... konulu sunumlar: "İDRAR ve İDRAR ANALİZLERİ"— Sunum transkripti:
1 İDRAR ve İDRAR ANALİZLERİ Doktora ÖğrencisiBetül APAYDIN
2 İDRARBöbrekler tarafından üretilen ve plazmanın ultrafiltrasyonu ile oluşan sıvıya idrar denir.İdrar ile ekstra ve intrasellüler sıvılar arasındaki denge, asit-baz dengesi, metabolik artıkların atılması, toksik maddelerin atılması ve ya normal gereksinimden fazla alınan maddelerin atılması sağlanır.
4 İDRAR TAHLİLİ İÇİN NUMUNE TOPLANMASI İdrar tahlili günlük toplanıp yapılır.İyi bir idrar örneği mümkün olduğunca konsantre olmalıdır. Kişi bir gün önce az sıvı içmelidir.-Sabah alınan ilk idrar atılarak, bundan kısa zaman sonra alınan idrar muayene için kullanılır.- Kültür için idrar buzdolabında 6 saat korunabilir, fakat ilk 1-2 saatte muayene etmekte yarar vardır.- İdrar kabına 1-2 gr borik asit konulursa, idrar mikroskopik ve bakteriyolojik test için dört gün saklanabilir.
5 24 saatlik idrar toplama : - Sabah saat 7’de ilk idrar atıldıktan sonra toplamaya başlanır, ertesi sabah saat 7’ye kadar yedideki son idrar dahil edilmek üzere toplanır.- Toplama kapları önce deterjanlı sonra distile su ile yıkanmalıdır.- Protein ölçümü için toplanan 24 saatlik idrara koruyucu madde( borik asit ) konulmasına gerek yoktur.
6 İdrar analizleri fiziksel ve kimyasal olarak iki bölümde yapılır.
7 İdrarın önemli fiziksel özellikleri RenkGörünüm veya transparan özelliğiKokuTransparansMiktar (volüm)DansiteReaksiyon veya pH
8 İdrarın rengiİdrarın rengi, örnek temiz ve renksiz bir cam kaba konduktan sonra gözle incelenir.
9 İdrarın rengiÖrnek temiz ve renksiz bir cam kaba konduktan sonra gözle incelenirnormalde amber sarısıdırFazla miktarda su alınması ve fazla miktarda idrar çıkarılması durumunda açılır.Az su alınması ve az miktarda idrar çıkarılmasında ise koyulaşırÇay rengi idrar, hepatitlerde idrarda bilirubin bulunması durumundaYeşil idrar, idrar yolları antiseptiği olarak metilen mavisi kullanılmasında
10 Çok açık sarı, yeşilimsi sarı veya renksiz idrar kronik interstisyel nefritte, diyabetes mellitusta, diyabetes insipitusta, demir metabolizması bozukluğunda ve anemilerdeÇay rengi idrarhepatitlerde idrarda bilirubin bulunması durumundaYeşil idraridrar yolları antiseptiği olarak metilen mavisi kullanılmasında
11 Kırmızı idrarhematüri ve hemoglobinüri, bazı ilaçların ve kırmızı pancar gibi yiyeceklerin alınması durumlarındaPembe-kahverengi idrarporfiriyalardaSiyah idraridrarda melanin bulunması durumunda, indikan artışındaSüt görünümü idraridrarda yağ ve prostatik sekresyon bulunması durumunda
13 İdrarın görünümü (transparan özelliği) Normalde idrar berraktır.Bulanıklık: üratlar, fosfatlar ya da karbonatlar, oksalatlar, lökosit gibi hücresel elemanlar ve bakterilerden ileri gelebilir.
14 Üratlardan ileri gelen bulanıklık, idrarda soğukta oluşur. idrarın ısıtılmasıyla kaybolurFosfatlardan ya da karbonatlardan ileri gelen bulanıklık, alkalik idrarda oluşur ve idrarın ısıtılmasıyla belirginleşiridrara 1-2 damla %10’luk asetik asit damlatılmasıyla kaybolur.
15 Oksalatlardan ileri gelen bulanıklık, hafif asit ve hafif alkalik idrarda oluşuridrara 1-2 damla %12,5’luk HCl damlatılmasıyla kaybolur.Dejenere olmuş lökosit gibi iltihap cisimciklerinden ileri gelen bulanıklık,idrara 1-2 mL %10-20’lik NaOH çözeltisi damlatıldığında jelatinsel bir saydamlığa dönüşürBakterilerden ileri gelen bulanıklık,ısıtma, asitlendirme ve alkalilendirme ile kaybolmaz
16 İdrarın kokusu Kendine has özel bir kokusu vardır. Alınan ve idrarla atılan ilaçlardan etkilenebilir.İdrarda kötü bir koku,Bir enfeksiyon varlığına işaret ederİdrarda fare kokusu,Kenilketonüride saptanırİdrarda aseton kokusuketosis, gebelik toksemisi
17 Kokusuz idrar, akut renal yetmezliklerde görülebilir İdrarda meyve kokusu,diabetes mellitustaİdrarda terli ayak kokusu, izovalerik asidemi ve glutarik asidemideİdrarda akçaağaç şurubu veya karamela kokusu, dallı zincirli amino asitler ve -keto asitlerinin arttığı akçaağaç şurubu idrar hastalığına işaret ederİdrarda ekşime kokusu, tirozinemide saptanır
18 İdrar Analizi ve Tanıya Gidiş KokuMadde veya durumÇürük meyveKetonAmonyakBakteriyel infeksiyonlar sonucu üre parçalanmasıKüfFenilketonuriEkşiTyrosinemia
19 İdrar volümü24 saatte erkeklerde kadınlardakinden fazla olmak üzere ortalama olarak mLalınan su miktarı, böbrek dışı yollardan su kaybı ve diyet, günlük idrar miktarını etkileranüri24 saatlik idrar miktarının devamlı olarak 50 mL’den az olması veya hiç idrar çıkamamaoligüri24 saatlik idrar miktarının devamlı olarak 400 mL’den az olmasıpoliüri24 saatlik idrar miktarının devamlı olarak 2500 mL’den fazla olması
20 Diüretik alımında, eksudat ve ödem sıvılarının absorpsiyonunda,sinir hastalıklarının çoğunda, hipofiz tümörlerinde, hidronefroziste, böbrek tüberkülozunda, diabetes mellitus ve diabetes insipidus’da idrar miktarı artar( poliüri).Az sıvı alımında, sıvı kaybında( kanama, kusma, ateş, diare)Disüri ağrılı idrar yapma
21 İdrarın dansitesiİdrarın dansitesi spesifik bir sıcaklıkta kalibre edilmiş (15 ve ya 20 C ) ürinometre denen bir aletle ölçülür.Ölçüm yapılan ortamın sıcaklığına göre de ayarlama yapılarak gerçek dansite bulunur. Her üç derecelik fazlalık için 0.001ilave edilir, her üç derecelik düşüklük için çıkartılır.
22 Normalde 1015-1025 arasında değişir. Alınan su miktarına bağlı olarak 1002’ye kadar düşebilir veya 1040’a kadar yükselebilirhipostenüriİdrar dansitesinin devamlı olarak 1007’den düşük olmasıizostenüriİdrar dansitesinin devamlı olarak 1010 civarında olmasıhiperstenüriİdrar dansitesinin devamlı olarak 1030’dan yüksek olması
23 İdrar pH’sıİdrarın pH’sı etçillerde 5,5-7 ve otçullarda ise 6-9 arasındadır.4,8’e kadar inebilir veya 8,2’ye kadar çıkabilirİdrar reaksiyonu, turnusol kağıdı ile incelenebilir.
24 İdrar pH’ının değişmesine neden olan faktörler DiyetProteinden zengin beslenmede idrar pH’ı asit tarafa kayar.Meyve ve sebzelerle tek taraflı beslenmede idrar pH’ı alkalik tarafa kayarNH4Cl alınmasıidrar pH’ını asit tarafa kaydırırBikarbonat alınmasıidrar pH’ını alkalik tarafa kaydırırKuvvetli hiperpne hallerindeidrar pH’ı alkalik tarafa kayar
25 Kuvvetli bir sindirim sırasında mideden fazla HCl salgılandığında idrar alkalik olur Kassal çalışmaidrar pH’ını asit tarafa kaydırırPotasyum yetmezliğinde ve hiperaldosteronizmdeidrar alkalikdir.
