Vücudun fizyolojik dengesinin sağlanmasında oldukça önemli görevler üstlenen sistemlerin başında endokrin sistemi ve hormonlar gelir. Hassas bir düzenleme mekanizması içinde çalışan hormonlar vücudun hemen tüm dokularında farklı etkiler meydana getirir. Kandaki hormon düzeylerinde değişiklikler ise bazı sağlık sorunlarının gelişmesine neden olur.
Cushing Sendromu Nedir?
Vücudumuzda kan şekeri düzeyi, yara iyileşmesi ve iltihabi reaksiyonların düzenlenmesi, idrar miktarı ve içeriğinin ayarlanması gibi sayısız fizyolojik mekanizma belirli hormonların kontrolü altında gerçekleşir. Özellikle travma, enfeksiyon ve stres gibi durumlarda vücut direncinin ayarlanmasında görevli olan hipofiz bezinden salgılanan ACTH ve bu hormonun uyarısıyla böbrek üstü bezinden salgılanan kortizol hormonları, vücut genelinde oldukça önemli fonksiyonlara sahiptir. Kortizol hormonunun vücutta kontrolsüz bir şekilde yükselmesi sonucunda ise Cushing sendromu adı verilen rahatsızlık meydana gelir.
Cushing Sendromu Neden Olur?
Cushing sendromu, kandaki kortizol hormon düzeyinin kontrolsüz şekilde artmasıyla ilişkili olduğundan, yüksek kortizol düzeyinin kaynaklandığı doku veya mekanizmaya göre farklı klinik tiplerde ortaya çıkabilir:
En sık görülen Cushing sendromu tipi, ilaç yoluyla alınan kortizol hormonunun yüksek düzeylere ulaşmasına bağlı gelişir.
Kortizol üretimi; böbrek üstü bezinde gelişen bir tümör, böbrek üstü bezinde kalınlaşma veya kortizol veya ACTH üretebilen tümörler nedeniyle oluyorsa Cushing sendromundan söz edilir. Bu durumda altta yatan nedene bağlı ek sağlık sorunları ve komplikasyon risklerinden söz edilir.
Eğer kortizol üretimi, hipofiz bezinden kontrolsüz şekilde ACTH hormonu salgılayan bir tümörden kaynaklanıyorsa bu duruma Cushing hastalığı adı verilir. Bu durumda hipofiz bezindeki kitleyle ilişkili olarak diğer hipofiz bezi hormonlarının yetmezlikleri, kafa içi kitleye bağlı belirtiler veya farklı komplikasyonlar gelişebilir.
Cushing Sendromu Belirtileri Nelerdir?
Cushing sendromuna bağlı görülen klinik belirtilerin temelinde kortizol hormonunun vücudun neredeyse tamamında gösterdiği etkiler yer alır.
Bu bağlamda aşağıdaki semptomlar Cushing sendromu gelişen hastalarda sıklıkla izlenir:
-
- Karın çevresinde, sırt bölgesi ile omuzlar arasında kalan alanda (bufalo hörgücü) ve yüzde (yüzde yuvarlaklaşma, aydede yüz) yağ artışı
- Meme dokusunda, karında, kollarda ve uyluk kısmında kırmızı renkli deri çatlakları (strialar)
- Ciltte incelme ve kolay yaralanma, yaralanma sonrası ciltte yırtılma veya morarma
- Yara iyileşmesinde yavaşlama
- Kilo alımı
- Yaygın akne, yağlı cilt, saç dökülmesi
- Halsizlik, yorgunluk, kaslarda güçsüzlük
- Özellikle önkol ve baldır bölgelerindeki kaslarda incelme
- Psikolojik problemler, depresyon, anksiyete veya asabiyet
- Sık susama, sık idrara çıkma
- Baş ağrısı
- Seksüel disfonksiyon
Bu belirtilerin yanı sıra, Cushing sendromlu hastalarda aşağıdaki sağlık sorunları açısından artmış risk bulunur:
-
- Yüksek kan şekeri ve diyabet
- Yüksek kan basıncı ve hipertansiyon
- Enfeksiyon hastalıklarına yatkınlık
- Kemik erimesi (osteoporoz)
- Mide ülseri (peptik ülser)
- Çocuklarda büyüme-gelişme geriliği
Cushing Sendromu Tanısı Nasıl Konur?
Cushing sendromu tanısı kimi vakalarda hayli zor olabilir. Burada uzman bir hekim tarafından ayrıntılı öykü alınarak ve detaylı fizik muayene yapılarak hastanın araştırılması, bulgular üzerine yürütülecek ek görüntüleme ve laboratuvar tetkiklerinden yararlanılması gerekmektedir.
Bu bakımdan Cushing sendromu tanısında aşağıdaki testlerden yararlanılır:
-
- Kan ACTH ve kortizol düzeyinin ölçülmesi
- 24 saatlik idrarda kortizol düzeyinin ölçülmesi
- Tükürük salgısında kortizol düzeyinin ölçülmesi
- Düşük doz ve yüksek doz deksametazon baskılama testlerinin yapılması
- CRH stimülasyon testi yapılması
- Petrosal sinüs testi yapılması
- Tümör şüphesi varlığında bilgisayarlı tomografi ve manyetik rezonans görüntülemelerinden yararlanılması
Cushing Sendromu Tedavisinde Neler Yapılır?
Cushing sendromunun tedavisinde hedeflenen kortizol düzeylerinin normal seviyeye getirilmesi ve yüksek hormon seviyesine bağlı gelişen belirtilerin kontrol altına alınmasıdır. Bu amaçla öncelikle Cushing sendromunun sebebinin çok iyi belirlenmesi gerekir. İlaç olarak kortizol alımına bağlı gelişen sendromlarda ilacın kesilerek semptomatik tedavi verilmesi yeterli olabilirken, vücut içindeki tümör veya dokulardan üretilme yoluyla kortizol fazlalığı durumunda kortizol düzeyini azaltan ilaç tedavileri veya doğrudan tümörün cerrahi olarak çıkarılması gündeme gelebilir. Yine tümörlere bağlı Cushing sendromlarında tümör tedavisinin bir parçası olarak radyoterapi verilebilir.
Cushing sendromunun bir parçası olarak gelişen diyabet, hipertansiyon, osteoporoz, peptik ülser gibi sağlık sorunlarına yönelik tedavilerin de planlanması gerekebilir. Bu kapsamda antidiyabetik ilaçlar veya insülin tedavisi, antihipertansifler, kemik erimesine yönelik bifosfanat, vitamin ve mineral desteği, mide koruyucu tedavisi gibi farklı ilaçlar reçete edilebilir. Cushing hastalığının tekrarlama riski olduğundan ömür boyu düzenli takip gereklidir.