Kakao ağacı bitkilerin, ikiçenekliler sınıfındandır. Yaprakları, yaz, kış, hiç dökülmeden yeşil kalır üzerinden çiçek eksilmez. Boyu 8-10 metre arasında değişir. Yaprakları büyük, geniş, cilalı, koyu yeşildir, alt kısımları kırmızıdır.
Kakao ağacının meyvelerı, ağacın gövdesinden, kalın dallarından salkımlar halinde sarkar. Küçük bir salatalık boyunda olan bu meyveler önceleri yeşildir, olgunlaşmaya başlayınca kırmızıya çalan sarı bir renk alır. Meyveler ağacın gövdesine, kalın dallarına kısa bir sapla bağlıdır. Meyvanın, 10-15 milimetre kalınlığında sert, deri gibi bir kabuğu; pembe, yumuşak içi; sayıları 30-50 arasında değişen, beş, altı sıra halinde, beyaz ya da açık mor renkli taneleri vardır. Badem biçimindeki bu taneler “kakao” dediğimiz içeceğin ve çikolatanın ham maddelerini meydana getirir. Tanelerden ayrıca çeşitli şekerlerin, ilaçların yapımında kullanılan kakao yağı çıkarılır.
Kakao ağacı en çok Amerika kıtasının tropikal bölgelerinde ayrıca Batı Afrika’da Gana, Nijerya; Güney Amerika’da Brezilya, Ekvador, Venezuelave Meksika’da yetişir. Kakao ağacı önce fidanlıklarda yetiştirilir. Beş yıllık olunca meyve vermeye başlar. Orta Amerika’da, Meksika’da yaşayan yerli halk yakın zamanlara kadar bu değerli ağacın tanelerini para yerine kullanırlardı. Kakao yetiştirmek hem çok masraflı hem de oldukça büyük gelir getiren bir iştir. Tropikal ülkelerin başlıca gelir kaynaklarından biridir.
Kakao geleneksel olarak Aztekler tarafından su ve baharatla karıştırılarak, özellikle dinsel ayinlerde kullanılan çikolata yapımında kullanılıyordu. İspanyol istilasından sonra Avrupa'ya getirilen kakao, süt ile karıştırılarak kullanılmaya başlandı ve kısa sürede popüler oldu. Kakao tozu zamanla kakao yağı ile karıştırılarak bugünkü çikolata ortaya çıktı. Günümüzde çikolata ile birlikte kakao tozu ve yağı en faydalı besinlerdendir. Böğürtlen, ahududu, çilek, yabanmersini gibi meyveler ondan sonraki sırada yer alır.
Kakao ağacının meyvaları içinden çıkarılan taneler, birçok işlemlerden sonra kızıl kahverengi bir un haline getirilir. Bu unun hazırlanması için yapılan ilk işlem, kakao meyvasının içindeki taneleri ayıklayıp toplayarak bunları ekşitmek üzere özel bir fırında bekletmektir. Çünkü ekşiyen tanelerin üzerindeki kabuğu çıkarmak kolay olur. Sonra kabuğundan ayrılmış olan taneler içi su dolu büyük kazanlara doldurulur ve iyice temizleninceye kadar karıştırılıp yıkanır. Islanan taneler küflenmesin diye iyice kurutulmak üzere ya güneşe serilir ya da suni olarak sağlanan bir ısıda kurutulur. Kakao, taneli olarak ihraç edilecekse çuvallara, fıçılara yerleştirilerek gemilere yüklenir. Unu çıkarılacaksa tanelerin güneşte kurutulmuş olması yetmez; kavurmak da gerekir. Kavrulan tanelerin dışını örten son kabuk da böylece çıkarılınca ortada yalnız içler kalır. Bu içler kızdırılmış tekerlekler arasında öğütülür. Kakao içi, öğütülme sırasında sıcağın etkisiyle erir, sıvı halinde, geniş kabların içine akar. Burada cenderelere aktarılarak yağı çıkarılır. Yağı çıktıktan sonra katılaşan kakao yeniden öğütülerek çok ince bir toz haline getirilir.
Çikolata kakaodan yağı çıkarılmadan yapılır. Kakao yağı, şeker yapımında olduğu gibi, el, yüz, saç için hazırlanan pomatlarda da kullanılır.
Kakaonun Sağlığa Yararları
Kakao, çok faydalı, bol kalorili bir besindir. Bileşiminde % 40 karbonhidrat, % 22 yağ, %18 protein vardır.
Kahvede olduğu gibi kakaoda da “kafein” vardır. Bu bakımdan kakao da beyin ve sinir üzerine uyarıcı bir etki yapar. Ayrıca kakaoda “teoloromin” denilen bir madde vardır ki bundan da idrarı söktüren vücuttan zehirleri dışarı atan böbrekteki iltihapları iyileştiren ilaçlar yapılır.
Bu bakımdan kakao faydalı bir içecektir. Yalnız kahve gibi kakaonun da fazlası zararlıdır hele ki hafif besinler almak zorunda olanlar bu yağlı maddeden kaçınmalıdırlar.
Faydaları;
İştah açıcı ve kuvvet vericidir.
İdrar söktürür.
Kakao yaşlanma karşıtı antioksidanlar bakımından zengindir.
Vücuttaki zehirlerin dışarı atılmasını sağlar.
Böbrek iltihaplarını giderir.
Kafeinden dolayı kahvede olduğu gibi yatıştırıcı ve uyarıcı etkisi vardır.
Not;aşırı miktarda kakao içilmesi, baş ağrısı,titreme,terleme,bağımlılık, depresyon gibi rahatsızlıklara neden olabilir.