Önbilgi: Bu yazı hiç güncellenmemektedir. Çok üşengecim ):
Türkiye'yi; bazı gelişmekte olan ülkeler, büyük ekonomiler (G7 ve BRIC ülkeleri) ve Dünya ortalaması ile kıyaslayacağız. Tüm verilerin kaynağı Dünya Bankası ve Google Public Data veritabanı; bağlantılara tıklayarak detaylarına ulaşabilirsiniz.
Başlangıç olarak 2000'leri seçmemin sebebi, 2002 yılından itibaren dünyada oluşan büyük para arzı ve sonrasındaki etkilerini daha net gözlemleyebilmektir. Kimi kaynaklar bu küresel ekonomik değişimde ABD'nin tek başına etkili olduğunu söyler ve 11 Eylül sonrası bu sürecin başladığını vurgular.
A. GDP
Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (Gross Domestic Product - GDP), bir ülke sınırları içerisinde belli bir zaman içinde üretilen tüm nihai mal ve hizmetlerin para birimi cinsinden değerini ifade eder.
- Türkiye'nin gayri safi yurt içi hasılası. link
- Gelişmekte olan ülkeler ve bazı Avrupa ülkeleri ile kıyas. link
- G7 ve BRIC ülkelerini dahil edilince sıralamamız (ABD ve Çin hariç). link
Dünya ortalamasına göre iyi olsak da, olmak istediğimiz yerden epey gerideyiz. Buradaki grafikler şu şekilde yorumlanabilir;
Her ülke, dolar bazında, artık daha fazla üretime sahip. Üretimin gerçekten artmadığı ve doların değerinin düşmesinden ötürü bu şekilde bir artış gözlemlendiği de doğrudur. Ama en nihayetinde, bazı ülkelere, diğerlerine göre para arzı daha fazla olmuş yani o ülkeler yatırım almıştır.
B. GDP Per Capita
Kişi başına düşen GSYİH, kabaca, ülkenin üretiminde her bireyin payını ifade etmektedir.
Örneğin, 38 Milyon nüfusa sahip Polonya, 2014 yılında 500 Milyar Dolar GSYİH yapmışsa, kişi başına düşen yurtiçi hasıla 500.000.000.000/38.000.000 =~ 13.100 $ olarak hesaplanabilir.
- Kişi başına düşen GSYİH ve dünya ortalaması. link.
- Gelişmekte olan ülkeler ve bazı Avrupa ülkeleri ile kıyas. link
- G7 ve BRIC ülkelerini dahil edilince sıralamamız (ABD ve Çin hariç). link
Bu grafiklerin yorumlanması da şu şekilde olabilir;
2002 yılından itibaren ülkemizde kişi başına düşen milli gelir artmış. Dünya ortalaması da o civarda. Polonya ile kıyaslayalım - 1998'de bizimle denklermiş ancak şu an bizim üzerimizdeler. Yunanistan çok daha az kişi ile, bize göre oldukça yüksek (verimli) üretim yapmış denebilir ancak onlar 2008 krizinden çok sert etkilenmiş ve çöküşe gitmiş. Burada daha çok yolumuz olduğu söylenebilir; daha yüksek katma değerli ürünlere yönelmeli, verimi de arttırmalıyız.
GNI per capita, Atlas method (current US$)
GNI per capita (formerly GNP per capita) is the gross national income, converted to U.S. dollars using the World Bank Atlas method, divided by the midyear population. Çeviri yapılacak
GNI Per Capita'ya bakınca, G7 ülkeleri ile BRIC ülkelerinin neden ayrı ayrı incelendiğini daha iyi anlıyoruz. link
Burada oldukça kötü durumda olduğumuz söylenebilir. Gini ve HDI verileri eklenecek
Savings
Savings = Tasarruf. Kitap tanımı ile, makroekonomik açıdan harcanabilir gelirin tüketilmeyen kısmıdır.
- Çin ve ABD uzak ara öndeydi, kıyaslamayı zorlaştırdığı için onlar çıkarıldı. link
- Tasarrufların gayrı safi yurt içi hasıla'ya oranı. link
Yukarıdaki grafikler ışığında, tasarruflar ile ilgili şu yorumu ekleyebiliriz;
Ekonomik büyüme için tasarruf gereklidir. Tasarrufu yüksek olan ülke hızlı büyür, çünkü yatırım için gerekli kapitali kolayca sağlar. En çok tasarruf yapabilen iki ülke Almanya ve Japonya'nın, büyümede de lider olması sonucunu doğuruyor. Türkiye'de ise tasarruf çok düşük olduğundan, ekonomi tüketim ile büyüyor ve büyümek için dış kaynak gerekiyor. Dış kaynak da hem pahalı, hem kırılgan; problem olduğu an ülkeyi terk ediyor.
Bu grafik ve altındaki linkler başka posta taşınmalı
- 2016 Yılına Girerken Türkiye ve Dünya Ekonomisi - Tüsiad, 2015
- Strenghtening the Turkish Economy - TCMB, 2014
Bu noktada göz atmamız gereken bir diğer grafik, kısa vade borçlar.
Short-term debt
Short-term debt includes all debt having an original maturity of one year or less and interest in arrears on long-term debt. Total reserves includes gold. Daha iyi tanım yapılacak.
Kısa vade borç bilgisi birçok ülke için yok, bazı ülkeler ile kıyaslamamız şu şekilde. link
2000'li yılların başından itibaren olan kısmı aldım, ve kısa vadede yüksek borç taşıdığımız için riskimizin büyük olduğu söyleniyor. Ülkemizdeki bu borçların büyük bir kısmı USD/EUR cinsinden ve özel sektör tarafından alınmış durumda. Tabi bunlar ismen özel sektör borcu olsa da, hepsi devlet güvencesi altında.
- Kredi bulamayana devlet garantisi - Güngör URAS
- Hazine garanti verdikçe bankalar dış borç almış - Hakan ÖZYILDIZ
Sözlük
(ayrı post olarak hazırlanabilir)
Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYH, GSYİH, GDP)
Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (Gross Domestic Product - GDP), bir ülke sınırları içerisinde belli bir zaman içinde üretilen tüm nihai mal ve hizmetlerin para birimi cinsinden değerini ifade eder.
Gayri Safi Millî Hasıla (GSMH, GNP, GNI)
Gayri Safi Millî Hasıla (Gross National Product/Income - GNP/GNI), bir ülke vatandaşlarının verilen bir yıl için ürettikleri toplam mal ve hizmetlerin, belli bir para birimi karşılığındaki değerinin toplamıdır. "Vatandaşlık" ayrımının yapılmasındaki sebep GSYİH'den farklı olduğunu belirtmek içindir. GSYİH, o ülkede faaliyet gösteren yabancı ülke yurttaşlarının ürettiği nihai mal ve hizmetleri de kapsar.
Stuff 2
Açıklama...
Stuff 3
Açıklama...