Yazıya başlarken özellikle belirtmeliyim ki, yazı boyunca kas sertliği, gerilim, sıkılık, kas gerginliği ve benzeri tanımlar kullanıyor olacağım; çünkü İngilizcesi “tightness” olan bu hissi tam anlamıyla anlatan doğru kelimeyi bulamadım! Halk arasında “kaslarım sıktı” diyenler olur… Ağrı değil, belki hafif gerilim, sanki her an ağrıyacak gibi; normalde olduğundan farklı bir his… Belki sizi hareket konusunda engelleyen… O bölgeyi germe, hareket ettirme ihtiyacı duyuyorsanız mesela sık sık… İşte bahsettiğimiz his o! Özellikle sporcu olan hastalarım “Ağrı yok, ama koştuğumda beni engeller bir şey” cümlesi ile çok gelirler. Ve genellikle sporcu bunu dediyse takım arkadaşları da dahil olmak üzere tüm camia sorunun “kafada” olduğu teşhisini çoktan koymuş olabilir…
Eğer belirli bir bölgede, bir kas sertliği hissiniz varsa, bu birbirinden farklı birçok nedene bağlı olabilir. Bu noktada;
- Acaba eklem hareket açıklıklarınızı yeterince kullanmıyor olabilir misiniz?
- Ya da eklem hareketiniz gayet iyi, ancak hareketin son noktasında bir rahatsızlık mı var? Veya aşırı güç sarf etmenize sebep olan bir durum?
- Belki de hareketle ilgili bir sorun yoktur, ancak o bölge rahatlayamıyor ya da gevşeyemiyordur…
- O bölge rahatlıyor, ancak tam olarak tanımlayamadığınız ağrı gibi bir şey sizi rahatsız ediyor olabilir.
Kastaki bu belirsiz his; aşırı gerginlik, sertlik veya kısalık gibi fiziksel veya mekanik durumlarla aynı olmayan bir histir. Bunların herhangi birini, bir diğeri mevcut olmadan da deneyimlemeniz mümkün…
Buna örnek verecek olursak; kaslarında sert gerginlik hissi olduğu halde o kası esnetme hareketini kolaylıkla yapabilen kişiler olduğu gibi, hiçbir gerilim ve sertlik hissi olmadığı halde o kası esnetmekte zorlananlar da var.
Ayrıca, bir kasın sert hissedilmesi, gerçek bir geriliminin, spazmın ya da kasın belli bölgelerinde kas düğümlenmelerinin olduğu anlamına da gelmiyor. Oysa, o noktalara terapi esnasında dokunulduğunda verilen tepki “gördün? Taş/odun oldu” oluyor… Burada kastan çok, çevre dokular sertleşmiş olabiliyor.
Evet kabul ediyorum ve eminim ki bu his sizi huzursuz ediyor. Ve bu “gerilim/sertlik” hissi, o bölgenin fiziksel olarak “sıkılaşması” ile aynı his de değil… Eğer bir türlü rahatlamıyorsa; yanlış bir yol izleyerek buradaki problemi daha da artırıyor olabileceğiniz ihtimalini göz önünde bulundurmanızda fayda var.
Kaslar fiziksel olarak herhangi bir spazm olmadığı halde neden gergin hissettirir?
Fiziksel olarak kayıp aşamasında olan kaslar bile bazın gergin ve sert hissedilebiliyor. Burada ağrı ile ilgili bakış açımızla yaklaşacak olursak; bazen doku hasarı olmadan bile ağrı olabiliyor. Çünkü ağrı, tehdit algısından kaynaklanıyor ve algı her zaman gerçeğe uymuyor. Sıklıkla söylediğim gibi, ağrı aslında bir alarmdır ve alarmlar bazen gerçek bir tehlike olmadığında bile devreye girebiliyor. Belki kas gerilimi hissinde benzer bir mantık söz konusu olabilir. Bu his, bilinçaltında kaslarda tehditkar bir durum olduğunu (doğru veya yanlış olarak) ve bir hareket düzeltme ihtiyacını algıladığımızda olabiliyor.
Peki kas gerilimi duygusunun bizi uyarmaya çalıştığı tehditkar durum nedir? Elbette sadece gerginlik değil, kaslar kasılırken gerilerek kasılıyorlar ve neredeyse tamamen gevşediğinde bile kaslarda bir sıkılık hissi bulunuyor. Bu nedenle metabolik strese neden olabilecek ve kimyasal nosiseptörleri harekete geçirebilecek olası bir tehdit, gerginlik değil; ancak yeterli dinlenme veya yeterli kan akışının bulunmaması durumu olabilir. Kaslardaki sertlik hissinin bizi uyarmaya çalıştığı sorun, gerginlik bulunması değil, gerginliğin sıklığı ya da kan akışının olmaması durumu olabilir.
Kaslardaki gerilim hissi bir çeşit ağrılı durum olarak kabul edilebiliyor; sizi hafif ya da şiddetli olarak rahatsız edebiliyor ve günlük yaşam aktivitelerinizi kısıtlayabiliyor. Ve herhangi bir kastaki gerilim durumu, normal duruşunuzu değiştirmek, hareket etme ihtiyacı veya gerinme ihtiyacını tetikleyen bir özelliğe sahip olabiliyor genellikle. Bu da hareket etmeme, sabit kalma ihtiyacı doğuran belirli ağrı durumlarından farklı aslında. Hatta ağrı bizi hareket etmememiz için uyarırken, gerilim hareket etmemiz için uyarıyor olabilir!
Nasıl tedavi edilir?
Bu hissi giderebilmek için, yapılabilecek bir takım uygulamalar bulunuyor. Tabi ki doğru ve iyi bir profesyonel desteği en erken zamanda almanız önemli. Çünkü çevrenizde, herhangi bir sağlık profesyoneli olmadığı halde kendi tecrübelerinden yola çıkarak akıl veren çok olabileceğini unutmayın. Bazen size önerilen şeyler, sizi tam istediğinizin tam tersi yönüne götürebilir.
Bu gerilimin rahatlaması için kendiniz yapabileceğiniz ve fizyoterapistinizle birlikte yapılacak bir takım uygulamalar var tabi ki…
- Germe yapmak sizi rahatlatabilir, bu kısmi bir rahatlama bile olsa daha iyi hissettirecektir.
- Yumuşak doku uygulamaları bu konuda oldukça etkilidir.
- Refleksoloji ayak altına yapılan bir uygulama da rahatlamada etkili olabilir.
- Kas geriliminin motor kontrol çalışmaları ile azaltılması; yani hareket terapisi doğru algının yaratılması ve merkezi sinir sisteminde tehdit algısını oluşturan veri girişinin yeniden düzenlenmesi.
- Egzersiz ve dirençli egzersizler, doğru bir uygulama ile kaslarınız hem kuvvetli hem de gerilimsiz rahat olabilir.
Unutmayın! Bu sadece bir his ve fiziksel bir durumun yansıması olabilir de olmayabilir de…. Kaslarınız kısa veya hasarlı olmayabilir. Doğru yaklaşımla, bu hassasiyeti gidermek mümkün! Genel fiziksel durumunuzu geliştirmeniz, kuvvetinizi artırmanız, farkındalığınızın olması ve artması, motor kontrolünüzün geliştirilmesi ve genel sağlık durumunuzun iyileşmesi de buna katkıda bulunacaktır.
Mutlu, sağlıklı bir hafta sonu diliyorum.
UZMAN FİZYOTERAPİST VE YAŞAM KOÇU
PINAR ÇAVLAN