Tarihselcilik hakkında ciddi bir kavram karmaşası var. Bunla ilgili ilerde ciddi bir şeyler yazacağım inşallah. Şimdilik kısa bir-iki hatırlatma yapmak istiyorum:
Tarihselcilik hakkında ciddi bir kavram karmaşası var. Bunla ilgili ilerde ciddi bir şeyler yazacağım inşallah. Şimdilik kısa bir-iki hatırlatma yapmak istiyorum:
1-Tarihselciliğin en önemli hatası, Allah'tan olduğunu ifade ettikleri bir metinle nasıl ilişki kurulacağını bilememekten kaynaklanmaktadır. Böylesi ontolojik bir sorunu tespit de elbette biz felsefecilerin işidir. Bir metnin Allah'tan olması demek, gönülden bir tabiyeti ve "Yap" denileni yapmayı gerektirir. Allah'ın emrinin içeriği belirliyken, bir kulun "tarihin bu döneminde bu içeriği uygulamam" demesi mümkün değildir. Ben "Yap" emrinin amacına bakarım deyip içeriği boşaltmak asla düşünülemez. Allah bir şeyi yap dediğinde ise Müminlere düşen "İşittik ve itaat ettik" (Nur Suresi, 51) demeleridir. Akıl Allah'ın ne dediğini anlamaya çalışmakta araç olmalıdır, ama Allah'ın yap dediğini yapmayarak, kendince yeni bir din yazmakta akıl aracı olamaz. Kişinin Allah'tan olduğunu düşündüğü bir sistem varken bunu yapması en üst seviyede akılsızlıktır.
2- Tarihselciliğin diğer önemli bir eksiği, savundukları yöntemi Kuran'dan temellendirememeleridir. Yöntemi ne zaman temellendirmeye kalksalar Kuran'dan başka türlü anlaşılabilecek bir-iki ifadeyi ve Hz. Ömer'in bir-iki uygulamasını söylemenin ötesine geçemiyorlar. Aleyhlerinde ileri sürülenlere ciddi tek bir cevaplarını görmedim.
3- Tarihselciler, Kuran'dan bu yöntemi çıkaramadıkları için tutarlı bir sınır da koyamıyorlar yöntemlerine. Birçoğu öldürene kısas (ayet içeriği) günümüzde uygulanmasın, ama öldürme durdurulsun (amaç) dediğinde, birilerinin bu hoşuna gidebilir. Ama birisi buna karşı domuz eti yememek (ayetin içeriği) bugün domuz temiz olduğu için gereksiz, sağlıksız gıdayı bugün yemeyin (amaç) derse, kendi mantıklarıyla buna nasıl karşı çıkacaklar? Veya çıkıyorlar mı? Veya "Araplar o dönemde pisti, o yüzden abdest emredildi (ayetin içeriği), biz bugün duş alıyoruz, temizleniyoruz (amaç)" diyen klasik pozitivist amca söylemlerine nasıl cevap verecekler? Hatta "Allah" o dönemin araplarına evreni anlatmak için atıf yapılan bir kavramdı (ayet içeriği), biz bugün evreni bilimden öğrenelim (amaç) diyen pozitivistlere ne diyecekler? Bunlara cevap vermek gibi bir tutarlılık endişeleri var mı? Varsa bile tutarlı bir cevapları yok
4-Tarihselciliğin zıttı mutlak olarak evrenselcilik değildir. Kuran'ın tüm hükümleri evrensel olmasa da hepsi ümmetseldir. Allah'ın varlığı-kudreti, ahiretin varlığı gibi ontolojiyle ilgili hususlar evrenseldir, yani şimdi de bin yıl önce de bin yıl sonra da, ahirette de bunlar bir hakikatı ifade eder. Fakat bazı hususlarda tarihselciliğin zıttı ümmetselliktir. Örneğin önceki kavimlerin orucu farklı olduğu için ve ahirette oruç gibi bir ibadet olacağı iddiasında bulunan olmadığı için "oruç evrenseldir" diyemeyiz. Fakat oruç ümmetseldir; yani bu ümmet 1400 yıl önce de 1000 yıl önce de bu evrenin sonuna kadar da orucu kameri ramazan ayında aynı şekilde tutma durumundadır. Eğer birisi tarihselcilik iddiasıyla orucu miladi bir aya sabitlemek isterse veya kasıtlı öldürene kısas cezasını kaldırmaya kalkarsa, bu hükümler evrensel olduğu için değil ümmetsel olduğu için karşı çıkmak durumundayız.
5- Bir de bazı hususlar var ki bunlar tarihselciliğe delil olmadığı halde tarihselcilik lehine delilmiş gibi gündeme getiriliyor. Örneğin Peygamberimize veya eşlerine özel olan ayetler buna örnektir. Peygamberimizin ve eşlerinin vefatıyla onlara mahsus inen ayetlerin hüküm olarak uygulanması bitebilir. Fakat bugün bizim için bu ayetler bir siyer bilgesi olarak bir fonksiyon görmektedir. Aynen geçmiş kavimler hakkında anlatılanlar gibi bunlardan alınacak bir ders, öğrenilecek bir bilgi vardır. Kuran'da bu tip ifadelerin varlığı, benim gibi tarihselcilik karşıtları açısından sorun değildir. Tarihselcilik karşıtlığı, Kuran'ın tarihin belli bir döneminde vahyedildiğini, kendi döneminin sorunlarına değindiği gerçeğini inkar etmeyi gerektirmez. Tarihselcilikteki sorun, Allah'ın içeriğiyle beraber "Yap" diye emrettiklerinde, Alah'ın emrettiği içeriğin bir kenara atılmasıdır.
İlerde bu konuyu çok daha geniş ele alacağım İnşallah.