İlk gerçek modern sanatçı Francisco Goya’nın ürkütücü sanatı, önümüzdeki ay New York’taki Metropolitan Müzesi’nde sergilenecek ve Amerikalıların onun resimlerine bakması için daha uygun ve acil bir an olamaz. 200 yılı aşkın bir süre önce, bu İspanyol sanatçı, geçen hafta ABD Kongre Binası’nı saran kolektif yanılsama ve kitlesel fanatizmi mükemmel bir şekilde yakaladı. Amerikan demokrasisinin evine saldıran Trump taraftarları, The Pilgrimage to San Isidoro’da çılgın gözlerle yürüyen kalabalık kadar öfkeliydi.
Ve sonra, çılgın bir kalabalığın çılgınca sırıtan bir yüzün büyük bir pankartının etrafında dolandığı Sardalya Mezarı tablosu var. İlk bakışta, neşeli bir karnaval sahnesi gibi görünüyor, ancak daha yakından bakıldığında ve pankartta dansın boş efendisi olan yüzü fark ettiğinizde törenlerinin yoğunluğu rahatsız edici hale geliyor. Kesin bir Trump havası var. (Üstteki fotoğraf)
Goya aklın yükselip alçalmasına şahit oldu. Aydınlanma yüzyılı ve bilimin yükselişinde 1746’da doğdu. Politika ve toplumun rasyonel bir temelde yeniden tasarlanması mümkün görünüyordu. Goya’nın ilk resimleri, neşeli, piknik yapan modern insanları gülümseten parlak renkli duvar halıları gibiydi ve tabloları aydınlanma iyimserliğiyle parlıyordu. Ancak 1790’ların başında, bir hastalık onu tamamen sağır bıraktı ve bu da dünyaya bakışını değiştirdi.
Los Caprichos’un 1799 serisi Los Caprichos’taki baskılardan biri, kulaklarının üzerinde asma kilit bulunan iki adamı gösteriyor, biri uyurgezer iken kaşıkla besleniyor. Sessiz bir dünyada onun izolasyonunu uyandırmaya çalışan kapalı zihinlerin bir imgesi. Nitekim, Caprichos’un esrarengiz, açıklanamayan tuhaflığı hepimizi bir dramayı anlayamadığımız kelimelerle yorumlamaya çalışıyormuşuz gibi hissettiriyor.
Sanatını karartan sadece Goya’nın işitme kaybı değildi. Tarihti. 1789 Fransız Devrimi, Aydınlanma’nın tamamlanmasıydı ve kadim, absürt eşitsizlikleri ortadan kaldırıyordu. Goya’nın Satürn’ün çocuklarından birini yediğini resmettiği tablo, Devrim’in kendi yaratıcılarını tükettiği şiddetinin bir vizyonudur. Napolyon, kaosu sona erdirmek için sözde iktidarı ele geçirdi. 1808’de İspanya’yı işgal ederek Goya’nın The Disasters of War adlı grafik serisinde betimlediği cehennemi serbest bıraktı.
Yine de Goya’nın zamanında başka bir Aydınlanmış devrim modeli vardı. Britanya’nın Amerikalı sömürgecileri 1765’te isyan ettiğinde, liderleri arasında dünyaca ünlü bilim adamı Benjamin Franklin’in yanı sıra yeni insan hakları dilini benimsemiş politikacılar da vardı. Arkaik dinsel zulüm ve vahşi fanatizmin Aydınlanma’yı boğduğu Goya’nın İspanya’sıyla karşılaştırıldığında, “Yaşam, Özgürlük ve Mutluluk arayışı” nı teşvik eden ABD, transatlantik bir ütopyaydı. Korkunç kör noktasının, köleliğinin bu umudu baltalaması zaman alırdı.
Goya’nın karanlık karamsarlığı, Trump’ın görev süresinin son günleriyle çok daha ilgili. Capitol’ün işgali, Capitol’ün mantıksal mimarisi, onu dolduran kaosla çatışırken, İspanyol’un korkunç vizyonunu Washington’a getirdi. Neoklasizm Goya ile tanışır, akıl çılgınlık tarafından istila edilir ve kanunsuzluk cumhuriyeti yutmakla tehdit eder.
Goya’nın Grafik Hayal Gücü, 12 Şubat-2 Mayıs, New York, Met Fifth Avenue’de.
Kaynak: https://www.theguardian.com/