Mandela Etkisi: Sahte Anılar Nasıl Oluşur?
Mandela etkisi, insanların bir olayın gerçekleşmediği halde meydana gelmiş gibi inandığında ortaya çıkar.
Popüler kültürde mandela etkisinin birçok örneği vardır. Bu makalemizde mandela etkisinin ne olduğunu ve yanlış anıların nasıl meydana geldiğini öğreneceksiniz.
“Her hikayenin üç tarafı vardır: senin tarafın, benim tarafım ve gerçek.”
-Robert Evans, Film Yapımcısı
Mandela etkisi nasıl doğdu?
Mandela etkisi ilk kez adını, kendisini “paranormal danışman” olarak tanımlayan Fiona Broome’un, eski Güney Afrika Devlet Başkanı Nelson Mandela’nın 1980’lerde hapishanede öldüğünü nasıl hatırladığını detaylandırmasıyla almıştır. (Fakat, Nelson Mandela 2013 yılına kadar yaşamıştır.)
Broome ise bu olayı haberde gördüğünü ve Mandela’nın dul eşinin de ölümüyle ilgili konuşma yaptığına değinerek bu olayı tanımlamıştır. Fakat, bu anıların hiçbiri olmadı.
Broome’un düşünceleri tecrit edilmiş olsaydı, bu olay bir faktör olurdu. Ancak Broome, diğer insanların da onun gibi düşündüğünü keşfetti.
Nelson olayı hiç yaşanmamış olsa da diğer insanların da yanlış anıları gerçekmiş gibi hatırladığını farketti ve Mandela etkisi kavramı doğdu.
Kolektif Sahte Anılar
Mandela etkisini tanımlamanın bir diğer yolu da kolektif sahte anılardır. Yani insanlar, istemsizce gerçekten farklı olan bir anıyı toplu bir biçimde ve aynı şekilde söylerler.
Komplo teorisyenleri ise, Mandela etkisinin toplumda var olan alternatif evrenlerin bir örneği olduğuna inanmaktadırlar.
Bununla birlikte, doktorların hafıza ve bazı hatıraların gerçek hissedilmesine rağmen nasıl yanlış olabileceği konusunda çok farklı açıklamaları mevcuttur.
Konfabulasyon
Mandela etkisinin bazı noktalarda konfabulasyonla ilgili de olabileceğine bazı doktorlar tarafından inanılmaktadır.
Peki konfabulasyon nedir?
Kişi, yalan söylemeye veya başkalarını aldatmaya niyetlenmeden sahte bir anı yaratır ve bu anıya kendisi inanır. Amacı ise, kendi hafızasındaki boşlukları doldurmaya çalışmasıdır.
Mandela etkisinin çoğu örneği, orijinal veya gerçek anıya yakındır. Bazı araştırmacılar ise, insanların hatırlamaya çalıştığı en olası olay dizisinde konfabulasyonu kullandıklarına inanıyorlar.
Sahte Anılar
Hafızanın bazı yönleri Mandela etkisine yol açabilir. Bunlar, bir olayı hatırlamanız için doğru tasvir olmayan sahte anıları içerir.
Bu genellikle, bir suça veya önemli bir kültürel olaya tanık olanlar için bir hafıza mücadelesidir.
İnternetteki kişilerin bilinen resimleri, yazıları, sözleri ve logoları değiştirme yetenekleri, orijinal/gerçek öğeyi hatırlamanızı etkileyebilir.
Mandela Etkisinin Örnekleri
Mandela etkisinin örneklerini içeren birçok websitesi ve forum mevcuttur.
Genellikle insanlar, toplumda da hatırlanan bir olayın hatırlanandan farklı olduğunu görünce rahatsız olurlar.
Jif ve Jiffy Logosu
Jif popüler bir fıstık ezmesi markasıdır, ancak birçok kişi markanın adını Jiffy olarak yanlış hatırlamaktadır.
Looney Tunes ve Looney Toons Logosu
Birçok kişi Warner Brothers’ın karikatürlerinin logosunun “Looney Toons” olarak yazıldığını düşünüyor, aslında “Looney Tunes”.
“I’m your father”
Starwars: The Empire Strikes Back filmindeki yukarıdaki sözü alıntılayan birçok kişi “Luke, I’m your father” diyor. Aslında filmde “I’m your father” deniliyor, Luke içeren bir replik orada geçmiyor.
Mandela etkisinin birden farklı alanlarda binlerce örneği vardır. Mandela etkisinin örneklerini okumak hafızanızı yeniden sorgulamanıza neden olabilir.
Semptomlar (Belirtiler)
Mandela etkisi belirtileri aşağıdakilerini:
- Gerçekte olan bir şeyi gerçeğe yakın ama ondan daha farklı bir şekilde hatırlamayı
- Aynı hatırlama şeklini hikayeleyen birçok insanı içerir.
Mandela etkisini bir noktada da kulaktan kulağa oyununa benzetebilirsiniz. Genellikle ilk kişinin söylediği şey son kişinin kulağına gelene kadar bambaşka bir cümleye dönüşmüş olur.
Bir anıyı beyninizden “çekebilirsiniz”, ancak geçen zaman ve anıyı seyrek hatırlama durumu, hatıranızı biraz farklı bir şekilde bir araya getirmenize neden olabilir.
Sahte bir anıyı nasıl tanıyabilirsin?
Gerçekten de sahte bir anıyı tanıyabilmek ve farkedebilmek son derece zordur. Genellikle, hafızanızın doğru ya da yanlış olduğunu bilmenin tek yolu, anınızı başka insanlara anlatmak veya araştırmalarla doğrulamaktır. (Nelson Mandela olayı gibi.)
Bir sözü belirli bir şekilde hatırlıyorsanız, onu Google’daki güvenilir bir siteden veya sitelerden araştırabilir, bulduğunuz sonuçları karşılaştırarak ve başkalarıyla teyit ederek doğrusuna ulaşabilirsiniz.
Bir anıyı farklı kişilerle doğrulamakta yaşanan problemlerden birisi de insanların başkalarının doğru olduğuna inandıkları bir bilgiye inanma ve doğrulama eğiliminde olmasıdır.
Bir kişiye soru sorma biçiminiz kişinin vereceği cevabı etkiler, örneğin:
“Nelson Mandela hapishanede ölmedi mi?” veya “Nelson Mandela hapishanede öldü, değil mi?” soruları kişinin evet yanıtını verme olasılığını artıran soru kalıplarıdır.
Buna bir alternatif doğru soru sorma biçimiyle kişiye yaklaşmaktır, “Nelson Mandela nasıl öldü?” gibi.
Neyse ki, Mandela etkisi söz konusu olduğunda birçok sahte anı zararsız görünmektedir. Küçük olayları olduğundan farklı hatırlamak yalnızca hafıza gururunuzu az da olsa zedeleyebilir.
Bunun da hiçbir problemi yoktur, çünkü herhangi bir olayı yanlış hatırlamak çok normaldir, önemli olan doğrusunu bulunca onu kabullenmektir, bu doğrultuda da kişinin yaptığı hatalardan ders alma becerileri gelişebilir.
Sözün Özü
Mandela etkisi büyük bir grup insanın hatırladığı bir şeyin gerçeğe yakın ama gerçek olmamasıdır.
Komplo teorisyenleri mandela etkisinin alternatif bir evrenin kanıtı olduğuna inanırken, birçok doktor bunun kişi hafızasının bazen ne kadar kusurlu olabileceğinin bir örneği olarak kullanıyor.