Kafiye Nedir?
Kafiye Edebiyat içerisinde aktif bir şekilde yer alan, bazı şiirlerin yapısında kullanılan ve şiirin mısralarının birbiri ile ses ahengi oluşturmasını sağlayan bir sanattır. Sanat dememizin nedeni ise; kafiye kullanmanın bir tercih meselesi olmasıdır. Birçok kafiye türü bulunmaktadır. Şairler dilerlerse bir adet kafiye türü seçip ömür boyu bu kafiye türü ile şiir oluşturabilir ya da hiç kullanmayabilirler.
Kafiyeyi daha kolay bir şekilde tanımlamak gerekirse; şiirin sonunda yer alan ses benzerliklerine verilen ad demek de mümkündür.
Örneğin;
“Sonra ikiye sarmış aniden.
Kaça satıyor üç gelen var mı geriden.
Kaçanları gördük hani kalanlar nereden.”
Mısra sonlarında yer alan –den eki; mısralar arasında bir ses ahengi oluşturmak amacıyla kullanılmış ve bu sayede kafiye oluşturmuştur.
Kafiye çeşitleri nelerdir?
- Yarım kafiye: Mısra sonlarında bulunan kelimelerin; seslerin sadece ses olarak birbirine benzemesi sonucu oluşan kafiyedir.
Örneğin;
… kim çeker,
…yaş döker.
…akar,
…seliyim şimdi.
Mısra sonlarında yer alan –k harfi yarım kafiyedir.
- Tam kafiye: İki kelimenin sonundaki en az iki harfin birbirine benziyor olması sonucunda oluşan kafiye türüdür.
Örneğin;
… bir duvar,
… ihtiyar çın ar.
Mısra sonunda yer alan –ar tam kafiye oluşmasını sağlamıştır.
- Zengin kafiye: Mısra sonunda ikiden fazla sesin benzer şekilde kullanılması sonucu oluşan kafiye türüdür.
Örneğin;
… çok s ene
… bizdesin g ene
Mısra sonlarında bulunan –ene zengin kafiye olarak kullanılmıştır.
- Tunç kafiye: Mısra sonunda kullanılan kelimelerden bir tanesinin, aynı kıta içerisindeki bir mısra sonunda aynen geçmesi sonucunda oluşan kafiyedir.
Örneğin;
... taşarım.
Mısra sonlarında yer alan aşarım kelimesi tunç kafiye oluşturmuştur.
- Cinaslı kafiye: Mısra sonlarında anlam olarak farklı ancak yazılış olarak aynı olan yani eş sesli kelimelerin kullanılması sonucu oluşan kafiyedir.
Örneğin;
… bülbül,
Kapımdaki asmaya,
… vazgeçmem
Götürseler asmaya.
Mısra sonlarında bulunan asmaya kelimeleri cinaslı kafiye örneğidir. Asmak iki farklı anlamda kullanılmış ve bu sayede ses ahengi oluşturularak cinaslı kafiye örneği verilmiştir.
- Düz kafiye: Mısra sonundaki kelimelerin içerisinde aynı harf guruplarını, en az alt alta gelen iki mısra içerisinde bulunduruyor olmasıdır.
Örneğin;
…semt ine
…y ine
…maneviyyeti
…sükûn eti
1. Ve 2. Mısra sonunda yer alan –ine ile 3. Ve 4. Mısra da yer alan –eti kelime gurupları düz kafiye oluşmasını sağlamıştır. Bu durum ilk üç sırada ya da son üç sırada aynı harf guruplarının oluşması ile ya da iki dizelik bir şiirde; iki dize de aynı harf guruplarının kullanılması ile de sağlanabilmektedir.
- Çapraz kafiye: Sadece dörtlük şeklinde yazılan şiirlerde kullanılabilen bir kafiye biçimidir. 1. Ve 3. Sıra ile 2. Ve 4. Sıradaki harf guruplarının aynı olması gerekmektedir.
Örneğin;
… bakar sınız da
… bu hali
… kar şınızda
… hay ali
Mısra sonlarında kullanılan –sınızda ve –ali harf gurupları sayesinde çapraz kafiye sağlanmıştır.
- Sarma kafiye: Yalnızca dörtlük olarak yazılan şiirlerde olan bir kafiye türüdür. 1. Ve 4. Mısra ile 2. Ve 3. Mısranın sonunda ki harf guruplarının benzer olması gerekmektedir.
Örneğin;
… s oktu
… muhasarası
… yarası
… oktu
Mısra sonlarında yer alan –oktuve –araharf gurupları ile sarma kafiye oluşturulmuştur .
Uyak ve Kafiye arasındaki fark nedir?
Uyak ve kafiye; aynı anlama gelmektedir ve kullanım olarak da hiçbir farkları yoktur. Kafiye; aynı zamanda bazı yerlerde “Ayak” olarak da kullanılmaktadır.
Redif nedir?
Redif; her zaman dizenin sonunda yer alır ve kafiyeden sonra kullanılır. Bir şiirde redif varsa bu şiir içerisinde kafiye olması kaçınılmazdır. Redif ile kafiye arasında fark ise; dize sonunda bulunan kelimelerin sonunda yer almakta olan ekler ya da kelimelerdir. Redif ya ekler ile ya da kelimeler ile sağlandığı için ikiye ayrılmaktadır;
1. Ek olan redif: Aynı göreve sahip olan kelime eklerinin tekrarlanması ile meydana gelen redif türüdür.
Örneğin;
… çark ı
… fark ı.
Dize sonlarında bulunan –ı eki, ismin; -i hali olarak kullanıldığı için redif olarak ele alınmaktadır.
2. Kelime olan redif: Aynı kelime ya da kelime gurubunun tekrarlanması sonucu elde edilen redif türüdür ve bu redif türünü hızlı bir şekilde bulmak mümkündür.
Örneğin;
…halk razı değil,
…hak razı değil.
“razı değil” kelime gurubu redif oluşturmaktadır.
Kafiye bulucu ne işe yarar ve nasıl kullanılır?
Kafiyeleri bulmak için öncelikle kafiye bulma aracını kullanmanız daha sonra mısra sonlarında redifler bulunmalıdır. Redif bulunmadığı zamanda da kelime köküne bakılmalıdır ancak bu işlem üst seviyede bir dil bilgisi gerektirmektedir. İsmin hallerine ve diğer eklere vakıf olmadan redif bulmak kolay değildir. Bir kafiyenin türünü bulmak için ekleri ve kelime köklerini iyi analiz etmek gerekir. Bir dörtlük üzerinde 15 dakika uğraşmak yerine sizin için dörtlük ile ilgili tüm kafiye bilgilerini kafiye bulucu sağlayabilmektedir.