Kırgızistan'da Lale Devrimi
22 Mart-11 Nisan 2005 tarihlerinde Kırgızistan'da parlamento seçimlerinin ardından Cumhurbaşkanı Askar Akayev'e karşı gerçekleştirilen Lale Devrimi'nde neler olmuştu
Takvimler 22 Mart 2005'i gösteriyor:
Ukrayna'daki "Turuncu Devrim", Gürcistan'daki "Kadife Devrim", Lübnan'daki "Sedir Devrimi"nin ardından bugünde Kırgızistan'da "Lale Devrimi" gerçekleşti. Devlet Başkanı Akayev Kazakistan'a kaçtı. Devrimin arkasında ABD olduğu belirtiliyor.
Kırgızistan'da tarihi bir gün yaşanıyor. Başkent Bişkek'te devlet sarayını ele geçiren muhalif göstericiler, savunma ve güvenlik bakanlarını da "rehin" aldı. İtar Tass ajansı, bir muhalif lidere dayandırdığı haberinde Kırgızistan Devlet Başkanı Akayev'in istifasını imzaladığını duyurdu. Bir ara Başkanlık Sarayı'ndan dumanlar yükselirken, muhalefetin önde gelen isimlerinden Kurmanbek Bakiyev, göstericilerin sloganları ve haykırışları arasında gururlu bir edayla ''Beyaz Saray'' adı verilen başkanlık sarayına girerken, ''Başkanlık elimizde'' dedi. Olaylarda 67 kişinin yaralandığı belirtildi. İnterfaks ajansı önce Kırgızistan Devlet Başkanı Askar Akayev ve ailesinin helikopterle Kazakistan'a gittiğini duyurdu ardından Akayev'in Rusya'ya gittiğini bildirdi. Hapishaneden serbest bırakılan muhalefet lideri Feliks Kulov, Akayev'e iktidarı barışçıl biçimde bırakması çağrısında bulunarak, halktan şiddete başvurmamalarını istedi. Devlet televizyonunu da ele geçiren muhalifler, ordu ve polise kendi saflarına katılma çağrısında bulundu. Rus radyosu, göstericilerden kaçan Kırgızistan Devlet Başkanı Akayev'in Rus askeri üssüne sığındığını duyururken, Akayev'in nerede olduğuna dair uluslararası haber ajansları henüz bir haber geçmedi. Kazakistan, komşu Kırgızistan'da yönetime karşı isyan üzerine bu ülkeyle sınırındaki birliklerini alarma geçirdi. Başkentteki bazı Türk vatandaşları büyükelçiliğe gelirken, THY'nin bu akşamki seferiyle bir grup Türk'ün Türkiye'ye gitmesi planlanıyor.
AKAYEV İSTİFA ETTİ
Kırgızistan Devlet Başkanı Askar Akayev'in istifasını imzaladığı bildirildi. Adının açıklanmasını istemeyen muhalif bir Kırgız yetkili, İtar Tass ajansına yaptığı açıklamada, Akayev'in istifa ettiğini söyledi. Devlet Başkanı Askar Akayev'in başkanlık sarayının basılmasının ardından nereye gitiği belirsizliğini koruyor.
Sabahın erken saatlerinde ''Beyaz Saray''ı terk ettiği söylenen Akayev'in önce Bişkek yakınlarındaki Rus üssüne sığınmış olabileceği söylendi. Üs civarında güvenlik önlemleri artırıldı. Ancak Kırgız İçişleri Bakanlığı kaynakları, Akayev'in özel kuvvetlerinin korumasında kendi konutlarından birinde olduğunu ve Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) temsilcileriyle görüştüğünü söylediler. AGİT ise, Akayev'in nerede olduğunu bilmediğini açıkladı. Daha sonra Rus İnterfaks ajansı, kimliklerini belirtmediği Kırgız yetkililerine dayanarak, Akayev'in ailesini yanına alarak helikopterle Kazakistan'a hareket ettiğini haber verdi. Ajans son geçtiği haberde ise Akayev'in hava yoluyla Rusya'ya gittiğini duyurdu. Haberde, Akayev'in ailesinin ise Kazakistan'a gittiği belirtildi. Son gelen bir başka haberde ise, Akayev'in başkent Bişkek'in 45 km uzağındaki Rus hava üssünde olduğu ve havaalanında bir uçağın hazır bekletildiği ileri sürüldü.
