İki, dört, yedi beneğe sahip olan Uğur böceği (Coccinellidae),
çok yaygın olarak görülen, kırmızı kanatlı bir böcektir. Uç uç
böceği de denir. Tropiklerde mavi ve yeşil renklerine de
rastlanır. Ülkemizde coccinella septumpunctata, adalia
bipunctata ve coccinella quinquepunctata en yaygın olanlarıdır.
Ergini ortalama 400 yumurta bırakır.
Yumurtalarını yaprak altına yaprak bitlerinin olduğu yere
bırakır. Larvaları ve erginleri yaprakbitlerini ve koşnilleri (kabuklubit)
büyük sayıda yediklerinden biyolojik mücadelede kullanılır. Bu
böcek ömrü boyunca 3 bin adet yaprak biti tüketir. Tüm larva
süresince 800 adet yaprak biti tüketmektedir. Kırmızı örümcek
avcısı Uğur Böceği’nin büyüklüğü toplu iğne başı kadardır. Hem
ergini hem de larvası sadece kırmızı örümceklerle beslenir.
Günde 100 adet kırmızı örümcek yer. Uğur böceklerinin ergini
bazı böcek yumurtalarını, thripsleri, küçük tırtılları ve
böcekleri yer.
Altın Gözlu Avcı (Chrysoperla
carnea)
Altın gözlü avcı çok narindir.
Sonbaharda kışı atlatmak üzere kapalı alanlara sığınmaya çalışan
bu böceğin kahverengine çalan pembemsi, güzel, parlak bir rengi
vardır.18. yüzyılın böcekbilim uzmanları ona haklı olarak
"yaprak biti arslanı" adını takmışlardır : Altın gözlü avcı
İlkbahar sonuyla yaz boyunca beslenmek için yüzlerce yaprak biti
ve larvasını midesine indirir. Hal böyleyken Chrysoperla
carnea'nın sera bitkilerini korumak amacıyla geniş çapta
yetiştirilip satılmasına şaşmamak gerek.
Kışın ısıtılmayan kapalı
alanlara sığınmayı seven altın gözlü avcı kış uykusunu iyi
geçirmesini sağlayın. Kışın sonunda kapı ve pencerelerinizi
ardına kadar açarak onu bahçenize buyur edin. Yanlışlıkla,
ısıtılan mekanlara sığınmış olanları ısıtılmayan bir alana
taşıyın ki yedek besinlerini erkenden tüketmesinler. Yalnız
dikkat edin, çünkü çok hassastırlar; onları elinizle tutmaya
kalkarsanız ezilebilirler. Onları nazikçe taşıyabilmek için
ucunu tükürüğünüzle ıslattığınız bir fırçadan yararlanın.
Islattığınız fırçayı hafifçe sırtlarına değdirin, fırçaya
yapışacaklardır, bu yolla onları zarar vermeden taşıyabilir ya
da bir kutuya yerleştirebilirsiniz.
Bal Arısı (Apis Mellifera / Apis
mellifica)
Bitkilerde tozlaşma sağlayan
bal arısı Ilıman bölgelerdeki bazı bitkilerin tozlaşmasının
%85'ini sağlar. Bal arısının bu yetisi larvalarını beslemek için
polen toplamaya olan düşkünlüğünden kaynaklanır. Sert kıllı
dokusu, tarakları ve sepetleriyle, bal arısının tüm bedeni ve
davranışları bu amaç için gelişmiştir. Bal arısı iklimin
değişmesiyle birlikte, besin aramak için kış sonuna doğru
erkenden uyanır. Ne var ki, bu dönemde bahçe genelde boştur.
Bal arısının çiçeklenme dönemini
beklemesine yardımcı olmak için bahçenize çok yıllık bitki ve
erken çiçek açan çalılar dikin. Bol miktarda açık sarı çiçek
veren kızılcık, mahoniya, kış hanımeli ve süpürge otu bu iş için
idealdir.
Bombus Arısı (Bombus terrestris)
Arka kısmındaki beyazlıkla kendini
belli eden yaban arısı bahçe böcekleri arasında sıklıkla
rastlanan ve ilk belirenlerden biridir. Genel olarak arılar
ilkbaharda soğuk ve bulutlu havalarda ortaya çıkmak istemezken
yaban arısı şubat sonuyla birlikte belirip nadir rastlanan açmış
çiçekleri aramaya koyulur. Bu çiçekler arasında söğüt ağacı
kediciği, çakal eriği, eflatun çiçekli ballıbaba, karahindiba ve
çiğerotu sayılabilir. Gereksinimini karşılamak için sürekli
çalışan bu arı yazın 400 ila 500 üyeli bir yaban arı kolonisinin
kraliçesi olacaktır.
