Tüberküloz
Page 1
NHS
Tuberculosis – Turkish
Tüberküloz
Tüberküloz - hastalık, tedavi ve korunma.
aşılanma
sağlığınızı korumanın en güvenli yolu
Page 2
Tüberküloz
Tüberküloz, genellikle akciğerleri etkileyen bulaşıcı bir hastalıktır; ancak vücudun
başka herhangi bir bölgesini de etkisi altına alabilir.
Yaklaşık 150 yıl önce, İngiltere’deki her sekiz ölümden birinin nedeni
tüberkülozdu. Ancak 1980’lerden itibaren, ev ve beslenme koşullarının iyileşmesi
ve etkili tedavilerin uygulanmasıyla birlikte, İngiltere’de bu hastalığa sık
rastlanmamaya başladı ve görülen vakaların sayısı 1987 yılında 5745’e kadar
geriledi.
Bununla birlikte, tüberküloz tamamen yok olmadı ve son 20 yıl içinde
İngiltere’deki rakamlar yavaş yavaş yükselmeye başladı. Şimdi yılda yaklaşık
7000 kişi tüberküloza yakalanıyor. Bu oran, nüfusu oluşturan her 10.000’de 1
kişinin biraz üzerinde bir rakama karşılık geliyor.
Tüberküloza yakalanmak kolay değildir. Bunun için, tüberkülozlu bir kişiyle uzun
bir süre boyunca (örneğin aynı evde yaşamak gibi) yakın temas içinde olmanız
gerekir. Ancak mümkün olan en kısa süre içinde tedaviye başlayabilmek için,
herkes bu hastalığın belirtilerini öğrenmelidir.
Tüberküloz, özel antibiyotikler kullanarak tedavi edilebilir.
Page 3 – Left Column
Tüberküloz nasıl yayılır ve bana bulaşma olasılığı var mı?
Tüberküloz, akciğerlerinde veya boğazında bulaşıcı tüberküloz bulunan kişilerden
doğrudan bulaşabilir. Tüberkülozun bu hastalığı taşıyan insanlar öksürdüğünde veya
hapşırdığında havaya yayılmasına karşın, hastalığa yakalanmak için enfeksiyonlu bir
kişiyle yakın ve uzun süreli temasta bulunmanız gerekir. Bu nedenle, örneğin otobüste
veya metroda tüberküloza yakalanmanız pek mümkün değildir.
Akciğerlerinde tüberküloz olan herkes hastalığı bulaştırmaz ve bulaşıcı tüberkülozu
bulunan kişilerin çoğu da tedaviyi gereken şekilde uygularlarsa oldukça kısa bir süre
içinde (genellikle iki hafta sonra) hastalığı bulaştırmayacak duruma gelirler.
Herkes tüberküloza yakalanabilir, ancak bazı kişiler diğerlerine göre daha fazla risk
altındadır. Bu grup, aşağıdaki kişilerden oluşur:
•
bulaşıcı tüberkülozu bulunan biriyle aynı evde yaşamış veya yakın ve uzun süreli
temasta bulunmuş kişiler
Right Column
•
•
•
•
•
•
•
•
evsizler veya uyku sorunu çeken kimseler de dahil olmak üzere, sağlıksız veya aşırı
kalabalık ortamlarda yaşayan kişiler
Güneydoğu Asya, Sahra Altı Afrika ve Doğu Avrupa’nın bazı ülkeleri gibi tüberküloz
oranının yüksek olduğu bir ülkede uzun süre boyunca yaşamış, çalışmış veya kalmış
olan kişiler
hastalığın bu ülkede daha yaygın olduğu dönemlerde, gençliklerinde tüberküloza
maruz kalmış olabilecek kişiler
kökenleri yüksek tüberküloz oranına sahip ülkelere dayanan ebeveynlerin çocukları
cezaevlerinde kalmış kişiler
hastalıkları (örneğin HIV enfeksiyonu) veya tedavileri nedeniyle enfeksiyonla
savaşamayan (bağışıklık sistemleri baskılanmış) kişiler
uyuşturucu veya alkol bağımlıları
sağlıklı kalmaya yetecek oranda yemek yemeyenler.
Page 4 – Left Column
Tüberküloz olup olmadığımı nasıl bilebilirim?
Tüberkülozun en yaygın belirtileri şunlardır:
•
•
•
•
•
birkaç hafta içinde gittikçe kötüleşen inatçı öksürük
belirgin herhangi bir neden olmaksızın kilo kaybı
ateş ve geceleri aşırı terleme
genel ve alışılmadık bir yorgunluk hissi ve sağlıklı hissetmeme
öksürükle birlikte kan tükürmek
Bütün bunlar başka sorunların da işaretler olabilir. Ancak sizde bu belirtiler varsa
ve endişeleniyorsanız, bölgenizdeki muayenehane ya da kliniğin doktoru veya
hemşiresiyle görüşün; NHS başvuru merkezine gidin veya 0845 4647 numaralı
telefondan NHS Direct hattını arayın.
(Hastaların güvenliği düşünülerek, NHS Direct’e gelen tüm aramalar kaydedilir. Bu
aramalar, yerel arama olarak fiyatlandırılır.)
Right Column
Tüberküloz tanısı konan bir kişiyle yakın temas halindeyseniz ve enfeksiyon kapmış
olma riskiniz varsa, özel bir tüberküloz kliniğinde kontrolden geçmeniz önerilecektir.
Tüberkülozum varsa iyileşebilir miyim?
Evet, tüberküloz özel antibiyotiklerle tedavi edilebilir. Tedaviye başlayınca, yaklaşık 2-4
hafta sonra kendinizi daha iyi hissetmeye başlayacaksınız. Ancak tedavinin en az altı ay
sürmesi gereklidir. Tüberkülozu tedavi etmek için, antibiyotiklerin tamamlanması çok
önemlidir. Tedaviyi yarım bırakırsanız, tüberküloz normalde kullanılan ilaçlara dirençli ve
tedavi edilmesi daha zor bir şekilde nüksedebilir. Ayrıca, hastalığı bu daha ciddi şekliyle
ailenize ve arkadaşlarınıza bulaştırabilirsiniz.
Tüberküloz gereken şekilde tedavi edilmezse ölüme yol açabilir.
Page 5 – Left Column
Tüberküloza karşı aşıyla önlem alındığını sanıyordum.
Uzun yıllardır kullanılan ve tüberküloza karşı korunmaya yardımcı olan bir aşı (BCG)
vardır. BCG aşısı, daha çok çocuklarda görülen daha ciddi tüberküloz biçimlerini
önlemeye yarar. Bununla birlikte, BCG aşısı her zaman tüberküloza karşı koruma
sağlamaz. Bu nedenle, tüberkülozun işaretlerini ve belirtilerini yine de bilmeniz gerekir.
BCG aşısı kimlere yapılır?
BCG aşısı aşağıdaki koşulları karşılayan kişilere yapılır:
•
•
•
tüberküloz vakalarının nüfus içinde 40/100.000 oranında veya daha yüksek bir
oranda görüldüğü alanlarda doğan veya yaşayan bebekler
anne-babaları veya büyükanne ve büyükbabaları tüberküloz vakalarının nüfus içinde
40/100.000 oranında veya daha yüksek bir oranda görüldüğü bir ülkede doğmuş
veya böyle bir ülkeden gelmiş olan bebekler
tüberkülozun yaygın olduğu ülkelerden gelen ve daha önceden aşı olmamış yeni
göçmenler.
Right Column
Tüberküloz başka nasıl önlenebilir?
Tüberkülozun bu ülkede yayılmasını önlemek için kullanılabilecek en önemli ve etkili
yöntem, hastalığı taşıyan kişilere mümkün olan en kısa süre içinde tanı koyarak doğru
tedaviyi almalarını sağlamaktır. İşte bu nedenle, hastalık hakkında bilgi sahibi olmak bu
kadar önemlidir.
Yurtdışına gideceğim. BCG aşısı olmam gerekir mi?
Tüberküloz oranının yüksek olduğu bir ülkeye gidiyorsanız, böyle bir ülkede bir aydan
daha uzun süre yaşayacak veya çalışacaksanız, tüberküloza karşı korunmanız çok
önemlidir. Tavsiye almak için doktorunuzun muayenehanesine veya kliniğine başvurun.
Page 6 – Left Column
GERÇEK RAKAMLARLA TÜBERKÜLOZ
•
•
•
•
Tüberküloz, yaklaşık 4000 yıldan beri yaşamımızda yer alıyor. Mısır mumyalarında
hastalığın izlerine rastlandı.
2 milyar civarında insan (dünya nüfusunun yaklaşık üçte biri) tüberküloz mikrobu
taşıyor ve bu nedenle yaşamlarının herhangi bir döneminde aktif tüberküloz
(tüberküloz hastalığı) geliştirme riskleri var.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO), tüm dünyada her yıl neredeyse 9 milyon kişinin
tüberküloz hastalığına yakalandığını tahmin ediyor.
Tüberküloz, aynı zamanda her yıl yaklaşık 2 milyon kişinin ölümüne sebep oluyor.
Sıtma ve HIV ile birlikte, tüberküloz bugünün dünyasında en bulaşıcı hastalıklardan
biri.
Right Column
•
•
•
•
Sahra Altı Afrkia’da, HIV salgını insanların tüberküloza karşı daha dayanıksız
olmalarına yol açıyor.
Tüberküloz oranı, tüm İngiltere’de 1980’lerden bu yana neredeyse yüzde 30 (yılda
5745 vakadan 7000’inin üzerinde vakaya) yükseldi.
Londra’daki tüberküloz vakalarının sayısı, 1980’lerden beri iki katına çıktı. Bu oran,
yılda neredeyse 3000 vakaya karşılık geliyor.
İngiltere’de, etkili sağlık hizmetlerine erişim sayesinde tüberküloz nedeniyle ölüm
oranı nadirdir.
Page 7 – Left Column
Tüberküloz – ortak endişeler
İngiltere’de yaşayan insanların çoğu, hiçbir zaman bir tüberküloz vakasıyla
karşılaşmayacaklardır. İnsanların tüberküloz semptomlarının bilincinde olmaları ve
tüberkülozun nasıl yayıldığını ve nasıl tedavi edildiğini bilmeleri önemlidir; ancak
insanların kendileri ve aileleriyle ilgili gerçek riskleri bilmeleri de önemlidir.
Toplu taşıma ve halka açık kapalı mekanlar
Toplu taşıma araçlarını kullanmanız ve normal günlük işlerinizi sürdürmeniz, sizin
tüberküloza yakalanma riskinizi artırmaz.
Okullarda tüberküloz
Buna çok seyrek olarak rastlanır, ancak yine de bu konu büyük bir endişeye neden olur.
Tüberkülozlu çocukların hastalığı yayma olasılığı çok düşüktür. Çocuklar, akciğerlerinde
tüberküloz olan yetişkinlerden bu hastalığı kaparlar. Okul çağındaki bir çocukta
tüberküloza rastlanırsa, hastalığın başka kimseye bulaşmadığından emin olmak ve
enfeksiyon kaynağını tespit etmek için bir eleme çalışması yapılır. Hastalığın kaynağı,
genellikle bir aile üyesi veya aynı evde yaşayan bir kimsedir. Okul çalışanlarından bir
yetişkinde bulaşıcı tüberküloza rastlanırsa, halk sağlığı önerileri doğrultusunda
çocuklarda eleme çalışması yapılır.
Right Column
Tüberküloz oranında artış varsa okulların BCG programı neden durduruldu?
1953 yılında okullarda BCG programı başlatıldığından beri tüberküloz oranlarında büyük
değişiklikler gözlenmiştir; bu nedenle, çok düşük tüberküloz riski taşıyan çocukları
aşılamak için artık bir neden kalmamıştır. Yeni politikaya göre, aşının en etkili olduğu
dönem olan erken yaşlarda aşıdan en çok faydalanacak kişilere BCG uygulanmaktadır.
(Ayrıntılı bilgi için Sağlık Bakanlığı’nın Tüberküloz kitapçığına bakın).
Tüberküloz ve göç
Bu ülkede yaşayan tüberkülozlu insanların yarısından fazlasının tüberkülozun
İngiltere’ye göre daha sık görüldüğü ülkelerde doğdukları doğrudur, ancak tek başına
göç tüberküloz vakalarında son zamanlarda görülen artışı açıklamak için yeterli değildir.
Yurtdışında doğan ve bu ülkede tüberküloz geçiren insanların yaklaşık yüzde 40’ı, 10
yıldan daha uzun süreden beri burada yaşamaktadır. Halk sağlığını korumak için
atılacak en önemli adım, tüm tüberküloz vakalarının zamanında teşhis ve tedavi
edilmesidir.
Page 8 – Left Column
Ayrıntılı bilgi
Kendinizi, ailenizi ve arkadaşlarınızı tüberküloza karşı korumak hakkında daha ayrıntılı
bilgi almak için:
0845 4647* numaralı telefondan NHS Direct’le bağlantı kurun veya doktorunuza ya da
TB Alert’e danışın
* Hastaların güvenliği düşünülerek, NHS Direct’e gelen tüm aramalar kaydedilir. Bu aramalar, yerel arama
olarak fiyatlandırılır.
TB Alert, kendisini dünya çapında tüberkülozla ilgili bilinçlendirme ve tüberküloza karşı
savaş çalışmalarına adamış bir yardım derneğidir.
TB Alert
22 Tiverton Road
Londra
NW10 3HL
Telefon: 0845 456 0995
e-posta: [email protected]
Yardım Derneği Kayıt No: 1071886
Ayrıca aşağıdaki siteleri ziyaret edebilirsiniz:
www.immunisation.nhs.uk
www.dh.gov.uk
www.tbalert.org
www.hpa.org.uk
NHS Direct Interactive: Dijital uydu televizyonunuzun uzaktan kumandası üzerinde
“interactive” düğmesine basarak kullanabileceğiniz bir sağlık bilgi hizmetidir.
Right Column
Bu kitapçık, yukarıdaki dillerde www.immunisation.nhs.uk adresli web sitesinde mevcuttur
Page 9
Tüberküloz
Tüberküloz – hastalık, tedavi ve korunma.
Bu kitapçığın kopyalarını aşağıdaki adreslerden elde edebilirsiniz:
Sağlık Yayınları Dairesi
Telefon: 08701 555 455
e-posta: [email protected]
İşitme engelliler için Pazartesi’den Cuma’ya 08:00-18:00 saatleri arasında
yazılı telefon (minicom kullanıcıları için): 0870 0102 870
Aşıyla ilgili ayrıntılı bilgi almak için www.immunisation.nhs.uk adresli web sitemizi ziyaret edebilirsiniz
© Kraliyet telif hakkı 2005 266708 1p 818k Mar05 (COL) Tasarım: Westhill Communications