Çin, geçiş aşamasındayken, her zaman “emperyal” büyük güç olan ABD karşısında ezildi. Hakim gücün bu rolü, onları, yüksek derecede teknolojik yeniliklerin de desteklediği devasa askeri ve ekonomik yatırımlarla, yayılmacı politikalar uygulamaya yöneltmişti. Ancak ülke içine bakıldığında ve Asya ekonomileri ile bir karşılaştırma yapıldığında, ilk etapta Çin, ABD, düşük tasarruf oranına sahipti, şimdi de neredeyse sıfıra yakın. Çin pazarı, ekonomisinin genişlemesini destekleyen yüksek tasarruflarla karakterize edildi. Bu iki ülkede neler olduğunu daha ayrıntılı analiz etmek için, son tartışmalara ve her iki ülkeyi de içine alan ticaret savaşına kadar, Amerikan ekonomisinin bazı göze çarpan yönlerini özetlemek iyi olur. Birbirinden farklı bazı endeksler, ABD ekonomik eğiliminin tanımını destekleyebilir. Bunlar kamu açığı, kamu borcu ve ticaret açığıdır. Üçünden, belki de ikincisi, Çin-ABD politikalarını daha iyi anlamak için en ilginç olanıdır. Sırayla ilerleyelim: Kamu açığı, bir ülkedeki para giriş ve çıkışları arasındaki farkı gösteren değerden oluşur. Özellikle kamu borcuyla bağlantılıdır. Çoğu kez açık arttıkça, borç da artar. Daha spesifik olarak kamu borcu, devletin özel kişilere (bireyler, şirketler, bankalar) karşı sahip olduğu ve devlet tahvili, tahvil ihracı yoluyla artan borcundan oluşur. Yukarıda açıklandığı üzere, Çin-ABD ekonomik ilişkisini en iyi tanımlayan ölçü, ticaret açığı veya açığıdır. Genel olarak, bir devletin ödemeler dengesi, ihracat ve ithalat arasındaki fark tarafından verilir. Önce ikincisini aşar veya aksi takdirde bir açık verir. Bu bağlamda, ilgili güçlerin, ticaret politikaları taban tabana zıt sonuçlara yol açmıştır. Amerika Birleşik Devletleri, geçen yüzyıldan bu yana, genel refahın artması nedeniyle, ülkenin refahını da sağlayan büyük bir açık vermiştir. Çin, 2008 krizine de dayanmış olan Amerikalılar karşısında, oldukça sabit bir fazla durumunu sürdürürken, daha fazla seçenek çeşitliliği sunuyor. Dönemin başkanı Trump ABD seçildiğinde, temel hedeflerden biri, tam olarak ticaret açığını azaltmaktı. Bunu teşvik etmek için, ulusu rekabet ve güvenlik tehditlerinden korumak için, kapatmaya izin verecek korumacı politikaları derhal teşvik etti. Bu ekonomik tercihler, Çin’i, Devletler için en büyük düşmanı temsil eden, ancak üretim ve düşük işçilik maliyetlerinde iş birliği yaptığımız ana alıcı olarak gördü. Sonuç olarak, 2018 yılının başından itibaren Cumhurbaşkanı, ithalata vergi koyarak, bir tür ticaret savaşı başlatmaya ve böylece bu mallara olan ulusal talebi azaltmaya karar verdi. Başlangıçta bu önlemler Çin’e çelik ve alüminyum için sırasıyla %25 ve %10 oranında uygulanmıştı. Ancak ABD, Çin emeğinin düşük maliyetini sömürdüğü ve doğu ülkesinde işlerini kurduğu için, bu görevlerden dolaylı olarak etkilenecekti. Aslında mallar hala yurtdışında kiralanan ve karları düşecek olan Amerikan şirketleri tarafından üretiliyor. Daha sonra bu tarifeler Avrupa Birliği ülkelerine de uygulanarak, piyasaların ve dünya ekonomisinin tercihlerini kapsadı. Dönemin başkanı Trump seçildiğinde, kendisi ile Çin Cumhuriyetinin başkanı arasında, bazıları görünüşte başarılı, ancak pratikte istikrarsız ve saygı duyulmayan çeşitli anlaşmalar denendi. Aslında Amerikalı lider, işlerini korumak için, özellikle teknolojik ve fikri mülkiyet düzeyinde Çin üretim sistemlerine yönelik soruşturmalara devam etmeye karar verdi. Gerçekten de Çin, Amerikan uzmanlığını işgal ederek, yenilikçi tekniklerden yararlanacaktı. Bu, sürekli olarak daha fazla korumacı önlem dayatmasını tehdit eden Amerikan başkanını kesinlikle neşelendirmez. Çin, Amerikan kamu borcunun büyük bir bölümünü elinde tuttuğundan, bu nedenle önemli bir etkiye sahip olduğundan, iki piyasa arasındaki dinamikler, mali düzeyde de gerçekten çok hassastır.
Bu yazımın sonucuna ulaştıktan sonra, bazı son değerlendirmelerde bulunmak yerinde olacaktır. Bretton Woods modeli güncel olarak kabul edilebilir mi? Hangi perspektifte? Bütün bu sorulara, tek cevap yetmeyebilir. Farklı ulusların rol değiş tokuşunu görerek, merkez-çevre yapısı, zaman içinde, her zaman korunduğu için resmi olarak geçerli olabilir. Günümüzde Çin’in artık bir çevre ülke olarak kabul edilemeyeceği doğrudur. Dolayısıyla başka hiçbir yükselen ekonomi, çevresel bir rol üstlenmezse, resmi düzeyde bile model yetersiz kalabilir… Bretton Woods’u bir karşılaştırma unsuru olarak ele alırsak, şu anda uluslararası para sisteminin, o zamanki gibi anlaşmalar tasarlamadığı söylenebilir. Aslında, o zamanlar altın ile birlikte, doların merkezi olduğu ve sabit bir döviz kuru sistemi olduğu sırada, çeşitli para birimleri için geçerli olan günümüzde durum böyle değil. Uluslararası ticarette hala en yaygın kullanılan para birimi olan Dolara ek olarak, Euro, Yen, Japon para birimi ve Çin Yuanı var. Varsayımsal bir BWII perspektifinde, AB ve Japonya, zaten geçen yüzyılda “merkez” ülkelere dönüşmüş olduğundan, Çin ve ABD’nin ana kahramanlar olarak kabul edilmesi gerektiği açıktır. Bununla birlikte Çin, ne ölçüde hala bir çevre ülkesidir? İki ekonomik dev arasındaki önemli bir fark, döviz kurlarına yaklaşımla ilgilidir. Aslında Çin, yarı sabit bir döviz kuru rejimi benimsemekte, merkez bankasının, Çin Halk Bankası’nın (PBOC) devlet düzeyinde yönetilmesini, bir şekilde kendi döviz kurunu “manipüle edebilir”. Birleşik Devletler, esnek bir döviz kuru rejimine sahipken, yani çeşitli ulusların siyasi tercihlerinden, güçlü bir şekilde etkilenen ekonomik operatörlerin kararlarına dayalı dalgalanmaya bırakılırken, Fed, siyasi güçten belirli bir bağımsızlığı korurken, tam da buna karşı dönemin Başkanı Trump’ın sert medya eleştirisiyle, döviz kuru tartışması, BWII perspektifinin merkezinde göründü. Son gerçekler tam olarak Çin ve ABD tarafından alınan siyasi tercihleri ve ekonomik önlemleri gösterdi. Amerikan tarifelerinin dayatılmasına yanıt olarak, Çin Merkez Bankası, aksi takdirde verilen ülkenin, ABD’ye ihracatını desteklemek için ulusal para birimi Yuan’ı devalüe etti. Yüksek demografik seviye ve Çin’in üretim kapasitesi göz önüne alındığında, Asya ülkesi bir aşırı üretim krizi riskini alacaktı. Dolayısıyla Çin devalüasyonunun, ülke ekonomisini korumak için bir önlem olarak alındığı söylenebilir. Çin Merkez Bankasının bu işlemi gerçekleştirirken, çok dikkatli olması gerektiğinin altını çizmek gerekir, zira Çin Yuanı, rezerv para birimi olarak değerlendirilebilir… ABD ve Çin arasındaki diğer bir ayrım, Çin’in mükemmel ihracatçı ülke olması, ABD’nin çok geniş ve çeşitli bir iç pazara güvenebilecek, dünyanın en önemli ithalatçıları olmasıdır. Ancak dönemin Amerikan Başkanının yaptığı ticari tercihlerle (yeni tarifeler), en büyük destekçileri olan Midwest girişimcileri büyük kayıplara uğradı. Çin gibi yükselen ve genişlemeye devam eden bir güçle karşı karşıya kalan ABD, bu dev tarafından devrileceğinden, sınıfının dışında kalacağından korkuyordu. Risk, ABD yavaşlayıp, resesyona girerken, bu tehlikeli zorluklar yoluyla, Çin’in ekonomik performansını ihraç edip, sürdürebilmesidir. Burada Çin’in rolünün giderek daha fazla vurgulanacağı, ABD’nin rolünün önemli ölçüde azaltılabileceği Bretton Woods modelinin, yeni bir perspektifine yol açabilir. İlk Bretton Woods açısından akıl yürütme, şu anda DFG tarafından önerilen model geçerli kabul edilemez. Aslında, geçmişte olduğu gibi devletler arasında sabit bir döviz kuru rejimi sağlayan hiçbir anlaşma yoktur. Sabit döviz kurları, rekabetçi devalüasyonlardan ve yurtdışından gelen ürünlerde tarifeler ve vergiler içeren korumacı politikalardan kaçınmak için faydalı olma eğilimindedir. Belki de şu anki Çin-ABD çatışmasında ihtiyaç duyulan şey de budur. Bu nedenle, ilk soruya dönersek, önerilen modelin şu anda dünya ekonomik-parasal durumuna uyum sağlamadığı sonucuna varılabilir. Aslında, ilk Bretton Woods’da, İkinci Dünya Savaşı’nın neden olduğu, yıkımla karşı karşıya kaldık. Amaç burada, “uydular” olarak tanımlanabilecek diğer tüm devletlerin, tüm ulusların iyileşmesini, gelişmesini destekleyecek önlemleri belirleme konusunda anlaşmaya vararak, çatışmanın galipleri olan Birleşik Devletler ekonomisi etrafında dönmesini sağlamaktı. Şu anda bu koşullar mevcut değil. Bazı devletlerin birincil amacı, yalnızca ticari ve teknolojik değil, aynı zamanda askeri güçten de yararlanarak, diğerlerinin zararına koşulsuz olarak galip gelmektir. Aynı zamanda bu nedenle, G7 veya G8 gibi bazı dünya toplantıları hiçbir şeyle sonuçlanmazken, bunun yerine sadece ekonomik sorunları değil, siyasi sorunları çözmenin olası bir anahtarı olabilirler.