Uber'deki son liderlik değişimleri büyük haber olmuştu. Bu yazıda işlemlere ilişkin bazı bakış açılarını ve bunların bir şirketin toplumdaki rolüne dair bize ne söylediğini paylaşmak istiyorum.
Yalnızca sekiz yıl içinde Uber çok şey yaşadı. Şirket neredeyse70 milyar dolarlık bir değere ulaştı, taksi sektörünü rahatsız etti, seyahat tarzını değiştirdi ve iş hakkında düşündüğümüz şeyleri değiştirdi. Ve tüm bunlar olurken toplumsal bir çok sorunla karşılaştı.
#deleteuber boykotuna, CEO ile bir sürücü arasında geçen aleni bir tartışmaya, sürücüsüz araç teknolojisi hakkındaki davalara, kısa süreli çalışan özlük haklarına ilişkin tartışmalara ve cinsel taciz suçlamalarına şahit olduk.
En son, CEO ve Kurucu Travis Kalanick alaşağı edildi ve iki kurul üyesi istifa ederek (David Bonderman veBill Gurley), liderlik ve yönetim konusunu karar aşamasına getirdi.
Bundan ne öğrenebiliriz?
Bu liderlik değişimleri basın için iyi birer malzeme olsa da, düşünebilenler için ok da şaşırtıcı değil -- ayrıca bütün bunlar Uber için bir değişim, şimdiye kadar olmadığı kadar önemli bir rol üstlenme fırsatı sunuyor.
İlk görüş: CEO geçişleri büyüme hızı yüksek şirketlerde alışılmadık değildir.
Kurucu CEO'ların kenara çekilmesi de alışılmadık değil. Bersin by Deloitte'in CEO intikalleri ve liderlik üzerine yaptığı araştırma (bizim yaklaşık 20 yıldır yaptığımız) şirketlerin CEO'larını değiştirmelerinin son derece yaygın olduğunu gösteriyor. Araştırma, ortalama CEO kadrosunun yalnızca 6 yıl (Kalanick 8 yıldır CEO) olduğunu gösteriyor, benim yüksek teknoloji şirketleri ile olan deneyimime göreyse şirketler büyüdükçe CEO'lar genellikle değişiyor.
Harvard Business Review akademisyenleri bu konu ele aldı ve çok uzun süre kadroda kalan CEO'ların gerçekte şirkete zarar verebildiğini belirledi. John Akers'ın 1980'lerde Lou Gerstner ile değiştirilmesine, 2000'lerin başında Sybase'teki kurucularımızın değiştirilmesine ve Cisco, Twitter, Yahoo ve diğer pek çok teknoloji şirketinin CEO değişimlerine bizzat şahit oldum. Bu gibi değişimler genelde sağlıklıdır çünkü şirketin yeni bir aşamaya hazır oluşunu temsil eder.
İşte size ilginç bir öykü. Çok başarılı bir şirketin İK departmanı kıdemli başkan yardımcısı bana kendi deneyimlerine göre temelde dört tür idareci olduğunu söyledi:
1. İşi başlatanlar,
2. İşi büyütenler,
3. İşlerden kar getirenler (yani harcamaları azaltıp karlılığı artıranlar)
4. Ve işleri kapatan, satan ya da devredenler.
Kendi şirketlerinde birkaç on yıl idareci performansını inceledikten sonra, kıdemli liderleri bu görevlerin hepsi için değil yalnızca biri için işe almanın en iyisi olduğu sonucuna varmışlar. Yani dört durumu da yönetebilecek bir idareciyi eğitmeye çalışmak yerine, onlara göre "başlatıcı CEO'ları" yeni başlangıç şirketlerine ve "büyütme CEO'larını" yeni büyüyen işlere kaydırmak daha değerli sonuçlar veriyor. Bu araştırma yeni bir liderlik gereken zamanlar olacağı görüşünü destekliyor.
İkincisi, kurucuların özel bir tür olduğunu kabul etmek.
Kurucular olağan dışı bir şekilde benzersiz insanlardır. Statükoya karşı çıkmak, yeni fikirleri ve iş modellerini zorlamak, yeni ürünler ve hizmetler icat etmek ve hakim düşünceyle mücadele etmek için tutkuları, enerjileri ve vizyonları vardır. Atılgan, öz güven sahibi ve bazen kaba olabilirler. Her ne kadar bazıları kendi şirketlerini yıllarca büyüten kurumsal liderlere dönüşebilse de (örn Larry Ellison, Mark Zuckerberg), bu durum genelde bir istisnadır. Çoğu daha olgun liderler (örn Facebook'taki Sheryl Sandberg) haline gelmek için danışmanlık alıyor, ve bunlar genelde CEO/yenilikçi olarak kalıyor ya da bazen yeni şirketleri başlatmak için ayrılıyor.
Bu cinsel tacizin, ayrımcılığın ya da başa herhangi bir yasa dışı ya da etik dışı uygulamanın mazereti olamaz. Kural bozucu kurucuların genelde sınırları zorladığını ve bazen bu nedenle değiştirildiklerini unutmamak önemlidir.
