Mehmet ERDAL
Aytaç Kurt, İlçe Örgütü binasında, İlçe Örgütü çalışanı ile birlikte oturmuş, sohbet ediyordu. Önünde elle yazılmış notlar ve bir de, bir sahifelik 'Bilgi Notu' başlıklı bir bilgisayar çıktısı vardı. Anlaşılan, Aytaç bey, dersine çalışmış, dedim, içimden. Biraz bekleyelim, Av. Ali (Kurt) bey de gelecekti, dedi. Beklemeye ve beklerken de Datça'nın sorunları üzerine gelişigüzel konuşmaya başladık...
Av. Ali Kurt'un da katılımı ile yapacağımız söyleşinin konusu, Datça-Bozburun Özel Çevre Bölgesi ile ilgili askıya çıkan 1/25000 ölçekli Çevre Düzeni Planı plan notlarının 'Kırsal Yerleşim Alanları' başlıklı 7.2 maddesinde yapılan değişiklikler idi.
Ali bey geldi. Son anda, Datça'nın bir köyünden bir yurttaş bürosunun kapısını çalmış ve haliyle, gelmesi gecikmişti. Sorun, malum; imar ile ilgiliydi!..
Söyleşi sırasında bazen Aytaç Kurt, bazen de Av. Ali Kurt konuştu; öncesinde, konu üzerine ortak bir yaklaşım geliştirdiklerinden, hangisi söylemiş olursa olsun, söylenen her şey, İlçe Örgütü'nün görüşü idi.
CHP İlçe Örgütü'ne göre, 13 Ocak günü Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüklerinde ve aynı anda İnternet'te askıya çıkarılan Plan değişiklikleri, öncesi dönemle kıyaslandığında 'olumlu' bir gelişmeyi ifade ediyordu. Çünkü, bu değişiklikler ile, kamuoyuna '1+1'ler biçiminde konutlaşma' olarak yansıyan tartışma, artık tarih oluyordu. Ama yeterli değildi...
Plan hükümlerinde, köy yerleşim alanlarında 425 m2'den büyük parsellerde yapılacak konutların taban alanının 45 m2'den küçük ve 85 m2'den büyük olamayacağı ifade edilirken, öncekinden farklı olarak, 'taş duvarlar' da bu m2'in içerisine dahil ediliyordu. Bu, sorunlu bir yaklaşımdı. Bu yaklaşımın sonucu olarak, yapı sahibi, binasına taş duvar yapmayabilir ve böylece köy yerleşim alanlarında bundan sonra yapılacak binaların beton olmasının yolu açılmış olurdu. Yani, köy yerleşim alanları betona gömülürdü. Bu, köy dokusuna uygun olmayan bir durumdu. Halbuki, taş duvar, estetik görünümün yanı sıra, soğuğa ve sıcağa karşı yalıtım açısından da önemliydi.
Keza, plan hükümlerinde, köy yerleşim alanı ve kırsal gelişim alanı ayrımı yapılıyor; köy yerleşim alanlarında parseli olanlara bina yapma hakkı otomatikman tanınırken, kırsal gelişim bölgelerinde bina yapmak isteyenlere İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden izin alma şartı getiriliyordu. Bu verilecek izin, hangi kriterlere göre verilecekti? Bu konu 5403 sayılı Tarımı Koruma Kanunu ile 1661 sayılı zeytinlikleri koruma olarak bilinen yasaya dahildi. Bu maddelere göre ise herhangi bir izin verilemezdi. Bu, köylüler açısından, ciddi sorun demekti ve şu an net olarak öngörülemeyecek çok farklı sorunlara yol açabilirdi...
Aslında, Devlet, genel hükümleri içeren böylesi 1/25000'lik planları çıkaracağına ve bu planlar üzerinde, Datça'da, geçmişte tanık olunduğu üzere, plan notlarında değişiklikler yapmakla yetineceğine; madem ki 1/25000'lik planları yaptı, o zaman 1/5000'lik ve 1/1000'lik planları da yapsın ve Datça'da yıllardır imar konusunda yaşanan sorunlara kesin çözüm bulsundu. Yani, Devlet, asıl olarak, Datça'nın köy yerleşim alanlarına yönelik imar planlarını çıkarmalıydı. Kesin çözüm, bu palanların çıkarılmasıyla mümkündü. Yoksa, 1/25000'lik planlardaki plan notlarındaki değişiklikler, palyatif çözümler üretmekten başka bir anlam ifade etmiyordu.
Söyleşi sırasında, CHP İlçe Örgütü'nün, sorunu, çok daha kapsamlı bir biçimde ele aldığı ve bu çerçevede çözümler üretmeye çalıştığı görüldü.
CHP İlçe Örgütü'ne göre, Datça'nın tamamı ÖÇK (Özel Çevre Koruma) Bölgesi idi. Bu anlamda, Türkiye'de tek idi. 746 km2'lik yarımadanın tamamından söz ediyorlardı. İskele Mahallesinin ve Eski Datça'nın imar planları bitmişti. Yaka-Mesudiye ve Palamutbükü'nün imar planları devam ediyordu. Balıkaşıran'dan Knidos'a, Datça Yarımadasının %88'i kamu, %12'si özel mülkiyetti.
Datça'da öncelikle yerleşim alanlarının nereleri olacağı belirlenmeliydi. Devlet, öncelikle bu alanları belirlemeliydi. Örn: Yaka/Kumyar'daki KÖY-KENT, doğru bir adımdı. Şu an, tarım alanları imara açılıyordu. Haliyle, ihtiyaç nedeniyle, öncelikle, tarım alanı olmayan yerlerde yerleşim alanları belirlenmeliydi.
Diyelim ki bir köylü çocuğuna ev yapacak. O köylünün köy yerleşim alanında bir yeri varsa amenna. Peki yoksa, ki her köylünün böyle bir yerinin olması mümkün değildi, bu durumda bu köylü ne yapacaktı? İşte, bu nedenle de Devlet, %88'lik alanda, yani kendisine ait alanda yerleşim alanları belirlemeliydi. Elbette bu belirlenecek yerler orman, tarım, arkeolojik, doğal sit vb. yerlerde olmayacaktı. Gerçi Datça'da Devlete ait %88'lik alanın içinde doğal, tarihi ve arkeolojik sit alanları, bunların da 1-2 ve 3. dereceleri vardı...Betçe-Knidos arası, Burgaz... gibi.
Ayrıca, Yarımada'da yapılacak turizmin niteliğine göre yerleşim alanlarının belirlenmesi de önemliydi. Yani her şey içiçe geçmiş ve oldukça karmaşık bir durum söz konusuydu.
CHP İlçe Örgütü'ne göre, Datça'da, bu konuda, halk ile Yerel Yönetim karşı karşıya getiriliyordu. 13 Ocak'ta askıya çıkarılan plan notlarındaki değişiklikler, bu açıdan da değerlendirilmeliydi.
Bu noktada, yerel yönetimlerin yetkileri ve yerel yönetimlerin üzerindeki merkezi yönetimin vesayeti önem kazanıyordu. Şu an, merkezi yönetimin, yerel yönetimler üzerinde çok büyük bir vesayet yetkisi vardı. Bu yetki kaldırılmalı, yerel yönetimler ile merkezi yönetim arasında, demokratik bir hukuki denetim ilişkisi kurulmalıydı. Bu olmadan hiç bir konuda, kökten çözüm olamazdı. Düşünsenize, diyorlardı, Datça'nın moloz atıklarının atılabileceği çok acil bir yere ihtiyacı var; bu yer bulunuyor ama imza için nice zamandır, Cumhurbaşkanlığı'nın önünde bekliyor... Ne zamana kadar? Şu anki Cumhurbaşkanlığı Sistemi, ciddi anlamda sorunlu bir yönetim biçimidir.
CHP İlçe Örgütü, Parti olarak, Bütünşehir/Büyükşehir yasasına, baştan beri karşı olduklarının altını çizme gereği duyuyordu. Biz, diyordu, bunun teknik bir sorun değil, politik bir sorun olduğunu hep söyleye geldik. %60'ı kırsal alanda, %40'ı kentsel alanda yaşayan Muğla ile %98'i kentsel alanda ve %2'si kırsal alanda yaşayan İstanbul, aynı Büyükşehir yasası ile yönetiliyor. Bu olacak şey değildir. Örn: Muğla Büyükşehir'e bağlı MUSKİ'nin yaptığı ve basına da yansıyan %30 küsur olarak ifade edilen su zammı da böyle bir sorundan kaynaklanıyor. 496 civarında köyü mahalleye dönüşmüş olan Muğla'da, MUSKİ'nin bu köylerden hiç bir geliri yoktur ama onlara suyu ulaştırmakla yükümlüdür. Bir başka deyişle, Muğla'da kentlerde yaşayan %40, kırsal kesimde yaşayan %60'ı sübvanse (yardım) etmektedir. Buna karşın, İstanbul'da, kentlerde yaşayan %98, kırsalda yaşayan %2'yi sübvanse (yardım) etmektedir.
Evet, Datça'da su çok önemli bir sorundur. Bu sorunu çözemezsek, ileride çok büyük sorunlar yaşarız.
CHP İlçe Örgütü'ne göre, Ekim 2020 tarihinde çıkarılan 7254 sayılı yasa ile de köyler Bütünşehir'lerden / Büyükşehir'lerden ayrılıp yeniden eski köy statülerine ve haliyle eski haklarına/ellerinden alınıp belediyelere devredilen eski mülklerine kavuşmuyorlardı. Böyle bir algı vardı ama bu yanlıştı. Bu yasa ile çok cüzi bazı değişiklikler yapılıyordu. O kadar! Peki, CHP İlçe Örgütü olarak, bu konuda ne düşünüyorlardı? Onlar, bu konuda, fazla ayrıntıya girmeden, yeni bir düzenleme yapılmalı, demekle yetiniyorlardı