BM yetkilileri, Bel Trew raporlarına göre yardım hizmetlerinin harap olduğu, sınırların kapatıldığı ve çatışmaların arttığı bir dönemde, 2020’nin Libya’daki en savunmasızlar için daha kötü bir yılı kanıtlayabileceğini söylüyor.
Mülteciler vardiyalı uyuyorlar, 25’i çatal bıçak çekmecesinde bıçak gibi bir odaya çevrilmiş hapishanede birbirine ezilmiş durumda. Herkesin aynı anda uzanması için yeterli alan yok.
Yerde çürük bir delik olan tek bir tuvaleti paylaşıyorlar ve bir yıldır güneşi görmediklerini söylüyorlar. Hepsine hain çöllerde yaptıkları yolculuk boyunca işkence yapıldı.
Yaşadığımız kabusu kimse hayal edemez”
The Independent’a , bakımsız hücrelere kaçırılan telefonlar aracılığıyla konuşan Eritreli mülteciler, savaşın paramparça ettiği Libya’da geçirdikleri tüm korkunç yılların 2020’nin en kötüsü olduğunu söylediler.
2017’de Eritre’de tutuklanmaktan kaçan ve karısını ve çocuğunu geride bırakan 30 yaşındaki Jemal, “İşkence ve istismara maruz kalıyoruz, kaçıp hayatımızı kurtarmanın bir yolu yok” diyor. “Yaşadığımız kabusu kimse hayal edemez” diye ekliyor.
Jemal, 2017 yılında BM mülteci ajansına (UNHCR) sığınma talebinde bulunmasına rağmen, bu ay, Trablus’un hemen güneybatısındaki Batı Libya platosu boyunca, Zintan şehri dışında, bu özel hükümet tarafından işletilen merkezde iki yıl tutulduğu anlamına geliyor. Taşan tesiste Eritre, Somali ve Sudan’dan kadınlar ve çocuklar da dahil olmak üzere 400’den fazla kişi tıkıştırılmış durumda.
BMMYK, yardım görevlilerinin hareketine getirilen kısıtlamaların artması, koronavirüs salgını ve ülkenin iç savaşının en son yinelemesi nedeniyle Şubat ayında bu gözaltı merkezine ve diğerlerine erişimlerini kaybettiklerini kabul etti. Kötüleşen koşullara rağmen diğer yardım kuruluşlarından sadece iki kısa ziyaret yapıldı.
BM göçmenlik bürosundan (IOM) yetkililer, anlaşmazlıklar ve hayır kurumlarının yapabileceği hayat kurtarıcı işleri durduran cezalandırıcı kısıtlamalar nedeniyle, bunun Libya’daki yüzbinlerce mülteci ve göçmen için şimdiye kadarki en kötü yıl olduğunu kabul etti.
Şiddetin kaos ve yükselişinin ortasında, Akdeniz’de yakalanan ve Libya’ya geri getirilen 5.000 göçmen kayıp.
“İşkence gördük ve istismara uğradık, yeterince su almıyoruz ve günde bir öğün makarna ile yaşıyoruz. Korkunç koşullarda kalabalık bir odada yaşıyoruz ”diyen Jemal, Libya’daki kaçakçılara deniz yoluyla Avrupa’ya gelmeleri için başlangıçta 5.000 $ (3.760 £) ödediğini açıkladı. O ve diğerleri, cılız bir tekneye binmek yerine, Sabratha sahil kasabasında kaçakçılar tarafından üç ay boyunca alıkonuldu ve zincirleme, kırbaçlanma, soyunma ve şiddetli sıcakta dışarıda bırakılma dahil olmak üzere para için işkence gördü.
“Dünyanın önünde sesimiz sessiz.”
O zamandan beri, üç ayrı milisler arası çatışmanın çapraz ateşine yakalandığında neredeyse öldürüldüğünü söylüyor. Yerel silahlı gruplar arasında bir çatışma çıktığında 2017 yılında bir haklar grubu tarafından kaçakçı kampından kurtarıldı. Sonunda Zintan’a atılmadan önce ön cephedeki üç resmi gözaltı merkezi arasında mekik dokundu.
“Dünyanın önünde sesimiz sessiz, durumumuz çok kötü. Ama ayrılamayız. Herhangi bir yardıma ihtiyacımız var. Biz mülteciyiz ama kimse bizim için sorumluluk almayacak ”diyor Jemal.
