- bu başlıkta
- bakın dur
- sırala
- cumhuriyet'in ilk yılarında 'bunca insanı bir arada tutacak sağlam milliyetçi temeller atmak gerek' düşüncesi ile ortaya atılmış teoridir. teori * tüm dilerin kaynağının türkçe olduğunu iddia eder. hatta öyle iddia eder ki alfabemizin ilk harfnin 'a' olmasının sebebibi ilk insanın güneşi görüpte çıkardığı sesle ilişkilendirir. bu sebepten dolayı adı güneş-dil teorisi olmuştur. bir süre sonra teoriyi ortaya atanların bile "amma saçmalamışız" dedikleri rivayet edilir.
bu teori türk-tarih tezi ile eş zamanlı yürütülmüştür.
- askeri alanda bir deha olan atatürk, ülkeyi imkansız bir şekilde kurtardıktan sonra yeni bir düzen kurma çalışmalarına başlamıştır. kendisi, hilafetin kaldırılması, cumhuriyetin ilanı, kılık-kıyafet devrimi gibi önemli konularda büyük başarılar sağladıktan sonra pek de yetkin olmadığı edebiyat alanında uzmanlardan yardım almış ve düşünce liderliğini başkalarına bırakarak, adeti olmayan bir şekilde yönlendirilmiştir.
bir davette yapacağı konuşmanın metnini yazan mustafa kemal, türkçeleştirilmesi için metni yaverine verir. konuşmasını kağıttan okuyarak yaparken kendi dediğinden birşey anlamayan mustafa kemal, kağıdı katlayıp cebine koyar ve konuşmayı aklından yapar.
işte güneş dil teorisi için sonun başlangıcı böyle olmuştur
- atatürk'ün hararetle savunduğu ve bazı üniversitelerde ders olarak okuttuğu teori.
- geçen seneki itü türkçe günleri'ndeki yavuz bülent bakiler söyleşisinde adamın birinin * *ısrarla savunduğu teoridir. işin garip tarafı adam türkçe'de aslında bazı harflerin olmayışını *"bak ben m diyebiliyorum hem de türküm öyleyse neden olmasın" cinsi bi lafla çürütmeye çalışıyordu. oysa ki türkçe'de peltek harf olmadığını * hepimiz biliyoruz, buna karşın peltek söyleyebiliyoruz. di mi ya... **
- türkçe'nin eskiliğini ispat etmek, hiç olmazsa ileri sürmek amacıyla ortaya atılmıştır.güneş dil teorisi,türkçe ile batı dilleri arasında ortak bir kaynak bulunduğuna da dikkat çekiyordu.bu bakımdan, güneş dil teorisi, batıdan gelen sözcüklere karşılık bulmada bir esneklik getiriyordu.her sözcüğün türkçesi aranacak, her yeni terim, türkçe köklerden, türkçe eklerle kurulacaktı.
atatürk bu teoriyle yerli ve yabancı dilcilerin dikkatini türk diline çekip bundan türk ulusunun yararlanmasını istemiştir.
- atatürk'ün önce destekleyip sonra büyük bir hata yaptığını anlayıp vazgeçtiği kuramdır.
- "teori" özetle şudur;
ilk insanlar daha mağarada yaşarken konuşma bilmiyorlardı.daha sonra dışarı çıkan insan güneşi görür ve "a" der.işte bu ilk konuşmadır ve bu konuşmayı yapanda türktür.ve böylece bütün dillerin kaynağı türkçedir"
fakat ben bunu üniversiteye gelene kadar sadece bir geyik sanıyordum ve geyik olmadığını öğrenmek benim için çok acı bi deneyim oldu.marmara üniversitesinde hazırlığıı bitirmiş bölüme geçmişim; ikinci hafta derslere girmeye başlamışım; ilk dersimiz türk dili.
ahmet yesevi üniversitesinde master yapmış olan ve bunu bize de ısrarla öneren neslihan hocamızın faşist olduğunu anladıktan sonra ben önüme pengueni almış dersle alakamı kesmiş bir şekilde sınıfta bulunmaktayım; hoca kısa bir dil tanımı yaptıktan sonra öğrencilere soru sormaya başlar.
hoca:sizce insanlığın ilk kullandığı ses nedir.
sınıftan sesler:"a"dır" e"dir "ö"dür...("a" en baskın çıkan sestir)
hoca:neden "a"dır peki; diye bi arkadaşa yönelir.
