20.03.2018 tarihli "Uzan (Uzan) Türkiye'ye karşı" davasıyla ilgili AİHM kararı (şikayet N 30569/09)
Davada, konuşmanın seyri sırasında başbakana kamuoyuna hakaret ettiği için başvuranın cezai sorumluluğa getirilmesine itiraz edilmektedir. Davada, insan hakları ve Temel Özgürlüklerin korunmasına İlişkin Sözleşmenin 10. maddesinin gerekliliklerinin ihlal edildiği, ayrıca Türk mahkemelerinde yargılanma süresine bağlı olarak insan hakları ve Temel Özgürlüklerin korunmasına İlişkin Sözleşmenin 6. maddesinin 1. maddesinin ihlal edildiği kabul edilmiştir.
DAVANIN KOŞULLARI
2008 yılının Eylül ayında, başvuru sahibi ceza mahkemesi tarafından sekiz ay hapis cezasına çarptırıldı ve başbakana kamuya hakaret etmek, ikincisinin onurunu ve itibarını ihlal etmek için yaklaşık 400 euro para cezasına çarptırıldı, çünkü mahkeme, başvuranın 2003 yılında halka açık konuşma sırasında yaptığı açıklamalardan dolayı kabul edilebilir eleştirinin sınırlarını aştığını ve defalarca "aldatıcı", "hırsız", "küstah", "tanrısız" sözlerini söylediğini kabul etti.
Bununla birlikte, ceza mahkemesi, başvuranın beş yıl boyunca adli kontrol altında olması koşuluyla, bu cezanın uygulanmasını ertelemeye karar vermiştir; bunlardan bir yıl içinde - bir yandan, başvuranın üç ay boyunca kendi kendini denetleme programına katılmasını sağlamaktan sorumlu olan danışmanın gözetimi altında, diğer yandan başvuranın bireysel gelişim üzerine beş kitap okuması için.
Bununla birlikte, bu yükümlülüklerin yerine getirilmesine rağmen, yukarıdaki erteleme iptal edildi ve Şubat 2010'da başvuru sahibi hapis cezasına çarptırıldı ve cezanın yarısı infaz edildiğinde yarıya indirildi. Aralık 2010'da Türkiye'nin En Yüksek Temyiz Mahkemesi <1> bu kararı değiştirmeden bıraktı.
--------------------------------
<1> Türkiye'de En Yüksek Temyiz Mahkemesi (Yargıtay) genel yargı mahkemelerinin sistemine başkanlık etmekte ve esasen ülkenin yüksek mahkemesidir.
HUKUK MESELELERİ
Başvuru sahibine karşı alınan cezai yasal önlemler, yasaların öngördüğü ve başkalarının itibarını veya haklarını korumak için meşru bir amaca hizmet eden Sözleşmenin 10. maddesi tarafından garanti edilen hakların uygulanmasına müdahale etmekti.
Davacı, konuşma sırasında kullanılan kelimeleri iç mahkemelere açıklayarak ifadelerinin keskinliğini hafifletmeye çalışsa da, bazıları "yalancı", "hırsız", "küstah", "tanrısız" gibi eleştirilere neden olmaya devam etmektedir. Başvuru sahibi, muhalefet partisinin lideri ve hükümet önlemlerine tabi olan iki şirkette çoğunluk hissesine sahip bir hissedar olduğu için, toplu olarak ele alınan iddiaları, hükümetin eylemleriyle ilgili konularda siyasi tartışmanın bir parçası olarak konuşulanlar olarak nitelendirilebilir. Olumsuz ve düşmanca renklerine rağmen, siyasi figürler arasındaki bu tür bir görüş alışverişinin bu bağlamda herhangi bir önlemi olmadığı kabul edilemez.
Devlet içi mahkemeler, "gerçekler" ile "değer yargıları" arasında herhangi bir ayrım yapmadılar, ancak başvuranın ifadelerinin küfürlü olup olmadığına ve kullanılan sözlerin başbakanın kimliğine ve itibarına zarar verip vermeyeceğine baktılar. Mahkemeler, tartışmalı ifadelerin yapıldığı bağlam ya da başvuru sahibinin ifade ettiği eleştirinin temeli hakkında görüşlerini ifade etmek zorunda kalmadı.
Başbakan kaçınılmaz olarak adımların ve eylemlerin davranışlarının yanı sıra eleştirilerin de dikkatli bir şekilde izlenmesine maruz kaldı. Bu bağlamda, bu eleştirinin biçimi de dahil olmak üzere, özellikle bu durumda tartışmalı ifadelerin siyasi tartışma çerçevesinde yapıldığı göz önüne alındığında, özel bir hoşgörü göstermesi gerekiyordu.
Son olarak, Avrupa Mahkemesi, yargılamanın ilk aşamasında ceza mahkemesinin, davacının kendisine verilen yükümlülüklere uyarak beş yıl boyunca adli kontrol altında olması koşuluyla mahkumiyetin uygulanmasını ertelemeye karar vermiş olsa bile, bunun yine de cezai nitelikte bir cezalandırma ile ilgili olduğu gerçeğine önemli önem vermektedir. Her halükarda, cezanın eşlik ettiği erteleme, ancak ertelemenin verilmesinden sonraki beş yıl içinde başvuru sahibinin başka bir kasıtlı suç işlememesi durumunda, aksi takdirde başvuru sahibinin en azından mahkemeye çıkma ve hapis cezasına çarptırılma ve para cezasına çarptırılma riski altında olması durumunda bir rol oynayacaktır.
Bu davanın koşulları göz önüne alındığında ve özellikle cezai nitelikte olan cezanın orantısızlığı tartışılmadan, Avrupa Mahkemesi, tartışmalı tedbirin takip edilen amaçla orantılı olduğu kanıtlanmadığını ve demokratik bir toplumda başkalarının itibarını veya haklarını korumak için gerekli olduğunu düşünmektedir.
KARAR
Davada Sözleşmenin 10. maddesinin gerekliliklerinin ihlali kabul edildi (oybirliğiyle kabul edildi).
Avrupa Adalet Divanı ayrıca, Türk mahkemelerinde duruşmanın süresine ilişkin Sözleşmenin 6. maddesinin 1. maddesinin gerekliliklerinin oybirliğiyle ihlal edildiğini de oybirliğiyle belirlemiştir.
TAZMİNAT
Sözleşmenin 41. maddesinin uygulanması sırasına göre. Başvuru sahibi herhangi bir tazminat talebi sunmamıştır.