

Kuşların Üst Gagasında: "Doğal Manyetometre"
Kuşların üst gagasındaki demir içeren kısa sinir kolları, sadece manyetik alan çizgilerini gösteren manyetik pusula görevi yapmıyor. Aynı zamanda Dünya’nın manyetik alan vektörünü ölçmek için bir manyetometre gibi çalışıyor. Birkaç yıl önce nörobiyoloji uzmanı Dr Gerta Fleissner ve eşi Prof.Dr Günther Fleissner bu yapıları posta güvercinlerinde keşfettiler. Bu uzmanlar başlıca demir oksitlerini tanımlayan deneysel fizikçi Dr Gerald Falkenberg ile birlikte çalıştılar. Araştırmayı yürüten Gerta Fleissner şunları söylüyor:
"Posta güvercinlerine hücre içinde demir içeren farklı bölümler ile birlikte dentrit sistemlerini gördükten sonra, diğer kuş türlerinde de benzer bir dentrit sisteminin olup olmadığını sorgulamaya başladık."
Bu esnada araştırmacılar, çeşitli kuş türlerinin gagasındaki benzer aday yapıları tanımlayabildiler. DESY’deki X-ışını flerosansı ölçümleri, bu sinir dentritlerindeki demir oksitlerin özdeş olduğunu gösterdi. Bu bulgular online bülten "Plos One"da yayınlandı. Gerta Fleissner sözlerine şöyle devam ediyor:
"Merkezi sinir sisteminde manyetik harita oluşturan 500 den fazla dendrit, manyetik alan bilgisi kodluyor. Açıkçası kuşların uzun mesafeli oryantasyonlarında bu manyetik haritayı kullanıp kullanmaması önemli değil. Kızılgerdan, çalıbülbülü gibi göç eden kuşlarda olduğu gibi evcil tavuklarda da böyle bir donanım olabilir.. Bu bulgular şaşırtıcıdır, kuşların farklı bir yaşam tarzı var ve çeşitli oryantasyon(uyum sağlama) görevlerinide yerine getirmeleri gerekir. Posta güvercinleri, bırakıldıkları farklı yerlerden evlerine dönecek şekilde eğitilmişlerdir."
Gerta Fleissner, bu bilimsel keşif için proje lideri Gerald Falkenberg ile çalıştıklarını vurguluyor ve buluşu şu şekilde açıklıyor:
"Tatmin edici bir kanıt sağlamak için binlerce farklı kıyaslamalı ölçüm gerçekleştirildi. Ardarda gerçekleştirilen fizikokimyasal analizler temel alınarak, demir içeren sıcak bölgeyi tanımlamak için gaga dokusu mikroskop altında incelendi. DESY’de çeşitli elementlerin dağılımı ve miktarı yüksek çözünürlüklü X-Ray aygıtları tarafından topografik olarak haritalandı. Burada gaga dokusu tahrip edilmeksizin incelendi ve dentrdlerle birlikte demir bileşiklerinin doğal yapısı detaylandırıldı."
Dentritlerdeki özelleşmiş demir bileşikleri, lokal olarak Dünya'nın manyetik alanını güçlendiriyor ve böylece ana reseptör potansiyelini indüklüyor.500 den daha fazla olan dentritlerin herbiri muhtemelen manyetik alanın bir yönünü kodluyor. Kuşların beynine yönlendirilen ve burada yeniden düzenlenen bu çok çeşitli veriler, uzaysal oryantasyona olanak sağlayan tıpkı manyetik bir harita gibi iş görüyor. Bu manyetik haritayı kullanıp kullanmadıkları tamamen kuş türlerine ve onların o andaki güdülerine bağlıdır. Çeşitli davranışsal deneyleri gözlemleyen Prof. Wolfgang Wiltschko’a göre; göç eden kuşlar, yalnızca göç hareketliliğinde manyetik uyum gösteriyorlar. Prof. Wiltschko, kuşların manyetik alana göre yön bulduğunu keşfetmiş. Wiltschko ve ekibi manyetik pusula ve manyetik harita duyularının farklı mekanizmalara bağlı olduğunu ve farklı yerlerde oluştuğunu öne sürüyor. Manyetik pusula, gözde bulunur ve manyetik harita için gerekli olan manyetometre gagada uzanır. Günther Fleissner, son olarak şunları söylüyor:
"Yeni yayınlanan sonuçlar, demir içerikli manyetoreseptörlerin kan, beyin ve kafatası gibi organizmanın her yerine rastgele yayılmış olduğuyla ilgili eski mitleri değiştirecek. Bu açık ve çoğaltılabilir bilgiler ,manyetik alan algısı ve onun navigasyonel ipucu olarak kullanılması arasındaki birçok bilinmeyeni aydınlatmak için kullanılacak deneysel projeler için temel olabilir."
Güncelleme: 12/04/2010
Kaynak: "Natural 'Magnetometer' in Upper Beak of Birds?", sciencedaily, çev. Şerife Bayraktar, yaklasansaat.com, 26/02/2010.