M.Ö. 13. ve 12. yüzyıllarda, "eski büyük uygarlıkların" çoğu domino taşı gibi yıkıldı. Doğu Akdeniz, Kuzey Afrika ve Yakın Doğu çevresindeki bir zamanların büyük şehirleri harabeye döndü, yazı sistemleri ortadan kaldırıldı, isyanlar çıktı, savaşlar şiddetlendi, ve kültürler görünüşe göre gezegenden silindi. Geç Tunç Çağı, insanlığın küreselleşmeye ilk girişlerinden biri olarak tanımlandı, ancak şiddetli, ani ve son derece gizemli bir çöküşle sonuçlandı.
Tarihçiler, sözde "Tunç Çağı çöküşünün" kesin nedenlerini hâlâ hararetle tartışıyorlar, ancak bir şey açık: insan olmak için hoş bir zaman değildi. Bununla birlikte, sona ermesinden önce Tunç Çağı, tarihin nispeten mutlu bir dönemiydi.
Adından da anlaşılacağı gibi, bir kültür, kendi bakırını eriterek ve kalay, arsenik veya diğer metallerle alaşımlayarak tunç üretme kabiliyetiyle "Tunç çağı uygarlığı" olarak tanımlandı. Tunç, o zamanlar mevcut olan diğer metallerden daha sertti ve bu, gücünden yararlanan medeniyetlerin silah, alet yapımı, mühendislik ve sanat alanlarında teknolojik bir avantaj elde etmesini sağladı.
Buna karşılık, bu maddi değişim, medeniyetlerin sonunda büyük kentsel yerleşim yerleri oluşturmasına, karmaşık sosyal sınıf sistemleri geliştirmesine ve bir dizi yazı sistemi yaratmasına imkan verdi.
Bu çağda gelişen uygarlıklar arasında Mezopotamya'daki Orta Asur İmparatorluğu, Yeni Mısır Krallığı, Babilliler, Anadolu'daki Hitit İmparatorluğu, Yunanistan anakarasındaki Mikenler ve Girit'teki Minoslular sayılabilir. Tüm bu büyük güçler Akdeniz'in etrafına dağılmıştı ve ticaret ve göç yoluyla derinden birbirine bağlıydı.
Ancak M.Ö. 1177 yılı civarında, bu başarılı ağ çöktü.
Çöküşün arkasındaki en çok bahsedilen açıklamalardan biri, "Deniz Kavimleri" olarak bilinen işgalcilerden oluşan yağmacı bir konfederasyonun gelişidir. Deniz Kavimleri hiçbir anıt veya yazılı kayıt bırakmadı, bu nedenle kimlikleri net olmaktan uzak ve hala geniş çapta tartışılıyor. Genellikle onların aslında Doğu Akdeniz'de deniz yolculuğu yapan birçok farklı denizcilik kültürü olduğu öne sürülüyor.
Medinet Habu'daki III. Ramses'in morg tapınağından bir kabartma çizimi, Mısır ve Deniz Kavimleri arasındaki Delta Savaşı'nı gösteriyor.
Deniz Kavimleri kim olursa olsun, M.Ö. 13. ve 12. yüzyıllar arasında Tunç Çağı'nın sonlarına doğru Anadolu, Suriye, Fenike, Kenan, Kıbrıs ve Mısır'ın bazı bölgelerinde olay çıkartarak dünyanın bu bölgesine damgasını vurmuş görünüyorlar. Bu tehlikeli dönemde, arkeolojik kanıtlar, Doğu Akdeniz ve Yakın Doğu'daki sayısız şehrin nasıl yok edildiğini veya basitçe terk edildiğini gösteriyor.
Yine de bu gizemli denizcilerin gelişinin hikayenin tamamı olması pek olası değil. Bazıları, Tunç Çağı uygarlıklarının genel bir sistem çöküşüyle içeriden çürüdüğünü iddia ediyor. Bu fikir, birçok Geç Tunç Çağı Krallığının hepsinin, onları eşitsizlik ve sosyal istikrarsızlığa karşı savunmasız kılan "ölümcül merkezi, karmaşık ve çok ağır" siyasi yapılara sahip olduğunu öne sürüyor. Diğer bir olasılık, savaşların daha da yıkıcı hale gelmesi anlamına gelen demirin ortaya çıkması ve savaşlardaki değişikliklerdir.
Bir başka ilgi çekici açıklama, Tunç Çağı çöküşünün çevresel bir sarsıntıyla ilişkili olduğudur. 2013 yılında yapılan bir çalışma, bölgedeki eski bir gölün tortularından elde edilen polen tanelerini inceledi ve bu dönemde iklim değişikliğine dair kanıtlar buldu. Çalışma yazarlarının iddia ettiği bu çevresel değişim, yaygın kuraklıklara, gıda azlığına ve kıtlıklara yol açtı. Bunun sonucu kitlesel göç, toplumsal karışıklık ve bir zamanlar güçlü olan bu medeniyetlerin işgalcilere, belki de Deniz Kavimlerine karşı savunmasız kalmasıydı.
Tarihte her zaman olduğu gibi, Tunç Çağı'nın çöküşünün hikayesi hiçbir zaman tek veya doğrusal bir açıklamayla açıklanamayacak. Gerçekte, belirli faktörlerin bazı yerlerde diğerlerinden daha büyük bir rol oynamasıyla birlikte, tüm bu unsurların karmaşık bir karışımı olması muhtemeldir.
Sebebi ne olursa olsun, hiçbir medeniyetin dünyadaki konumunun kalıcı olduğunu varsaymaması gerektiğini hatırlatması gereken bir hikaye. İklim değişikliği, savaş ve teknolojik ilerlemenin doğru kombinasyonu ile en güçlü toplumlar bile parçalanabilir.
Bu içerik IFLSCIENCE’da yayınlanmıştır.