Dünya Sağlık Örgütü (WHO – DSÖ), 22.03.2016
Dünya Sağlık Örgütü (World Healt Organization, www.who.int) Sağlık alanında faaliyet gösteren BM ihtisas kuruluşudur. Temel amacı, mümkün olan en fazla sayıda insanı fiziki, zihinsel ve sosyal anlamda olanaklar ölçüsünde sağlıklı kılmaktır.
Temmuz 1946’da New York’ta düzenlenen Uluslararası Sağlık Konferansı’nda BM’ye üye 51 ülkenin temsilcisi ile FAO, ILO, UNESCO, OIHP (Merkezi Paris’te bulunan Uluslararası Halk Sağlığı Bürosu), Kızılhaç, Dünya İşçi Sendikaları Federasyonu ve Rockefeller Vakfı Temsilcileri, Dünya Sağlık Örgütü Anayasası’nı hazırlamışlardır. Aynı tarihte Türkiye dahil 62 ülke Anayasayı imzalamıştır. Anayasa’nın yürürlüğe girme koşulu olan 26 üye ülkenin onayı 7 Nisan 1948’de gerçekleşmiş ve DSÖ bu tarihte resmen BM ihtisas kuruluşu haline gelmiştir. Halen 194’ü asil, ikisi gözlemci [Porto Riko ve Tokelau (Yeni Zelanda’ya bağlı özerk bir ada ülkesi) üyesi bulunmaktadır.
Örgüt’ün kuruluş yıldönümü olan 7 Nisan, her yıl Dünya Sağlık Günü olarak kutlanmaktadır.
Temel Organlar :
- Dünya Sağlık Asamblesi:
Üye ülkelerin Sağlık Bakanlarının katılımıyla her yıl Mayıs ayında yaklaşık bir hafta süreyle Cenevre’de toplanmaktadır. Asamble’nin, Örgütün temel politikalarını belirlemek, İcra Kurulu üyelerini seçmek, İcra Kurulu tarafından aday gösterilen DSÖ Genel Direktörünü atamak, Örgütün mali politikasını denetlemek, bütçeyi gözden geçirerek onaylamak gibi temel görevleri bulunmaktadır. Asamble’de üye ülkelerin çoğunluğu toplantı yeter sayısını oluşturmaktadır. Anlaşmaların onaylanması, statü belgesinin değişimi, BM ve diğer uluslararası kuruluşlarla işbirliğine ilişkin anlaşmaların kabulü gibi önemli konulardaki kararlar 2/3 çoğunlukla, önemli sayılacak konuların tespiti dahil diğer konulardaki kararlar salt çoğunlukla alınmaktadır.
- İcra Kurulu:
Asamble tarafından üç yıl süreyle seçilen 34 ülkenin sağlık alanında uzman temsilcilerinden oluşmaktadır. Üyelerinin 1/3’ü her yıl değişmektedir. İcra Kurulu biri Ocak-Şubat aylarında, diğeri de Asamble’den hemen sonra Mayıs ayında olmak üzere yılda en az iki kere toplanmaktadır. İcra Kurulu
toplantılarında Asamble’nin gündemi kararlaştırılmakta ve burada alınacak kararların tasarıları şekillendirilmektedir. Ayrıca bütçe ve çalışma raporları gözden geçirilmekte, güncel küresel sağlık konuları ele alınmakta, boşalan Genel Direktörlük makamına gösterilen adaylar değerlendirilerek bunlar arasından seçilen biri DSA’nın onayına sunulmaktadır.
Türkiye, 1950-1952, 1965-1967, 1980-1982, 1994-1996 ve 2007-2009 dönemlerinde İcra Kurulu’nda üye sıfatıyla temsil edilmiştir.
- Genel Direktör:
Genel Direktör, Örgütün idaresinde ve politikaların uygulanmasında önemli bir yere sahiptir. Beş yıllığına İcra Kurulu tarafından gizli oylama ile seçilir ve Asamble tarafından atanır. Sadece bir kez tekrar seçilme imkânı bulunmaktadır.
Genel Direktörlük görevini 4 Ocak 2007 tarihinden bu yana Dr. Margaret Chan (Çin Halk Cumhuriyeti/Hong Kong) yürütmektedir.
- Sekretarya:
Genel Direktör’ün teknik ve idari başkanlığında tüm DSÖ personelini içermektedir.
Sekretarya, Cenevre’deki Merkez birimlerinin yanısıra, altı Bölge Bürosu [Avrupa (Kopenhag), Doğu Akdeniz (Kahire), Afrika (Harare), Amerika (Vaşington), Batı Pasifik (Manila), Güneydoğu Asya (Yeni Delhi)], üye ülkelerdeki temsilcilikler veya irtibat ofislerinden oluşmaktadır.
İzlenen Politikalar :
Sağlık alanında küresel düzeyde norm ve standart belirleyen yegane uluslararası uzmanlık kuruluşu olan DSÖ’nün, özellikle uluslararası mülkiyet dışı adların tescili, uluslararası ilaç düzenlemeleri ve sağlık politikaları ile az gelişmiş ülkelerdeki sağlık sistemlerinin gelişiminde önemli yetki ve ağırlığı bulunmaktadır.
DSÖ’nün kamu sağlığı alanında geçtiğimiz dönemdeki en önemli politikası, Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi (Framework Convention on Tobacco Control – FCTC) çalışmaları başlığı altında şekillenmiştir. 2003 Dünya Sağlık Asamblesi’nde kabul edilen ve 27 Şubat 2005 tarihinde yürürlüğe giren Sözleşme,
DSÖ çerçevesinde kamu sağlığı alanında yapılan ilk sözleşme olması nedeniyle önem taşımaktadır. Sözleşme çerçevesinde çalışmaları tamamlanan “Tütün Ürünlerinin Yasadışı Ticaretinin
Engellenmesi Protokolü” Seul’de gerçekleştirilen 5’inci Taraflar Konferansı’nda 12 Kasım 2012 günü onaylanmıştır. Protokol’ün yürürlüğe girmesi için ülkelerin onay sürecinin tamamlanması beklenmektedir.
FCTC’yi 28 Nisan 2004 tarihinde imzalayan Türkiye, bu alanda reklam ve sponsorluğun yasaklanması kamu binalarında sigara yasağı gibi pek çok hükmün yerine getirilmesi açısından “en iyi uygulamalar”ı (best practices) hayata geçiren ülkeler arasında gösterilmektedir. Türkiye, “Tütün Ürünlerinin Yasadışı Ticaretinin Engellenmesi Protokolü”nü 10 Ocak 2013 tarihinde Cenevre’de imzalayarak, imzacı ilk 12 ülke arasında yeralmıştır.
DSÖ, bulaşıcı hastalıklar ile HIV/AIDS konusunda ve aile ve toplum sağlığı alanında önemli
faaliyetler yürütmektedir. Bu alandaki çalışmalarda, “HIV/AIDS, Tüberküloz ve Sıtma ile Mücadele Küresel Fonu” (Global Fund) ile işbirliği yapmaktadır. DSÖ, UNAIDS adlı kuruluşun on ortak sponsoru arasında da yer almaktadır.
Her yıl Örgüt tarafından yayımlanan Dünya Sağlık Raporu, bu alanda önemli bir kaynak ve referans teşkil etmektedir.
Türkiye-DSÖ İlişkileri :
2 Ocak 1948 günü Dünya Sağlık Örgütü kurucu anlaşmasını imzalayan Türkiye, 9 Haziran 1949 tarihli ve 5062 sayılı Kanun’la Dünya Sağlık Örgütü Anayasası’nı onaylayarak DSÖ’ye resmen üye olmuştur. DSÖ’nün Türkiye ile olumlu ilişkileri mevcuttur. Bölgesel alanda birçok proje gerçekleştirilmektedir. DSÖ’nün Türkiye’de bir “ülke ofisi” bulunmaktadır.
Türkiye, DSÖ Avrupa Bölgesi’nde yer almaktadır. Suriye’ye sağlanan insani yardım faaliyetleri kapsamında sağlık grubunun liderliğini üstlenen DSÖ tarafından verilen hizmetlerin daha da etkinleştirilmesi amacıyla, Avrupa Bölge Ofisi tarafından 2013 yılı Ekim ayında Gaziantep’te bir büro açılmıştır.
Türkiye’nin düzenli olarak iştirak ettiği yıllık DSÖ Avrupa Bölge Komite Toplantılarının 2013
oturumu, Eylül ayında İzmir/Çeşme’de gerçekleştirilmiştir.
Türkiye’de son on yılda gerçekleştirilen sağlıkta reform çalışmaları kapsamında uygulamaya konan modern ve insan odaklı düzenlemeler, DSÖ tarafından uluslararası platformlarda övgüyle vurgulanmaktadır. DSÖ, Türkiye’de kısa sayılabilecek bir zamanda evrensel sağlık koruması başta olmak üzere, bulaşıcı olmayan hastalıklar, anne ve çocuk sağlığı, ilk adım sağlık hizmetlerinin iyileştirilmesi, e-sağlık hizmeti gibi “önce insan” yaklaşımıyla hayata geçirilen düzenlemeleri örnek göstermektedir.