-MUSTAFA KEMAL'İN ASKERİ GÖREVLERİ-
Şamda 5. Ordunun emrinde kaldığı üç yıl içinde Suriyenin hemen her yerini görevle dolaşmış, memleket idaresindeki aksaklıkları, ordunun eğitim ve öğretimindeki eksiklikleri daha da yakından görmüştü. Mustafa Kemal, burada 1906 yılı Ekim ayı içinde güvendiği bazı arkadaşlarıyla gizli olarak Vatan ve Hürriyet Cemiyetini kurdu. Bu arkadaşlarıyla beraber Beyrut, Yafa ve Kudüste de kurdukları cemiyeti genişletti. Bir ara gizli olarak Mısır ve Yunanistan yoluyla Selânike geçerek burada da Vatan ve Hürriyet Cemiyetinin bir şubesini açtı ve tekrar Şama döndü. Şamdan uzaklaşışı hükûmetçe duyuldu ise de âmirleri kendisini koruduğundan bir ceza yoluna gidilmedi. Bir süre daha Şamda kaldı. Bu sıralarda 20 Haziran 1907 tarihinde Kolağası (kıdemli yüzbaşı) oldu ve Şamdaki Ordunun Kurmay Başkanlığında bir göreve getirildi.
Mustafa Kemal, 13 Ekim 1907′de merkezi Manastırda bulunan 3. Ordu Karargâhına atandı. Bu Karargâhın Selânikteki şubesinde çalışmak üzere Selânike geldi. Bu sıralarda Selânikteki Vatan ve Hürriyet Cemiyeti üyelerini de içine almış olan Îttihat ve Terakki Cemiyeti faaliyet halinde idi. Mustafa Kemal de Selânike gelişini takiben bu cemiyete dahil olarak hizmet görmeye başladı. Memleketin istibdat idaresinden kurtarılması, yapılacak yenilikler Onun da baş düşüncesiydi. Selânike gelişini takiben kısa bir süre sonra 22 Haziran 1908 de Üsküp-Selânik arasındaki demiryolu müfettişliği de 3. Ordu Karargâhındaki görevine ek olarak kendisine verildi.
Bu esnada Rumelide büyük faaliyet gösteren İttihat ve Terakki Cemiyeti Abdülhamiti,1876 Anayasasını yeniden yürürlüğe koymaya ve kapatılan Meclis-i Mebusanı tekrar toplantıya çağırmaya zorlamaktadır. Ittihat ve Terakki Cemiyeti nin bu girişimleri adım adım II. Meşrutiyetin ilânına uzandı.
23 Temmuz 1908 tarihinde İkinci Meşrutiyet ilân edildiği zaman Mustafa Kemal, Kolağası rütbesiyle Selânikte askerî görevini sürdürmekte, bir yandan da İttihat ve Terakki Cemiyeti içinde çalışarak İstanbuldaki siyasî gelişmeleri yakından izlemektedir. O, II. Meşrutiyet gibi büyük bir inkılâbı takiben yapılanları kâfi görmüyor; bu fırsattan yararlanılarak memlekette daha büyük ve daha köklü değişikliklerin gerçekleştirilmesi gereğine inanıyordu.Fakat kendisinin görüşleri İttihat ve Terakki Cemiyeti ileri gelenlerinin görüş ve düşüncelerine uymadı. Buna rağmen, fikirleriyle zamanın söz sahibi kişilerini uyarmaktan da çekinmiyordu.
II. Meşrutiyetin ilânı üzerinden henüz bir sene geçmemişti ki, İstanbulda 13 Nisan 1909′da bu harekete karşı, gerici çevrelerce desteklenen büyük bir isyan gelişti. Mustafa Kemal, 31 Mart Vakası olarak bilinen bu isyanı bastırmak üzere Rumelide oluşturulan Hareket Ordusunun Kurmay Başkanlığına getirildi ve bu ordu ile 19 Nisan 1909 tarihinde İstanbula geldi. Hareket Ordusunun gerek yolda gerekse İstanbuldaki sevk ve idaresinde Kurmay Başkanı olarak önemli hizmetler gördü. Hareket Ordusunun İstânbula girdiği gün halka hitaben yayımlanan beyannameyi kendisi yazmıştı. Hareket Ordusunun duruma hakim oluşundan sonra Abdülhamit tahttan indirildi, yerine Sultan Reşat getirildi. Mustafa Kemal, bu gerici olayın bastırılmasından sonra İstanbulda çok kalmayarak 16 Mayıs 1909′da tekrar Selânike döndü. Bu sıralarda Selânik ve çevresinde yapılan mânevralarda, tatbikatlarda düşünce ve görüşlerini cesaretle savunuyor; bu ise bazı üstlerinin dikkatini çekerken bazılarının da tahammülsüzlüğüne sebep oluyordu. Kendisi, bir yandan da askerî eğitim konuları üzerinde telif ve tercüme eserler hazırlıyordu.
O, II. Meşrutiyeti takiben Ordunun İttihat ve Terakki Cemiyeti ile sıkı alâkasının ve siyasete karışmasının tehlikelerini sezinlemeye başlamış, bu görüşlerini 22 Eylül 1909′da Selânikte toplanan İttihat ve Terakki Bûyük Kongresinde açıkça dile getirmişti. Fâkat, cemiyetin önde gelenleri onun bu görüşlerini paylaşmadılar. Mustafa Kemal de kendisini cemiyetten uzak tutarak doğrudan doğruya askerî vazifesine verdi. İttihat ve Terakki Cemiyeti ile anlaşmazlığı ve aralarının açılması böyle başladı.
Mustafa Kemal, Selânikteki görevini başarı ile yürütürken 1910 yılı Eylül ayında Pikardi manevralarını izleme amacıyla Fransaya gönderildi. Burada Fransız Ordusunu ve komutanlarını yakından tanıdı. Selânike dönüşünden kısa süre sonra 1911 Martında Arnavutlukta bir isyan çıktı. Bu isyanı bastırmak üzere düzenlenen harekâtta Harbiye Nazırı Mahmut Şevket Paşanın yanında görev aldı.
Mustafa Kemal, 15 Ocak 1911′de 3. Ordu Karargâhındaki görevinden alınarak evvelâ 5. Kolordu Karargâhında, daha sonra yine Selânikte bulunan 38. Piyade Alayında görevlendirildi. Bu atamadan amaç, kendisine kıta hizmeti gördürerek onu başarısızlığa sürüklemek; bu suretle şevk ve hevesini bir ölçüde kırmak idi. Ama O, bu görevde de büyük başarılar gösterdi; eskiden olduğu gibi yine kumandanlarının, arkadaşlarının sevgi ve saygısını kazandı. Selânik garnizonundaki subaylar gittikçe onun etrafında toplanıyorlardı. Bu durum 3. Ordu Müfettişliğinin hoşuna gitmedi. Onu Selânikteki vazifesinden ayırarak 27 Eylül 1911 tarihinde İstanbulda Genelkurmay Başkanlığında bir göreve tayin ettiler. Mustafa Kemal, bu atama üzerine İstanbula gelerek bir süre Genelkurmay Başkanlığında çalıştı.
(Gerisini daha sonra yazıcam...)
Umarım işinize yarar...