Baş dönmesi ve sersemlik duygusal, denge sistemleri ile ilgilidir. Bu sistemle kişi, vücudunun hangi yönde olduğunun nereye dönük olduğunun, ne tarafa doğru hareket ettiğinin ya da döndüğünün bilincinde olur.
1) İç kulaklar (labirent) hareketin yönünü belirler, dönme, ön-arkadaki, bağlı-bağlı, yukarı altında gibi
2) Gözler, vücudun boşlukta nerede olduğunu (ayakta, zıt dönmüş gibi) ve hareketin yönünü görür.
3) Doku alıcıları, eklem ve omurga gibi organlarda bulunur, vücudun hangi bölgesinin yere değdiğini algılar.
4) Adale ve eklem his alıcıları, vücudun hangi kısımlarının hareket ettiğini algılar.
5) Merkezi sinir sistemi (beyin ve omurilik) diğer dört sistemden gelen bütün bulguları değerlendirerek, aradaki ilişkiyi sağlar.
Merkezi sinir sistemi, bu dört sistemden karışık veriler aldığı zaman kişi sersemlik ya da baş dönmesi hisseder.
Fırtına esnasında uçakta bulunduğunuzu ve uçağınızın hava boşluğuna girdiğini farz edin. Siz, sadece uçağın içini gördüğünüz için, uçak dışındaki bu fırtınayı göremezsiniz. Bu koşul, beyin algılarınızın karışmasına yol açar ve sizde ‘uçak tutması ’ görülebilir.
Aynı şekilde yolda dışarı giden bir arabanın arka koltuğunda oturduğunuzu ve kitap okuduğunuzu farz edin. İç kulağınız ve his algılayıcılarınız bunu algıladığı halde gözleriniz sadece kitabı görmekte olduğundan, sizde de ‘otomobil tutması ’ görülebilir.
Gerçek bir rahatsızlık örneğini verelim. Bir kafa travması ya da kulak iltihabından dolayı, tek taraflı iç kulağınızın etkilendiğini farz edin. Etkilenen iç kulak, öteki kulak gibi mesajları dinç olarak beyine iletemez. Bu durumda beyninizin, deyim yerindeyse ‘aklı karışır ’ ve baş dönmesi hissedebilirsiniz.
Hangi tıbbi rahatsızlıklar ilk kez sersemlik duygusal yaratır?
1) Kan dolaşımı: Dolaşım bozuklukları, sersemlik yaratan rahatsızlıkların başında gelir. Beyninize yeteri derecede kan gelmezse kendinizi sersem gibi hissedersiniz. yaklaşık olarak cümbür cemaat, otururken ya da yatarken ani şekilde ayağa kalktığında bunu hissetmiştir. Fakat bir takım kimseler, aralıksız olan rahatsızlıklarının yol açtığı dolaşım bozukluğuna sahiptirler. Yüksek kan basıncı, şeker hastalığı ya da yüksek kan kolesterol düzeyi olan kişilerde, damar sertliği sık olarak görülür. Kalp yetmezliği ya da kan düşüklüğü olan kişilerde de ara sıra görülebilir.
2) Travma: İç kulak etkileyen kafatası kırığı, bariz ve dayanılması kuvvet baş dönmesi ile işitme kaybı oluşturur. Sersemlik haftalar sürer; zamanla sağlam taraf, iç kulak görevlerinin hepsini üstlenirken şikayetler hafifler.
3) İltihap: Kolay nezle ve gribe yol açan virüsler, iç kulağı ve beyine giden sinirleri etkileyebilir. Bu baş dönmesine yol açar, ama işitme genelde normal kalır. Mamafih orta kulak iltihabına yol açan bakteri, iç kulağı tutarsa baş dönmesine yol açar. Sersemlik hissinin zorlama ve süresi kafatası kırıklarında olduğu gibidir.
4) Alerji: Alerjik oldukları yiyecek veya toz, mantar, çiçek poleni gibi maddelerle karşılaşan bir takım kişilerde sersemlik hali veya baş dönmesi olabilir.
5) Nörolojik hastalar: Multipl skleroz, frengi, ot gibi yaşama gibi sinirleri etkileyen hastalıklar, denge bozukluklarına yol açabilirler. Nadir görülmelerine karşın doktorunuz sizi muayene ederken bunları da düşünür.
Sersemlik şehvetli için hekim ne yapabilir?
Hekim, sizin sersemlik hissinden ne kastettiğinizi, ne dek zamandır olduğunu, size ne gibi bir problem yarattığını, ne kadar sürdüğünü, bulantı veya kusma ile birlikte olup olmadığını soracaktır. Bu şehvetli başlatan ortamlar sorulabilir. Genel sağlığınız kullandığınız ilaçlar, kafa travmaları son zamanlarda geçirdiğiniz iltihaplar ve kulağınız ile sinir sisteminiz hakkındaki öteki sorular size sorulacaktır.
Hekiminiz kulak burun ve boğazınızı muayene edecek, sinir ve denge fonksiyonları ile ilgili testler yapacaktır. Bazı vakalarda hekiminiz kafa filmleri, bilgisayarlı manyetik rezonanslı filmler, kulağa sıcak ve soğuk havanın verildiği denge testleri isteyebilir. Tekrar gerek görülen vakalarda, kan testleri ve yürek muayenesi yapılabilir.
Bütün hastalarda, bu testlerin hepsine ihtiyaç göstermez. Kişinin bulgularına kadar, buna doktor karar verir. Aynı şekilde hekiminizin tedavisi, teşhis edilen hastalığa dayanacaktır.
Sersemlik hissini nasıl azaltabilirsiniz?
1) Yatarken birdenbire ayağa kalkmak gibi ani hareketlerden kaçının.
2) Fazla baş hareketlerinden kaçının
3) Nikotin (sigara, puro vb.), kafein ve tuz gibi kan dolaşımını engelleyen maddelerden kaçının ya da azaltın. Alkol kullanmayın.
4) Sersemlik hissiniz başlatan, stres, gerginlik gibi durumlardan ve alerjik olduğunuz maddelerden muhtemel olduğunca uzaktan durun.
5) Sersemlik haliniz varken, arabada ya da makine uygulamak, merdiven tırmanmak gibi güvenli olmayan olabilecek işlerden kaçının
Yapılabilecek egzersizler
Yatakta uygulanabilecek egzersizler:
Göz hareketleri: Başlangıçta ağır ağır başlanmalı, daha sonra sürat arttırılmalıdır.
– Gözlerinizi, yukarı aşağıda hareket ettiriniz.
– Gözlerinizi, bir yana öteki yanlamasına hareket ettiriniz.
– Gözünüzün aleyhinde tutuğunuz parmağınızı yüzünüze yaklaştırıp uzaklaştırırken (30-90cm aralarında) gözlerinizi bu parmak ucunda odaklaştırınız.
Baş hareketleri: Başlangıçta yavaşça ve gözler açık olarak başlanmalı, daha sonra hız artan bir şekilde arttırılmalı ve en son olarak da gözler kapalıyken yapılmalıdır.
– Başınızı öne ve arkaya eğiniz.
– Başınızı bir yandan öteki yana çeviriniz.
Oturur durumda uygulanabilecekler egzersizler:
– Omuzlarınızı silkeleyiniz ve omuz başlarınıza daireler çizdiriniz.
– Yere dürüst eğilerek yerdeki bir cismi yakalamaya çalışınız.
Ayakta dururken yapılabilecek egzersizler:
– Gözler açık ve kapalıyken, oturup kalkınız.
– Göz hizasında küçük bir topu elden ele atarak yakalamaya çalışınız.
– Yere çömelip, doğrulunuz. sonra, kendi çevrenizde tam bir tur atınız.
Hareket halindeyken yapılabilecek egzersizler:
– Önce gözler açıkken, sonradan kapalıyken oda içinde dolaşınız.
– Önce gözler açıkken sonra kapalıyken bir tepe inip çıkınız.
– Eğilme ve gerilere gaye alma hareketlerini taşıyan basketbol veya bowling gibi herhangi bir oyunu oynayınız.