Geçen ay, İngiliz siyahi bilimler profesörü Kehinde Andrews, Britanya İmparatorluğu'nun "Nazilerden çok daha kötü" olduğunu savundu. Elbette bu tartışmalı bir karşılaştırmaydı, ancak şu soruyu gündeme getiriyor: Diğer yayılmacı rejimlerle karşılaştırıldığında, Britanya İmparatorluğu ne kadar kötüydü?
Kanıtların incelenmesi - diğer sonuçların yanı sıra sağlık ve ekonomik büyüme açısından - , Britanya İmparatorluğu'nun diğer emperyal güçlerden nispeten daha az zararlı olduğunu gösteriyor ve bu, benzer zaman ve yerlerdeki Britanya kolonileri ve diğer egemen devletler ile karşılaştırıldığında sonuçlara yansıyor.
Bu bizi şaşırtmamalı, çünkü imparatorluklar söz konusu olduğunda, İngiliz imparatorluğu ticaret, merkezileşme ve ekonomik düzenleme açısından alışılmadık derecede liberal ve açıktı.
Ludwig von Mises'in yaptığı gibi, sömürge imparatorluklarının kendi içlerinde ahlaki olarak kabul edilemez olduğu kesinlikle iddia edilebilir, ancak sömürge imparatorluklarının sonuçlarında genellikle önemli ölçüde farklılık gösterdiği gerçeği, ne tür hükümet politikalarının en çok ve en az zararlı olduğu konusunda bize fikir verebilir.
İngiliz ve Fransız Eğitim Politikası
Örneğin, Bolt ve Bezemer (2008), eski sömürgeler arasındaki insan sermayesindeki farklılıkların sömürgeci gücün kimliği ile açıklandığını iddia etmektedir. Eğitimi merkezileştirmeye çalışan ve misyonerlerle sık sık çatışan Fransızların aksine, İngilizler misyonerlere müfredat tasarlama konusunda daha fazla serbestlik sağladı. Misyonerlere, yerlilerin ihtiyaçlarını karşılamak için eğitimi bağlamsallaştırma seçeneği bile verildi. Fransızlar, Fransız kültürüne asimile olmuş bir görevliler kadrosu yetiştirmeyi amaçlarken, İngiliz yetkililer kapsayıcı bir yaklaşımı desteklediler. Ayrıca, İngilizler mesleki eğitimi yaygınlaştırarak yerel halkın insan sermayesini artırmaya yardımcı olan teknik beceriler edinmelerini sağladı.
Benzer şekilde, Agbor (2011), İngilizlerin eğitim politikasının, 1960-2000 yılları arasında Afrika ülkelerinde sömürge kökeninin ekonomik büyümeyi etkilediği bir mekanizma olduğunu ileri sürmektedir. İngilizler, eğitimin sömürge toplumunun sorunlarını çözmesi gerektiğini düşündüler, bu nedenle eğitimin “yerli öğretmenler ve halkın yerel dillerini kullanan köy okulları aracılığıyla yapılmasına izin veren dolaylı bir yaklaşım benimsediler, eski Fransız sömürgelerinde ise, öğrenciler genellikle evlerinden uzaktaki okullara yatılı tutularak Fransız öğretmenler tarafından Fransızca ders kitapları kullanılarak Fransızca öğretiliyordu.” Sonuç olarak, İngilizlerin pratik bakış açısı, sömürge politikasını yönetmek için seçkin bir bürokrat mahsulü yaratmaya yatırım yapan Fransızların seçici modelinin aksine, yararlı beceriler edinmiş yerliler için daha elverişliydi. Bu bulgular, Fransız Kamerunlu akranlarına kıyasla Kamerun'un İngiliz kesiminde doğan yetişkinler için bir eğitim avantajı belirleyen son araştırmalarla doğrulandı.
