Cazın En Büyük Dahilerinden Miles Davis'in Hayat Hikayesi
miles dewey davis iii
26 mayıs 1926 tarihinde alton, illinois, amerika'da doğmuş dahi.
ölüm yıldönümü ise geçen haftaydı: 28 eylül 1991.
"muhtemelen o zamanlar kastamonu’da trompete kendini bu kadar adayan, bu kadar aşık olan başka kimse yoktu. babamı bu enstrümana delice bağlayan, bir tesadüf sonucunda miles davis olmuş. nereden nereye? amerikalı efsane cazcı davis, kastamonulu muzaffer’e ilham kaynağı oluyor, dünya saçma bir yer." tarık tufan - kaybolan
davis, babasının başarılı bir diş cerrahı olduğu east st. louis, illinois'da büyüdü.
daha sonraki yıllarda, bazen yoksulluk ve acı geçmişinin tüm büyük caz sanatçıları için ortak olduğunu varsayan eleştirmenleri azarlamak için sık sık rahat yetiştirilme tarzından bahsetmiştir.
trompet eğitimi almaya ergenlik çağında başladı; daha sonraki üslup gelişimini sağlamasının ardından ilk öğretmeni ona vibrato olmadan çalmasını tavsiye etti.
davis, 1944'te müzik sanatı enstitüsü'nde (şimdiki adıyla juilliard school of arts) okumak için new york'a taşınmadan önce st. louis bölgesinde caz gruplarıyla çaldı, ancak birçok dersi atladı ve bunun yerine dizzy gillespie ve charlie parker gibi ustalarla doğaçlama seansları yoluyla eğitim gördü.
davis ve parker, 1945-48 yılları arasında sık sık birlikte kayıt yaptılar.
davis'in ilk çalımları bazen baştan savmaydı ve her zaman tam olarak akortlu değildi, ancak benzersiz, samimi tonu ve verimli müzikal hayal gücü, teknik eksikliklerine ağır basıyordu.
1950'lerin başlarında davis, tekniğindeki sınırlamalarını tarzı için önemli varlıklara dönüştürmüştü.
davis, gillespie gibi bebop öncülerinin meşgul, feryat eden tarzını taklit etmek yerine trompetin orta perdesine yoğunlaştı, armoniler ve ritimler üzerinde deneyler yaptı ve doğaçlamalarının türlerini çeşitlendirdi.
ara sıra çok notalı ritimler dışında, onun melodik tarzı doğrudan ve süssüzdü, çeyrek notalara/vuruşlara dayalıydı ve etkileri çok zengindi.
doğaçlamalarındaki düşüncelilik, tempo ve lirizm dikkat çekicidir.
"caz, direkt olarak avrupa geleneğinden gelmeyip tamamen amerikan kökenli az sayıda sanat biçiminden biridir. caz, gospel müziğine ve abd'nin güneydoğu eyaletlerinin blues müziğine dayanan köklerinden yavaş yavaş şekillenmiştir. louis armstrong, miles davis, charlie parker ve john coltrane gibi daha birçok yenilikçi caz müzisyenin vasıtasıyla çabucak gelişim göstermiştir." marc schonbrun - müzik teorisi 101
1948 yazında davis, ünlü caz sanatçıları gerry mulligan, jj johnson, kenny clarke ve lee konitz'in yanı sıra caz bağlamında nadiren duyulan enstrümanlar olan fransız kornosu ve tuba çalanları da içeren bir nonet kurdu.
grup kısa ömürlü oldu, ancak kısa tarihi boyunca başlangıçta single olarak yayınlanan bir düzine parça kaydetti (1949–50).
1950'lerin başında davis, çalımını etkileyen bir uyuşturucu bağımlılığıyla mücadele etti, ancak yine de sonny rollins, milt jackson ve thelonious monk gibi cazın önemli isimlerinin de aralarında bulunduğu, en iyileri arasında yer alan albümler kaydetmeyi başardı.
1954'te bağımlılığı yenen davis, cazın en yenilikçi müzisyen olarak kabul edildiği yirmi yıllık bir döneme girdi.
1950'lerde saksafon efsaneleri john coltrane ve cannonball adderley, piyanistler red garland ve bill evans, basçı paul chambers ve davulcular "philly" joe jones ve jimmy cobb'un yer aldığı klasik küçük gruplar kurdu.
kariyerinin bu dönemini caz tarihinin belki de en ünlü albümü olan kind of blue (1959) ile tamamladı
soft ve relax bir koleksiyon olan albüm, doğaçlamaların karmaşık, sık sık değişen akorlardan ziyade seyrek akorlara ve standart olmayan gamlara dayandığı bir tarz olan modal cazın en iyi kaydedilmiş örneklerini içeriyor.
küçük grup kayıtlarıyla eş zamanlı olarak yayımlanan davis'in, gil evans tarafından aranjmanı ve orkestra şefliği yapılan albümleri miles ahead (1957), porgy and bess (1958) ve sketches of spain (1960)) da türün mihenk taşlarıydı.
davis-evans işbirliklerine karmaşık düzenlemeler, orkestra ve solistin neredeyse eşit derecede vurgulanması ve davis'in en duygusal ve duygusal açıdan güçlü çalışlarından bazılarının damgasını vurdu.
davis ve evans daha sonraki yıllarda ara sıra birlikte çalıştılar, ancak bir daha asla bu üç ustaca albümdeki kadar akılda kalıcı olmadılar.
"sessizlik de soloya dâhildir…" - miles davis
1960'ların başları davis için geçiş dönemiydi, daha az yenilikçi yıllardı, ancak müziği ve çalımı en üst seviyede kaldı.
1962'nin sonlarında basçı ron carter, piyanist herbie hancock ve genç davulcu tony williams ile yakında klasik olacak başka bir küçük grup kurmaya başladı; tenor saksafoncu wayne shorter kadroya 1964'te katıldı.
davis'in yeni beşlisi, hafif, özgür bir ses ve blues'dan avangart ve serbest caza kadar uzanan bir repertuvarla karakterize ediliyordu.
1960'ların diğer modern caz gruplarının yenilikleriyle karşılaştırıldığında davis beşlisinin çok ritim ve çok tonluluk konusundaki deneyleri daha incelikli ama aynı derecede cüretkardı.
klavyeciler chick corea ve joe zawinul ve gitarist john mclaughlin'in de aralarında bulunduğu diğer müzisyenlerle birlikte davis, caz füzyon hareketinin ufuk açıcı albümü olarak kabul edilen ın a silent way'i (1969) yaptı.
çalışma, püristler tarafından davis'in son gerçek caz albümü olarak değerlendirildi.
davis, rock müziğin ritimlerini, elektronik enstrümantasyonunu ve stüdyo efektlerini tamamen benimsediği bitches brew (1969) albümünün piyasaya sürülmesiyle yeni hayranlar kazandı ama eski hayranlarını kendisine yabancılaştırdı.
davis, 1972'de bir trafik kazasında yaralandı ve faaliyetlerini kısıtladı, ardından 1975'ten 1980'e kadar emekli oldu.
the man with the horn (1981) ile piayalara geri döndüğünde, eleştirmenler davis'in beden ve akıl sağlığındaki dengesizliğin beş yıllık arada etkilerini gösterdiğini hissettiler, ancak önümüzdeki birkaç yıl içinde güçlerini istikrarlı bir şekilde yeniden kazandı.
1980'ler boyunca çeşitli müzik tarzlarıyla uğraştı, çoğunlukla caz-rock dans müziğine yoğunlaştı, ancak blues köklerine dönüş (star people) ve gil evans'ın etkilediği orkestral denemeler (music from siesta) gibi diğer tarzlarda da dikkate değer deneyler yaptı.
davis bu dönemde we want miles (1982), tutu (1986) ve aura (1989) gibi albümlerle birçok grammy ödülü kazandı.
davis'in sonraki yıllarının en unutulmaz olaylarından biri, 1991'de montreux caz festivali'nde gerçekleşti; quincy jones yönetimindeki bir orkestraya katılarak 1950'lerin sonundaki klasik gil evans aranjmanlarından bazılarını seslendirdi.
davis üç aydan kısa bir süre sonra öldü. son albümü doo-bop (1992), ölümünden sonra yayınlandı.
her ne kadar eleştirmenler davis'in bitches brew'dan sonra yayınladığı çalışmaların çoğunu göz ardı etse de, onun etkileri cazın ana akım izleyiciler arasında popüler kalmasına yardımcı oldu.
daha sonraki yıllarda eleştirmenleri görmezden geldi ve sahnede dolaşarak, çoğu zaman sırtı seyirciye dönük çalarak geleneğe meydan okudu.
çok övülen ve aydınlatıcı otobiyografisi miles'ta (1989; quincy troupe ile birlikte), tatminsiz geçmişini ve müzik endüstrisinde gördüğü ırkçılığı açıkça yazdı.
kaynaklarım: