DEMANS HASTALIĞI NEDİR?
Demans, beyin işlevinde yaygın bozuklukla kendini gösteren bir durumdur. Demans sıklıkla yaşlılık döneminde ortaya çıkar (65 yaş üzeri her 20 kişiden birinde ve 80 yaş üzeri her 5 kişiden birinde) demans görülür. Demansın en sık nedeni Alzheimer hastalığıdır. Hastalık kadınlarda ve erkeklerde yaklaşık aynı oranda görülür.
Demans genellikle beyin dokusunda hasar oluşması sonucu meydana gelir.
Alzheimer hastalığına bağlı demans hastalığı: Sıklıkla beynin yapısında ve kimyasında değişikliklere neden olan Alzheimer hastalığından kaynaklanır.
Beyin damar hastalıklarına bağlı demans hastalığı: Sık görülen ikinci demans tipi ise çoklu infarkt (damarsal, vasküler) demans’dır. Bu durumda, beyindeki daralmış veya tıkanmış atardamarlar beyin dokusunu kandan ve oksijenden yoksun bırakır. Tekrarlayan küçük inmeler kan dolaşımının kesilmesinden dolayı doku hasarı meydana getirerek, yavaş yavaş aşamalı bir şekilde bu duruma neden olur.
Lewy cisimciği bozukluğuna bağlı demans hastalığı: Diğer nadir görülen demans tipleri arasında Lewy cisimciği demansı (beyin dokusunda Lewy cisimcikleri olarak adlandırılan küçük, küresel yapıların belirdiği demans) tipidir.
Nadir görülen demans hastalığı: Demanslı olguların küçük bir bölümünde (genellikle 65 yaş altı kişilerde) görülen demans tipleri tedavi edilebilir bir faktörden dolayı meydana gelir. Örneğin bir kafa yaralanması, bir beyin tümörü, ensefalit (beyin iltihabı), alkol bağımlılığı, bir vitamin ya da hormon eksikliği veya bazı ilaçların yan etkisi gibi faktörler yaşlanmadan da demans gelişimine neden olabilir.
Demans hastalığının diğer nedenleri: AIDS ile ilgili demans ve parkinson hastalığı, normal basınçlı hidrosefali gibi beyin bozukluklarından kaynaklanan demans tipleri de vardır. Ayrıca Huntington hastalığı, depresyon, karaciğer yetmezliği, pernisiyöz anemi, tiroid yetmezliği, tiroid bezinin fazla çalışması, progressif supranükleer paralizi, amyotrofik lateral skloroz, serebellar atrofi, nörosifiliz, Cushing sendromu, prion hastalıkları, epilepsi gibi hastalıklar da demans gelişimine neden olabilir.
Demansın temel belirtileri ilerleyici bellek kaybı, yönelim yitimi ve zihin bulanıklığıdır.
- Demans hastalığından etkilenen kişide yakın zamanlardaki olayları hatırlayamama
- İyi tanıdığı bir çevrede çok kolay yolunu kaybetme
- Günleri ve tarihleri karıştırma
- Hastanın, belleğindeki boşlukları doldurmak için uydurma, masallama yoluyla problemlerini örtmeye çalışması
- Ani patlamalar ya da utandırıcı davranışlar sergileme
- Hoş olmayan veya abartılı kişilik özellikleri
- Ailesine karşı suçlamalar ve/veya saldırılar
- Mantıksız istekler
- Depresyon ve sabuklamalar
- Sinirli ya da kaygılı hallerinin yerine zamanla tüm duygular ve olaylar karşısında kayıtsız kalmak
- Kişisel bakımı ve temizliği salıvermek
- Tutarsız konuşmalar ve zamanla bir bakıcı yardımına muhtaç kalmak gibi belirtiler veya gelişmeler demanslı hastalarda görülen belirtiler ve gelişmelerdir.
Bu belirtiler yavaş yavaş gelişebilir ve ilk başlarda çevresindeki kişiler bunu fark etmeyebilir.
Demans hastalığına neden olan bir durum var ise (nadir demans olgularında) sebep olan durumun tedavisi ile anlamlı düzelme, hatta iyileşme sağlanabilir. Bununla birlikte, demans tiplerinin geneli bu kategoriye girmez ve tedavi, semptomlarla (şikayetlerle) başa çıkmaya yöneliktir.
Bu tür vakalarda, etkilenen kişi temiz bakılmalı ve iyi beslenmelidir, rahat bir ortamda bulundurulmalıdır ve eğitimli bakıcı yardımı alınmalıdır. Bu önlemler hem hastanın hem de ailesinin sıkıntılarını rahatlatmaya yardımcı olabilir.
Bazı vakalarda, etkilenen kişinin zihinsel bakımdan olabildiğince aktif kalması için çaba gösterilmelidir. Hafiften orta şiddetliye doğru giden Azlheimer hastalığı olan bazı kişilerde asetilkolinesteraz inhibitörleri ile uygulanan ilaç tedavisi davranışsal bozuklukları düzeltebilir ve bunun yanı sıra zihinsel işlevdeki bozulmayı da yavaşlatabilir, ancak hangi tedavi uygulanırsa uygulansın, Alzheimer hastalığı ilerleyici bir hastalıktır.
Demans prekoks, şiddetli şizofreniyi özellikle de ergenleri ya da genç erişkinleri tutan şizofreniyi tanımlamak için eskiden kullanılan bir terimdir (erken bunama).