Yunus Soner
Yaygın olarak ‘Lula' adıyla tanınan bilinen Luiz Inacio Lula da Silva’nın Brezilya başkanlık seçimlerindeki zaferi, Latin Amerika ve dünyada umutları, hayal kırıklıklarını, tartışmaları ve soruları beslemeye devam ediyor. Bu zafer ülkenin dış ve iç siyaseti için ne anlama geliyor? İşçi Partisi ve sol blok adayı Lula, Parlamentoda muhafazakar bir çoğunluk hakimken ülkeyi nasıl yönetecek? Seçimlerden önce olası sonuçlara itiraz eden rakibi Bolsonaro nasıl bir tepki verecek? Peki ya yıllardır tartışılan ve giderek siyasete atılan Evanjelikler?
Walter Sorrentino, Lula'nın 'harap bir ülke' devraldığını söylese de hâlâ iyimser. Sorrentino, Lula'nın koalisyonunun bir parçası olan ve parlamentoda kendi üyeleri tarafından temsil edilen Brezilya Komünist Partisi'nin Ulusal Başkan Yardımcısıdır. Sorrentino aynı zamanda partisinin uluslararası ilişkilerden sorumlu sekreteri. Bu nedenle görüşmemize Brezilya'nın dış politikasıyla telefonda başladık.
Başkanlık, parlamento ve valilik seçimlerinin sonuçlarını nasıl yorumluyorsunuz? Temel gözleminiz nedir?
Karşımızda olağanüstü bir zafer var. Bu zafer, en kirli hükümet mekanizmasını ve 'nefret bürosunu' kullanarak yeniden seçilmek isteyen bir adaya karşı kazanıldı. Bolsonaro sahte haberler yaymak için milyonlarca dolar kullandı. Brezilya'daki kurumsal rejimi değiştirmek amacını tamamlamak için yeniden seçilmek istedi ve buna uygun bir siyasi strateji izledi.
“MÜMKÜN OLAN EN GENİŞ CEPHE” KURULMASI KARARI
Lula'nın zaferinin ana faktörleri şunlardı: askeri diktatörlüğe karşı mücadeleden bu yana en geniş siyasi cephe olan bir koalisyon kurma kararı; korku mesajına karşı umut mesajı; ve ülkenin ve demokrasinin yeniden inşası. Geniş cephe taktiği, faşist eğilimlere karşı değerini bir kez daha kanıtladı. Diğer belirleyici aktif faktör, Luiz'in kişisel rolüydü. Inácio Lula da Silva, toplumsal eşitlik, egemen kalkınma ve demokratik katılım mücadelesinde en yoksulların duygularını yorumlama yeteneğiyle tarihi bir destan olan bir siyasi dev.
Siz uluslararası siyasette faaliyet gösteriyorsunuz: Başkan değişikliği ile Brezilya'nın dış politikasında hangi temel değişiklikler beklenmelidir? Bu alanda Bolsonaro ile Lula arasındaki en önemli fark ne olacak?
Kampanyada zaten sergilendiği gibi, Brezilya tekrar saygı duyulan ve beğenilen bir aktör olacak. Brezilya, ulusların kendi kaderini tayin hakkı, barış ve çok taraflılık adına yüksek profilli ve aktif dış politikası olan büyük bir ulustur. Küresel bir aktör olarak Brezilya, Latin Amerika bloğunun Amerika, Avrasya, Orta Doğu ve Afrika ile birlikte BRICS'e erişimini ilerleterek, dünyada ortaya çıkan çok kutuplulukta belirleyici bir rol oynamak için harika araçlara sahip.
BEKLENTİ: MERCOSUR, CELAC VE UNASUR'UN “YENİDEN CANLANACAK”
Lula, Latin Amerika entegrasyonunun büyük bir destekleyicisi olmuştur. Bu entegrasyonun ilerletilmesi konusunda hükümetinizden ne gibi somut adımlar beklenmelidir?
Mercosur'un, CELAC'ın ve Unasur'un yeniden canlanmasını bekliyoruz. Ayrıca bunların BM ve diğer uluslararası kuruluşlar nezdindeki varlıkları da güçlendirilecektir. Bu mevcudiyet, BM'yi ve diğer uluslararası kurumları daha da demokratikleştirecektir.
Güney Amerika'da 2019'dan bu yana sağcı hükümetler yarı yarıya azaldı. Sadece Ekvador, Paraguay ve Uruguay'ı yönetiyorlar. İlerici hükümetler, bölgenin GSYİH'sının %93,6'sına hükmediyor. Burada, milli egemen kalkınma için hareket eden, yeni jeopolitik gerçeklikte büyüyen bir rol oynayacak bir blok var. Üstelik, her geçen gün, ABD'nin bölgede sahip olduğu güce rağmen hegemonyasını sürdürmekte ne kadar zorlandığını bir kez daha kanıtlıyor.