arkadaş:bütün alfabelerde en başta, o yüzden bence "a"dır; dedi.sınıftan baya bi destek buldu sonra bu. bende o arada hem derse katılıyım hemde dalga geçeyim diye bi atılım yaptım(maalesef)
ben:hocam şimdi ilk insanlar mağarada yaşıyomuş; türkmüş bunlar; sonra biri mağaradan dışarı çıkmış, güneşi görmüş "a" demiş, böylece ilk dil olmuş; dedim. hoca gözlerinde bir parıltı, hazine bulmuş bir defineci gibi bir heyecanla bana bakarak "aaa sen nereden biliyosun bu teoriyi" demesiyle ben kendimi bir süre anlamlandıramadığım bir dumur denizinde boğulmaktan son anda kurtarıp elimdeki penguen'in mi yoksa bu okulun mu daha komik olduğunu sorgulama ihtiyacını hayatımdan silerek yaşama geri döndüm ve o günden sonra bir daha da türk dili dersine girmedim, girmemeyi herkese öneririm, zira kendisi yoklama almayarak eğitim öğretime yapabileceği en büyük katkıyı yapmaktadır.bundan dolayı kendisine sonsuz teşekkürlerimi iletiyorum, sizde iletin.
- (bkz: evrim teorisi)
- teoriye göre türkler çok büyük bir şelaleden akan suyu görüp "ne yaygara" demişler ve artık o şelalenin adı niagara olmuş (bkz: niagara şelalesi). bir başka örnek ise, çok uzun bir nehrin fark edilmesi üzerine türklerin "amma uzun" demeleri sonucunda o nehrin amazon adını almasıdır.
(bkz: bana da pek inandırıcı gelmedi)
görüldüğü üzere bu teori tamamiyle saçmalıklar üzerine kurulu bir teoridir. bunun atatürk tarafından desteklenme nedeni ise atatürk'ün -siyasette çok zor birşey olan- yaptığı hatayı görüp geri adım atmasına bir dayanak olarak güneş dil teorisini göstermesidir.
atatürk, dilde sadeleşme çalışmalarına önem vermiştir, bu amaçla türkçe'deki yabancı kelimelerin yerine öztürkçe kelimeler türetilmesini istemiştir. durum o kadar abartılmıştır ki hergün radyodan yabancı kelimeler okunmakta, halk da bu kelimelere para karşılığı öztürkçe kelimeler uydurmaktaydı.
bu öztürkçe kelimelerin halk tarafından anlaşılamadığının atatürk de farkına vardı. bunu gördükten sonra dilde sadeleşme çalışmalarını durdurmaya karar verdi. o sıralarda tanıştığı bu teori, tüm dillerin kökeninin türkçe olduğunu savunuyordu. böylece hiçbir kelimenin yerine yeni kelimeler uydurmaya gerek kalmayacaktı ve dilde sadeleşme çalışmalarına da son verilecekti.
atatürk'ün türk dil kurultayı'na 3 yıl arayla gönderdiği tebrik mesajları bunu açıkça belli eder. 27 eylül 1934 yılındaki kurultaya gönderdiği tebrik mesajında; "dil bayramından ötürü, türk dili araştırma kurumu genel özdeğinden, ulusal kurumlarından birçok kutunbitikler aldım. gösterilen güzel duygulardan kıvanç duydum. ben de kamuyu kutlarım." 27 eylül 1937 yılında gönderdiği mesajda ise; "dil bayramı münasebetiyle, türk dil kurumunun hakkımdaki duygularını bildiren telgraflarınızdan çok mütehassis oldum. teşekkür eder, değerli çalışmalarınızda muvaffâkiyetinizin temâdîsini dilerim." bu iki mesaj arasındaki fark aslında herşeyi açıkça göz önüne serer.
atatürk güneş dil teorisinin de saçma olduğunun farkındaydı ve bu teoriyle dalga geçerdi. bir akşam yemeğinde dil konusunda araştırma yapanlara şöyle söylemiştir: "demin duş yapaarken baktım, su yukardan düşüyor, bunun adı ondan duş olmuş, fransızlar da bizden almışlar bu kelimeyi"
sonuçta bu teori, dilde sadeleşmeye son verme ve halkın konuştuğu gibi yazmasına, yazdığı gibi okumasına yaramıştır...
- 1936 senesinde yapılan 3. türk dil kurultayında imzalanan teorinin raporu ve komisyon üyelerinin tam listesi de şu adrestedir.
http://tdkkitaplik.org.tr/...
