Yunanistan’da en büyük sorun belki de emeklilik sisteminin sorunları. Yunanistan’da emeklilik ödemeleri bazı sektörlerde, çalışılırken alınan ücret ve maaşların yüzde yüz değerinden daha fazla. Ayrıca euro cinsinden emeklilik ödemeleri tüm Avrupa’nın en yüksek emeklilik ödemelerini oluşturuyor. Üstelik kamu çalışanları çoklukla 50 yaşında emekli olmuşlar.
Ama bugün durum değişmiş. Son dört yılda 2010 yılından bu yana sekiz defa emeklilik ödemeleri düşürülmüş, bugün ortalama emeklilik ödemesi 700 euro kadar. Ek özel sigortalar da ilave edilirse ortalama 170 euro daha artış da var. Şu anda 1.2 milyon emekli var. Ama 2010 yılından bu yana emeklilik ödemeleri yüzde 45 civarında azalmış bulunuyor. Yunanistan’da fakirlik sınırı ayda 665 euro civarında ve bu da emeklilerin yüzde 45 kadarının aldığı emeklilik maaşının, bugün fakirlik sınırının altında kaldığını görülüyor.
Emeklilik krizi devam ediyor
Tabii Troyka denen ve IMF, Avrupa Komisyonu ve Avrupa Merkez Bankası üçlüsü sosyal güvenlik sisteminin sıfır açık ile sürdürülmesi gerektiğini belirtiyorlar, çünkü aksi halde iflas geliyor. Troyka ise, emeklilik yaşının 67'ye çıkarılması gerektiğini vurguluyor. Çocuk sahibi kadınlara ve tehlikeli işlerde çalışanlara erken yaşta tam emeklilik ödeme yaklaşımının da değiştirilmesini istiyorlar. Ancak 2012'de Yunanistan’da yapılan borç değişimi düzenlemesi Sosyal Güvenlik Sistemi'nin elinde bulunan 25 milyar euroluk rezervin tüketilmesine yol açmış. İşsizlik de yüzde 25 düzeyine çıkınca yeni fon akımı da durmuş. 60 bin kamu çalışanı da işlerinin iptalinden korkup erkenden emekli olmayı seçmişler.
Emeklilik ödemeleri düşerken de çalışan ve işverenlerin katkıları yüksek kalmaya devam etmiş. Bu da istihdamı yeniden artırmanın önüne geçiyor. Çeşitli sektörlerin kendi bağımsız emeklilik fonları 2010 reformunda birleştirilecekmiş ama bu gerçekleşmemiş. Böylece 15 bin kadar ve çoğu siyasi atamalar olan kişi, bu fonlarda çalışır gözükmekte.
Syriza seçimi emeklilik ödemelerini arttırma vaadi ile kazandığı için emeklilik sorunu konusunda kabul edilebilir adımlar atmadan içeride anlaşmaya gidemiyor. Syriza aslında bazı reform konularında adım atmaya da niyetli. Örneğin 62 yaşından evvel emekli olanların emeklilik ücretinden yüzde 5 kadar kesinti yapmayı planlıyor. Ama kendi hesabına çalışanların nerede ise hiç vergi ve sosyal güvenlik ödemesi yapmaması sonucu, çalışanların ve işverenlerin ödemelerinin fonlara değil kamuya ödenmesini de getirmek istiyor. Ancak Tsipras hangi öneriyi getirirse getirsin parlamentodan geçirmesi de çok zor.
Ya anlaşacak, ya kopacak...
Kaldı ki kamu bütçe açığı da çok yüksek. Troyka kamu bütçesinde de bu yıl GSYİH oranı olarak yüzde 1 faiz dışı fazla verilmesini , sonra da gelecek yıl yüzde 2 faiz dışı fazla ve 2017 yılında yüzde 3 de faiz dışı fazla vererek, 2018 yılında bütçede yüzde 3.5 kadar faiz dışı fazla olmasını teklif ediyor. Syriza ise bu yıl yüzde 0.6 faiz dışı fazla, gelecek yıl 1.5 faiz dışı fazla ile, 2017 yılında yüzde 2.5 faiz dışı fazlaya gitmek istiyor.
Yunanistan’ın durumu Türkiye’de 1991 yılında seçim ortamında verilen saçma erken emeklilik kararı sonrası 2040 yılına kadar emeklilik yaşının 67 yıla çıkarılamaması ve 2040 yılına kadar GSYİH oranı olarak yüzde 4,5 civarında yani yılda 35 milyar dolar kadar kamu açığı verilmesine benzer bir durum. Tabii Türkiye de 2001 yılı sonrasında 2003 yılından başlayarak yüzde 6.5 kadar faiz dışı fazla vermiş, 53 milyar doların üstünde dış borç almış ve bankaları kurtarmıştı.
Sadece 11 milyon nüfusu olan Yunanistan’da ise kamu borcu/GSYİH oranı bugün yüzde 180 kadar, Türkiye’ninki ise 2001 yılında zirvede sadece yüzde 79 kadardı, şimdi ise kamu borcu/ GSYİH oranı yüzde 35, bütçe açığı GSYİH oranı ise yüzde 1.5 civarında. Türkiye ayrıca kuvvetli katma değer vergisi zammı ve özelleştirme de yapmıştı. Yunanistan’da bunlara da direnme var.
Galiba önümüzdeki birkaç günde ya anlaşılacak, ya da Yunanistan ve Troyka kopacak, bekleyip göreceğiz!