Binaların çatı altlarında ve saçaklarında, çamurdan ve samandan yapılmış kuş yuvaları görmüşsünüzdür. Bazen, yuvaların bazılarından sesler geldiğini duyarsınız. Hatta bazen, minik gagalar görürsünüz yuvanın içinden ümitle uzanan. Düz bir zeminde böyle bir yapının nasıl tutunabildiği gelir insanın aklına. Orta yaşın üzerindeki çoğu insan, bu yuvaların kırlangıç yuvaları olduğunu hemen söyleyebilir. Sadece kırlangıçlar bu tip yuvalar inşa ederler çünkü.
Kırlangıç, kırlangıçgiller (Hirundinidae) familyasındaki kuş türlerine verilen genel bir isimdir aslında. 2 alt türü vardır: Pseudochelidoninae, Hirundinidae.
Sinekleri avlayarak beslenen kırlangıçlar, havada avlanırlar. Bu pek de kolay değildir, çünkü havada hareket halindeyken, hareket halindeki avı yakalamaya çalışmak, güçlü bir manevra kabiliyeti ve planlama gerektirir. Kuşları uçarken fotoğraflamayı denemiş olanlar, bunun bile ne kadar zor olduğunu hatırlayacaklardır.
Fakat kırlangıçlar avlanmada zorlanmazlar. Kuyruklarının çatallı, kanatlarının ise uzun ve sivri oluşu bu minik canlıların manevra konusunda usta olmalarına sebep olmuştur. Oldukça hızlı uçar, kuyruklarını dümen olarak kullanır, ani dalışlar yaparlar. Yüksüz Avrupa kırlangıcı saatte 39 km hızla uçar.
Boyları 10-24 cm, ağırlıkları ise 10-60 gr arasında değişir. Kanatlarda dokuzar tane, kuyrukta ise genellikle 12 tane ana kuş tüyü yer alır. Erkeklerin kuyrukları genelde daha uzundur.
Yere konmaz, yüksekliklere tünerler. Ön ayak parmakları kökte birleştiği için, badi badi yürüyor gibi görünürler. Çoğunlukla sürüler halinde yaşarlar.
Tüyleri parlak koyu mavi renkli olabileceği gibi, üstü yeşil ve alt bölümleri beyaz veya pas rengi tüylerle kaplı da olabilir.
Yavruları yumurtadan tüysüz ve gözleri kapalı olarak çıkarlar. Tüyleri çıkan yavrular, fazla hareket etmeyen erişkinler gibi görünürler.
Erkek kırlangıçlar yuva yerini seçer, bölgeyi korur ve dişileri çağırırlar. Kırlangıçların hakimiyet bölgesi, koloni halinde yaşayan türlerde dar, kendi başına yaşayanlarda genişdir. Kırlangıçlar hava durumundan ve avcılardan etkilenmeyecek köşeler bularak çamurdan yuvalar inşa ederler. Dişi kuş, erkeğin tükürüğü ile gagasında getirdiği çamuru harç yapar ve saman ve otlarla birleştirerek yuvayı inşa eder. Gagasını mala gibi kullanır. Belki de “Yuvayı dişi kuş yapar” sözü buradan gelmektedir. Yuvanın içini pamukla ve kuş tüyleriyle döşerler. Döşemede bazen kendi tüylerini de kullanırlar.
Kırlangıçlar tek eşlidir. Kırlangıç türlerinin çoğu, günler kısalmaya başladığında Afrika’ya göçer. Göçmeyen kırlangıç türleri yıl boyunca yavruladıkları bölgeye yakın yaşarlarsa da, yavrulama döneminde bölgeyi korumak için daha çok gayret sarfederler. İlk defa yavrulayacak kırlangıçlar genelde doğdukları ve büyüdükleri yerin yakınlarına yavrularlar. Çoğu tür açık arazilerde veya su yakınlarında avlanır.
Kırlangıçlar değişik anlamlara gelen sesler çıkarabilirler. Heyecanlandıklarında, türün diğer fertleriyle anlaşmak için ve bölgeye giren avcıları haber vermek için farklı farklı öterler. Yavrular ebeveynlerinden yiyecek istemek için yalvarma ötüşlerini kullanırlar. Sıkça kullandıkları ötüş tipi basit-bazen müzikal bir cıvıltıdır.
Kırlangıçların kışın Afrika’ya göçtüğünü yukarıda söylemiştik. Onlar yuvalarından ayrılarak göç ettiklerinde, boşalan bazı yuvalara serçeler yerleşir. Kırlangıçlar geri dönene kadar her şey yolundadır: Serçeler “kuş tüyü” yuvalarında mutludurlar.
Kırlangıçlar geri döndüklerinde yuvalarında bu davetsiz misafirlerin bulunduğunu görürülerse, enteresan bir şey yaparlar: Çamur alır, harç karar; yuvanın ağzını kapatırlar. Serçe içeride kalır, kırlangıçlar da kendilerine yeni bir yuva yeri aramak üzere eski yuvalarından ayrılırlar.
Şaşırtıcı değil mi?