Lena Umay yazdı
09.11.2009 12:00
Kürt sorunu ne zaman başladı? Kürtler, Osmanlı’ya karşı ilk ne zaman ve hangi sebeplerle isyan etmişlerdi? Kürtler 19. yüzyıldaki kaotik manzarada nasıl görünüyorlardı?
Kürtlerin sosyal yapısı, milli bir direnişi, başka bir ifadeyle milli bir isyanı teşvik edebilecek bir yapıda mıydı? Tarihte yaşanmış Kürt isyanları, Kürt milli kimliğinin yada bağımsızlığının tanımlanmasına mı yöneliktir? Bu isyanların hangileri bağımsızlık savaşı olarak adlandırılır?
Bu sorularla, yakın dönem Kürt tarihini anımsayarak, ‘Kürt sorununu’ ana hatlarıyla, doğruya daha yakın tanımlayabileceğiz. Uzunca bir zamandır, tartışmaya yeltendiğimiz bu konunun bazı sayfalarını/evrelerini unutma eğilimindeyiz. Kürt tarihi ve sorununda neleri tartışamıyoruz? I. Dünya Savaşından önce çıkan Kürt isyanları, hem savaş sonrası hem de Cumhuriyet dönemi Kürt hareketlerini bizlere daha gerçekçi anlatan vakalardır. Bu hafta bu isyanları hatırlayarak, Kürt sorununun tasvirindeki ilk basamağı atlamış olacağız.
Ermeni ve Süryani sorunları, Kürt sorunun parçalarıdır:
Bilindiği gibi, 19. yüzyılda kuzey Mezopotamya ve Güney Doğu Anadolu’da kaos hüküm sürüyordu. Bu yüzyıla kadar Kürtler, Güney Doğu Anadolu’daki Hristiyanların ve Alevilerin yoğunluklu yaşadıkları şehirlerde yerleştiler, nüfusça üstünlüğü dahi kazandılar. Ayrıca ağa denilen Kürt reisler, yerel siyasi gücü yönetiyorlardı. Doğu Anadolu’daki yerli Hristiyanların çoğunluğu özgür aşiret üyeleri değillerdi. Kürt ağalarına ve bazı örneklerde feodal Nasturi meliklere bağlı çalışan Hristiyanlar, el sanatları, besicilik ve tarımla uğraşıyorlardı. Yerel siyasi iktidarların, sünni kimliklerinden dolayı Kürtlerde olması, Ermeni ve Süryani sorunlarını, karmaşık Kürt sorununun parçası haline getirmişti.
19. yüzyılın kanlı etnik ve dini çatışmaları, temelde sünni Kürtler ile, Doğu Kiliseleri üyeleri arasındaydı.
Nakşibendi Şeyhleri, Kürt toplumunu birleştirici kuvvet mi oldu?
19. yüzyılın ortalarına kadar, Kürt nüfusu iktidarları, babadan oğula gecen emirlerin ‘Mirlerin’ yönettiği büyük topraklara bağlı aşiret konfederasyonlarına bölünmüştü.
Erken 16. yüzyılda Yavuz Sultan Selim, Kuzey Batı İran ve Hakkari çevresini fethettikken sonra, İran’a karşı kurulan cepheyi güçlendirmek ayrıca Fırat ve Dicle kolları boyunca yaşayan gayri müslimleri ve Alevileri kontrol etmek/o bölgeye sünni kimlik kazandırmak için hızla-yoğunluklu bir Kürt nüfusunu, neredeyse bölgenin tamamına konuşlandırmıştı.
Ardından, bu bölgede resmi Emirlikler kurulmuştu. Emirlik, Osmanlı yönetimden bağımsız bir yapıya sahipti. Kendi topraklarında yaşayan halkların birliğinden de sorumlu tutulan Emir, rakip aşiret ve klanların reisleri arasında hakem rolünü de oynardı. Merkezi yönetimin gücüne bağlı olarak ya emirler sultana ödeme yapar, ya da sultan emirlere yıllık ödemeler yapardı.
Zamanla Osmanlı yönetimi, büyük kentleri yönetecek ve kontrol edecek bir adliye sistemi kurdu. Ağır vergi toplamaya başlamış olan Osmanlı, böylelikle emirlerin bağımsızlığını azaltmıştı. Emirlerin güçsüzleşmesinden sonra, Kürt toplumu dağıldı. Kürt toplumunu birleştirici kuvvet olarak, Nakşibendi tarikatının şeyhlerinin gerçek ağırlığını, bu tarihten sonra gözlemleyebiliyoruz.
Kürtlerin bir çok isyanının arkasında, çok güçlü çıkar ilişkilerinin belirlediği bir talep vardır.
Kürtler, tebaa olarak Osmanlı tarihi boyunca ezilmekten çok, hoşgörüyle karşılanmışlardır. Zamanla Kürtlerin Askeri güçlerini bir avantaj gibi gören Osmanlı, bu halkla ilişkilerini, ödül-ceza hukukuyla kurmuştur. Kürtler çoğu zaman cömertçe ödüllendirilmiştir. Bu ödüllerden olsa gerek, Hakkari veya çevresinde herhangi bir aşiretin düğününde takılan yüzlerce kilo altının sahibi, tek halkımız, Türkler değil, altından anlayan Ermeniler veya Yahudiler de değil, Kürtlerdir. Bu halk, Anadolu’da kısa bir sürede olsa hem bağımsızlık hem de özerklik kazanabilen tek Osmanlı tebaasıdır. Rus birliklerle Osmanlı’ya karşı savaşmışlar, İngilizlerle aynı harita için anlaşmışlar, son 30 yıldır ülkeyi bölmekle tehdit edebilen bir halktır. Ancak diğer halklar gibi cezalandırılmamışlardır.
