Walker, Beyond: The Astonishing Story of the First Human to Leave Our Planet and Journey into Space (2021) – isimli kitabında, savaş farklı bir istikamete gitmiş olsaydı hakikaten de bir Nasyonal Sosyalist uzay programı olacağını açıkça belirtti. Walker, Nazilerin ünlü V-2’ler üzere roketlere ve bunları daha da geliştirebilecek bir dehaya, Wernher von Braun’a sahip olduğunu yazıyor.
“Von Braun kendini silah yapmaya adamıştı. Bu Hitler için mucizevi bir şeydi“ diyen Walker, “ama onun hayali ve öncelikli gayesi uzayın fethiydi. Çok ikna ediciydi” sözleriyle Hitler’in Ay’a gamalı hacı götürebileceğini ileri sürdü.
Hitler’le başladı
Elbette bunun için Almanların kazanması gerekiyordu. Fakat 1945’te Nazilerin mağlubiyeti üzerine Amerikalılar Von Braun’u yakalamış ve onun roketçilik bilgisinden yararlanmıştı. Bu ortada Sovyetler de öteki Alman bilim adamlarını yakaladı. Bu, her iki uzay programının da Hitler’den ele geçirilen kaynaklar ve beşerlerle başlatıldığı manasına geliyordu.
Peki ya Birleşik Krallık? İngilizler uzay yarışına girmek istemedi mi? “Biraz hırs vardı ancak öbür iki Müttefik Nazi teknisyenlerini ve planlarını ellerinde tutuyordu. Zati İngiltere savaştan sonra iflas etmişti. Bir uzay programının ortaya çıkması düşünülemezdi. Churchill ve Clement Attlee de buna pek ehemmiyet vermedi,” diyor Walker.
Walker, Von Braun’un -ABD hükümetinin sicilini temizlemesine ya da Walt Disney’in televizyon programlarında gülümseyerek uzay hakkında konuşmasına rağmen- “ahlaksız bir hatalı, Sturmbannführer rütbesiyle SS üyesi olan vicdansız bir adam” olduğunu vurguluyor. Bir Nazi kumandanı olarak V-2’leri inşa etmek için köle işgücü kullandı” diyen Walker’ın Von Braun hakkındaki sert profili son derece ferdî: “Annem neredeyse bir V-2 tarafından öldürülüyordu.” Muharrir, Londra’yı roketlerinin neden olduğu kraterlerle dolduran Von Braun için “ironik bir biçimde Ay’da kendi ismini taşıyan bir krater var” diye yakınıyor.
Prensipte, Amerikalılar ve Sovyetler tarafından devralınan roketler uzayın fethi için değil, nükleer savaş başlıkları taşıyarak imha misyonlarını sürdürmek için kullanılacaktı. Fakat iki güç de uzaya çıkmanın stratejik ve propaganda kıymetini kısa müddette fark etti. “Uzayın denetimi dünyanın denetimi demektir,” diye uyarmıştı periyodun Senatörü Lyndon B. Johnson 1958’de. Bu rekabet insanlığı kendi hudutlarını aşmaya yöneltecekti.
Yuri Gagarin – uzaya çıkan birinci insan, Walker’ın ustalıkla yazılmış kitabının birçok sayfasını kaplıyor ve en parlak betimlemelerden kimilerini da içeriyor. “Kitabı Gagarin’in biyografisi olarak değil, vaktin bir anının portresi olarak düşündüm” diyen Walker’a nazaran, “bu yalnızca uzaya giden ve fecî belirsizliklerle yüzleşirken yıldızlara giden yolumuzu açan yiğit bir adamın öyküsü değil. Bu öykü onun etrafını saran harikulâde insanların -özellikle de SSCB programının bâtın Sovyet dahi babası Şef Sergei Korolev’in- ve uzay macerasını gerçek bir savaş alanı olarak gören bütün bir kuşağın öyküsüdür.”
