Los Angeles şehir merkezinde neyle karşılaşılacağını kimse bilemez.
“Kafanı keseceğim,” diye tehdit etti sakalı dağınık, çizmeleri çözülmüş bir adam, bir gün ani bir rüzgarla geçip gitti. Yürümeye devam ettim, arkamı döndüm ve onun büyük paltosu yırtık bir bayrak gibi dalgalanarak Bradbury Binasının gölgesine geçişini izledim.
Ama sonra beklenmedik bir şefkat anı geldi.
Kaldırımda ona doğru ilerlerken bir kadın, “Senin için şarkı söylemek istiyorum,” dedi.
Acele etme umuduyla bir dolar uzattım.
Onu kazanmak istiyorum, dedi.
Yırtık kıyafetleri içinde “Amazing Grace” şarkısını söyledi, sesi trafikte bir ilahi gibiydi. İnsanlar camları indirdi ve stop ışığında dinledi. Alacakaranlıkta çiçek açan bu nadir şeyin bitmesini kimse istemiyordu.
“Şimdi bana 5 dolar ver,” dedi gülerek ve alkışlamam için elini uzatarak.
On yıl önce Pershing Meydanı’nın yakınlarına şehir merkezine taşındığımda, daha az yüksek bina, daha az parıltı vardı. Yabancı bir muhabir olarak yıllarca Roma, Berlin ve Kahire’de yaşadığımdan yeni dönmüştüm ve aynı anda hem uluslararası hem de evimde hissettiren, sonsuz dillerin ve bitmemiş bir ufuk çizgisinin olduğu bir şehir istiyordum.
Urban Outfitters eski Rialto Theatre’da açılmıştı ama Apple’ın Broadway’deki Tower Theatre’a taşınmasına yıllar vardı. Bir zamanlar ucuz ürünler ve tacos ile tanınan Grand Central Market, Eggslut, gurme fındık ezmeli sandviçler ve yarım kabuklu istiridye getirecek soylulaştırmayı başlatmıştı. Düzensiz bir ihtişam zamanıydı. Kiralar yükselmeye başlamıştı ve kafelerde bir seslendirme sanatçısına ya da bir vakıf bebeğine rastlanabiliyordu. Çoğu insan kendi köpeklerini gezdirdi.
Ancak yeni binalar hızla yükseldi ve diğerleri çatı katları ve apartmanlar için yeniden düzenlendi. Kaldırımlar daha kalabalık hale geldi ve yenilikçiler, teknoloji çalışanları, finansörler, uyuşturucu kullanıcıları ve evsizler arasındaki akıcı çizgi, Spring Street’in doğusu ve batısında uzanan garip bir gösteriye dönüştü.
Escalades ve Ferrari’ler arasında alışveriş arabaları takırdadı. Yerli bir çocuğun duvar resmi Pershing Meydanı’na bakıyordu. Bir şehir merkezinin, ne olduğunun yüküne karşın ne hale gelebileceği olasılığı insanı hayrete düşürdü. Yoksulluğun, akıl hastalığının ve bağımlılığın havuzların, palmiyelerin ve ateş çukurlarının çatılarının altında kaynadığı bu çelişki haritasının nasıl sonuçlanacağını görmek istedim. Merhamet, hayatta kalmanın sert gözüyle her gün çarpışıyordu.
Yeni insanlar geldi ve zaten burada olanlardan bazıları rahatsız edici şekillerde açığa çıktı. Genç ve hali vakti yerinde olanlar, Whole Foods’a akın ederken ve Bottega Louie’den makaron kutuları sipariş ederken çökmüş bedenlerin etrafından dolandı. Yanımdaki metamfetamin satıcısı, polis uzun silahlar ve bir koçbaşıyla ortaya çıktığında çekildi. Bir zamanlar binamın sakinleriyle şehir merkezindeki bir rönesans hakkında konuşan eski bölge Meclis Üyesi José Huizar, Ocak ayında en az 1,5 milyon dolarlık emlak rüşveti almaktan suçunu kabul etti.
Şehir merkezindeki yaşam, distopik ve hayal ürünü, anlamsız ve önemli olan arasında geziniyor. Bir köşeyi dönerken veya bir arka sokağa adım atarken çok sayıda insan bir an için görülebilir. Metronun ışığına doğru yürüyen battaniyeye sarılı sersemlemiş bir kadın. Yıldızların altında gürültülü ve çılgınca araba kullanan genç adamlar. Sarhoş aşıklar Perch’in dışında öpüşüyor. Birkaç hafta önce, penceremin hemen ötesinde “Joker 2”yi çeken Joaquin Phoenix, hırpalanmış çadırların altındaki kaygan sokaklarda boyalı bir kötü adam olarak trafiğin içinden geçti.
Bir film mekan yöneticisi olan Caleb Duffy bir keresinde bana “Orpheum’un ve Sanat Bölgesi’nin arkasındaki sokak, yeniden yaratamayacağınız bir cesaret ve katmana sahip” demişti. “1930’larda ve 40’larda şehir merkezini görmeyi çok isterdim. Bu tiyatrolar canlı ve açık. Ve yükselen yeni binalardan yansıyan ışık inanılmaz. Hepsi amaçlı. Bunu düşündüler. LA esnektir. Başka yerlere çevirebilirsin.”
Angels Flight to Bunker Hill’in yanındaki merdivenlerden yukarı çıktığınızda kesinlikle başka bir yer gibi geliyor.
Doğa, mimariyle ve insan ruhunun en iyileriyle işbirliği yapıyor: Disney Hall, the Broad ve Museum of Contemporary Art, San Gabriel’lere karşı ayaklanıyor. Gustavo Dudamel’in yüzü Grand Avenue’ya bakıyor ve Colburn Okulu’ndan obua, piyano ve çello sesleri geliyor. Biraz ileride, Lincoln Jones ve Amerikan Çağdaş Balesi’ndeki dansçıları şehrin 28 kat yukarısındaki büyük pencereli bir stüdyoda prova yapıyorlar. Cama karşı ateş böcekleri gibi hareket ederler.
“Burası hâlâ biraz çılgınca. Zihinsel sorunları olan ve uyuşturucu kullanan insanları alıyoruz. Yavaş yavaş temizlenmeye başlıyor.”
— Last Bookstore’da çalışan Richard Powell
Tepede durum farklı. Daha az endişe verici; çizgiler, temiz. Viktorya dönemi evleri çoktan gitti ve hayaletlerden – geçen yüzyılda Los Angeles’a “sen kumdaki hüzünlü çiçek, seni güzel kasaba” diyen romancı John Fante gibi – yürüyüş turlarında ara sıra bahsedilir. İnsan gelip geçiciliği ve yenilenmeyi düşünür. Kaykaycılar kayıyor ve takırdıyor; payetli elbiseli bir kadın, saçları yukarıda, bir fotoğrafçı için poz veriyor. Daha yaşlı Asyalı Amerikalılar, California Plaza’daki limon ağaçlarının ve arı kovanlarının yanında oturup konuşmak için mola vererek çeşmelerin etrafındaki döngülerde öğleden sonra yürüyüşlerine çıkarlar.
Tepeden aşağı – Fourth and Hill’deki bir hukuk firmasının reklam panosunun altında “Dalga geçmeyi bırakın” yazan Levi ve Stephanie gibi insanlar var. Onlarla birkaç yıl önce Levi, Stephanie’yi tekerlekli sandalyede iterken kaldırımda yelken açtıklarında tanıştım. Çelimsizdi, eğilmişti ve çok daha yaşlıydı. O seğiriyordu ve cıvıl cıvıldı. Her gün kurulan ve kurulan küçük kubbeli bir çadırda yaşıyorlardı. Hem göçebe hem de bağımlıydılar; tutuklama emri olmadan iki yıl geçirmişti ve belki bu şekilde kalabileceğini düşündü.
Hava kararmadan bir iki saat önce Levi, Stephanie’yi benim sokağımın karşısındaki binanın önüne park edecek ve çadırı kuracaktı. Altını emniyete alır, battaniyelere sarılırdı. Stephanie’ye dönecekti. Bir sigarayı paylaşırlar, geçen insanları izlerler, güvenlik görevlilerine göz kulak olurlar. Sigara bitti, Levi Stephanie’yi kaldıracaktı. Diz çöker, onu çadırın içine sokar, kollarını losyonla ovuşturur, üstünü örterdi. Tek başına kaldırıma gider, bir sigara daha içer, birkaç dakika gökyüzüne bakar ve çadırın içine tırmanırdı. tekerlekli sandalye onun arkasında ve gece için kanadın fermuarını çekiyor.
Birbirimize ihtiyacımız var, dedi Levi. “O beni kurtarıyor, ben de onu.”
Stephanie bir gün hastalandı ve Levi onu Good Samaritan Hastanesine götürdü. Birkaç gün sonra geri döndüğünü ve onun öldüğünü öğrendiğini söyledi. Kaldırımlarda onun için mumlar yaktı. Çadırıyla tek başına dolaşıyordu. Üç hafta geçti. Stephanie bir sabah yeniden ortaya çıktı. O ölmemişti. Hastane onu bir huzurevine göndermişti ama o kalmamıştı. Levi ile birlikte olmak istiyordu. Otobüse bindi. Ağladı ve eski haline geri döndüler. Onları bir süredir görmedim.
Last Bookstore’da çalışan Richard Powell, “Burası hâlâ biraz çılgınca,” dedi. “Zihinsel sorunları olan ve uyuşturucu kullanan insanları alıyoruz. Yavaş yavaş temizlenmeye başlıyor. 7 den sonra çok daha güzel oluyorinci Tüm yeni kulüp ve restoranların bulunduğu cadde. İnsanlar geri taşınıyor. Onlara ne diyorsun, yenilikçiler? Tüm bu farklı insanlar ve etnik kökenler birbirine karışmaya başlıyor. Bu iyi.”
Hepsi değil.
Powell, “Köşede oturan evsiz adam üç hafta önce orada öldü,” dedi gözleri bir COVID-19 maskesinden müşterileri takip ederken. “O bir dilenciydi. Ona ‘dolar adamı’ dedik. Bir gün uyanmadı.”
Yanından geçmiş olmalıyım, belki sık sık. Belki ona bir dolar verdim. Bilmek zor. Anlatılar değişir ve döner ve ıstırap ve kargaşanın yüzleri çoktur. Güçlerini yenerler, sonra geri çekilirler, sirenlerden ve alacakaranlığı serinleten kıyı açıklarındaki esintilerden ayrılamazlar. Kapı eşiklerinde dönen, pencerelerin altında sürüklenen pek çok ses.
En sevdiğim komşum bir şahin.
Boş Hotel Clark’ın yangın merdivenine tünemiş. Sık sık gelir. Onu penceremden izliyorum. Ufuk çizgisini yalnız bir prens gibi tarar. Düşer, kanatlarını açar, uçar, güvercinle döner. Bir gün avını yerken yangın merdiveninden kanlı tüyler indi ve Grand Central Market’e yürüyen turistlerin üzerinden süzülmeye başladı. Fark etmediler. Birkaç ay sonra, ben çatı katımızda otururken, şahin birkaç metre uzağa indi, pençelerinde başka bir güvercin vardı.
Dağınık bıraktı ve uçup gitti. Pershing Meydanı’nın üzerine resmedilen Yerli çocuğu düşündüm ve yüzyıllar önce hiçbir bina olmayan bir arazinin, çölle okyanus arasında henüz farkına varılmamış bir şehrin üzerinde süzülen bir şahini izlemenin nasıl bir şey olacağını merak ettim. Sonra bugünkü haline hızlı ileri sarmak için. Çok dilli bir vaat ve ihlal rüyası. Kıtanın ucundaki son alev. Filmlerin malzemesi.
Kısa bir süre önce bir akşam, Clark Oteli’ndeki neon tabela tıklandı. Bunu zaman zaman yapıyor, caddeye pembe bir ışıltı saçıyor ve geceleri 1940’ların kara havasını çağrıştırıyor. Kimin açtığını merak ediyorum. Belki asla bilemeyeceğim, ama bunun önemi yok. Seyrekliği, tekrar ne zaman parlayabileceğine dair bir beklenti bırakır. Beni burada tutan birçok gizemden biri de bu.