İnatçılık, “kişinin tutumunu veya konumunu değiştirmemek için kesin ve net şekilde kararlılığın gösterilmesi” olarak düşünülür. Diğer bir deyişle, inatçılık; her yaştaki birey için bir meydan okuma enerjisidir. İnatçılık durumu çocuklara ait bir durum ise, günlük yaşantının içinde yapılan işler gibi mücadele edilen bir savaştır.
İnatçı bir çocukla baş etmenin en iyi yolu, olumsuz bu davranışının işe yaramadığını göstermektir. Çocuk psikologlarının ve uzmanlarının inatçı bir çocukla baş etmek için önerdiği ipuçları aşağıda listelenmektedir:
*Öncelikle inatçı çocukların özelliklerini kavramamız gerekmektedir.
İnatçı Çocukların Özellikleri
Özgür iradeyi yerine getiren her çocuk inatçıdır. Yürümeye yeni başlayan küçük ya da yürüyen büyük çocuğunuz inatçı ya da kararlıysa onu anlamak önemlidir.
Güçlü iradeli çocuklar son derece akıllı ve yaratıcı olabilir. Başkaldırı olarak karşılaşabilecekleri pek çok soruyu sorarlar. Onların, bu sorular ile ilgili görüşleri ve “eylemleri” daima olacaktır.
İnatçı çocukların gösterebileceği birkaç özellik daha vardır:
- Hal ve hareketlerinin kabul edilmesi ve sorularının duyulması için güçlü iradeye ihtiyaç olacaktır. Bu yüzden dikkatinizi sık sık sınayabilir.
- Bağımsız olmayı tercih edebilirler.
- İsteklerini yapmaya eğilimlilerdir ve kararlılardır.
- Bütün çocuklar öfke nöbetleri ya da sinirlilik hali yaşayabilirler, fakat inatçı olanlar daha sık yaşayabilir.
- Güçlü liderlik özelliklerine sahiptirler – zaman zaman “patron” olabilirler.
- Her şeyi kendi hızlarında yapmayı severler.
Güçlü iradeli bir çocuğun idaresi zor olabilir, ancak hepsi kötü değildir. Araştırmalar, kuralları sık sık çiğneyen ve koşullara meydan okuyan çocukların, eğitimde ve seçtikleri çalışma alanında yüksek başarı elde ettiklerini kanıtlamıştır. Arkadaşlarından dolayı yanlış yolu takip etme olasılığı daha düşüktür.
Eğer kararlılık sizin güçlü özelliklerinizden biri ise, bunu çocuğunuzda da görmek istersiniz. Ama en zor kısım, inat arasındaki farkı belirleme ve bilmektir. Peki, bu ayrımı nasıl anlatabilirsiniz?
- Karar vermenin sözlük anlamı “kesinlik” dir.
- İnatlaşma ya da güçlü irade, belirli bir şekilde bir şeyler yapmak ya da hareket etmek konusunda kesin ve net bir kararlığa sahip olmak olarak tanımlanır.
- Çocuklarda inatlaşma genetik veya edinilmiş bir davranış olabilir. Çocuğunuza, istemeyerek inat etmesini öğretmiş olma ihtimaliniz vardır.
İnatçı Çocuklara Nasıl Davranmalıyız
Çocuğunuza yemek yedirmeyi denediğinizde, karyolasında kalmayı ya da yemek kasesini bir kenara fırlatmayı reddeden inatçı bir bebeğiniz olabilir. Ya da her gün aynı kıyafetleri giymek konusunda ısrarcı olan ve ona verdiğiniz her talimata meydan okumak için ayağını yere vura vura inat ettiğini gösteren bir çocuğunuz olabilir.
Çocukların inatçı davranışlarını azaltmak için güvenebileceğiniz 10 ipucu:
Dinleyin, tartışmayın
İletişim iki yönlü bir yoldur. İnatçı bir çocuğunun sizi dinlemesini istiyorsanız, önce onu dinlemeye istekli olmalısınız. Güçlü iradeli çocuklar güçlü görüşlere sahip olabilir ve tartışmaya eğilimlidirler. Dinlenmediklerini düşünürlerse meydan okuyabilirler.
İletişim kurun, baskı kurmayın
Çocuklar, bir şeyi yapmaya zorlandığında, isyan etmeye ve yapmamaları gereken her şeyi yapmaya eğilimliler. Bu davranışı en iyi tanımlayan terim, inatçı çocukların ortak bir özelliği olan counterwill; yani bir çocuğun kontrollü olmasına direnecek içgüdüsel tepkisidir. Çocuklarınızla iletişim kurmalısınız.
Örneğin, yatmadan geçen TV izlemede ısrarcı olan çocuğunuza zorla yat diye ısrarcı olmayınız. Bunun yerine, onunla oturarak izlediği şeyle ilgilenmelisiniz. İlgi gösterdiğinizde ve iletişim kurduğunuzda, size ve sizin ondan isteğiniz şeylere cevap vermesi muhtemel olacaktır. Ebeveynleri veya bakıcılarıyla bağlantı kuran çocukların inatlaşma ihtimalleri az denecek kadardır.
Bugün çocuğunuzla ilişki kurmanın ilk adımını atın ve ona sarılın.
Yönerge değil, seçenek verin
Çocukların kendi zihinleri vardır ve ne yapmaları gerektiğini kendileri söylemek isteyecektir. Örneğin, 4 yaşındaki inatçı çocuğunuza akşam saat 21:00de yatması gerektiğini söylediğinizdeki alacağınız tepki veya cevap şudur tek şey “Hayır!”. 5 yaşındaki inatçı oğlunuza, sizin seçtiğiniz bir oyuncağı almasını söylerseniz bunu yapmak istemeyecektir.
Çocuklarınıza yönergeler değil, seçenekler vermelisiniz. Ona yatmaya başlamasını söylemek yerine, ona A ya da B öyküsünü okumak isteyip istemediğini sormanız inatçı tutumuna karşı olumlu bir davranış olacaktır.
Çocuğunuz meydan okurcasına hareket etmeye ve “Yatmayacağım” dercesine devam edebilir. Böyle bir durum yaşandığında, sakin olun ve aslında bunun iyi bir seçenek olmadığını dile getirin. Aynı şeyi, gerektiğinde sakin ve olabildiğince tekrarlayabilirsiniz.
Sakin olun
Karşılıklı, çığlık atan bir çocuğa bağırmak, ebeveyn ile çocuğun arasındaki sıradan bir sohbeti bağırarak tartışmaya bağlar. Yanıtınızı bir sözlü muharebe daveti olarak alabilir. Bu sadece işleri kötüleştirecektir. Çocuğunuzun bir şeyler yapma veya belirli bir şekilde davranma gerekliliğini anlamasına yardımcı olun, sakince konuşun.
Sakin kalmak, meditasyon yapmak, egzersiz yapmak veya müzik dinlemek için gerekenleri yapın. Dinlendirici ve rahatlatıcı müzikleri çocuklarınız ile dinleyebilir, bir süre sonra, çocuğunuzun en sevdiği müziği çalmalısınız. Böylelikle, inatçı halinden uzaklaşmalarını ve gevşemelerini sağlayabilirsiniz.
Saygı gösterin
Çocuklarınızın size ve kararlarınıza saygı duymasını istiyorsanız öncelikle onlara saygı göstermelisiniz. Çocuğunuz ona zorla bir şey yaptırma yönteminin uygularsanız, yöntemin tepki görmesi muhtemeldir. Çocuğunuzla olan ikili ilişkinizde saygı gösterebilmenin birkaç yolu:
- Yapılan işlerde çocuğunuzdan sizinle işbirliği yapmasını isteyin, direktiflere uymaya ısrar etmeyin.
- Çocuğunuz için koymak istediğiniz ya da koyacağınız tüm kurallar konusunda tutarlı olun kararlılık gösterin ve gevşek olmayın.
- Çocuğunuzla ilişki kurun. Asla duygularını veya fikirlerini göz ardı etmeyin.
- Çocuklarınızın, kendileri için elinden gelen şeyi yaptıklarını, yüklerini hafifletmek için onlara bir şey yapmaya çalışmaktan kaçınmamalarına izin verin. Bu ayrıca onlara güvendiğinizi gösterir.
- Söylediğiniz ve sonucunda yaptığınız her konuda tutarlı ve kararlı olun.
Birlikte çalışın
İnatçı veya iradeli güçlü çocuklar, onlara nasıl davranmanız konusunda çok duyarlıdır. Bu yüzden kullandığınız ses tonu, vücut dili ve kelimeleri konusunda dikkatli olun. Davranışlarınızdan rahatsız olduklarında, kendilerini korumak için en iyi bildikleri eylemi yaparlar: isyan ederler, konuşur ve saldırganlık gösterirler.
- İnatçı bir çocuğa yaklaşım şeklinizi değiştirmek, size nasıl tepki vereceğini değiştirebilir. Onlara ne yapacaklarını söylemek yerine onlarla ortak olun.
- “Bunu yapalım …” yerine “bunu denemek ister misin …” gibi ifadeler kullanın.
- Çocuklarınızın bir şeyler yapmalarını sağlamak için eğlenceli aktiviteler deneyin. Örneğin, inatçı çocuğunuzun oyuncaklarını toplamak isterseniz, kendiniz yapmaya başlayın ve kendisine “özel yardımcınız” olmasını isteyin.
Unutmayın ki çocuğunuzla aktivite yapmanın amacı onların arkadaşı olmaktır.
Müzakere edin
Bazen, çocuklarınızla konuşma yapmanız gerekebilir. Çocuklar, istediklerini elde edemediği zaman harekete geçmek için hazırdır. Onların sizi dinlemelerini isterseniz, neyin onları durdurduğunu bilmeniz gerekir.
“Sizi rahatsız eden nedir?”, “Bir şey mi var?” veya “Bu konuda konuşmak için seni dinlememi ister misin?” gibi birkaç soru sorarak başlayın. Bu, onların isteklerine saygı gösterdiğinizi ve onları düşünmeye istekli olduğunuzu gösterir.
Müzakere, mutlaka kendi taleplerini yerine getirdiğiniz anlamına gelmez. Her şey akılcı ve pratik olmakla alakalıdır.
Örneğin, çocuğunuz belirlenen saatte yatmaya istekli olmayabilir. Israr etmek yerine birlikte yatağa giderek onu yatak konusunda ikna etmeye çalışabilirsiniz.
Evde uygun bir ortam oluşturun
Çocuklar, günlük yaşantılarında öğrenmek istediklerini gözlem ve deneyim yoluyla öğrenirler. Ebeveynlerinin her zaman savunduğunu görürlerse, bunu taklit etmeye başlayacaklardır.
Ebeveynler arasındaki medeni uyumsuzluk, evde stresli bir ortama yol açarak çocukların ruh halini ve davranışlarını etkilemektedir.
Bir araştırmaya göre, evlilikte eşler arasındaki uyumsuzluk çocuklarda sosyal çekilme ve hatta saldırganlığa neden olabilir.
Çocuk perspektifini anlamak
İnatçı çocuğunuzun davranışını daha iyi anlamak için duruma farklı perspektiflerden bakmaya çalışın.
Kendinizi çocuğunuzun yerine koyun ve neler yapacaklarını hayal etmeye çalışın. Çocuğunuzu ne kadar çok tanıyorsanız, inatçı çizgileriyle baş edebilmeniz o kadar kolay olur.
Örneğin, çocuğunuz ödevini yapmak istemiyorsa, görevden bunalmış olması mümkündür. Yapacak çok şey varsa veya çocuğunuz odaklanamıyorsa, ödevin kısa sürede tamamlanabiliyorsa küçük görevlere bölerek yardımcı olabilirsiniz. Faaliyetin kendisi için daha az stresli olmasını sağlamak için görevler arasında kısa, bir veya iki dakika ara verebilirsiniz.
Pozitif davranışın güçlendirilmesi
İnatçı çocuklara karşı ne yapılacağını, öfkelerini ve agresif davranışlarını kontrol altına alacağınız zamanlar olacak. Fakat düşünmeden tepki verirseniz, soruna karşı olumsuz bir tutum geliştirebilir ve hatta olumsuz davranışını bilinçsizce güçlendirebilirsiniz.
İnatçı çocuğunuzun olumsuz yanıtlarını değiştirmenin bir yolu da önerilen bir strateji olan “Evet” oyunudur.
Bu oyunu oynarken çocuğunuz her şeye “evet” veya “hayır” demek zorunda. “Dondurmayı seviyorsunuz, değil mi?”, “Oyuncaklarınızla oynamaya bayılıyor musunuz?”, Çocuğunuzdan bir “Evet” duyulması muhtemeldir. Çocuğunuz ne kadar çok olumlu tepki verirse, o kadar çok duyulur ve takdir edilir gibi hissedebilir.
İnatçı çocuğu nasıl cezalandırmalıyız?
Çocuklar kurallara ve disipline ihtiyaç duyarlar. Çocuklarınız, eylemleri için iyi veya kötü sonuçların olacağını bilmelidir.
Kuralları çiğneme konusundaki sonuçlarının tamamen farkında olduklarından emin olun.
Yapılan tüm yaptırımlar, çocuğu cezalandırmak için değil, davranışının yanlış olduğunu fark etmesini sağladığını unutmayın.