ETKİNLİK 2: YAHUDİLİK- MİLLİLİK VE EVRENSELLİK Kaynak 1: MÖ 300 yılında Yahudi dünyası. İleride daha da genişleyecek olan Yahudi diyasporasının başlangıcı bu haritada görülmektedir. Yahudi yerleşimi henüz Yahudive’de ve Babil’de yoğundur. Bu erken dönem batıya yayılma hareketinin etkisi MÖ 2 ve MS 3. yüzyıllarda daha net olarak görülecektir. Yahudi kolonilerinde yaşayan halkın çoğu Aramice veya İbranice değil, Yunanca konuşmaktadır. Zamanla aradaki kültürel farklılık giderek açılacak ve Hıristiyanlık yayılma gücünü daha çok bu halklarda bulacak, Yahudilerin tohumlarını attığı Tektanrıcılık inancının dinamik ve verimli topraklarında yeşerecektir. Kaynak 3: Hasmoniler zamanında Yahudilik Kaynak 2: Diyaspora Yahudileri ve yayılma Kudüs’ün 70’te tahrip edilmesinden itibaren, Yahudilerin Yahudiye’deki konumları ile Roma İmparatorluğunun herhangi bir başka yerindeki konumları arasında gerçekten pek bir ayrım yoktu. Yahudilikten devlet dinine (Roma)ve Hıristiyanlığa bazı geçişler de olmakla birlikte, diyaspora kısmen döndürmeler (Yahudi misyonerlik etkinlikleri) yoluyla büyümeye ve yayılmaya devam etmiştir. Kesin olmamakla birlikte, 70 yılından kısa bir süre önce Yahudiye’de iki buçuk milyon,Roma diyasporasında da dört milyon Yahudi olduğuna inanılmaktadır. Daha sonraki tarihlerde buna benzer bir durum çok enderdir. Doğu sınırının ötesinde de büyük bir Yahudi nüfusu (70 yılına gelindiğinde muhtemelen bir milyon veya daha fazla) olması bir yana, Romalıların Yahudi meselesini neden ciddiye aldıkları açıktır. (Kaynak: Lange, Nicholas de, Yahudi Dünyası, Atlaslı Büyük Uygarlıklar Ansiklopedisi, İletişim Yayınları, 2000, s. 27) Yahudi egemenliği giderek yaygınlaştı öyle ki Aleksandr Yannai öldüğünde Davud’unkiyle kıyaslanacak büyüklükte bir krallığı yönetiyordu. Yahudiler fethedilen bölgelere yerleştirildiler; oranın nüfusunu zorla Yahudileştirdiler ve karşı koyan bazı kentleri yok ettiler. Yahudi ismi geniş bir alana yayıldı. (Kaynak: Lange, Nicholas de, Yahudi Dünyası, Atlaslı Büyük Uygarlıklar Ansiklopedisi, İletişim Yayınları, 2000, s. 23) Kaynak 4: Seçilmiş kavmin görevi Hz. İbrahim soyundan geldiği kabul edilen İbranileri ve İsrailoğullarını Tanrı’nın “seçilmiş kavmi” saydığı için, Yahudilik bu halkın ulusal dini olarak gelişmiştir. Bu inanca göre Tanrı, Hz. İbrahim’in kişiliğinde İsrailoğullarıyla gerçekleştirdiği antlaşmayla onları yalnızca kendine tapmakla ve tanrısal hakikati dünyanın bütün kavimleri arasında yaymakla görevlendirmiştir. (Kaynak: “Yahudilik,” Ana Britannica Genel Kültür Kaynak 5: Yerellikten kopuş Peygamberler Yehova kültünü evrensel, adil ve merhametli, günahkârları cezalandıran ancak tövbe edenleri affeden bir Tanrı’ya doğru geliştirmiştir. Dinin, yerellikten ve kabilesellikten kopuşundan sonra Yakındoğu’nun dini iklimi budur. …. Ferisiler, Museviliğe yeni ve titiz bir araştırma ruhu taşıyan yorumcular ekolüdür… Yahudi olmayanlar arasında Museviliği yaymayı, insanların ilahi adalet gününde yeniden dirileceğine dair bir inancı öğretmeyi kabul etmişlerdir, tutumlarında hem ulusal hem de evrensel bir amaç vardır ve Yahudi tektanrıcılığının ötesine geçmişlerdir… Mısır’ın, İskender’in ve Selevkosların ordularının hepsinde Yahudi tümenleri vardır… En büyük Yahudi kolonilerinden biri İskenderiye’dedir. İskenderiyeli Yahudiler, Yunanca konuşur… Roma’da elli bin kadar Yahudi vardır. Bu dağılım Museviliği yayma fırsatlarını ve dolayısıyla toplumlar arasındaki sürtüşme tehlikesini artırmaktadır. Yahudilik, geleneksel kültlerin zayıfladığı dünyaya çok şey vadetmektedir... İbadet için tapınaklara, mabetlere ve rahiplere gerek duyulmaması ve hepsinin ötesinde kurtuluş taahhüdünün çekiciliği ağır basmaktadır. İşaya, Musevi olmayanlara ışık götürülmesi gerektiğini vaaz etmiştir. Musevi olmayanlardan birçoğu bu ışığa, aynı ışığı yeni bir anlayışla tanıtan Hıristiyanlık’tan daha önce koşmuştur. Museviliği kabul edenler, kendilerini Yahudi tarih yazımına esin veren o büyük hikâyede anlatılan seçilmiş halkın insanları olarak görmüşlerdir. … Yahudilerin ve Yahudiliğe dönenlerin oluşturduğu büyük topluluklar, Romalı valiler için önemli sosyal gerçekliklerdi. Bunun nedeni sadece fiziki büyüklükleri değil, kendilerini diğerlerinden ayrıştırmak konusundaki kararlı tutumlarıydı... Museviliğe dönmenin yaygın olduğu ve bazı Romalıların Yahudi inancından etkilendiği dönemde Roma’da Yahudilere karşı duyulan hoşnutsuzluğun belirtileri görülmüştür. (Kaynak: Roberts, J.M,, Dünya Tarihi, İnkılap Kitabevi, 2011, s. 266-67) Kaynak 6: Musevi Hazarlar bilmecesi MS 737 yılında Hazar Hanı da İslamiyet’i kabul etmiştir. Ama kısa bir süre sonra halefleri Museviliği benimsemişler ve devlet dini haline getirmişlerdir. Bu değişimin dönemin Bizans, Arap veya Yahudi kaynaklarında hiç yankı bulmamış olması son derece ilginçtir; ama MS 864 yılında Westphalia'da Corvey'de yazan Akitanyalı keşjş Druthmar'ın olayı bildiği anlaşılmaktadır: "Hun ırkından olan ve kendilerine Gazari diyen Gog ve Mogog topraklarında bir kavim vardır, savaşçı bir kavim.... ve hepsi de Yahudi inancını kabul eder."… Yahudi tarihçiler doğal olarak Hazarların Yahudiliği kabul etmesine çok büyük bir ilgi göstermişlerdir. Toledolu yazar Judah Halevi (1075-1141), Hazar Hanı’nı bir iman kahramanı olarak idealize eder… Öte yandan Karayit düşünürü Abraham Firkoviç (17851874) ise, Hazarların Karayit olduğunu iddia etmiştir. Arthur Koestler de 1970’lerde, göçmen Hazar Yahudilerinin Orta Avrupa’daki Aşkenaz Musevilerin asıl nüfusunu oluşturduğunu yazmaktadır. Özetle, Hazar bilmecesi hâlâ tam olarak çözülememiştir. (Kaynak: Davies, Norman, Avrupa Tarihi, İmge Kitabevi, 2011, s. 26566) ARAŞTIRMA, ELEŞTİREL DÜŞÜNME, TARTIŞMA 1.Kaynaklardaki bilgiler Yahudilik’le ilgili şimdiye kadar bildiklerinizden farklı mı? Nasıl? Örnekler vererek açıklayınız.Eğer farklılık varsa bunun nedenlerini tartışmak için önce araştırma yapınız daha sonra tartışınız. 2. Bu çalışmanın başlığı neden “Evrensellik ve Millilik”olarak konulmuş olabilir? Kaynakları kullanarak görüşünüzü özetleyen bir yazı yazınız.