Orijinal fırlatma alanlarını ziyaret etmiş ve çağdaş kalkışları gözlemlemiş olan Walker, kıssasını harikulâde edebi genişlik ve uzay yarışından sağ kurtulanlar ve aileleriyle yaptığı sayısız röportajla zenginleştiriyor. Kitabın büyük bir kısmı, Gagarin’in 12 Nisan 1961’de Antarktika’daki Vostok İstasyonu’ndan fırlatılmasıyla sonuçlanan altı aya odaklanıyor. Bu kıssa etrafında, uzay yarışının tüm fenomeni düzgün bir halde ağırlaştırılmıştır. Sovyetlerin 1957’de Sputnik’i yörüngeye fırlatarak elde ettiği büyük muvaffakiyetten (ki bu ABD’de bir panik dalgasına neden olmuştur) 1969’da Apollo 11’in Ay’a inişine kadar geçen birkaç yıl ele alınmaktadır.
ABD Ay’a gidemeyecekti
Walker’ın altını çizdiği bir diğer paradoks da şu: Amerikalılar uzay yarışında önde olsalardı, 1969’da Ay’a muhtemelen ulaşılamayacaktı. Lider Kennedy’nin Sovyet muvaffakiyetleri karşısındaki iradesi, onu ve ABD’yi rakiplerinden evvel muazzam bir şey yapmak için komplo kurmaya itti.
Yazar uzay yarışında elde edilen muvaffakiyetlerin ne kadar inanılmaz olduğuna dikkat çekiyor. Wright kardeşlerin uçuşa geçmesinin üzerinden yalnızca 60 yıl geçmişti ve insanlık Dünya’yı terk etmeye başlamıştı. Walker, “Birinci Dünya Savaşı’nda pilot olan büyükbabamla birlikte Ay’a inişi izledim… işte uzaya bu kadar çabuk gittik,” diyor. Fakat sonrasında biraz yavaşlama oldu. “Çocukken çocuklarımı Ay’a tatile götüreceğimden emindim. Bu gerçekleşmedi,” diye latife yapıyor. Bunun bir nedeni, iki muhteşem güç ortasındaki rekabetin yarattığı itici gücün, Soğuk Savaş’ın sona erdiği 1980’lerin sonunda kaybolmuş olması.
Walker kitabını Gagarin hakkında, onun uzaydaki varlığının tüm ihtişamını ve hoşluğunu özetleyen birkaç kelamla kapatıyor. Gökyüzüne baktığınızda bu kelamlar zihninizde yankılanmaya devam ediyor: “Dünyayı çevrelemişti ve yıldızları görmüştü. Geceyi ve akabinde küçük gemisine gerçek koşan yeni günü görmüştü. Hayatın var olmasını sağlayan atmosferin imkansız hoşluğunu görmüştü; ve imkansız inceliğini de görmüştü. Her şeyi görmüştü. Ve geri dönmüştü.”
Uzaydaki hayvanların fecî hikayesi
Kitap ayrıyeten uzay yarışı sırasında, her iki tarafta da hayvanlara karşı işlenen vahşeti dehşet verici detaylarla ve büyük bir hassaslıkla gözler önüne seriyor. SSCB, ortalarında uzaya giden birinci köpek olan ve orada ölen Laika’nın da bulunduğu 41 köpeği, kurtarılmalarının mümkün olmadığı uçuşlara gönderdi. Hayvanlar tarifsiz acılar çektiler. Küçük bir köpek rokete götürülürken kaçmayı başardı – Sovyetler onun yerine sokakta buldukları birinci köpeği, şanssız bir yavru köpeği koydular. Amerika tarafında ise Ham isminde bir şempanzenin fecî kıssası var.
“[Kamerun ormanlarında kaçırılan] şempanot Ham’i düşünün. Elektrik şoku da dahil olmak üzere çektiği zorluklar nedeniyle [ve üzerinde yapılan testlerin] ABD uzay projesinde Apollo programını bile etkileyecek değişikliklere neden olması nedeniyle bu bilhassa kıymetli bir öyküdür. Jane Goodall, Ham’in kapsülüne bağlanmış fotoğraflarına bakarken, bir şempanzenin yüzüne yansıyan bu kadar çok dehşeti daha evvel hiç görmediğini söyler”.
Walker’ın kitabındaki tezler daha çok konuşulacağa benziyor.