Jesse Owens 12 Eylül 1913’de bir balıkçının oğlu olarak dünyaya gelmişti. Daha lisedeyken atletizm konusundaki yetenekleri fark edildi. Babasının isteği üzerine Ohio State Üniversite’sine gitti ve orada aldığı eğitimle, kendini dünyanın en büyük atletlerinden birisi olarak kanıtladı.
Üniversitede Larry Snyder’ın koçluğuyla birlikte 1935 ve 1936’da 4 tane rekor kırdı ve 8 tane bireysel NCAA şampiyonluğu kazandı. Bütün bu başarılara rağmen yaşadığı dönemde siyahilere karşı yapılan ırkçılık yüzünden kampüste yaşamasına izin verilmedi ve diğer Afrikalı-Amerikalı sporcularla birlikte kampüs dışında yaşamak zorunda kaldı. Ekiple birlikte seyahat ettiklerinde Owens “sadece siyah” restoranlarda yemek siparişi vermekle sınırlıydı. Aynı şekilde, “sadece siyah” otellerde kalmak zorunda kaldı. Owens çabalarına rağmen siyahi olduğu için burs alamadı, bu yüzden okul için yarı zamanlı işlerde çalışmaya devam etti.
Owens 25 aralık 1935’te 45 dakikada 3 dünya rekoru kırdı ve sahada devleşti. 100 metre koşusu , düşük engelli koşu ve uzun atlamada kırdığı rekorlarla 2005 yılında Central Florida Üniversitesi spor tarihi profesörü Richard Crepeau tarafından 1850’den bu yana en etkileyici atletik başarı olarak değerlendirildi.
Owens bu başarılarıyla Berlin’de düzenlenecek olan olimpiyatlara gitmeye hak kazandı.
Uluslararası Olimpiyat Komitesi 1931 yılında 1936 Yaz Olimpiyatlarını Berlin’e verdi. Sebebi ise 1. Dünya Savaşında yenilen Almanya’nın dünya ülkeleriyle kaynaşmasını sağlamaktı. Fakat bu karardan 2 yıl sonra Adolf Hitler iktidara geldi ve işler istenildiği gibi yürümedi.
Hitler başlarda Olimpiyatlara çok önem vermedi. Fakat daha sonra Joseph Goebbels’ın fikirleri üzerine Olimpiyat mükemmel bir propaganda silahı olarak görüldü. Hitler bunu Nazi ideolojisini daha da ileri taşımak için bir fırsat olarak gördü ve şimdiye kadarki en modern Olimpiyatlar olacağı temennisi vererek Olimpiyatlar için kapsamlı bir bütçe ayırdı.
1935’te Amerika’daki bazı atletik gruplar Berlin Oyunları’nın boykotu için çalıştılar ancak kapsamlı bir tartışmadan sonra ABD’nin katılımı Aralık 1935’te onaylandı. Amerika ve diğer ülkelerdeki bazı önemli Yahudi atletler kararlaştırıldı. Yahudilerin üzerindeki Nazi baskısını protesto etmek için İspanya, Temmuz 1936’da Barselona’da düzenlenecek alternatif bir “Halkın Olimpiyatları” planladı, ancak İspanya İç Savaşı’nın patlak vermesi bu Olimpiyatların iptalini kesin kıldı. Sonunda, 49 ülke Berlin’deki Yaz Olimpiyatlarına 4,000 sporcu gönderdi.
Uluslararası baskı altında, Naziler Olimpiyat takımında bir yarı Yahudi atletin bulunmasını kabul etti. Bu atlet Helene Mayer’di. Ancak, Joseph Goebbels, Nazi kontrolü altındaki Alman basınının sarı saçlı Mayer’in etnik kökenini tartışmasını yasakladı.
1 Ağustos 1936’da, Adolf Hitler uzun konuşması ardından Berlin Olimpiyatlarının başlattı. Olimpiyat bayrakları ve gamalı haldeki Nazi pankartları Berlin’in her köşesine asıldı. Tartışmaların engellenmesi için Yahudi karşıtı işaretler kısa süreliğine kaldırılmıştı ve oyunlar sırasında Yahudi atletler ve diğer ülkelerden gelen ziyaretçiler Yahudi karşıtı yasalara tabi tutulmadılar. Çingeneler sokaklardan temizlendi ve Berlin’in kenarındaki bir kampta toplandı. Almanya’nın başkentine şenlikli ve misafirperver bir atmosfer yayıldı ve çoğu turist Nazilerin anlatıldığı kadar da kötü olmadıklarını düşünmeye başladı.
348 sporcu ile Almanya en büyük milli takımdı. Ancak, Amerikalılar popüler atletizme hâkimdiler ve ellerine Jesse Owens gibi bir elmas duruyordu. Yarışmanın ilk gününde Alman sporcuları ve diğer madalya alanları tebrik eden ve Hitler, daha sonra 3 Afrikalı-Amerikalı’nın yüksek atlamada rekorlar kırarak madalyalara el koymasıyla kısa bir süreliğine stadyumu terk etti. Hitler’in Aryan olmayanlarla tokalaşmaktan vazgeçip geçmediği belirsizdi. Olayın ardından, Olimpiyat organizatörleri Hitler’den tüm madalya kazananları tebrik etmesi ya da hiçbiriyle görüşmemesi istendi ve o da ikincisini seçti. Aslında Hitler doğrudan Jesse Owens’ı utandırmadı ancak oyunlar boyunca özel olarak Alman sporcuları tebrik etmeye ve yanına çağırmaya devam etti.
Dört altın madalyası ile Jesse Owens, Berlin Olimpiyatlarının parlayan yıldızıydı. 100 metrelik yarışta, 200 metrelik yarışta ve geniş atlamada dünya rekorlarını kırdı. Büyük ölçüde Alman kalabalığı tarafından coşkuyla alkışlandı ve Berlin Oyunları’nın politik olarak yüklü atmosferine rağmen, Owens Alman halkı tarafından hayranlıkla izleniyordu ve uzun atlama yarışında Owens’ı kötü bir başlangıçtan geçiren Alman uzun atlamacı Carl Ludwig (“Luz”) Long’du. Owens, bir uygulama atlayışı olduğunu düşündüğü şeyin ilk denemesi olarak sayıldığını öğrenmeye başladı. Tedirgin olmamış, ikinci teşebbüsün ayak hatası yapmış. Owens’ın son atlayışından önce Long, Amerikan’ın kalkış tahtalarının önüne bir havlu koymasını önerdi. Bu noktadan sıçrayan Owens, finaller için kalifiye oldu, sonunda uzun süre (yakın arkadaşı) altın için yenildi.
Alman uzun atlamacı ve gümüş madalya sahibi Luz Long ile bir dostluk geliştirdi. Ancak, o ve diğer Afrikalı-Amerikan Olimpiyatçıları, Amerikan takımının “siyah yardımcıları” olarak yazdıkları bir Nazi gazetesi tarafından aşağılandı.
9 Ağustos’ta Owens, karma yarış 4 × 100 metrelik takımın bir üyesi olarak dördüncü madalyasını kazandı. Dünya rekoru kıran zafer, ABD antrenörlerinin olaydan bir gün önce iki Amerikan Yahudi bayraklı koşucusu hazırladıkları açığa çıkarıldı. Marty Glickman ve Sam Stoller Yahudi sporculardı ve en iyi iki ABD sprintercisi olan Owens ve Afrikalı-Amerikan Ralph Metcalfe ile değiştirildi. Ancak hem Stoller hem de Glickman, bir antrenmanda takımda kalan beyaz bir Amerikalı olan Foy Draper’ı geride bıraktılar. Antrenörler Draper’ın daha deneyimli olduğunu, ancak Glickman ve diğerlerinin anti-Semitizmin baskısı altında olduğunu söyledi. Yani Naziler Yahudi yarışmacılara karışmıyoruz deseler de burada yarışmalarını engellemişlerdi.
Afrika kökenli Amerikalıları destekleyen Aryan koşucularını görmekten utanç duyan Adolf Hitler, Berlin Olimpiyatlarını büyük bir başarısızlık olarak değerlendirdi. Ama işi burada bırakacak değildi. Olimpiyatların sonrasında Nürnberg’de 400.000 kişilik bir stadyum tasarlayacak bir Alman mimarı görevlendirdi ve Olimpiyatları “gelecek” olarak nitelendirdi.1939’da II. Dünya Savaşı’nın patlak vermesi, stadyumun inşasını ve 1945’te Hitler’in Nazi Almanyasına yönelik planlarını engelledi. Dünya hakimiyeti planları mutlak yenilgiyle sona ermişti. Sonrasında Soğuk Savaş yıllarında ABD ve Sovyetler Birliği, Olimpiyat Oyunlarının propaganda potansiyelini, Nazilerin 1936’da Berlin’de yaptığı kadar özgürce kullandı.
Sadece 23 yaşında olmasına rağmen Jesse Owens, şöhretinden yararlanamadı ve bir siyahi olduğu için 4 madalyası hiçbir işine yaramadı. Dönemin başkanı tarafından tebrik bile edilmedi. Bunun üzerine Berlin Olimpiyatları’ndan kısa bir süre sonra amatör yarışmadan emekli oldu. Bu, atletik kariyerini sona erdirdi. Owens daha sonrasında tek başına ya da Uluslararası Amatör Atletizm Federasyonu tarafından tanınan tüm sprint mesafeleri için dünya rekorlarını kaptırdı. Rekabetçi yoldan çekildikten sonra Owens, erkeklerin rehberlik faaliyetlerine katıldı, ABD Dışişleri Bakanlığı için Hindistan ve Doğu Asya’ya iyi niyet ziyaretleri yaptı, Illinois Eyaleti Atletizm Komisyonu’nun sekreteri olarak görev yaptı ve halkla ilişkiler konusunda çalıştı. 1976’da Owens, Başkanlık Madalyası Madalyası’nı aldı ve 1990’da, Kongre Altın Madalyası’nı ödüllendirdi.
Owens 32 yaşında sigara içmeye başladı ve 31 Mart 1980’de 66 yaşındayken akciğer kanseri yüzünden öldü.
Chicago’daki Oak Woods Mezarlığı’na gömüldü. Jimmy Carter, Owens’ın olimpik boykotu iptal etme talebini görmezden gelmesine rağmen, Başkan öldükten sonra Owens’a bir övgü yayınladı: “Belki de hiçbir atlet, insanlık, yoksulluk ve ırksal bağnazlıkla mücadeleyi daha iyi simgelemedi.” Dendi.
-Eray Kılınç
KAYNAKÇA