- atatürkün bir dilbilimci olmadığını anlamamıza yarayan teori, komedidir.
orjini atatürk değildir. "bütün diller ilk insanın güneşe bakıp a demesiyle oluşmuştur" şeklindeki orjinali avrupalı bir bilim adamı tarafından ortaya atılmış, atatürk de bu teoriye, "işte o ilk insan türktü" ksımını eklemiştir
- atatürk'ün 1924 te avusturyalı bir dil heveskârının ballandıra ballandıra anlatıp "paşam bütün diller türkçe'den çıkmıştır ben araştırdım" demesi ile ve atatürk'ün de türk dil kurumunu kurup başına agop dilaçar'ı getirmesiyle ve ardından ders olarak okutmasından sonra içine düşülen durumun koca milleti; şarkıları, romanları, destanları, türküleri ve konuşma dilini dar bir alfabeye sığdırmaya doğru gittiğini görmüş ve bu durumdan da dönmüştür atatürk nitekim. divan ı lügati t türkü esas alırsak11 tane sessiz harfle kelime başlamadığını görürürz. bu sözlükte, yani bu türkçenin ana sözlüğünde 11 tane harfle ilgili başlayan bir kelimeye rastlayamazsınız. bunlardan bazıları; l, m, r dir. ki hâlâ doğru olmamasına rağmen anadolu'nun çoğu kırsal kesiminde nenelerimiz, dedelerimiz bu harflerle başlayan kelime kurmazlar.
misal;
irecep derler recep yerine;
ilimon derler,ileğen derler leğen yerine.
ama dil bir çıkmaza girmiştir. 1000lerce yüzbinlerce kelimeden olunacaktır. ve atatürk'de bunun farkına varmıştır.
falih rıfkı atay'ın çankaya isimli atatürk hatıraları kitabında atatürk'ün falih rıfkı atay'a bu duruma binaen;
+ dili bir çıkmaza soktuk çocuk. dili bu çıkmazda komazlar.
dediği ilginç bir not olarak tarihe geçmiştir.
atatürk bundan sonra türkçeleşmiş türkçe anlayışını benimsemiş, yabancı dillerin boyunduruğuna girmeyecek kadar kuvvetli ve sağlam bir dile, duruşa sahip olmamız gerektiğini vurgulamıştır konuşmalarında. ve hatta hayata gözlerini yummadan önce söylediği son söz "dil çalışmalarını aksatmayın" olmuştur. çünkü atatürk çok sevdiği milletinin o ana sütü gibi helal temiz türkçesini korumasını da kendine vazife bilmiştir. son nefesine kadar.
büyük liderlerin hatalarında bile ne kadar tutarlı olduğunu bunları kabul edip düzeltmesi ile görebiliyoruz. ya diğerleri?
(bkz: rozet atatürkçülüğü)
- (bkz: kamil kartal)
- günümüz atatürkçülerinin duyunca bu bahsi kapatalım leyla dediği teoridir. utanılasıdır.
- "tarıh-ı turk, ıs also called the turkısh era, dıvıded ınto ages of
10,000 years each, and ınto perıods of 60, 12 and 10 years each, the
total predestıned duratıon of the earth beıng 300,000 ages. the
perıod of twelve years ıs the one commonly used: ın ıt each year
receıves the name of an anımal".
[1] turkish - english redhouse dicyionary, ıstanbul, 1987, p. 1098
http://tech.groups.yahoo.com/...
- osmanlıdan sonra yeni bir devlet yaratmak için ortaya atılan teori.
atatürk tarafından hazırlatılmıştır, ama atatürk dahi teori sonrasındaki yıl içersinde bundan vazgeçmiştir.
teorinin en önemli amacı yeni kurulan türkiye cumhuriyeti'ni yıkılan osmanlı devleti' nin devamı olmadığını;
hem halka hem de tüm dünyaya açıklamaktır.
yeni kurulan türkiye cumhuriyeti osmanlı devletinden farklı olarak;
1- ümmet değil millettir.
2-teokratik değil sekülerdir.
bu teori de türk tarih tezi ile paralel ilerletilmiştir.
bu teorinin ulus devlet oluşumuna katkısı;
-türkçenin en eski dil olduğu ve türklerin yeryüzünün ilk milleti olduğu savını destekliyerek halkın milliyetçilik duygularını okşamak...
-türk dilini arapça ve farsçadan temizlerken daha da yozlaşmasına sebep olan öztürkçe akımını subvanse(!) etmek istemesidir. zira dil 30' lu yıllardaki öztürkçe akımı tükçeyi halkının hatta konuşanın dahi anlamayacağı bir dile çevirmiştir. hem milliyetçilikten hem de dilin kendisinden feragat etmeden sorunu çözecek öneri güneş dilidir. çünkü güneş diline göre her dil türkçedir. (bkz: a) (bkz: ne yaygara) (bkz: amma uzun)
bu teorinin sekülarizme katkısı;
-bu tezde esas amaç türklerin islamiyet öncesi de büyük bir medeniyet olduğunu, dolayısıyla halifeliğin kaldırılmasının bizden hiç bir şey alıp götürmeyeceğini amaçlamaktadır.
-güneş dil bu anlamda türk dili tarihinin retrospektif bir sergisidir.
amma velakin sadece teoridir hatta pembe bir yalandır.
- günümüzde bir çok türk dil bilimcinin bile alay ettiği dil kuramı. ama hakikaten kulağa komik ve zırva geliyor.
- (bkz: türk tarih tezi)
- "1930'da edirne öğretmen ortaokulunu ziyareti sırasında gazi, 'dünyanın en eski denizci milleti kimdir?' sorusuna 'fenikeliler' diye cevap veren bir öğrenciyi uyararak, baykal gölünün tuzlu olduğunu, bundan eski bir iç denizin kalıntısı olduğunun anlaşıldığını işaretle, şu görüşü savunmuştur:
'bu göl yerinde eskiden büyük bir deniz olduğuna ve bu denizin etrafında türkler yaşamış olduğuna göre, dünyada en eski denizci millet türk milletidir. bunu böyle bilin!'
(ansiklopedilere göre, a) baykal gölü tuzlu değildir; b) iç asya'da son 200,000 yılda deniz olduğuna dair jeolojik bir buluntu yoktur; yörede bulunan en eski insan izleri 17,000 yıllıktır; c) baykal gölü etrafında ms 7.ci yüzyıldan önce yaşayanların kimler olduğu bilinmemektedir.)
1932'de atatürk'ün adana'yı ziyareti sırasına il maarif müdürü ismail habip (sevük)'e anlattıkları aynen şöyledir:
'neydi o az kalsın sezar'ı mağlup eden goluva başkumandanının adı? karışık çetrefil bir ismi var, ha: versingetorisk! fransız tarihlerine göre bu isim 'bahadırların büyük reisi' demekmiş. halbuki hecelere ayırınca ne olduğu kendiliğinden meydana çıkar. birinci hecenin başından vavı kaldır, 'er' kalır. ikinci hece 'senk', yani 'cenk'. üçüncü hece 'torik', yani 'türk'. (palazoğlu ıı, s. 689)
prof. dr. vecihe hatiboğlu'nun necdet uran'dan aktardığına göre, atatürk bir başka vesileyle, 'rota' kelimesinin italyanca olduğunu zanneden bir denizciye çıkışarak, bu kelimenin aslında 'yürütmek' fiilindeki 'rüt' hecesinden türediğini ve halis türkçe olduğunu vurgulamıştır. (atatürk ve türk dili, tdk yayınları, 1963).
lord kinross'a göre 'gazi'nin, kent kelimesinin türkçe olduğuna karar vermesi ve bundan türklerin ingiltere'ye de geçmiş olduğu sonucunu çıkarması, bir ingiliz diplomatını oldukça şaşırtmıştı.' (kinross, s. 540)
yine kinross, atatürk'ün 1930'lardaki uğraşlarını, britanya adalarına özgü nezaketle, şöyle değerlendirmektedir:
'böylece o zamana kadar askerlik ve siyaset konularında elle tutulur gerçeklere bağlı kalmış bir zekâ, hayal peşinde koşmak gibi çelişkili bir duruma düşmüştü. gazi şimdi eylem alanından, yabancısı olduğu kuram alanına yönelmiş, inanmak istediği şeylere inanır olmuş; kafası alışık olmadığı ve gerçeklerin yarı-gerçekler ve yanlışlarla içiçe girdiği bir labirentte dolaşmaya başlamıştı.' (aynı sayfa)"
http://tufar.com/...
- 1930'ların bugünden bakıldığında nasıl yanlış anlaşıldığının en önemli göstergesi. güneş dil teorisi, tüm ırklar türkten türedi gibi ırkçı bir mantıkla icat edilmedi. tam aksine o dönemler zararlı boyuta ulaşmış dilsel tasfiyeciliği bertaraf etmek için ortaya atıldı.
- beraberinde dilde sadeleşmeyi değil güdükleşmeyi getirmiştir.