Commonwealth (Milletler Topluluğu) Nedir?
Halklar Topluluğu veya İngiliz Halklar Topluluğu, ikisi hariç her biri daha öncekinden İngiliz İmparatorluğunun parçası olan 54 egemen ülkeden oluşan bir politik yapıdır. Topluluk 1900’lerin başlarında uluslar yavaş yavaş İngiliz İmparatorluğundan kopmaya başlayınca, İngiliz dekolonizasyonunu basitleştirmek emeli ile kurulmuştur. Gitgide serbestleşen ve kendi kendini idaremeye başlayan daha önceki İngiliz Kolonilerinde ortak dil, tarih ve kültür aracılığı ile küresel birlik oluşturmanın bir yolu olarak görülmüştür.
Halklar topluluğu commonwealth resmi bir anayasal yapıya sahip değildir. Kabul edilmiş prosedürler, ananeler ve periyodik düşünce beyanları ile iş görür. İstikametini tanımlayan ana kaynak, hükümetler arası ziyarettir, bu yolla aza hükümetler küresel hadiselerde tesirli olabilmek için birlikte çalışırlar. Topluluk takribî 2.5 milyar şahsiyet popülasyona ve 30 milyon km karelik toprağa sahiptir. Bu dünya popülasyonunun bir bölü üçüne ve toplam kara parçalarının çeyreğine denktir. Düzgün coğrafik ve demografik farklılıklara karşın bu ülkeler ve insanlar ortak bedeller ile birbirlerine bağlıdır. Azalık tamamen gönüllüdür, aza ülkeler istedikleri zaman çekilebilirler.
Halklar Topluluğunun Tarihi
İngiliz İmparatorluğunun dekolonizasyon sürecine girmesi ve daha önceki İngiliz kolonilerinin bağımsız devletler haline gelmeye başlaması ile daha öncekinden İmparatorluğun parçası olan bu ülkeleri çatısı altında toplayacak bir organizasyonun zorunluluğu ortaya çıkmıştır. Bir İngiliz siyasetçi olan Lord Rosebery 1884 senesinde, değişen İngiliz İmparatorluğunu bir “Halklar Topluluğu” olarak tanımlamıştır.
1931 senesinde Westminster kanunu altında “İngiliz Halklar Topluluğu” beş aza -Birleşik Kraliyet, Kanada, İrlanda Bağımsız Devleti, Newfoundland ve Güney Afrika Birliği- ile kurulur. İrlanda 1944 senesinde topluluğu terk etmiş, Newfoundland 1949 Kanada’ya katılmış, Güney Afrika topluluktan 1961’de bölmüş ve 1994’de Güney Afrika Cumhuriyeti olarak tekerrür katılmıştır.
1946 senesinde İngiliz sözcüğü addan çıkarılmış ve topluluğun ismi Halklar Topluluğu Commonwealth of Nations olarak kabul edilmiştir. Avustralya ve Yeni Zelanda sırası ile 1942 ve 1947’de topluluğa katılmışlardır. Hindistan’ın 1947’de bağımsızlığını kazanarak Monarşiyi yalanlaması ve bir cumhuriyet kurmayı istemesi ile 1949 Londra Bildiriyi, aza ülkelerin devlet başkanı olarak monarşiyi tanıma lüzumluluklarını kaldırmıştır. Bu farklılık ile Birleşik Kraliyet ’tan ufalayan öteki ülkeler de topluluğa katılmaya başlar. Aza rakamı günümüzde 54 ülkeye erişmiştir. Bu ülkelerden otuz üçü cumhuriyet, beşi monarşi ve on altısı anayasal monarşidir.
Azalık için Birleşik Kraliyet’a veya Birleşik Kraliyet’a bağımlı olan bir ülkeye, geçmiş bağımlılık koşul koşulmaktadır. Bunun iki ayrıcalığı 1995’de Mozambik’in özel şartlar altında kendi isteği ile Topluluğa kabul edilmesi ve 2009 senesinde Rwanda’nın Topluluğa girmesidir.
Topluluğun temsilcisi Halklar Topluluğu Genel Sekreteridir. Genel sekreter aza ülkelerin devlet başkanları tarafından dört seneliğine seçilir ve iki yarıyıl hizmet edebilir. Genel sekreterlik 1965 senesinde kurulmuştur, merkezi Londra’dadır ve aza ülkelerin abonelerinden oluşan 320 şahsiyet personele sahiptir.
Halklar Topluluğuna Katılma Kriterleri
Halklar topluluğuna katılmak isteyen rastgele bir ülke ilk evvel İkinci Elizabeth’i Halklar topluluğunun lideri olarak tanımalıdır. Öteki kriterler de denk derecede ehemmiyetli kabul edilir: Irksal denklik, hürlük, insan hakları, denklik ve hür ticaret. Aza ülkeler bağımsız olmak zorundadır ve topluluk arasında irtibat dili olarak İngilizceyi kabul etmelidirler. Genellikle aza ülkeler daha önceki İngiltere Kolonileridir. Fakat Papua Yeni Gine, Samoa, Namibya gibi bazı ülkeler İngiltere’ye tarihsel bağımlılık yerine Avustralya, Güney Afrika ve Yeni Zelanda gibi aza ülkelerle olan yakın bağları nedeni ile topluluğa alınmıştır.
İngiltere’nin daha önceki kolonisi olmayan veya aza ülkelerle bağı olmadan topluluğa girmiş sadece iki ülke bulunmaktadır: Mozambik ve Rwanda.
Halklar Topluluğunun Özellikleri
Halklar Topluluğu öteki Beynelmilel Organizasyonlardan değişiktir. Resmi bir tüzüğe veya yasalara sahip değildir. Azaların birbirlerine karşı resmi veya legal rastgele bir mükellefliği yoktur. Topluluk, aboneler arasındaki ziyaretler baz alınarak hareket eder. Her aza ülke, öteki ülkelerin başşehirlerine Yüksek Delege ismi verilen bir elçi yollar. İki senede bir Halklar Topluluğu Devlet Başkanları Buluşması tertip edilir. 1971 Singapur buluşmasında verilen bir bildiri ile Topluluk, Organizasyonun gönüllü ve iş birliğine bağlı yapısını tekerrür vurgulamış ve emellerinin beynelmilel barış, ırkçılık ile çaba, kolonyal egemenliğe karşı çıkmak ve kazanç haksızlığını eksiltmek olduğu ifade etmiştir. Bu bildiri 1991’de Harare, Zimbabve’de yapılan buluşmada yenilenmiştir.
Halklar Topluluğunun Emelleri
Halklar Topluluğu bünyesindeki zengin ve fukara uluslar arasında bağ kurmak, birbirinden değişik demografileri ve dini inanışları tek bir çatı altında, tek bir müessesede toplamayı kastetmektedir. Organizasyon “verimli olmak yerine daha sembolik olmakla” yargılansa da en daha önceki aboneleri arasında güçlü diplomatik ilişkiler kurmayı muvaffak olmuştur.
Organizasyon kendi rehber prensipleri dışında hareket etmekle, bazı aza ülkelerdeki insan hakları ihlalleri ve anti-demokratik etkinliklere pasif kalmak, tenkit etilmiştir. Eş bir biçimde Topluluğun Kanada, Avusturalya gibi “haysiyetli” aboneleri için öteki ülkelere oranla daha verimli olduğu ve bu ülkelerin vatandaşlarına daha büyük avantajlar sağlandığı da söylenmiştir.
Yeniden de organizasyon sahip olduğu minik siyasi ve ekonomik nüfuza karşın büyük ve minik ülkelerin liderlerinin kumpaslı bir biçimde toplanarak var olan problemler üzerine ziyaret etmelerine ve ortak projelere imza atmalarına imkân sağlamaktadır. Anımsamak lüzumludur ki Halklar Topluluğu demokrasi ve insan haklarını teşvik etmeyi kasteden bir beynelmilel topluluktur. Reel bir siyasi veya ekonomik eforu yoktur. Halklar Topluluğuna üye olmanın getirdiği avantaj, Birleşmiş Milletler’den sonraki en büyük beynelmilel topluluğuna dahil olmak ve beynelmilel arenada sesini duyurma talihine sahip olmaktır.
Halklar Topluluğuna Dahil Olan Ülkeler
Topluluğa dahil olan Cumhuriyetler:Bangladeş 1972,
Botsvana 1966,
GüneyKıbrıs 1961,
Kamerun 1995,
Dominik 1978,
Fiji 1971, 1987’de çıktı 1997’de tekerrür katıldı ,
Gana 1957,
Guyana 1966,
Hindistan 1947,
Kenya 1963,
Kiribati 1979,
Malawi 1964,
Maldivler 1982, özel aza olarak katıldı 1985’de kesin aza oldu,
Malta 1964,
Mauritius 1968,
Mozambik 1995,
Namibya 1990,
Nauru 1968, özel aza olarak katıldı 1999’da kesin aza oldu,
Nijerya 1960,
Pakistan 1947, 1972’de çıktı 1989’da tekerrür katıldı,
Rwanda 2005,
Samoa 1970,
Seyşeller 1976,
Sierra Leone 1961,
Singapur 1965,
Güney Afrika 1931, 1961’de çıktı, 1994’de tekerrür katıldı,
Sri Lanka 1948,Daha Önceki ismi Seylan,
Tanzanya 1961, 1963’de aza olan Zanzibar ile birleşti,
Trinidad ve Tobago 1962,
Uganda 1962,
Vanuatu 1980,
Zambiya 1964,
Gambiya 1965, 2013’de organizasyonu kalıcı olarak terk etti.
İngiltere Monarkından değişik bir monark bağlı monarşiler:Bruney 1984,
Lesotho 1966,
Malezya 1957,
Svaziland 1968,
Tongo 1970
İngiltere Monarkına bağlı Halklar Topluluğu ülkeleri:Antigua Ve Barbuda 1981,
Avustralya 1931,
Bahamalar 1973,
Barbados 1966,
Belize 1981,
Kanada 1931,
Grenada 1974,
Jamaika 1962,
Yeni Zelanda 1931,
Papua Yeni Gine 1965,
Saint Kitts ve Nevis 1983,
Saint Lucia 1979,
Saint Vincent ve Grenadinler 1979, özel aza olarak katıldı 1985’de kesin aza oldu,
Solomon Adaları 1978,
Tuvalu 1978, özel aza olarak katıldı 2000’de kesin aza oldu,
Birleşik Kraliyet 1931
Myanmar ve Aden Şu an Yemen’in parçası İngiltere’nin Kolonisi olup da Halklar Topluluğuna katılmayı yalanlayan ülkelerdir.