Yapı Söküm Planları İnşaat Atıklarında Nasıl Devrim Oluşturuyor?
Nüshet Çamuşoğlu / firstname.lastname@example.org
İnşaat sektörü uzun bir süredir doğrusal bir süreç izlemektedir: ham madde çıkarmak, yapılar inşa etmek, yıkmak ve ardından çöpleri düzenli depolama alanlarına atmak. Bu yaklaşımın çevre ve toplum üzerinde ciddi olumsuz etkileri vardır ve doğası gereği sürdürülemezdir. Geleneksel yöntemlerin ve iş akışlarının yeniden gözden geçirilmesi, tüm paydaşların desteğini ve yetkililer tarafından ilan edilen bir aciliyet duygusunu gerektirmektedir. Amerika Birleşik Devletleri'nde şehir kuruluşları, inşaat atıklarını düzenli depolama alanlarından uzak tutmak ve döngüsel uygulamaları desteklemek için yeni politikalar uygulamaya başlamıştır. Seattle ve Pittsburgh gibi bazı şehirler, eski binaların yıkılmak yerine dikkatli bir şekilde yıkılmasını gerektiren yapı söküm yönetmeliklerini uygulamaya başlamıştır. Bu yönetmeliklerin temel hükümleri ülkedeki döngüsel uygulamaları nasıl etkileyebilir?
Yeni binaların inşası ve mevcut yapıların yıkımı, her yıl çevreden çıkarılan toplam kaynakların muazzam bir bölümünü oluşturmakta ve dünyadaki toplam atık miktarının yaklaşık üçte birini meydana getirmektedir. Amerika Birleşik Devletleri'nde her yıl yaklaşık 150 milyon ton inşaat atığı çöplüklere ve düzenli depolama alanlarına gitmektedir. Yapı malzemelerini ve bileşenlerini yeniden kullanmak ve geri dönüştürmek için, ABD'deki bazı şehirler yıkılması planlanan eski binaların dikkatli bir yapı söküm sürecinden geçmesini gerektiren yönetmelikler çıkarmıştır.
Bu süreçte binalar sistematik bir şekilde parça parça sökülerek ahşap, tuğla ve armatürler gibi değerli malzemelerin çöplüklere gönderilmek yerine yeniden kullanım veya geri dönüşüm için kurtarılması sağlanır. Eğitimli işçiler ahşap, tuğla, cam ve metal gibi malzemeleri titizlikle çıkararak yeniden kullanım için muhafaza eder. Yıkımdan daha fazla emek gerektiren bu yaklaşım, bir binanın bileşenlerinin %90'ına kadarının yeniden kullanılmasına veya geri dönüştürülmesine olanak tanır. Malzemelerin kullanımda kalmasını sağlayan yapı söküm, geleneksel doğrusal modelden çok daha sürdürülebilir bir döngüsel yaklaşıma geçişi temsil eder.
Bu yapı söküm yönetmeliklerinin özellikleri şehirlere ve eyaletlere göre değişmektedir, ancak birçoğu belirli bir yıldan önce inşa edilmiş evler gibi eski konut mülkleri için yapı sökümünü zorunlu kılmaktadır:
Portland, Oregon
2016 yılında Portland, Oregon, 1940 yılından önce inşa edilen ve yıkılacak olan tüm müstakil evlerin, malzemelerinin yeniden kullanılmak üzere kurtarılabilmesi için dikkatli bir şekilde yıkılmasını gerektiren bir yapı söküm yönetmeliğini uygulamaya koyan ilk ABD şehri oldu. Başarılı geçen ilk üç yılın ardından Portland, 1940 ve öncesinde inşa edilmiş tüm ev ve dubleksleri kapsayacak şekilde kapsamı genişletti. Bu projelerde sertifikalı bir yıkım yüklenicisi kullanılmalıdır. Bu mevzuat Portland'ın her yıl 5 milyon poundun üzerinde malzemeyi çöp sahalarından yeniden kullanıma yönlendirmesini sağlamıştır. Yönetmelik aynı zamanda yapı söküm alanında iş fırsatlarını da teşvik etmiştir.
Boulder, Colorado
Boulder, Colorado gibi bazı şehirler daha da ileri giderek, yıkılacak her binanın yaşına ve konut ya da ticari olup olmadığına bakılmaksızın yapı sökümünü zorunlu kılmaktadır. Boulder'ın yönetmeliği aynı zamanda "zorunlu minimum" olarak bilinen şeyi de içermektedir - bir binanın ağırlığının %75'inin yeniden kullanım veya geri dönüşüm yoluyla çöp sahalarından uzak tutulmasını talep eden bir geri dönüştürülebilir / yeniden kullanılabilir malzeme yönlendirme amacı koymaktadır. Diğer yaygın hükümler yüklenici gerekliliklerini ve malzemenin yeniden kullanımını kolaylaştırmayı içerir.
San Antonio, Teksas
San Antonio, Teksas gibi şehirler, müteahhitlerin uygun yapı söküm teknikleri konusunda sertifikalı eğitim programlarından geçmelerini şart koşmaktadır. Pek çok şehir aynı zamanda uygun fiyatlı bir tedarik zinciri oluşturmak için kurtarılmış yapı malzemelerini toplayan, depolayan ve düşük maliyetlerle halka yeniden satan kaynak merkezleri kurmaktadır. San Antonio'nun sertifikalı yapı söküm müteahhitleri listesine girebilmek için müteahhitlerin şehir destekli eğitimlerden geçmesi gerekmektedir.
