Kolombiya’da kürtaj, 10 yılı aşkın süredir yasal. Buna rağmen kadınlar ve kız çocukları hamileliklerini sonlandırmak istedikleri zaman çeşitli engellerle karşılaşıyorlar.
Uluslararası tıbbi insani yardım kuruluşu Sınır Tanımayan Doktorlar (MSF), 28 Eylül Dünya Güvenli Kürtaj Günü’nde, Kolombiya’da sürdürmekte olduğu çalışmalara dayanarak hazırladığı “Kürtaj Güvensizse Kadınlar Risk Altında” (Unsafe abortion, women at risk)* raporunu yayınladı (raporun yönetici özetinin Türkçe çevirisini aşağıda okuyabilirsiniz). MSF’nin Kolombiya’da Buenaventura, Nariño, Arauca ve Norte de Santander’de yürüttüğü saha projelerinin tamamında gebeliği sonlandırma hizmeti de sağlanıyor.
MSF’nin raporunda aktarılan verilere göre Kolombiya’da gebeliklerini sonlandırmak isteyen kadınlar ve kız çocukları hem toplumsal engellerle hem de sağlık sektörünün içinde yer alan engellerle karşılaşıyor. 2017-18’de MSF tarafından tedavi edilen hastaların yüzde 88’i, şu engellerden en az biriyle karşılaştığını ifade etti:
- Kürtajın yasadışı olduğu kanaati:
Yüzde 47’si ücretsiz ve güvenli kürtaj imkanından faydalanabileceğini bilmiyordu ve pek çoğu kürtajın yasadışı olduğunu sanıyordu.
- Toplumsal dışlanma:
Yüzde 5'i, ailesi veya yakın arkadaşları tarafından reddedilmiş veya damgalanmıştı.
- Sosyoekonomik engeller:
Kırsal bölgede yaşayan kadınların ve kız çocuklarının güvenli kürtaj yaptırabilmek için büyük şehirlere seyahat etmesi gerekiyor ve birçoğunun maddi imkânları buna yetmiyor. Güvenli kürtaj için başka kurumlar tarafından MSF’ye yönlendirilen 143 kadının 103’ü (yüzde 70) bunun için Cali, Medellin, Pasto ve Villavicencio gibi kentlere gelmek durumunda kalmıştı.
- Sağlık sistemi içinde reddedilme, damgalanma ve bilgisizlik:
Kürtaj için MSF’ye başvuran kadınların yüzde 27’si daha önce başka sağlık tesislerine giderek güvenli kürtaj yaptırmak istemiş ve reddedilmişlerdi. Bu kadınların pek çoğu sözlü taciz, önyargı, mahremiyet ihlali, yasa hakkında yanlış bilgiler, prosedür ve protokollere dair bilgisizlikle karşılaştı, eğitimli çalışan ya da yeterli ilaç olmadığı için aksamalar ya da sistemin işlememesi söz konusu oldu.
Güvensiz kürtaj tıbbi acil durumdur
Bir kadın veya kız çocuğu gebeliğini sonlandırmaya karar verirse, sürecin güvenli ve yasal olup olmadığından bağımsız şekilde bunu genellikle dener. Güvenli kürtaj hizmeti bulunmadığında kadınlar ve kız çocukları kendi sağlıklarını, hatta hayatlarını tehlikeye atabilirler. En sık uygulanan yöntem, kürtaj yapan ama kalifiye olmayan bir kişiye başvurmak veya işlemi kendi başına yapmaya kalkışmaktır. Sıklıkla uygulanan yöntemlerin birçoğu gebeliği sonlandırmak konusunda etkili değildir, fakat kişiye kalıcı zarar verebilir. Güvensiz kürtaj, tüm dünyada anne ölümlerinin en büyük beş sebebinden biri ve tamamen önlenebilir olan tek sebeptir.
Sınır Tanımayan Doktorlar (MSF), Kolombiya’daki deneyimine dayanarak sağlık kurumlarına şu çağrıda bulunuyor:
- İstenmeyen gebelikleri önleyin; bunun için aile planlaması hizmetlerini arttırın ve sadeleştirin, bu süreçte ergenlik çağındaki kız çocuklarına, yoksulluk içinde ve/veya kırsal kesimde yaşayan kadınlara özellikle önem verin.
- Güvensiz kürtaja bağlı ölümleri ve diğer sonuçları engelleyin; bunun için ülkenin her yerinde kadınlar ve kız çocukları için kapsamlı güvenli kürtaj hizmetlerinin mevcut ve erişilebilir olmasını sağlayın.
- Sağlık ve önleyici yöntemler hakkında bilgilendirme ve teşvik hizmetlerini güçlendirin; kadınlar ve kız çocuklarının güvenli kürtaja erişimi konusundaki yasal haklarına dair bilgilendirmeye de bu kapsamda yer verin.
Kürtaj Güvensizse Kadınlar Risk Altında - Yönetici Özeti
Güvensiz kürtaj, doğum sonrası kanama, sepsis, doğum komplikasyonları ve yüksek tansiyona bağlı bozukluklarla birlikte, tüm dünyada anne ölümlerinin en büyük 5 nedeninden biridir. Bu beş sebep arasında bütünüyle engellenebilir olan tek sebep, güvensiz kürtajdır.
Kolombiya’da güvensiz kürtaja bağlı ölüm oranını azaltmak için Kolombiya Anayasa Mahkemesi 2006’da önemli bir adım atarak, kürtajı belirli koşullar (kadının sağlığının tehlike altında olması, fetüste gelişim bozukluğu bulunması ve gebeliğin tecavüz sonucu gerçekleşmiş olması) altında yasadışı olmaktan çıkardı. O zamandan beri, Kolombiya kanunları uyarınca, sağlığı teşvik eden tüm kuruluşlar ve sağlık hizmeti veren tüm kurumlar, ister özel ister devlete ait, ister laik ister dinî olsun, bu kriterleri sağlayan kadınların isteğine bağlı olarak gebeliği sonlandırmakla yükümlü.
Gelgelelim, Kolombiya’daki duruma dair kesin veriler bulunmamakla birlikte, Guttmacher Enstitüsü’ne göre ülkede her yıl gerçekleşen 400.000 kürtajdan yalnızca yüzde 8 ila 10’u güvenli kürtaj yapılabilen sağlık tesislerinde gerçekleşiyor. Öte yandan güvensiz kürtajların anne ölümlerinin yüzde 10’unun ve yılda 130.000 komplikasyonun sebebi olduğu tahmin ediliyor.
Güvensiz kürtajın sonuçları bir tıbbi acil durum teşkil ediyor. Bu nedenle Sınır Tanımayan Doktorlar (MSF) bir tıbbi insani yardım kuruluşu olarak 2016 yılında, istenmeyen gebelik ve güvensiz kürtajdan kaynaklanan ölümleri ve acıları azaltmak amacıyla Tumaco ve Buenaventura’daki saha projelerinde ve acil müdahale ekibinin çalışmaları kapsamında güvenli kürtaj hizmeti vermeye karar verdi.
Rapordaki bulgular, MSF’nin 2017 ve 2018’de gerçekleştirdiği güvenli kürtaj hizmeti kapsamında topladığı bilgilere dayanıyor. Bu süre içinde 428 kadın ve kız çocuğu, gebeliğinin sonlandırılması isteğiyle MSF’ye başvurdu ve bu hizmeti MSF’den aldı. Rapor aynı zamanda, güvenli kürtaj olmak isterken engellerle karşılaşan hastaların tanıklıklarına ve hastaların bakımını yapan MSF çalışanlarının deneyimlerine dayanıyor.
Rapordaki veriler Kolombiya’da gebeliğin isteğe bağlı sonlandırılması konusundaki durumun tamamını ifade eder şekilde doğrudan genişletilemese de ülkede MSF’den destek alan toplulukların içinde bulunduğu duruma dair bir fikir veriyor. MSF tarafından toplanan bu bilgiye dayanarak açıkça söyleyebiliriz ki Anayasa Mahkemesi’nin kararına karşın Kolombiya’da güvenli kürtaja erişim son derece sınırlıdır.
*Raporun İspanyolca orijinaline (Aborto no seguro, mujeres en riesgo) buradan ulaşabilirsiniz.