John Humphrey Noyes
- Meslek : Vaiz
- Doğum : 1811
- Ölüm : 1886
New York’taki Oneida’da ütopik bir dini grubun kurucusu olan John Humphrey Noyes, evlilik ve cinsellikle ilgili radikal öğretileriyle adını duyurdu. Bir diğer taraftan cemaatinin sahip olduğu iyimserlik 19. yüzyıl Amerikan Hristiyanlığı’nda önemli bir uyanış yaşanmasına katkı sağladı. Vermont’daki Brattleboro’da doğan Noyes’in babası eyalet meclisi üyesiydi. Noyes, Darthmouth Koleji’ne gitti. Okuldan mezun olduktan sonra New Hampshire’da avukatlık yaptı. Vaiz Chariler Grandison Finney tarafından yapılan bir konuşmayı dinledikten sonra dini okula gitmeye karar verdi. Yale Üniversitesi’nde İncil okumaları yaptı. Özellikle Yuhanna İncili’ndeki bir pasaj onu çok etkiledi. Bu pasaja dayanarak Hz. İsa’nı MS 70 yılında dönmüş olduğunu iddia etti. Bu iddia Hz. İsa’nın gelişimin ardından başlayacak ve insanın mükemmelliği bin yıllık süren hali hazırda başlamış olduğu anlamına geliyordu.
Noyes’in bu tezi Hristiyan inançlarıyla çelişiyordu. 1834 yılında sapıklıkla suçlanarak Yale’den uzaklaştırıldı. Ancak mükemmeliyetçilik doktrini kendisine New York ve New England’da epey taraftar buldu. 1845 yılında Vermont’taki Putney’de ilk kutsal topluluğu kurdu. Üç yıl sonra ise grubunu Oneida’ya taşıdı. Noyes, insanın mükemmel ve günahlardan arınmış olduğuna inanıyordu. Bu nedenle geleneksel seks kalıplarını reddetti. Cinsel ilişkinin kanunda kısıtlanması için hiçbir neden olmadığını düşünüyordu. 1846 yılında karısı Harriet’i grubun bir başka erkek üyesiyle takas ederek fikirlerini bizzat kendisi hayata geçirdi. Ancak bu nedenle zina suçlamasıyla tutuklandı. Noyes 1879 yılında reşit olmayan bir kadını tecavüz etmekle suçlanınca Kanada’ya gitti. Yetmiş dört yaşında Ontario’da öldü.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
David S. Kidder, Noah D. Oppenheim, Entelektüelin Kutsal Kitabı, Maya Kitap, 2013
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Simone de Beauvoir
20. yüzyılın önde gelen feminist düşünürlerinden yazar Simone de Beauvoir, Fransa’daki Sorbonne Üniversitesi’nin felsefe bölümünden mezun en genç öğrenciydi. Hayatının sonuna kadar birlikte olduğu Sartre ile de burada tanıştı. Sınıf arkadaşı ile olan ilişkisi 1929 yılında başladı. Sartre 1980 yılında ölene dek romantik, politik ve entelektüel bir çift olarak birlikteliğini sürdürdüler. Beauvoir’ın ilk romanı 1943 yılında basıldı. Bunu felsefi makaleleri izledi. En bilinen eseri “İki Cins” 1949 yılında yayınlandı. Bu kitap büyük ilgi gördü.
-
Halid bin Velid
İslam’ın ilk tecelli ettiği dönemde Müslümanlara karşı kılıç kuşanan ancak daha sonra Müslüman olarak Hz. Peygamberin verdiği Seyfullah unvanıyla bilinen askeri komutan Halid bin Velid Mekke’de dünyaya geldi. Birçok Kureyş kabilesi mensubu gibi ticaretle uğraşan aynı zamanda Kureyş’in askeri kumandanlığını yapan Velid, çocukluğunun ilk dönemlerinden beri at binmeyi, ok, yay, mızrak ve kılıç kullanmayı öğrendi ve güçlü bir kumandan oldu. İslâm davetini Cahiliye devrinin âdet ve geleneklerini yıkan, kabile gurur ve asabiyetini ortadan kaldıran bir hareket olarak değerlendiren Velid, diğer birçok Kureyş ileri gelenleri gibi Hz. Peygamber’e hısımlık besliyordu. Bedir Savaşı’nda esir düşen kardeşi Velîd b. Velîd’i kurtarmak için fidye ödeyerek kardeşin kurtardıysa da kardeşi Müslüman olamaya karar verdi. Uhud Savaşı’ndan başlayarak Kureyş ordusunda süvari birliğinin kumandanlığını yapmaya başlayan Velid, Resûl-i Ekrem’in kesin emrine rağmen bazı Müslümanların Ayneyn tepesinden ayrıldığını görünce İslam ordusuna arkadan hücum ederek savaşın neticesini değiştirdi. Kureyş ordusunun süvari birliğinin başında bulunan Hâlid zaman zaman hendeği aşmaya çalıştı.
