Fotoğraflarda, filmlerde sık sık gördüğümüz İsveç evlerinin güzelliği dikkatinizi çekmiştir. Doğayla bu kadar uyum içerisinde olan evleri özel kılan nedir? Kar yağdığında ortaya çıkan, bahar gelince de yeşilin içerisine kamufle olan bu evlerin tek bir sırrı var: "Falun Madeni"
Benim de bisiklet turum boyunca görmekten hiç sıkılmadığım evlerdi bunlar. Tur sonbahara denk gelince evlerin bakımını yapan, boyayan, bir anlamda kışa hazırlanan insanlara da sıkça rastladım.
Fotoğraf: wikimedia.org
Falu Kırmızısı - Falu Rengi
İsveç evlerinin dış cephelerini ve çatılarını boyayan renge Türkçede falu kırmızısı ya da en çok kullanılan şekliyle "falu rengi" deniyor. Her ne kadar İsveç evleri gibi bir tanımlama kullansam da boyanın etkisi İskandinavya'nın geneline yayılmış durumda. Ayrıca okul, fabrika gibi büyük yapılarda da falun rengini görmek mümkün. "Falu Rödfärg" adlı bir İsveçli tarafından bu isim verilmiş. Bakır içerikli bir boya olan falu kırmızısının en önemli özelliklerini; ucuz ve bol bulunması, çürümeye karşı ahşap malzemeyi koruması ve iyi bir yalıtıma sahip olması olarak sıralayabiliriz. Boyanın içeriğini "Rödmull" bakırın yanı sıra nadir bulunan bir demir tozu, silis ve çinko oluşturuyor. Rengin pigment değeri yüksek olduğu için (%18) özellikle yatay gelen akşam güneşinde renk yoğunlaşarak kontrast sağlıyor ve boya daha parlak bir görünüme sahip oluyor. Boya, ağacın nefes almasını sağlayan açık bir kat yaratıp nemi oluşturuyor ancak aynı zamanda hızlı bir şekilde buharlaşmasına da izin veriyor. Bu durum çürüme riskini en aza indiriyor.
Fotoğraf: wikimedia.org
Falu kırmızısının renk değerine, başka renkler karıştırılarak ulaşmak mümkün değil. Bunun en önemli sebebi pigment değeri. Deneyimli bir İsveçli, boyaya bakarak gerçek olup olmadığını rahatlıkla anlayabilir. Ayrıca İsveçliler falu kırmızısına sadece renk olarak bakmıyor. Onlar için tarihi ve kültürel bir değer aynı zamanda.
Fotoğraf: wikimedia.org
Falun Şehri ve Falun Madeni
Falun, İsveç'in orta-güney kuşağında Stockholm'e 224 km mesafede bulunan bir şehir. Falun Madeni ise şehrin girişinde, yani batısında yer alıyor. Bir zamanlar Avrupa'nın en büyük bakır madeni olma özelliğini taşıyor ve İsveç'in hazine sandığı olarak adlandırılıyordu. Madenden çıkarılan bakır işlenerek dünyanın dört bir yanında kullanılmak üzere kilise çanı, madeni para ve mutfak eşyası haline getirildi. Maden 1992 yılında kapatıldığında, madencilik 1000 yıl boyunca devamlılığını sağlamıştı. Bugünlerde Falun Madeni, UNESCO'nun Dünya Mirası Listesinde yer alıyor çünkü insanlığın tamamı için bir endişe kaynağı olduğu kadar aynı zamanda da önemli bir değer.
Fotoğraf: wikimedia.org
Maden turizm açısından da önem arz ediyor. Ziyaretçiler için turlar düzenleniyor. Maden görevlileri madene girmeden önce size her şeyi anlatıyor. Öyle ki herhangi bir rehber ihtiyacı olmadan madeni gezebiliyorsunuz. Madenin bolca toz toprak barındırması sebebiyle sağlam ayakkabılara ihtiyacınız olabilir. Ayrıca sıkı giyinmelisiniz çünkü içerideki sıcaklık +5° C civarında. Kask temin ediyorlar. Maden ocaklarındaki tur yaklaşık 1 saat kadar sürüyor.
Fotoğraf: wikimedia.org
Madenin içinde olduğu kadar dışında da keşfedilecek çok şey var. Yapımı hakkında bilgi alabilir, Falun Müzesi'ni gezebilirsiniz. Sergiyi gezip, film gösterimini izleyebilirsiniz. Ayrıca ufak maden treni ile "Büyük Çukur" denilen madenin etrafını dolaşma imkanına sahipsiniz. Madeni özel kılan bir özellik de insan eliyle açılan en eski maden olması. Yani madende bakır çıkarılmasının yanında aynı zamanda bir de tarih yatıyor. Falun'a Stockholm üzerinden tren ya da otobüsle ulaşmak mümkün.
Altan Demircan / guneyegiderken.com