Uzayın Derinliklerinden Gelen Sinyaller: Uranüs ve Neptün’ün Sırlı Uyduları
İkisi deniz tanrıları ve perilerinin, diğeri ise bir Shakespeare karakterinin ismini taşıyacak.
Gökbilimciler Neptün’ün etrafında dönen iki ve Uranüs’ün etrafında dönen bir küçük uydu keşfederek bilinen uydu sayısını sırasıyla 16 ve 28’e çıkardılar.
Uranüs’ün yeni uydusu, buz devinin etrafında yirmi yılı aşkın bir süredir tespit edilen ilk uydu ve muhtemelen türünün en küçüğü, sadece 5 mil (8 kilometre) genişliğinde; Uranüs’ün etrafındaki bir yörüngeyi tamamlaması 680 gün sürüyor. Buna karşılık, Mars’ın güneş sistemimizdeki bilinen en küçük uydularından biri olarak kabul edilen Deimos adlı uydusu 8 mil (13 km) genişliğindedir.
Carnegie Bilim Enstitüsü (ya da Carnegie Science) tarafından yapılan açıklamaya göre, mavi-yeşil gezegenin yeni uydusu şu anda “S/2023 U1” olarak anılıyor ve bir Shakespeare karakteri için isimlendirilmeyi bekliyor.
Neptün’ün iki yeni uydusundan daha parlak olanına geçici olarak “S/2002 N5” adı verildi. 14 mil (23 km) genişliğindeki bu yeni keşfedilen uydunun Neptün etrafında 9 yıllık bir yörüngede olduğu görülüyor. Şu anda “S/2021 N1” olarak adlandırılan daha sönük uydu ise 8,6 mil (14 km) genişliğinde ve Neptün’ün etrafında her 27 yılda bir tur atıyor. Her iki Neptün uydusuna da Yunan mitolojisindeki deniz tanrıları ve perilerine dayanan kalıcı isimler verilecektir.
Üç yeni uydu 23 Şubat Cuma günü, güneş sistemimizdeki gezegen, kuyruklu yıldız ve uyduların belirlenmesinden sorumlu Massachusetts merkezli bir bilim kuruluşu olan Uluslararası Astronomi Birliği’nin Küçük Gezegen Merkezi tarafından duyuruldu.
Keşif, Hawaii ve Şili’deki gözlemevleri kullanılarak, Carnegie Science’ta çalışan bilim insanı Scott Sheppard tarafından, NASA’nın Jet İtiş Gücü Laboratuvarı’ndan (JPL) Marina Brozovic ve Bob Jacobson, Hawaii Üniversitesi’nden David Tholen, Kuzey Arizona Üniversitesi’nden Chad Trujillo ve Kindai Üniversitesi’nden Patryk Sofia Lykawa ile işbirliği içinde yapıldı.
Sheppard Cuma günkü açıklamasında yeni uyduların “bu iki buz devi gezegenin etrafında yer tabanlı teleskoplar kullanılarak şimdiye kadar bulunan en sönük uydular” olduğunu söyledi. “Bu kadar soluk nesneleri ortaya çıkarmak için özel görüntü işleme gerekti.”
Sheppard yeni Uranüs uydusunu ilk olarak geçen yılın Kasım ayında Şili’nin Magellan teleskoplarını kullanırken tespit etti. Bir ay sonra, JPL bilim insanlarının yeni uydunun olası yörüngesine ilişkin tahminleriyle birleştirilen takip gözlemleri bulguyu doğruladı.
Neptün’ün ay sisteminin iki yeni sakini ilk kez Eylül 2021’de görüldü. Sheppard, iki doğal uydudan daha parlak olan S/2002 N5’in yörüngesi doğrulandıktan sonra, “2003 yılında Neptün yakınlarında tespit edilen ancak gezegenin yörüngesinde olduğu doğrulanamadan kaybolan bir nesneye kadar izi sürüldü” dedi.
Açıklamaya göre, daha sönük olan Neptün uydusunun yörüngesini belirlemek için Şili’deki Avrupa Çok Büyük Teleskobu ve Hawaii’deki Gemini Gözlemevi ile “ultra saf koşullar altında özel gözlem süresi” gerekti.
Sheppard ve meslektaşları bu teleskopları kullanarak üç ila dört saatlik periyotlarla beş dakikalık bir dizi pozlama yaptılar. Bu kısa süreli görüntüler daha sonra “katmanlandırılarak” yeni keşfedilen üç uydu daha net bir şekilde görülebildi.
Her üç uydu da kendi buz devlerinin düzlemine oldukça eğimli yumurta şeklinde yörüngelere sahiptir. Bu da onların ev sahibi gezegenlerinin etrafında doğmadıklarını, bunun yerine daha sonra çekimsel olarak ele geçirildiklerini göstermektedir.
Derleyen: Deniz KAFKAS
Kaynak: Uzayın Derinliklerinden Gelen Sinyaller: Uranüs ve Neptün’ün Sırlı Uyduları