Merhaba sevgili okur. Bir perşembe gününü daha bitirmek üzereyken bu köşede bir aradayız. Bugün sizlere değinmek istediğim konu: mansplaining. Daha önce bu kavramı duyanlar aranızda olabilir. Ancak genelde bilinmeyen bir kavram olduğunu söylememiz gerekir. Dolayısıyla 101 serimize yakışacak türden bir terim olduğunu düşünüyorum.
Kavramı açıkladıktan sonra İngilizce yazılmış bir makaleyi sizler için Türkçe'ye çevirdim. Yazının sonunda bu makaleyle karşılaşacağınızı şimdiden söylemek isterim. Öyleyse başlayalım.
Mansplaining nedir?
Mansplaining, günümüzde yaygın olarak karşılaşılan ve tartışılan bir sosyal olgu. Oxford Sözlüğü'nde bu terim, "bir erkeğin, bir kadına herhangi bir konuda kendisinin daha bilgili olduğunu düşünerek açıklama yapması" olarak tanımlanır. Bu, erkek ve açıklama kelimelerinin birleşmesiyle oluşan bir kavramdır. Mansplaining, erkeklerin kadınlara karşı üstten ve kibirli bir tutumla açıklama yapma eğilimi olarak görülüyor. Bu eğilim, kadınların seslerini kısıtlayan ve onları değersizleştiren, kurumsallaşmış bir baskı şeklini temsil ediyor.
Rebecca Solnit’in "Men Explain Things to Me" (Erkekler Bana Açıklama Yapıyor) adlı blog yazısı, mansplaining kavramının popülerleşmesinde önemli bir rol oynuyor. Solnit, bir ev partisinde yaşadığı bir deneyimi aktarırken, bir erkek ev sahibinin ona kendi yazdığı kitap hakkında bilgi vermesi gibi durumları ele alıyor. Bu durum, erkeklerin kadınlara karşı sergilediği kibirli ve küçümseyici tutumu simgeliyor.
Mansplaining sadece iletişim baskısı mı?
Mansplaining, sadece iletişimsel bir baskıdan daha fazlasını ifade ediyor. Kadınların toplumsal alandaki güçsüzleştirilmesine işaret eden bu durum, toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin bir yansıması olarak görülüyor. Erkeklerin düşüncelerinin ve ifadelerinin daha değerli olduğu yönündeki toplumsal öğreti, kadınların sistematik olarak susturulmasına ve erkek egemen bir kamusallığın oluşmasına neden oluyor. Dolayısıyla mansplaining, kadınları sessizliğe iten ve onların kamusal alandaki varlığını sorgulatan bir toplumsal baskı biçimi olarak tanımlanabilir.
Bu kavramın kökenine bakıldığında, Rebecca Solnit'in 2008 yılında yazdığı ve daha sonra 2012'de kitap haline getirdiği "Men Explain Things to Me" isimli eserine dayandığı görülüyor. Solnit, bu eserinde bir ev partisinde başından geçen bir olayı anlatır. Kendisinden yaşça büyük bir erkek ev sahibi, Solnit’e kitapları hakkında sorduğu sorularla ve ona kendi kitabı hakkında bilgi vermeye çalışmasıyla dikkat çeker. Bu durum, mansplaining'in ne kadar yaygın olduğunun ve kadınların karşılaştığı bu tür davranışların ne kadar köklü olduğunun bir göstergesi olarak kabul edilebilir.
Solnit'in yazdığı makalede mansplaining kavramını kullanmasa da bu tür davranış kalıplarının kadınları nasıl etkilediğini ve onları sessizliğe ittiğini vurgular. Bu durum, günlük yaşamın pek çok alanında özellikle akademik çevrelerde sıkça karşılaşılan bir durumdur. Örneğin, akademisyen Fatmagül Berktay'ın deneyimleri, erkek akademisyenlerin sözlerinin daha fazla değer gördüğü ve kadın akademisyenlerin daha çok çaba sarf etmek zorunda kaldığı bir ortamı yansıtır.
