Cumhuriyet Sonrası Türk Resim Sanatı
ŞEKER AHMET PAŞA:
1841de İstanbulda doğdu, 1970de İstanbulda öldü. Asıl adı Ahmet Alidir. Küçük yaşta Tıbbiye Mektebine girdi (1855). Resim yeteneği nedeniyle bu okulda resim öğretmenliği yardımcılığına getirildi. Daha sonra okuldan ayrılarak Harbiyeye geçti. Abdülazizin ilgisini çekince, resim öğrenimi için Parise gönderildi (1864). Önce Mektebi Osmaniye devam etti. Paris Güzel Sanatlar Akademisine geçti ve G. Boulanger, J. L. Gerome gibi öğretmenlerden dersler aldı. Paris Uluslararası Fuar sergisinde resimleri sergilendi (1867). Resimleri Salona kabul edildi (1869, 1870) Abdülaziz, Avrupa gezisi sırasında sergideki resimleri gördü ve Ahmet Aliyi resim seçip almakla görevlendirdi. 1870te akademiyi bitiren Ahmet Ali, ^^Prix de Rome^^u kazanarak, üç ay süreyle Romaya gönderildi. Yurda dönünce kolağası rütbesiyle Sultanahmetteki Sanat Mektebine resim öğretmeni olarak atandı (1871). Uzun hazırlık ve çalışmalardan sonra, Türk ve yabancı ressamların eserlerinden oluşan bir resim sergisi açmayı başardı (27-Nisan-1873). Bu sergi, Türkiyede açılan ilk resim sergisiydi. İkinci sergiyi 1 Temmuz 1875te Darülfünun binası salonunda açtı. Bu sergide kendi resimleri, başka Türk ressamların eserleri, çoğunlukla Hıristiyan ve yabancı ressamların eserleri yer aldı. Ahmet Ali, Abdülazizin takdirini kazanarak, padişah yaverliğine atandı. Bu görevi sırasında manzara resimlerinden uzaklaştı ve Mercandaki konağındaki atölyesinde natürmort çalışmaları yaptı. 1884te mirliva (tuğgeneral), 1890da da ferik (tümgeneral) rütbesine yükseldi.
Başlıca eserleri:Karpuz Dilimli ve Üzümlü natürmort, Ağaçlar Arasında Karaca, Manolya ve Meyveler, Talim Yapan Erler, Manzara, Tepe Üzerindeki Kale.
Şeker Ahmet Paşa, çağdaş Türk Resim Sanatının temel taşlarından biri olarak değerlendiriliyor. Batıdaki deneyimleri özümseyen bir istemle, peyzaj temasına yaptığı dünya çapındaki üslup katkısı, sanatçının mekan derinliği ve atmosfer ilişkilerini yorumlayan duyarlığının ürünü olarak görünür. Şeker Ahmet Paşanın düzen anlayışına mal olan lirizm, özgün bir şema geometrisiyle dengeleniyor.
SÜLEYMAN SEYİD:
1842 yılında İstanbulda doğdu, 1913 yılında İstanbulda öldü. Maltepe ve Maçka askeri rüştiyesinde okudu. İdadi ve Harbiyede resim yeteneğiyle öğretmenleri Chirans ve Kessin dikkatlerini çekti. Parise gönderilerek, Abdülaziz tarafından Türk öğrenciler için açılmış olan Mektebi Osmanide öğrenim görmeye başladı. Önce Rolrobensle, Mektebi Osmaniye kapatılınca da A. Cabanel ile çalıştı. Paris Güzel Sanatlar Okulunu bitirdi. Bazı kaynaklara göre de bir yıl Romada kaldı. 1875te yurda döndü ve Osman Nuri Paşanın yardımcılığını yaptı. Harbiyeye resim öğretmeni olarak atandı. Fakat Şeker Ahmet Paşa ile resim anlayışı konusunda ters düşünce, Kuleli Askeri Lisesinde öğretmenliğini sürdürmek zorunda kaldı. Ayrıca uzun yıllar da Askeri İdadisinde resim öğretmenliği yaptı (1884-1910). Süleyman Seyyidin İstiklal ve Osmanlı gazetelerinde yazı ve çevirileri de çıkmıştır. Bazı okullarda Fransızca öğretmenliği de yapmıştır. Fenn-i Menazır adlı basılmamış bir eseri vardır.