Mısır’in Özerkliği ve Kürtler:
Erken 19. yüzyılda, Osmanlı yönetimi, Akdeniz’e kıyı olan coğrafyalarında zayıflamıştı. Mısır’ın asi yöneticisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa, Osmanlı’ya karşı açtığı bağımsızlık savaşını, bazı yerel Kürt aşiretlerinin desteğiyle kazanmıştı. Kavalalı ve yönettiği yerel güçler, Suriye’yi işgal edince, Osmanlı bu bölgede ciddi bir yönetim zafiyeti yaşamıştı. Bu zafiyeti, Osmanlı’nın bölgedeki iktidarını kaybedişi olarak da niteleyebiliriz. Mısır’ın özerkliği isyanına en büyük destekçiler, Diyarbakır-Halep arasında yasayan Kürt-Arap Milli aşiretler konfederasyonuydu. Milli olarak anılan bu aşiretler, önderleri İbrahim Paşa komutasında, Kürdistan’ın batı kanadındaki en güçlü aşiret olarak sahneye çıktılar. Bu Milli aşiretinin en büyük rakibi; Cizre’nin güneyindeki bozkırda yasayan Sammar Arapları idi. Milli aşireti ve Sammarlar bölgenin hakimiyeti hususunda sürekli çatışıyorlardı. Sammarları geri püskürten Kürt Milli aşireti, bölgeye tamamen hakim oldu. İbrahim Sultan’a tam bir sadakat gösterdiler ve cömertçe ödüllendirildiler.
Kısa ömürlü Mısır işgali sona erdiğinde, Kürtler Osmanlı’nın güçsüzlüğünün farkına vardılar. Kürt ağaları, reisleri kendi mülk ve yönetimlerini genişleterek, bölgenin büyük bir kısmında hakim oldular. Bundan sonra, Mısır’daki özerkliğe benzer bir özerkliğe kavuşmak için çabaladılar.
Kürtlerin ilk Bağımsızlık Umutları:
Kürt aşiret reislerinden hırslı olanlar, kendi bağımsız devletlerini kurmayı umuyorlardı. Osmanlı yönetimi yerel aşiretlere boyun eğdirmeye öncelik vermekle birlikte, onlarla başa çıkabilecek güçte değildi.
Aziz Hanedanlığı’nın üyesi, Botan emiri Bedir-Han, 1840’lı yıllarda bağımsızlığını ilan etmiş, Cizre kentini başkent yapmıştı. Van, Hakkari, Miks, Kars ve Ardelan(Ardahan) reislerini birleştirerek, 1845’te yenilinceye kadar bir yönetim kurdu. Düzenli orduyu kuran Bedir-Han kendi adına sikke de bastırmıştı.
On dört Kürt ve Hristiyan aşireti yöneten Hakkari Kürt emirliğinin yöneticileri ve hanedanları arasında emirlik-iktidar kavgası çıktı. Asrilerin ana gövdesi, bu kavgada yenilen tarafı destekleyince, yıllarca süren kanlı çatışmalar başlamış oldu. Aslında Kürtlerin kendi iç çatışmaları gibi görünen bu kavgalar, Hristiyan ailelerin varlığını tehdit eden olayların başlangıcı sayıldı. Bu iktidar kavgaları, Kürt tarihine bağımsızlık çatışmaları olarak yazılmıştır.
Times of London, 6 Eylül 1843’te, ‘Nesturi Hiristiyanların katliami’ olarak dünya kamuoyuna bu olayları duyurmuştur. Haberde;
"Nur-Allah ve Bedir-Han, Asur topraklarını istila ettiğinde, büyük bir kürt isyanı patlak verdi. Aynı yılın Temmuz ayında, Bedir-Han Cizre kasabası içinde, kasaba yakınlarında ve Hakkari dağlarının batı kollarında Barwar sancağında yasayan Nasturilere saldırdı. (Katliamlar yıllarca sürmüştü). Öldürülen Hristiyanların sayısının on bine ulaştığı tahmin ediliyor…"
Benzer bir saldırı, 1846’da da gerçekleşti. Bedir-Han’ın Nasturi Hristiyanlara baskı yapması zaman zaman onları öldürmesi, dünya basınında haber yapıldı. Uluslararası kamuoyu ve Avrupalı siyasetçiler, bu durumun ortadan kaldırılması için Osmanlı’yı uyardılar, Babiali’ye baskılar yaptılar. Bu çatışmalar ve uluslararası dikkatin bölgede yoğunlaşması, Osmanlı yönetimini kesin ve sert dönüşümlere zorladı. Bölgedeki gücünü yeniden tesis etmeye başlayan Osmanlı, Kürt emirliklerinin özerkliğini derhal kaldırdı.
Avrupa kamuoyu ve siyasetçileri bu durumu; "Osmanlı Hristiyanları’nın Kurbanlaştırılması", "Kürtlerin Saldırganlığı" gibi ifadelerle anıyorlardı. Kürtlerin bölgedeki Hristiyanlara yaptıkları zulümlere Osmanlı’nın göz yumduğunu, bu vahşi duruma asla müdahale etmediğini düşünüyorlardı.
