Her ne kadar Rus ordusu Müslümanların kadrolarına sahip olsalar da, yalnızca gönüllüler onlara hizmet ediyordu - esas olarak Kuzey Kafkas halklarının temsilcileri ve Azerbaycanlılar olarak "Transkafkas Tatarları". Çar ordusundaki Orta Asyalıların sadece Türkmenleri cesaret ve askeri yetenekleriyle ünlüydü. Çarlık yetkilileri, Müslümanlar için kutsal Ramazan ayının arifesinde zorunlu çalışma çağrısı atamaktan daha iyi bir şey düşünemediler. Ayrıca, Türkistan'ın tarımsal alanlarında, tarımsal çalışmalar tam bir hızla sürüyordu ve köylüler, siperler kazmak için ön sıra şeridine gitmek için yerden çıkmak istemiyorlardı.
Kazakistan ve Orta Asya bölgesini kapsayan ve çok sayıda kurbana yol açan Türk ayaklanmasının birçok temel nedeni vardı. Birincisi, ayaklanmanın kendisini mümkün kılan en önemli faktör, bir bütün olarak Türkiye’nin Müslüman nüfusu ile Rusya’nın arasında var olan sosyo-kültürel çelişkilerdi. Hatırlayın, o 1916 yılıydı. Orta Asya'nın birçok bölgesi sadece kırk yıl önce ele geçirildi. Yerli nüfus geleneksel bir yaşam tarzı sürdürmeye devam etti, din adamlarından ve yerel feodal beylerden kültürel olarak etkilendi. Çok sayıda Rus yerleşimcinin başta Kazak bozkırlarına olmak üzere Türkistan'a koştuğu ve Çar hükümeti, sorunlu yerliler arasında sadakat merkezleri yaratma umuduyla sömürgecileri her yönden destekledi, yerli halk ve Rus sömürgeciler arasında sert bir tecrit vardı. Rus Kazak nüfusu, yerel halkla karışmaksızın kapalı yaşadı ve temaslar, kural olarak, işletme iletişimine indirgendi. Türkistanlı algısına göre yerleşimciler yabancı, işgalcilerdi.
Bir ayaklanmanın ön koşullarını oluşturan ikinci kilit faktör, kraliyet yetkililerinin hatalı ve kötü düşünülmüş politikalarıydı. Türk topraklarının yönetiminde sistematik bir örgütlenme yoktu ve yerel nüfus ile ilgili net bir çizgi vardı. Personel yönü de çok önemliydi. Temelde, hükümetin politikaları hiçbir şekilde askeri ve sivil bürokrasinin en iyi temsilcileri tarafından uygulanmadı. Orta Asya, hizmetlerinde ceza alan insanların ya da ellerini ele almayı uman maceracıların gittiği bir çeşit sürgün yeri olarak kabul edildi. Nadiren yöneticiler arasında kendi iyiliği hakkında değil, devletin çıkarları hakkında düşünen gerçek vatanseverler vardı. Daha nadir çekimler bile, yaşam tarzlarıyla gerçekten ilgilenen memurlardı. tarih Yerel dillerden en az birini tanıyan Türkistan.
Birinci Dünya Savaşı'nın zirvesinde, Türkistan halkı arasında fermente başladığında, Türklerin Rus askeri veya sivil bir memurla bir araya geldiklerinde başörtüsünü kaldırmak zorunda kaldıkları şekilde açıkça kışkırtıcı bir pozisyon benimsendi. Doğal olarak, birçok yerlileri rahatsız etti. Düzenli olarak, yetkililer tamamen makul olmayan bir şekilde dine saldırdılar, hatta Müslüman kutsal hacının Mekke'ye performansını yasaklamayı başardılar.
Ayaklanmanın hazırlanmasında da önemli rol oynayan üçüncü faktör, Türk ajanlarının yıkıcı faaliyetleriydi. Birinci Dünya Savaşı'nın başlamasıyla birlikte, Osmanlı İmparatorluğu'nda Pan-Türk düşünceleri yaygınlaştı. Türk dili konuşan veya kültürel olarak benzer Müslüman nüfusu olan tüm bölgeler “Türk dünyasında” yer aldı. O zamanlar bu bölgelerin çoğu Rus İmparatorluğu'nun bir parçasıydı - Kuzey Kafkasya, Transkafkasya, Volga bölgesi, Kazakistan ve Orta Asya. Osmanlı İmparatorluğu ve daha önce, Rusya İmparatorluğu'nda yaşayan Müslümanların ana patronu ve koruyucusunun rolünü üstlenmişti - Rusya, Osmanlı İmparatorluğu'nun bir parçası olan Filistin ve Suriye'deki Hristiyan nüfusun çıkarlarını gözeterek benzer şekilde hareket ediyordu.
Çar hükümeti, bir Osmanlı etkisinin şefi olduğunu düşünerek Müslüman din adamlarına karşı temkinliydi. Bu, dini çevreleri Rus makamlarına karşı döndüren Türk özel servisleri tarafından başarıyla kullanıldı. Rusya’nın Orta Asya’daki egemenliği geçici bir fenomen olarak sunuldu ve vaizler, yerel müslümanları Türk Sultanı himayesinde, tüm Ortodokslar için Halifede Şeriat devleti kurmaya çağırdılar. Türk ve Alman ajanları, resmen Çin’in bir parçası olan ancak pratik olarak ülkenin merkezi otoriteleri tarafından kontrol edilmeyen Doğu Türkistan’ın (şu anda Çin’in Sincan Uygur Özerk Bölgesi) komşu bölgelerinde görev yaptı. Doğu Türkistanlı propagandacılar Rus İmparatorluğu topraklarına nüfuz ettiler, silâh.
Bu zor koşullarda, Çar hükümeti, zaten yoksul olan Türkistanlıların ekonomik durumunun kötüleşmesine neden olan kısa görüşlü bir politika izlemeye devam etti. Rus aleyhtarı fikirleri, Türkistan’ların Çarlık siyasetinin mideleri üzerindeki etkilerini hissetmeleri, tam da verimli bir zemin buluyordu. Böylece, Türkistan sakinlerine uygulanan vergiler üç ila beş kat arttı. Yerleşik Özbek ve Tacik nüfus, pamuk toplanmasını artırmak zorunda kaldı. Göçebe Kazaklar ve Kırgız et, sığır, hatta sıcak koyun derisi montları aldı. Vergilerin tahsiline sayısız aşırılık da eşlik etti. Son olarak, Türkmenlerin çok kuvvetli öfkesine, Rus sömürgecileri lehine en iyi toprakların yeniden dağıtılmasından da kaynaklandı. Bu nedenle, 250, binlerce Uzbeks ve Tacikçi ve 230, binlerce Kazaklı ve Kırgız, yani yüz binlerce ailenin ekmek kazananlarından mahrum bırakılması kararı, ön saflarda zorunlu çalışma için çağrılacak.
Aynı zamanda, bu kadar zor bir savaş döneminde, Türk halkını zorunlu tutuklamadan kurtarırken suçlamak çok aptalcaydı. Daha sonra, yirminci yüzyılın başlarında, ezici bir biçimde, Türkistan halklarının temsilcileri kendilerini Rus devletiyle özdeşleştirmediler, savaş onlara yabancıydı, Rusya'nın tarihini ve coğrafyasını bilmiyorlardı ve hatta çalışmaya gidecekleri hakkında hiçbir fikirleri yoktu. Kraliyet otoritelerinin, bölge sakinlerine seferberlik kararının anlamını açıklamak için kesinlikle hiçbir şey yapmadığını unutmayın. Dahası, yerel yetkililer, yerel nüfusa karşı kaba ve acımasız davrandılar. Sosyal faktör de arttı - zengin Türkistanlılar tasarıyı serbestçe satın alabildiler, bu nedenle onları bölgedeki fakir insanların çoğunluğu için armatürlerin zorunlu çalışmalarına gönderdiler.
