İngiltere’ye neden “güneşin batmadığı yer” deriz, biliyor musunuz? Çünkü İngiltere’de güneş battığında, İngiliz sömürgesi olan başka bir ülkede doğuyor olabilir. Sonra bir başkasında öğle yemeği… Bir başkasında
akşam
keyfi… Beatles'dan önce de dünyayı çeşitli şekillerde işgal eden İngilizler, tarihin en saldırgan ve yayılmacı toplumları arasında belki de lider.
Yeni bir araştırmanın şaşırtıcı sonuçlarını birlikte inceleyelim. Dünya ülkelerinin %90’ı İngiltere tarafından işgal edilmiş ve modern bir dünyada yaşadığımız için nasıl da şanslıyız. Bugün nükleer silahlar, petrol, susuzluk ve iklim değişikliği ile uğraşıyor olmak çok daha rahatlatıcı, değil mi?
200 ülkenin tarihini inceleyen analiz, sadece 22 ülkenin İngiliz akınlarından muaf olduğunu ortaya koyuyor. Kendini şanslı hisseden ülkeler arasında Guatemala, Tacikistan ve Marshall Adaları gibi çok uzak yerler var. Öte yandan, Lüksemburg gibi komşu olmasına karşın yırtan ülkeler de bulunuyor. “All the Countries We’ve Ever Invaded: And the Few We Never Got Round To” adlı kitabında Stuart Laycock alfabetik sıraya göre tüm ülkelerin tozlu tarihlerine yolculuk ediyor ve İngiltere’nin ayak izlerini arıyor.
Şiddet, güç, müzakere ya da ödeme yoluyla bir ülkede askeri ya da politik varlığını göstermesi halinde orayı işgal etmiş sayılan İngiltere’nin korsanları, özel askerleri, silahlı araştırma birlikleri de hükümet onayıyla hareket ettiklerinden bu “işgal” fenomeninin oyuncuları arasında yer alıyor ve İngiltere’nin kapsama alanını genişletiyor.
Kosta Rika, Ekvador ve El Salvador gibi neredeyse alakasız ülkeler İngiltere’nin beyaz öpücüklerinden nasiplerini alıyorlar. Hem de İngiliz denizcileri sayesinde… “Her limanda bir sevgili” derken bu ülkelerin limanlarından mı bahsediyorlardı acaba?
1741 yılında Amiral Edward Vernon Guantanamo Körfezi’ne baskın yapıp oraya “Cumberland” adını verince Küba İngilizlerin nefesini ensesinde hisseden ülkeler arasına katılmış. 21 sene sonra Havana ve adanın büyük bir kısmı İngiliz güçlerinin eline düşse de 1763 senesinde İspanya gelip Küba’yı ve Florida karşılığında da Filipinler’i İngilizlerden almayı başarmış.
Ya İzlanda? İzlanda kadar sessiz sakin bir ülke bile İngilizlerin hışmından kaçamamış. İkinci Dünya Savaşı’nda abisinin yanında yer almayı reddeden barışçıl İzlanda 745 deniz piyadesi tarafından işgal edilince karşılık vermemeyi ama protesto etmeyi tercih etmiş.
Vietnam 17. Yüzyılda ardı arkası kesilmeyen İngiliz akınları görmüş olsa da komünistlere karşı bir kale olarak 1945-46 yıllarında asıl değerini kazanmış. Başka bir deyişle, İngilizler tarafından işgal edilmeye değer görülmüş.
Daha önceleri Roma Tarihi üzerine çalışmaları bulunan Laycock’un kitabına 11 yaşındaki oğlunun sorduğu “İngiltere kaç ülkeyi işgal etti?” sorusu ilham vermiş. Yazar 2 yıl süren araştırmalarının sonunda şok olduğunu vurguluyor ve ekliyor: “Bazı ülkelerin işgal edilmiş olacağını hiç düşünmemiştim.” Fransa İngiltere’nin en fazla saldırdığı ülke olarak azılı rakibi kadar ülkeyi işgal etmeye kalkışmış olması yazarın dikkatini çeken bilgiler arasında.
Liste güncel sınırlar ve ülke isimlerine dayandığı için geçmişin sınırlarında çok daha fazla işgal gerçekleşmiş olabilir.
Bilinen ilk işgallerden biri şimdi Fransa topraklarında olan Gaul’ü hedef alıyor. İkinci yüzyılın sonlarında Clodius Albinus önderliğinde ilerleyen kuvvetler 197’de Lyon’da yenilgiye uğratılıyor.
İngiltere işgalinden "kaçabilenler"
Tarihi şekillendirme merakına sık sık yenik düşen İngiltere’nin hiç işgal etmediği varsayılan ülkelerin listesi şöyle:
Andora
Beyaz Rusya
Bolivya
Burundi
Orta Afrika Cumhuriyeti
Çad
Guatemala
Kongo
Fildişi Kıyısı
Kırgızistan
Lihtenştayn
Lüksemburg
Mali
Marshall Adaları
Monako
Moğolistan
Paraguay
Demokratik Sao Tome ve Principe Cumhuriyeti
İsveç
Tacikistan
Özbekistan
Vatikan