Argo nedir, ne demek? Argo sözcükler nasıl oluşur? Argo dilinin özellikleri nelerdir?
- 1. Bir toplumda, içe dönük yaşayan ve toplumun geri kalan kesimlerinden ayrılmak, veya da korunmak isteyen bir grubun kullandığı özel sözcükler bütünü
- 2. Kaba, küfürlü söz, sözcük, deyim.
Argo niteliği taşıyan söz, sözcük, konuşma için kullanılır: Argo sözcükler kullanmak. Argo konuşmak
Argo, asker toplulukları, okullar, esir kampları, hapishaneler, güçlü bir dayanışma gerektiren kimi meslek grupları (örneğin loncalar) gibi, toplumun öteki kesimlerinden az çok kopuk, kapalı çevrelerde doğar.
Bir dil oyunu olmasının dışında, argonun işlevi, grup üyelerinin birbirini tanımasına yardımcı olmak, aynı topluluktan olmayanlara üstünlüklerini kanıtlamak ve bir tür dil bağıyla grubun sürekliliğini sağlamaktır. Sabıkalılar çevresi, ayaktakımı, toplum içindeki davranışları bakımından bir tür azınlık oluşturan gruplar, çeşitli argoların doğuşuna uygun ortamlardır. Çünkü bu çevrelerde yukarıda sayılan etkenlerin yanı sıra. bir de şifreyle anlaşma isteği görülür: böylece, toplumun geri kalanından korunmak için kalkan görevi üstlenecek gizli bir dil oluşur.
Türk argosunda hırsızlıkla, yankesicilikle ilgili sözcük ve deyimlerin kökeninde eski hırsız argosu (kayış dili) ile karşılaşılır.
Argo sözcüğün temelinde gizlilik vardır halk bu gizliliğe ilgi duyar; öte yandan argonun yazı diline geçmesi gizliliğin ortadan kalkmasına yol açar Denilebilir ki, argo sözcük anlaşılır olunca, argo olmaktan da çıkar. Ama özel topluluklar, kendi yeni argolarını üretmeyi de sürdürürler.
Başlangıçta argo ayaktakımına bağlı bir olgu gibi görünür. Sözcüğün kendisi de XVII. yy.’da Fransa’da “hırsızlar birliği” anlamıyla ortaya çıkmıştır. XVI. yy.’dan başlayarak, birçok Avrupa ülkesinde de suçlu argolarına rastlanır: İngiltere’de cant, Almanya’da Rotwelsch, İtalya’da furbesco, İspanya’da germania, Portekiz’de calao…
Argo, dilbilimsel anlamda bir “dil” değildir: özgünlüğü yalnızca sözcük düzeyinde gerçekleşir; sözdizimi, ortak dilin sözdizimiyle aynıdır. Argonun sözlüklerine gelince, söz konusu grubun ilgi alanıyla az ya da çok sınırlanmıştır (örneğin hırsızlığa, fuhuşa ilişkin sözcükler) Bu sözlüklerin sınırlarını belirleyebilmek için, argo sözcüklerle, sözgelişi kaba dil, küfür, teklifsiz konuşma dili, mesleki jargon’lar gibi dil öbeklerinde bulunan sözcüklerin arasındaki farkları göz önünde tutmak gerekir.
Türk argo sözlüklerin önemli bir üretim kaynağı da, Osmanlı İmparatorluğu’nun çok geniş coğrafyasında yaşayan dillerden sözcük alma veya da bu sözcüğü bozuşturma biçimindedir: abazan (çingenece), vb gibi
Cumhuriyet dönemiyle birlikte, türk argosu da ülke sınırları içine çekilmeye başlar Ana dildeki sözcüklere yeni anlam yüklemek (nonoş), sözcük bozuşturmak (sübyan’ dan subiş), daha dar argo öbeklerinden sözcük alıp anlamını genişletmek (dandig, uyuşturucu argosunda “kötü nitelikli uyuşturucu”; genel argoda “değersiz, kötü, uyduruk”) yollarını benimser.
Türk Edebiyatında Argo Kullanımı
Geçmişten bugüne, türk edebiyatı argodan çok değişik amaçlarla yararlanmıştır. Karagöz ve ortaoyununda argo, halk tiyatrosunun tipik “komik durum üretme” şemasına uyar: Karagöz ile Külhanbeyi, Kavuklu ile Kabadayı arasındaki konuşmalarda, sözcüklere her iki tarafın verdiği değişik anlamlardan ve iletişimsizlikten “komik durum” doğar Argo, günlük yaşam içinde yer almanın, günlük yaşama daha yakından bakmanın bir tanığıdır. Ahmet Rasim’de dönemin ‘fuhuş ve meyhane çevrelerinin kullandığı argoya, Hüseyin Rahmi’de kabadayı argosuna sık sık rastlanır. Öte yandan, ‘Cingöz Recai” serisiyle Server Bedii (Peyami Safa) hırsızlar çevresinin özel dilini okur yığınlarına aktarır. Argo otantik olmanın da göstergesidir (Osman Cemal Kaygılı). Toplumsal, toplumcu gerçekçiliğin bir kanıtıdır (Orhan Kemal, Kemal Tahir, Muzaffer Buyrukçu). Dilde yeni tatlar yaratmak için bir araçtır (Salâh Birsel). Var olan şiir diline, klişelere bir karşı çıkma öğesidir (Orhan Veli Kanık). Argo, bir karşı dildir, şiirle bir karşı-anlam yaratmanın bir aracıdır (ikinci yeni. Ece Ayhan). Yergi ve gülmecenin sık başvurduğu bir kaynak olarak da argo, Akbaba sonrası türk gülmecesinin ilk kitlesel açılımları sayılan Gırgır, Fırt gibi dergilerde Şair Eşref, Neyzen Tevfik vb. yergi ustalarının izini sürer.