Şistozomiyaz Nedir? Belirtileri ve Tedavi Seçenekleri Nelerdir?
Bu içerik tıp ve sağlık ile ilişkilidir. Sadece bilgi amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bireysel bir tıbbi tavsiye olarak görülmemelidir. Evrim Ağacı'ndaki hiçbir içerik; profesyonel bir hekim tarafından verilen tıbbi tavsiyelerin, konulan bir teşhisin veya önerilen bir tedavinin yerini alacak biçimde kullanılmamalıdır.
- Türkçe Adı Şistozomiyaz
- İngilizce Adı Schistosomiasis
- Latince Adı Schistosomiasis
- ICD B65.9
- Diğer İsimleri Bilharzia
Şistozomiyaz veya diğer ismiyle Bilharyaz; şistozoma veya kan paraziti adı verilen parazitik yassı solucanların neden olduğu, sudan bulaşan, akut veya kronik olarak görülebilen bir hastalıktır. İnsanlardaki şistozoma enfeksiyonlarının büyük bir kısmına Schistosoma mansoni, S. haematobium ve S. japonicum türleri sebep olur. Bu parazitler yaşam döngülerinin büyük bir kısmını tatlı su salyangozlarında geçirirler, bu yüzden şistozomiyaz "salyangoz ateşi" olarak da bilinir.
Salyangozlardan sulara geçen parazitler, larva olarak suya bulaşır ve suyu kirletir. Kontamine su ile temas eden kişilere cilt yolu ile bulaşır ve vücutta erişkin formuna geldikten sonra kan damarlarına ilerleyerek yumurtalarını kana bırakırlar. Kan dolaşımıyla çeşitli dokulara taşınan bu yumurtalar, dışkı ve idrarla atılarak tekrar sulara karışır.
Yeterli hijyenin sağlanamadığı ve temiz suya erişimin zor olduğu bölgelerde şiştozomiyaz sıklıkla görülür. Kadınları ve erkekleri eşit ölçüde etkiler. Yeterli hijyenin sağlanamadığı bölgelerde kontamine tatlı su ile temas sağlayan herkes yüksek risk grubundadır. Aynı zamanda şistozomiyaz sıtmadan sonra Dünya'daki en yaygın parazitler hastalık olarak bilinmektedir.
Belirti ve Bulgular
İlk kez enfekte olan insanlarda çoğunlukla semptom vermeyen şistozomiyaz, enfeksiyon başladıktan ortalama 1-2 ay sonra semptom vermeye başlar. Bulaş cilt yolu ile oluştuğundan enfeksiyondan on iki saat sonra deride kızarıklık ve kaşıntı hissi görülebilir. Deride görülen döküntüler, uyuz gibi diğer döküntü türlerini taklit edebilir. Kanda yumurtaların gittiği bölgelere göre semptomlar da farklılık gösterebilmektedir. Omuriliğe giden kan damarlarında bulunan yumurtalar, felç, nöbet ve titreme gibi semptomlar da gösterebilir. Özellikle sık sık şistozomiyaz olan çocuklarda anemi ve yetersiz beslenmeye bağlı öğrenme güçlükleri görülebilir. Şiştozomiyaz belirtileri, solucanların kendisinden değil vücudun solucanlar tarafından üretilen yumurtalara verdiği tepkiden kaynaklanır.
- Ekinokokkoz Nedir? Köpekler ve Diğer Etçillerin Dışkılarından İnsanlara Bulaşabilen Bu Kistik Hastalık Nasıl Tedavi Edilir?
- Amfibiler için Sessiz Kıyamet: Katil Mantar!
- Manipülasyon Hipotezi ve Paraziter Manipülasyon: Plasmodium Cinsi Sıtma Paraziti, Anopheles Cinsi Sivrisinekleri Nasıl Kontrol Ediyor?
Başlıca görülen belirtileri şu şekilde sıralanabilir:
- Ateş,
- Kanlı diyare,
- Öksürük,
- Deride kızarıklık ve kaşıntı,
- Karın ağrısı
- Kanlı idrar.
Hastalıkla İlişkili Genler, Etken Faktörler ve Risk Faktörleri
Hastalıkla ilişkili en büyük risk faktörleri yeterli hijyenin sağlanamadığı bölgelerdeki kontamine tatlı sularda yüzmek, banyo yapmak ve temas etmektir. Çocuklarda sık tekrarlayan enfeksiyonlar öğrenme güçlüğü dahil olmak üzere birçok kalıcı hasar bırakabilir. Özellikle Afrika, Karayipler, Ortadoğu gibi bölgelerde yaşayan insanlar cinsiyet ve yaş fark etmeksizin risk altındadır. Tedavi edilmemiş şistozomiyaz; karaciğer hasarı, kadınlarda infertilite, böbrek yetmezliği, mesane kanseri, idrar yolu tıkanıklığı ve hamile kadınlarda düşük gibi tablolara neden olabilir. Şistozomiyazlı bireyler, bakteriyemiye neden olan Salmonella türlerine karşı daha duyarlı olabilirler.
Teşhis Yöntemleri
Bu hastalığa tanı konulabilmesi için genellikle idrar ve dışkı örnekleri kullanılır. Şistozomiyaz tanısı için kan örneklerinden de yararlanılabilir, fakat kan örneği incelenmeden önce doğru sonuca ulaşabilmek için kontamine suyla temastan sonra en az 6 hafta geçmiş olması önerilir. Günümüzde tanı için en sık geleneksel parazitoloji yöntemi kullanılmaktadır. Bu tanı yönteminde parazit tespiti için dışkı ve idrar mikroskobisi kullanılır.
Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.
Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.
Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.
Kato Katz yöntemi de en sık tercih edilen tanı yöntemlerinden birisidir. Yüksek düzeyde özgüllük gösterdiği, ucuz ve daha az zahmetli olduğu için sıklıkla tercih edilir. Ayrıca kullanılan her tanı tekniğinde tekniğin duyarlılığı, enfeksiyonun yoğunluğuna ve incelenen dışkı örneklerinin sayısına göre değişkenlik gösterebilmektedir.
Tedaviler veya İdare Yöntemleri
Bilharyazın tedavisi mümkündür. Tedavide antihelmintik ilaçlardan yardım alınır. Şistozomiyaz için en sık kullanılan ilaçlar Praziquantel, Niridazol ve Thiosinamid'dir. Ciltteki kızarıklıklar genellikle uyuz gibi başka hastalıklarla karıştırılmaktadır, bu yüzden doğru tanı konulabilmesi için idrar ve gaita örneklerinin incelenmesi önem arz etmektedir.
Aynı zamanda şistozomiyaz; idrar yolları enfeksiyonu, cinsel yolla bulaşan hastalıklar ve diğer parazitik hastalıklarla da karıştırılabilir. Bu parazitten korunma yolları ise, vaka görülen bölgelerdeki su kaynaklarıyla temastan kaçınmak, filtrelenmiş ya da kaynatılmış su tüketmek ve hijyen sağlamak için bu suları kullanmak şeklinde sıralanabilir. Şistozomiyazın erken dönemlerinde Praziquantelin doğru şekilde kullanılması semptomları hafifletebilir ve uzun vadede gelişebilecek olan inflamasyon ve granülom oluşumunu en aza indirebilir. Eğer ürogenital lezyonlar oluştuysa, oluşan doku hasarının derecesine ve tipine bağlı olarak lezyonlar sadece kısmen geri dönüşümlü olabilir ve bu lezyonların sekelleri de kronik olabilir.
Müddet Tahminleri (Prognoz)
Kontamine su ile temastan sonra ortalama 1-2 ay sonra semptom gösteren bu hastalık eğer erken teşhis edilip tedaviye başlanırsa iyileşebilir. Şistozomiyaz geç semptom verdiği için uygun tedaviye başlanmazsa bazı organlarda hasara sebebiyet verebilir. Karaciğer ve böbrek hasarı ise en çok raporlanan hasarlar arasında yer almaktadır.
Görülme Sıklığı ve Dağılımı (Epidemiyoloji)
Görülme sıklığı açısından ele alındığında Çin, Endonezya, Filipinler, Karayipler, Brezilya, Venezuela, Surinam, Kamboçya, Afrika, Ortadoğu ülkeleri ve Korsika bu hastalığın en çok raporlandığı bölgelerdir. Dünya çapında yaklaşık olarak 230 milyon kişiyi etkilediği bildirilmiştir. Her yıl ortalama 200.000 kişi bu hastalık yüzünden hayatını kaybetmektedir. 700 milyon kişi ise hala enfeksiyon riski altında yaşamaktadır. Antik dönemlerde Bilharyaza sahip kişilerde görülen kanlı idrar semptomu menstrüasyonun erkeklerdeki versiyonu olarak görülmüş ve bunun için kutlamalar ve törenler yapıldığı bildirilmiştir.
Önlem Yöntemleri
Bu asalak solucanların oluşturabileceği enfeksiyonlardan korunmak için yapılması gereken; bu hastalıkların raporlandığı ve sık görüldüğü bölgelerdeki tatlı su kaynaklarına temas etmemektir. Yiyecek ve içeceklerin ambalajlanmış olması önemlidir. Bu sularda yüzmek, bu sularla temas etmiş herhangi bir yiyecek içeceği yemek bulaş riskini arttırır. Şistozomiyazis gıda yoluyla değil cilt yoluyla bulaşır, fakat kontamine bir sıvı veya yiyeceği yiyip içerken dudaklardan veya ağızdan bulaşma gerçekleşebilir.
Etimoloji
Şistozomiyazis adı Yunanca kökenlidir. "Schistos" kelimesi "bölünme" ve "soma" kelimesi "vücut" anlamına gelmektedir.
İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.Soru & Cevap Platformuna Git
- 4
- 3
- 2
- 2
- 2
- 2
- 1
- 1
- 1
- 1
- 0
- 0
- E. K. Lackey, et al. (2023). Schistosomiasis. StatPearls [Internet]. | Arşiv Bağlantısı
- CDC. Cdc - Schistosomiasis - Faqs. (18 Eylül 2020). Alındığı Tarih: 16 Eylül 2023. Alındığı Yer: CDC | Arşiv Bağlantısı
- NIH -NIAID. Schistosomiasis (Bilharzia). (30 Ocak 2020). Alındığı Tarih: 16 Eylül 2023. Alındığı Yer: NIH -NIAID | Arşiv Bağlantısı
- ICD. 2023 Icd-10-Cm Diagnosis Code B65.9: Schistosomiasis, Unspecified. Alındığı Tarih: 16 Eylül 2023. Alındığı Yer: ICD | Arşiv Bağlantısı
- Eliminate Schistosomia. Schistosomiasis. Alındığı Tarih: 16 Eylül 2023. Alındığı Yer: Eliminate Schistosomia | Arşiv Bağlantısı
- Encyclopedia Britannica. Cercaria | Zoology. Alındığı Tarih: 16 Eylül 2023. Alındığı Yer: Encyclopedia Britannica | Arşiv Bağlantısı
- C. H. Dorsey, et al. (2002). Ultrastructure Of The Schistosoma Mansoni Cercaria. Micron (Oxford, England : 1993), sf: 279-323. doi: 10.1016/s0968-4328(01)00019-1. | Arşiv Bağlantısı
- CDC. Cdc - Dpdx - Schistosomiasis Infection. Alındığı Tarih: 16 Eylül 2023. Alındığı Yer: CDC | Arşiv Bağlantısı
- WebMD. Praziquantel Oral: Uses, Side Effects, Interactions, Pictures, Warnings & Dosing - Webmd. Alındığı Tarih: 16 Eylül 2023. Alındığı Yer: WebMD | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 03/12/2023 10:14:09 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/15655
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.