26 Mesane ve idrar yolu iltihaplarında mikropların etkisiyle üre parçalanır ve idrar pH’ı alkalik tarafa kayar.Renal yetmezlik ve renal tübüler hastalıklar gibi durumlarda ortaya çıkan renal asidozda idrar alkalikdir
27 İdrar örneği 3 şekilde incelenebilir 1- Mikroskopla direk bakılabilir.2-Santrifüj edildikten sonra bakılabilir.3-Santrifüj edilmiş idrar özel boyalarla boyanabilir. (Gram, Ziehl-Nielsen, Wright vb.)Santrifüj edilmeden bakılması pek sağlıklı değildir.
28 İdrar sedimentidevir/dakikalık santrifüjde 3-5 dakika santrifüjönce mikroskopun küçük objektifi (10X) ileşekilli elemanların bol olduğu yerler büyük objektif (40X) ileeritrositler, lökositler, epitel hücreleri, silendirler, kristaller, bakteri, mantar ve parazit hücreleri araştırılır ve incelenir
33 İdrar sedimentinde silendirler İdrar sedimentinde görülen silendirlerin türü ve miktarı böbrek hastalığının türünü belirlemede yardımcıdır.Silendirüri ile birlikte olan massif proteinüri nefrotik sendromu, silendirüri şiddetli ise glomerülonefriti düşündürürHiyalin silendirlerGranüler silendirlerEpiteliyal silendirlerLökosit silendirleriEritrosit silendirleriMum silendirlerDev silendirlerYağ silendirleri
34 İdrar sedimentinde kristaller Asit idrarda görülebilen kristallerHafif asit, nötral veya hafif alkalik idrarda görülebilen kristallerNötral veya alkalik idrarda görülebilen kristallerAlkalik idrarda görülebilen kristaller
35 Asit idrarda görülebilen kristaller Amorf üratÜrik asit kristalleri
36 Hafif asit, nötral veya hafif alkalik idrarda görülebilen kristaller Kalsiyum oksalat kristalleriTersiyer kalsiyum fosfat kristalleri
39 İdrar sedimentinde bakteri, mantar ve parazit hücreleri
40 İdrar yolları taşları Fosfat taşları, açık renkli toprak gibidirler. Elle kolayca ezilirler.Oksalat taşları,pürtüklü yüzeyli, esmer renklidirler. Çok serttirler.Ürat taşları,düzgün yüzeyli, esmer renkli, küçük taşlardır. Serttirler.Miks taşlar,fosfat-oksalat veya oksalat-ürat karışımı taşlardır
41 İdrarın normal bileşimi %96 oranında sugeri kalanı suda çözünmüş olarak bulunan inorganik katyon ve anyonlar ile organik maddeler
42 Normal idrarda bulunan inorganik katyon ve anyonlar
43 Normal idrarda bulunan organik maddeler azotlu organik maddelerazotsuz organik maddeler
44 Normal idrarda bulunan azotlu organik maddeler ÜreKreatininürik asitKreatinhippürik asitİndikanÜrobilinojenÜrobilinamino asitlerEnzimlerPürinlerazotlu hormon ve vitaminlerhidroksiprolin
45 Normal idrarda bulunan azotsuz organik maddeler Glukuronik asitoksalik asitsitrik asitlaktik asitFenollerKrezollerVitaminlersteroidler ve diğer hormonlar
46 İdrarda patolojik durumlar idrarda normal olarak çıkan maddelerin miktarlarında artma veya azalmaOrganizmanın sağlıklı koşullarında idrarda çıkmadığı kabul edilen, ancak bazı patolojik durumlarda idrarda bulunan maddelerazotlu maddelerazotsuz maddelerbileşimi kesin olarak belirlenmemiş ancak reaksiyonları belirlenmiş olan maddeler
47 Sodyum, potasyum, kalsiyum gibi normalde idrarda bulunan bazı azotsuz inorganik maddeler bazı patolojik durumlarda idrarda artabilirler, bazı patolojik durumlarda ise idrarda azalabilirler.Kanda üre gibi azotlu organik maddelerin fazla miktarda artışı azotemi olarak tanımlanır. Prerenal, renal, postrenal nedenlere bağlı olabilir.Azotemide kanda artan maddelerin idrarda da artışı olur
48 İdrarda patolojik durumlarda bulunan azotlu maddeler inorganik maddelernitritlerorganik maddelerproteinamino asitlerbilirubinhemoglobinporfirinler
49 İdrarda patolojik durumlarda bulunan azotsuz maddeler GlukozLaktozPentozsafra asitleriketon cisimleri