Çocuğa Davranış Eğitimi
Nasıl istediğimiz davranışları arttırabiliriz?
- Onu överek
- Sarılarak, gülümseyerek ve öperek
- Sevdiği bir işi, mesela bir öykü okuyup, Tv’de sevdiği bir programı izlemesine müsaade ederek parka götürerek…
- Bir paket şekerleme gibi küçük bir hediye vererek
Çocuklar ödüllendirildiğinde unutmayın ki başarıyı anlarlar ve onun bu davranışı sürdürmesini bu güçlendirecektir.
Anne babaların da övgü kendilerini iyi hissetmelerini sağlar, devamlı tehdit etmek ve eleştirmek de anne babaların kendilerini kötü hissetmelerini sağlar.
İstediğiniz davranışı övmeli istemediğiniz davranışları da görmezden gelmelisiniz.
Hemen, açık bir biçimde ve her defasında olumlu davranışını ödüllendirin. Sizin hoşunuza giden şeyin ne olduğunu çocuğunuza söyleyin.
Her seferinde tutarlı bir biçimde olumsuz davranışları görmeden gelin. Başkasının bu davranışı ödüllendirmesine izin vermeyin.
Çocuklar olumsuz davranışları ile dikkat çektikleri için bu durumdan hoşnut kalırlar.
Onlara darıldığınızda bile onlara aslında ilgi göstermiş olursunuz, bu yüzden sadece görmezden gelmeye çalışın.
İstenmeyen davranışları bağırarak, vurarak, küserek de olsa ilgilenmek arttırır.
Onun eğer şeker yemesini istemiyorsanız bu isteğini duymazdan gelin, hiç pes etmeyin. Her şeker isteyip ağladığında bunu yapmalısınız.
İstenmeyen davranışları bazen görmezden gelmek mümkün olmayabilir;
Davranışlar eğer tehlikeli ve yıkıcı ise o durumlarda hayır demek zorunda kalabilirsiniz ya da oradan onu uzaklaştırmak ve hareketlerini kısıtlamak gerekebilir.
Çocuk için bir süre sonra sürekli eleştirilmek anlamsızlaşır. Eğer çok sık HAYIR sözünü duyarsa kulaklarını tıkamaya başlar. HAYIR demenizin bu nedenle çok önemli olduğuna karar verdikten sonra bunu devam ettirmelisiniz.
Anne babaların boş, yerine getirmedikleri tehditleri çocuğun bir süre sonra anne babanın sözüne inanmasına yol açar.
İstenmeyen davranışlarını nasıl azaltırsınız?
Çocuğun istemediğiniz davranışları sürdürmesini, sonunda pes edip çocuğu ödüllendirdiğinizde sağlamış olursunuz. Her seferinde eğer şeker almak için çığlık atmasını istemiyorsanız çığlıklarını duymadan gelin ve sizin söylediğinizi yapan biri olduğunu böylece öğrensin.
Anne babalar genellikle sadece çocukların olumsuz davranışlarını onların tutturucu hallerini görürler, iyi davrandığı ve sorun çıkmadığı zamanları fark etmezler. Fakat istediğiniz davranışları övmeli istemediklerinizi de görmezden gelmelisiniz.
Çocuğunuz nasıl davransın istersiniz?
Net ve açık kurallar: Mesela yemek saatleri, yatağa yatış saatleri belli, değişmez düzen içerisinde gerçekleşsin. Çocuğun, bu tür bir değişmezlik kendini güvende hissetmesini sağlar. Çocuk, neyin kabul edilebilir neyin kabul edilemez olduğunu çok daha iyi bilir. Bu kurallar konusundan evde bulunan tüm erişkinlerin anlaşması gereklidir. Çocuğun kafasını farklı ve uyumsuz mesajlar karıştırır.
Net ve tutarlı bir biçimde yapmasını istediklerinizi ona anlatın. Sizin ne söylediğinizi çocuğunuzun tam anladığından emin misiniz?
İstenen yeni davranışlar öğretin;
- Yönlendirme: Yardımcı olarak, göstererek ve yapabilmesine izin vererek yeni bir davranış öğretebilirsiniz.
- Her defasında tek bir adım: Daha küçük adımlara zor işleri bölerek her seferinde çocuğun bir adım öğrenmesini sağlayabilirsiniz.
- Başkalarından öğrenme: Anne babalarını çocuklar örnek alarak onlar gibi davranır.
- Sizin istediğiniz gibi bir şey yaptığını çocuklarınızda fark edin ve hemen övün.
Duygularıyla nasıl baş edeceğini çocuğunuza öğretin
- Size çocuğunuzun anlattıklarını sessizce ve dikkatlice dinleyin.
- Kısa evet, anladım gibi onların duygularını anladığınızı ifade edin.
- Çocuğunuzun tanımlamaya çalıştığı duygunun adını koyun. Kırılmış olmalısın gibi…
Unutmayın: Duyguların tümü kabul edilebilir ancak bazı davranışlar kabul edilemez ve sınırlandırılmalıdır.
Eleştiri yerine işbirliği;
Olumlu tutumları çocuğunuza öğretirken eleştiri yerine işbirliği yapıp birlikte çalışın. Kesinlikle bu hareketleri yapmaktan kaçının;
- Suçlamak:’Kardeşini yine ağlattın.’
- İsim takmak: ‘Çok kıskanç bir çocuksun’
- Tehdit etmek: ‘Bir daha bunu yaparsan seni evden atarım’
- Emir vermek: ‘Derslerini hemen bitirmeni istiyorum’
- Konferans çekmek:’ Kardeşini üzmenin kötü bir davranış olduğunu bilmiyor musun? Böyle yaparsan ileride de kimseyle geçinemezsin’
- Uyarılar:’O duvara çıkarsan düşersin’
- Acındırma cümleleri: ‘Böyle davrandığın için hastalanıyorum görmüyor musun? Senin yüzünden öleceğim’
- Kıyaslama: ‘Komşunun kızlarını notları ne kadar iyi, sen neden onlar gibi değilsin?’
- Alay etme: ‘ Ne kadar çabuk dersini bitiriverdin, sen bir dahisin’
- Geleceğe ait tahminler: ‘Bu şekilde gidersen sen adam olmazsın’
Sorunlarla baş etmek için neler yapabilirsiniz?
- Sorunu tanımlayın: ‘ Koridor çamur içinde kalmış’
- Bilgi verin: ‘ Eve girmeden önce çamurlu ayakkabılarını çıkarsan iyi olur.’
- Kısaca isteğinizi tek kelime ile belirtin: ‘ Ayakkabılar’
- Kendi duygularını belirtin: ‘ Çamur içinde silip temizlediğim yerleri görünce oldukça kızıyorum’
- Hatırlatıcı notlar asın: ‘ Eve girer girmez lütfen ayakkabılarınızı çıkarın.
Ceza yerine neler yapılabilir?
- O andaki duygularınızı net bir şekilde çocuğunuzun kişiliğine saldırmadan anlatın: ‘Notlarının düşük olmasına üzüldüm.’
- Kendi beklentilerinizi belirtin: ‘Notlarının ikinci dönem daha yüksek olacağını umuyorum.’
- Kendini affettireceği yolu çocuğa gösterin: ‘Bunu derslerine daha fazla zaman ayırarak halledebilirsin.’
- Çocuğunuza seçme hakkı tanıyın: ‘ Kendin çalışabilirsin ya da sana derslerine yardımcı olacak birisini bulabiliriz, nasıl istersin?’
- Birlikte problem çözmeye çalışın:
- Çocuğunuzun duygularını konuşun: ‘Senin için bu karne çok üzücü olmalı’
- Bu konuda çocuğunuzu birlikte çözüm üretmeye teşvik edin: ‘Sen bu sorunu çözmek için neler düşünüyorsun?’
- Ortaya çıkan fikirlerin listesini hazırlayın ve hangilerini uygulamaya koyacağınıza birlikte karar verin: ‘Bu söylediğini evet, yapabiliriz.’
- İzleyin-eyleme geçin: ‘ Bu söylediğini gerçekleştirebilmek için plan yapalım.’
- Çocuğun hiçbir zaman sizi suçlamasına izin vermeyin: ‘Beni sen hiç çalıştırmadın.’ ‘Suçlama yok. Burada çözümü nasıl oluşturacağımızı düşünüyoruz.’
Övgü
Çocuğun kendine güvenini övgüler arttırır ve daha hevesle yaptığı işe sarılmasını sağlar.
Överken dikkat etmeniz gerekenler;
- Genel her şeyden kaçının. Onun yerine gördüklerinizi tanımlayın: ‘Çok güzel resim yapmışsın yerine, canlı renkler bu resimde bir arada kullanılmış’
- Geleceğe yönelik yansımalar değil, şimdiye yönelin: ‘ Sen büyük bir ressam olacaksı yerine, Gerçekten bu resim üzerinde sabırla uğraştın.’
- Kendi duygularınızı belirtin: ‘Bu resme bakmak içimi sevinçle dolduruyor.’
- Kısaca çocuğun övülmeye değer davranışını tanımlayın: ‘Çok özenli bir çalışmanın ürünü bu resim’
Bir önceki yazımız olan Çocuğunuz İçin Destek Ödülleri başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.