Temmuz 4'te (eski stil) seferberliğe karşı ilk kitlesel eylem Khujand'da gerçekleşti. Ancak bu durumda yetkililer, herhangi bir sonuç çıkarmadan gösteriyi nasıl dağıtacağından daha akıllıca bir şey bulamadılar. Sonuç olarak, yalnızca Temmuz 1916’da Fergana bölgesinde, 86 - Syrdarya bölgesinde ve 26 - Semerkand bölgesinde 20 performansları vardı. 17 Temmuz 1916 makamları, Türk askeri bölgesinde iltica yasası getirmeye zorlandı. Ancak, çok geç oldu. Ayaklanma, neredeyse tüm Türkistan'ı taradı.
Kısa görüşlü politikası ve vasıfsız eylemleriyle, Çar hükümeti, her şeyden önce bölgede yaşayan Rus ve Kazak nüfusunun yerini aldı. Azgın popüler unsurun ana kurbanları olan Ruslar ve Kazaklar oldu. Bu zamana kadar Ruslar ve Kazaklar arasındaki erkeklerin çoğu askerlik için çağrıldıkları ve ön saflarda oldukları için yerleşim yerleri neredeyse savunmasızdı. Vaizler ve Türk ajanları tarafından aşırılıkçı sloganlarla ilan edilen isyancılar aşırı zulüm ile hareket etti. Barışçıl Rusça konuşan nüfusa karşı gerçek bir terör başlattılar, kadınları, çocukları ve yaşlıları öldürüp tecavüz ettiler. Genç kızlar ve kadınlar, bir kural olarak, onları aullarda köle-cariye haline getirmek için kaçırılmayı tercih ettiler. İsyancılar tarafından Rus ve Kazak nüfusuna karşı işlenen vahşet tarif edilemezdi.
Rus yerleşimciler ve Kazakların kredisine göre, en son tuttukları not edilmelidir. Yerleşmeleri savunmak için yaşlı ve genç gül. Bu arada, isyancılar gerçek örgütlü direnişle karşılaştıklarında geri çekildiler - birkaç düzine Kazak'a binlerce saldırganla karşı çıksa bile. Aynı zamanda, çağdaşların ifadelerini okursanız, birçok Kazak ve Kırgız'ın, Rus komşularını hayatları tehlikesiyle riske attığını öğrenebilirsiniz. Ve aynı zamanda, birliklerin müdahalesi olmadan, ayaklanma büyük olasılıkla Orta Asya’daki Hristiyan nüfusunun imhasıyla sonuçlanacaktı.
Türkistan isyancılarını sakinleştirmek için, 30'e, top ve silahla donanmış binlerce asker ve subaydan oluşan birlikler gönderildi. Piyade Genel Valisi Alexey Kuropatkin (22-1916), özellikle yetenekli bir menajer olan Turkestani ile ortak bir dil bulabilen, özellikle de yetenekli bir menajer olan, Rusistan’ın ortak bir dilini bulabilen 1848’in genel müdürlüğüne atandı. Bu, biyografisinin özelliklerinden kaynaklanıyordu - General Kuropatkin'in uzun askeri kariyerinin neredeyse tamamı Türkistan'da hizmetle ilgiliydi. 1925 yazının sonunda, Rus birlikleri Samarkand, Syrdarya, Fergana ve diğer bölgelerin hemen hemen hepsinde bir ayaklanmayı bastırmayı başardı. Sadece Turgai'nin bozkırlarında güçlü bir ayaklanma merkezi kaldı - Kazaklar Abdulgafar Zhanbosynov ve Amangeldy Imanov liderliğinde isyan ettiler. Turgay'da isyancılar, Abdulgafar Zhanbosynov Khan ve Amangeldy Imanov - Sardarbek'i (birliklerin komutanı) seçerek yetkilileri bile yaratmayı başardılar.
Türkistan’daki ayaklanmanın bastırılması son derece acımasızdı. Yıkılan köylere giren ve kadınların, yaşlıların ve çocukların işkence gören cesetlerini gören Rus askerlerinin ve Kazaklarının tepkisini hayal edebiliriz. Rus askerlerinin yerel nüfusa karşı acımasızlığı, isyancıların işlediği zulümlere bir cevaptı. Bu, modern Orta Asya tarihçileri tarafından tanınıyor - milliyetçi demagojinin bataklığına düşmemiş olanlar. Bu nedenle, Kırgız tarihçi Şirgül Batyrbayeva şöyle yazıyor: “Gerçekten de, ayaklanmanın sert bir baskısı vardı. Ancak bu trajedinin nedenleri hakkında sessiz kalamazsınız. İsyanı pasifleştirmek için gönderilen ceza yargılaması gönderildiğinde, Rus kadınlarının ve çatallarının üzerinde oturan çocukların kafalarını gördüklerinde tepkileri uygun oldu. ” Toplamda, çoğu Rus kadın ve çocuğu olmak üzere binlerce sivil, 3-4'un elindeki isyancılar tarafından öldürüldü. 16 Ağustos 1916 Genel Valisi Alexei Kuropatkin, Savaş Bakanı Dmitry Shuvaev'e, 3478 Rus yerleşimcilerin ölümü hakkında bilgi verdi. İnsan kurbanları diğer tarafta yüksekti. Her ne kadar eğilimli Sovyet tarihçileri, 100-150’in ölümünü bastırırken binlerce Kazak, Kırgız, Özbek’in ölümünden bahsetmelerine rağmen, konuyu incelemek için daha dengeli olan araştırmacılar, 4’in binlerce isyancı tarafından öldüğünü söylüyor.
Fakat Türkistan nüfusunun kaybı gerçekten harikaydı - sadece Rus birliklerinin eylemlerinden değil. Ayaklanmanın sert şekilde bastırılması, Doğu Türkistan topraklarına, Kırgız ve Kazakların Çin'e toplu uçuşu olan yeni bir trajediye yol açtı. On binlerce insan Sincan'a kaçtı. Dağların içinden geçen zor yol pek çok can aldı ve sonuçta Sincan'da mültecileri kimse beklemiyordu. Açlıktan ölmemek için birçok aile, çocukları Çin'e satmak zorunda kaldı.
Türkistan ekonomisi ve demografisi büyük zarar gördü - sonuçta, çeşitli kaynaklara göre, 40 binden 250 bine Çin'den kaçtı. Seferberlik konusundaki kraliyet kararnamesi tam anlamıyla uygulanmamıştı, çünkü isyan başladı - yalnızca 100 bin kişi hakkında, 480 bin kişi değil, başlangıçta planlandığı gibi çalışmaya çağrıldı. Ek olarak, ayaklanma, Rus konuşan Türkistan halkı ile yerel halklar arasındaki sürtüşmenin daha da derinleşmesine yol açtı. Rusların ve Kazakların etnik temizliğin sonuçlarını ve ayaklanmanın sert bir şekilde bastırılmasını gerektiren Türkistanları unutmaları zordu. Bununla birlikte, yeni genel vali Kuropatkin, Türkistan’da yaşanan trajedinin sonuçlarını pekiştirmek için mümkün olan her şeyi yaptı. Toprak sorununu çözecek ve doğrudan çatışmalardan kaçınabilecek ayrı Rus ve Kırgız bölgeleri yaratma olasılığı üzerinde çalışıyordu. Kuropatkin, bölgedeki durumu normalleştirmek için, yalnızca Rus nüfusunun soykırımını başlatan isyancıları cezalandırmanın değil, aynı zamanda Türklerin soygunlarını ve intikamcı Rus ve Kazaklar tarafından katledilmelerine izin vermemesinin de gerekli olduğunu anlamıştı. Ancak, başlayan Şubat devrimi bu planların gerçekleştirilmesine izin vermedi. Kazakistan ve Orta Asya tarihinde yeni, dramatik bir dönem başladı.