08.01.2001 - 01:00 | Son Güncelleme: 08.01.2001 - 01:00
Söz hırsızları!
Türk şairi, Batı'nın mevcut okur ve şairinden çok daha iyi biliyor Batı şiirini. Biz hep Batı'yı örnek aldık. Oysa, Doğu'da da büyük değerler var. Ben tersini iddia ediyorum, biz asıl kendi kültürümüzü, şiirimizi, değerlerimizi Batı'yı tanıdığımız kadar tanımıyoruz.
Metin Üstündağ'ın, Öküz dergisindeki "İncelikler" köşesinde, Attila İlhan'ın "pia" şiirinin kökeni hakkında kaleme aldığı ironik eleştiri, edebiyatımızdaki "intihal" meselesini yeniden gündeme getirdi. Üstündağ, "pia"nın, "Pakistan International Airlines"in kısaltılmışı olduğunu iddia ederek, bir gülmece oluşturmak istemiş yazısında...
Ama intihal, Türk edebiyatının ruhuna işlemiş bir habis ur. Divan edebiyatından bugüne gelinceye kadar nice usta şair ve yazarın birbirlerinden yazı veya mısra; hatta şiir çaldıklarını görüyoruz.
Nedir intihal?.. Türk Edebiyatı Ansiklopedisi'nde (Dergah Yay.), "Bir sanat eserinden, eserin ve yazarın adını belirtmeksizin birtakım parçalar alma, kendininmiş gibi sunma ya da eserin bütününü kendine mal etme işine intihal (çalıntı ya da aşırma) adı verilir" diye açıklanıyor.
Eğer bu aşırma şiirle ilgili ise "sirkat-i şiir" yani "şiir hırsızlığı"dır; bu işi yapan ise "düzd-i sühan" yani "söz hırsızı"dır.
Tarihte intihal
Divan şiirinden aşık edebiyatına kadar, eski edebi türlerin hemen hepsinde intihale rastlanır. Örneğin, Karacaoğlan'ın "Mecnuna döndüğüm bilmem gezdiğim/ Dağlar mıdır, sahra mıdır, yol mudur/ Dostumun bağına girip gezdiğim/ Lale midir, sümbül müdür, gül müdür" kıtasının Gevheri tarafından aynen alındığını; yine Karacaoğlan'ın bazı şiirlerini Aşık Ömer, Erzurumlu Emrah gibi şairlerin kendilerininmiş gibi söylediklerini biliyoruz.
Yeni Türk edebiyatında da intihal çok belirgin olarak görülür. Namık Kemal'in Hafız'dan aşırdığı dizeler, Peyami Safa'nın Server Bedii imzasıyla yayımlanan "Karşıki Evin Işığı" hikayesinin İtalyan yazar Pirandello'nun "Eski Evin Işığı" ile benzerlik göstermesi, Yusuf Ziya Ortaç'ın Yahya Kemal, Faruk Nafiz Çamlıbel ve Rıza Tevfik'in şiirinden aşırdığı mısralar (ki bu konu 1940'lı yıllarda edebiyat dergilerinde uzun süre tartışılmıştı), İlhan Berk'in Ülkü Tamer'den aldığı "Büyük uykusunda İstanbul" ve "Birdenbire yüzüm(üz) eskidi" dizeleri dikkat çekici örnekler olarak verilebilir.
Ayhan İnal'a darbe
Gelelim bugüne... Şiirlerindeki milli duyarlık ve ses coşkusu ile ayakta alkışlanan Ayhan İnal'ın başına gelenler, hiçbir dönemde yaşanmamış bir intihal örneği... Kastamonu Belediyesi'nce yayımlanan "Şairlerin Gözüyle Kastamonu" antolojisinde yer alan Necati Sütçü imzalı "İlimizi Tanıyalım" şiirinin tamamına yakınının, İnal'ın "İstanbul'a Benziyorsun" isimli şiirinden aşırıldığını şaşırarak tesbit ettim. Örneğin, İnal'ın "Rüya gibi, hayal gibi/ En sevdiğim masal gibi/ Haç'a karşı hilal gibi/ İstanbul'a benziyorsun" dörtlüğü, Necati Sütçü'nün kaleminde "Rüya gibi, masal gibi/ En sevdiğim masal gibi/ Güzelliğe karşı hilal gibi/ Abana'ya benziyorsun" şekline dönüşmüş. Sadece bu kıtada değil, şiirin tamamında bu tür aşırmalar çok belirgin bir biçimde yer alıyor.
Ne olur saygı!
Ayhan İnal'ın "Malazgird ve Alparslan" şiirinden bir başka intihal örneği de Gülpınar dergisinin Ekim 2000 sayısında H.Osman Nuri Gemici imzasıyla yer aldı. Gemici'nin, "Tarihimiz" başlıklı şiirinde yer alan "İstiklal harbimiz zafer kapısı/ Güzel vatanımın sonsuz tapusu" dizeleri, İnal'ın adı geçen şiirinde de "Sonsuz zaferler kapusu/ Ey Anadolumun ölmez tapusu" biçiminde yer alıyor.
Edebiyatımızın güçlü kalemlerinin ve iddia sahibi isimlerinin böylesine basit hilelere başvurmamaları gerekiyor. Ses, kelime ve uyum benzerlikleri olabilir ancak, böylesine kötü taklitlerin önüne geçilmesi gerekiyor. Bu durum, sadece Ayhan İnal'ın problemi değil, edebiyatımızın son yıllarında bir eleştiri kurumu olmamasının ortaya çıkardığı suiistimaldir. Ne olur biraz saygı!...
İşte intihalin belgesi
Ayhan İnal
Dualarla, aminlerle
Gönül eri müminlerle
-Andolsun ki yeminlerle-
İstanbul'a benziyorsun
Yönün yüce Hakka dönük
Gece-gündüz "hu" diyorsun
Dalga-dalga, köpük köpük
İstanbul'a benziyorsun
Kubbe-kubbe, sütun-sütun
Gözbebeği kainatın
Parça-parça, bütün-bütün
İstanbul'a benziyorsun
Necati Sütçü
Dualarla aminlerle
Gönül eri müminlerle
Ant olsun yeminlerle
Cide'mize benziyorsun
Yönün yüze hakikate dönük
Gece gündüz bu diyorsun
Dalga dalga köpük köpük
Çatalzeytin'e benziyorsun
Kubbe kubbe sütun sütun
Gözbebeği kainatın
Parça parça bütün bütün
İnebolu'ya benziyorsun.
Göz ucuyla yüzyıla...
Yılbaşı tebrikleri, gelenek halini almış bir alışkanlık olarak yerleşti. Kış aylarını yansıtan kardanadamlı, özlemleri belirten kalpli veya kurdelalı, uzak yerlere duyulan isteği belirten yabancı ülkeli kartlara o kadar alıştık ki, yılbaşı tebriği olarak gelen ilginç zarflar bizi bir hayli şaşırtıyor.
Exel Halkla İlişkiler de sürpriz bir bayram ve yılbaşı tebriği gönderdi. Ali Arif Ersen'in fotografi çalışmalarının yer aldığı albüm, hem "iyi bayramlar" hem de "mutlu yıllar" dileğiyle sunuluyor.
Görmek üzerine
"İnsanlara gözünü kırpmadan bakmayı bilen bir sanatçının fotoğrafları"nın yer aldığı albümde, ilk bakışta algılanamayan ancak ABD'nin önde gelen şehirlerine ait ayrıntılar dikkat çekiyor. New York, Los Angeles, San Fransisco veya Washington...
Resimde yaptıklarını bir adım ileriye taşıyan Ali Arif Ersen'in fotoğrafları hakkında Mehmet Baydur bakın neler söylüyor:
"Dünyanın en kalabalık kentlerinde çekilmiş bu fotoğraflar seçkisi. Yalın fotoğraflar ve her biri ancak doksandokuzuncu bakışta kimi gizlerini açığa vuruyor! Ersen'in sanatı, istiridye yemeyi öğrenmek gibi başka disiplinleri zorunlu kılıyor: Ben büyük bir keyifle, günlerce baktım bu fotoğraflara. Calder'i gördüm. Sokakları gördüm. Yağmuru, balığı, operayı gördüm. Metroyu, kaldırımı, kamyonu gördüm. Geceyi gördüm, oteli gördüm. Ama hepsinden çok insancıl estetiğin gücünü gördüm... Yansımanın, yanılsamanın, bakmanın ve görmenin öneminin altını Ali Arif Ersen kendi gözü ve parmağının ucuyla çiziyor..." Benim için de yeni yüzyıla iyi bir başlangıç oldu bu siyah-beyaz fotoğraflar...