayın kaynağına bağlı bir şeyi öğrenmeye hakkı olan hekimin bilme susuzluğunu da doyuruyor.
Bu farklı davranış tarzına şu şekilde gelmiştim: Genüz Brücke’nin laboratuvarındayken, Dr. Joseph Breuer ile tanışmıştım. O Viyana’nın en parlak pratisyen hekimlerinden biri olduğu gibi bilimsel bir geçmişe de sahipti. Solunum fizyolojisi ve denge organı üzerine kalıcı bir değer taşıyan birçok çalışması vardı. Üstün zekalı bir insandı. Benden on dört yaş büyüktü. İlişkimiz pek çabuk içtenlik kazandı. Bulunduğum güç yaşam koşulları içinde dostum ve desteğim oldu. Bütün bilimsel ilgilerimizi birlikte ortaya koymaya alıştık. Elbette, bu ilişkilerde kazanan bendim. Psikanalizin gelişmesi onun dostluğuna mal oldu bana. Bu bedeli ödemek benim için kolay olmadı; ama bu kaçınılmazdı.
Daha Paris’e gitmeden önce, 1880’den 1882’ye kadar özel bir yöntemle tedaviş etmiş olduğu isteri olgusu üzerindeki gözlemlerini bildirdi. Bu onun, isteri semptomlarının çıkış nedenleri ve anlamı üzerine derin görüşler edinmesini sağlamıştı. Bu, Janet’in çalışmalarının henüz gelceğe değgin olduğu, bir zamanda meydana gelmişti. Çeşitili yinelemelerle bana, hastasının hikayesinden parçalar okudu. Ben de, nevrozun anlaşılmasında henüz böyle bir adıma atmamış olduğum izlenimini edindim. Paris’e gittiğimde bu sonuçları Charcot’a anlatmaya karar verdim. Öyle de yaptım. Fakat, üstat daha ilk araştırmalardan başlayarak, hiçbir ilgi göstermedi. Ben de bu konuya bir daha dönmedim, kendim de artık bu işle uğraşmadım.
Viyana’ya dönünce, dikkatimi tekrar Bruer’in gözlemi üzerine çevirdim ve onu bana daha ayrıntılı olarak anlattırdım.”
Freud böylece, Breuer’le yaptığı çalışmaları ve aralarında beliren görüş ayrılıklarını özetledikten sonra, kendi kendine girmiş olduğu bu çetin yolda yeni kanılara nasıl vardığını, psikanaliz adıyla kurduğu bilimin temellerini nasıl artığını, ruh hastalıklarının oluşumu ve tedavisi anlayışına nasıl bambaşka bir yöntem getirdiğini anlatır. İlk olarak, bilinçsizlik ve içe atma kavramlarını ortaya atmıştır. İnsan ruhunun derinliklerinden libido denilen zorlayıcı bir güç çıkarmıştır. Cinselliğe en enemli rolü vermiştir. İşte Freud’un yadırganması, hatta hor görülmesi, genellikle de yanlış anlaşılması, bu oluştan başlar. Kendilerini Freud’la birlikte “Derinlik Psikolojisi”ne vermiş olan çalışma arkadaşlarından kimileri de bu yüzden ondan ayrılmış, ona karşı duruma bile geçmiştir.
Yaşamım ve Psikanaliz, aslında Freud’un özel yaşantısının değil, bilimsel çalışmalarının ve çatışmalarının anlatısıdır. İnsan düşüncesi için yepyeni bir çığır açan bu düşünce savaşçısının birçok dirençle karşılaşması olağandır. Fakat o, yolundan hiçbir zaman sapmadığı gibi, daha da ileri gitmiş, uzun süren yaşamı boyunca, insan ruhunun en karanlık noktalarına ışık tutan ve devrim yaratan eserlerini, gittikçe daha derine inen yeni buluşlarla güçlendirerek yayınlamaktan geri kalmamıştır.
Durmak dinlenmek bilmeyen bu bilim savaşçısının çalışmalarını, zihin gelişmesinin ve düşüncelerinin başlıca dönüm noktalarını, biraz da özel yaşamının önemli olaylarını yılların dizini içinde, özetleyici bir tablo halinde veriyoruz: