Bir doktor ailesinde büyüdüğüm için, organlar ve hastalıklar hakkında, içinde bulundukları bireyden bağımsız varlıklarmış gibi nasıl ortaya koyabildikleri beni büyüledi. Rajeev Kurapati’nin kitabında bahsettiği gibi, insan vücudunu bir karışım olarak gören bu anlayışın diğer yüzü vardır. Doktor: “Doktorlar ve biyologlar ‘mekanizma’ terimini bir hastalık sürecini veya organik bir işlevi tanımlarken özgürce kullanırlar. Vücudumuzu ‘özellik’ olarak adlandırmak yerine ‘parçalardan’ yapılmış olarak tanımlıyoruz… Hastaları yalnızca tamir edilmesi gereken makineler gibi tedavi etmek, onları tam da bunu hissetmeye zorluyor: taşıma bandı.”
Siddhartha Mukherjee, insan vücudunun bu atomistik görüşünü reddediyor ve son kitabında alternatif bir anlayış öneriyor. Hücrenin Şarkısı. Vücuttaki trilyonlarca hücrenin yanı sıra hücreler ve çevre arasındaki birbirine bağlılığa bakmamız gerektiğini savunuyor. Bu bağlantılarda tıbbi gizemlere cevaplar olabilir. Mukherjee kitapta bu muammalardan bazılarını katalogluyor: Neden depresyonlarını “varoluşsal bir can sıkıntısı” olarak tanımlayan hastalar derin beyin stimülasyonuna tepki vermezken kendilerini “dikey deliklere düşmek” olarak tanımlayanlar genellikle tepki veriyor? Belirli nörodejeneratif hastalıkları olan hastalarda neden kanser riski daha düşüktür?
Mukherjee, biyolojik kavramları şarkılar ve metaforlar aracılığıyla tartışırken, yünlülük yoktur. Vardığı sonuçlara, yaşamın en basit birimi olan hücreyi inceleyerek varır. Araştırması sadece bugün hücreler hakkında bildiklerimizle sınırlı değil, aynı zamanda bu bilginin nasıl ortaya çıktığıyla da sınırlı. 16. yüzyılın sonlarında icat edilen ve sonraki yıllarda hücrenin keşfini sağlayan mikroskobu ele alalım. Hollandalı tüccar Antonie van Leeuwenhoek, mikroskobik gözlemlerini şöyle nitelendirdi: “Gözlerime, bir su damlasındaki binlerce canlının bu görüntüsünden daha büyük bir zevk gelmedi”. Mikroskopist Nicolaas Hartsoeker, spermatozoayı inceledi ve bunların “kafa, eller ve ayaklarla dolu, tamamı origami benzeri bir şekilde spermin kafasına sıkışmış” minyatür insanlar olan homunculi içerdiklerini hayal etti.
Bilimin, bilim adamlarının yavaş yavaş ortaya çıkardığı ebedi bir gerçek olduğu yönünde popüler bir algı var. Covid-19 salgınının ilk günlerinde, birçok insanın sürekli değişen bilimsel tavsiyeler karşısında kafası karışmış, bu da onların bilim adamlarının ne hakkında konuştuklarını bilmediklerine inanmalarına ve şarlatanların güvenle önerdiği, kanıtlanmamış, hatta tehlikeli ilaçları seçmelerine neden olmuştur. .
2020 tarihli bir makalede Gardiyan, fizikçi Jim Al-Khalili şunları yazdı: “İnsanlar koronavirüs hakkında kesinlik arıyor ve bu, bilimsel atılımlara yol açan şeyin tam tersi… Bilimin çalışma şeklini iletmek hiç bu kadar önemli olmamıştı. Siyasette bir hatayı kabul etmek bir tür zayıflık olarak görülür. Hata yapmanın bilginin mihenk taşı olduğu bilimde ise durum tam tersidir. Eski teorileri ve hipotezleri daha yeni, daha doğru olanlarla değiştirmek, bir konuyu daha derinden anlamamızı sağlar.”
DAHA FAZLA OKUYUN: Röportaj: Siddhartha Mukherjee, The Song of the Cell kitabının yazarı
Benzer bir şekilde, Mukherjee, tıbbın evrimini – adımlarla birlikte yanlış adımları – vurgulayarak, bilimsel ilerlemeye doğru tekil bir yörünge kavramını deliyor. Bu farklı yörüngeler, aşılamayı tartışırken en belirgin olanıdır. Ona göre, “aşı öyküsü, ilerici bilimsel akılcılığın öyküsü değil… Tarihi, üstü örtülü söylenti, dedikodu ve mitlerden biridir. Kahramanları isimsiz: ilk çiçek püstüllerini havada kurutan Çinli doktorlar; viral maddeyi haşlanmış pirinçle öğüten ve çocuklara aşılayan Shitala’ya tapanların gizemli mezhebi; en olgun lezyonları fark etmeye gelen Sudanlı şifacılar.” Alıntı yaptığı daha çağdaş bir örnek, “eninde sonunda gerçeğe işaret edecek kadar yanlış bir cevap” öneren kimyager Linus Pauling’e aittir.
Mukherjee’nin komik yanılgıları betimlemesi; kaçırılmış fırsatlar; bilimsel bilgiyi etkileyen sosyal önyargılar; ve başlangıçta görmezden gelinen veya alay edilen ve daha sonra övülen araştırmacılar, neden mevcut tıbbi yaklaşımları yeniden gözden geçirmemiz gerekebileceğini pekiştiriyor. Bu, bu yaklaşımların yanlış olduğu anlamına gelmez – belirli tedavi türleri için yararlı olabilir, ancak diğerleri için o kadar değil. Bir benzetme, kuantum fiziği karşısında Newton fiziği olacaktır. İlki, makroskopik nesneler için geçerlidir ve birçok günlük olguyu açıklar – en ünlüsü, bir elmanın neden ağaçtan düştüğü. Bununla birlikte, küçük parçacıklar veya ışık hızında hareket söz konusu olduğunda ikincisi daha iyi açıklama gücüne sahiptir.
Mukherjee’nin diğer kitapları gibi, Hücrenin Şarkısı son derece kişiseldir. Sadece arkadaşlarının, meslektaşlarının ve hastalarının yaşamlarını ve deneyimlerini değil, aynı zamanda kendisinin – yaşlanmasını, babasının ölümünü ve ardından depresyonla mücadelesini de araştırıyor. Bir dahiliyecinin “hastayı koklamayı unutma” tavsiyesi veya Tibetli bir doktorun arkadaşının nabzını kontrol edip kalp kırıklığı teşhisi koyması gibi, tıbbın sınırlarını aşan anekdotlar da vardır.
Ayrıca Mukherjee, karmaşık bedensel sistemler ve yeni teknolojiler hakkında olağanüstü bir açıklıkla yazıyor, ancak birkaç bölümde, örneğin bağışıklık sisteminin inceliklerini araştırdığı zamanlar gibi, kavrayışımdan kurtuldum. Ancak çoğunlukla, samimi, açık sözlü yazıları, kitabı aydınlatıcı olduğu kadar havadar bir okuma haline getiriyor.
Mukherjee’nin önerdiği paradigma değişikliği, kıkırdayan tıbbi bilmeceleri çözecek mi? Bağlam dışı da olsa onu başka kelimelerle ifade edecek olursak, bilmediğimiz şeyleri bile bilmiyoruz. Ve yanlış oldukları ortaya çıksa bile hipotezlerini araştırmak, tıbbi buluşlar sağlayabilecek hipotezleri formüle etmek için bir adımdır. Ve bilimin güzelliği ve parlaklığı burada yatıyor.
Syed Saad Ahmed bir yazar ve iletişim uzmanıdır.