Natürmort temasına karşı yoğun ilgisiyle bilinen Süleyman Seyyid, peyjaz ve figür alanında da üstün yeteneklerini kanıtlıyor. Süleyman Seyyid özellikle resim düzeninin içerdiği yön zıtlıklarında ifadesini bulan üslup dinamizmi ile özgün yerini kazanıyor.
İBRAHİM ÇALLI:
1882 yılında Denizlinin Çal kasabasında doğdu, 1960 yılında İstanbulda öldü. İlk ve orta öğrenimini kasabasında, lise öğrenimini İzmirde yaptı. Askeri okulda okumak için İstanbula geldi. Burada parasını çaldırıp zor durumda kalınca çalışmaya başladı. Bir resim öğretmeninden ve ressam Roben Efendiden resim dersleri aldı. Şeker Ahmet Paşanın oğlu İzzet Bey ile tanıştı ve arkadaşının yardımıyla Sanayii Nefise Mektebine girdi (1906). Altı yıllık okulu üç yılda bitirdi ve devlet tarafından Parise gönderilerek, Fernand Cormonun atölyesinde öğrenimini sürdürdü (1910-1914). 1. Dünya Savaşının başlamasıyla yurda döndü. Sanayii Nefise Mektebinde Vallaurynin yardımcısı oldu. Atölye öğretmeni olduktan sonra, 1947de emekli oluncaya kadar bu görevde kaldı. Devlet Resim ve Heykel sergilerine aralıklı olarak katıldı. Ölümünden bir yıl sonra, Ankara Türk-Amerikan Derneğinde son toplu sergisi açıldı (1961). Güzel Sanatlar Birliğinin kurucularından biriydi.
En tanınmış eserleri: Türk Topçularının Mevzie Girişi, Tefli Kız, İstiklâl Savaşında Zeybekler, Manolyalar, Atatürk Portresi, İnönü Portresi, Yahya Kemal Portresi, Mevleviler Dizisi.
İbrahim Çallı, kendi kuşağı içindeki sanatçılar arasında uçarı denilebilecek bir üslup dinamizmiyle karşımıza çıkar. Resimlerine yerel bir atmosferin tadını kazandırmakta, izlenimci sınırları aşan bir duyarlığa sahiptir.
NAMIK İSMAİL:
1890da İstanbulda doğdu, 1935 yılında İstanbulda öldü. Galatasaray Lisesinde okurken okul müdürü Tevfik Fikretin kurduğu resim atölyesinde resim çalışmalarına başladı. Daha sonra Sanayii Nefise Mektebini bitirdi. Ailesi tarafından Fransaya gönderildi. Burada Julian Akademisinde, Ecole Nationale des Arts Dêcoratifte ve Cormonun atölyesinde çalışmalarını sürdürdü. Yurda dönünce 1. Dünya Savaşı yıllarında Kafkas cephesinde yedek subay olarak görev yaptı. Bu sırada savaş resimleri çizdi. Bu resimleri daha sonra Viyana ve Berlinde (Celâl Esat Arseven ile birlikte) sergiledi. Bir süre Berlinde Liebermann ve Corynthin atölyelerinde çalıştı. Yurda dönünce İstanbulda resim öğretmenliğine başladı. Güzel Sanatlar Akademisinde çalıştı. Parise gidip döndükten sonra, Güzel Sanatlar Akademisine müdür olarak atandı (1928). Lâle Devri, Tifüs Girdabı, Harman en tanınmış eserleridir.
Namık İsmail, Türk resim sanatında kişisel üslup ayrımının belirginlik kazanmasını sağlayan büyük ustalardan biridir. Temalara biçimsel yaklaşımı belli sınırları aşmayan bir deformasyon eğilimi yansıtır.
MALİK AKSEL:
1903te Selanikte doğdu. İlkokulu Serezde ve İstanbulda okudu. Darülmualliminde öğrenimini sürdürdü. Burada Şevket Bey resim öğretmeniydi. Akselin çalışmalarını Şevket Bey yönlendirdi. 1921de öğretmen olan Aksel, 1928de sınav kazanarak Almanyaya gitti. Berlin Yüksek Öğretmen Okulunda Prof. Grossmannın atölyesinde çalıştı. Yurda dönünce Ankarada açılan Resim Öğretmen Okulunda görev yaptı (1932). Gazi Eğitim Enstitüsünün kuruluşuna katkıları oldu ve uzun yıllar bu okulun Resim-İş Bölümünde yöneticilik ve öğretmenlik yaptı. 1951de İstanbuldaki Çapa Enstitüsüne atandı. 1968de emekli oluncaya kadar burada görev yaptı. ^^Suluboyacı Malik^^ diye de anılıyordu.
