Progesteron, hamile kalma, hamileliğin erken evreleri ve adet sürecinde önemli rol oynayan hormonlardan biridir. Erkeklerde de bulunsa da aslında kadın cinsiyet hormonudur. Meme dokusunun büyümesinden gebelikte düşüğün önlenmesine kadar pek çok önemli görevi vardır. Hamile kalmakta sorun yaşayan, gebelikte düşük riski taşıyan ya da dış gebelik şüphesi bulunan hastalarda progesteron seviyesinin ölçülmesi gerekebilir. Hormon replasman tedavisinde östrojenin yan etkilerini azaltmak için, adet düzensizliğinde, vajinal kanama tedavisinde ve adet öncesi sendromun semptomlarını azaltmak için progesteron ilacı kullanmak gerekebilir. Baş ağrısı, baş dönmesi, memede hassasiyet veya ağrı, mide bulantısı ve kusma gibi yan etkilere neden olabilir.
İçindekiler
Progesteron nedir?
Progesteron, yumurtalıkta salgılanan östrojen ile birlikte iki kadın cinsiyet hormunundan biridir. Adet döngüsünde ve hamileliğin erken evrelerinde önemli rol oynar. Yumurtalıklarda progesteron salgılanmasından sorumlu bez korpus luteumdur. Bu bez, her yumurtlama sürecinde yumurta salınımından sonra oluşan ve döllenme olmazsa bozulan geçici bir bezdir. Eğer salınan yumurta döllenirse progesteron gebelik için vücudu hazırlar. Bu hormon ayrıca adrenal bezler ve plasenta tarafından da üretilebilir.
Progesteron, muhtemel bir gebelik için rahim içi zarını (endometriyum) ve astarını (uterus) hazırlar, oluşabilecek komplikasyonları önler ve doğuma kadar gebeliğin güvenli geçmesine katkıda bulunur. Vücutta progesteron düzeylerinin değişmesi adet dönemlerinde sorunlara ve menopoz semptomlarına yol açabilir. Erkeklerde de adrenal bezler ve testisler tarafında progesteron üretilir, ancak kadınlara göre daha azdır.
Progesteron hormonu görevleri
Ergenlikten itibaren meme dokusunun büyümesini uyarır.
Vücudu hamileliğe hazırlar.
Hamilelik sürecinde östrojen hormonunun yardımı ile kalınlaşan endometriumu (dölyatağının iç tabakası) beslemek için kan damarlarını uyarır. Böylece endometrium gelişmekte olan embriyoya besin sağlar.
Dölyatağı kaslarının kasılmasını önleyerek, düşük oluşmasına engeller
Hamileliğin sürekliliğine yardımcı olur.
Doğum sonrası annenin göğüslerinden süt salgılanmasını sağlar
Kolajen üretimini destekleyerek derinin esnekleşmesine yardımcı olur.
Progesteron testi, vücutta progesteron hormon seviyesini ölçmek amacı ile yapılan basit bir kan testidir. Gebeliğin durumu ve kadının sağlığı ile ilgili çok önemli bilgiler verir.
Her ay yumurtlama sürecinde ve vücut hamile kalmaya hazır olduğunda, progesteron seviyesi yükselir. Hamilelik gerçekleşmezse, progesteron düşer ve adet başlar. Hamilelik gerçekleşirse progesteron yükselmeye devam ederek normal seviyenin yaklaşık 10 katına çıkar.
Progesteron hormon testi neden yapılır?
Doktorunuz aşağıdaki nedenlerle progesteron ölçümü isteyebilir:
Hamile kalmakta sorun yaşayan kadınlarda yumurtlama olup olmadığını ölçmek ve zamanını öğrenmek
Hamilelikte düşük veya komplikasyon riski varsa plasenta ve fetüs sağlığını değerlendirerek takibini yapmak
Progesteron test sonuçları cinsiyete, yaşa, adet döngüsüne ve gebeliğe bağlı olarak değişebilir. Örneğin progesteron seviyesi her adet döngüsünün başında düşüktür, yumurtlamadan birkaç gün sonra zirve yapar ve eğer hamilelik olmazsa tekrar düşer. Progesteron seviyeleri ng/mL (mililitrede nanogram) olarak ölçülür.
Progesteron (PG, PGN) testi normal kabul edilen değerler
Erkeklerde: 1 ng/mL’nin altındadır.
Kadınlarda Yumurtlama öncesinde: 1 ng/mL’den daha az,
Adet döngüsünün ortasında: 5 – 20 ng/mL
Menopoz sonrasında: 1 ng/mL’den daha az
Hamileliğin ilk üç ayında: 11,2 – 90 ng/mL
Hamileliğin ikinci üç ayında: 25,6 – 89,4 ng/mL
Hamileliğin son üç ayında: 58 – 214 ng/mL dir.
Bu değerler, testi yapan laboratuvara göre farklılık gösterebilmektedir.
Progesteron testi sonuçları
Test sonuçları normal aralıkların dışındaysa anormal olarak kabul edilir. Ancak progesteron seviyeleri gün boyunca dalgalanabilir. Anormal test sonucunun bir sağlık sorununu işaret edebilmesi için seviyenin çok düşük ya da çok yüksek olması gerekir.
Test sonuçlarınızı doktorunuzla birlikte değerlendirmeniz uygun adımları takip edebilmenize yardımcı olur. Gerekli durumlarda doktorunuz başka kan testleri, idrar testleri, ultrason gibi ek testler isteyebilir.
Progesteron yüksekliği neden olur?
Yüksek progesteron tek başına sağlık sorunlarına neden olmaz, ancak başka bir sorunun seviyeyi yükselttiğinin bir işaretidir. Progesteron yüksekliğine neden olabilen durumlar şöyledir:
Hamilelik
Yumurtalık kisti
Yumurtalık kanseri
Çoğul gebelik
Mol gebeliği (rahimde bebek yerine anormal doku büyümesidir. Gebelik belirtilerine neden olabilir)
Konjenital adrenal hiperplazi (Adrenal bezlerin aşırı androjen ürettikleri genetik bir hastalık)
Normal koşullarda gebelik döneminde progesteron seviyesi yükselir. Eğer seviye normalin altındaysa Cushing sendromu veya antrenogenital sendrom gibi bazı sorunlardan şüphelenmek gerekebilir.
Progesteron düşüklüğü belirtileri
Gebelik dışında progesteron düşüklüğü belirtileri
Anormal vajinal kanama
Adet düzensizliği
Kaygı, depresyon gibi ruh hali değişiklikleri
Vücutta ödem ve şişkinlik
Göğüslerde hassasiyet
Migren veya baş ağrısı
Cinsel isteksizlik
Sıcak basması
Gebelikte progesteron düşüklüğü belirtileri
Lekelenme ve karın ağrısı
Tekrarlayan düşük
Sık sık kan şekerinin düşmesi
Sürekli halsizlik
Vajinal kuruluk
Progesteron ne zaman kullanılır?
Progesteron hormonu ilaç olarak ne zaman alınmalı?
Progesteron eczanelerde jelatinize kapsül, vajinal, tablet, vajinal fitil ve enjeksiyon formunda bulunabilir. Genellikle aşağıdaki durumlarda kullanılır:
Hormon replasman tedavisi: Progesteron, menopoz semptomlarının tedavisinde uygulanan hormon replasman tedavisinin bir parçası olarak kullanılır. Tedavide kullanılan östrojen uterus astarının anormal kalınlaşmasına ve rahim kanseri riskinde artışa neden olabilir. Progesteron bu kalınlaşmayı önleyerek kanser riskini azaltır.
Adet düzensizliğinde: Henüz menopoza girmemiş ancak progesteron eksikliği nedeniyle adet görmeyen kadınların yeniden adet görmesine yardımcı olur.
Hormonal dengesizlikle ilişkili anormal vajinal kanamanın tedavisinde kullanılır.
Adet öncesi sendromun şiddetli semptomlarını azaltmaya yardımcı olur.
Menopoz belirtileri: Üst kollar, uyluklar veya göğüsler e uygulanan progesteron kremi, menopoz belirtilerini azaltabilir.
Erken doğum riski: Vajinaya uygulanan progesteron jeli doğumu geciktirme tedavisi (tokolitik tedavi) ile birlikte etkili olabilir (28 günlük döngünün 19.- 25. günleri arasında 4 gram)
Düşük riski: Ağızdan alınan progesteron hamilelik sırasında kanaması olan hastalarda düşük riskini azaltabilir.
Progesteronu mutlaka doktorunuzun önerdiği şekilde kullanın. Kullandığınız süre boyunca düzenli meme muayenesi yapmayı ihmal etmeyin. Hamileyseniz, emziriyorsanız, anormal vajinal kanamanız, meme kanseri öykünüz, karaciğer hastalığınız veya yakın zamanda kalp krizi, felç veya kan pıhtısı öykünüz varsa progesteron kullanmayın. Progesteron kullanmak kanda pıhtışalma, felç, kalp krizi veya meme kanseri riskini artırabilir.
Progesteron yan etkileri
Yaygın yan etkiler
Baş ağrısı
Baş dönmesi
Memede hassasiyet veya ağrı
Mide bulantısı ve kusma
İshal veya kabızlık
Sıcak basması
Titreme
Yorgunluk, uyuşukluk
Kas, eklem veya kemik ağrısı
Endişe, sinirlilik gibi ruh hali değişiklikleri
Hapşırma ve burun akıntısı
Eklem ağrısı
Ateş, öksürük, ses kısıklığı gibi soğuk algınlığı veya grip benzeri semptomlar