Ekonomi, Toplum ve Tarih
Hans-Hermann Hoppe tarafından
Mises Enstitüsü, 2021
191 s.
2004'te Hans Hoppe, Mises Enstitüsü'nde kendi sosyal evrim teorisi hakkında bir dizi konferans verdi ve bu derslerin bir dökümüne dayanan bu kitaba şimdi ulaşabildiğimiz için çok şanslıyız. Beklendiği gibi, kitap çok fazla ilgi görüyor ve bundan sonra bu yetenekli ve bilgili bilim adamının tartıştığı konulardan sadece birkaçı hakkında yorum yapacağım.
Hoppe, Ludwig von Mises'in yakın bir öğrencisidir ve çalışmalarında sıklıkla ihmal edilen bazı içgörüleri büyük bir güçle vurgular. Bunların en değerlilerinden biri, takas yerine para kullanan borsaların avantajlarının, dünya çapında ticaretin yanı sıra yerel topluluk veya ulus içinde ticarete de uzanmasıdır.
Şimdi, işbölümünün genişlediğini ve nihayetinde tüm dünyaya ulaştığını ve kapsadığını hayal ettiğimizde, farklı bölgeler birbirleriyle ticaret yapmaya başladıkça, piyasada ayrıca bir tür bölgesel paranın diğer bölgesel para türlerini geride bırakma eğiliminde olacağını görebiliriz ve nihai sonucun ise yalnızca bir veya en fazla iki tür paranın evrensel olarak kullanılması beklenebilir. (s. 45)
Hoppe'nin işaret ettiği gibi, Mises, geniş çapta yaygınlaşan ticaretin faydaları hakkındaki bu kavrayışı, ulusal veya ırksal grupların şiddetli mücadele yoluyla ilerlediği şeklindeki sosyal Darwinist iddiaya karşı çıkmak için kullanır. Bu arada, solcu tarihçi Quinn Slobodian'ın hiç çekinmediği gibi, Mises'in kendisinin de bir sosyal Darwinist olduğunu söylemek cahil aptallığın zirvesidir. Şiddetli mücadele toplumsal ilerlemeyi açıklıyorsa, neden bir grup içindeki bireyler için de geçerli olmasın? diye sorar Mises. "Bir sonraki sorun, daha belirleyici olanı, bu Darwinci yorumları kabul eden insanların, neden farklı gruplar arasında değil de bir grup içinde iş bölümü ve barışçıl ilişkiler olması gerektiğini açıklamak zorunda olmalarıdır. Sonuçta, aynı ilkeler iş başında gibi görünüyor." (s.46)
Hoppe, Mises ve Murray Rothbard'ın anlayışlı bir yorumcusundan çok daha fazlasıdır. Görüşlerini yeni bağlamlarda, genellikle cüretkarca spekülatif yollarla uygulamıştır. Bu düşünürlerin her ikisi de zaman tercihinin insan eyleminin gerekli bir özelliği olduğunu söylüyor. Şimdiki mal ile diyelim ki bir yıl sonra aynı mal arasında bir seçim yapıldığında, insanlar iki seçeneğin eşit tatmin sağladığını düşünmeyecekler, fakat gelecekteki malları kabul etmek için bir prim gerektirecekler. Sermaye ekipmanına yatırım yaparak insanlar, eldekileri hemen tüketmelerine kıyasla daha fazla tüketim malı elde edebilirler ve zaman tercihi oranı, tüketimi erteleme ve yatırım yapma isteklerini belirler. Çok fazla prim gerektirmeyenler düşük zaman tercihine, bunu yapanlar ise yüksek zaman tercihine sahiptir. Zaman tercihi düşük insanlardan oluşan toplumlar, sermaye malları arzını yüksek tercihlilere göre daha fazla artıracak ve böylece gelecekte başarılı olacaktır.
Çok fazla şey tartışmalı değil, ancak Hoppe hangi grupların yüksek zaman tercihine sahip olduğu konusunda spekülasyon yapıyor ve bir keresinde bunu yapması başını belaya soktu. “Eşcinselleri aileleri olan normal heteroseksüellerle karşılaştırırsanız, eşcinsellerin zaman tercihinin daha yüksek olduğunu söyleyebilirsiniz çünkü hayat onlarla biter. Her zaman bunun çok açık olduğunu düşündüm, neredeyse tartışmasız… bu zararsız sözler üniversitemde üç aylık tacize yol açtı ve her şey hala bitmedi” (s. 60). Bu derslerin verilmesinden bu yana geçen yıllarda, Hoppe'nin haklı çıktığını ve “korunan” grupların bir şeye itiraz etmesi durumunda akademik özgürlüğün baskılandığı ancak son yıllarda yoğunlaşan “uyandırma” kültürüne üzülebileceğimizi bildirmekten memnuniyet duyuyorum.
Farklı grupların zaman tercihi oranları hakkındaki spekülasyonlar ampirik olarak desteklenmeli ve bu yapılana kadar, ne kadar makul bulunursa bulunsunlar, varsayımlar olarak kabul edilmelidir. Ayrıca, bir uyarının akılda tutulması gerekir, ancak buna işaret ederken, Hoppe'nin bunun farkında olmadığını ileri sürmek niyetinde değilim. Bir grubun başka bir gruptan daha yüksek bir zaman tercihine sahip olduğu söylenirse, bu mutlak bir ölçekte bir yargı değil, karşılaştırmalı bir yargıdır ve hemen birinci grubun yüksek bir zaman tercih oranına sahip olduğu sonucu çıkmaz. Benzetme yoluyla, eğer doktorlar hemşirelerden daha akıllıysa, bu hemşirelerin aptal olduğu anlamına gelmez.
Hoppe, daha önce açıkça görüleceği gibi, geleneksel görüşe karşı çıkmakta tereddüt etmez ve bunu, İngiltere'nin ortak hukukunu kutlayan ve onu İngiliz ve daha sonra Amerikan özgürlüğünün bir kalesi olarak gören birçok liberteryeni şaşırtacak bir şekilde yapar. Hoppe diyor ki,
Anglo-Saksonlar, kodlanmış hukuku küçük gördüler ve kendi kodlanmamış ortak hukuklarını selamladılar. Örneğin, Max Weber'in bununla ilgili çok ilginç bir gözlemi olduğunu belirtmek isterim. O, örf ve adet hukukunun kanunlaştırılmamasının sebebini, hukukçuların kendi çıkarlarına göre, hukukçu olmayanlar için hukuku anlaşılmasını zorlaştırmak ve böylece çok para kazanmak için görüyor. Kodlanmış yasanın, okuyabilen sokaktaki sıradan bir kişinin hukuk kitabını kendisinin incelemesini ve mahkemeye gitmesini mümkün kıldığını vurguluyor ve burada bu yasanın yazılı olduğuna dikkat çekiyor. Bu yüzden belki Anglo-Saksonların ortak hukuklarındaki aşırı gururu biraz abartılmış olabilir. (s. 111)
Kitap içgörülerle dolu ve ben sadece bir tanesi ile kapatacağım. Hoppe, Fransız Devrimi'ni, önceki yüzyılın sınırlı savaşlarından çok daha yıkıcı olan ideolojik savaşlara doğru bir eğilimin başlangıcı olarak görüyor.
Fransız Devrimi, bir bakıma, daha önce bahsettiğim bu dinsel savaş türlerine dönüşü temsil etmektedir. Bu ideolojik güdümlü bir olaydır…. İlk kez, Fransız Devrimi sırasında ve özellikle Napolyon'un iktidara gelmesinden sonra, zorunlu askerlik, toplu bir görev olarak görüldü. Fransız nüfusunun tüm insanları bir şekilde savaşa katıldı. Savaşanlar ve savaşmayanlar arasında artık kesin bir ayrım yoktu; tüm ulusun kaynakları savaşan orduların hizmetine sunuldu. (s. 164–65)
İdeolojik savaşlar yirminci yüzyılda da devam etti ve bize tüm dehşetleri ve felaketleriyle iki dünya savaşını verdi.
Ekonomi, Toplum ve Tarih, okuyucuların Hoppe'nin diğer kitaplarda ele almadığı bir dizi alana ilişkin içgörülerinden yararlanmalarını sağlayan önemli bir çalışmadır. Hiçbir okuyucu onun tarafından bilgilendirilmeden ve aydınlatılmadan başarısız olamaz.
Yazar - David Gordon
Çevirmen - Zorbey Uyanık