Başlıca eseleri: Halı Önünde, Şu Karalı Kızlar, Çingeneler, Kız Çocuğu, Kardeşler. Ayrıca resim sergisinde Otuz Gün, İstanbul Minaresinde Kuş Evleri, Anadolu Halk Resimleri, Türklerde Dini Resimler, Sanat ve Folklor, İstanbulun Ortası adlı kitapları da vardır.
Geniş bir folklor bilgisine sahip olan Malik Aksel, hem eğitici ve araştırmacı, hem de resim uğraşları içinde gündelik yaşam kesitlerinin bazen dramatik, bazen mizahi içerik değerlerine ulaşbilmektedir.
EŞREF ÜREN:
1897de İstanbulda doğdu. 1984te Ankarada öldü. Bursa Ziraat Okulundan sonra Güzel Sanatlar Akademisinde okudu. Burada İbrahim Çallı ve Hikmet Onat atölyelerinde çalıştı. Bir süre Pariste Andrê Lhote ve Othon Grieszin atölyelerine devam etti(1928-1929). Yurda dönüşünde çeşitli illerde resim öğretmenliği yaptı. ^^D Grubu^^na katıldı. Resimleri bu grubun sergilerinde ve Galatasaray Sergilerinde yer aldı. Katıldığı Devlet Resim ve Heykel sergilerinin bazılarında ödül aldı(1942de üçüncülük, 1945te ikincilik, 1964te birincilik). Ayrıca Venedik Bienaline, Paris (UNESCO), San Francisco ve Atina sergilerine katıldı.
En tanınmış eserleri: Ankarada Kış, Gençlik Parkı, Beynam Ormanları, Karadeniz Kadınları, Paris.
Özellikle kent oluşumundan kesitleri işleyen peyzajlarında, Eşref Ürenin düzene açık ve sınırsız bir ifade boyutu getiren duyarlılığın canlı titreşimlerine tanık olunabilir.
NURULLAH BERK:
1906da İstanbulda doğdu. 1982 yılında İstanbulda öldü. İlkokulu Heybeliadada, orta okulu Nişantaşında okudu. Galatasaray Lisesini bitirdikten sonra, Sanayii Nefiseye girdi. Burayı Hikmet Onat ve İbrahim Çallı atölyelerinde öğrenim görerek bitirdi (1924). Daha Parise giderek, Paris Güzel Sanatlar Yüksek Okulunda Ernest Laurentnin öğrencisi oldu. Yurda dönüşün de İstanbulda arkadaşlarıyla birlikte ^^Müstakil Ressamlar ve Heykeltıraşlar Birliği^^ni kurdu(1928). 1933yılında tekrar Parise gitti. Andrê Lhote ve Fernand Lêgerin yanında çalıştı. Aynı yılın sonunda yurda dönünce, arkadaşlarıyla^^D Grubu^^topluluğunu kurdu. 1939da İstanbul Güzel Sanatlar Akademisinde öğrenim üyesi oldu. 1962de de İstanbul Resim ve Heykel Müzesi müdürlüğüne getirildi. Berk, UNESCOya bağlı ^^Uluslararası Sanat Eleştirmenleri Türkiye Komitesi^^ni Suut Kemal Yetkinle birlikte kurmuş, Paris, Moskova, Bükreş, Leningrad ve Brüksel sergilerinde komiserlik yapmıştır. Sao Paolo ve Venedik bienallerine katıldı.1967de de Ankara devlet Resim ve Heykel Sergisinde birincilik kazandı.
En tanınmış eserleri: İskambil Kağıtlı Natürmort, Ütü Yapan Kadın, Çömlekçi, Dikenler.
Nurullah Berki kübizmen A. Lhote^tan esinlenen ve oldukça dekoratif bir yön tutturan uygulamaları içinde görüyoruz.
