Kaktüs, Cactaceae familyası
Bitkiler aleminde kaktüs familyasının bilimsel guruplandırılmaları ve ayrıca çöl kaktüsleri hakkında bakım bilgileri.
Kaktüsler aşırı kuraklığa dayanıklılığı ile ve dikenli olmalarıyla bilinirler. Bu yüzden susuzluğa dayanıklı ve dikenli birçok süs bitkisine yanlışlıkla kaktüs denir. Gerçek kaktüsler, bitkiler aleminin “Cactaceae” familyasındandır. En çok çöl kaktüsleri bilinir ama tropikal yağmur ormanı kaktüsleri türleri de var.
Kaktüslerin bilimsel sınıflandırılması
Cactaceae (Kaktüsgiller) familyasından tüm bitkilerin genel adı kaktüstür. Kaktüslerin anavatanı kuzey ve güney Amerika kıtaları. Familyada 4 ana gurup (alt familya) ve 1800 civarında tür bulunur. Bunlar:
Pereskioideae
Tek cinsi var o da Pereskia. 25 kadar türü var. Bunlar tropikal iklim kaktüsleridir. Dallı budaklı gelişen, normal yapraklı, sıradan bir çalı gibi görünür. İnce dalları ve normal yapraklarıyla kaktüslere hiç benzemezler. Süs bitkisi olarak da kullanılmazlar ama aşı ile kaktüs çoğaltmada çok iyi iş görürler. (Başka bir sayfada ele alınacak.)
Opuntioideae
Kaynanadili benzeri kaktüsler. Bu gurupta 5 temel cins var. Genelde yeni gelişimler mini yapraklı olur ama sonradan kuruyup dökülürler.
Maihuenioideae
Tek cinsi Maihuenia olup bunun da sadece iki türü var. Silindirik çubuk succelent yapraklara sahiptirler.
Cactoideae
En çeşitli gurup budur. Kaktüs türlerinin pekçoğunu içine alır (en tanınmış kaktüs türleri ve yılbaşı kaktüsü bile dahil). Dokuz sınıfa ayrılır.
Kaktüs yetiştirmek ve bakımı
Her şeyden önce, kaktüslerin gün içinde en az 4 saat direkt güneşe ihtiyacı olduğunu iyi bilin. Bol güneş kaktüsler için çok önemlidir; aksi takdirde şekilleri bozulur. Yılbaşı ve atlas kaktüsleri bu kuralın dışında, onlara direkt güneşin biraz fazlası zarar verir.
Kışa dayanıklılık: Çöl kaktüslerinin çoğu kışın hafif donmalarda zarar görmez. Örneğin İstanbulda birçok kaktüs türü kışın kar altında kalsalar bile hiçbir zarar görmeden dayanabiliyor. Tropikal orman kaktüslerinden yılbaşı kaktüsü ve atlas çiçeği de güneye bakan cephelerde kışın hiç zarar görmez. Uzun yılllara dayanan bu tecrübelerim İstanbulun Şişli ve Beyoğlu ilçelerine göre. Ama yüksek kesimlerde farklı olabilir. Kısaca diyebiliriz ki birçok türler kışın uzun sürmemek şartıyla ve kuzeyli rüzgarlara açık olmayan cephelerde olmak şartıyla -6C soğuğa dayanabiliyor. Fakat sıfır derece soğuğa bile dayanamayan kaktüsler olduğu gibi Ankrada kış soğuklarına dayanıklı olabilen kaktüsler de var.
Kaktüsünüzün kış soğuklarına ne kadar dayanıklı olduklarını türün bilimsel adı ile araştırarak öğrenmelisiniz. Bilmiyorsanız kışın sıfır derece ve daha fazla soğuktan korumalısınız.
Toprak: Türüne göre değişir. Bazıları hiç toprak seçmez. İstanbulda ve İzmirde bahçelerde en sık gördüğünüz türler killi toprakta bile sorunsuz gelişir, kışın toprak ne kadar ıslak olursa olsun hiçbir şekilde etkilenmezler.
Genelde kaktüsler suyu şidddetle çabuk süzdüren toprak isterler. Yetiştirdiğiniz kaktüsün türünü, ihtiyaçlarını iyi bilmelisiniz. Bu sayfada toprak meselesini daha detaylı yazamıyorum. Yalnız, kaktüslerin güçlü besleyici toprağa ihtiyacı olduğunu bilin. Torf kum vb benzeri karışımlarda özel besin takviyeleriyle asla aynı sağlığı ve direnci kazandıramazsınız. İyi gelişim gösterseler bile her an ani bir çürümeyle ölme riski çok yüksektir.
Şöyle bir formül hiç yoktan iyidir: Kırmızı killi toprak biraz fazla oranda ince dere kumu ile iyice karıştırın. Sonra humuslu kara toprak ile karıştırın. Bütün bu karışımı ince ponza taşı ile yarı yarıya karıştırın.
Bu durumda oranlar şöyle oluyor:
%10 kırmızı killi toprak +%20 dere kumu + %20 humuslu kara toprak + %50 ince ponza taşı
Tropikal orman kaktüsleri ise hem çok havadar hem çok humuslu toprak ister.
Saksı: Çöl kaktüslerine, ister mini türlerden ister büyük türlerden olsun, mutlaka kalın kenarlı toprak saksılar kullanmalısınız.
Sulama: Kaktüslerin nadiren sulanması gerekir diye yanlış bir inanç var. Yazın normal sulayabilirsiniz. İlkbaharda ve sonbaharda toprak iyice kurudukça az miktarda su ile sulayın (saksının içinde toprağın üst yarısını ıslatacak kadar su yeter). Kışın mutlaka çok serin bir yerde tutun ve hiç sulamayın. Gerçi kış sulaması kaktüs türüne göre değişir.
Gübreleme: Doğal gübre veya kaktüs özel besini yukarda formülünü verdiğim toprak karışımı kullandığınız takdirde kaktüslerin işine yarar. Aksi takdirde pek işe yaramaz, kaktüsünüz gübreden gerektiği gibi yararlanamaz.
En iyisi solucan gübresidir (ya da eski koyun gübresini ufalayarak kullanın). İlkbahar ortasında toprak üst yüzeyine ince bir tabaka yayın. Suladıkça içerdiği besinler köklere ulaşır. Kaktüsünüz çok gür gelişim gösterirse yaz ortasında tekrarlayın. Yoksa bahardan bahara yeter. Doğal gübre değil de plastik şişelerde satılan kaktüs özel besininden verecekseniz üstündeki talimatları okuyun ona göre kullanın.
Çiçek açmaları: Türüne göre çiçek açma zamanları ve şartları değişir. Birçoğu kışın fazlaca üşüyünce çiçek açar. Ama ne kadar soğuğa dayanırlar, bu da türüne göre değişir. Ayrıca ne kadar dayanıklı olursa olsunlar veya ikliminize uygun olsalar bile eve alışmış bir kaktüsü kış ortasında dışarıya açık havaya koyarsanız soğuğa dayanamaz derhal çürür gider. Önceden yavaş yavaş alışması gerekir.
Yanda resmini gördüğünüz kaktüs İstanbul iklimine göre kışın kar buz altında kalmaya tam dayanıklıdır. Zaten ancak bu sayede ilkbahar sonuna doğru bol bol çiçekler açar. Çiçekleri gerçi bir günde solar ama o kadar fazla tomurcukları vardır ki her gün bir başkaları açar. Böylece bir iki hafta boyunca çiçeksiz kalmaz.
Kaktüslerin çoğaltılması
Kaktüsler genelde bol bol minik yavru verir. Bunları ilkbahar sonunda ayırıp başka saksılara dikin. Kesinlikle tutar büyürler. Köklenmesi zor, gelişimi çok yavaş türlerde aşılama tekniği uygulanır. Bu konu başka sayfanın konusu olacak.
Uzun boylu ve güçlü kaktüslerin gövdesini birkaç parçaya bölüp her birini köklendirebilirsiniz. Detayları yazmıyorum çünkü her türde işe yaramaz. Kaktüsünüzün türüne göre çoğaltma bilgilerini mutlaka bulup okumalısınız. Buradaki bilgiler genel, tanıtım amaçlı.
Yılbaşı kaktüsleri ve kaynanadili birbirine bağlı zincirleme devam eden yassı gövdecikler halinde gelişir. Her biri tek tek ayrılmayla köklendirilip çoğaltılmaya uygundur.
Kaktüsler tohumla da çoğaltılır. Gayet kolaydır. Çimlendirme şartları türe göre değişebiliyor. Hangi türün tohumunu edinmişseniz hakkında bilgi de edinmelisiniz.
'Kaktüs, Cactaceae familyası' hakkında sorular, açıklamalar
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.