Batı Libya’da birkaç mülteci ve göçmenle görüşen İngiltere merkezli bir haklar grubu olan Migrant Voices, Avrupa’nın sığınmacılar için yasal yollar sunması ve Libya yetkililerine gözaltı merkezlerini kapatmaları için baskı yapması gerektiğini söylüyor.
Göçmenleri kaçırmak
Yardım kuruluşunun yöneticisi Nazek Ramazan, göçmenler tarafından gönderilen korkunç işkence gösteren fotoğrafları The Independent ile paylaştı .
Grenli görüntülerde, bir kadının kolları ve ayakları arkasından birbirine zincirlenmiş ve ağzından kan geliyor. Bir diğerinde, görünmeyen kişiler, yerde aynı pozisyonda bağlı bir adamın kafasına, bir telle, bir elektrik prizine doldurulmuş ve bacaklarına kadar uzanan bir silahı doğruluyor.
Dünya onların çürümesine izin veriyor. İnsan gibi görülmezler ve muamele görmezler ”diyor Ramazan.
“Bazıları üç yıldır desteksiz, uygun yiyecekleri yok, korumasız, umursamıyor, çıkma ümidi olmadan tutuklu. Sadece tuzağa düştüler.
“Avrupa’nın ne pahasına olursa olsun insanları dışarıda tutmaya çalışmasından endişe ediyoruz” diye ekliyor.
Libya, 2011 devriminden bu yana Muammer Kaddafi’yi deviren çok sayıda çatışmayla parçalandı.
Sürmekte olan iç savaşın en son yinelemesi, doğudaki rakip bir yönetimi destekleyen dönek komutan Halife Hafter’in BM tarafından tanınan Millet Hükümeti Anlaşmasını devirmek için Trablus’a saldırmasıyla Nisan 2019’da patlak verdi.
Bu Ocak ayında, Türkiye UMH’yi savunmak için ek askeri danışmanlar, paralı askerler ve gelişmiş silahlar konuşlandırdığında çatışmalar tırmandı ve birkaç durumda gözaltı merkezlerini çevreleyen şiddetli çatışmalara yol açtı.
BAE ve Rusya tarafından desteklenen Hafter güçleri sonunda geri çekilmek zorunda kaldı. Ancak ateşkes henüz kabul edilmedi ve aralıklı çatışmalar hala devam ediyor.
Güvenlikteki bozulma kaçakçı şiddetinde bir artışa yol açtı: Jemal, milislerin fidye için zorla para kazanmak umuduyla Zintan merkezinden göçmenleri kaçırmak için üç kez denediğini söyledi.
Eritre’ye dönerse hapis veya daha kötüsünü riske atacağı için, güvenli bir yere yerleştirilmek için çaresiz durumda. Ancak salgın nedeniyle yeniden yerleşim ve geri dönüş uçuşları altı ay süreyle durduruldu. Bahardan bu yana 118 Ganalıyı Gana’ya taşıyan ilk geri dönüş, iki hafta önce ayrıldı.
BMMYK, The Independent’a bu yıl şimdiye kadar ilçeden sadece 297 mültecinin tahliye edildiğini veya yeniden yerleştirildiğini söyledi.
Bu nedenle, Libya’da giderek artan sayıda insanın Avrupa’ya tehlikeli deniz geçişi yapmaya çalışmasına şaşmamak gerek.
2020’de 17.000’den fazla göçmen ve mülteci
Aslında, IOM’ye göre bu yıl İtalya ve Malta’ya geçen insan sayısında 2019’a kıyasla neredeyse üç kat artış oldu, ancak birçok ülke pandemi nedeniyle limanlarını kapattı.
Şimdiye kadar 2020’de 17.000’den fazla göçmen ve mülteci, geçtiğimiz yılın tamamı boyunca gelen 7.700’ün biraz üzerinde olana kıyasla, Libya ve Tunus’tan Avrupa’ya giden teknelere bindi.
Geçişi yaparken en az 350 kişi öldü. Akdeniz’de Avrupa öncülüğünde kapsamlı bir arama kurtarma çabasının olmayışı, tehlikeli yolculuğu daha da ölümcül hale getirdi.
