Kolesterol nedir?
Kolesterol bir tür lipittir türüdür . Karaciğerinizin doğal olarak ürettiği mumsu, yağ benzeri bir maddeden meydana gelir. Hücre zarımızın oluşumu için çok önem taşır. Bazı hormonlar ve D vitamini oluşumunda görev alır.
Kolesterol suda çözünmez, bu nedenle kanınızdan kendi başına geçemez. Kolesterolün taşınmasına yardımcı olmak için karaciğeriniz lipoproteinler üretir.
Lipoproteinler yağ ve proteinden yapılmış parçacıklardır. Kan dolaşımınızda kolesterol ve trigliseritler (başka bir lipit türü) taşırlar. Lipoproteinin iki ana formu düşük yoğunluklu lipoprotein (LDL) ve yüksek yoğunluklu lipoproteindir (HDL).
Eğer kanınızda çok fazla LDL kolesterol (düşük yoğunluklu lipoprotein tarafından taşınan kolesterol) varsa, yüksek kolesterol teşhisi konur. Tedavi edilmediği takdirde, yüksek kolesterol kalp krizi veya inme gibi çok ciddi problemlere sebebiyet verebilir.
LDL kolesterol veya kötü kolesterol
Yoğunluklu Düşük olan lipoprotein yani LDL genellikle “kötü kolesterol” olarak isimlendirilir.Bu kolestrol arterlere taşınır ve LDL kolesterol seviyesi çok yüksekse, arter duvarlarında birikebilir.
Arterlerin duvarlarında meydana gelen bu duvar oluşumu, kolesterol plak olarak da bilinir. Bu plak arterlerinizi daraltabilir, kan akışınızı sınırlayabilir ve kan pıhtılaşma riskinizi artırabilir . Bir kan pıhtısı kalbinizdeki veya beyninizdeki bir arteri tıkarsa, kalp krizi veya felce neden olabilir.
HDL kolesterol veya iyi kolesterol
Yoğunluklu yüksek olan lipoprotein (HDL) diğer bir ifadeyle “iyi kolesterol” olarak da adlandırılır. Kötü kolesterolün vücudunuzdan uzaklaştırılması için karaciğerinize geri dönmesine yardımcı olur. Sonuç olarak HDL, arterlerde plak oluşmasını önleyerek kötü kolestrol tarafından meydana gelen risklerin azaltılmasına yardımcı olur.
Sağlıklı oranda HDL kolesterol seviyeleriniz olduğu durumda, kan pıhtısı, kalp hastalığı ve inme riski büyük oranda azalır.
Trigliseritler, farklı bir lipid türü
Trigliseritler bir başka lipit türüdür. Kolesterolden farklı yapıdadırlar. Vücudunuz hücreleri ve belirli hormonları oluşturmak için kolesterolü kullanırken, trigliserit enerji kaynağı olarak kullanır.
Vücudunuzun kullanabileceğinden daha fazla kalori tükettiğinizde, bu kalorileri trigliseritlere dönüştürür. ve trigliseritler de yağ hücrelerinizde depolanırlar. Ayrıca trigliseritleri kan dolaşımınızda dolaştırmak için lipoproteinleri kullanır.
Eğer vücudunuza kullanabileceğinden daha fazla kalori alırsanız, trigliserit seviyeleriniz yükselebilir. Bu da, kalp hastalığı ve inme gibi çeşitli sağlık sorunları riskinizi artırabilir.
Kolesterol seviyenizi kontrol ettirmek
Eğer 20 yaşında veya daha da büyükseniz, kolesterol seviyelerinizin en az dört ila altı yılda bir kontrol ettirmelisiniz. Yüksek kolesterol veya kardiyovasküler hastalık için başka risk faktörleri geçmişiniz varsa, doktorunuz kolesterol seviyenizi daha sık test etmenizi isteyebilir.
Doktorunuz toplam kolesterol seviyenizi belirlemek için LDL, HDLve trigliserit seviyenizi ölçmek isteyebilir. Toplam kolesterol seviyeniz kanınızdaki toplam kolesterol miktarıdır. LDL ve HDL kolesterolü içerir.
Tavsiyeler
Gıda etiketlerinizdeki doymuş ve trans yağlara ve ilave şekerlere dikkat edin. Bunlardan ne kadar az tüketirseniz o kadar iyidir. doymuş yağlardan veya şekerlerden aldığınız kalori tüketimi genel kalori alımının ‘unu aşmamalıdır.