Pittsburgh, Pennsylvania
Pennsylvania eyaletinin Pittsburgh kenti, belediyeye ait yıkım yönetmeliklerini ve belediyeye ait mülkleri hedef alan girişimleri uygulamaya koyarak daha sürdürülebilir yıkım uygulamaları yönünde önemli bir adım attı. Belediye Başkanı Peduto, siyahi iş bölgeleri ve düşük gelirli topluluklar gibi tarihsel olarak dezavantajlı bölgelere odaklanarak, yap ısöküm için potansiyel olarak uygun yapıları belirlemek üzere bir süreç oluşturan bir idari emir imzaladı. Şehir 2021 yılında, belediyeye ait bazı kamulaştırılmış mülklerin yıkımına yönelik bir pilot program başlattı.
Pittsburgh'un yapı söküm planı, şehir tarafından finanse edilen yıkımlar için malzeme geri kazanım standartları oluşturmayı içeriyor ve şehrin İklim Eylem Planı'nın 2030 yılına kadar sera gazı emisyonlarını 2003 seviyelerinin %50 altına düşürme ve 2030 yılına kadar sıfır atık/ %100 çöp sahası saptırma hedefleriyle uyumlu. Eyalet çevre yetkililerine göre inşaat ve yıkım atıkları Pennsylvania'nın toplam belediye atık akışının yaklaşık %18'ini oluşturuyor.
Seattle, Washington
Seattle, Washington'da konut yapı söküm izinlerinin sıkı gereklilikleri vardır: Ağırlık olarak minimum %20 yeniden malzeme kullanımı, minimum %50 geri dönüştürülmüş/yeniden kullanılmış malzeme, %100 geri dönüştürülmüş/yeniden kullanılmış beton/asfalt/tuğla ve atık saptırma planlaması. Ekim 2022'de Seattle, onaylı yüklenicilerin kullanıldığı nitelikli konut yıkım projesi başına 4.000 $ sağlayan bir pilot teşvik programı başlattı. Uygun projeler, yıkım izni gerektiren komple ev/dubleks yıkımını içermekte olup, tarihi yapıların yıkımı için ek kriterler bulunmaktadır. Seattle'ın yaklaşımı, yapı sökümünü yıkımdan daha uygulanabilir hale getirmek için gereklilikleri ve mali teşvikleri birleştirmektedir.
Bazı belediyeler önemli ilk adımları atmış olsa da, yıkım politikaları çoğu şehirde ne yazık ki yaygın değildir. Bu durum, yenilikçi belediye liderlerinin sürdürülebilirlik ve dayanıklılık konusundaki kararlılıklarını sergilemeleri için bir fırsat teşkil etmektedir. Kararlı bir şekilde hareket eden şehirler kendilerini yeşil katalizörler olarak konumlandırabilir - ekonomik faydaları, istihdam yaratmayı ve yapı söküm trend belirleyicisi olmanın çevresel getirilerini yakalayabilirler. Politika deneyleri, diğer şehirlerin model alabileceği en iyi uygulamaların geliştirilmesine de yardımcı olabilir. Cesurca hareket etmeye istekli olanları döngüsellik sınırında ilk hamle avantajı beklemektedir.
Genel amaç, her yıl çöp sahalarına giden şaşırtıcı miktardaki inşaat ve yıkım atığını azaltmak ve aynı zamanda yüksek kaliteli yeniden kullanılabilir bina bileşenlerini geri kazanmaktır. Bununla birlikte, yüksek atık ayrıştırma oranlarına ulaşma, yüklenicilerin sıkı bir şekilde eğitilmesini sağlama ve inşaat sektörünün kurtarılmış malzemeleri yeni projelere dahil etmeyi benimsemesini sağlama konusunda zorluklar devam etmektedir.
Sonuç olarak, yapı sökümü teşvik eden kapsamlı politikalar, birbirini tamamlayan birden fazla bileşeni içermelidir. Yönetmelikler, belirli koşullar altında yapı söküm için izin gerekliliklerini aşamalı olarak belirleyebilirken, bu düzenleyici yaklaşım, yeniden kullanımı finansal olarak daha uygulanabilir hale getiren teşviklerle eşleştirilmelidir. Belediyeler vergi kredileri sağlayabilir, ücretlerden feragat edebilir veya ücretleri azaltabilir ve yapı söküm malzemelerinden yararlanan projelere hibe fonu sunabilir. Şehirler ayrıca, belediyenin kurtarılmış malzemelere talep yaratması için inşaat projelerinde "geri dönüştürülmüş satın al" satın alma politikalarını araştırmalıdır. Halka yönelik sosyal yardım kampanyaları, yapı sökümün avantajları konusunda farkındalığı artırabilir. Kâr amacı gütmeyen kuruluşlar, sendikalar ve iş gücü programlarıyla ortaklaşa eğitim hatları geliştirmek, ihtiyaç duyulan vasıflı iş gücü havuzunu oluşturacaktır.