BREZİLYA “ABD'NİN STRATEJİSİNİ DESTEKLEMEK ZORUNDA DEĞİL – VAŞİNGTON SADECE GÖRELİ GERİLEMESİNE YANIT VERMEYE ÇALIŞIYOR”
Dünya siyasetindeki bir diğer önemli konu da Ukrayna'daki çatışma. ABD, İsveç ve Finlandiya ile NATO'yu genişletiyor ve Asya ülkeleriyle yeni işbirliğine hazırlanıyor. Aynı zamanda, Vaşington diplomatik bir çözümle ilgilenmiyor gibi görünüyor ve Ukrayna'ya silah ve finansman göndermeye devam ederken, Rusya'yı tecrit etmeye ve bu ülkenin başkalarıyla olan ilişkilerini dış yaptırımlar uygulayarak baltalamaya çalışıyor. Lula hükümetinin pozisyonu ne olacak? Yaptırımlara katılacak mı? Yoksa tam tersine BRICS'i kutup olarak güçlendirmeye mi çalışırsınız?
Elbette yeni hükümet Rusya'ya yönelik yaptırımlara katılmayacak. Barış için, müzakere edilmiş çözümler için, ulusların kendi kaderini tayin hakkı için hareket edecek.
Brezilya, ABD stratejisini desteklemek zorunda değil. Bu strateji, Washington’ın dünya gücündeki göreli düşüşüne, Çin'e karşı sürekli ve çok boyutlu bir savaş ve Rusya'nın – stratejik olarak hizalanmış ülkeler – sınırlandırılmasıyla yanıt veriyor. Ayrıca Avrupa Birliği'ni de artan bir bağımlılık ve gerileme durumuna mahkum ediyor.
Dış politika, uluslararası sahnede meydana gelen büyük jeostratejik değişikliklere uyarlanmış küresel Güney-Güney stratejisinin bir versiyonu olacaktır.
BOLSONARİZM DÜNYANIN EN BÜYÜK AŞIRI SAĞ HÜKÜMETİYDİ – ŞİMDİ %20-25'E DÜŞECEK
Geçiş sürecinde Bolsonarizm'den yıpratıcı adımlar bekliyor musunuz, bekliyorsanız bunlar ne olacaktır?
Bolsonarizm, toplumsal gerçekliğe derinden girmiştir. Bolsonaro, sosyal krizin ortasında, inkarcılık, sistem karşıtlığı ve toplumun büyük bir bölümünün meritokrasisinde kök salmış, dünyanın en güçlü aşırı sağcı hükümetiydi. Ve toplumsal bilinci yalnızca yansıtan değil, aynı zamanda şekillendiren güçlü bir algoritmalar ağı onu besledi.
Sadık tabanı seçmenlerinin %20-25'i olarak tahmin edilen Bolsonarizm kapalı ve hatta anayasal kuralların dışında da hareket eden bir muhalefet olacaktır. Her durumda, Bolsonaro bir lider olarak giderek zayıflayacak. Kendisini hapse bile götürebilecek çok sayıda ceza davasıyla kurumsal olarak kontrol altına alınmazsa, 2026 seçimlerine geri dönme niyetinde olacaktır.
LULA “HARAP BİR ÜLKEYLE” KARŞI KARŞIYA
Brezilya parlamentosunun aritmetiği Lula hükümeti için zor bir tablo sunuyor. Lula’yı ne gibi sorunlar bekliyor ve yönetilebilirliği sağlama stratejisi nasıl?
Yeni hükümet, halihazırda geçmiş olan düzinelerce gerici anayasal reformla sosyal, ekonomik ve hatta kurumsal alanlarda 'harap edilmiş topraklarla' karşı karşıya kalacak.
Bu bir 'İşçi Partisi hükümeti' değil. Programından vazgeçmeden ülkeyi barıştırmak isteyen, kurumsal ve ekonomik normalliği, istikrarı ve öngörülebilirliği teşvik etmek için geniş güçlere dayanan bir hükümet olacak. Gündemin başında çeşitli acil sosyal önlemler, istihdamın ve gelirin yeniden başlatılması, ve milli egemen kalkınma arayışı içinde ülkenin yeniden sanayileşmesi geliyor.
Lula, çoğunlukla muhafazakar olan parlamento ile müzakere etmek zorunda. Ancak kendisi, 60 milyon oyla güçlü bir siyasi sermaye biriktirdi, geniş halk desteğine sahip ve yanında onlarca siyasi parti var. Yeni parlamento ile adım adım müzakere edecek.
Yeniden sanayileşme ve egemen kalkınmanın programlı temeli, stratejik devlet şirketleri aracılığıyla yatırımları teşvik eden devletin öncü rolünü öngörüyor. Buna, sağlık, eğitim, bilim ve endüstri 4.0’a girmek için gereken teknoloji dahildir. Hükümet ayrıca ülkede zaten baskın olan temiz enerji ağının savunulması, çevrenin savunulması ve Brezilya'nın, özellikle Amazon'daki zengin biyolojik çeşitliliğinin savunulmasıyla ekolojik geçişi de teşvik edecek.
LULA İLERLEME SAĞLAYACAK MI YOKSA BİR KORUMA HÜKÜMETİNE Mİ DÖNÜŞECEK?