IOM sözcüsü Safa Msheli, The Independent’a , Avrupa ülkelerinin Libya’dan kaçanları suların dışına çıkarması ve geldikleri kıyılara geri götürmesi için Libya sahil güvenliğine güveniyor, ki bu Libya’daki koşullar göz önüne alındığında “kabul edilemez” .
Kayıp 5.000 kişi
Bu yıl IOM’nin özellikle endişeli olduğunu, çünkü Libya makamlarının denizde yakalanan birkaç bin kişinin “izini kaybettiğini” söyledi. Sahil güvenlik, kayıtlarına göre bu yıl 7.500’ün üzerinde durdu, ancak 11 resmi gözaltı merkezinde sadece 2.300 tutuluyor. Kayıp 5.000 kişinin serbest bırakıldığını, kaçakçılar tarafından götürüldüğünü, yasadışı gözaltı merkezlerine götürülüp öldürülmediğini kimse bilmiyor.
IOM, son zamanlarda şiddet olaylarının artmasından da endişe duyuyor: Mayıs ayında, Trablus’un güneybatısındaki Gheryan’da bir kaçakçılık deposunda tutulan 30 göçmen ve mülteci bir kaçakçı tarafından vurularak öldürüldü.
“Bu yıl, şimdiye kadarki en kötüsü çünkü insanların izini kaybediyoruz, çünkü devam eden çatışma nedeniyle kaybolmalar var ve Orta Akdeniz’de Avrupa’nın öncülüğündeki arama ve kurtarma operasyonlarının tamamen yokluğu var. Aynı zamanda, STK’ların hayat kurtaran çalışmalarının önünde de giderek artan engeller var. “
Koronavirüs krizinin yalnızca göçmenler ve mülteciler için daha fazla baskı oluşturduğunu ekliyor.
Resmi rakamlara göre Libya’da şu ana kadar 14.000 kişinin Covid-19 olduğu doğrulandı ve 250 kişi de hastalıktan öldü, ancak gerçek enfeksiyon oranının çok daha yüksek olduğu düşünülüyor.
Ölümcül virüsün, test eksikliği nedeniyle herhangi bir gözaltı merkezine girip girmediğini kimse bilmiyor.
Yine Zintan’da tutulan Eritreli bir mülteci olan 39 yaşındaki Aron, The Independent’a , korkunç koşullar ve hepsinin tek bir tuvaleti paylaşması nedeniyle sosyal mesafeyi korumanın imkansız olduğunu söylüyor .
“Bir yıldır güneş ışığı görmedik”
Eylül 2018’de Zintan’a nakledilmelerinden bu yana en az 25 kişinin Tüberküloz olduğuna inandıkları hastalıktan öldüğünü söylüyor.
Ancak test yapılmadığından, son hastalıkların TB mi yoksa Covid-19 mu olduğunu bilmiyorlar, çünkü her iki virüs de benzer semptomları paylaşıyor.
“Hastalanmaktan ve neden acı çektiğimizi bilmemekten korkuyoruz” diyor. “Bir yıldır güneş ışığı görmedik” diye ekliyor.
Hem BMMYK hem de IOM yetkilileri, Libya makamlarını taciz içeren gözaltı merkezi sistemini terk etmeye defalarca çağırdıklarını söylüyorlar.
The Independent , hükümetin Zintan merkezini ve diğer 10 merkezini işleten Yasadışı Göçle Mücadele Müdürlüğü’ne ulaştı, ancak yanıt alamadı.
UNHCR’nin küresel sözcüsü Charlie Yaxley, pandemi nedeniyle sorunun şu anda daha da acil olduğunu söylüyor.
Yaxley, “Virüsün hızlı bulaşma riski altındalar, bu da Libya’nın kırılgan sağlık sistemi ve test etme ve tedavi etme kapasitesinin olmaması nedeniyle özellikle endişe verici” diyor.
Jemal ve Aron, Zintan’da, yavaş bir ölüme terk edilmiş gibi hissettikleri Zintan’da daha fazla yaşayamayacaklarını söylüyorlar.
“Dünya neden sesimizi dinlemiyor? Özgürlüğe ve barışa ihtiyacımız olduğunu neden görmüyorlar? ” Jemal, sesi çatlayarak, diyor.
“Dünyaya gelip hayatlarımızı kurtarması için yalvarıyoruz.”