Ancak bunun gerçekleşmesi için
arının kendine barınma amacıyla yeraltında ya da bahçe kilerinin
tabanında bir delik ya da eski bir tarla faresi yuvası buması
gerekmektedir. Bu kalabalık koloniyi beslemek için ahududu,
çilek, domates, patlıcan, bezelye çiçekleriyle çitlerde, çimde
ve massiflerde yetiştirilen yabani çiçekler bulundurulmalıdır.
Bu ağır başlı böcekler olmasa bahçelerdeki sebze üretimi önemli
ölçüde azalır. Ne mutlu ki varlar !
Çiçek Sineği (Myathropa florea)
Çiçek sineklerinin erginleri çiçek
polenleriyle beslenir. Larvaları ise yaprakbiti, kırmızı örümcek
ile beslenir. Aphidoletes türlerinin larvaları yaprak biti,
kırmızı örümcek, koşnil ile beslenir. Ergini gece hareket ettiği
için gündüz görülmez. Larvası, Yumurtası Yumurta ve larvaları
yapraklarda yaprak bitlerinin arasında görülür.
Avcı Akarlar (Typhlodromips)
: Zararlı akarları baskı altında tutar. Sadece
kırmızı örümceklerle beslenirler.
Yararlı akarlar (Pronematus ubiquitus) domates pas akarının
yumurta ve larvalarını yer.
Seralarda zararlı kırmızı örümcekler Tetranychus spp, Acarina:
Tetranychidae ile mücadelede predatör akarların kullanımı başta
P. persimilis olmak üzere G.occidentalis, M. longipes ve N.
californicus türleridir.
Yaprak bitlerinin en önemli doğal düşmanlarının başında avcı
sinekler (syrphid) gelmektedir. Bol polenli ve nektarlı
bitkilerle beslenirler. Bu sinekler görünüş olarak arı taklidi
yaparlar. Bu sineklerin sadece larvaları yaprak biti avcısıdır.
Larva, ömrü boyunca 700 adet yaprak biti tüketir. Ergini
ortalama 500–1000 yumurta bırakır.
Kırmızı Orman
Karıncaları(Formika rufa)
Özellikle iğne yapraklı (çam, sedir, göknar) ağaçların bulunduğu
ormanlara zarar veren Scolytidae (Kabuk böceği), Thaumetapoae
pityocampa (Çam kese böceği), Diprion pini (Çalı antenli çam
yaprak arısı), Lymantria dispar (Sünger örtücü) gibi böceklerin
biyolojik mücadelesinde kullanılır.
Bir karınca kolonisinde, ortalama 300 bin işçi karınca bulunur
ve bir koloni yılda ortalama 24 kilogram böcek yer. Karıncalar
yuvalarının seksen metre etrafındaki her türlü ergin böcek,
tırtıl, yumurta, pupa ve çeşitli bitki bitlerini yer. Kırmızı
orman karıncası etobur bir canlıdır. Püskürttüğü formik asitle
önce avını etkisiz hale getirir sonra parçalayıp yer.
Karıncaların keneler ile beslendikleri de bazı kaynaklarda
yazmaktadır.
Aeolothripscollaris
Frankliniella occidentalis (Pergande) (Thysanoptera: Thripidae
tripsi. gibi özellikle yoncada zarar yapan türlerin predatörüdür.
Orius spp.
Zararlı böceklerden kırmızı örümcek, yaprakbiti, yaprak
pireleri, Thrips, beyazsinek ve yeşil kurt gibi zararlıların
önemli bir avcısıdır.
Kırmızı Duvarcı Arı (Osmia rufa)
Yuvarlak tüylü, kızılımsı sarımsı
parlak gövdeli bir böcek su oluğunun deliğine girebilimek için
pencerenin önünde bir aşağı bir yukarı uçuyorsa şaşırmayın.
Kendine barınacak bir yer arayan duvarcı arı o deliğe yerleşmeyi
aklına koymuştur. Yalnız başına yaşayan bu arı ilkbaharla
birlikte ortaya çıkar. Kendini ve larvalarını besleyecek polen
ve nektar karışımını üretmek için bahçedeki çiçeklerin,
özellikle de meyve ağaçlarının çiçeklerinden dur durak bilmeden
polen toplar.
Bu faaliyeti sırasında yararlı
döngüsel bir tozlanma oluşturur. Toplama sırasında kendi
hücrelerini ölü dal parçalarını kemiren böceklerin oluşturduğu
deliklere salar. Günümüz bahçelerinde bol besin bulur ancak
barınacak bir yer bulmakta sıkıntı çeker; pervaz deliklerine, su
oluklarına olan düşkünlüğü bundan kaynaklanmaktadır. Ona 8 mm
çapında birkaç yerinden delinmiş, sertçe ve işlenmemiş bir tahta
parçası ya da aynı çapta bir kamış demeti verirseniz zevkten
dörtköşe olup kendisine sunduğunuz bu pansiyona seve seve
yerleşecektir.
Kulağakaçan (Forficula)
Kırmızı örümcek, yaprak bitleri, pamuklu bit, değişik larva ve
yumurtaları, küçük tırtıllar ve bunun gibi birçok böcek ile
beslenir. Çok hareketlidirler; geceleri aktiftir. Bazı ağaçlara
zarar verebilmektedirler. İnsanların burun, kulak gibi
organlarına girebildiğinden bu ismi almıştır.
Örümcekler (Araneida)
Ülkemizde yaygın örümcek türleri lycosidae ve linyphiidae
familyasının oluşturduğu bireylerdir. Collembola (Symphypleona)
(yay kuyruklular), Heteroptera (yarım kanatlılar), Homoptera
(homojen kanatlılar), Diptera (sinekler), Aphididac (afidler),
Thysanoptera (tripsler) ile beslenirler.
Peygamber Devesi (Mantis religiosa)
Afitler, tırtıllar, kelebekler, çekirgeler, sinekler, hatta
küçük kuş, kurbağa, kertenkelelerle beslenir. Mantodea:
Eremiaphilidae adlı peygamberdevesinin günde 20 civarında kene
yediği tespit edilmiştir.
Türlerinin hemen hepsi carnivordur(etobur). Bunlar bitkiler
üzerinde avlarını dikkatle beklerler ve ön bacaklarını avlarını
yakalamak için kullanırlar.
Terminatör Böcek (Calosoma
sycophanta)
Kışı toprak
içerisinde geçiren C. sycophanta erginleri, çam kese böceğinin
4. ve 5. larva dönemlerinde topraktan çıkmakta ve mart ve nisan
aylarında beslenme açısından 30–40 gün aktif durumda
kalmaktadırlar.
Calosoma erginleri
ölmüş çam kese böceği larvalarını yememekte, canlı larvalar ile
beslenmektedirler.
C. sycophanta
erginleri ortalama günde 10 adet çam kese böceği larvasını
parçalamakta, bunlardan 7 tanesini de yemektedirler.
Sonuç olarak hızlı
üreme yeteneğinde olan ve geniş alanlarda zarar yapan çam
keseböceğine karşı biyolojik mücadelede kullanılan faydalı tür
Calosoma sycophanta’nın erginleri 3–4 yıl yaşayabilmekte,
laboratuar şartlarında rahatlıkla üretilebilmekte ve araziye
salınmaktadır. Kitle üretimi yapılan bu faydalı böcek türünün
geniş alanlara salımı amaçlanmaktadır.
Pemphredoninae
İnce belli, kalıncana karemsi bir
başı olan ve baklamsı gövdesinin üzerinden telaşlı telaşlı
antenlerini sallayarak acele acele bir yerlere koşuşturan bu
ufacık tatarcık aslında bir pemphredoninae'dir. Bahçelerde yarım
düzine kadar farklı tatarcık cinsine rastlamak mümkündür. Yuvayı
dişi tatarcık kurar. Yuvalarını içi yumuşak bir maddeyle dolu ya
da içi boş sap, çürüyüp ufalanıp tozlaşmış ahşap, ağaç kovuğu
gibi farklı ortamlada kurarlar. Larvalarını beslemek için yuvaya
30 ila 40 kadar yaprak biti ve bazen de sakatlanmış ağustos
böceklerini depolarlar. Doğal yöntemleri tercih eden bahçıvanlar
için bir yaprak biti yokedisi olan Pemphredoninae hatırı sayılır
bir ekip arkadaşıdır.