ADNAN VARINCA:
1918de İstanbulda doğdu. Saint-Josephe Fransız Erkek Lisesini bitirdikten sonra, Güzel Sanatlar Akademisinde Lêopold Lêvy ve Bedri Rahmi Eyüboğlu atölyelerinde öğrenim gördü. Bu okulu 1948de bitirdi. Bir süre resim öğretmenliği yaptı. 1957-1973 yıllarında, Pariste çalıştı. Besançonda açılan ^^Pariste Altı Türk Ressamı^^ sergisinde ve İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisindeki ^^Paristeki Türk Ressamları^^ sergisinde yer aldı. Yurda döndükten sonra kişisel sergiler açtı. 4. Sedat Simavi Vakfı Görsel Sanatlar Ödülünü Turan Erolla paylaştı(1980).
Resimsel oluşuma iç dünyasının kişisel yorum güçleriyle yaklaşan Adnan Varıncayı ^^pentür^^ alanında az rastlanır bir üslupçu olarak kavrıyoruz.
NURİ İYEM:
1915te İstanbulda doğdu Güzel Sanatlar Akademisinde Nazmi Ziya Güran, Hikmet Onat, İbrahim Çallı ve Lêopold Levy atölyelerinde öğrenim gördü (1933-1937). Arkadaşlarıyla birlikte İstanbulda ^^Liman Resim Sergisi^^ni düzenledi (1940). 1941de Ferruh Başağa, Avni Arbaş, Selim Turan, Fethi Karakaş, Mümtaz Yener, Turgut Atalay, Nejat, Agop Arad, Haşmet Akalla birlikte ^^Yeniler Grubu^^da yer aldı. Bu grubun her yıl iki kez açılan sergilerine katıldı(1941-1951).
1946-1983 yılları arasında yaklaşık kırk kadar kişisel sergi açtı. Pariste, Hollandada, Venedikte, Sao Paoloda resimlerini sergiledi.
Başlıca eserleri: Nalbant, Halk Şairi, Çeşme Başı, Aile, Orkestra, Ana Şefkati, Kardeşler.
Nuri iyem, figüratif ve soyut çalışmalarının tümünde özenli bir işçiliğin giderek ustalık katına ulaştığı bir gelişme içinde görülür.
SAMİ YETİK:
1878de İstanbulda doğdu. 1945te İstanbulda öldü. İlköğrenimini Taşmektepte, ortaöğrenimini Çiçekpazarı Rüştiyesinde ve Mülkiye İdadisinde yaptı. Askerliğe ilgi duyduğu için Kuleliye geçti. 1898de de Harbiyeyi bitirdi. Okul dönemimde Osman Nuri Paşadan ve Hoca Ali Rıza Beyden resim dersleri gördü. Subay olunca, Eyüp Askeri Baytar Rüştiyesine resim öğretmeni olarak atandı. Bu arada Sanayii Nefise Mektebine de devam ederek, burayı da bitirdi (1906). 1910-1912 yılları arasında Pariste resim çalışmaları yaptı. Yurda döndükten sonra, Balkan Savaşına katıldı ve Bulgarlara esir düşerek, bir süre esaret hayatı yaşadı. 1. Dünya Savaşı sırasında da görev yaptı. 1933te binbaşılıktan emekli oldu. 1918de Berlin ve Viyana sergilerine katılan Yetikin, daha çok Balkan Savaşı ve Milli Mücadeleyle ilgili resimleri vardır (Cepheye Cephane Nakli).
Eğitici etkinliğinin yanı sıra, izlenimciliğe yakın doğrultuda bir üslup çabası göstermiş olan Sami Yetik, renkçi değerler yönünden ölçülü bir uyum davranışı ortaya koymaktadır.