-
Avlonyalı Mehmed Ferid Paşa
Ferid Paşa Avlonyalı olarak anılan hanedanın atası olan Sinan Paşa'nın torunlarındandır. Hizmetleri ile ön plana çıkmış olan Ferid Paşa Osmanlı Devleti'nin en sıkıntılı dönemlerinden birinde doğdu. Devlet, bu zorlu dönemde yeniden toparlanabilmek için reformlar yapıyordu. Avlonyalı'nın böyle bir atmosferde görev alması ve devlete hizmet etmesi aslında onun önemini bir kat daha artırdı. Arapça, Fransızca, Türkçe, İtalyanca ve Rumca gibi dilleri hem konuşup hem de yazabilmesi onun bürokrasinin içerisindeki gelişimini de önemli ölçüde etkiledi. Görev hayatına Girit'te başlayan Ferid Paşa Girit'ten sonra Bosna ve Bulgaristan'da da birçok görev yürüttü. Özellikle doğu bölgelerindeki iç karışıklık nedeniyle buralarda görev yaparken çokça zorlandı. Mardin'de görevi gereğince hapishanelerin nizamı için uğraşan Ferid Paşa'nın bu esnada babasının sürgün haberini alması onu derinden sarstı. Ferid Paşa doğudaki zor günlerinden sonra İstanbul'a geldi ve burada Şura-yı Devlet Tanzimat Dairesi azası oldu. Avlonyalı Ferid Diyarbekir Valiliğine getirilecek iken ahlak vasıflarının yetersiz olduğu gerekçesiyle bu karar reddedildi ancak iki sene sonra Konya Valisi oldu.
-
Napolyon Bonapart
Fransız asker, devlet adamı ve imparator olan Napolyon Bonapart, Avrupa çapında bir dizi yıkım ve sosyal karmaşanın ortaya çıkmasına neden oldu. 1799 yılında Fransa’da iktidara geldi ve beş yıl sonra kendini imparator ilan etti. Korsika Adası’nda doğan Napolyon, Paris’teki Fransız Harp Akademisi’ne gitti. 1789 yılındaki Fransız Devrimi sırasında bir topçu alayında görev yapıyordu. Cumhuriyetçileri destekleyen Napolyon, devrimci lider Maximilien Robespierre’in müttefiki oldu. 1795 yılında kralcıların düzenlediği bir isyanı bastırmasıyla ün kazandı. Daha sonra Fransa’nın İtalya, Avusturya ve Mısır’ı istilasını yönetti.
-
Aziziye Camii
Bezirgânlar Hanı arsası diye bilinen bu yerde önceleri, IV. Mehmed’in kızlarından Hatice Sultan’ın eşi Musâhib Mustafa Paşa tarafından yaptırılan ve altında dükkânlar bulunduğundan Yüksek Cami denilen bir mâbed vardı. 1284’te (1867-68) bu caminin yanması üzerine, vakıf gelirleri kullanılmak ve Sultan Abdülaziz ile annesi Pertevniyal Vâlide Sultan’ın da büyük maddî yardımları sağlanmak suretiyle yapımına 1872’de başlanıp birkaç yılda tamamlanan kâgir bir cami inşa ettirildi. Aziziye Camii tamamen kesme taştan yüksek bir bina olup harime merdivenle çıkılır. Camilerde usulden olan avlusu yoktur. Şadırvanlar ise minare kürsülerine bitişiktir. Altı sütunlu ve üç kubbeli son cemaat yerini takip eden harim kare bir plana göre yapılmış olup büyük bir kubbe bu mekânı örter.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun