Migren nedir? Migren ağrısı başın bir tarafında görülen ve kesin nedeni bilinmemekle birlikte beyindeki nörotransmitter düzeylerindeki değişikliklerin rol oynadığı düşünülmektedir. Her baş ağrısını migren belirtileri olarak tanımlamamak gerekirken, ataklar halinde ve birkaç gün boyunca sürüyorsa migren olarak adlandırılabilmektedir. Migren nasıl olur? Genellikle genetik ve çevresel faktörlerden kaynaklanıp, ışık, ses, stres, koku duyarlılığı, bazı gıdalar veya kadınların adet dönemlerine eşlik eden şiddetli ağrılardır. Ağrı oluşumu baş bölgesinde, alın ve göz altlarına kadar temas edebilmektedir. Migren tedavisi çoğu hastada kesin sonuçlar vermezken, kronikleşmemesi ve erken müdahale edilmesi ile olumlu sonuçlanabilmektedir.
Migren çeşitleri, prodrome (ilk aşama), aura, atak zamanı ve postdrome (atak sonrası) şeklinde dört aşamada ilerler. Ancak tüm aşamaların kesin yaşanacağı gibi bir durum söz konusu değildir. En sık görülen türü aurasız olup, migren ağrısı çekenlerin çoğunda aurasız migrene rastlanır.
Prodrome (ilk aşama)
Bu tip belirtide vücutta bazı değişken durumlar yaşanmaktadır.
- Kabızlık
- Depresyon
- Yemek yeme isteği
- Boyun tutulması
- Artan susuzluk
- Sıkça idrara çıkma
- Sıkça esnemek
Aura
Auralar sinir sisteminin semptomlarıdır. Aura, migrenin öncesi veya sırasında ortaya çıkabileceği gibi çoğu kişi aurasız migren nöbeti geçirmektedir. Genellikle dalgalı, zikzak gibi görme bozukluklarıdır. Ayrıca konuşma, duyu ve hareket sistemlerini de etkileyebilmektedir. Vücuttaki kaslar gücünü yitirir ve sanki biri dokunuyor hissi oluşturur. Bu belirtiler yavaş yavaş başlayıp, birkaç dakika içinde toparlanır ve 1 saate kadar sürebilir. Aura örnekleri şunları içerir;
- Parlak ve çeşitli şekiller, noktaları ile birlikte yanıp sönen ışık görmek
- Bacak ve kollarda iğneleme hissiyatı
- Görme kaybı yaşamak
- Yüz bölgesinde uyuşmalar
- Konuşmada güçlük
- Kontrol edilemez sarsıntı veya hareketler
Atak zamanı
Migren tedavi edilmezse genelde birkaç saatten 4 güne kadar kadar sürebilmektedir. Baş ağrılarının ortaya çıkma sıklığı kişiden kişiye değişir. Ayda birkaç kez görülebilmektedir. Şu semptomlar yaşanır;
- Başın bir veya her iki tarafında ağrı
- Zonklama veya titreşim hissi veren ağrılar
- Işık, ses ve bazen kokular ve dokunuşlara karşı hassasiyet
- Mide bulantısı ve kusma
- Bulanık görme
- Baş dönmesi, bazen bayılmalar
Postdrome
Son evre, ataktan sonra gerçekleşir. Ortalama 24 saat süresince, şu belirtiler ile karşılaşılabilmektedir.
- Huysuzluk
- Baş dönmesi
- Zayıflık
- Işık ve ses hassasiyeti
Migren belirtileri nelerdir
Migren belirtileri, genelde baş bölgesinin bir tarafındaki zonklama ile başlayıp, kişinin basit işleri dahi yapamayıp, yeterince enerjisinin olmaması ile birlikte görülür. Baş ağrısı gözlere, alına veya göz altlarına doğru yayılabilir. Ağrı oluşumu ile birlikte, mide bulantısı, kusma, görme sorunlarının da gelişmesi sıkça görülen belirtileri arasındadır.
Migren kaç yaşında ve kimlerde görülür
Migren belirtisi, erkeklere oranla kadınlarda saha sık karşılaşılıyor olup %75 gibi önemli bir kitlede görülmektedir. Genellikle çocukluk ve ergenlik çağlarında başlarken, 30’lı yaşlarda zirveye çıkma eğiliminde olup sonraki on yıllarda giderek azalır. Epilepsi , depresyon , inme , astım , kaygı ve nörolojik ve kalıtsal (genetik) bozuklukları olan bireylerde daha sık görülür.
Migreni tetikleyen nedenler
Migreni tetikleyen nedenler arasında birçok bulgu olduğu söylenebilir. Genellikle görülen ve neredeyse tüm migren ağrısı çeken kişilerde etkisi olan tetikleyiciler şunlardır;
- Adet dönemindeki hormonel değişiklikler
- Bazı doğum kontrol hapları
- Kırmızı şarap, yaş peynirler, monosodyum glutamat, yapay tatlandırıcılar, füme etlerde kullanılan koruyucu maddeler, çikolatalar, günlük tüketilen gıdalar alkollü içecekler
- Parlak ışık, yüksek ses veya keskin kokulara maruz kalma
- Stres
- Uygusuzluk
- Basınç değişiklikleri
Migren ne zaman geçer
Migren ağrısı çeşitli çevresel faktörlere ve kişi bünyesine bağlı olarak değişkenlik gösterebileceği gibi, 4 saat ile 4 gün arasında sürebilmektedir.
Migren tedavisi nedir
Migren tedavisi ilk önce, hasta şikayetlerinin doktor tarafından değerlendirildikten sonra klinik olarak tanı konulmasıyla başlar. Beyin ile ilgili bazı hastalıklardan şüphelenildiği zaman incelemeler yapılır. Tekrarlayan baş ağrıları için bir defa beyin tomografisi çekilerek migreni taklit edebilecek hastalıkların olup olmadığı gözlemlenir. Tanısı koyulduktan sonra ağrılar seyrek ise atakları geçirmeye yönelik kriz tedavisi planlanır. Haftada 1 veya 2 defa, bazı durumlarda daha fazla atak yaşanıyorsa koruyucu tedavi yapılmalıdır. Tedavi sürecinde bazen, açlık, uykusuzluk, hormon değişkenliği gibi tetikleyen faktörlerin ortadan kaldırılmasıyla ağrı atakları kaybolabilir veya sıklığı ile şiddeti azalabilir. Uzman kontrolünde kullanılan ilaçlar da migren tedavisi açısından oldukça önemlidir. Günde sadece bir defa doktor kontrolünde alınan ilaçlarla yıllar boyu ağrısız bir yaşam sürdürülebilmektedir.
Migren nasıl geçer
Uzmanlar migreni tetikleyen etkenlerden mümkün olduğunca kaçınmayı önermektedir. Tabi kaçınmak her zaman etkili olamayacağı gibi bazı durumlarda kaçınılmaz olmaktadır. Ancak yaşam tarzında yapılan değişiklikler sorunu bazen tamamen ortadan kaldırmasa da migren ağrısına maruz kalma olasılığını düşürmektedir. Migren nasıl geçer konusunda yakın zamanda yapılan bazı araştırmalar ise şunlardır;
Transkutanöz supraorbital sinir uyarımı
Elektrotlu bir kafa bandına benzeyen bu cihaz (Cefaly) geçtiğimiz dönemlerde migren için koruyucu bir terapi olarak onaylandı. Yapılan araştırmalar bu cihazı kullananların daha az migren ağrısı yaşadığını gösterdi.
Başa çıkmayı öğren
Son araştırmalar, öğrenmeyi öğrenme adlı bir stratejinin (LTC) migreni önlemeye yardımcı olabileceğini gösteriyor. Bu uygulamada, kişi baş ağrısı tetikleyicilerine yavaşça maruz bırakılarak duyarsızlaşması sağlanıyor. Tabi LTC’nin etkilerini daha iyi gözlemleyebilmek için araştırmalar devam ettirilmektedir.
Stres, uyku ve yemek düzeni
Özellikle stresten uzak durmak ve yemek ile uyku düzenini yaşam standardı haline getirmek migren tedavisi sırasında olmazsa olmaz kuraldır. Bu kuralların hayata geçirilmesi ve düzenli olarak devam ettirilmesi oldukça önemlidir.
Düzenli egzersiz
Düzenli aerobik egzersizi gerginliği azaltarak migreni önlemeye yardımcı olabilir. Doktor danışmanlığı ile birlikte yürümek, yüzmek ve bisiklet sürmek gibi hoşunuza giden herhangi bir aerobik egzersizi seçin. Baş ağrınızı tetikleyeceği için ani ve yoğun egzersizlerden kaçının ve öncesinde muhakkak ısınma hareketleri yapın.
Su tüketimi
Dehidrasyonun bazı insanlar için bir migren tetikleyicisi olarak tanımlandığından dolayı su tüketimi önemlidir. Vücudun ihtiyacı olan günde en aşağı 2,5 litre su tüketimi yaşam standardı haline getirilmelidir.
Migren ilacı
Triptanlar (sumatriptan, rizatriptan, eletriptan, zolmitriptan, naratriptan, almotriptan ve frovatriptan) migren ilacı olarak kullanılan ve son derece etkili olanlarıdır. Ayrıca hastanın evde kendi tedavisi için reçete edilebilir. Sıkça baş ağrısı yaşanıyor veya rutin olarak birkaç gün sürüyorsa o zaman koruyucu ilaçlar tavsiye edilebilir. Bunlar, baş ağrısı sıklığını, şiddetini ve süresini azaltmak için günlük olarak reçete edilebilir.