Mansplaining, basitçe kadınların erkekler tarafından susturulması olarak tanımlanabilir. Ancak bu durum, farklı toplumsal arka planlara sahip kadınlar tarafından farklı şekillerde ve şiddetlerde yaşanabiliyor. Solnit, kendi deneyimlerinden yola çıkarak, kadınların seslerinin kesilmesinin, onların düşünce ve ifadelerini değersizleştiren bir cinsiyetçi baskı biçimi olduğunu vurguluyor. Bu tür baskılar, kadınların günlük yaşamda karşılaştıkları şiddet ve ayrımcılığın temel nedenlerinden biri olarak görülüyor.
Mansplaining'in bu kadar yaygın olmasına rağmen, çoğu zaman reddedilen veya görmezden gelinen bir olgu olduğu da dikkat çekiyor. Bu durum, cinsiyetçilik ve toplumsal cinsiyet eşitsizliği gibi konularda farkındalık yaratmanın önemini ortaya koyuyor. Kadınların seslerini yükseltmek ve bu tür baskılara karşı durmak, toplumsal cinsiyet eşitliği mücadelesinin önemli bir parçası olarak kabul ediliyor.
Bu bağlamda mansplaining üzerine yapılan tartışmalar, kadınların kamusal alanda karşılaştığı zorluklara dikkat çekiyor ve bu konuda daha fazla farkındalık yaratmayı amaçlıyor. Kadınların seslerinin duyulması ve onların deneyimlerinin değerlendirilmesi, cinsiyet eşitliği yolunda atılacak önemli adımlardan biri olarak görülüyor.
Erkekler neden sürekli kadınlara bir şeyler açıklıyor?
Yazının başında bahsettiğim İngilizce makaleye buradan ulaşabilirsiniz. Türkçesi ise aşağıdaki gibi:
"O çok önemli kitaptan bana zaten bahsediyordu – o bilgiler veren erkeğin alaycı bakışıyla, kendi otoritesinin belirsiz ufkuna odaklanmış gözleriyle, ben çok iyi tanırım."
– Rebbeca Solnit'in "Men Explain Things To Me" adlı eserinden alıntı
Solnit'in şimdi genellikle mansplaining olarak bilinen olguya dair efsanevi bir makalesini yazdığından bu yana dokuz yıl geçti. Bir erkeğin kendisine kitap okumasını önermesi hakkında bir anekdot paylaşıyor ancak kitabın yazarı olduğunu bilmeyerek. Makale, kadın seslerinin susturulmasının, patriarkal gücün daha geniş istismarıyla nasıl bağlantılı olduğunu açıklıyor.
Kavram, popülerlik kazanmış olsa da bunu sona erdirme mücadelesi en azından benim için zorlayıcı ve kafa karıştırıcı oldu. Bu yazıyı, mansplaining'i nasıl gördüğümü, onun öncülerini kimlerin olduğunu ve neden zenginleştirici konuşmaların olasılığını tehdit ettiğini anlamak için düşüncelerimi açmak için yazıyorum.
Mansplaining'i sadece bir eylem değil, bir tepki olarak tanımlamak son derece önemli. Bu, geleneksel olarak erkekler tarafından domine edilen alanlardaki kadın varlığına ve kendi deneyimlerini ifade etmelerine bir tepkidir. Bu, güvensizlikten ve bazen panikten kaynaklanır. Mansplainer'lar; bilgi, bilgiçlik, anekdotları kullanarak kadınların çeşitli konulardaki bilgi ve görüşlerini geçersiz kılmaya çalışır.
Mansplaining, iki çirkin inancın bir belirtisidir: erkeklerin daha iyi bildiği ve kadınların her zaman yardım ve öğretime hazır olduğu inancı.
Bir reaksiyon olarak mansplaining'in kadınların çevrelerini anlamalarını ve bu çevre üzerinde pazarlık yapmalarını engelleyen her türlü eylemi içerdiği çok önemlidir. Bir kızın ortalama bir insanın bir kavanozu açma süresinden iki saniye daha fazla harcaması durumunda, bir erkek gelir ve kapağı açar. Konferansta yardım istemeden önce bir adam, dizüstü bilgisayar ile projektör arasındaki bağlantıyı kontrol etmek için hemen atlar.
