Daha fazlası için youtube kanalımıza abone olup videomuzu izleyiniz.
Devlet Şekilleri: Monarşi-Cumhuriyet
Monarşi
Bir devlette eğer devlet başkanı, bir makama veraset usulüyle yani irsi olarak geliyorsa, bu devletin şekli monarşi, yok eğer başka bir usulle geliyorsa bu devletin şekli cumhuriyettir. Monarşi ile cumhuriyeti birbirinden ayıran en tipik özellik devlet başkanının iktidara geliş usulüdür. Bu itibarla monarşi cumhuriyetin zıddıdır. Cumhuriyet, devlet başkanın seçimle gelmesini ifade etmemektedir, devlet başkanı zorla mı geldi, yoksa seçimle mi, bunun önemi yoktur. Veraset yoluyla gelmediği sürece cumhuriyet olarak görülmektedir. Ancak monarşiyi cumhuriyetten ayıran bu yaklaşım oldukça dar bir yaklaşımdır.
Cumhuriyet
Cumhuriyet, sözcük anlamı ile “cumhuri” kökünde gelmektedir. Yani ulusa ait, ulusa has anlamından türetilmiştir. Bundan yola çıkarak Cumhuriyet kavramını ulusa ait yönetim şeklinde tanımlayabiliriz. Ancak cumhuriyet daha ziyade monarşinin tersi şeklinde ele alınmaktadır. Birde geniş anlamda ele alanlar vardır ki; bu da demokrasi ile aynı anlam taşımaktadır.
Dar Anlamda Cumhuriyet
Dar anlamda Cumhuriyet, monarşinin tersi olarak tanımlanmaktadır. Ünlü Fransız anayasa hukukçusu Leon Duguit, “eğer devlet başkanı bu göreve veraset dışı yollarla geliyorsa, o devlet cumhuriyettir” demektedir. Buna göre Duguit cumhuriyeti, monarşinin karşıtı olarak görmektedir. Buna göre monarşi olmayan her devlet cumhuriyettir. Bu yaklaşım dünyadaki cumhuriyetleri dikkate aldığımızda, epey de realist bir yaklaşım olarak görülmektedir.
Geniş Anlamda Cumhuriyet
Buna karşılık öğretice cumhuriyeti geniş anlamda ele alanlar da vardır. Bunlara göre cumhuriyet, demokratik düzenin temel prensiplerine de aynı zamanda ihtiva ettiğinden demokrasi ile eşanlamlıdır.
Bunun bilinen en meşhur savunucusu Fransız anayasa hukukçusu Maurice Hauriou’dur. Ona göre cumhuriyet, tamamen seçime dayanan bir hükümet şeklidir. Hauriou’ya göre cumhuriyet, seçilmiş yöneticilerin ömür boyu değil, sadece belirli bir zaman içinde görevde kalmasını gerektirir. Kısacası, Hauriou’ya göre cumhuriyet, etkin makamların belirli bir süre için seçimle oluşturulmasıdır
Üniter Devlet ve Bileşik Devlet Şekilleri
Devletlerin bir diğer ayırımı yapıların göredir. Yapılarına göre devletler üniter devletler ve bileşik devletler diye ikiye ayrılırlar. Üniter devletlere basit ya da tek devlet de denmektedir. Merkezin katılığına göre merkezi ve adem-i merkezi devletler diye ikiye ayrılmakla birlikte, bu da katı bir ayrım değildir. Ancak bileşik devletler devlet birlikleri de devlet toplulukları diye ikiye ayrılmaktadırlar. Devlet birlikleri şahsi birlik ve hakiki birlik diye ikiye, devlet toplulukları ise konfederasyon ve federasyon diye ikiye ayrılmaktadırlar.
Üniter Devlet
Dünyada en yayın devlet türlerinden biri üniter devlettir. Özellikle klasik demokrasileri esas alarak; Türkiye, Fransa, Danimarka, İngiltere, İrlanda, İspanya, İsrail, İtalya, İzlanda, Hollanda, Japonya, Lüksemburg, Norveç, Portekiz, Yunanistan gibi devletlerin üniter devlet olduğunu görmekteyiz.