|Haberler/...


OLAĞANÜSTÜ BÜYÜK KARADELİK KEŞFEDİLDİ
Samanyolu galaksisinde, yörüngesinde bir yıldız olan, Güneş'in 70 katı kütleye sahip bir karadelik keşfedildi. Bu nesne, şimdiye kadar galaksimizde tespit edilen en ağır yıldız-kaynaklı karadelik. Gökbilimciler için böyle bir karadeliğin var olması oldukça şaşırtıcıydı çünkü Samanyolu'nda bu büyüklükte yıldız-kaynaklı bir karadelik beklenmiyordu.
Büyük yıldızların kütleçekimsel çöküşüyle oluşan karadeliklerin gözlenmesi oldukça zordur çünkü muazzam güçteki kütle çekimlerinden ışık dahi kaçamaz. Bundan dolayı gökbilimciler karadeliklerin çevreleri üzerindeki etkilerini araştırırlar. Milyonlarca veya milyarlarca Güneş ağırlığında olan ve Samanyolu da dahil olmak üzere galaksilerin merkezlerini aydınlatan bazı süper kütleli karadelikler için bunu yapmak nispeten kolaydır. Daha zor olan ise onlarca Güneş kütlesine sahip yıldız-kaynaklı karadelikleri gözlemlemektir. 2015 yılından bu yana, LIGO (ve daha sonra Virgo) yerçekimi dalga dedektörleri birkaç yıldız kaynaklı karadelik çiftinin birleşmesini tespit etti. Bu tespiti yaparken uzak galaksilerde uzun zaman önce en azından 70-80 Güneş-kütlesine sahip karadeliklerin olduğunu varsaydı.
GAZ YİYİCİLER
Samanyolu'nda gezegenimize yakın bir yerde, gökbilimciler yakındaki bir yıldızdan gaz emildiğinde üretilen X-ışınlarını arayarak birkaç karadelik buldular. Samanyolu'nda tahmini 100 milyon yıldız kaynaklı karadelik varken bunlardan sadece 25 kadarı X-ışınları kullanılarak tespit edildi; ki bu da karadeliklerin çoğunun eş-yıldızlarından gaz emmediğine işaret eder. Bu karadeliklerin tamamı 30 Güneş-kütlesinin altındadır.
Şimdi ise, uluslararası bir gökbilimciler ekibi, Çin'deki LAMOST teleskobunu yıldız-kaynaklı bir kara deliğin eşyıldızı üzerindeki etkisini tespit etmek için kullandı. Samanyolu'ndan yaklaşık 15.000 ışık yılı uzaklıkta keşfedilen bu ikili sistem (kara delik ve eş yıldızı) LB-1 olarak adlandırıldı.
OLAĞANÜSTÜ KÜTLE
Karadeliği çevreleyen hidrojen diskinden gelen ışık, araştırma ekibinin karadeliğin hareketini izlemesine imkân verdi. Toplanan bilgileri bir araya getiren gökbilimciler, karadeliğin 70 Güneş kütlesine sahip olduğunu hesapladılar ve bunu "olağanüstü" olarak tanımladılar.
Çin Bilimler Akademisinin Çin Ulusal Astronomi Gözlemevinden ve aynı zamanda karadeliği araştıran ekibin lideri olan Jifeng Liu neden bu kadar şaşırdığını açıkladı:
"Yıldızların gelişimine dair güncel modellerin çoğuna göre, galaksimizde bu kütleye sahip karadelikler var olmamalıydı. Galaksimize özgü kimyasal bileşime sahip büyük çaptaki yıldızların, ömrünün sonuna yaklaşırken gazlarının çoğunu güçlü yıldız rüzgarlarına aktardığını düşünüyorduk. Bu nedenle arkalarında bu kadar büyük bir kalıntı [karadelik] bırakmamalıydılar. LB-1 mümkün olduğunu düşündüğümüzden iki kat daha büyük. Şimdi teorisyenler, bu oluşumu açıklama zorluğunun üstesinden gelmek zorunda."
Güncelleme: 25/02/2020
Kaynak: Hamish Jonston, "'Extraordinary' black hole weighs in at 70 solar masses", physicsworld.com, çev. Nehar Kadıoğlu, yaklasansaat.com, 28/11/2019