eski çağlardaki insanlar güneşin ufuk üstündeki hareketinden, dikey bir çubuğun gölgesini izleyerek zamanı belirleyebiliyorlardı. bu yöntem tamamen doğru saati vermiyordu, çünkü gölgenin uzunluğu yardımıyla belirlenen zaman gerçek saati göstermeye yeterli değildi.
bilinen en eski güneş saatleri m.ö.1500 yılında mısırlılar tarafından kullanılmıştır. günümüzde yapılan kazılarda bunların pek azına rastlanmıştır. çinliler, hun hanedanlığı zamanında bundan bağımsız olarak daha gelişmiş bir sistem kullandılar. maya, aztek ve inka uygarlıklarında güneş saati kullanıldığına dair bir kayda rastlanmamıştır. stonehenge ve aztekler takvim kullanmışlardır. yunanlılar güneş saatini geliştirerek konik güneş saatleri yapmışlardır.
yukarıda anlatılan güneş saatleri zamanı doğru göstermiyordu. hıristiyanlık başlangıcına kadar güneş saati için kullanılması gereken teknik ve aletler geliştirilemedi. m.s. 1. yüzyılda gölgeyi oluşturan çubuk kuzey yıldızına (polaris) çevrildiğinde hata payının azaldığı anlaşıldı.
güneş saatleri rönesans devrinde en parlak dönemlerini yaşamıştır. güneş saati yapımı bir sanat haline gelmiş ve güneş saati yapanlar sırlarını ve yapım tekniklerini korumuş ve saklamışlardır. her şekil ve büyüklükte güneş saatleri geliştirilmiş, bunlar yatay,dikey veya bunların arasındaki herhangi bir açıda yapılmıştır.
o zamanlarda her şehirde ve kasabada değişik türde bir güneş saati bulunuyordu.bunlar hindistan jaipur' daki gibi çok büyük veya bazen de çok küçük şekillerde olabiliyordu.
rönesans ' tan yüzyıllar önce kopernik teorisi kabul edilmeden insanlar nasıl güneş saati yapabiliyorlardı? nasıl yer kendi ekseni etrafında dönüyorsa, yer güneş çevresinde de kutbu gösterecek şekilde döner, buda güneş saatinin çalışma prensibini destekler. o zamanki insanlar bazı şeyleri açıklayamasalar da güneş saatinin neden kuzey kutup yıldızına (kuzey enlemler için) yöneltilmesi gerektiğini biliyorlardı.
güneş saatleri mekanik saatler (sarkaçlı saatler) icat edildikten sonrada hükümdarlığını sürdürdü. çünkü ilk mekanik saatler bir yerde sabit durmak zorundaydı. bunun sebebi çok hassas bir sarkacın hareketine bağlı olmalarıydı. bu yüzden gemilerde trenlerde kullanılamıyordu. güneş saatine bakılarak bu mekanik saatler her gün yeniden ayarlanıyordu. güneş saatleri bu saatlerden çok daha pratik ve doğruydu. taşınabilir güneş saatleri 1700 ' lü yıllarda çok yaygındı, hatta bunlardan bazıları enleme ve boylama göre ayarlanabiliyordu.
islam da zamanın belirlenmesinde güneş saatlerinden yaygın olarak yararlanıldığı bilinmekle birlikte, bugün özgün güneş saati örneklerine,cami duvarına işlenmiş bulunan saatler dışında , çok ender rastlanmaktadır.
mekanik saatler 16.yy da hızla gelişti, yayla hareket eden mekanizmalar sayesinde taşınabilir ve kullanışlı bir hale geldi ve sonunda dünya standartlarına uygun zaman ölçerler olarak kullanıldı. 1900' de güneş saatlerinin kullanımı azalmaya başladı ve hakimiyetini tamamen mekanik sarkaçlı saatlere bıraktı.
*