Bulaşıcı hastalıklar çocuk ve genç yetişkinlerde ölümlerin en yaygın nedeniydi. Ancak doktorların zararlı işgalcilerle mücadelede bağışıklık sistemine yardımcı olması için aşılamalara başlamalarıyla birlikte menenjit, kızamık ve tetanos gibi enfeksiyonlar artık yaygın ölüm nedenleri olmaktan çıktı. Bağışıklık sistemini desteklenmek üzere faydalanılan çok sayıda yöntem vardır. Yaşamının ilk evrelerinde aşılanan çocuklar herhangi bir enfenksiyon riskiyle bile karşılaşmadan buna karşı koruma altına alınabilmektedir. Çoğunluğu güvenilir olan aşıların yan etkileri de oldukça azdır.
Aşılama, vücudun hastalıkla ileri seviyede mücadele etmesine yardımcı olan ilaçların kullanılmasını içeren yöntemlerin genel bir ifadesidir. Aşılama, aşının yapılmasıyla, özellikle enjeksiyonla sağlanır. Bunlar hastalığa neden olan mikro-orga-nizmaların (bakteri veya virüsler) ölü ya da zayıflatılmış biçimleridir ve belirli bir hastalığa karşı mücadele eden antikorların üretilmesi için vücudu uyarırlar. Bu sayede, çocuk daha sonradan bu mikroorganizmalarla karşılaşacak olursa, bağışıklık sistemi bunları tanımaya ve mücadele etmeye hazır olur. (Diğer aşılama yöntemler arasında, kısa dönemli koruma sağlayan gerçek antikorların kişilere verilmesi bulunur). Aşı yaptırarak, çocuğunuza, tedavisi olmayan ya da çok hızlı yayıldığı için yeterince tedavi edilemeyen bir dizi bulaşıcı hastalığa karşı uzun dönemli koruma sağlayabilirsiniz.
Farklı her hastalık için değişik bir aşı yapılır, çünkü bağışıklık sistemi her bir işgalci için özel antikorlar üretir. Çoğu enfeksiyon açısından, bağışıklık sisteminin koruyucu antikor seviyesini sürdürebilmesi için aşının birkaç kez tekrarlanmasına ihtiyaç duyulur.
NEDEN AŞI YAPTIRMALIYIZ?
Aşılama sayesinde potansiyel olarak öldürücü olan hastalıklara karşı önemli derecede koruma sağlanır. Bu hastalıkların birçoğunun halen etkili bir tedavisi yoktur ve bu nedenle aşı yaptırmak çocuğu korumanın tek yolu olabilir. Aşılama ayrıca virüs ya da bakterinin yayılmasının engellenmesinde de bir etkendir, çünkü çocukların büyük bölümü aşılanır ve potansiyel taşıyıcıların sayısı azalırsa, virüs ya da bakteriler yayılamayacak ve nesilleri tükenecektir.
Aşılama sayesinde, çiçek hastalığının kökü dünya genelinde kazınmış ve artık aşılamaya gerek kalmamıştır. Bunun aksine, kızamık vakaları daha yaygın olarak görülmektedir, çünkü olası yan etkileri nedeniyle bazı aileler çocuklarını aşılatmaya yanaşma maktadır.
AŞININ YAN ETKİLERİ
Aşıların büyük bölümü çok az. yan etki üretir; çocuk felci, difteri ve tetanos aşıları tamamen güvenlidir. Diğerleri (özellikle kızamık-kızamıkçık-kabakulak için üçlü aşı. vani MMR) savaşmaları için tasarlandıkları hastalıkların hafif biçimlerine neden olabilirler. Bütün aşı türlerinin vavgın yan etkileri şunlardır:
• Hafif ateş; aşının uygulanmasını izleyen 24-48 saat içinde. Ateş, çocuğa parasetamol şurubu verilip düşürülebilir.
• Lokal alerjik tepki. Aşının yapıldığı yerde kırmızılık, şişme ve ağrı oluşabilir. Genellikle birkaç günde yarışır ve kalıcı bir etkisi voktur.
MMR aşısıysa aşağıdaki yan etkilere neden olabilir:
• Ateş ve kızamık benzeri döküntüler, aşılamadan bir hafta sonra oluşabilir.
• Tükürük bezlerinde şişme (kulakların hemen önünde bulunan kulak altı bezleri), aşıdan sonra üç haftaya kadar.
• Aşıyı takip eden iki ya da üç hafta süresince eklem ağrıları.
Gocuğun aşıdan sonra hasta olması ile aşı arasımla bir ilişki olmavabılir. Bebekler ve çocuklar yaşamlarının ilk yıllarında çok savada basit enfeksiyona yenik düşer ve bunların bazılarının aşılama ile çakışması kaçınılmazdır.
CİDDİ YAN ETKİLERİN RİSKİ NEDİR?
Ciddi yan etkiler nadiren görülür ve yaklaşık her 100.000 aşının birinde meydana geldiği düşünülmektedir. Ciddi tepkiler birkaç farklı şekilde görülebilir:
• Lokal bir alerjik tepki oluşabilir. İğnenin yapıldığı yerden yayılan kırmızılık ve şişlik geniş bir bölgeyi kapsavabilir.
• Aşıdan sonraki 48 saat içinde görülen yüksek ateş (39 derece veya daha yüksek), aşırı hassaslık ve/veya felç.
• Ender olarak, bir çocuk anafilaktik şoka neden olacak kadar şiddetli bir alerjik tepki gösterebilir. Bu durum, acil ilk yardım ve uvgıın tıbbi tedavi sağlanmazsa, Ölümcül olabilir.
Boğmaca aşısı minimum beyin hasan riski taşır. Ancak hastalık muhtemelen aşıdan daha fazla hasara yol açacaktır. Bazıları MMR aşısı ile otizm arasında bir bağlantı olduğunu ileri sürer, ancak bu kanıtlanabilmiş değildir. Genel olarak, çocuğun aşılanması aşılanmamasından daha güvenlidir ve çoğunluk aşılanmanın avantajlarının daha fazla olduğunu düşünür. Ancak aşı yaptırdıktan sonra çocuğunuzda herhangi bir ciddi yan etki görülürse acilen tıbbi yardım almanız önerilir.
ALTERNATİFİ VAR MI?
Aşılama programına alternatif olabilecek kanıtlanmış, etkili bir yol yoktur. Home-opatik ilaçlar geliştirilmektedir, ama çocuklara önemli derecede koruma sağladığına ilişkin kanıtlar mevcut değildir.
GÜVENLİ AŞI
Aşağıdaki durumlar söz konusu olduğunda, çocuğunuzun aşılanmaması gerekir:
> Ateşli bir hastalık geçiriyorsa. (Ancak ateşle birlikte seyretmeyen hafif öksürük ve soğuk algınlığı aşı için sorun oluşturmaz.)
> Daha önce, bir aşıya lokal ya da genel olarak aşın bir tepki göstermişse.
Aşağıdaki etkenler çocuğun aşılanmasına engel değildir, ama doktora bildirilmeleri gerekir:
> Aile geçmişinde görülen aşı sonrası alerji ya da tepkiler.
> Aile geçmişinde mevcut felç vakaları.
> Ailede ülserli kolit ya da Crohn hastalığı gibi iltihaplı bağırsak hastalığı geçmişi olup olmadığı.
> Bebeğin prematüre doğmuş olması.
> Beyin felci gibi, nörolojik durumlar.
Makalenin Kaynağı: Resimli Uygulamalı Aile Sağlığı İlkyardım Ansiklopedisi