“SAVAŞ İSTİYORUZ!”
En önce vuruldu
Bunu yazan.
“Duvara tebeşirle yazılan ” şiiri, Berloth Brehct
***
“Bizim işimiz sesi olmayanlara ses vermek, masumlar için tanık olmak ve görkemli bir anlatımın arkasında yatan kötülüğün maskesini düşürmek,”
Martha GELHORN
Martha GELHORN (1908-1998). A.B.D.’ den 1930’lu yıllarda için için kaynayan Avrupa’ya geçerek, II. paylaşım savaşının öncü provası olan İspanya İç Savaşı’na HEMİNGWAY’le birlikte muhabir olarak katılan GELHORN, E. HEMİNGWAY’ in de üçüncü eşidir aynı zamanda. Bütün devletlerin faşist- antifaşist olarak ikiye bölündüğü dönemde, her ülkeden savaşçının gittiği İspanya’da; faşistlere karşı savaşır ve Amerika’ya haber yollar. Bu olay onu; “ilk kadın savaş muhabiri” olarak tüm dünyaya tanıtacaktır! (https://evetbenim.com/). Fırtınalı bir aşktan sonra E. HEMİNGWAY’ den ayrılmış, “Kendimi bir başkasının hayatındaki dipnot olarak görmüyorum,” diyerek Amerika ve İngiltere’ de bilinen bir çok gazetenin savaş muhabirliğini yapmıştır. GELHORN muhabirliğin yanında, savaş haberlerinin ve anılarının da olduğu 30 a yakın kitap yazmıştır. Kitapların bazıları da roman ve gezi yazılarıdır (Türkçeye çevrilmiş kitabı ne yazık ki yok). “Bizim işimiz sesi olmayanlara ses vermek, masumlar için tanık olmak ve görkemli bir anlatımın arkasında yatan kötülüğün maskesini düşürmek,” bu cümle işinin temel disiplinini oluşturmuş, ömrü boyunca doğru ve gerçek haber ulaştırabilmek için uzunca bir alkışı hak eden mücadele vermiştir. “The Face Of War” en çok bilinen kitabıdır Martha GELHORN’ un.
Clare HOLLİNGWORTH (1911-2017) İngiliz Daily Telegraph muhabiri olarak 1939’da Almanya ‘dan Polonya’ya geçerken Alman ordusunun sınırda yığınak yaptığını fark eden HOLLİNGWORTH, II. paylaşım savaşının başlayacağını haber yaptı. Böylece HOLLİNGWORTH, gazetecilik kariyerine müthiş (acı) bir haberle başladı. 1 Eylül 1939’da Alman birliklerinin Polonya’ya girdiğini, dolayısıyla 2’inci Dünya Savaşı’nın başladığını dünyaya ilk bildiren de o oldu. Bu haberi yaptığında HOLLİNGWORTH , henüz 27 yaşındaydı. İşgalden birkaç gün önce sınır boyunca keşif yapan Alman tanklarını gördü. 29 Ağustos’ta Daily Telegraph gazetesi için kaleme aldığı ilk haberde, 1 000 tankın Polonya sınırına dayandığını ve 10 tümenin taarruza geçmek için emir beklediğini yazdı. Taarruzun başladığı 1 Eylül 1939’da Katoviçe’ deydi. Bombardıman uçaklarının ve uçaksavar ateşinin gürültüsüyle uyandı.
HOLLİNGWORTH hemen Daily Telegraph müdürünü aradı. Müdürü de bilgi almak için Polonya Dışişleri Bakanlığı’na telefon etti. Bakanlık Polonya’nın saldırıya uğradığını şaşırtıcı bir şekilde İngiliz Daily Telegraph’ ın müdüründen yani basından öğrenmişti. Polonya Dışişleri Bakanlığı önce Almanya’nın Polonya’ya saldırdığı haberini yalanladı. Ancak telefon konuşması sürerken Varşova’da sirenler çalmaya başladı. Varşovalılar savaşın başladığını anlamışlardı. Günlerdir askeri tatbikattan söz edildiği için HOLLİNGWORTH de önce sirenlerin yanlışlıkla çaldığını sanmıştı.
HOLLİNGWORTH geçtiği haberlerin tarihi önemde olduğunu kavramış mıydı? Aslına bakarsanız ulaştırdığı haber nedeniyle, önce gazetenin özel baskı çıkarıp çıkarmayacağını düşündü. İleriki yıllarda, savaşın insani ve trajik boyutunu tam kestiremediği için çok üzüldüğünü anlatacaktı. Hadiselerin önemini Büyük Britanya savaşa girince iyice idrak ettiğini de. HOLLİNGWORTH, uzun yıllar dünyanın çeşitli bölgelerindeki savaş alanlarında haberler yaptı. Yaşamının büyük kısmı Hong Kong’da geçti Kitapları ;Front Line, Mao and the men against him, The Arabs and the West, Mao (https://www.havadiskibris.com).
Semiha ES (1912-2012) dünyanın ilk kadın savaş fotoğraf muhabiridir. Semiha ES de aynı Martha GELHORN gibi, Hikmet Feridun ES’ in eşi olarak anılmış, yapılması gerekenden çok sonra Semiha ES adına anma ve sempozyumlar düzenlenmiştir. Ona “Dünyanın ilk kadın savaş fotoğrafçısı” olma unvanını ülkemizin de dahil olduğu, Kore savaşında çektiği, savaş fotoğrafları kazandırmıştır. Semiha ES ve eşi Türkiye’nin Kore’deki gözü ve kulağı olmuştur. Ayrıca Vietnam Savaşı’nda ve Ruanda’daki iç savaşta da savaş foto muhabiri olarak görev yapmıştır. Semiha ES bir röportajında savaş ortamında yaşadıklarını şöyle anlatıyor; “Savaşta yaşadıklarım ve gördüklerim, özelikle insani açıdan çok derinden etkiledi beni. Siyasilerin çıkar çatışmaları arasındaki o savaşta, sivillerin düştüğü durumu ve zulmü görmek çok zor ve acı bir tecrübeydi benim için. Yarım yüzyıl fotoğraf makinesini bunları belgelemek için elimden hiç düşürmedim,” Kendisi de birçok röportajında Kore Savaşı esnasında kadın olduğu belli olmasın diye asker kıyafeti giydiğini, ellerini sakladığını anlatır (https://www.netrojen.com). Hürriyet gazetesi için çektiği Kore savaşı görüntüleri Semiha ES’in aslında Kore savaşının TSK’nın gözünden fotoğraflarıdır. Kore Savaşı’nda çektiği fakat hiç yayınlanmamış fotoğrafları ise, annesine sıkıca sarılarak veda anını uzatan askerler, yıkılmış evinin kalıntıları arasında ısınmak için ev kalıntılarını toplayanlar, donmuş bedenleriyle yerde yatan ölü çocuklar, kısa bir ateşkes arasında iç donlarıyla yüzmeye koşmuş erler, savaşa rağmen günlük yaşamı düzenlemeye çalışan veya yüzündeki acının kelimelerle tanımlanamayacağı savaşın harap ettiği kadın ve çocukların ölümsüzleşmiş anları vardır ( www.agos.com.tr).