200 ev, 1500 nüfus, 100 yıllık varoluş, 133 bin yenmiş at ve delikli bir şaman kafatası -burası Botay adında bir Taş Devri yerleşimi.
Taş Devri insanlık tarihinin en uzun dönemidir ve Tunç Devri’nin temelidir. Yaklaşık iki buçuk milyon yıl önce başladı ve yaklaşık 5 bin yıl önce sona erdi.
Taş Devri’nin sonunda, tüm buzul çağları uzun zaman önce sona erdi ve iklim modern olana çok benzer hale geldi. O zamanın insanları konutların inşasında, taş, kemik ve tahtadan aletlerin üretiminde mükemmelliğe ulaştılar.
Uzun süre tek bir yerde yaşamayı ve doğal kaynakları gıda için akılcı bir şekilde kullanmayı öğrenmişlerdir. Bu nedenle Taş Devri’nin sonunda Eneolitik dönemde, uzun süreli konutlara sahip büyük yerleşimler ortaya çıkmıştır. Bunlar insanların onlarca yıldır yaşadığı iyi binalardı.
Arkeologlar Güney Urallar, Güney Başkurdistan ve Kuzey Kazakistan’da bir düzineden fazla bu tür yerleşim yerinin kalıntılarını buldular. Seramik kaplar, aletler, taş işleme tekniğine bakılırsa bu bölge benzer hanelere sahip bir nüfus tarafından işgal edildi.
Bazı köylerde sadece yaz veya kış mevsiminde ikamet edilmiş ve birçoğunda tüm yıl boyunca ikamet edilmiştir. Yerleşimler özellikle sonbahar ve kış aylarında kalabalıklaşmıştır. Sonbaharda çatıları onarmışlar ve yeni konutlar inşa etmişler, kışın büyük hayvanlar için ortak avlar düzenlemişlerdir: yabani atlar, bizon, saygalar. Zengin avcılık ve iyi barınma, zorlu bozkır ikliminde hayatta kalmanın bir garantisiydi.
Bu dönemin en büyük, uzun süreli ve dört mevsim yerleşimi, kuzey Kazakistan’daki Iman-Burluk bozkır nehri kıyısında keşfedilmiştir. Arkeologlar bu yerleşime Botay adını verdiler. Bir zamanlar yaklaşık 8 hektarlık bir alanı kaplayan iki yüzden fazla konut vardı. Yerleşim MÖ 4. ve 3. yüzyıllar arasında kurulmuş ve en az 100 yıl boyunca varlığını sürdürmüştür.
Vadideki dere boyunca ilk konutlarını inşa etmeye başladılar. Güney tarafında küçük bir köy, bir bozkır nehrinin dik bir kıyısı ve kuzeyden ormanlık tepeler tarafından korunuyordu.
Yıllar geçti ve köyün nüfusu arttı ve eski konutlara yenileri eklendi. Üç düzine kadar binanın bulunduğu orijinal “mahalleler” oluşturuldu. Aralarında 8 m genişliğe ve 50 m uzunluğa kadar “sokaklar” uzanıyordu.
En küçük konut 20 metrekarelik bir alana sahipti ve en büyüğü – 75 metrekareydi. Yerdeki merkezde genellikle ocak için bir girinti vardı. Genellikle yakınlarda başka bir ocağın izleri vardı. Muhtemelen en soğuk kışlarda daha fazla ısınma için hizmet veriyordu. Ocaklar sadece ısıtma için değil, aynı zamanda yemek pişirme ve çömlek yakma için de hizmet veriyordu.
Odanın derinliklerinde, duvarın altında genellikle yiyecek depolamak için bir çukur kiler vardı.
Buluntuların çoğu ocağın yakınındaki zeminde, girişin karşısındaki tarafta veya kil duvarlardaki oyuklarda bulunmuştur. Yani, eski sakinler zamanlarının çoğunu ocakta geçirmişler ve ev aletlerini duvarların oyuklarında saklamışlardır. Girişin solunda ve sağında kalan alan uyumak için yataklarla doludur.
Botay yerleşiminin keşfedilen kısmında taş baltalar, çakmak taşı ve jasper uçları, kazıyıcılar, deliciler, matkaplar ve daha birçok aletten oluşan bir koleksiyon toplanmıştır. Kaplar yüzlerce seramik parçasından restore edilmiştir. Yerleşimin sadece incelenen kısmında (toplam alanın %10’u) 133 bin atın kemikleri bulunmuştur. Ayrıca konutların zemininde ve çevresinde tilki, kurt, köpek, bizon, geyik, ayı, kunduz ve diğer hayvanların kemikleri iyi korunmuştur.
O zamanlar, nüfus zaten inançlar ve ritüeller oluşturmuştu. Bu, bir at veya köpeğin kafatasının gömüldüğü bazı konutların girişindeki “eşik” altındaki buluntularla kanıtlanmaktadır. Ve bazen ikisi birlikte. Atın iyi bir avın sembolü olması ve köpeğin konutun hayalet gibi bir koruyucusu olması muhtemeldir.
Evlerden birinde bir duvar oyuğunda, arkeologlar kırmızı kille kaplı bir insan kafatası buldular. Belki de kabile üyelerinin taptığı bir şamanın kafatasıydı. Bir insanın hayatı boyunca bu kafatasında üç delik açılmıştır.