Hazırlayan: Dr. Ayşegül SAKARYA
Bazı NP bulgular ve sık görüldüğü demanslar:
Depresyon: Alzheimer ve Parkinson hastalığı, Vasküler demans, kortikobazal dejenerasyon, Lewy cisimcikli demans
Varsanılar: Lewy cisimcikli demans (LCD), D agonisti tedavisi alan Parkinson hastalığı, Görme korteksini etkileyen inme
Sanrılar: LCD, AH, D agonisti alan Parkinson hastaları
Apati: Progresif supranükleer felç, FTD, LCD, AH, vasküler demans
Disinhibisyon: FTD, orbitofrontal korteks ve ilişkili subkortikal yapıların disfonksiyonu, Creutzfeld-Jacob (C-J)
Ajitasyon: AH, LCD, FTD
REM uyku davranış bozukluğu: LCD, Parkinson hastalığı
Mani: Orbitofontal korteksi etkilenmiş vasküler demans, frontotemporal lober dejenerasyon, C-J
Demanslı hastalarda görülen sanrılardan bazıları:
Othello sendromu
Sanrısal Parazitoz
Likantropi (kurt adam olma)
Incubus (hayalet sevgili erkek)
Succubus (hayalet sevgili kadın)
Dorian Grey sendromu (yaşlanmama sanrısı)
Koro
Resim bulgusu (tv deki kişilerin evde olduğu sanrısı)
Capgras S.
Fregoli S.
Doppelganger (birinin kopyası olduğunu düşünme)
Referansiyel- persekütif- kıskançlık sanrıları….
Lewy cisimcikli demansta dalgalanan bilinç durumu ve kognitif bozukluklar karakteristiktir.
Alzheimer hastalığı için kafa travması ve hiperkolesterolemi risk faktörlerindendir.
NP Gözlemler:
Hastanın izlenmesi
Konuşması (dizartri , afazi ve düşünce içeriği hakkında fikir verir)
Spontan davranışların gözlenmesi
NP İnceleme:
Nörobilişsel değerlendirmenin diğer bölümlerini değerlendirebilmek için, önce dikkat test edilmelidir.
Dikkat: Digit span (Sayı erimi) testi: Normal menzil; ileri doğru 7 sayı, geriye doğru iki basamak eksiği
Konsantrasyon: Sürekli performans testi: Sözel/ görsel olarak yapılabilir ( hekim 30 sn boyunca harf serileri söyler ve hastadan A harfini duyduğunda elini kaldırmasını ister)
Bellek: 1. Amnestik bozukluklar 2. geri çağırma bozukluğu
Geri çağırma bozukluğu frontotemporal- subkortikal devre bozukluklarında, amnestik bozukluklar AH gibi medial limbik veya hipokampal bozukluklarda görülür.
Sözel ekspresyon bozuklukları : Dizartri, hipofoni, disprozodiler ve afaziler
Akalkuli
Apraksi
Görsel uzaysal yetiler (en sık sağ hemisfer arka bölümünün etkilenmesi sonucu görülür)- şekil kopyalama
Yürütücü işlevler– sözel akıcılık testi yapılabilir (normalde 12-25 hayvan sayarlar), şekil çizdirirken perseverasyon, Hastaya ellerini 11’i 10 geçe olacak şekilde tutması söylererek çevre bağımlılığı ya da uyarana bağımlılık gösterilebilir. Yürütücü işlev bozukluğu olanlar sıklıkla bir ellerini 11’in üzerine diğerini de 2 yerine 10 un üzerine koyarlar.
Soyutlama testleri
Anti-sakkad testi: dorsolateral yürütücü işlevler için: Hekim, hastanın her iki yanına birer parmağını uzatır ve hastadan hangi parmak oynarsa ona bakmasını ister. Hasta buna alışınca oynamayan parmağa bakması istenir. Yürütücü işlev bozukluğu olan hasta oynayan parmağa bakmaya devam eder.
Nörolojik Muayene’de Bazı Özellikli Bulgular:
Yaşlılarda sıklıkla bir miktar yukarı bakış kısıtlılığı vardır.
Progresif supranükleer felçte önce istemli aşağı bakış, daha sonra yukarı bakış sonra da izleme hareketleri ve lateral hareketlerin bozulduğu ayrı bir supranükleer bakış felci vardır.
Frontotemporal lobar dejenerasyon, LCD, C-J hastalarında parkinsonizm görülebilir.
Vasküler demansı olan hastalarda bedenin bir yarısını etkileyen duyu kaybı olabilir.
Derecelendirme ölçekleri, envanterler ve mental durum anketleri:
MMSE
Mattis demans değerlendirme ölçeği: Avantajı yürütücü işlevleri de ölçmesi
Frontal değerlendirme bataryası (FAB)
Yürütücü işlevler envanteri (EXIT)
Günlük yaşam aktiviteleri ölçeği (IADL)
İşlevsel aktiviteler anketi
Cornell demansta depresyon ölçeği
Geriyatrik depresyon ölçeği
Ajitasyon için Cohen-Mansfield Ajitasyon envanteri
Çok sayıda belirtiyi değerlendiren NPE (nöropsikiyatrik envanter) BEHAVE-AD ve demansta davranış derecelendirme ölçeği
Yakınlar içi NPE, bellek ve davranış problemleri kontrol listesi
( Kaynak: J.L.CummingsAH ve ilişkili demansların nöropsikiyatik özellikleri )