Bir yandan Biden, Macron ve benzerlerinin hükümetlerinin Lula'yı çok hızlı tebrik ettiği kaydediliyor. İngiliz The Economist gibi dergiler – seçimlerden önce – Bolsonaro'nun yeniden seçilmesini açıkça eleştirdi veya reddetti. Aynı zamanda, Lula çok geniş bir ittifak kurdu ve ilk konuşmasının ana hedefi 'demokrasi ve düzeni yeniden kurmak' gibi görünüyor. Lula hükümetinin önemli bir ilerleme sağlamak yerine sonunda bir koruma ya da restorasyon hükümeti olacağından çekinmiyor musunuz?
Hayır, çekinmiyorum. Demokrasi ve düzen kalkınmadan yanadır. Bir şekilde bunun bir geçiş hükümeti olacağını düşünüyorum. Lula şimdiden, bir daha aday olmayacağını açıkladı. Bu, merkezci siyasi sektörlerle yönetilen ilerici ve popüler alandan yeni bir güç birikimini teşvik edecek bir hükümet olacak.
Bolsonaro hükümetinin karşı karşıya geldiği sabotaj göz önüne alındığında, Programımızın önlemleri, yaklaşık 700.000 kişinin hayatına mal olan bir salgının ardından, son yıllardaki aksiliklerden rahatsız olan insanların günlük yaşamlarına hızla ulaşacaktır . Bizim fikrimiz, ulusal bir kalkınma paktı etrafında aşamalı olarak yeni bir siyasi çoğunluk inşa etmemiz gerektiğidir.
BREZİLYA VE EKONOMİK KRİZ
Bu bağlamda: Dünya ekonomik krizinde derinleşme görülmektedir. Bu Brezilya'ya nasıl yansıyor ve Lula hükümetinin tepkisi ne olacak?
Evet, kriz çok endişelendiriyor. Enflasyon, durgunluk, yükselen faiz oranları, savaş ve Çin karşıtı stratejisiyle ABD'nin agresif tırmanışı. Ancak aynı zamanda, yeni küresel jeopolitik gerçeklikte, Brezilya'nın çok kutupluluk ve çok taraflılık ortasında çıkarlarını sürdürmesi için çok önemli stratejik manevra marjları var.
Ülkemizde bu konuda tarihi örnekler var. Örneğin İkinci Dünya Savaşı, o zamanki başkan Getúlio Vargas'ın 1930'dan 1980'e kadar 20. yüzyıl boyunca dünyanın en yüksek büyüme oranlarını sağlayan ulusal bir kalkınma projesinin temellerini attığı zamandır.
EVANJELİZM MESELESİ
Ve bu karmaşık bir soru, ancak konu dikkatimi çekiyor: Birçok kaynak, Evanjelizmin Latin Amerika'da güç kazandığını ve siyasi bir güç haline geldiğini söylüyor. Bu Evanjelism nereden geliyor, politik-ekonomik liderliği nedir ve Brezilya siyasetindeki ağırlığı nedir?
Neo-Pentikostal evanjelik kiliseleri, dindarlığın siyasi bir silah olarak yeniden canlanmasını destekledi. Bu çok dikkat çekici, kapsamlı, milyonlarca dolarlık ve çok güçlü bir fenomen: televizyon kanalları ve dağınık kurulan tapınaklar bağışlarla bir tür darphane gibi çalıştı.
Güçlü bir kongre temsili elde ettiler ve ülkenin en önemlisi olan São Paulo Eyaleti hükümetini kazandılar. Tapınaklar, sosyal refah devletinin ve kamu hizmetlerinin krizi karşısında bir manevi ve sosyal destek ağı sağladı.
Bu, toplumsal çoğunluk için yeni fikir birliği veya gelecek planları sunmayan bunak neoliberalizm bağlamında gerçekleşti. Ulusal devletleri rant kollama mantığına hapseden, onları toplumun hegemonik ekonomik kesimleri için temettü üreten kamu borcunun kölelerine dönüştüren servetin finansallaşma zamanına denk geldi. Çalışma ilişkilerinden toplumsal yapıya hakim olan referansların olmadığı büyük bir toplumsal çaresizlik dönemi yaşanıyor.
Tüm bunlar bizi, siyasi farkındalıkla çalışmanın yeni yollarını, bu uçsuz bucaksız toplumsal katmanların kalplerine ve zihinlerine ulaşmak için gerekli pedagojileri, Devletin rolünü ve demokrasiyi genişletme yollarını incelemeye çağırıyor.
Ben şuna inanıyorum: Hızlandırılmış ve milli egemen kalkınmadan bahsetmeden, yeni sömürgeciliğe karşı daha yüksek toplumsal rejim biçimlerinin yollarını açabilecek popüler, yurtsever ve demokratik bir projenin temeli olarak bu komplolara gitmenin hiçbir yolu yok. Kamu mülkiyeti biçimlerini egemen kılmak, sosyalist mülkiyet biçimlerine geçiş yolu açıyor.