Ekonomik büyüme
Tarihsel olarak İngiltere, diğer Avrupa güçlerinden daha fazla serbest ticarete kendini adamıştır. Örneğin, on dokuzuncu yüzyılda, İngiliz kolonileri hiçbir zaman yalnızca İngiltere'ye ihracat yapmak zorunda değildi. Bu nedenle ekonomist Julius Agbor böyle düşünüyor: “İngiliz sömürgeciliğinin eski sömürgeleri üzerindeki en önemli miraslarından biri, ticari açıklık yoluyla dünya rekabetine uzun süre maruz kalmak olmuştur, bu, eski İngiliz Sahra altı kolonilerinin Fransız emsallerine kıyasla 1980'lerde uygulanan yapısal uyum programları aracılığıyla neden daha hızlı uyum sağladığını açıklayabilir.”
Ayrıca, Bertocchi ve Canova (2002), ortalama olarak İngiliz eski sömürgelerinin Fransız eski sömürgelerine göre daha üstün ekonomik performans rapor ettiğini iddia etmektedir. Bu, eski İngiliz kolonilerinin daha güçlü ekonomik performansını eğitim politikasına bağlayan Grier'in daha önceki araştırması ile tutarlıdır. Benzer şekilde, Agbor yakın tarihli bir çalışmada okuyucuları böyle bilgilendirir: "eski İngiliz kolonileri, 1960-2000 yılları arasında eski Fransız kolonilerinden marjinal olarak daha yüksek gelir seviyelerine sahipti ve bu, İngiliz sömürgeciliğinin mirasının ticari serbestlik ve insan sermayesine olumlu katkısına atfedilebilir. ”
Sağlık
Moradi (2009), sömürge dönemindeki Kenya'daki sağlık politikasına ilişkin değerlendirmesine dayanarak, “sömürge dönemlerinin net sonucunun beslenme ve sağlıkta önemli bir ilerleme olduğu” sonucuna varıyor. Ve böyle devam ediyor: “Sömürge dönemleri, sanıldığı kadar kötü değildi. Aslında Kenya… Meksika ve Hindistan gibi yerlerden daha iyi performans gösterdi.” Ek olarak, Klerman ve ark. (2011), eski İngiliz kolonilerinde yaşam beklentisinin 1960 civarında önemli ölçüde daha yüksek olduğunu belirterek onunla aynı fikirdedir.
Esnek İşgücü Piyasaları
Yıllardır ekonomistler, Anglo-Sakson sistemi hukukunun esnek olduğunu ve yatırıma medeni hukuktan daha elverişli olduğunu öne sürdüler. Bu nedenle, Anglo-Sakson sistemine sahip ülkeler dinamik işgücü piyasaları ve daha düşük düzeyde düzenleme rapor etmektedir. Botero ve arkadaşlarına (2013) göre, emeğin ağır şekilde düzenlenmesi, özellikle gençler arasında daha düşük işgücü katılımı ve daha yüksek işsizlik ile ilişkilidir. Singapur, Shankar Singham'ın yakın tarihli bir yazısında belirttiği gibi, İngiliz kurumlarını başarıyla kendine mal eden eski bir İngiliz kolonisinin mükemmel bir örneğidir:
Singapur açık ticaret rejimlerini, açık ve rekabetçi piyasaları, mülkiyet haklarının korunmasını ve hukukun üstünlüğünü benimsedi.... Bu, siyasi liderlerin, özellikle de 1959'dan 1990'a kadar Başbakan olarak İngiliz Anglo-Sakson sistemi hukukunu yerleştiren Lee Kuan Yew'in bilinçli seçimlerinin sonucuydu. Cambridge'den döndükten sonra, Anglo-Sakson sistemi hukukun, piyasa katılımcılarının rekabet eden haklarını esnek ve yine de kesin bir şekilde dengeleyerek yatırımı teşvik etme ve işletmeyi destekleme gücünden etkilendi. Buna karşılık, emsallerden ziyade statü temelinde işleyen medeni hukuk sert ve kanuncu olabilir.
Liberalizmin Postkolonyal Reddi
Açıkçası, bazıları, İngiliz kurumları ilerleme sağlıyor gibi görünse de, birçok eski İngiliz kolonisinin neden bu kadar zayıf olduğunu merak ediyor. Ancak bu ironi, postkolonyal liderlerin politikalarıyla kolayca açıklanabilir. 1962'de bağımsızlığını kazandıktan sonra, Jamaika ekonomisi rekor ekonomik büyüme yaşadı. Ancak Singapur'u rekabetçi bir ekonomiye dönüştürmeye çalışan pragmatik Lee Kuan Yew'in aksine, Jamaika idealist Michael Manley'e sahipti.
Demokratik sosyalizmin büyüsü altında, devletçi politikaları agresif bir şekilde savundu ve böylece ekonomik çöküşü tetikledi. Ekonomist Peter Blair Henry, “Kurumlara Karşı Politikalar: İki Adanın Hikayesi”nde Manley yıllarının korkunç etkilerini gösteriyor:
1972'de Halkın Ulusal Partisi (PNP), Başbakan Michael Manley liderliğinde ve “demokratik sosyalizm” vaadi ile iktidara geldi. Demokratik sosyalizmin ve PNP'nin ekonomik politikalarının iki temel taşı “özgüven” ve “sosyal adalet” idi. Kendine güven, ekonomiye kapsamlı devlet müdahalesi olarak tercüme edilir. PNP şirketleri kamulaştırdı, daha yüksek tarifeler ve doğrudan yasaklar şeklinde ithalat engelleri kurdu ve sıkı döviz kontrolü uyguladı…. PNP'nin ekonomik programı ne kadar değerli olursa olsun, pahalıydı. Devlet harcamaları 1972'de GSYİH'nın yüzde 23'ünden 1978'de GSYİH'nın yüzde 45'ine yükseldi. Gelir, harcamalardaki artışa ayak uyduramadı. 1962'den 1972'ye kadar Jamaika'nın ortalama mali açığı GSYİH'nın yüzde 2,3'üydü….Buna karşılık, 1973'ten 1980'e kadar ortalama mali açık, GSYİH'nın yüzde 15,5'i kadar büyüktü. 1980'e gelindiğinde enflasyon yılda yüzde 27 idi, yatırımlar çöktü (1972'de yüzde 26 olan GSYİH'nın yüzde 14'üne düştü) ve PNP iktidardan düşürüldü.
Manley rejimini savunanlar, ekonomik kargaşayı genellikle 1970'lerdeki petrol krizi gibi dış şoklara bağlarlar, ancak ekonomist Derick Boyd bu görüşün savunulamaz olduğunu savunur:
Ekonominin yapısı ve Michael Manley hükümetinin izlediği politikalar düşüşte önemli katkı sağlayan faktörlerdi. Hükümet, devam eden ödemeler dengesi dengesizliğinin açık bir ekonomiye dayattığı kısıtlamaları tanımayı reddederek birincil sosyal hedeflerini sürdürdü ve bu rotayı olabildiğince uzun tuttu. Bunun ve diğer faktörlerin müteakip sonucu, dünyanın dikkatini çeken hızlı sosyal ve ekonomik gerilemeyi beraberinde getirdi.
Andrews'in İngiliz sömürge deneyimini Nazi işgalleriyle karşılaştırma girişimi bariz bir abartı olarak görülmelidir. Ancak Fransız kolonileri gibi çok daha ılımlı karşılaştırmalar yapıldığında bile, serbest ticaret ve ekonomik özgürlüğün daha az benimsendiği duruma göre nispeten daha sağlıklı, daha eğitimli ve ekonomik olarak daha gelişmiş kolonileri geride bırakanların nispeten liberal İngilizler olduğunu görüyoruz.
Yazar: Lipton Matthews
Çevirmen: Atilla Seyid
Bu yazı mises.org sitesinin “Colonies Compared: Why British Colonies Were More Economically Successful” adlı yazısının çevirisidir.