BAŞKENTTE YAĞMA BAŞLADI
Kırgızistan'da muhalefetin iktidarı devirmesinin ardından ortaya çıkan güvenlik boşluğunda yağma olayları başladı. Akşam üzeri bir grup gösterici, önce başkentteki en büyük alışveriş merkezi olan, bir Türk işadamına ait Beta Stores hipermarketini yağmaladı. Göstericilerin bundan sonraki hedefi ise başkentin diğer önemli bir alışveriş merkezi olan Sum oldu. Bu alışveriş merkezine doğru hareket eden göstericilerin, bunun ardından Devlet Başkanı Askar Akayev'in oğluna ait Silk Way alışveriş merkeziyle son seçimde milletvekili seçilen valilerden birine ait Dordoy alışveriş merkezini yağmalamalarından endişe ediliyor. Akayev'in oğlu Aydar Akayev'e ait benzin istasyonları ile diğer alışveriş merkezleri ise bu sabahtan beri kapalı bulunuyor.
PARLAMENTO OLAĞANÜSTÜ TOPLANIYOR
Bu arada, meclisin bir önceki dönem üyelerinden muhalif milletvekili Oksana Maliyevna, devlet televizyonundaki canlı yayında, eski parlamentonun olağanüstü toplantıya çağrıldığını belirterek, meclisin yaklaşık 1 saat içinde acil oturum yapmasını planladıklarını söyledi. Meclisin, yeni devlet başkanlığı ve genel seçimlerin muhtemel tarihleri konusunu da ele alması bekleniyor.
BAZI TÜRKLER ÜLKEDEN AYRILIYOR
Öte yandan, Türkiye'nin Bişkek Büyükelçiliği gelişmeleri yakından takip ediyor. Başkentteki bazı Türk vatandaşları büyükelçiliğe gelirken, THY'nin bu akşamki seferiyle bir grup Türk'ün Türkiye'ye gitmesi planlanıyor. Ancak THY'nin seferinin yapılıp yapılmayacağı henüz netlik kazanmadı.
Bugün neler oldu?
Akayev'in istifasını isteyen binlerce muhalif, sabahın erken saatlerinde Bişkek'te toplanmaya başladı. Göstericiler, daha sonra başkanlık sarayına doğru yürüyüşe geçti. Saray önünde ve civarında Akayev yanlılarıyla muhalifler ve güvenlik güçleri arasında taş ve sopaların kullanıldığı çatışmalar çıktı, yaklaşık 30 kişi yaralandı. Atlı polis birlikleri, göstericileri dağıtmak için yüklendi. Çatışmalarda silah kullanılmadı. Oysa askeri birlikler, daha önce saray içine silah ve mühimmat yığmıştı. Öğleden sonra kalkanlı polisler bölgeden çekildi, bazıları muhalefet saflarına katıldı. Saraya taarruz eden göstericiler, çok geçmeden binaya girdi. Kırgız bayrakları pencerelerde dalgalanmaya başladı, Akayev'in portreleri ve bazı eşyalar pencerelerden fırlatıldı. Göstericiler, birkaç saat sonra da devlet televizyonunu ele geçirdi. Televizyon, bütün gün sadece şarkı ve halk oyunları yayını yaptı. Göstericilerin ele geçirmesinden sonra, olayların görüntüleri televizyondan yayımlanmaya başladı. Kurmanbek Bakiyev, ''Başkan Akayev, insanların istifasını ne kadar istediğini görmeli ve kendiliğinden çekilmeli'' dedi. Hafta başında muhalefetin eline geçen güneydeki Oş kentinde konuşan muhalefet lideri Diyuşen Şoponov da, ''Akayev istifa etmek zorunda. Müzakere edilecek bir şey yok'' diye sert çıktı.
ORDU VE POLİSE 'BİZE KATILIN' ÇAĞRISI
Muhalefet, ordu ve polise kendi saflarına katılma çağrısında bulundu. Muhalefetin önde gelen isimlerinden Kurmanbek Bakiyev, ülkedeki krize barışçı bir çözüm bulmak amacıyla muhalefet saflarına katılma çağrısında bulundu. Başkent Bişkek'teki hükümet binası ve devlet başkanlığı sarayı (Beyaz Saray) önünde toplanan kalabalığa hitaben konuşan Bakiyev, ''Generaller ve polis bizim tarafımıza geçerse bu sorunu barışçı yollardan hallederiz'' dedi. Bakiyev, ''Beyaz Sarayı ele geçirerek hedefimize ulaştık. Düzeni koruduğunuz için size teşekkür ederim'' ifadesini kullandı. Hükümet binasını ele geçiren muhalifler, Akayev'in resimlerini pencerelerden attı.