Mansplaining, genellikle bir erkeğin kadınlara zaten bildikleri şeyleri açıklaması olarak anılsa da hem sözlü hem de sözlü olmayan yollarla ortaya çıkabilir.
Kadınlara bile sormadan yardım edilmesi, günlük etkileşimlerimizdeki genel rıza eksikliğiyle mansplaining'i bağlar. Bu, varsayılan bir iyi niyetten veya 'bilmek' pozisyonundan gelir.
Mansplaining, iki çirkin inancın bir belirtisidir: erkeklerin daha iyi bildiği ve kadınların her zaman yardım ve öğretime hazır olduğu inancı.
Birçok erkek, kendilerini açıklamak için yeterince yaşlı olduklarına inanır. Yaşlı kadınlar ve genç erkeklerin flört, arkadaşlık ve iş çevrelerinde nadir bir kombinasyon olduğu için, genellikle daha fazla zaman geçirdikleri bir dünyada deneyimlerini kullanarak her konuşmayı domine etmek için bu +2 veya +5 yılları kullanırlar. "Ben senin yaşındayken...", "Seksenlerdeyken" gibi ifadeler, herhangi bir kadının şu anda yaşadığı herhangi bir endişeye karşı yapılan her küçümseyici yanıtın bir başlangıcı haline gelir.
Mansplaining bir gecede konuşmalardan çıkartılırsa, erkeklerle kadınlar arasındaki konuşmalar nasıl görünürdü? Garip sessizlikler ve kafa karıştırıcı yanıtlar mı? Ne yazık ki, çoğu erkek sosyal olarak kadınlarla başka türlü bağlanmanın yollarını bilmez. Buz kırma, genellikle bize bir şeyleri açıklamalarını içerir, mesela Hint Posta sisteminin nasıl çalıştığını, merakımızdan dolayı araştırdığımızı veya orada çalışan bir akrabaya sormuş olabileceğimizi düşünmeden.
Kadınlara bile sormadan yardım edilmesi, günlük etkileşimlerimizdeki genel rıza eksikliğiyle mansplaining'i bağlar.
Bu bir tek taraflı değil. Yardım veya öneri veya tavsiye sormayı bıraktığımda, belirli etkileşimleri ve arkadaşlıkları sürdüremediğimi fark ettim. Bana ışık gösterme gücü olmadan, arkadaşlıkta keşfedilecek daha az şey vardı.
Bu yazıya #NotAllMen tepkisiyle yaklaşan birine karşı, bir kere olsun, ben de bunu kabul ediyorum. Tüm erkeklerin aynı şekilde mansplain yapmadığını düşünüyorum. Toplumda bunu yapmak için çok daha fazla güce sahip olan bazı erkekler var, çoğu zaman fark edilmeden veya bazen bilgi paylaşımı için övgü alarak. Aynı zamanda, benim gibi savarna kadınların, akıcı İngilizce konuşan ve ulusal ve uluslararası üniversitelerden derecelerle desteklenen mansplainer'ları, diğer erkeklere kıyasla daha ciddiye aldıklarına dair bir yorumdur.
Mansplaining'in savarna erkekler tarafından öncülük edildiğini kabul etmek önemlidir. Tarihsel olarak, eğitim almak için hak talep edebilenler savarna erkeklerdi. Ve tarihsel olarak, bu bilgiyi hayatlarımızı domine etmek, manipüle etmek ve gaslighting yapmak için kullanmışlardır. Onlar tarafından biriktirilen sosyo-kültürel sermaye, toplumun ve sosyal hareketlerin tüm alanlarında hakim olmalarına izin verir. Bu yetkiyi kullanarak, cinsiyet ve kaste ayrımcılığı yaşama deneyimi olmadan aynı anda mansplain ve savarnasplain yaparlar.
Savarna erkekler, cinsiyet ve kaste ayrımcılığı yaşama deneyimi olmadan aynı anda mansplain ve savarnasplain yaparlar.
