Balıkların Matematik Süreçlerini Öğrenebildiği Keşfedildi
Çoğumuzun anaokulu ve ilkokul devirlerinden de bileceği üzere, çocuklara dört süreci öğretmek için renkli blokların kullanılması son derece yaygın bir formüldür. Bu sistem ile birlikte çocuklara toplama, çıkarma, çarpma ve bölme üzere temel matematik süreçlerin öğretilmesi daha kolay bir hale gelebilir.
Fakat görünen o ki bu sistem sayesinde birtakım deniz canlıları da matematik öğrenebilir. Bilim insanları tarafından emsal bir eğitime tabi tutulan çiklitlerin ve vatozların, başarılı bir biçimde kolay matematik süreçlerini öğrenebildiği keşfedildi.
Deniz canlılarına temel matematik öğretildi
Scientific Reports mecmuasında perşembe günü yayınlanan bir makaleye nazaran, araştırma grubu bu hayvanların temel matematik öğrenme yeteneği sergilediklerini ve hatta bu bilgileri kendilerine verilen küçük mantık bulmacalarını çözmek için kullandıklarını tabir etti. “Hayvanları kolay toplama ve çıkarma süreçleri yapmaları için eğittik” biçiminde konuşan Bonn Üniversitesi Zooloji Enstitüsü’nden ve çalışmanın baş müellifi Vera Schluessel, “Bunu yaparken, bir başlangıç pahasını birer birer artırmak yahut azaltmak zorunda kaldılar.” diye de kelamlarına ekledi.
Araştırma takımı, birinci olarak tanka koydukları bir hayvana bir ila beş ortasında kare, daire ve üçgen içeren bir manzara verdiler. Bazen farklı boyutlarda ve karışık bir halde olan bu biçimlerde renk olaraksa yalnızca mavi ve sarı kullanıldı. Mavi renk “bir tane ekle” manasına gelirken, sarı renk ise “bir çıkar” manasına geliyordu. Mesela üç mavi kare gösterilmesi halinde bu, “3+1” ile eş manalıydı. Bu birinci etapta hayvanların tasvir edilen objelerin sayısını tanıması ve birebir vakitte renklerinden hesaplama kuralını kavraması gerekiyordu.
Kendisine gösterilen fotoğrafını ezberledikten sonra her bir hayvana bu sefer iki yeni fotoğraf verildi. Fotoğraflardan birinde bir tane daha az hal varken, başkasında iki tane daha fazla biçim bulunuyordu Gösterilen fotoğrafın formuna ve rengine bağlı olarak ise hayvanlar, bu görsele karşılık gelen ikinci manzaraya hakikat yüzmek durumundaydı.
Örnekle anlatmak gerekirse: Diyelim ki bir vatoza birinci evvel dört sarı form gösterildi. Bu onlara 4-1 nedir diye sormakla eşdeğerdi. Buna nazaran iki yeni manzara gösterildiğinde vatozun yapması gereken, üzerinde üç hali olan resme gerçek yüzmektir. Bu süreç bize şu an epey kolay gelebilir fakat bu, balık üzere bir canlının kavraması için son derece zordur. Hususa dair “Orijinal fotoğraf, iki sonuç fotoğrafıyla değiştirildiğinde, her ikisini de çalışma hafızasında tutmaları gerekiyordu. Ve daha sonra gerçek sonuca karar vermeleri gerekiyordu.” sözlerini kullanan Schlussel, “Genel olarak, karmaşık düşünme hünerleri gerektiren bir muvaffakiyet.” halinde kaydetti.
Hayvan denekler karşılığı yanlışsız verdikleri her seferde küçük bir mükafatla ödüllendirildi. Vakitle bu süreçlerde giderek daha uygun bir hale gelen deniz canlılarının en çok zorlandığı süreç ise çıkarma süreciydi ki genel olarak düşündüğümüzde bu durumun beşerler için de geçerli olduğu söylenebilir.
Eğitim kademesinin ardındansa sıra test evresine geldi. Araştırmacılar, bu hayvanların sadece makul manzaralarla nefis bir ödül almak için eğitilmediğinden, bunun yerine toplama ve çıkarmanın nasıl yapıldığını hakikaten içselleştirdiğinden emin olmak istediler. Bunun için eğitim sırasında 3+1 ve 3-1 süreçlerini kasıtlı olarak atlayan araştırmacılar, test evresinde bu iki süreçle birinci kere karşılaşan hayvanların verdikleri karşılığın tekrar de büyük oranda yanlışsız olduğunu gözlemledi. Araştırmacılar vakitle süreçleri daha karmaşık bir hale getirse bile denekler genel olarak başarılı sonuçlar elde etti.
Deniz canlıları, insanlara benzeri bir fikir süreci sergileyebilir
Aslında geçmişte balıkların sayısal kıymetleri ayırt ettiğinin kanıtlanmış olduğu düşünüldüğünde bu sonuç çok da şaşırtan değil; lakin bu canlıların aritmetik üzere karmaşık stratejiler kullanabilmeleri yeniden de epey etkileyici. Bizim ve öteki omurgalılarının tersine, karmaşık bilişsel misyonları tamamlamaya yarayan beyin korteksine sahip olmadığı düşünüldüğünde bu canlıların bize emsal bir niyet süreci sergilemesinin büyüleyici olduğu söylenebilir.
Bütün bunlarla birlikte araştırmacılar, bu bulguların balıkların düşündüğümüzden çok daha akıllı olduğuna ve bizden çok daha fazla saygıyı hak ettiğine dair birleşik bir delil havuzuna katkıda bulunduğunun altını çiziyor.