Kürt bağımsızlık hareketinin doğal liderleri:
1877-78 Rus-Türk savaşının ertesinde, Bedir-Han’ın bazı oğullarının liderliğinde Hakkari ve Botan Kürtleri küçük bir isyan başlattılar.
Bu olayın ertesinde Şeyh Ubaydallah, Türkiye ve İran Kürtleri’ni birleştirmek ve bağımsız bir Kürdistan kurmak için kendi kuvvetleriyle birlikte, 1880’de Kuzey Batı İran’ı istila etti. Urmiye gölünün batısındaki kırsal bölgeyi ele geçirdiler. İran’ın büyük şehirlerinden Tebriz’i bile tehdit etmeye başlamışlardı. Urmiye gölünün batı kıyılarında yerli Hristiyan halklar yaşamaktaydı. Şeyh Ubaydallah’ın İran seferi, bu sebeple dini motiflerle süslenip, sünni Kürtler’e propaganda için anlatıldı. Kürtler, Batı İran’a topraklarını genişletmek için saldırmışlardı ve bunda başarılı oldular. Urmiye ve çevresinin istilasından sonra, Kürt nüfus, bütün Urmiye gölü çevresine yerleşti. Gölün bazı yakalarında Azeri Türkler de yaşıyordu. (Astara gibi büyük şehirlerde)
I. Dünya Savaşı sırasında, Bedir-Han’ın torunları (En önemlisi ve popüler olanı, Rus yanlısı Abdülrezzak’tı) ve Şeyh Ubaydallah (oğulları Abdülkadir ve Muhammed Sadık ve torunu Taha) bu hareketlerin anılarını, Kürt bağımsızlık hareketinin doğal liderleri olduklarını iddia etmek için kullanacaklardı. Osmanlı-İran Kürtleri’nin birliğinden bahseden ve bu konuyu dünya siyasetine taşıyan ilk insan olarak Şeyh Ubaydallah, Kürt tarihine geçmiş oldu.
İttihat Terakki Cemiyeti ve Kürtler:
I. ve II. Dünya Savaşları’nda gerçekleşen katliamlar üzerine ciddi çalışmalar hazırlayan uzman Tarihçi David Gaunt, İttihat ve Terakki ile Kürtlerin ilişkisini söyle anlatıyor;
"Sultan Abdülhamid’e sadık, Hamidiye Alayları’nı kuran aşiretler, doğal olarak 1908 Jön-Türk devrimine karşı çıkmışlardı. Bu Kürt aşiretlerin, diğer bir ifadeyle seçilmiş sadıkların, Sultan’ı iktidarda tutmak için önemli sebep ve çıkarları vardı. Sultan onlara silah, para ve üstün bir statü vermişti. Kumandanlar, eski emirlerinin hayatlarına benzer bir yaşam sürmüşlerdi.
Bu liderlerden bazıları, yeni meşrutiyet rejiminde kalmak istememişlerdi. İran’da özerk Maku’ya bağlı Hanate’de sürgün yaşamayı seçmiş, burada sınır bölgelerinde eşkiyalık ederek geçimlerini sürdürmüşlerdi.
Birçok mektepli subaydan oluşan Jön-Türk hareketi, askeri disiplin ve normal emir komuta zinciri dışında kalan düzensiz süvari birlikleri düşüncesine hep karşı çıkmıştı.
Bu nedenle, kendi aşiretinden devşirilmiş olan, üç alayla bir isyan girişimi başlatan Milli aşireti lideri İbrahim Paşa, bu sefer sırasında ölmüştü.
Enver, Talat ve Cemal Paşa üçlüsünün diktatörlüğüne yol açan, 23 Ocak 1913 Bab-i Ali askeri darbesinden sonra olaylar doruğa çıktı. Son zamanlarda, Arnavutların kendi müslüman devletlerini kurma başarısından esinlenen Kürt siyasi liderler, benzer bir başarı elde etmek için ortak bir girişim başlattılar. Kısa bir süre içinde Bitlis ve çevresinde, Bedir-Han’in torunlarının katıldığı, Van Gölü’nün kuzeyinde Haydaranli Kürtleri’nin lideri Hüseyin’in başını çektiği ve Irak içlerinde Şeyh Sa’id Barzani’nin yönetiminde çok ciddi Kürt isyanları patlak verdi. 1913 ilkbaharında, merkezi Cizre, Midyat ve Hasankeyf kazaları olan bir ayaklanmaya, Süryanilerin belli ölçülerde katıldığı görüldü. 1914 Mart’ında, Bitlis vilayetinde Kürtlerin kitle sel ayaklanmasıyla, vilayet merkezi kuşatıldı. Bu ayaklanmaları bastırmak için, Osmanlı kalabalık ordular sevk etmek zorunda kaldı. Ardından, 7 Mayıs 1914’te on iki lider Bitlis’te idam edildiler.
Kürt milliyetçiliğinin tırmanışına tanık olan Jön Türk yönetimi, zamanla bu düzensiz süvarilere karşı olan retçi tutumunu değiştirdi. İran’a sürgüne giden eski alay reisleri artık dönebileceklerdi. Aşiret Hafif Süvari Alayları adıyla yeni birlikler oluşturuldu. Bazı Kürt ağalar ve oğullarının yönetime sadakatini sağlamak için, bu kişiler İttahat ve Terakki Cemiyeti’nin yerel şubelerinde görevlendirildiler. Bu durum Kürtlerin muhalif milliyetçiler ve sadık rejim yandaşları olarak ikiye bölünmelerini sağladı.
Birinci Dünya Savaşı başladığı sırada birçok Kürt lider ya sürgünde, ya kaçak yaşıyor veya ya da hapisteydi. Osmanlılar’ın, aşırı kaygılı davranışı nedeniyle çok sayıda Kürt isyanı olduğu ya da Kürt askerlerinin topluca Rus tarafına kaçtığına dair haberler alınıyordu. Bağımsızlık mücadelesinde Rusların Kürtlere yardım edeceği hayalleri, Abdülrezzak’ı savaş boyunca Ruslarla ittifaka itmişti. Kendisi ve bazı akrabaları Rus işgali süresince geçici vali olarak hizmet vermişler, Rus işgal güçleriyle işbirliği yapmışlardı.“
Süryaniler, Asuriler, Yakubiler, Kildaniler:
Doğu kiliseleri, Süryani dilini tapınma dili olarak kullanırken, başka her yerde Elence ve Latince Hristiyanlığın dilleri haline gelmiştir.
Süryani dilini konuşanlar, başlıca iki dialekt (şive) arasında bölünmüştü. 20. yüzyılın başında, doğu Süryani dilini konuşanlar, Türk-İran sınırında ve doğudan akan kollarıyla birlikte, Dicle nehrinin doğu yakasında yaşıyorlardı. Bugün Kürtlerin ısrarla Kürdistan olarak tanımladıkları bölgenin tam kalbinde yaşıyorlardı diyebiliriz.
Batı Süryani dilini konuşanlar, Fırat nehrinin vadilerinde ve nehrin sol yakasındaki Kollarında yaşıyorlardı. Dolayısıyla batı Süryani dilini konuşanlar, Mezopotamya’nın iki büyük nehri arasında yayılmışlardı. (M.Sycres, Joerneys in Northern Mesopotamia (1907))
Kuzey Mezopotamya ve Pers ülkesindeki yerli Süryaniler, Hristiyanlığı kabul eden ilk halk arasındaydılar. Tarihin karanlıklarında gizli kalmış nedenlerle, Hristiyanlığın ana akımından koparak, özel tanrıbilimleri ve tapınmaları olan benzersiz kiliseler kurmuşlardı.
Batı Süryani şivesini konuşanlar etnik kimliklerini ‘Suryoyo’ sözcüğü ile tanımlarlar.
19. yüzyılın sonlarına doğru Avrupalı yazarlar, Süryani dilini konuşan tüm halklar için ‘Kildani’ terimini kullanmışlardı. 19. yüzyılın sonlarına doğru İngilizce, Asur, Rusça, Aisori kullanılmaya başlandı. Osmanlılar, çok sık olarak Yakubiler terimini Süryani ortodokslar için kullandılar.
Süryani ve Ermenilerin temel kimlikleri, kendilerine özgü kiliseleri olmuştur. Katolik Ermeni Kilisesi, temelde Ermeni ana yurdunun dışında yaşayan Ermeniler arasında gelişmişti. Başından beri Ermeni tanribilimciler, Urfa’nın Süryani tanribilimcilerinden esinlenmişlerdi.
Kürtlerin böylesine karmaşık ve iktidar dolu geçen yüzyıllarda sömürüldüklerini, ‘asimile edildiklerini’ düşünebiliyor musunuz? Dünyanın en eski dillerinden birini konuşan (Ayni zamanda Hz. İsa’nin konuştuğu dil), Fırat ve Dicle kollarında yaşayan Asuriler, Nasturiler ve bir kısım Ermeniler, Kürtler ile uzun süre birlikte yaşamış halklardı. Bugün ise Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da varlıkları yok denecek kadar azınlıktadır. Anadolu’da sürülen, zulüm gören, savaşan tek halk Kürtler değildi. Asimile edilen, dinini ve kimliğini değiştirmeye zorlanan, katledilen, yok edilen başka halklarımız da oldu. Kaç Kürt aşireti sayabilirsiniz Türkleşebilmiş, kaç tane Kürtleşebilmiş Türk aşireti sayarsınız? Onlarca Ermeni ve Süryani aşiret, hayatta kalmak için bile olsa, Kürt kimliğiyle gizlenmeyi tercih etmiştir. Kürt sorunu tanımlanırken, bu halkın yöredeki farklı dillerle/kültürle ve farklı dinde (Yezidiler, Doğu Hristiyanları, Aleviler…) yasayan insanları değişime/sürgüne/köleliğe zorladıkları unutulmaktadır. Zaman zaman topraklarını genişletmek, verimli arazilere yerleşmek için yerli halkları katlettikleri asla söylenmemektedir. Yüzyillardır, sömürüldüklerini ve kendi dillerini konuşamadıklarını iddia eden Kürt kardeşlerimiz, asimile ettikleri halkları ve dilleri anmadan, Kuzey Mezopotamya, Doğu Anadolu ve Batı İran tarihlerinde ne kadar derin boşluklar/izler bıraktıklarını itiraf edemezler.
Lena Umay
Odatv.com
KAYNAKÇA:
1) Pierre Rondot, Les tribus montagnards de I’Asie antérieuere, Quelques aspects socuuaux de populations Kurdes et Assyriennes(1937)
2) William Ainsworth, An account of a visit to the Chaldeans, Inhabiting Central Kurdistan ; and of an Ascent of the Peak of Rowànduz(1840)
3) David Gaunt: Massacres, Resistance, Protectors: Muslim-Christian Relations in Eastern Anatolia during World War I
bengütürk
LENA HANIM SİZ BU KÜRT DEDİĞİNİZ İNSANLARIMIZIN "SORUNU" OLDUĞUNU BATILI EMPERYALİST ÜLKELERİN "BÖL,PARÇALA,YUT" SİYASETİNİN GÖLGESİNDE,ONLARDAN ALINTILARDA İRDELİYORSUNUZ.ESKİ BİR TÜRK BOYU OLAN KÜRT KARDEŞLERİMİZİN TÜRKİYEDE BİR SORUNLARI YOKTUR.CUMHURBAŞKANI,BAŞBAKAN,GENELKURMAY BAŞKANI,VALİ,KAYMAKAM DAHİL OLMAK ÜZERE KER MAKAMA GELEN KARDEŞLERİMİZDİRLER.SORUN EMPERYALİSTLERİN TÜRK DEVLETİNİ PARÇALAMA SORUNUDUR.ERMENİLERİ DE BU AMAÇLA KULLANMIŞLAR VE SIKIŞINCA ONLARI KADERLERİYLE BAŞBAŞA BIRAKARAK SIVIŞMIŞLARDIR.BU GERÇEĞİ MERHUM HRANT DİNK DİYARBAKIRDAKİ BİR KONFERANSINDA AÇIK BİR BİÇİMDE ORTAYA KOYMUŞTUR.TÜRKİYEDE KÜRT SORUNU DİYE BİR SORUN YOKTUR.İCADEDİLEN VE, GAP FAALİYETE GEÇİP O BÖLGEDE YAŞAYAN KÜRT KARDEŞLERİMİZ EKONOMİK OLARAK GÜÇLENMEDEN TÜRKİYE ÜZERİNE SÜRÜLEN VE KÜRTLERİN TEMSİLCİSİ GİBİ LANSE EDİLEN BİR EMPERYALİST TERÖR ÖRGÜTÜ VARDIR.BU GERÇEKLERİN DIŞINDA İLERİ SÜRDÜĞÜNÜZ YABANCI KAYNAKLI FARAZİYELER LAFU GÜZAFTIR.VAHŞİ BATININ EMPERYALİST OYUNUNU TARİHTE İLK BOZAN VE ONLARI BOZGUNA UĞRATAN BÜYÜK ATATÜRK HER KONUDA OLDUĞU GİBİ BU KONUDA DA TEK REFERANSIMIZ OLMALIDIR.
2010-03-16 14:41:11
Misafir - Tülay Hergünlü
İyi bir yazı ancak neden sadece kaynak olarak yabancılar kullanılmış? Türkiye'de bu sorunu araştıran ve gerçek anlamda ortaya konulan bir eser yokmu merak ettim..
2009-12-09 17:08:08
Zakir
Sayın berat_cemil, Kürtlerin millet olma vasıflarını küçük görmüyorum; bu vasıfları kendi içyapısında taşımadığını düşünüyorum. Bu nedenledir ki, ‘Kürt milliyetçiliği’nin olamayacağını; ancak, Kürt aşiretlerin emperyalizm tarafından, Türkiye Cumhuriyetindeki uluslaşma sürecinden farklılaştırılarak emperyalist hegemonyaya hizmet edecek şekilde yeniden tasarlanarak yapılandırılmasının sözkonusu olduğunu savlıyorum. Emperyalizmle mücadelede hatır gönül ilişkileri yeterli olsaydı eğer, inanın ki sizin hatırınızı kesinlikle kırmak istemezdim! Ama emperyalizmi kendinize, bizden daha yakın buluyorsanız biz ne desek bir anlam ifade etmez; sonuçta bir mazerete sığınılır. İnsanlığın gelişim aşamaları folklorik özellik ve sözcüklerle tanımlamak ve tartışmak yeterli olmaz; bu aşamalar üretici güçlerin gelişmişlik düzeyiyle belirlenir ve nitelenir. Türk kabileleri de yabanıllık, barbarlık ve uygarlık dönemlerinin içinde gelişerek bugünkü toplumsal kültürlerine ulaşmışlardır. Bu süreç içinde kendilerinden daha ileri veya daha geri kavimlerle iç içe olmuşlar, çobanlık yapmışlar, toprağı ekmişler, kentler kurmuşlar yağmalamışlar ve yağmalanmışlardır. Cengiz Han’ın birleştirdiği Moğol kabileleri tarafından yağmalanan Harzemşahlar ülkesinin Türk kabileleridir. Yine Türk kavimlerin kurduğu şehirler bozkırdaki diğer Türk kavimler tarafından yağmalanmıştır. Yabanıllık, barbarlık, uygarlık aşamaları kalın çizgilerle birbirinden ayrılmaz; insan, yabanıllık döneminde kazandığı kültürel özellikleri geliştirerek uygarlık dönemine taşımıştır. Sözcük ve kavramlara, toplum bilimleri literatüründeki anlamlarının dışında, günlük konuşma dilindeki anlamları yükleyerek siyasal tartışmalar yapamayız değil mi? Millet sözcüğü geçmişte bazen bir kavmi, bazen aynı bölgede yaşayan farklı kavimleri ifade etmiştir. Günümüzdeki anlamı ise: bir siyasi coğrafyada birlikte üretim yapmak üzere tahayyül edilmiş, ortak kültürde tasarlanmış toplumu ifade etmektedir. Bugün milliyetçilik kavramına siyasal olarak yüklenen şoven anlamlardan uzaklaşabilmek için daha çok ‘ulus’ kavramını tercih ediyoruz. Kürtlerin içinde bulundukları gelişmişlik düzeyinin taşıdığı iç dinamikler, toplumsal yapılarını bağımsız olarak belirleyebilecek, yani ‘kendi kaderini tayin edebilecek’ seviyede güçlü müdür? Kürt kabilelerini bir ulus olarak yeniden yapılandırabilecek ekonomik ilişkiler ve sınıfsal önderlik (sermaye birikimi, burjuvazi ve serbestleşmiş emek) mevcut mudur? Kürt kabilelerin Irak’ın kuzeyinde oluşturduğu Barzani ve Talabani toplulukları, bu kabilelerin sahip oldukları topraklar üzerinde üreterek yaşamalarını sağlayacak olan bir sermaye ve kültürel birikime mi dayanıyor; yoksa dışsal faktörlerce belirleniyor yani emperyalizm tarafından mı şekillendiriliyor? Geçmişte emperyalizmin Kürtlerle ilgili ayrıştırıcı ve bölücü bir programı uygulamada olmadığı içindir ki Kürt ve Türk devrimciler sömürüye karşı birlikte mücadele edebilmişlerdir. Bugün eğer Kürt kabileler emperyalizmin koçbaşı haline getirilmiş ve bölgedeki bağımsız ve egemen toplumsal yapıların yani ulus devletlerin çözülüp dağıtılması için kullanılıyorsa, solun düşünsel anlayışı Kürtlere acımak veya onların ezilen halklar üzerinde koçbaşı olarak kullanılmasına seyirci kalmak değil; bu emperyalist programı boşa çıkartmaktır. Çok uzağa gitmeden Arap kabilelere bir bakalım: petrol kuyularının mülkiyetine göre bölünmüş devletler Arap kabilelerinin uluslaşmasını ma delalet eder yoksa Arap kabilelerin emperyalizm tarafından emperyal çıkarlara uygun olarak yapılandırıldığına mı?
2009-11-11 17:01:52
pistoux
Bizans'ın paralı askere dönüştürdüğü Türklere Türkopol deniyordu. Kemal Tahir'in Devlet Ana romanının tiplerinden biri de Türkopol'dur.
2009-11-11 11:46:14
berat_cemil
CEVAP HAKKIDIR hiçbirinize katılmıyorum.Güneş balçıkla sıvanmadığı gibi tek doğru sizin değil geçin bu edebiyatları,resmi tarih ideolijilerini tek kelimeyle edebiyat.... Biraz saygı kürtçe benim ana dilim,ki kelimeler çeşitli dillerde özellikle aynı dil familyalarda aynı anlamlarda kullanılabilir.Kürtler farisilerden çok uzakta değiller niye özbekler uygurlar azeriler ve daha bir çok milleti türk sayıyorsunuz da kürtler ve farisiler aynı millet değilde birbirine dil kültür vb anlamda yakın olamazmı ha unutmadan kürtçede ve farsçada sayıların söylenişi de aynıdır.Dbakır nere dikranagert nere doğrudur ermeniler o ismi kullanır peki kilikia yı ne yapacaz eğer kilika yı dbakır örneğinde ele alacaksa neden şimdi ismi adanadır.BEN melez demiyorum ME diyorum.GIRT İSE olabilir farsça da kullanılabir ama o kelimenin fars kökenli olduğunu sonucu çıkmaz ki...eğer siz kendinize entellektüel veya aydın diyorsanız bir karşı düşünceyi ancak yanlış ile niteleyebilirsiniz yalan dediğiniz zaman sizin seviyeniz ortaya çıkar biraz saygı malazgirt savaşında anlatmaya çalıştığım kürtlerin o savaşta Alpaslan ın yanında savaşa katıldıklarıdır ha okçu ha piyada ha atlı ne farkeder yani okçu değilde atlı olsa ne değişir birde otorite ağzı ve profesör ağzıyla değil yerimizi bilerek konuşalım nedemek ms 300 yıllara ait kaynak süslü kelimeleri geçin bu kaynaklar arap bizans çin veya ismini bilmediğimiz hangi kaynak bu.Zakir beyin eleştirileri tamamen edebiyat olduğu için cevap verme gereği duymuyorum kenan evren ağzı bu....bu arada belki konuyla çok alakalı değil ama 1980 öncesine kadar kürtleri çok iyi anladığına inandığım türkiyedeki sol kesim maalesef 1990 yılların başında kıbleleri tarumar olduktan uzunca bir bocalama döneminden sonra nasyonal sosyalizmi kendine yeni kıble yaptı.Ne diyeyim hayırlı olsun ama korkarım bu yeni kıble bu ülkeyi bölüyor.KürtleriN tarihini ve millet olma vasıflarını küçük görürseniz birlikte yaşamanın ne anlamı kalıyor.Bu durumun sol kesimlerce ifade edilmesi bana daha çok üzüntü veriyor.Ama siz öyle yaptıkça bizde ister istemez ulus zihniyeti aşıladığınızın farkında mısınız.Bilmem ki teşekkür mü etmeli... biraz empati bir diğer milletten biri türk tarihini dilini veya kültürünü küçümser ve türkleri geleneksel hain ilan ederse siz kendini türk hisseden arkadaşlar ne hissederseniz.Tepkiniz ne olur.Biliyorsunuz Ermeni tehciride ermenilerin ruslarında safında oldukları dolayısıyle hainlikle suclanmalarının sonrasında yapıldı....Saygılarımla
2009-11-11 09:10:51
