İspanya’daki kemik fosillerindeki mevsimsel hasar, Neandertallerin ve seleflerinin mağara ayılarıyla aynı stratejiyi izlediğini gösteriyor.
Ayılar yapıyor. Yarasalar yapıyor. Avrupa kirpileri bile bunu yapıyor. Ve şimdi ortaya çıktı ki, erken insanlar da bunu yapmış olabilir. Fosil uzmanlarına göre insanlar kış uykusuna yatıyordu.
Dünyanın en önemli fosil alanlarından birinde bulunan kemiklerden elde edilen kanıtlar, öncüllerimizin yüzbinlerce yıl önce aşırı soğukla kış boyunca uyuyarak baş etmiş olabileceklerini gösteriyor.
Bilim insanları, ilk insanların fosilleşmiş kemiklerindeki lezyonların ve diğer hasar belirtilerinin, kış uykusuna yatan diğer hayvanların kemiklerinde kalanlarla aynı olduğunu iddia ediyorlar. Bunlar, seleflerimizin o dönemdeki şiddetli kışlarla metabolizmalarını yavaşlatarak ve aylarca uyuyarak baş ettiklerini gösteriyor.
Sonuçlar, Kuzey İspanya’da Burgos yakınlarındaki Atapuerca’da Sima de los Huesos adlı bir kemik çukuru mağarasında yapılan kazılara dayanıyor.
Geçtiğimiz otuz yılda, birkaç düzine insanın fosilleşmiş kalıntıları, Atapuerca’daki çukurun orta kısmını oluşturan baş döndürücü 50 metrelik kuyunun dibinde bulunan tortulardan kazındı. Mağaranın, kasıtlı olarak oraya atılmış gibi görünen binlerce diş ve kemik parçası bulan araştırmacılar, aslında bir toplu mezar olduğunu söylüyorlar. Bu fosiller, 400.000 yıldan daha eskilere dayanıyor ve muhtemelen erken Neandertallerden veya onların öncüllerinden geliyordu.
Site, gezegenin en önemli paleontolojik hazinelerinden biri sayılıyor ve Avrupa’da insan evriminin nasıl ilerlediğine dair önemli bilgiler sağlıyor. Ancak şimdi araştırmacılar bu hikayeye beklenmedik bir bilgi ekliyor.
L’Anthropologie dergisinde yayınlanan bir makalede, bölgede ilk kazı yapan ekibi yöneten Juan-Luis Arsuaga ve Yunanistan’daki Trakya Democritus Üniversitesi’nden Antonis Bartsiokas, burada bulunan fosillerin her yıl birkaç ay boyunca kemik büyümesinin kesintiye uğradığını gösteren mevsimsel değişiklikler gösterdiğini iddia ediyorlar.
Bu, erken insanların kendilerini, sınırlı yiyecek ve yeterli vücut yağı depolarıyla soğuk koşullarda uzun süre hayatta kalmalarına yardımcı olan metabolik durumlarda bulduklarını öne sürüyorlar. Kış uykusuna yatarlar ve bu kemik gelişimindeki aksaklıklar olarak kaydedilir.
Araştırmacılar, “bilim kurgu gibi gelebilir” fikrini kabul ediyorlar, ancak lemurlar gibi primatlar da dahil olmak üzere birçok memelinin bunu yaptığına dikkat çekiyorlar.
Arsuaga ve Bartsiokas, “Bu, böyle bir hipometabolizmanın genetik temeli ve fizyolojisinin insanlar da dahil olmak üzere birçok memeli türünde korunabileceğini gösteriyor.” diyor.
Sima mağarasındaki insan kemiklerinde bulunan lezyonların paterni, mağara ayıları da dahil olmak üzere kış uykusundaki memelilerin kemiklerinde bulunan lezyonlarla tutarlıydı. Yazarlar, “Kış uykusu stratejisi, soğuk koşullar nedeniyle bir mağarada aylarca geçirmek zorunda kalmaları için hayatta kalabilmeleri için tek çözüm olabilirdi.” diyorlar.
Ayrıca Sima çukurunda kış uykusundaki bir mağara ayısının (Ursus deningeri) kalıntılarının da bulunduğuna işaret ederek, insanların soğuk koşullarda ve gıda kıtlığında hayatta kalmak için aynı şeyi yaptığını öne sürmeyi daha inandırıcı hale getirdiğine işaret ediyorlar.
Yazarlar birkaç karşı argümanı da inceliyor. Modern Inuit ve Sámi insanları – eşit derecede sert, soğuk koşullarda yaşasalar da – kış uykusuna yatmazlar. Peki neden Sima mağarasındaki insanlar?
Arsuaga ve Bartsiokas, cevabın, yağlı balıkların ve ren geyiği yağının İnuit ve Sami insanlara kışın yiyecek sağlaması ve böylece kış uykusuna yatma ihtiyacını ortadan kaldırması olduğunu söylüyor.
Aksine, yarım milyon yıl önce Sima sahasının etrafındaki alan yeterli yiyecek gibi bir şey sağlamıyordu. “İberya’nın kuraklaşması o zaman Sima halkına sert kış boyunca yeterince yağ açısından zengin yiyecek sağlayamazdı ve bu da onları mağarada kış uykusuna girmeye zorluyordu.”
Newcastle’daki Northumbria Üniversitesi’nden adli antropolog Patrick Randolph-Quinney, “Bu çok ilginç bir argüman ve kesinlikle tartışmayı teşvik edecek.” diyor.
“Ancak Sima’da bulunan kemiklerde görülen varyasyonlar için başka açıklamalar da var ve herhangi bir gerçekçi sonuca varmadan önce bunların tam olarak ele alınması gerekiyor. Sanırım bu henüz yapılmadı.”
Londra’daki Doğa Tarihi Müzesi’nden Chris Stringer, ayılar gibi büyük memelilerin aslında kış uykusuna yatmadıklarını, çünkü büyük vücutlarının çekirdek sıcaklıklarını yeterince düşüremediğini belirtti. Bunun yerine uyuşukluk olarak bilinen daha az derin bir uykuya girerler. Böyle bir durumda Sima halkının insan büyüklüğündeki beyinlerinin enerji talepleri çok büyük kalacak ve uyuşukluk sırasında onlar için ek bir hayatta kalma sorunu yaratacaktı.
“Yine de bu fikir, Sima halkının, Neandertallerin ve Denisovalıların genomlarını ‘uyuşukluk’ fizyolojisiyle bağlantılı genetik değişikliklerin belirtileri açısından inceleyerek test edilebilecek büyüleyici bir fikir.” diye ekliyor.
The Guardian. 20 Aralık 2020.
Makale: Bartsiokas, A., & Arsuaga, J. L. (2020). Hibernation in hominins from Atapuerca, Spain half a million years ago. L’Anthropologie, 102797.