Yeterli kolesterol yemek konusunda endişelenme. Vücudunuz tüketip tüketmemeniz yeterli.
Daha sağlıklı, doymamış yağlar yiyin. Tereyağını pişirme sırasında sızma zeytinyağı ile değiştirmeyi deneyin, yağsız et eti satın alın ve patates kızartması veya işlenmiş atıştırmalık yiyecekler yerine fındık ve tohumlarda atıştırın.
Normal kolesterol seviyeleri için
Vücudunuzun düzgün çalışması için bazı LDL de dahil olmak üzere bazı kolesterollere ihtiyacı vardır. Ancak LDL seviyeleriniz çok yüksekse, ciddi sağlık sorunları riskinizi artırabilir.
Kanınızı test ettirdiğinizde doktorlar kolesterolü kolesterol düzeyleri tablosundaki sayılara göre değerlendireceklerdir. Doktorunuz kanınızda bulunan toplam kolesterol seviyesini, HDL, LDL seviyenizi ölçecektir. Daha sonra, rakamlarınızı değerlendirerek kolesterol düşürücü bir ilaç reçete edip etmeyeceklerine karar verirler.
Kkolesterol seviyelerinize ek olarak, tedavi önerileri kalp hastalığı için diğer risk faktörlerini göz önünde bulundurur. Bu risk faktörleri diyabet ve kalp krizi veya inme gibi bir kardiyak olay için tahmini 10 yıllık riskler içerir. Yani “normal” kolesterol seviyenizin ne olduğu, kalp hastalığı için başka risk faktörleriniz olup olmadığına bağlıdır.
Kalp hastalığı için risk faktörleriniz yoksa, LDL’niz 189 mg / dL’den fazlaysa doktorunuzun tedaviyi reçete etmesi gerektiğini önermektedir.
Kolesterol düzeyleri tablosu
Kolestrol seviye ölçümlerinin değerlendirilmesi bu tabloya göre yapılmaktadır.
Ancak, ortalama bir çocuk ve ergen için, Ulusal Kalp, Akciğer ve Kan Enstitüsü kolesterol seviyelerini (mg / dL) aşağıdaki gibi sınıflandırır:
|Toplam kolesterol||HDL kolesterol||LDL kolesterol|
|Kabul edilebilir||170’den küçük||45’den yüksek||110’dan düşük|
|Sınır||170-199||40-45||110-129|
|Yüksek||200 veya üstü||n/a||130’dan yüksek|
|Düşük||n/a||40’tan küçük||n/a|
Yüksek kolesterol semptomları
Çoğu durumda, yüksek kolesterol “sessiz” bir sorundur. Genellikle herhangi bir belirtiye neden olmaz. Birçok insan, kalp krizi veya inme gibi ciddi komplikasyonlar geliştirene kadar yüksek kolesterollerin farkında bile değildir.
Yüksek kolesterol nedenleri
Kolesterol, doymuş yağlar ve trans yağlar bakımından zengin çok fazla yiyecek tüketmek, yüksek kolesterol geliştirme riskinizi artırabilir. bazı sağlıksız yaşam tarzı alışkanlıkları da de yüksek kolesterole seviyenizi artırabilir. Hareketsizlik ve sigara içmektir bu faktörlerin başındadır.
Genetik eğiliminiz aynı zamanda yüksek kolesterol problemi yaşama şansınızıda etkileyebilir. Çünkü Genler ailelerinden çocuklarına aktarılır. Bazı genler vücutta kolesterol ve yağların nasıl işleneceğini yönetirler. Aile bireylerinizde yüksek kolesterol var ise, siz de olma riski daha yüksektir.
Seyrek olarak, yüksek kolesterol riski, ailesel hiperkolesterolemiden kaynaklanır . Bu bozukluk vücudun LDL’yi temizlemesine engel olur.
Diyabet ve hipotiroidizm gibi diğer sağlık problemleri de yüksek kolesterol seviyesini ve buna bağlı diğer komplikasyonlar geliştirme riskinizi artırabilir.
Yüksek kolesterol için risk faktörleri
Yüksek kolesterol problemi yaşama riski bu durumlarda daha yüksek olabilir:
- Aşırı kilolu veya obez olmak
- Sağlıksız bir diyet uygulamamak
- Düzenli egzersiz yapmamak
- Sigara ve tütün ürünleri tüketmek
- Ailede yüksek kolesterol öyküsü varsa
- Diyabet, böbrek hastalığı veya hipotiroidizm var ise
Her yaştan, cinsiyetten ve etnik kökenden insanlar yüksek kolesterole sahip olabilir.