Zakir
Sayın Serdar Ateş’e kıymetli katkılarından dolay çok teşekkür ediyorum ve katılıyorum. Türkler Bizans’ın müttefiki olagelmişler ve nihayet Doğu Roma İmparatorluğu’nun siyasal coğrafyası üzerinde bir imparatorluk inşaa etmişlerdir. Cumhuriyetin ilk yıllarında önem verilen etimoloji, antropoloji gibi tarihin nesnel verilerini gerçeğe uygun olarak doğru okumamızı sağlayacak bilimlere daha çok gereksiniyoruz; ne yazık ki bu alanda akademilerimiz gereken çabayı göstermiyor. Oysa ki, emperyalizm oluşturduğu akademik sistem ve sahip olduğu kitle iletişim teknoloji ve araçlarıyla çok kısa sürede (akşamdan sabaha) yeni dinler (!)ve yeni milletler (!) oluşturabilecek olanaklara sahiptir. Lordlar kamarasındaki Fethullah’ı anımsayalım! İngilizler, İslamiyet’i, kendi emperyal emelleri çıkarları yönünde kullanabilmek için daha sömürgecilk döneminde Vehabilik mezhebini oluşturmuşlar ve emperyalizm çağında Vehabilik üzerinden oluşturdukları Arap milliyetçiliği ile petrol rezervlerini kendi nüfuz bölgelerine katmışlardır. Kafkas ve Hazar rezervlerini de etki bölgesine katabilmek için, Arap milliyetçiliğini oluşturmada kullandıkları yöntemlerle Kürt kabileleri biraraya getirmeye çalışmışlar ise de bugüne kadar fazla başarılı olamadılar. Ancak, bugün ise, Nakşibendiliğin içinde oluşturdukları Fethullahçılık ile yine Nakşibendiliğin içinde oluşturdukları Barzaniciliği biraraya getirerek, bu amaçlarına düne göre daha yakın görünüyorlar.
2009-11-11 08:46:31
Serdar Ates
Zakir arkadasimiza katiliyorum...Ayrica bir kac ayrinti da ben vereyim...Okculuk, asyatik kavimlerde önemli bir meziyettir. Türkler okculukta ustadirlar.Xsenephon'da okuyabilirsiniz, Ermeni tarihcilerden okuyabilirsiniz, onlar ayrintilariyla yazar....M.s 300 lü yillara ait tarihi kaynaklarda bile Türklerin savas sanatlarindan, okculuklarindan bahsedilir.Sanirim Türkler,Anadolu'ya girerken Kürtlere cok ihtiyac duymamislardir. Su Malazgirt meselesi tümüyle yalan...Dogrusu: Bizans, sinir boylarina Pers, Arap ve Türklerden korunmak icin 5. ve 6. yüzyillarda avasim bölgelerine yani Bizans sinirlarina TÜRKLERI YERLESTIRMISTIR.Türkler aynen araplara parali askerlik yaptiklari gibi Bizanslilara da yapmislardir. Türkler Malazgirtte karsilarinda savasci olarak türkleri bulmuslardir. Kürtlerin adi bile asla gecmiyor.Türkler savasi birakip, birlesip Anadolu iclerine kadar rahatlikla gelmislerdir.Bizans yönetimiyle anlasamayan Anadolunun yerlileri, Süryaniler, Ermeniler... yukari mezopotamya ve merkez anadoluda Türklerin ilerleyisini engellememislerdir. Bizans darbeyi Türklerden yemistir. Ve Anadolu halklari Türkleri tercih edince Bizans Türkler karsisinda zayiflamistir.Bunun bir diger sebebi, Bati Romanin asla ve kata dini ayrismadan ötürü dogu romaya yardim etmemesi,aksine düsmanlik beslemesi de öenmli bir durum ve sebeptir.Kürtler israrla Türklerin anadolu'yu yurt edinmelerinde paylari oldugunu savunuyorlar,ama koca bir YALAN.Anadolu'nun büyük cogunlugunda Türkler, Kürtlerden cok daha eskiden yasarlardi.Türkler, Kürtlerin anadoluya yayilmasina yardim ettiler...Bu yardimin tek sebebi dini degil.Herzaman osmanli yeni kavimleri eskilere oranla tercih etmistir ki,tek güc tek eski kavim kendisi kalsin diye...Kürtler bundan istifade edip, Anadolu'yu istila edercesine yurt edinmislerdir.Kürtlerin yalan tarihleri yazmakla bitmez. /berat_cemil/ isimli yorumcunun hatalari... MELEZGERT: Melez(Az)ermenice bir isimdir. Gert ise vatan, yer anlamindadir.Aynen diyarbakirin eski adinin Dikranagert olmasi gibi. Dikran bir Ermeni prensidir.Bugün diyarbakir surlari diye tanidigimiz surlari insa ettiren prenstir. Gert ise dikran'in yeri ,vatani gibi bir anlam katar... Sizin kürtce bilginiz de herhalde kulaktan dolma. Girt dediginiz fiil aslen farscadan kürtceye gecmistir.Hintavrupa dillerinin hepsi ayni anlamda ses benzerlikleri ile kullanirlar...Yani girt diyecekse biri illa kürt olmasina gerek yok, zaten yerin adini dogru bilmiyorsunuz.Sevan Nisanyan'dan etimoloji ögrenirse kürtler daha ne hatalar yaparlar...vaktimi harcayamayacagim,Berat-cemil,,nisanyan'dan rica edin o yazsin:)
