Alzheimer Hastalığının Arkasında Fruktoz Mu Var?
Bu çalışma, en eski insanların doğuştan gelen toplayıcılık içgüdüsünün, modern zamanlarda Alzheimer hastalığının gelişimindeki potansiyel rolünü araştırdı. Araştırmacılar, ilk insanların yiyecek kıtlığı yaşadığı dönemlerde beyninin fruktoz (bir tür şeker) ürettiğini öne sürüyor. Bu fruktoz üretimi, hafızadan sorumlu alanlar da dahil olmak üzere beynin bazı kısımlarını engelledi, böylece bir insan veya hayvan yiyecek arama görevine dikkatle odaklanabildi.
Araştırmacılar, ilk insanlar için fruktozun hafıza kaybındaki rolünün hem hayat kurtarıcı hem de geri döndürülebilir olduğunu öne sürüyor. Bununla birlikte araştırmacılar, yüksek fruktozlu mısır şurubu gibi tatlandırıcılar sayesinde insanların, önemli ölçüde daha yüksek fruktoz dozları da dahil olmak üzere, gıdalara sıklıkla bol miktarda erişebildiği modern zamanlarda, bu hayatta kalma mekanizmasının kronik olarak aktif kalabileceğini öne sürüyor. Buna karşılık, beyindeki fruktozun aşırı bolluğu ve buna karşılık gelen serebral metabolizmadaki azalma, Alzheimer hastalığının bilişsel gerilemesinden sorumlu olabilir.
Önceki araştırmalarda Alzheimer’ın özellikleri ile metabolik sağlık faktörleri arasındaki bağlantıları göstermiştir. Örneğin, Alzheimer hastalığı olan kişilerde tipik olarak beyinde glikoz metabolizmasında azalma, mitokondride (hücrelerin güç merkezleri) işlev bozukluğu ve nöroenflamasyon görülür. Ayrıca önceki kanıtlar, beslenme faktörlerinin Alzheimer hastalığında rol oynayabileceğini öne sürüyor.
Bu kavramları Dr. David Perlmutter’ın da aralarında bulunduğu bu çalışmanın yazarları, fruktozun Alzheimer’ı tetiklediği ve hastalığın eski bir hayatta kalma mekanizmasının sorunlu bir adaptasyonu olduğu hipotezini değerlendirdiler.
Araştırmacılar, yiyecek aramanın hızlı değerlendirme, dürtüsel eylem ve risk almayı gerektirdiğini söylüyor. Bu nedenle, kontrol ve akıl yürütme, zamana dikkat etme ve yakın anılar gibi bilişsel işlevler baskılandığında daha iyi toplayıcı oluruz. Fruktoz, beynin bu bilişsel işlevlerle ilgili bölümlerine giden enerjiyi azaltır, bu alanlara kan akışını azaltarak yiyecek arama yeteneklerimizi artırır.
Bu düşük güç modu aktivasyonunun potansiyel mekanizmaları nelerdir? Glikoz tüketmek tokluğa neden olur, ancak fruktoz tüketmek aslında açlığı artırır. (Vücudun fruktoz da üretebileceğini unutmayın.) Fruktoz tarafından yönlendirilen nöropeptid oreksin muhtemelen açlığı teşvik ederek gıda alımını ve yağ depolarını uyarır. Fruktozun da etkisiyle vücut leptine (tokluk hissi yoluyla kilo dengesinin korunmasına yardımcı olan bir hormon) karşı dirençli hale gelir. İnsülin direnci oluşur, bu da kaslarda glikoz alımının azalmasına yol açarak beyne daha fazla glikoz sağlanmasını sağlar. Fruktoz ayrıca hipotalamusta vazopressin (bir hormon) sentezini ve salınımını uyararak su tasarrufuna yardımcı olur. Vazopressin sentezi ve salınımı, metabolik sendromun belirtilerine (insülin direnci, yüksek kan basıncı, artan yağ depolaması ve iltihaplanma) katkıda bulunur.
Sonuçta fruktoz hücre metabolizmasında bir değişime neden olur, böylece tüketilen kalorilerden enerji üretimi yerine bu enerji yağ ve glikojen olarak depolanır. Kaloriler, adenosin trifosfat (ATP) üretimi için hemen oksitlenmez. (ATP, enerji taşıyan bir moleküldür.) Hücreler, daha düşük ATP seviyelerine, adenozin monofosfat (AMP) seviyelerini düşürerek tepki verir, bu da amonyak ve ürik asit üretimiyle sonuçlanır. Ürik asit oksidatif strese, yağ asidi oksidasyonunun azalmasına ve amp ile aktive olan protein kinazın (AMPK) inhibe edilmesine yol açar. Tüm süreç düşük güç modunda sonuçlanır. Hücre içi ATP’nin tükenmesi bir alarm işlevi görür ve metabolik sendromu daha da şiddetlendirir. Metabolik sendromun özellikleri vücudu kıtlığa hazırlar.