AGİT: DİYALOG İÇİN ARABULUCUĞA HAZIRIZ
Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) Orta Asya Özel Temsilcisi Alojz Peterle'nin, Akayev'in nerede olduğunun bilinmediğini, ülkeyi terk etmiş olabileceğini belirtirken, yönetim ve muhalefet arasında uzlaşma sağlanması konusunda görüşmelerde bulunmak üzere bugün Bişkek'e geldiği açıklandı. AGİT basın merkezinden yapılan açıklamada, Peterle'nin Bişkek'te bugün ilk olarak Dışişleri Bakanı Askar Aytmatov ile görüşürken, olaylar üzerine görüşmenin yarıda kesildiği bildirildi. Ancak, görüşme sırasında Devlet Başkanı Askar Akayev'in ilerleyen saatlerde Peterle'yi kabul edeceğinin açıklandığı belirtildi. AGİT Temsilcisi Peterle'nin, Kırgızistan'daki son gelişmeler üzerine bütün taraflara diyalog çağrısında bulunarak, AGİT'in barışçı çözüm için taraflar arasında arabulucuğa hazır olduğunu bildirdiği belirtildi.
DEVLET TV'Sİ DE ELE GEÇİRİLDİ
Kırgızistan muhalefet lideri Kurmanbek Bakiyev, devlet televizyonunun göstericiler tarafından ele geçirildiğini bildirdi. Bir grup göstericinin, Savunma Bakanlığı'na doğru harekete geçerken, bir grubun da devlet televizyon kanalı KTR'ye yöneldiği kaydedilmişti. Muhalefet lideri Bakiyev'in, sarayı ele geçiren göstericilerin haykırışları arasında başkanlık sarayına girdiği belirtilmişti.
İSTİFA
Bu arada sabah saatlerinde Akayev rejiminin ideolojiden sorumlu devlet sekreteri Osmanokun İbrahimov, Akayev'in muhalefet karşısındaki ''gereksiz sertliğini protesto'' için istifa etti. Moskova radyosunda konuşan İbrahimov, iç savaştan korktuğunu belirtti. Devlet Başkanı Akayev, muhalefet hareketinin yükselerek başkenti tehdit etmeye başlaması üzerine, başsavcıyla içişleri bakanını görevden almış, yerlerine atadığı isimler de muhalefet ''darbesine'' en sert karşılığın verileceğini açıklamışlardı. 1990'dan beri iktidarda bulunan 60 yaşındaki Akayev, muhalefetle görüşme masasına oturmayacağını dün açıklamış ve muhalefetin ''dışardan yönlendirildiğini'' söylemişti. Gözlemciler, Kırgızistan'da Akayev'in sonunu getirmiş gibi gözüken protesto hareketinin, komşu ülkelere sıçrayabileceğine dikkat çekiyor.
RUS ASKERLERİ MÜDAHALE ETMEDİ
Kırgızistan'da Akayev rejimini devirmek isteyen göstericiler sokaklara dökülmüşken, başkent Bişkek yakınlarında konuşlanmış Rus askerlerinin "olağan talimlerini" yaptığı bildirildi. Rus Hava Kuvvetleri sözcüsü Aleksandır Drobiçevski, "Bişkek'teki ve Kırgızistan genelindeki olaylar Kant hava üssündeki işleyişi etkilemedi. Askerler olağan talimlerini yapıyorlar" dedi. Sözcü, üs ve garnizon etrafında hiçbir olayın kaydedilmediğini ve üs etrafındaki durumun istikrarlı olduğunu söyledi. Bişkek'e 30 kilometre uzaklıkta bulunan ve Ekim 2003'te açılan Kant hava üssünde 500 kadar asker, 20 kadar savaş uçağının yanı sıra nakliye araçları ve helikopterler bulunuyor. Bişkek yakınlarında 2001'den bu yana ABD'nin de bir hava üssü bulunuyor. Bu arada, Rusya Başbakanı Mihail Fradkov, Kırgızistan'daki son gelişmelerden endişeli olduklarını yineledi. Fradkov, bölgesel ekonomik bir toplantıya katıldığı komşu Kazakistan'ın başkenti Astana'da yaptığı açıklamada, gelişmelerden endişe duyduklarını ve bu durumun bir çözüme kavuşmasında oldu-bittilerin nihai karar haline dönüşmesini istemediklerini kaydetti.
Askar Akayev kimdir?