Ağılı Böcek (Carabus spp.)
Ağılı böcek hem bostanların hem de
meyve bahçelerinin starlarındandır. Bu popülerliklerini de
fazlasıyla hak etmektedirler. Ağılı böcekler yer altında gömülü
olan fındık kurdu larvalarını bulup yok etmekte ustadırlar.
Ayrıca pupa döneminde çimenlik alanlara indiklerinde elma ve
armut iç kurdu tırtıllarını yerler.
Ağıllı böceklerin çoğalması için,
kışı altında geçirmekten hoşlandıkları eski kütükler birebirdir.
Bahçenizin uygun bir köşesine kısmen gömülü, çürümeye yüz tutmuş
bir kütük yerleştirmeniz birçok pansiyonerin ilgisini
çekecektir.
Kalkıkkuyruk (Staphylinus olens)
Sessiz olan ve gece faaliyet
gösteren bu mavimsi gri büyük kın kanatlı, müthiş bir etoburdur.
Onu gündüz, saklandığı taş, ölü yaprak, kütük ya da bir çalı
çırpı demetinin altından tesadüfen açığa çıkaracak olursanız
Kalkıkkuyruğun çekinmeden bir akrep gibi kuyruğunu havaya
kaldırarak tehditkar hamleler yaptığını gözlemleyebilirsiniz. Bu
küçük gurme, salyangoza, kabuksuz salyangoza ve ilkbaharla
sonbaharda bunların toprağın üst katmanlarına bıraktıkları
yumurtalara bayılır. Bunlar Kalkıkkuyruk için bir nevi havyar
gibidir. Böylece davetsiz misafirler olan salyangozlar
bahçenizden defedilmiş olur.
Kalkıkkuyruk geceleri
topkrağın üst kısımlarında canlanan böcek larvalarından da
hoşlanır. Bu böceğin bazı cinsleri lahana sineği larvalarını
tercih eder. Kalkıkkuyrukların solucanları da sevmesini doğal
olarak bağışlarız : Öyle ya hiç kimse kusursuz degildir ! Onu
bahçenize çekip, korumak için, kalıcı barınaklar düzeleyin,
bahçenizi fazla temizlemekten kaçının ve toprağı malçlayın. Bu
hazırlıklar ağılı böceklerle başka yararlı kın kanatlıların da
hoşuna gidecektir.
Yaban Arısı (Vespula vulgaris)
Adı kötüye
çıkmış olsa da Yaban arıları bahçıvana yararlı böceklerdendir.
Bu familyaya ait olan cinslerin
büyük bir kısmı aslında tamamen zararsızdır. Bahçede
bulunmalarında fayda vardır : Passaloecus cinsinde yalnız
yaşayan bir yaban arısı birkaç haftalık ömrü boyunca yaklaşık
1500'e yakın yaprak biti yakalarken, toplu halde yaşayan yaban
arısı ortalama 1000 sinek ve 1000 tırtıl yer ! Onları bahçenize
çekmek için rezene ekin.
Güney Avrupa Çekirgesi (Pyrgomorpha
conica)
Bahçede yaz aylarında görülen
çekirge etkileyici büyüklüğüne ragmen çok sessiz bir böcektir.
Onu bostandaki sebzeler üzerinde, ufak avlar peşine düşmüşken
görmek olasıdır. Meşe yeşil çekirge dahil olmak üzere
“kuzenlerinin” çoğu gibi o da azılı bir etoburdur.
Azılı olmasına azılıdır ama koca
bir yaprak biti ordusunu tek başına bozguna uğratacak kadar da
değil ! Bu işi ancak uğur böcekleri ve çiçek sinekleriyle takım
arkadaşı olursa gerçekleştirebilir. Güçlu bir çeneye sahip olan
çekirge (parmaklara dikkat !), patates böcegi larvaları ve
tırtıl gibi büyük böcekleri avlamaktan korkmaz. Güney Avrupa
çekirgesinin Yeşil çekirgeden farkı uzun antenleri olmasıdır.
Dişilerin abdomenlerinin ucunda uzun bir “kılıç” bulunur. Bunu
yaz sonunda, ölmeden evvel yumurtalarını toprağa bırakmak için
kullanırlar. Güney Avrupa çekirgenin yumurtaları toprağın
içinde olduğundan gerekli olmayan yerlerde toprağı işlememek
yumurtalara zarar gelmesini önlemek açısından yararlıdır.