Yüksek kolesterolün neden olabileceği komplikasyonlar
Eğer yüksek kolesterol tedavi edilmez ise, arterlerdee plak birikmesine neden olabilir. ve Zaman içerisinde, bu plak arterleri daraltabilir. Bu duruma ateroskleroz denir.
Ateroskleroz ciddi bir durumdur. Arterlerinizden kan akışını sınırlayabilir. Ayrıca tehlikeli kan pıhtıları geliştirme riskinizi de artırır.
Ateroskleroz, yaşamı çok ciddi manada tehdit eden birçok komplikasyona neden olabilir. örneğin:
- İnme
- Kalp krizi
- Anjin (göğüs ağrısı)
- Yüksek tansiyon
- Periferik vasküler hastalık
- Kronik böbrek hastalığı
- Yüksek kolesterol ayrıca safra dengesizliği yaratarak safra taşı riskinizi artırabilir .
Yüksek kolesterol nasıl teşhis edilir
Doktorunuz kolesterol seviyenizi ölçmek için bir kan testi kullanacaktır. Bu testte; Toplam kolesterol, LDL, HDL ve trigliserit düzeyleriniz değerlendirilecektir.
Doktorunuz bu testi yapmak için kanınızın bir örneğini isteyecektir. Kanınız analizi yapılmak için bir laboratuvara göndereceklerdir. Test sonuçları değerlendirilerek, kolesterol, trigliserit seviyeleriniz değerlendirilecektir.
Kolesterol nasıl düşürülür?
Eğer yüksek kolesterolünüz var ise , doktorunuz size yaşam tarzınızı değiştirmeyi önerebilir. Örneğin, diyetinizde, egzersiz alışkanlıklarınızda veya günlük rutininizin diğer yönlerinde değişiklikler önerebilir. Sigara veya tütün ürünleri içiyorsanız, muhtemelen bırakmanızı tavsiye edecektir.
Ayrıca kolesterol seviyenizi düşürmek amacı ile ilaç veya diğer tedavi yöntemleri önerebilir.
Diyet yoluyla kolesterolü düşürmek
Normal düzeyde kolesterol seviyelerine ulaşmak ve bu sağlıklı kolestrol seviyesini korumak için diyetinizde değişiklikler önerilebilir
Örneğin:
- kolesterol, doymuş yağlar ve trans yağlarda yüksek gıda alımınızı sınırlayın
- tavuk, balık ve baklagiller gibi yağsız protein kaynaklarını seçin
- meyve, sebze ve kepekli tahıllar gibi çok çeşitli yüksek lifli yiyecekler yiyin
- kızarmış yiyecekler yerine pişmiş, ızgara, buğulama, ızgara ve kavrulmuş yiyecekleri tercih edin
- fast food ve abur cuburlardan kaçının
- Kolesterol, doymuş yağlar veya trans yağlarda yüksek gıdalar şunları içerir:
- kırmızı et, organ etleri, yumurta sarısı ve yüksek yağlı süt ürünleri
- kakao yağı, hurma yağı veya hindistancevizi yağı ile işlenmiş gıdalar
- patates cipsi, soğan halkası ve kızarmış tavuk gibi derin kızarmış yiyecekler
- bazı kurabiye ve kekler gibi bazı pişmiş ürünler
- Balık ve omega-3 yağ asitleri içeren diğer yiyecekleri yemek de LDL seviyenizi düşürmeye yardımcı olabilir. Örneğin, somon, uskumru ve ringa balığı zengin omega-3 kaynaklarıdır. Ceviz, badem, öğütülmüş keten tohumu ve avokado da omega-3 içerir.
Kaçınılması Gereken Yüksek Kolesterollü Yiyecekler
Yüksek kolestrol içern gıdalar et, yumurta ve süt ürünleridir. Yüksek kolesterolü düşürmek maksadıyla doktorunuz yüksek kolesterol içeren gıda alımını sınırlandırabilir.