Konu hayvanlara gelince, kış uykusuna hazırlanmak için kendilerini böğürtlenlerle tıka basa doyuran ayılarda bu tür süreçlerin ortaya çıktığını görüyoruz. Bu hayatta kalma anahtarını etkinleştirmek için fruktoz yiyorlar. İnsanlar elbette ayılar gibi kış uykusuna yatmazlar. Bununla birlikte vücut, poliol yolu adı verilen yol aracılığıyla glikozdan fruktoz da üretebilir. Poliol yolundaki enzimler, susuz kaldığımız veya kan şekerimizin yüksek olduğu durumlar gibi enerjiyle ilgili stres zamanlarında uyarılır. Ve her ne kadar fruktoz yemek hayatta kalma anahtarını doğrudan harekete geçirse de (insanları daha fazla yiyecek aramaya itiyor), yüksek glisemik karbonhidratlar, tuzlu yiyecekler ve alkol de dahil olmak üzere poliol yolunu aktive etmek için glikoz sağlayan diğer gıdaları yemek de aynısını yapabilir.
İkinci faktör Batı diyetidir. Yüksek fruktozlu mısır şurubu da dahil olmak üzere ilave şekerlerin (fruktoz veya glikoz içeren) tüketilmesi bu hayatta kalma anahtarını etkinleştirir. Ayrıca yukarıda belirtildiği gibi yüksek glisemik indeksli karbonhidratlar, tuzlu yiyecekler ve alkol vücutta fruktoz üretimini aktive edebilir. Batı diyetinde yaygın olarak kullanılan işlenmiş kırmızı etler, organ etleri, kabuklu deniz ürünleri ve bira gibi diğer gıdalar ürik asit düzeylerini yükseltir. Kısacası atalarımıza göre çok daha yüksek dozlarda fruktoz ve ürik asit alıyoruz. İlginç bir şekilde yazarlar, diğer faktörlerin yanı sıra, tek bir meyvedeki nispeten düşük fruktoz içeriği nedeniyle bütün meyvelerin bu yolu aktive etme eğiliminde olmadıklarını belirtiyorlar. Ayrıca yüksek glikozun (kan şekeri) sağlıklı insanlarda beyin fruktoz seviyelerini artırdığını da belirtiyorlar. Ve fruktoz tüketmek, potansiyel olarak fruktoz üretimini ve metabolizmasını uyaran ürik asit seviyelerini yükselterek beyindeki fruktoz üretimini artırabilir.
Yazarlar, sürekli fruktoz metabolizmasının neden olduğu serebral metabolizmadaki azalmayla birlikte bu hayatta kalma modunda kalmanın, ilerleyici beyin atrofisine ve nöron kaybına (Alzheimer hastalığıyla tutarlı özellikler) yol açabileceğini öne sürüyorlar. Önceki araştırmalar sakaroz, yüksek fruktozlu mısır şurubu, yüksek glisemik karbonhidratlar, tuzlu yiyecekler ve alkol açısından zengin beslenmenin Alzheimer riskini artırabileceğini göstermişti. Ve bu gıdalar ya fruktoz üretimiyle ya da yiyecek aramaya yardımcı olan fruktozun hayatta kalma yolu ile ilgili süreçlerle ilişkilidir. Diğer Alzheimer risk faktörleri arasında obezite, metabolik sendrom, insülin direnci ve diyabet gibi hastalıklar veya durumlar yer alır; bunların tümü fruktoz bakımından yüksek olan veya fruktoz üretimini uyaran diyetlerle ilişkilidir. Önceki araştırmalar Alzheimer hastalarının beyinlerinde fruktoz üretiminin ve metabolizmasının arttığını gösteriyor.
Alzheimer hastalığının özelliklerine ve fruktozun vücut ve beyin üzerindeki etkilerine ilişkin mevcut kanıtlar, araştırmacıların genel teorisini desteklemektedir, ancak hipotezlerini doğrulamak için çalışmalara ve klinik deneylere ihtiyaç vardır.
Neden Önemlidir?
Alzheimer hastalığı dünya çapında yedinci önde gelen ölüm nedenidir. Hastalık yalnızca Amerika Birleşik Devletleri’nde yaklaşık 6,5 milyon insanı etkiliyor. Bir tedavi bulunmazsa bu sayının bu yüzyılın ortalarına doğru ikiye katlanması muhtemel. Alzheimer’ın yaygınlığı önemli bir sağlık bakımı yükü oluşturmakta ve aile üyelerini, diğer sevdiklerini ve bakıcıları büyük ölçüde etkilemektedir.
Araştırmacılar Alzheimer tedavisinde bazı ilerlemeler kaydetti ancak henüz bir tedavimiz yok. Tedaviler genellikle hastalığın bir özelliği olan nöronlardaki anormal protein birikimini azaltmanın yollarına odaklanmıştır. Ancak bu tedaviler araştırmacıların umduğu kadar başarılı olmadı. Araştırmalar, metabolik sağlık parametrelerini iyileştiren diyet ve yaşam tarzı değişikliklerinin Alzheimer hastalığı riskini azaltmaya veya semptomları hafifletmeye yardımcı olabileceğini göstermiştir.
Mevcut çalışmanın araştırmacıları, gen mutasyonlarının ve Batı diyetinin uygulamaya konulmasının eski bir hayatta kalma mekanizmasını “yüksek vitese” geçirerek vücudun enerji tasarrufu yapmasına neden olduğunu öne sürüyor. Bu enerji tasarrufu daha sonra nöronların korunması için gereken enerjiyi azaltır ve bilişsel gerilemeye yol açar. Hipotezleri ek çalışmalar ve klinik deneylerle kanıtlanabilirse, belki de yeni tedaviler veya davranış değişiklikleri (diyet gibi) Alzheimer’ı önlemeye veya hastalığın karakteristik semptomlarını hafifletmeye yardımcı olabilir.