YENİ CAMİİ
Lefkoşa'da kiliseden çevrilen camiler arasında yer almaktadır. Yeni Cami, geniş ana mekanı, cemaat yeri revakları ile dikkati çekmektedir. Minare, ana yapıdan ayrı olup, etrafında bir takım yapı izleri taşımaktadır. Muhtemelen, minare etrafındaki esas cami yapısı bir sebeple yıkılmış ve yakında bulunan şimdiki binadan faydalanılmıştır. Yapıya bağlı türbe binaları ve mezarlar dikkati çekmektedir.
Tarihi
Alandaki ilk cami, muhtemelen 14. yüzyılda inşa edilmiş bir Orta Çağ kilisesinin üzerine 1571 yılında adanın Osmanlılar tarafından fethedilmesinden sonra inşa edilmiş olmalıdır. Bu ilk cami, 18. yüzyılda yıkılmıştır. Bu camiden günümüze sadece güneybatı köşesi ve minaresi erişebilmiştir. Bu nedenle caminin minaresi ana yapıdan ayrı durumdadır. Bu ilk cami, altında hazine bulunduğu düşüncesi ile açgözlü bir paşa tarafından yıkılmıştır. Şehrin sakinleri bu durumu İstanbul'a iletir. Bu şikayet dikkate alınır ve paşa idam edilir. Bu cami yıkıldıktan sonra yakınlarında yer alan ve günümüzde mevcut bulunan binanın inşası gerçekleştirilmiştir. Yeni cami, eskisinden 20 metre uzaklıkta inşa edilmiştir. Banisi Menteşzade Hacı İsmail Ağa'dır.
Caminin çevresinde dört adet türbe yer alır. Caminin sol tarafında yer alan kubbeli bir binanın bir türbe olduğu düşünülmektedir. Bu yapının içinde iki mezar taşı bulunur. Bu mezar taşlarının kime ait olduğu ile ilgili bir bilgi bulunmamaktadır. Bazı rivayetlere göre, mezar taşlarından birisi, ilk caminin yıkılmasına sebep olan paşaya aittir. Benzer şekilde, giriş kapısının sağ tarafından da iki adet mezar taşı bulunur. Bu mezar taşlarının da kime ait olduğu ile ilgili bir bilgi bulunmamaktadır.
Mimarisi
Mevcut bina, kesme taştan inşa edilmiştir. Geniş bir ibadet alanına sahiptir ve son cemaat yeri revakları ile dikkat çekmektedir. Dikdörtgen planlıdır. Kuzey ile batı yönlerini, Turunçlu Camii'nde olduğu gibi L şeklinde bir son cemaat alanı çevreler. Bu alanın kuzeyinde dört, batısında ise üç kemerli açıklık bulunur. Batıdaki kemerler, mihrabın bulunduğu duvarla son bulur.
Son cemaat alanındaki mihrap ile ana ibadet alanındaki (harim) mihrabın kıble duvarına paralel olmaması, caminin kıble yönünün isabetli olmaması, harime girişin bir Orta Çağ kemeri ile sağlanması, bu yapının da bir kiliseden çevrilmiş olabileceği fikrini oluşturmaktadır. Cami bahçesinde, daha büyük bir yapıya ait olabileceği düşünülen kalıntılar yer almaktadır, bu da caminin yerinde eskiden bir kilisenin var olduğu fikrini güçlendirmektedir. Ancak bununla ilgili başka herhangi bir ize ulaşılamamaktadır. Harime girişi sağlayan giriş kapısının üstünde bir kitabe bulunmaktadır.
>