Başlıklar
Pozitivizm ya da olguculuk, teoloji ve metafiziği felsefenin dışına iterek, sadece kanıtlanabilir ve bilimsel olanı kabul eden felsefi görüştür. Öncüsü Auguste Comte‘tur. Ancak pozitivizm terimini ilk kullanan kişi Auguste Comte’un hocası olan Claude Henri de Saint Simon olmuştur. Bu yazımızda “Pozitivizm nedir?” sorusunun cevabını arayacağız.
Pozivitizm Nedir?
Pozivitizm (Olguculuk), Alman İdealizmi ve Yeni Platonculuk gibi metafiziği ön plana alan felsefi akımlara karşıdır. Pozitivizmde “pozitif” kelimesinin iki anlamı vardır. Birincisi “metafizik olmayan” demektir. İkincisi ise pozitif bilimlere yapılan bir göndermedir. Pozitivistler teolojiyi ve metafiziği tamamen reddederek, dünyada ilerlemenin yalnızca metafiziğin ortadan kalkması ile olabileceğini savunurlar. Bu bakımdan olguculuk, materyalizm ile de benzerlik taşır.
Pozitivizm 19. yüzyılın sonlarında ortaya çıktıktan sonra birçok alt dala da ayrılmıştır. Şimdi bu alt dalları inceleyelim.
Mantıksal Pozitivizm Nedir?
Mantıksal Pozitivizmin kurucusu Erns Mach‘tır. Klasik Pozitivizm, yaklaşık olarak bir asır sonra yeniden ele alınarak değerlendirilmiş ve Mantıksal Pozitivizm olarak isimlendirilmiştir. Mantıksal Pozitivsitler ‘A Priori‘ kavramını reddederler. Yani bu bakımdan deneycilik ile de benzerlik gösterirler. Onlar için deneye ve gözleme dayanmayan hiçbir bilgi kabul edilemez. Ancak deneylerle elde edilen bilginin de doğrulanması gerekmektedir. Buna da ”olguya dayalı gözlem” ya da ”pozitif deney” adı verilir. Mantıksal pozitivizmin en büyük amacı yasalar meydana getirmektir. Deneyle elde edilen bilgiler değerlendirilerek mutlaka yasalar oluşturulmalıdır. Bunun için de belirsiz cümleler ve kavramlardan kaçınılmalıdır. A Priori kavramının yerini A Posteriori almıştır. Bu akımın bazı diğer temsilcileri ise, Kurt Godel, Moritz Schlick, A. J Ayer ve Bertrand Rusell’dır.
Peki Nedir Bu “A Priori” Ve “A Posteriori” ?;
- A Priori; Felsefe alanında a priori’nin anlamı gerekçelendirme (deneyden önce) gibi anlamları almaktadır. Öncelikle “A priori” kelimesinin Latince olduğunu belirtmek isterim. Nedensellik, töz, zaman, benlik ve sayı gibi deney ve gözlemlerden türetilmeyen anlamındadır.
- A Posteriori; Deneyime dayanan anlamına gelen yine Latince bir deyim. Örneğin; Burada sarı ile kırmızı’yı birleştirirsen “turuncu” renk ortaya çıkar önermesidir. A posteriori önerme doğru yada yanlışı ortaya kaymaktadır. Bu şekilde deneye başvurularak yapılan bir önermedir.
Hukuki Pozitivizm Nedir?
Hukuki Pozitivizme göre yasalar, bilimsel temellere dayanarak yeniden yazılmalıdır. Çünkü yasalar insan eliyle yazılmış ve göreceli kabullere sahip metinlerdir. Oysa bu görüşe göre yasalar tartışmasız ve nesnel olmalıdır. Önemli temsilcileri arasında Hans Kelsen, Ronald Dworkin ve Georg Jellinek yer alır.
Postpozitivizm Nedir?
Postpozitivizm 1960’lı yıllarda ortaya çıkmıştır. Bu felsefi görüşteki en önemli kavram “paradigma“dır. Çünkü bilimsel gerçekler kendi döneminin tabularını, kabullerini ve inançlarını yansıtabilir ve bu yüzden paradigma içerebilir. Bilimsel olarak doğru kabul edilen her yasa sorgulanmalıdır. Örneğin 30 yıl önceki teknolojik aletlerle bugünküler aynı değildir. Bu da bilimin değiştiğini ve geliştiğini gösterir.
Postpozitivizm görüşü Thomas Kuhn tarafından ortaya atılmıştır. Ona göre, tümevarım yöntemi doğru değildir.
Olguculuk Nedir?
Son olarak da Klasik Olguculuğu inceleyelim.
Olguculuğun kurucusu Auguste Comte’dur. 1798 yılında Fransa’da doğmuştur. Comte, hem filozof, hem de sosyolog ve matematikçiydi. Auguste Comte, Olguculuğun temel ilkelerini oluşturmuştur. Bu ilkeler; akılcılık, deney ve gözleme dayanan bilimsellik ve toplumsal ilerlemedir.
Auguste Comte’un Türkçe’ye çevrilmiş eserlerinden bazıları şöyledir: Pozitivizm İlmihali, Pozitif Felsefe Dersleri ve Pozitif Anlayış Üzerine Konuşma, Pozitif Felsefeye Giriş, İslamiyet ve Pozitivizm.