Endokrin sistem
İç salgı sisteminde bezler, bedeninizin istemli denetimi altında olmayan çeşitli işlevlerini yöneten hormonları üretir. Ana bezler, tiroid, paratiroid, pankreas, böbreküstübezleri ve cinsiyet bezleridir (kadınlarda yumurtalıklar, erkeklerde erbezleri). Kanda dolaşan hormonlar (kimyasal haberciler), belirli organlara etkinliklerini sürdürmelerini sağlayan iletiler taşır. Hormonlar her beden hücresinin doğru çalışması için gereklidirler ve ergenlik, adet, gebelik ve menopoz dönemlerinde önemli rol oynarlar.
İç salgı sistemi, beynin merkezinde bulunan (ve aslında kendisi bir bez olmayan) hipotalamus tarafından, ürettiği hormonlar aracılığıyla yönetilir. Hipotalamus, uyuma ve uyanma, ısı düzenlemesi, stres ve heyecan gibi etmenler için önemlidir.
Kısa bir sap, hipotalamusu ana bez olan bezelye büyüklüğündeki hipofiz bezine bağlar. Hormonlar hipotalamustan hipofiz bezine akar. Ardından, hipofiz bezi, bedenin gereksinimlerine göre, diğer ana bezlerdeki hormon üretimini artırır ya da azaltır.
NE ETKİLEYEBİLİR?
Hipofiz bezi hormonları, kemik büyümesi, cinsel gelişme (ergenlik döneminde yumurtalıklar ve erbezleri yüksek düzeyde cinsiyet hormonu üretir) ve beden içindeki sıvı düzeylerinden sorumludur. Kelebek şeklindeki tiroid bezi gırtlaktaki ses tellerinin üzerinde bulunur. Bu bezin salgıladığı tiroksin enerji düzeylerini ve metabolizma hızını yönetir. Tiroidin yanında paratiroid bezleri bulunur. Bunlar, D vitamini ve tiroid bezinden gelen kalsitonin ile birleşen paratiroid hormonunu yaparak, sağlam kemikler oluşturmak için kanda doğru düzeyde kalsiyum ve fosfor olmasını sağlarlar.
Böbreklerin üstünde, böbreküstübezleri kadın ve erkekte bulunan erkeklik hormonu androjeni ve bedenin stresle başa çıkmasını sağlamak için kan basıncı, kalp atış hızı, akciğerler ve sindirim sistemi üzerinde doğrudan etki eden adrenalin üreten cinsiyet ve stres bezleri bulunur. Diğer önemli hormonlar böbrekteki hücreler tarafından salgılanır. Bunlar, kan basıncının denetlenmesine yardımcı olan renin ve kemik iliğinde kırmızı hücrelerin üretimini başlatan eritropoietindir.
Midenin arkasında uzanan uzun ince bir bez olan pankreas, kan şekerinin düzeyini dengelemek için birlikte çalışan hormon insülini ve glukagöftö yapar. İnsülin, yemek yedikten sonra, hücrelerin glukozu (karbonhidratlardan ve bazen de yağlardan yapılır) emmelerine yardımcı olmak için üretilir. Şeker hastalığında zarar gören işte bu işlevdir. Varsa fazla glukoz, karaciğer ve kaslarda depolanmak üzere glikojene dönüştürülür. Kan şeker düzeyi düşmeye başlayınca glukagon, karaciğeri uyararak glikojeni yeniden glukoza dönüştürmesini ve şeker düzeyini normal değerlere getirmesini sağlar.
Prostaglandinler gibi diğer hormonlar, yerel travma durumunda şişme, ateş, dolaşım bozuklukları ve mide salgılarının denetlenmesine yardımcı olmak amacıyla dokular ve beden sıvıları tarafından yapılır.
YAYGIN İÇ SALGI SİSTEMİ
Bezler tarafından üretilen hormonlar kadın metabolizmasında (su dengesi besin girdisi, uyuma/uyanma düzenleri), adet dönemlerinde ve ergenlikteki değişimleri de gebelik ve menopoz döneminde önemli rol oynar.