HALE ASAF:
1905 yılında İstanbulda doğdu, 1938 yılında Pariste öldü. Resim öğrenimine Almanyada Berlin Akademisinde başladı. Sonra İstanbulda İnas Sanayii Nefise Mektebinde Ömer Adilin ve Feyhaman Duranın öğrencisi oldu. Maarif Vekaletinin bursuyla tekrar Almanyaya gönderildi(1924). Buradan Fransaya geçerek, Pariste resim çalışmalarını sürdürdü. Seramikçi İsmail Hakkı (Oygar) ile evlendi. Paristeki Grande Chaumiêre atölyesinde çalıştı. Matisse ve Dufyden dersler aldı. Yurda dönüşünde ^^Müstakil Ressamlar ve Heykeltıraşlar Birliğin^^nin çalışmalarına katıldı (1928). Bu topluluğunun Ankara (1928) ve İstanbul (1929) sergilerinde yer aldı. Bir süre sonra Bursa Kız Öğretmen Okulunda resim öğretmenliği yaptı. İstanbula döndü. Sonra da Parise giderek bu kente yerleşti(1930). Bir yandan yakalandığı hastalıkla mücadele ederek resim çalışmalarını sürdürdü. İtalyadaki Faşist yönetimden kaçan yazar Antonio Ariante ile birlikte bir süre ^^Jeune Europa^^ galerisini yönetti. Hale Asafın İstanbul Resim ve Heykel Müzesinde bulunan resimleri dışındaki eserleri bilinmemektedir.
Türk resim sanatında akonstrüktif üslup anlayışına uygun dramatik içerikler kazandırma yolunda olan bir ressamın, Hale Asaf olduğu söylenebilir.
BEDRİ RAHMİ EYÜBOĞLU:
1913te Görelede doğdu, 1975te İstanbulda öldü. İlk ve ortaokul öğrenimini Trabzonda yaptı. 1931de İstanbulda Güzel Sanatlar Akademisini bitirdikten sonra, Pariste Andrê Lhotenin atölyesinde çalıştı(1931-1933). Yurda dönüşünde Güzel Sanatlar Akademisinde öğretim üyesi oldu. ^^D Grubu^^na katıldı. G. S. Akademisinde kendi adıyla anılan resim atölyesini yönetti. Basma-çoğaltma yöntemiyle serigrafi, litografi, gravür çalışmalarına ağırlık verdi ve halk el sanatlarından kaynaklanan mozaik çalışmaları yaptı. Ayrıca ^yazmacılık^ sanatıyla uğraştı. Pariste Musêe de IHomme da ilkel soylar sanatını inceledi. 1958 Brüksel sergisinde Türk pavyonu için yaptığı 277 m2lik mozaik panosuyla, altın madalya (büyük ödül), Sao Paulo Bienalinde şeref madalyası yaptı. Paristeki NATO binasında yer alan 50 m2lik mozaik panosuyla da uluslararası ün kazanmıştır.
Başlıca eserleri: Köylü Kadını, Beylerbeyi İskelesi, Balıklar, Mavi Siyah Kuş, Anadolu Hisarı, Mangal ve İbrik.
Bedri Rahmi Eyüboğlu, gelişmesi boyunca folklorik nakışlarla kurduğu resimsel ilişkileri, popüler boyutlara eriştiren bir sanatçı olarak dikkatleri üzerinde toplamıştır.
CEMAL TOLLU:
1899da İstanbulda doğdu, 1968de İstanbulda öldü. Sanayii Nefisede öğrenim görürken, Milli Mücadeleye katılmak için Anadoluya geçti. öğrenimini daha sonra tamamladı. Bir süre Elazığ Öğretmen Okulunda resim öğretmenliği yaptı(1927-1929). Avrupaya giderek Andrê Lhote, Fernand Lêger, Hans Hoffmann, Gromaire gibi sanatçılarla çalıştı(1929-1932). Yurda dönüşünde bir süre Erzincan Askeri Ortaokulunda resim öğretmenliği yaptı(1932-1935). Güzel sanatlar Akademisinde Lêopold Lêvynin yardımcılığına getirildi. Daha sonra resim bölümünde yönetici olarak da görev yaptı ve bu okuldan emekli oldu(1937-1964). ^^D Grubu^^nun kurucularındandır(1933).
Resimleri ilk kez 1927de sergilendi. 1967de de retrospektif sergisi açıldı. Yazıları ^^Sanat Bahisleri^^ başlığı altında Yeni Sabah gazetesinde yayımlandı. Yunan Mitolojisi (1964), Şeker Ahmet Paşa (1967) adlı kitapları vardır.
Başlıca eserleri:Hatay Portakal Bahçelerinden, Zeytin Ağacı, Okuyan Köylüler, Mevleviler, Balerin.
Cemal Tollu, kübist bir resim üslubu anlayışına yöresel anlamlar kazandırma yolunda bir sanatçı olarak görülmektedir.