2 Gözlem ya da deneme sonucu elde edilmiş sonuçların, raslantıya bağlı olup olmadığının incelenmesinde kullanılan istatistiksel yöntemlere HİPOTEZ TESTLERİ denir.Sonuçların raslantıya bağlı olup olmadığı,kitle parametreleri (ortalama,varyans,..) üzerine kurulmuş hipotezlerin test edilmesi ile yapılır.2
3 Ayakta ya da oturarak çalışma varis oluşumunu etkiler. Farklı iki ilaç(A,B) kullanan iki grupta kan pıhtılaşma zamanları farklı mıdır?Günde en az yarım saat düzenli egzersiz yapan 50 yaş üstü yetişkinlerde yüksek tansiyon görülme sıklığı 0.10’ dan düşüktür.Kan ve kan ürünleri ile çalışan hastane personelinde hepatit B görülme sıklığı 0.15’den büyüktür.Ayakta ya da oturarak çalışma varis oluşumunu etkiler.3
4 Kolestrol ortalaması 190, standart sapması 45 olan 100 kişilik bir örneklem, kolestrol yönünden normal kabul edilebilir mi?Bu örnekte eğer; kolestrolü normal kabul edilen kitlenin ortalaması 180, standart sapması 58 ise istatistiksel hipotez testi, yukarıdaki örneklemin böyle bir kitleden seçilme şansının incelenmesidir.4
5 Kan ve kan ürünleri ile çalışan 100 hastane personelinin yapılan test sonucu 23 ‘ünde hepatit B pozitif bulunmuştur. Bu bilgilerle kan ve kan ürünleri ile çalışan hastane personelinde hepatit B pozitif olanların oranının %15’ den büyük olduğu söylenebilir mi?Bu örnekteki soruya, incelenen örneklemin pozitif hepatit B görülme oranı 0.15’den büyük bir kitleden çekilme şansını inceleyen bir istatistiksel hipotez testi kullanılarak yanıt verilebilir.5
6 Çalışma pozisyonunun varis oluşumu ile ilişkisini incelemek üzere yapılan bir çalışma sonucu aşağıdaki gibidir.Bu bilgilerle ayakta çalışanlarda varis oluşumu daha fazladır denebilir mi?Yukarıdaki soruya, iki grubun varis oluşumu sıklığı yönünden aynı kitleden çekilme şansını inceleyen bir istatistiksel hipotez testi sonucuna bakılarak yanıt verilebilir.6
7 Verilen örneklerin tümünde incelenmek istenen, kitle ortalaması (ları) ya da kitle oranı(ları) üzerine kurulmuş hipotezlerdir.Hipotez testlerinde iki hipotez vardır.Birincisi, H0 ile gösterilen yokluk hipotezi,İkincisi H1 ile gösterilen karşıt (seçenek) hipotezdir.İstatistiksel hipotez testlerinin tümü H0 hipotezinin doğru olduğu varsayımı altında gerçekleştirilir.7
8 : Anlamlılık Düzeyi Test Sonucu H0 Gerçekte H0 Doğru Yanlış Kabul İstatistiksel hipotez testlerinde iki tür yanılgı vardır.Test Sonucu H0Gerçekte H0DoğruYanlışKabulDoğru KararII. Tür Yanılgı ()RedI. Tür Yanılgı () : Anlamlılık Düzeyi1- : Testin Gücü8
9 İstatistiksel hipotez testlerinde I İstatistiksel hipotez testlerinde I. tür yanılgı test sonucunda hesaplanır (p) ve önceden belirlenmiş değeri ile karşılaştırılarak karar verilir.Bu durumda I. tür yanılgının gerçekleşen (hesaplanan) değeri, (p) ve öngörülen en büyük (sınır) değeri dır.Eğerp < ise H0 red edilir. Bunun anlamı, H0 ‘ı red etmekle gerçekleşen yanılgı öngörülenden küçüktür.p > ise H0 kabul edilir. Bunun anlamı gerçekleşen yanılgı öngörülenden küçük olmadığı için H0 reddedilemez.9
10 Parametrik Olmayan Hipotez Testleri Parametrik HipotezTestleriParametrik Olmayan Hipotez TestleriÖrneklem(ler) rasgele olmalıdır.Gruplar bağımsız olmalıdırKitle normal dağılmalıdır.Değişken sürekli olmalıdır.Denek sayısı 10’ dan büyük olmalıdır.Kitlenin normal dağılması gerekmez.Değişken türü önemli değildir..Denek sayısı kısıtlaması yoktur10
11 Parametrik olmayan testler, parametrik testlere seçenek olarak kullanılır. Çoğunlukla da kitlenin normal dağılma koşulunu sağlamadığı durumlarda kullanılır.Kitle normal dağıldığı halde örneklemdeki denek sayısının az olması da parametrik olmayan testleri kullanma nedeni olabilir.Parametrik testler, kitle ortalaması, oranı, standart sapması üzerine kurulmuş hipotezleri test ederken; parametrik olmayan testler ortanca yada örneklem(ler) dağılımı(ları) üzerine kurulmuş hipotezlerin test edilmesi işlemlerini içerir.11
12 Hipotez Testi Aşamaları. I. Aşama. Ho Hipotezinin Belirlenmesi ve Formüle edilmesiH0 hipotezi, kitle parametrelerinin belirli bir değere eşitliği üzerine kurulmuştur. Örneğin,ÖrnekKolestrol ortalaması 190, standart sapması 45 olan 100 kişilik bir örneklem, kolestrol yönünden normal kabul edilebilirmi?12
13 Kolestrolü normal kitlenin ortalaması 180 standart sapması 58 ise Bu örnekte öncelikle kolestrolü normal kitlenin parametrelerinin bilinmesi ya da belirlenmesi gerekir.Kolestrolü normal kitlenin ortalaması 180 standart sapması 58 iseÖrneklemin çekildiği kitlenin ortalamasının 180 olup olmadığını incelemek gerekir. Bu durumda,Biçiminde formüle edilir.13
14 biçiminde formüle edilir. II. Aşama.H1 Seçenek Hipotezinin Belirlenmesi ve Formüle edilmesiHo hipotezi, örneklemin kolestrolü normal bir kitleden çekildiği olduğuna göre H1 seçenek hipotezi Ho’a karşıt olarak örneklemin kolestrolü normal olmayan bir kitleden çekildiği biçiminde olacaktır.Bu durumda kolestrolü normal olmayan kitlenin tanımlanmasına gerek vardır.Örneklemin çekildiği kitlenin ortalamasının 180 olmaması bunun için yeterlidir. Seçenek hipotez,biçiminde formüle edilir.14
15 biçiminde formüle edilmeliydi ya da Eğer kolestrolü normal olmayan kitle ortalaması 180’ den büyük olarak tanımlansaydı hipotez takımı,biçiminde formüle edilmeliydi ya daEğer kolestrolü normal olmayan kitle ortalaması 180’ den küçük olarak tanımlansaydı hipotez takımı,biçiminde formüle edilecekti.15
16 İki Yönlü Tek Yönlü Tek Yönlü Araştırıcı amacına ya da tanımlamalarına uygun olarak yokluk hipotezine karşıt olarak üç farklı seçenek hipotez kullanabilir.İki YönlüTek YönlüTek Yönlü16
17 ile karşılaştırılıken H1 seçenek hipotezinin iki ya da çok yönlü olması test sonucu karar verilme koşullarında farklılık yaratır öyleki :H1 seçenek hipotezinin iki yönlü olması I. Tür hata ‘nın ikiye bölünmesini gerektirir.Bunun nedeni H1 hipotezinin iki yönlü seçilmesi yanılgının her iki yönde öngörülmesi demek olacağından toplam I. Tür yanılgı olasılığı olarak tanımlanan ’nın heriki yönde /2 olarak tanımlanmasını gerektirir.H1 hipotezi tek yönlü iken gerçekleşen I. Tür yanılgı p ile karşılaştırılıkenH1 hipotezi iki yönlü iken gerçekleşen I. Tür yanılgı p/2 ile karşılaştırılır.17
18 Test İstatistiğinin Belirlenmesi III. Aşama.Test ölçütünün belirlenmesiTest Ölçütü,Test İstatistiğinin BelirlenmesiI. Tür Yanılgının miktar olarak (0.05, 0,01 gibi)BelirlenmesiBelirlenen I. Tür Yanılgıya Bağlı Olarak H0Hipotezi için Kabul ve Red Bölgelerinin Saptanmasıİşlemlerinden oluşur.18
19 Bu işlemler içinde Test İstatistiği Ho hipotezinin red ya da kabul edilmesinde yararlanılacak bir rasgele değişkendir öylekiHo hipotezinin doğru olduğu varsayımı altında o kitleden seçilecek olası tüm örneklemlerdeki ilgili parametre dağılımını temsil eden bir değişkendir.olduğundanÖrneğimizdeOrtalaması 180 olan kitleden n =100 olan olası tüm örneklemlerin ortalamalarına ilişkin dağılımı temsil eden değişkendir.19
20 Kitle varyansı 2 bilindiğinde ortalaması =180 ve varyansı Örneğin ortalaması 180 olan ve normal dağıldığı bilinen bir kitleden n =100 olan olası tüm örneklemler çekildiğinde; bu örneklemlerin ortalamalarıKitle varyansı 2 bilindiğinde ortalaması =180 ve varyansıbir normal dağılım gösterir.Bu durumda önceki bilgilerimizden örneklem ortalamalarından hesaplanandeğişkeni standart normal dağılım gösterir.Z değişkeni örneğimizdeki test istatistiği dir.20
21 I. Tür Yanılgının miktar olarak (0.05, 0,01 gibi) Belirlenmesi I. Tür Yanılgı H0’ın doğru olması halinde Ho’ın red edilmesi olasılığı olduğuna göre oldukça küçük ; başlıkta belirtildiği üzere( 0.05, 0.01 gibi) seçilmelidir.I. Tür Yanılgı ’nın en çok kullanılan değeri 0.05 dir.Belirlenen I. Tür Yanılgıya Bağlı Olarak H0 Hipotezi için Kabul ve Red Bölgelerinin Saptanmasıtest istatistiğinin dağılımı standart normal dağılım olduğundan grafiği,21
22 /2=0.025 /2=0.025 Kabul Bölgesi 22 IV. Aşama. -1.96 1.72 1.96 1.721.96Red BölgesiRed BölgesiIV. Aşama.Test İstatistiğinin HesaplanmasıKolestrolü normal kitlenin standart sapması 58 olarak bilindiğindenTest istatistiği22
23 V Aşama.Karar ve yorumlamaBelirlenen kabul ve red bölgelerine göre karar verilir. Karar için değişik yollar kullanılabilira ) Grafiksel olarak1.721.96-1.96Kabul BölgesiRed Bölgesi /2=0.02523
24 b) Test istatistiğinin hesaplan ve kritik değerini karşılaştırarak Test istatistiğinin hesaplan değeri 1.72Test istatistiğinin kritik değeriKoşulunu sağlayan Z/2 değeridir.Bu değer önceki bigilerimizi kullanarak Z tablosundan bulunurBu değer Z/2 = 1.96 dır. Bu durumda karar,Biçiminde verilir.24
25 c) I. Tür yanılgının gerçekleşen değerini /2 ile karşılaştırark I. Tür yanılgının gerçekleşen değeri pBiçiminde z tablosundan bulunur..Bu durumda karar,Biçiminde verilir.P=0.043 bulunduğundan H0 kabul edilir. .25
27 Kitle OrtalamasınınAnlamlılık Testi TEK ÖRNEKLEM TESTLERİKitle OrtalamasınınAnlamlılık TestiBu test, eldeki örneklemin belirli bir kitleden çekilip çekilmediğinin ya da başka deyimle belirli bir kitleye ait olup olmadığının incelenmesi amacı ile kullanılır. Buradaki belirli kitle, ortalaması ya da hem ortalaması hem varyansı bilinen kitleyi tanımlar.Örneğin; kolestrol ortalaması 190 standart sapması 45 olan 100 kişilik çalışma örnekleminin ortalaması 180, standart sapması 58 olan bir kitleye ait olup olmadığının incelenmesi bir kitle ortalamasının anlamlılık testidir.
28 Kitle Normal dağılmalıdır. Örneklem rasgele seçilmiş olmalıdır. TEK ÖRNEKLEM TESTLERİKitle OrtalamasınınAnlamlılık TestiKOŞULLARKitle Normal dağılmalıdır.Örneklem rasgele seçilmiş olmalıdır.
29 TEK ÖRNEKLEM TESTLERİ I H0 : m=A H1 : m > A II H0 : m=A Kitle OrtalamasınınAnlamlılık TestiKitle ortalamasının anlamlılık testinde test edilecek hipotezler takımı aşağıdakilerden biri olabilir.IH0 : m=AH1 : m > AIIH0 : m=AH1 : m < AIIIH0 : m=AH1 : m ATek YönlüTek Yönlüİki YönlüTek yönlü testlerde yanılgı tek yönde, iki yönlü testte yanılgı iki yönde öngörüldüğünde, H0 hipotezinin kabul ya da red bölgeleri farklı olur. Araştırıcı testin tek ya da iki yönlü olacağına amacına bakarak karar verir.
30 TEK ÖRNEKLEM TESTLERİKitle OrtalamasınınAnlamlılık TestiKitle ortalamasının anlamlılık testinde daha önce belirtilen koşullar sağlandığında yararlanılacak test istatistiği, n örneklemdeki denek sayısını göstermek üzereKitle varyansı(2) bilindiğindeKitle varyansı bilinmediğinden30n<30
31 TEK ÖRNEKLEM TESTLERİ Kitle OrtalamasınınAnlamlılık Testi Z Dağılımı Ortalaması m=0 ve varyansı s2=1 olan dağılımdırt Dağılımı Ortalaması m=0 ve varyansı s2>1 olan dağılımdır
32 Z istatistiği için TEK ÖRNEKLEM TESTLERİ H1 Tek Yönlü H1 İki Yönlü Kitle OrtalamasınınAnlamlılık TestiZ istatistiği içinH0 Kabul ve Red BölgeleriH1 Tek YönlüZ/2/2H1 İki Yönlü-Z/2Z/2
33 t istatistiği için TEK ÖRNEKLEM TESTLERİ H1 Tek Yönlü H1 İki Yönlü Kitle OrtalamasınınAnlamlılık Testit istatistiği içinH0 Kabul ve Red BölgeleriH1 Tek Yönlüt,n-1/2/2H1 İki Yönlü-t/2,n-1t/2,n-1
34 0.5 - TEK ÖRNEKLEM TESTLERİ Kitle OrtalamasınınAnlamlılık Testi Z Tablosu0.5 -
35 TEK ÖRNEKLEM TESTLERİKitle OrtalamasınınAnlamlılık Testi
36 Z > Za ya da Z > Z /2 t > ta ya da t > tα/2 H0 Red TEK ÖRNEKLEM TESTLERİKitle OrtalamasınınAnlamlılık TestiH0 için kabul ve red kriterleriZ > Za ya da Z > Z /2t > ta ya da t > tα/2H0 RedZ < Zα ya da Z < Zα/2t < ta ya da t < tα/2Ho KabulP < a ya da P < a/2Ho RedHo KabulP > a ya da P > a/2
37 TEK ÖRNEKLEM TESTLERİKitle OrtalamasınınAnlamlılık TestiP=0,042
38 TEK ÖRNEKLEM TESTLERİ İşaret Testi Kitle ortalamasının anlamlılık testinin parametrik olmayan karşılığıdır.Kitle ortancası üzerine kurulmuş hipotezlerin test edilmesinde yararlanılır.Çalışılan örneklemin çekildiği kitlenin normal dağılım göstermemesi halinde kullanılır.Test işlemleri örneklemdeki denek sayısının n < 25 ve n 25 olmasına göre iki farklı biçimde yapılır.
39 TEK ÖRNEKLEM TESTLERİ İşaret Testi n < 25 olduğundaH0 : Kitle Ortancası = AH1 : Kitle Ortancası > AH0 : Kitle Ortancası = AH1 : Kitle Ortancası < AH0 : Kitle Ortancası = AH1 : Kitle Ortancası Aİşlemler :Örneklemdeki değerler Xi olmak üzere her değer içinXi-A > 0 için (+) Xi-A < 0 için (-) işareti verilip Xi-A = 0 olanlar analizden çıkarılır ve denek sayısı o kadar azaltılır.Test İşlemi :k, enaz sayıda gözlenen işaret sayısı ve n, denek sayısı olmak üzereişaret test tablosundan elde edilen k değeri kullanılarak yapılır.k >k ak>k/2k <k aK<k/2H0 RedH0 Kabul
40 TEK ÖRNEKLEM TESTLERİ İşaret Testi n 25 olduğunda Test İşlemleri içinİstatistiğinden yararlanılır. Test KriterleriP < a ya da P < a/2P > a ya da P > a/2H0 RedH0 KabulZ > Za ya da Z > Za/2Z < Za ya da Z < Z/a/2H0 RedH0 Kabul
42 TEK ÖRNEKLEM TESTLERİ İşaret Testi Zihinsel özürlü yaş arasında 14 çocuk için elde edilen bağımsız iş görme testine ilişkin skorlar aşağıdadır. Bağımsız iş görme yönünden orta kategoriye ilişkin kitle ortancası 7 olduğuna göre bu grup orta kategoride kabul edilebilirmi?3, 3, 3, 4, 4, 5, 6, 6, 6, 7, 7, 8, 8, 8Örneklem Ortancası =6H0 : Ortanca= H1: Ortanca ≠ 7(-) Sayısı =9 (+) Sayısı = Denek sayısı (n)=14-2=12k=3, n=12 ve =0.05 için
43 TEK ÖRNEKLEM TESTLERİİşaret Testik0.05 = 10k=3 < 10Ho kabul
44 TEK ÖRNEKLEM TESTLERİ İşaret Testi Örnek 1 deki problemde 25 kişi incelenmiş olsaydı bağımsız iş görme yönünden orta kategoriye ilişkin kitle ortancası 7 olduğuna göre bu grup orta kategoride kabul edilebilir mi?3, 3, 3, 3, 3, 3, 4, ,4, 4, 4, 4, 5, 5, 5, 6, 6, 6, 7, 7, 7, 8, 8, 8, 8, 9Örneklem Ortancası =5H0 : Ortanca= H1: Ortanca ≠ 7(-) Sayısı = 17 (+) Sayısı = 5 (k=5) Denek sayısı (n)=25-3=22P=0.005 < 0.025Kitle Ortancası 7 kabul edilemez
45 TEK ÖRNEKLEM TESTLERİ Kitle Oranının Anlamlılık Testi Bu test, eldeki örneklemin belirli bir kitleden çekilip çekilmediğinin ya da başka deyimle belirli bir kitleye ait olup olmadığının incelenmesi amacı ile kullanılır. Buradaki belirli kitle, belirli bir özelliğin görülme sıklığının bilindiği kitleyi tanımlar.Bir bölgeden rasgele seçilen 125 yetişkinin 15’inde anemi görüldüğüne göre bu bölgede anemi görülme sıklığı 0.06 dan büyük kabul edilebilir mi ?
46 TEK ÖRNEKLEM TESTLERİ Kitle Oranının Anlamlılık Testi KOŞULLAR Örneklemdeki denek sayısı, n 30 olmalıdırÖrneklem rasgele seçilmiş olmalıdır.
47 TEK ÖRNEKLEM TESTLERİ Kitle Oranının Anlamlılık Testi I H0 : P=A Kitle oranının anlamlılık testinde test edilecek hipotezler takımı aşağıdakilerden biri olabilir.IH0 : P=AH1 : P > AIIH0 : P=AH1 : P < AIIIH0 : P=AH1 : P AI. ve II. Takım tek yönlü, III. Takım iki yönlü test olarak işlem görürTek yönlü testlerde yanılgı tek yönde, iki yönlü testte yanılgı iki yönde öngörüldüğünde H0 hipotezinin kabul ya da red bölgeleri farklı olur. Araştırıcı testin tek ya da iki yönlü olacağına amacına bakarak karar verir.
48 TEK ÖRNEKLEM TESTLERİ Kitle Oranının Anlamlılık Testi Kitle ortalamasının anlamlılık testinde daha önce belirtilen koşullar sağlandığında yararlanılacak test istatistiği, n örneklemdeki denek sayısını, p örneklemdeki görülme sıklığını, P öngörülen kitle görülme sıklığını göstermek üzere
49 TEK ÖRNEKLEM TESTLERİ Kitle Oranının Anlamlılık Testi H0 için kabul ve red kriterleriP < a ya da P < a/2P > a ya da P > a/2H0 RedH0 KabulZ >Za ya da Z > Za/2Z < Za ya da Z < Z/a/2H0 RedH0 Kabul
50 TEK ÖRNEKLEM TESTLERİ Kitle Oranının Anlamlılık Testi Bir bölgeden rasgele seçilen 125 yetişkinin 10’unda anemi görüldüğüne göre bu bölgede anemi görülme sıklığı 0.06 dan büyük kabul edilebilir mi ?p=0.08, P=0.06, n=125H0 : P = 0.06H1 : P > 0.06a=0.05 için Z0.05=1.645 Bu örneklemin çekildiği kitlede anemi görülme sıklığı 0.06’dan farklı değildir.
51 TEK ÖRNEKLEM TESTLERİ Tek Boyutlu Ki-kare Bu yöntem, örneklemdeki denek sayısı n < 30 olduğunda kitle oranının anlamlılık testi yerine kullanılır. Bu yöntemde test istatistiği olarak ki-kare (2) kullanılır. Ki-kare testi kullanılan yöntemlerde karşıt hipotez iki yönlüdür. Bu testi yapabilmek için aşağıdaki tabloya gerek vardır.Bu testi yapabilmek için yandaki tabloda yer alan G1 ve G2 değerlerinin H0 hipotezi-nin doğru olduğu varsayımı altında bulunan B1ve B2 beklenen değerlerine gerek vardır.
52 TEK ÖRNEKLEM TESTLERİ Tek Boyutlu Ki-kare Ki-Kare Tablosu a 0.05 0.01 Ser. Der.a0.050.010.00113,8416,63510,82725,9919,21013,81537,81511,34016,268...3043,77050,89059,703
53 TEK ÖRNEKLEM TESTLERİ Tek Boyutlu Ki-kare Çocuk felci aşılama programında bir bölgedeki aşılama oranının 0.80 olduğu düşünülmektedir. Bu bölgeden rasgele seçilen 25 çocuktan 18’inin aşılanmış olduğu saptandığına göre bölgedeki aşılama oranının 0.80 olduğu söylenebilir mi?=.80 x 25=.20 x 25Bölgedeki aşılama oranının 0.80 olduğu söylenebilir.
To ensure the functioning of the site, we use cookies. We share information about your activities on the site with our partners and Google partners: social networks and companies engaged in advertising and web analytics. For more information, see the Privacy Policy and Google Privacy & Terms.
Your consent to our cookies if you continue to use this website.