Daha spesifik olmak gerekirse, benim için bir kural veya tezim var: iyi niyetli adamlar en çok mansplain yapar. Diğer, açıkça cinsiyetçi olan erkekler, sizin işinizi bildiğinizi bildikleri (ve güvensiz oldukları) halde, siz konuşurken veya sunum yaparken uzaklaşırlar ve sizi sessizlikle ele geçirirler. Klasik mansplaining, genellikle seven babalar, ilgili partnerler ve ilerici olduklarına inanan uyanık arkadaşlar tarafından yapılır; ancak eşitlik teorisine inanmalarına rağmen, dikkatlice bakıldığında henüz içselleştirmemişlerdir.
Şimdi bunun erkek kısmını keşfettikten sonra, şimdi de "splaining" veya "explaining" kısmına odaklanalım. Kadınlar da açıklama yapar mı? Evet. Aslında, her gün çok sayıda kez yaparız. İzin almak için yerimizi, programlarımızı ve davranışlarımızı açıklamaya sosyalleşmiş durumdayız. Bize kötü şeyler yaptıklarında ne yaptığımızı açıklarız. Özel, kamusal, çevrim içi ve çevrim dışı alanlarda varlığımızı geçerli ve saygın nedenleri sıralayarak açıklarız.
Aynı zamanda, kadınların alıştığı açıklama türü, erkeklerin alıştığı açıklamaya tamamen zıttır. Biz varlığımızı dünya üzerinde insan olarak haklı çıkarmak için açıklama yaparız ve onlar bu gezegende yaşıyormuşuz gibi bu gezegendeki her şeyi açıklar. Biz hissettiğimizden aşağıda olduğumuzu açıklarız, onlar ise üstün olduklarından dolayı açıklar.
Tüm açıklamalar kötü mü? Hepsinin cinsiyetli olup olmadığı? Her zaman iki kişi arasında bir güç dinamiğine mi yol açarlar? Deneyimim karmaşık olmuştur. Karşılıklı paylaşım ve açıklamanın inanılmaz bir öğrenmeye ve öğrenmemeyi sağladığını seviyorum.
Büyürken ayrı yaşadığımız hayatlar, birleştiğimizde ve etkileşimde bulunduğumuzda farklı öznellikleri (cinsiyet, kaste, cinsellik, sermaye vb.) farklı konularda (kariyer, bilim, eğitim, cinsellik, duygular, özgürlükler vb.) anlamamız önemlidir.
Eğer bir erkek, cinsiyeti kadar görünür olmayan bir sosyal kimlikten gelen bir perspektifi paylaşıyorsa, bu mansplaining değildir. Bu çok gerekli bir öğrenme sürecidir ve ondan vazgeçmek istemem. Cis-het savarna erkekler tarafından ezilmiş herkesin, cinsiyet ve kaste ayrımcılığı yaşama deneyimi olmayan herkesin net bir şekilde duyulması ve öğrenilmesi gerektiğini fark etmek önemlidir.
Hayatın çoğu, okullarda veya kitaplar aracılığıyla değil, onun hakkında yapılan konuşmalarda öğrenilir. Konuşmaları pedagoji olarak geliştirmek için, onları cinsiyete özgü versiyonlardan güvence altına almalı ve etrafında rıza ve saygı dolu bir ortam oluşturarak değer vermeliyiz.
Bu monoloğu, Solnit'in parlak makalesinden alıntı yaptığım şekilde bitiriyorum:
"Unutmayın ki düşünme ve konuşma hakkı konusunda benim doğrulama hakkıma sahip olduğumu pek çok kadından daha fazla almış bulundum, ve belli bir ölçüde şüphe, düzeltme, anlama, dinleme ve ilerleme için iyi bir araç olduğunu öğrendim - ancak çok fazla olan felç edici ve tam bir özgüven, kibirli aptallıklara yol açar. Cinsiyetlerin itildiği bu iki uç arasında sıcak, ekvator kuşağı gibi bir alan var, burada hepimiz buluşmalıyız."