Bilim İnsanları Bazı Balinaların Neden Menopoza Girdiğini Keşfetti
Yeni bir çalışma, menopozun bazı balina türlerinde uzun ömürlülüğü önemli ölçüde artırmak için evrimsel bir adaptasyon olarak geliştiğini ortaya koydu. Menopoz muhtemelen genel yaşam beklentisinde bir artışla ilişkilidir.
İnsanlar dışında, balinalar menopoza giren tek memelilerdir. Diğer memelilerin dişileri ölene kadar üreme yeteneklerini kaybetmezler.
Menopoz beş dişli balina türünde gözlemlenmiştir: katil balinalar (Ornicus orca), minke balinaları (Pseudorca crassidens), kısa yüzgeçli gruntlar (Globicephala macrorhynchus), beluga balinaları (Delphinapterus leucas) ve deniz gergedanları (Monodon monoceros).
Yeni bir çalışmada, bilim insanları bu biyolojik sürecin balinalarda neden gerçekleştiğini bulmuş olabilirler.
Menopoz neden meydana gelir?
Hayvanların gen aktarımı şansını en üst düzeye çıkarmak için hayatlarının geri kalanında üremeleri gerektiğinden, vahşi doğada menopoz nadirdir. Evrimsel bir bakış açısıyla üremenin erken kesilmesinin ve üreme sonrası dönemde yaşamın devam etmesinin nedeni ne olabilir?
“Büyükanne hipotezi” olarak adlandırılan görüşe göre, menopoz, bir kadının doğum yapmaktan çocuklarının çocuklarını yetiştirmeye geçmesi nedeniyle yavruların hayatta kalmasındaki genel bir artışla açıklanmaktadır.
Balinalar neden menopoza ihtiyaç duyar?
Araştırmacılar, farklı deniz memelisi türleri arasında toplam yaşam süresi ve üreme ömrüne ilişkin verileri topladı ve analiz etti. Daha sonra menopoz geçiren dişi balinaların geçirmeyenlerden ne kadar farklı olduğunu buldular.
Sonuçlar, menopozlu balinaların, menopozu olmayan aynı büyüklükteki diğer türlerden ortalama 40 yıl daha uzun yaşadığını gösterdi.
Dahası, bu dişiler uzun ömürlülük açısından aynı türün erkeklerinden daha iyi performans gösteriyor. Örneğin, dişi katil balinalar 80 yaşına kadar yaşayabilirken, erkekler genellikle 40 yaşına kadar bile yaşamıyor.
Bilim insanları ayrıca menopozla ilişkili daha uzun yaşam beklentisinin, dişilerin yavrularıyla daha fazla zaman geçirmelerine ve erkekler için kızlarıyla rekabet etmemelerine olanak sağladığını bulmuşlardır. Bir orka sürüsünde bir büyükannenin varlığı da genç bireylerin hayatta kalma şansını artırıyor.
Araştırmacılara göre, balinalar ve insanlar 90 milyon yıllık bir evrimle birbirlerinden ayrılmış olsalar da, pek çok ortak noktamız var. Yeni çalışma, her iki türde de menopozun nasıl ve neden evrimleştiğine dair bazı cevaplar sağlayabilir.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL