Atatürk ve Trablusgarp Savaşı, Mustafa Kemal 1905 yılında kurmay yüzbaşı olarak İstanbul Harp Akademisinde mezun olduktan sonra çeşitli bölgelerde görev yaptı. 13 eylül 1911 yılında Genel Kurmay Başkanlığı 1. Şubeye tayin edildi. Harbiye Nazırı Şevket Paşa, Mustafa Kemal'in İttihat ve Terakki üyesi olduğunu bildiği için, aktif bir görev vermedi.
Trablusgarp Osmanlı devletinin Kuzey Afrika'da kalan son toprak parçasıdır. Trablusgarp 1551 senesinde Osmanlı Kaptanı Derya Sinan Paşa tarafından uygulanan kuşatma ile Malta Şovelyelerinden ele geçirilmiştir.
Trablusgarp Kuzey Afrika kıyılarında bu günkü Libya'nın başkenti olan şehirdir. Trablusgarp Savaşı, (1912) Dünya'da sanayi devriminin getirdiği hammadde ihtiyacının artmasıyla, yeni kaynaklar, yeni sömürü bölgeleri bulma gayreti neticesi ortaya çıkmış bir savaştır. İtalyan'lar Fransız ve İngilizler gibi sömürü elde etmek için arayışlar içindeydi. İtalyan'lar ilk önce Habeşistan'a saldırdılar başarılı olamadılar.
İtalya bölgesel olarak Akdeniz'in kuzeyinde, Trablusgarp ise güneyindedir. İtalya'ya yakınlığı nedeni ile İtalyan'lar gözlerini Osmanlı toprağı olan Trablusgarp'a dikmiştir. Saldırmak için bahane arayan İtalyan'lar; Traplusgarp'ın kendilerine çok yakın olduğunu İtalyan'ın doğal parçası olduğu gibi deli saçması bahaneler uydurdular. İtalyan'lar; İngiliz ve Fransız'lar ile gizli antlaşma yaparak bu savaşa karışmayacaklarını bildirdiler.
Mustafa Kemal ve arkadaşları Genel Kurmay Başkanlığında durumun vahim olduğunu, İtalyan'ların Traplusgarp'a saldırmak üzere olduğunu söyleseler de son derece savunmasız olan Trablusgarp ve Bingazi sancağı saldırılara açık müstakil yerlerdi. Mustafa Kemal ve arkadaşları Osmanlı devletinin buraları savunacak gücü olmadığını biliyordu. Fakat savaşlar sadece elde ki silahlar ile yapılmıyor. İyi bir örgütlenme de etkili bir silah gibiydi.
İtalyan'lar, Osmanlı devletinden Trablusgarp'ı kesin bir nota ile istediler ve ret cevabı aldılar. Gerek Balkanlar da gerekse başka bölgeler de baş gösteren savaş ve kaos nedeni ile Osmanlı hükümeti Trablusgarp'tan askerlerinin büyük bir bölümünü çekmiş ve az bir kuvvet bırakmıştı.
Mustafa Kemal ve arkadaşları gönüllü olarak Trablusgarp'a gitmek istediklerini Genel Kurmay'a bildirdiler. Olumlu yanıt aldılar. Yapılacak şey belliydi. Yerli halktan gönüllü direnişçi bir ordu kurulacaktı. Direnişçi ordu kuruldu ve başarılı da oldu. Trablusgarp üç cepheye bölünmüştü, Mustafa Kemal Derne cephesi komutanıydı. İtalya bu savaşta başarılı olamamış, sadece kıyı şehri olan Traplusgarp kıyılarında kalmıştır. İtalyanlar başarısızlık üzerine Ege denizinde bulunan On iki adalara çıkartma yaptı. Fakat bir süre sonra oradan da def olup gideceklerdi.
Traplusgarp savaşı, Mustafa Kemal'in teşkilatlanma ve kumandanlık yeteneğinde olan üstün başarısını gösterdiği ilk yer olma özelliği taşır. Trablusgarp'a gitmek için sahte pasaport ve gazeteci Mustafa Şerif sahte adıyla 15 ekim 1911'de hareket etmiştir. Yanında kendisi gibi gönüllü Yakup Cemil bey, Naci bey ve Hakkı bey'de vardı. Yolda paraları bitti merkezden 300 lira para istediler. Merkez para olmadığını bildirdi. Para için Enver Paşa ile irtibat kurmaları istendi. Mustafa Kemal'in kefil olduğu bir senet ile 200 İngiliz Lirası bulundu ve devam edildi. Mustafa Kemal yolda hastalandı ve 15 gün hasta yattı. Dünya tarihinde ilk savaş uçağı bu savaşta kullanıldı, aynı zamanda ilk uçakta bu savaşta düştü ve pilotu esir alındı.
Derne'de çarpışmaların şiddetlendiği bir anda İtalyan uçağından atılan bombanın patlaması sonucu bir kireç taşı Mustafa Kemal'in sağ gözüne geldi ve yaralandı. Bir süre Kızılay çadırında tedavi olduktan sonra halkın örgütlenmesi için çeşitli görüşmeler de bulundular. Bu görüşmeler tehlikeli ve risklerle doluydu. Örgütlenme ve teşkilatlanma çalışmalarına devam edildi.