- Propranolol (Inderal), nadolol (Corgard), verapamil (klan, Covera, Isoptin, Verelan ve flunarizin) gibi tansiyon ilaçlar
- Divalproeks sodyum (Depakote ve diğerleri), topiramat (Topamax) ve gabapentin (Neurontin , Gralize) gibi anti-nöbet ilaçları
- Amitriptilin ve venlafaksin gibi antidepresan ilaçlar
- Magnezyum, butterbur ve riboflavin takviyeleri
Ne zaman doktora görünmeli
Migren ataklarını ve semptomları düzenli olarak yaşarsanız, vücudunuzdaki tepkimeleri gözlemleyip kaydedin. Ağrılarınız aniden değişkenlik gösterirse doktora başvurun. Aşağıdaki belirtilerden herhangi birine yaşarsanız en kısa zamanda muhakkak doktorunuza görünün.
- Yıldırım çarpması gibi ani ve ciddi bir baş ağrısı
- Baş ağrısı ateş, boyun sertleşmesi, zihinsel karışıklık, nöbetler, çift görme, enerji kaybı, vücutta uyuşma veya konuşma problemi
- Şiddetli derecede ve geçmeyen baş ağrısı
- Öksürük, egzersiz, gerginlik veya ani hareket sonrası artan baş ağrısı
- 50 yaşından büyükseniz yeni gelişen baş ağrısı durumlarında
Migren ile normal baş ağrısını nasıl ayırt edilir
Uluslararası Baş ağrısı Bozuklukları Sınıflaması kriterlerine göre, aurasız migren için bir hastanın aşağıdaki kriterleri karşılayan en az beş baş ağrısı atağı geçirmiş olması gerekir;
- 4- 72 saat süren baş ağrıları
- Baş ağrısı aşağıdaki karakteristiklerden en az iki tanesine sahipse;
– Tek taraflı ağrı
– Orta veya şiddetli ağrı yoğunluğu
– Rutin fiziksel aktivitelerden kaynaklanan ağrı
- Mide bulantısı veya kusma
- Fotofobi veya fonofobi
Hastanın fizik muayenesi normal ise , beyin MR ve BT taramaları ile görüntüleme veya bir beyin dalgası testi ( elektroensefalografi) yapmaya gerek yoktur.
Migren testi
Migren belirtileri ile karşılaştıysanız normal baş ağrısı mı yoksa migren ağrısı mı olduğunu muhakkak ki merak ediyor olmalısınız. Kendi yapacağınız ufak bir migren testi size cevabını veriyor olabilir.
1) Ataklarım ilaç almadığım durumlarda 4-72 saat sürmektedir. Bu dönemlerin dışında baş ağrım olmuyor.
(Evet) / (Hayır)
2) Geçtiğimiz 3 ay içinde yaşadığım baş ağrısı gündelik işlerimi yapmamı birkaç gün engelledi.
(Evet) / (Hayır)
3) Baş ağrısı atağı geçirdiğimde mide bulantısı yaşıyorum.
(Evet) / (Hayır)
4) Ataklar sırasında kendimi iyi hissetmiyorum.
(Evet) / (Hayır)
5) Atak sırasında çevredeki ışıklar beni rahatsız ediyor.
(Evet) / (Hayır)
6) Atak sırasında yüksek seslere tahammülüm kalmıyor.
(Evet) / (Hayır)
Evde kendi yapmış olduğunu bu 6 soruluk basit migren testi sonucunda 2 veya daha fazla seçeneğe “Evet” cevabı veriyorsanız migren olma olasılığınız yüksektir. Migren belirtileri bazı durumlarsa sık yaşanırken, bazen ara sıra görülebilmektedir. Bu durum sizi yanıltmasın, tam olarak emin olmak ve erken teşhis sayesinde migren tedavisi olabilmek için doktorunuza görünmeyi ihmal etmeyin.
Çocuklarda migren
Migren ağrısı çocuklarda ortaya çıkabilir. Tedavi, erişkinlerdeki tedaviye benzer, ancak ilaç dozajlarının hastaların daha küçük boyutlarından dolayı düzeltilmesi gerekebilir.
Asetaminofen ve ibuprofen genellikle akut baş ağrısını kontrol altında tutmakta oldukça etkilidir. Daha şiddetli veya refrakter baş ağrısı için bazı triptanlar faydalı olabilmektedir.
Baş ağrıları sık ortaya çıkarsa, önlem için günlük ilaçlar kullanılabilir. Diyet, düzenli uyku, rutin egzersiz ve biofeedback migrenin sıklığını ve şiddetini azaltmada etkili olmaktadır.