İktidarının ilk yıllarında Batılı yorumcular Askar Akayev'i, Orta Asya'da 'demokrasi' için bir umut' olarak görüp övmüştü. Askar Akayev, 1991'de Kırgızistan'ın lideri, olmasından sonra özelleştirme ve toprak reformu için harekete geçmişti. Akayev, eski Soyvet Cumhuriyeti'nde, açık ve liberal bir atmosfer oluşturulmasına yönelik katkıları nedeniyle takdir ediliyordu. Literaturny Kirgizstan gazetesinin editörü Alexander Ivanov, geçimişte bir kez Akayev'i eleştiren bir makale yazdığını, Akayev'in ise başarısızlıklarını dile getirdiği için kendisine teşekkür ettiğini söylüyor. Ancak Akayev'le ilgili bu iyimser görüşler, geride kalmış görünüyor. Kırgızistan lideri şimdi muhalefet ve medyaya baskı uygulamakla suçlanıyor. Hükümeti hakkında da yolsuzluk iddiaları var. Doğrusu Askar Akayev de popülaritesinin hızla azaldığının farkındaydı. Geçtiğimiz aylarda birkaç kez, 'kadife devrim' düzenlemeye hazırlananları uyarmıştı. Akayev şubat ayında bir Rus gazetesine verdiği demeçte, 'ülkede rejim değişiminin iç savaşa yol açabileceği' uyarısında bulunmuştu.
Akayev, ödüllü bir bilim adamı
Askar Akayev, 10 Kasım 1944'te Kırgızistan'ın kuzeyindeki Kızılbayrak köyünde doğdu. Babası bir çiflikte çalışıyordu. Kendisi ise St Petersburg'da eğitim gördü, bilimsel çalışmaları nedeniyle çok sayıda ödül kazandı. 1986'da Kırgız Komünist Partisi'ne girdi ve partinin Bilim Departmanı Başkanı oldu. 1990'da hala Soyvetler Birliği'nin parçasıyken, Kırgızistan'ın başına geçti. Kırgızistan'ın, 1991'de bağımsızlığını kazanmasının ardından direkt halk oyuyla cumhurbaşkanı seçildi, aynı başarıyı 1995'te de tekrarladı. Askar Akayev, hem Amerika Birleşik Devletleri, hem de Rusya'yla iyi ilişkiler kurmaya çalıştı. İki ülke de Kırgızistan'da asker üsler bulundurmaya devam etti. Akayev, 2000 yılının ekim ayında üçüncü kez beş yıllığına devlet başkanı seçildi. Ancak Batılı gözlemciler, usulsüzlük yapıldığı gerekçesiyle bu seçimi eleştirmişti. Askar Akayev, ekim ayındaki seçimlere katılmama sözü vermişti ancak muhalefet onun iktidarda kalmak istediğine inanıyor. Akayev'in 2003 yılının şubat ayında yetkilerini artırmak için harekete geçmesi de, bu yöndeki şüpheleri artırmıştı. Bu noktada Akayev'in en büyük oğlu Aydar ve en büyük kızı Bermet'in bu yıl milletvekili seçilmelerine dikkat çekiliyor. Akayev yönetimi ayrıca muhalefete baskı uygulamakla da suçlanıyor. İnsan Hakları İzleme Örgütü de ağustos ayında, bir yıldan uzun süredir, Kırgızistan'da sivil özgürlüklerin tehdit altında olmasından endişe duyduğunu açıklamıştı. Örgüt Akayev'e, muhalefet ve sivil toplum kuruluşlarının, yıldırılmadan faaliyet göstermelerini garanti altına almasını istemişti. Evli olan Askar Akayev'in iki oğlu ve iki kızı bulunuyor.
Akayev'in klasik müzik ve resim yapmakla ilgilendiği bildiriliyor. 2000 yılında üçüncü kez cumhurbaşkanı seçilmeden önce Akayev zorunlu bir dil testine katılmıştı. Testte, iyi eğitimine rağmen Akayev'in Kırgızcasının pek de iyi olmadığı ortaya çıkmıştı. Akayev testi geçmiş, ancak imla hataları yüzünden notu kırılmıştı.
Lale Devrimi
Lale Devrimi, 22 Mart-11 Nisan 2005 tarihlerinde Kırgızistan'da parlamento seçimlerinin ardından Cumhurbaşkanı Askar Akayev'e karşı gerçekleştirilen protesto gösterileridir. Göstericiler, Akayev'in ailesi ve yandaşlarını yolsuzluk ve otoriterlikle suçlamaktaydılar.