20.04.2000 - 01:00 | Son Güncelleme: 20.04.2000 - 01:00
Ukrayna Türkleri - 4 -
Türklüklerini ta uzaklardan bir yerlerden hatırlayanlar, dedesinin veya babaannesinin, anneannesinin Türk olduğu kulağına çalınanlar, Biz Türküz diyerek, soy sahipliğine girişiyorlar.
Geçmişini hatırlayanlar Ukrayna Türklerinin, Ukrayna Müslümanları Partisi adıyla örgütlendiklerini yazmıştık. Bu partinin başkanı Raşit Bragin. Bragin, Donetskte oturuyor. Donetsk, belki Ukrayna Türklerinin en fazla yaşadıkları yer. Sayılarının 100 bin olduğu ifade ediliyor. Partiyi herkes biliyor ama henüz irtibatı olanlar az. Donetskte Müslümaların çokluğuna bir işaret olarak da, Türk Diyanet Vakfının büyük desteği ile büyük bir cami yapılmış olması... Türk Müslümansa kimliğini kazanmıştır. Hıristiyan Türkler de var... Onlar Gagavuz olarak anılıyorlar. Çuvaşlar ve Yakutlar da Türktü#ler. Onlar içinde de Türklüklerini keşfedenler de az değildir. Bunların dışındaki Türkler Müslümanlıklarını kaybetmişlerse, Türklüklerini de kaybetmişlerdir. Türklüklerini ta uzaklardan bir yerlerden hatırlayanlar, dedesinin veya babaannesinin, anneannesinin Türk olduğu kulağına çalınanlar, Biz Türküz diyerek, soy sahipliğine girişiyorlar. Ukraynanın özelliği, Türklerin çok dağınık yerlerde oluşu. Bazen bir ev, bazen iki, bazen üç-beş ev bir arada... Tek tek olunca, önce din özelliği, sonra Türk özelliği kaybolup gidiyor. Böyle yitirilmiş milyonlarca insanımız var. Kiev bölümünü ayrıca anlatacağım, o bölüme geldiğimizde göreceğiz ki, Kievde yaşadığı tahmin edilen 40 bin Tatar Türkünden ancak 3 bini birbiriyle irtibatlı. Milliyetçi Kabadayı Donetske geldiğimin ertesi günü cuma idi. Diyanetin yaptırdığı cami şehir merkezine biraz uzak. Geniş bir arazi üzerinde kurulu. Bu arazinin alınmasında Raşit Braginin Donetskte, hatırı sayılan bir akrabasının büyük çabası olmuş. Bu kişi kabadayı biliniyor. Adam her türlü imkânı sağlamış. Tek isteği camiin açılışını görmek. Aynı zamanda spor kulübü başkanı da olan Raşit Braginin akrabası, Donetsk Stadında, zaman ayarlı bomba ile öldürülmüş. Adamcağız, camiin açılışını görememiş. Donetskteki Müslümanlar, eğer o kişi hayatta olsaymış, hallerinin daha farklı olacağını söylediler. İşte böyle camiasına yardımcı olan kabadayılar da var! Diyanet Camii Raşit Bragin önce bu caminin dernek başkanlığını yapmış. İlk temel onun başkanlığı sırasında atılmış. Bragin Ukrayna Müslümanları Partisini kurunca yerini Kâmil beye bırakmış. Kamil beyden Ahıska Türkleriyle ilgili yazı dizimde bahsetmiştim. Caminin, Türkiye Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından görevlendiren bir imamı var. Mustafa bey, cami açıldığından beri ikinci Türk imammış. Ben oradayken izindeydi. Onun için intibalarını öğrenemedim. Türk Partisi Raşit Braginle namazdan sonra Ukrayna Müslümanları Partisinin caminin yakınındaki merkezine gittik. Sekreteri Feridenin yaptığı kahveleri içerken peşpeşe sorularımı sormaya başladım. Bragin, Tatar Türkçesinin üzerine Türkiye Türkçesini de inşa etmeye başlamış. Rahat anlaşabiliyoruz. Zaten o kadar felsefî, edebî konuşmaya da gerek yok. Soruyorum: - Parti kurma fikri nereden doğdu? - Ukraynada iki milyon kadar Müslüman yaşıyor. Hepsi Ukraynanın değişik vilâyetlerine dağılmış vaziyetteler. Bizde bir fikir doğdu: Bütün Müslümanları birleştirecek bir parti kurmak. Böylece Müslümanlar taleplerini dile getirsinler. Ukrayna parlamentosunda Müslümanların temsil edilmesini arzu ettik. Müslümanlar Partisi camiler, okullar, çocuk yuvaları, düşkünler yurdu açmak istiyoruz. Onun için parti kurmak gayesiyle Ukraynanın bütün şehirlerini dolaştım. Değişik vilâyetlerden yardımcılar buldum. Başka şehirlerde imamlar, Müslüman cemaatler var. - Parti ne zaman kuruldu? - 1997de kurduk. - Ama içinizde yalnız Tatar Türkleri yok. Azerbaycanlılar, Özbekler, Çeçenler, Dağıstanlılar ve daha başka topluluklar var. Bu parti bütün Müslümanları içine alıyor mu? - Ukraynada 1.5-2 milyon Müslüman yaşıyorsa, bunların yüzde 80i Tatardır. Kalanları ise, Azerbaycanlı, Çeçen, Türk. Hepsi partiyi destekledi. Bu parti yalnız Tatar Türklerinin partisi değildir. Onun için adı Ukrayna Müslümanları Partisidir. - Azerbaycanlılar, Özbekler, Çeçenler, Dağıstanlılar ve daha başka Türk, Müslüman toplulukların ayrı dernekleri var mıydı? - Vardı. - Ne faaliyet gösteriyorlardı? - Tatar merkezi vardı. Kültürlerini yaşatırlar. Folklor oynarlar. Dağıstanlıların ve başkalarının da böyle kültür merkezleri bulunuyor. - Müslümanlar önceden dernek olarak bir çatı altında toplanmamışlar mıydı? - Yok... - Siz Müslümanlar partisi kurarken Ukrayna hükûmeti Müslümanlar partisi olmaz diye sizi engellemedi mi? - Önceleri Sovyetler Birliği içindeydik. Şimdi ayrı ayrı devlet olduk. Ukraynada demokrasi vardır. Onun için hükûmet karşı çıkmadı. Bizde demokrasi iyi işliyor. Devam edecek