Örneğin, bu gıdalar yüksek seviyelerde kolesterol içerir:
- Kırmızı et yağlı kesim
- Karaciğer ve diğer organ etleri
- Yumurta, özellikle yumurta sarısı
- Tam yağlı peynir, süt, dondurma ve tereyağı gibi yüksek yağlı süt ürünleri
- Doktorunuzun tavsiyelerine bağlı olarak, bu yiyeceklerin bazılarını ılımlı bir şekilde
Kolesterol ilaçları
Yapılan testler sonucu, hekiminiz kolesterol seviyenizi düşürmek maksadı ile ilaç yazabilir.
Sıklıkla reçete edilen ilaçlar Statinler’dir. Stainler karaciğerin daha fazla kolesterol üretmesini engel olur.
Statin örnekleri:
Atorvastatin (Lipitor)
Fluvastatin (Lescol)
Rosuvastatin (Crestor)
Simvastatin (Zocor)
hekiminiz yine yüksek kolesterol rahatsızlığınız için için diğer ilaçları da yazabilir.
Niasin, olestipol (Colestid) veya kolestiramin (Prevalit) Colesevalam (Welchol)
Ezetimibe (Zetia) gibi kolesterol emilim inhibitörleri
Bazı ürünler, vücudunuzun gıdalardan kolesterol emilimini azaltmaya ve karaciğerinizin kolesterol üretimini azaltmaya yardımcı olan bir ilaç kombinasyonu içerir.
Bir örnek, ezetimibe ve simvastatinin (Vytorin) bir kombinasyonudur.
Doğal olarak kolesterol nasıl düşürülür
Bazı durumlarda, ilaç almadan da kolesterol seviyenizi düşürebilirsiniz. Örneğin, iyi bir diyet yapmak, düzenli egzersiz yapmak ve tütün ürünlerinden uzak durmak yeterli olabilir.
Bazı insanlar ayrıca bazı bitkisel ve besin takviyelerinin kolesterol seviyelerini düşürmeye yardımcı olabileceğini iddia etmektedir.
- Sarımsak
- Alıç
- Astragalus
- Kırmızı pirinç mayası
- Bitki sterol ve stanol takviyeleri
- Yulaf kepeği, yulaf ezmesi ve bütün yulafta bulunur
- Psyllium tohum kabuğunda bulunan sarışın psyllium
- Öğütülmüş keten tohumu
Ancak, bu iddiaları destekleyen kanıt düzeyi değişiklik göstermektedir.
Herhangi bir bitkisel veya besin takviyesi almadan önce mutlaka doktorunuzla konuşun. Bazı durumlarda, aldığınız diğer ilaçlarla etkileşime girebilirler.
Yüksek kolesterol nasıl önlenir
Yüksek kolesterol için genetik risk faktörleri kontrol edilemez. Bununla birlikte, yaşam tarzı yönetilebilir.
Yüksek kolesterol geliştirme riskinizi azaltmak için:
- Kolesterol ve hayvansal yağlarda düşük ve lif bakımından zengin besleyici bir diyet yiyin.
- Aşırı alkol tüketiminden kaçının.
- Sağlıklı bir kiloyu koruyun.
- Düzenli egzersiz.
- Sigara içme.
Ayrıca rutin kolesterol taraması için hekiminizin önerilerini de takip etmelisiniz. Eğer kolesterol veya koroner kalp hastalığı riski taşıyorsanız, kolesterol seviyenizi düzenli olarak test etmeniz gerekmektedir.
Yüksek kolesterol için görünüm
Şayet tedavi edilmez ise, yüksek kolesterol çok ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir ve hatta ölüme kadar götürebilir. Bununla birlikte, tedavi bu duruma engel olmanıza yardımcı olabilir ve birçok durumda komplikasyonları önlemenize yardımcı olur.
Yüksek kolesterolünüz olup olmadığını öğrenmek için hastaneye gidip test yaptırmayı ihmal etmeyin. Size yüksek kolesterol teşhisi koyarlarsa, tedavi seçenekleriniz hakkında doktorunuza sorun.
Yüksek kolesterolden kaynaklanan komplikasyon riskinizi azaltmak için sağlıklı yaşam tarzı alışkanlıkları uygulayın ve doktorunuzun önerdiği tedavi planını izleyin. Dengeli bir diyet takip etmek, düzenli egzersiz yapmak ve tütün ürünlerinden kaçınmak, sağlıklı kolesterol seviyelerine ulaşmanıza ve korumanıza yardımcı olabilir. Ayrıca yüksek kolesterolden kaynaklanan komplikasyon riskinizi azaltmaya yardımcı olabilir.