Codex Cumanicus, Karadeniz’in kuzeyindeki Kıpçak Türklerinden (Kumanlar) İtalyanlar ve Almanlar tarafından 14. yüzyılda derlenmiş iki bölümlük bir eserdir. Kuman’lar Hristiyan Avrupa ile olan yakınlıkları dolayısıyla, Hristiyan misyonerlerin bu sahalardaki ısrarlı çalışmaları sonunda Hristiyanlığı benimsemişlerdi. Kuman’lar Hristiyan Avrupa ile olan yakınlıkları dolayısıyla, Hristiyan misyonerlerin bu sahalardaki ısrarlı çalışmaları sonunda Hristiyanlığı benimsemişlerdi.
Sözlük-metinler derlemesi olarak sayılabilecek eserin adı Latincedir ve Kuman Kitabı olarak Türkçeye çevrilebilir. Latin alfabesiyle yazılan ilk Türkçe eserdir. İtalyan ve Alman bölümü olmak üzere iki bölümden oluşur. İtalyan bölümü 110 sayfa, alman bölümü ise 54 sayfadır. Aslı ise Venedik’te San Marko kütüphanesinde bulunmaktadır. Codex Cumanicus, Türk edebiyat tarihi için çok önemli bir eserdir.
Kumanlar, ayrıca, Karadeniz’in yukarısından yürüyerek Balkanlar’a inmiş buralarda yerleşmişlerdi.
İki defterden ibaret olan bu mecmuanın birinci defteri Latince – Farsça – Kumanca bir sözlüktür. Sözlükteki kelimeler Kıpçak Türk ülkesinin sosyal ve ekonomik hayatı hakkında bilgiler edinmemizi sağlaması bakımından büyük önem taşır.
Almanlar tarafından tertiplenen ikinci defterinde ise bir Kuman – Alman sözlüğü bulunmaktadır. Yine Kumanca kelimeler bakımından bir hazine değeri taşıyan bu bölümde Latin harfleriyle yazılı, Kumanca metinler; Hristiyanlığa dair Kumanca dualar, ilahiler ve Kıpçak Türklerine ait bilmeceler vardır.