Yıllar yıllar önce on ikinci yüzyılda Endülüs Krallığı'nda Muhammed İdrisi adında genç bir adam yaşardı. Asil bir ailede büyüyen İdrisi'nin çocukluğu, Fas'ın kıyı şehirlerinden Septe'de geçmişti. Septe'nin havası her zaman serindi, yerle göğün birleştiği ufuk çizgisi belirgin olmadığı için denizin ucu bucağı yokmuş gibi görünüyordu. İdrisi'nin coğrafi şekillere özel bir ilgisi vardı. Dağların ve vadilerin doğal kıvrımlarına, dibi görünmeyen geniş su kütlelerine hayranlık duyuyor, hepsini kafasında resmetmeye çalışıyordu. Gençliğinde gezgin olan İdrisi, hem İspanyol hem de Kuzey Afrika topraklarını gezmiş, maceralarının detaylarını güncesine kaydetmişti. Bir efsaneye göre henüz on altı yaşındayken Kuzey Afrika'dan Anadolu'ya gelmiş, Anadolu topraklarını karış karış gezmişti. O dönemde seyahat etmenin ne denli zorlu olduğu düşünüldüğünde bu, gencecik bir delikanlı için olağanüstü bir başarıydı.
Hayatının ileriki yıllarında İdrisi, Cordoba'da eğitim almak için Avrupa'ya gitti ve arından bir süre Marakeş'in sıcak kumlarında ve Cezayir'in sessiz şehirlerinde yaşadıktan sonra ülkesine geri döndü. Coğrafyaya olan ilgisi sayesinde gezileri sırasında dolaştığı yerlerin haritalarını çıkarıyordu. Çok geçmeden haritalarının ünü, Sicilya Kralı II. Roger'ın kulağına geldi. 1145 yılında Kral, genç haritacıyı huzuruna çağırttı ve ona hayatının fırsatını sundu: Kral'ın sponsorluğunda tüm dünyayı dolaşarak bir dünya haritası çıkaracaktı. İdrisi bu teklifi hemen kabul etti ve yetenekli sanatçılardan oluşan bir ekip kurarak onları dünyanın dört bir yanın aki ülkelere gönderdi; gördüklerini resme ve yazıya dökmelerini emretti.
Sicilya'nın sayısız limanından geçen denizcilerle ve gezginlerle sohbet etti.
Ona yaşadıkları dünya ile ilgili bildikleri her şeyi anlatmalarını istedi ve duyduklarını haritalara döktü. Kendisinden uzun yıllar önce yaşamış harita uzmanlarının haritalarından yararlandı ve gerektiğinde bu haritalar üzerinde değişiklikler yaptı.
Böylece El-Kitab El-Rujari (Kral'a ithaf edilen Roger'ın Kitabı) yavaş yavaş şekillenmeye başladı. Uzak toprakları ve denizleri betimleyen haritalardan oluşan eser, zamanla orta çağ coğrafyasının en güzide kaynaklarından biri hâline geldi. İdrisi haritalarında batıda bulunan Kanarya Adaları gibi küçük ülkelerin yanı sıra doğuda bulunan Hindistan ve Çin gibi büyük ülkelere de yer verdi ve kuzeyde Britanya Adası'ndan güneydeki Afrika kıtasının en ucuna kadar çok detaylı bir harita çıkardı.
İdrisi'nin çizdiği haritalar, günümüzde kullandığımız haritaların aksine baş aşağı resmedilmiş olup, tam üç asır boyunca dünyayı en doğru resmeden harita olarak kabul edildi. İdrisi haritasında yalnızca ülke ve bölge sınırlarına değil, bu ülkeler ve bölgelerde yaşayan halkların kültürel özelliklerine de yer verdi. Hindistan'daki kast sistemini, Çin'in pirinç tarlalarını tüm detaylarıyla betimledi ve İngiltere'deki hava durumu ile ilgili yorumlarını not aldı. Ona göre İngiltere, sonsuz bir kış mevsimi yaşıyordu (ki haklı olduğunu düşünmemek elde değil). Kendisini yalnızca çizimle sınırlamayan İdrisi, dünyanın çevresini ölçmek gibi büyük bir görev de üstlendi ve ekibiyle beraber dünyanın gerçek çevre uzunluğuna çok yakın bir sayı elde etti. Yaklaşık bin yıl önce yaşamış bu harita uzmanı, o yalnızca %8'lik bir hata payı ile hesaplamayı başarmıştı!
İdrisi'nin tüm araştırmalarının bir araya toplanmasını emreden kral, bu çalışmaların 400 kilogram ağırlığında devasa bir gümüş tablete aktarılması için yazmanları görevlendirdi. İdrisi'nin gümüş haritası, yıllar boyunca dünyanın en kapsamlı küresel haritalarından biri olarak kalacaktı. Fakat ne yazık ki bu haritanın sonraki çağlarda denizde kaybolduğu söyleniyor. İdrisi'nin coğrafyaya ve haritacılık bilimine katkıları, bugün bildiğimiz ünlü İtalyan denizci Kristof Kolomb ve Hindistan'a deniz yoluyla ulaşan ilk Avrupalı olan Vasco da Gama gibi geleceğin kâşiflerinin yolunu açtı. İdrisi'nin ve onun olağanüstü çalışmalarının yüzyıllar sonra bile dünyada önemli bir iz bıraktığı açıktır.
İlginç Bilgi:
Arapça’da her soy isim sahibinin geçmişine dair bir ipucu verir. Örneğin Muhammed El-idrisi'nin soyadı, atalarının Hazreti Muhammed'in (s.a.v.) soyundan geldiği iddia edilen İdrisi Hanedanlığı'na mensup olduğunu gösterir. Bir dahaki sefere Arapça bir soy adla karşılaştığında anlamını deşifre etmeye çalışmaya ne dersin?
Kaynak: Dünyayı Değiştiren Sıradışı Müslümanlar