2009-11-11 00:50:21
Zakir
Kildaniler, Hıristiyanlık ve Yahudilikten de eski bir halktır; dolayısıyla ‘Ortodoks Hıristiyan’ yaftası gerçeğe uygun düşmez. Yanlış ve noksan bilgilerle, tarihsel olayları doğru bir şekilde açıklayamayız. Örneğin, ‘Malazgirt Savaşında Kürt okçular, Türk ordusuna büyük yararlılıklar göstermişti.’ Şeklindeki bir bilgiyi şöyle değerlendirmek gerekmez mi: Türklerin Anadolu’ya ilerleyişinde bölge halklarından olan Kürtler, eğer Türklere yardım etmişler ise; o gün de, bugün olduğu gibi birlikte yaşdıkları bölge halklarına ihanet etmişlerdir. Peki, bu ihanetlerinin sebebi nedir? Yanıtı, ganimet olabilir mi? Eğer bu ihanetin sebebi ganimet ise ortada bir yağmadan ve barbarlıktan sözetmek gerekir. Barbar kavimler, içinde bulundukları toplumsal gelişmişlik sürecinin bir durumu olarak çoğalan nüfusun beslenme ve barınma gereksinimini, yerleşik düzende temin edebilecek bir üretim seviyesinde bulunmadıkları içindir ki gereksinimlerini ve fazlasını her zaman yağma ve ganimet ile yerine koymuşlardır. Günümüzde ise gereksinimlerini karşılayacak üretimi sağlayamayan halklar, eskiden daha sıklıkla olduğu gibi komşu uygar kavimleri, kentleri yağmalama gücüne sahip olmadıkları içindir ki emperyalizme karşı elleri açık durumdadır ve emperyalizm tarafından, birlikte yaşadıkları bölgenin diğer halklarına karşı kışkırtılma/ihanet konusunda çok kolay ikna edilirler. Kürt aşiretleri, Cumhuriyet tarihine kadar bölgenin dağlık bölgelerinde kendilerine ayrılmış yurtluk topraklarda göçebe hayvancılık yapmışlar ve yağmacılıktan da geri durmamışlar. Bu, Kürt olmaya özgü bir durum olmayıp, barbarlığa özgüdür. Milli demokratik devrimin, Kürt aşiretlerini daha gelişmiş bir topluma dönüştürücü baskısına direnen aşiret egemen sınıfları, emperyalizmin de desteği ile devrimin kendi aşiret ilişkilerindeki ‘dönüştürücü’ etkilerini azaltabilmişlerdir. Bugün halen içinde bulunduğu geri toplumsal yapıyı sorgulamayan Kürtlerin, daha ileri bir toplum oluşturma seçenekleri bulunuyor mu? Elbetteki, daha ileri bir toplumsal aşamaya doğru siyasal bir seçim oluşturabilmenin düşünsel hazırlık süreci, mevcut toplumsal şartların eleştirilmesiyle başlar. Kürt kabileler, kendi toplumsal yapılarını, siyasal tarihlerini sorguluyor mu; her şeyden evvel bu sorgulamayı yapabilecek kültürel birikime ulaşmışlar mıdır? Kaçbin yıllık tarihinde devlet kurmanın ötesinde, Dede Korkut, Şeyh Bedrettin, Pir Sultan Abdal, İttihat ve Terakki, Kurtuluş Savaşı, Türkiye Cumhuriyeti gibi düşünsel ve eylemli süreçler, Türklerin kendi sosyal ve siyasal yapılarını eleştirip ve sorguladıklarının ve toplumsal, siyasal ilerleyişlerinin kanıtıdır.
2009-11-10 17:05:45
berat_cemil
Öncelikle Keldani ismi anadoluda yaşayan hiristiyanlar içinde katolik olanlara denirdi.öte yandan Yavuz Selimin iran seferi sırasında bölgedeki kürt aşiretlerine çok önemli vaatler vererek ve özellkle ortak mezhep(sünnilik)vurgusu ile kürtleri yanına aldığını hatta zamanın en güçlü beyi olan idrisi bitlisi yi seferin ardında istanbula götürüp sadrazam yaptığı daha sonraları bu kürt beyini idam ettiğini biliyormuydunuz.Yine malazgirt savaşındaki sayıları onbin olduğu tahmin edilen kürt okçularının savaş kazanılmasındaki faydalarını bir yazarsanız iyi olur.Yine Malazgirt isminin ME(BİZ) LEZ(ÇABUK-HIZLI) GIRT(YAKALAMAK-ELEGEÇİRMEK) ten geldiğini bu üç kelimeninde tercümesinin biz hızlı elegeçirdik anlamında olduğunu biliyormuydunuz.KÜRTÇE TÜRKÇE TERCÜME İLE İLGİLİ SİZİN ÇOK BİLGİLİ YAZARINIZ OLDUĞUNU BİLİYORUM
2009-11-10 08:08:03
berat_cemil
keldani ismi anadoluda hiristiyanlığın katolik mezhebinde olanlara denir.Bu arada biliyorsunuz ki osmanlı döneminde ermenilere milleti sadıka denirdi.Ama heyhat özellikle 1980 den sonra ve halen de zımni olarak devam eden bir şekilde ermeni ismi ne yazıkki küfürle eşdeğer hale getirildi.Merak ediyorum şimdi bin yıllık kardeşlikten söz edilen kürtlere bakalım ne denilecek...
2009-11-10 07:48:31