Koruyucu giysiler kişinin zararlı maddelere, kötü çevre koşullarına maruz kalma
riskini önlemek ve bu riskten korunmasını sağlamak ve/veya bu riski azaltmak için giyilen
giysilerdir. Çeşitli risk ortamlarında çalışan itfaiyeciler, güvenlik personeli, otomobil
yarışçıları, tıbbi personel, ağır sanayi işçileri v.b. insanların dış etkilerden korunması amacı ile
üretilen kıyafetlere “koruyucu elbiseler” denir. Bu elbiselerin özellikleri kullanıldıkları
endüstrinin ihtiyaç ve beklentilerine göre değişir. Bu tip ürünler yüksek sıcaklığa dayanabilen ve yüksek mukavemete sahip olan “yüksek performanslı lifler” veya iplik yapılarında yapılan
ufak değişiklikler ile çeşitli apreler ile üretilirler.
Koruyucu giysilerde en önemli husus insan hayatının korunmasıdır. Ayrı bir tekstil
malzemesinden ziyade giysinin kendisi koruma sağlar, fakat tekstil kumaşı bütün koruyucu
giysilerde ve diğer koruyucu tekstil ürünlerinde kritik unsurdur. Giysiyi giyen kişi ve
potansiyel yaralanma kaynağı arasındaki güvenlik bariyeri olarak, bir kazanın kurbanı
tarafından yaşanan yaralanma derecesini belirleyecek olan kumaşın özellikleridir.
Literatürde özel olarak bahsedilen koruyucu giysi tipleri şunlardır: çadırlar, kasklar
(miğferler), eldivenler (el ve kol korunması için), uyku tulumları, hayatta kalma çantaları ve
takım elbiseleri, yangından-koruyucu giysiler, ısıya dayanıklı giysiler, çift taraflı ceketler,
balistik dayanımlı yelekler, biyolojik ve kimyasal koruyucu giysiler, patlamaya dayanıklı
yelekler, alev almayan başlıklar ve eldivenler, erimiş metal koruyucu giysiler, yüzdürme
yelekleri, donmayı (hipotermiya) önleyici ve kanallı ılık hava giysileri dahil askeri koruyucu
giysiler, denizaltı koruyucu giysileri, dalgıç giysileri ve dalma derileri, hayat salları, özel
havlu ve bezler, ışınlardan koruyucu tulumlar, arktik hayatta kalma giysileri, halatlar ve
emniyet kemerleri.
Kendileri için koruyucu giysilerin ve diğer ürünlerin yapıldığı, literatürde özel olarak
belirtilen iş ve faaliyet tipleri şunlardır: polis, güvenlik görevlileri, dağcılık, mağaracılık,
tırmanma, kayak, uçak personeli (askeri ve sivil), askerler, denizciler, denizaltıcılar,
dökümhane ve cam işçileri, itfaiyeciler, su sporları, kış sporları, ticari balıkçılık ve dağcılık,
deniz dibi petrol ve benzin ekipmanı işçileri, sağlık bakımı, yarış sürücüleri, astronotlar,
kömür madenciliği ve sağlık depo işçileri.
Teknik tekstiller, özellikle düşmana ait çevrelerde hareket etmesi, yaşaması, hayatta
kalması ve savaşması gereken askeri kuvvetler için önemli özellikler sunmaktadır. Askeri
kuvvetler, konforları ve hayatta kalabilmeleri için gerekli bütün malzemeleri taşımalı veya
giymelidir ve bu nedenle en hafif, kompak, sağlam ve yüksek performanslı özel üniforma ve
ekipmana ihtiyaçları vardır. Bireyleri çevreden ve savaştaki tehlikelerden korumak için hayati
önem taşıyan gereksinimler, dünyanın önde gelen uluslarının askeri kullanım için en gelişmiş
teknik tekstilleri geliştirmek ve sağlamak için önemli ölçüde kaynak harcamalarını
sağlamıştır.
Isı, alev, erimiş metal sıçramaları, aşırı soğuk ve donma, radyasyon kaynakları ve
benzerinden korunma hem sivil hem de askeri koruma uygulamaları için başlıca taleptir.
Talebi etkileyen şartları; özel çevresel tehlikeler, koruma derecesi, konfor seviyesi, giysilerin
dayanıklılığı, estetik ve yasalar, tüketicinin olası tehlikelerin farkında olması ve benzeri
sosyolojik faktörler oluşturmaktadır.
Güneşin zararlı UV ışınlarından korunmanın bir yolu da güneşten koruyan giysilerdir.
Bir çok kumaş güneşin UV ışınlarını engellese de tüm kumaşlar güneşten koruyan sınıfına
dahil edilemezler. Güneşten koruyan giysiler, klasik yazlık kumaşlardan ayrılmaktadır. UV
ışınlarına karşı koruma sağlayan giysilerin giyilmesi cilt kanseri riskinin gelişmesini azaltmak
için bilinen en sağlıklı ve en yaygın metottur. Cildin rengine göre ve çevrenin yansıma oranlarına göre koruyucu giysilerin özelliklerinin saptanması, insanların koruyucu giysileri
daha bilinçli kullanmasına itecektir.
Genel anlamda, koruyucu giysiler sekiz ana kategoride sınıflandırılabilir.
Termal Koruma Giysileri: Isıya, aleve, eriyen metallerin sıçramalarına, radyasyona
ve aşırı soğuğa karşı koruma sağlayan elbiselerdir. Termal koruyucu elbiseler, aleve ve ısıya
maruz kalmaya karşı koyan ya da aşırı çevre koşullarında ısı transferine karşı yalıtım sağlayan
geniş bir yelpazedeki ürünleri kapsar. Bu tip elbiseler, petrokimya ve elektrik işçilerince
giyilen üniformalardan, dökümhaneler ve yüksek ısılarda çalışan diğer tesislerde giyilen
elbiselere kadar değişen bir yelpazeye sahiptir. Elbiseler tek veya çok katlı olabilir.
Nükleer, Biyolojik ve Kimyasallara (NBC) Karşı Koruma Giysileri: Çoğunlukla
askeri kullanım amaçlıdırlar. Bunlar çoğu zaman sentetik veya doğal elyaftan dokunmuş
ayrıca karbon elyaf ve köpükten oluşan çok katlı yapılardır.
Kimyasallara Karşı Koruyucu Giysiler: İnsana zarar veren kimyasallara karşı
koruma sağlayan elbiselerdir. Dünyada çok farklı toksik özelliklere sahip 100 binden fazla
kimyasal madde kullanılmaktadır. Zehirli kimyasallardan kaynaklanan riskler ortaya çıktıkça
kimyasallara karşı koruyucu görev gören giysi ve ekipmanın kullanımı artmıştır. Bu durum
belirli ölçüde de kimyasallara karşı koruyucu giysilerin ve ekipmanın kullanılmasını öngören
düzenleme ve standartlardan kaynaklanmaktadır.
Mekaniksel Koruma Giysileri: Kesilme, yırtılma, aşınma ve metal sıçramaları gibi
zararlara karşı korunmak için kullanılır. Tüm bunların sağlanabilmesi için giysilerin yüksek
mukavemetli tekstil liflerinden yapılması gerekmektedir.
Elektrikten Koruyucu Giysiler: Elektromanyetik ve elektrostatik olarak 2 ayrı
grupta incelenen elektrik zararlarından korunmak için kullanılırlar. Yüksek voltajla çalışan
kişiler, kesinlikle güç tutuşur, mukavim ve konforlu iletken koruma giysilerini tercih
etmelidirler. Bunun için doğal, sentetik ve metal ipliklerden yapılmış giysiler tercih edilir.
Temiz Oda Giysileri: Bu isimle adlandırılan giysiler çevreyi insandan kaynaklanan
kirliliklerden koruyan giysilerdir. İnsan vücudunun her gün 1 milyar deri hücresi döktüğü ve
insan vücudu ve giysilerin bir miktar toz, saç, iyonlar, kozmetikler, parfüm, tütün içerdiği göz
önüne alındığında kirliliği önleyen bu tip giysilerin optik, uzay araçları, yiyecek, ilaç sanayi
ve otomotiv sanayinde ne kadar önemli bir yeri olduğu inkar edilemez.
Radyasyona Karşı Koruyucu Giysiler: X-ışını ile çalışanlar, kanser tedavi
merkezlerinde çalışanlar ve iyonlaştırılan radyasyona maruz kalan diğer ortamlarda çalışan
işçiler için gereklidir.
Yüksek Görünürlüğe Sahip Giysiler: Bu giysiler de koruyucu giysiler olarak ele
alınmaktadır. Temelde üç ayrı tip olarak incelenmektedir.
- Reflektive (yansıtıcı) malzemeler: ışık etkisi altında kaldıklarında parlarlar
- Fotoluminesant malzemeler ise gün ışığı veya yapay ışığı emip enerji depolar ve
karanlıkta yeşil sarı renk verirler.
- Floresans malzemeler kırmızı oranj renk olarak gün boyu görünür.
Koruyucu elbiselerin insan sağlığını ve güvenliğini koruma işlevini yerine
getirmesinde elbisenin konforu da önemlidir. Yeterli konfor sağlamayan bir elbise yüklenilen
görevi yerine getirmede verimliliği azaltır. Eskiden daha ağır malzemelerden yapılan çelik
yelekler artık daha hafif ve dayanıklı olan tekstil malzemelerinden (aramidlerden)
yapılmaktadır.
Dünyada çok sayıda iş yerinde çalışanların sağlıklarının ve güvenliklerinin tehlikede
olması nedeniyle koruyucu elbise kullanılmasını zorunlu kılan uluslararası ve yerel yasal
düzenlemeler sıklaştırılmıştır. Koruyucu elbise kullanımını gerektiren sektörlerde koruyucu
giysilerin kullanılması yönünde bilinç artmaktadır. Yukarıda bahsedilen unsurla birlikte,
dünyadaki mevcut savaşlar ve sürekli savaş tehlikesinin varlığı, koruyucu elbise kullanımını
gerektiren sektör ve iş kollarındaki gelişmeler, ağır iklim şartları gibi faktörler sektöre olan
talebi belirleyen en önemli faktörlerdir.
11 Eylül olaylarından sonra uluslararası siyasette izlenen gergin politikalar sonucu
koruyucu elbiselere yönelik talep miktarı ve kullanımı artmıştır. Bu tarihten sonra özellikle
ABD’de güvenlik endişesi nedeniyle bu ürünlere yönelik talep patlaması yaşanmıştır.
tekstil-ve-konfeksiyon.