Aşağıda yayımladığımız makale İsrail İstanbul Başkonsolos Yardımcısı Ohad Kaynar tarafından kaleme alınmıştır.
Babalar ve oğullar hakkında
Şimon, Levi ve ölmekte olan babaları Hz.Yakub çerçevesinde; savaş,barış, hatırlama ve de bütün bunların birbirleriyle ilişkileri hakkında.
Bir babanın son sözleri asla kin dolu olmamalıdır. Bu sözler onun acı içindeki son nefesleri olabilir ve hayatında öğrendiği tüm bilgileri ya da bir kısımını o anda oğullarına, (şansı varsa) ilerideki nesillere aktarır.
Hz. İbrahim’in torunu olan Hz.Yakub’un oğullarına olan son sözlerinde nasıl bu kadar gaddar olabileceğini tahmin etmek oldukça güç.
5. Şimon ve Levi kardeştirler; Zorbalık silâhları onların kılıçlarıdır.
6. Ey canım, sen onların meclislerine girme; Ey izzetim, sen onların cemiyetlerile birleşme; Çünkü onlar öfkelerinde adam öldürdüler; Ve kızgınlıklarında sığırlar topal ettiler.
7. Onların öfkesi lânetli olsun, çünkü o vahşi idi! Onların gazabı lânetli olsun, zira gaddardı; Onları Yakub’da böleceğim; Ve onları İsrail’de dağıtacağım.
Bereşit 49:5-7
Onların suçu neydi? Babalarını bu kadar kızdıracak ne yapmış olabilirlerdi?Bunun cevabı karışık. Yaradılış Kitabı’nın başında Şimon ve Levi’den başka 10 erkek kardeşin ve Dina adında bir kız kardeşin olduğunu öğreniyoruz. Bu kadar erkeğin arasında bir kız kardeşin ne kadar sevildiğini tahmin edebilirsiniz. Ama Tevrat’ta ondan çok az bahsedilir.O tarihlerde yaşayan, bu yaşlardaki bir kadın olarak, evlenip çocuk doğurmaktan başka ufak ayrıcalıkları vardı. Bir gün Dina, o kadar erkeğin arasında en dışa dönük, bağımsızlığına düşkün ve komşularıyla iyi geçinen biri olarak babasının sınırlarının dışında dolaşmaya çıkar ve Shehem kralının oğlu Hamor tarafından tecavüze uğrar.
Bu olayı duyan 12 erkek kardeş ağlarlar, kızarlar ama hiçbir eylemde bulunamazlar. Shehem kralının oğlu Hamor tecavüz ettiği bu kızı sevmişti, babasına onunla evlenmek için yalvarmıştı. Shehem’den Yakub’a açık bir teklif gelir: Bedeli neyse belirleyin, biz de ödeyelim. Kızlarınız oğullarımızla, oğullarınız kızlarımızla evlensin.Bunun için herşeyi yapmaya hazırız.– Büyük bir nefret suçundan sonra gelen barış teklifi !
Hz.Yakub ve diğer kardeşler bunu büyük resmi düşünerek kabul etti.Barış teklifi Dina’nın onurunu korudu.(Evet o zamanlar için adil bir teklifti, en azından evlenip bir evi olacaktı.)Böylece bu karmaşıklık son bulacak ve kan dökülmeyecekti.
O zamanlarda Levi ve Şimon 13-14 yaşlarındaydılar.Bunu kabullenemediler. Ahlakları güçlüydü fakat öfkeleri daha da güçlüydü. Düğün anlaşması olarak Shehem’dekilerin sünnet olmalarını istediler. 3 gün sonra tüm Shehem halkı acı içinde kıvranırken, Şimon ve Levi kılıçlarını çekip herkesi öldürdüler. Dina’yı kurtarıp baba evine geri döndüler.Yakup büyük bir üzüntü içindeydi.Oğulları masum insanları öldürmüştü.(Hamor tecavüzcüydü, ölmeyi hak ediyordu ama Shehem kasabadaki diğerleri onu yargılamadıkları için suçluydu,ölmeyi hak etmiyorlardı.)Yanlış nedenlerle insanları Yahudi olmaya zorlamışlardı. Hz.Yakub’un hem Yahudi hem insan olarak onurunu zedelemiş, din olarak da Yahudiliğe zarar vermişlerdi. Ama iki erkek kardeş ‘Bizim kardeşimiz, bizim kızımıza fahişe gibi mi davranılsın?’ diye kendilerini savundular.
Bu hikayedeki ikilem ahlaki açıdan çok önemli.
Hamor suçluydu, evet sevilen bir kız kardeşi işlediği suçlarla incitmişti, ama babası sunduğu barış teklifinde içtendi. Kasabadaki insanların sünnet oluşu bunu kanıtlıyordu. Şimon ve Levi’nin kasabadaki herkesi öldürmesi kışkırtılmaları yüzündendi. Caydırıcılık etkisi olduğundan ötürü bir bakıma haklıydılar, tıpkı her ne kadar savaşlarda kayıplar olsa da o durum öldürmeyi veya ölmeyi gerektirmesi gibi.
Tevrat ayrıca bu ölümlerden sonra kasabanın 40 yıl sessiz olduğunu dile getirir. Kardeşlerin bu yaptığı insanları çok etkiledi. Onların bu davranışı bir çok insanı kurtardı, kanlı birçok cinayeti engelledi, kanunlara karşı gelmenin bir cezası olduğunu gösterdi.
Peki hangisi doğru?
Bilge bir liderin/babanın her koşulda barışçıl bir tavır sergilemesi mi yoksa genç askerlerin/kardeşlerin adalet için suç işlemesi mi?
Bereşit kitabı Hz.Yakub’un çocuklarına ettiği lanet ile son bulur.
Bu acı bir hayat dersidir ve bu dengeyi kurmak çok zordur.
Bir tarafta; baba, yüksek bir bedel karşılığında oğullarını kurtarmak için barışçıl bir yol izler.
Diğer bir tarafta; oğullar, kanunları,düzeni,ailelerini ve saygıdeğer babalarını korumak için savaşmak zorunda kalırlar.
Bu şekilde, zaman geçtikçe bilgelik hakim olacaktır, ama bunun için gençliğin ona sahip çıkması gerekmektedir aksi takdirde, asla bu gerçekleşemez.
Bugün; İsrail savaşlarında ve terör saldırılarında kaybettiğimiz 23,320 kardeşimizi anma günü olan -Yom Hazikaron ve onların sayesinde elde edilen bağımsızlığımızı kutladığımız –Yom Atsmaut bu akşam başlıyor. Bu iki birleşen günde büyük bir ikiliem/paradoks mevcut.
Barışın bedeli ,yaşayanın kanıyla ödenmelidir ki, yaşayanın kanını korumak barıştaki tek amaçtır.
Bu dengeye bakarak; Hz.Yakub’un her koşulda oğullarına barıştan bahsederken, iki oğlu için sinirle söylenen bu sözleri (iki oğluna o kadar sinirliydi ki onları görmek bile istemiyordu) çok ağır oldu.
En cesur oğullar Şimon ve Levi canıyla ve kanıyla masumları korumayı göze aldılar ve büyük bir bedel ödediler. Şair Shaul Tchernichovsky sözleri bu konuya açıklık getirir :
“Şimon ve Levi kardeştirler; Zorbalık silâhları onların kılıçlarıdır.
Ey canım, sen onların meclislerine gir
Ey izzetim onların cemiyetleriyle birleş,
Çünkü onlar öfkelerinde adam öldürdüler
Ve kızgınlıklarında sığırlar topal ettiler
Onların öfkesi kutsal olsun
Vahşi,kızgın,dürüst !
Onlar Yakub’da büyüsün
Onlar İsrail’de başarılı olsun. “
Ohad Kaynar
Deputy Chief of mission
Consulate General of Israel in Istanbul.