Sibirya'nın ücra köylerinde yaşayanlar doktoru tren vagonunda görüyor.
Bu trenin gelişini bekleyenler, hastalar ve yaralılar... Hani, Stanovoy Dağları'nın karlı dorukları arasına sıkışmış 742 nüfuslu bir köy. İnsanlar betonarme binalardan çıkıp demiryolu boyunca toplanmış. Hepsi tedavi peşinde. Sarhoşken merdivenden düşüp ayak bileklerinin ikisini de kırmış bir adam tedavi için bekliyor. Köyün tek okulunun öğretmeni, bir ay önce apandisit olan ve şans eseri, bir yük treniyle en yakın yerleşime yetiştirilen 14 yaşındaki kızının kontrolden geçmesini istiyor. (Kızının apandisi, güçbela ulaşılan o üç saatlik mesafede, Çara'da alınmış.)
Gerek onlar gerekse diğerleri... Hepsi, Matvey Mudrov adını taşıyan sağlık trenine binmek istiyor. Temel ekipmanları muayene odaları ve 10-15 doktordan oluşan bu gezici klinik, Hani'nin can damarı. Rus Devlet Demiryolları tarafından işletilen ve adını 19. yüzyılda Rusya'da klinik uygulamaların yaygınlaşmasında önemli bir rol oynayan Matvey Mudrov adlı hekimden alan tren, köyler arasında işliyor. Her bir durakta hasta görmek için bir gün kalıyor ve sonra Rusya'nın uzak doğusunda binlerce kilometre boyunca uzanan raylar üzerinde yoluna devam ediyor.
Hani pek çok açıdan demiryolu hattındaki yerleşimlerin tipik bir örneği: Beş katlı prefabrik apartman bloklarının çevrelediği çakıl kaplı avludan oluşan köy meydanı, terk edilmiş gibi görünüyor. Burada yaşayan insanların cerrahları, uzman doktorları yok. Sadece Sovyet döneminden kalma ekipmanlarla donatılmış küçük bir klinikleri ve diş hekimliği eğitimi almış ama her şeye bakan bir doktorları var. Pek çoğunun görüp görebileceği yegâne uzmanlarsa Matvey Mudrov ile gelenler.
Öğleden sonra Hani'nin tek polis memuruyla yürüyüşe çıkıyorum. 29 yaşındaki Nikolay Kolesnik'in cildi çocuksu denecek kadar pürüzsüz. Öyle açık sarışın ki, saçları yarı şeffaf görünümde. Geçtiğimiz kış gelmiş buraya. Onun gelişinden önce, tam altı yıl boyunca köyün polis memuru yokmuş. Köye gelmesinden bir ay sonra postallarının tabanı açılmış. Yedek ayakkabısı yokmuş. Köyde ya da yakınlarında tek bir giysi mağazası olmadığı için, bir çift almak üzere tam 20 saatlik tren yolculuğuyla bölge başkentine gitmesi gerekmiş.
Ama bu anlattıkları, Hani'nin ücra konumunun Kolesnik'in işi üzerindeki etkisinin yanında neredeyse solda sıfır. Köyde hapishane yok. Dolayısıyla, ciddi suçlar için bile kimseyi tutuklayamıyor. İçkili araba kullanma yasalarını da uygulayamıyor. Bırakın alkol ölçüm cihazını, yasal geçerliliğe sahip bir analiz için tıp teknisyeni bile yok. Ne bir morg, ne de ölüm belgesini imzalamaya yetkili doktor var. Ölüm halinde cesetler rayların kenarındaki eski tuğla depoda, bir patoloji uzmanının trenle gelip alması için bekletiliyor.
Kolesnik yine de burada olmaktan keyif aldığını söylüyor. "Hayat daha basit, insanlar daha kibar ve iş temposu sakin." Yerli halkı seviyor. Köyde dolaşırken onu samimiyetle selamlayanlara bakılacak olursa, halk da Kolesnik'i seviyor.
Ancak Kolesnik'in köye yönelik bu sevgisi herkes tarafından paylaşılmıyor. Kız arkadaşı üç gün önce, yedi yaşındaki kızlarını da alıp köyü terk etmiş. Giderken de, "Buraya ömrüm boyunca bir daha asla gelmem," demiş Kolesnik'e.
Matvey Mudrov, Baykal Gölü ile Amur Nehri arasında uzandığı için Baykal-Amur Demiryolu (BAD) olarak anılan güzergâh boyunca, Hani gibi onlarca köye hizmet veriyor. BAD, 4 bin 300 kilometre boyunca, daha ünlü olan -650 kilometre kadar daha kuzeyden geçen- Trans-Sibirya Demiryolu'na paralel uzanıyor.
1970'lerin sonuyla 1980'lerin başı arasında Sovyet döneminin büyük inşa projelerinden sonuncusu olarak inşa edilen bu demiryolunun -kendisinden önceki diğer örnekler için de geçerli olduğu gibi- amacı, Sovyet mühendisliğinin başarısı ve Sovyet halkının iradesiyle insanın doğayı nasıl fethettiğini sergilemekti. Bu projenin ihtişamı ve ona duyulan inanç, en az demiryolunun kendisi kadar önemliydi.
Devamını National Geographic Türkiye'nin Haziran 2014 sayısında veya iPad Haziran 2014 edisyonunda okuyabilirsiniz.