Üçüncüsü, Uber'in kimliği ve küresel pazardaki konumu değişti. Kendi başına gerçekleştirebileceğinden çok daha hızlı şekilde bir şirket ve bir sosyal ikon haline geldi.
Uber özellikle eşsiz bir konumda. Şirket toplumdaki birçok değişim için bir simge haline geldi. Kural bozucu iş modeli, yaratıcı teknolojisi, kurumlara (örn taksi endüstrisi) meydan okuma arzusu ve veri güdümlü işe odaklanmaları birçok yeni iş tarzında öncü olmalarını sağladı. Yenilikleri bir düşünün:
• Uber, artık birçok şirkette gördüğümüz araç paylaşımı fikrini popüler hale getirdi. (Turo ve Getaround gibi şirketler bile kendi araçlarını kiralamanıza izin vererek bir yan gelir elde ediyor.)
• Uber kısa süreli çalışma fikrini simgeleştirerek yeni çalışma şekillerinin kapısını araladı, çalışan tanımını değiştirdi ve geleneksel özellikler sahip olmayan kişilerin bile hızlı şekilde iş bulmasını sağladı. (Yakın zamandaki NY Times'da yayınlanan bir makalede Uber'in, Londra sorumlu taksi hizmetini nasıl rahatsız ettiği anlatılıyordu.)
• Uber, kullanımı kolay dijital ve konum tabanlı hizmetlerin uygulama alanını büyük oranda genişleterek, saniyeler içinde bir araç bulmamızı, bizimle buluşmaya gelen aracı izlememizi ve gideceğimiz yere ulaşmanın ne kadar süreceğini hemen görmemizi sağladı. (Birçok teslimat hizmeti artık bu tekniği kullanıyor.)
• Uber yeterlilik belgeli değerlendirmeler (hem hizmet sağlayıcı hem de müşteri için) için en büyük pazarlardan birini yarattı. (Bildiğim kadarıyla Amazon bizi müşteri olarak değerlendirmiyor). Artık bu uygulamayı olağan olarak kabul ediyoruz, ancak daha birkaç yıl önce bu tekniklerin hiçbiri kullanılmıyordu.
Aslında Uber o kadar etkili oldu ki, adı genellikle diğer pazarlardaki yeni işleri tanımlamak için kullanılıyor.
Uber adı bir özel isim haine geldi.
Tıpkı arama için “Google”, gazlı içecekler için “Kola” ve tuvalet kağıdı için “Selpak” terimlerini kullandığımız gibi "The Uber of ABC” ve “Uberized” terimlerini genel tabirler olarak kullanıyoruz.
Tarihte, bu tür etkiye sahip şirketlerin kuralları yıktığı görülüyor. (Örneğin, temelde 1960'lar ve 1970'lerde BT sektörünü tanımlayan IBM, şirketin bazı ürünlerini ve hizmetlerini ayrıştırmak zorunda kalmasına neden olan ve 1956'dan 1996'ya kadar süren 40 yıllık bir mutabakat kararına dayanmak zorunda kaldı.)
Unutmayın, Uber daha 8 yaşında olan genç bir şirket. Hızla büyüdüğü için (hem boyut hem de etki açısından), kurul ve yönetim takımı şirketin ne derece ikon haline geldiğini tam olarak anlayamamış olabilir. Bugün Uber, geleceğin çalışma tarzını gösteren, mobilitenin geleceğini yansıtan ve kent yaşamının geleceğini etkileyen bir şirket haline geldi. Ve böyle bir sosyal kuruluş olan Uber artık yüksek beklentilerin, artan kamu denetiminin, etik değerler ve liderlik ihtiyacının yükünü daha önce olmadığı kadar çok omuzlarında hissediyor.
Birçoğumuz için Uber bir örnek, bir iş modeli mucidi, ve işimiz ile yeni bir sosyal sözleşme için bir temsilci işlevi gördü. Uber için çalışan kişileriyle tanışabiliyor, Uber sürücüleri ile konuşup onlara yaşamları hakkında soru sorabiliyoruz ve hizmet, kent alanlarında yaşam şeklimizi değiştirdi. Kalabalık San Francisco Körfez Bölgesinde yaşayan biri olarak benim durumumda, Uber (ya da benzer bir hizmet) olmadan yaptıklarımı asla yapamazdım.
Bu görüşün biraz kişisel olduğunu düşünebilirsiniz, ama bence bu hem etkili hem de önemli. Bugün Uber bir lider gibi hareket etmeli, davranmalı ve bir örnek teşkil etmeli ve kendini güven, onur ve saygı duyabileceğimiz bir kurum olarak yeniden tanımlamalıdır. Tesla, Airbnb ve Facebook gibi diğer kural bozucu şirketler benzer liderlik pozisyonlarını üstlenerek kendi işlerini daha kapsamlı bir sosyal değer bağlamında tanımlıyor.
Tesla’nın CEO'su dünyayı yeni enerji kaynakları konusunda eğitmek için zaman harcıyor. Airbnb’nin liderlik takımı katkıda bulunan, vergilerini ödeyen ve yerel ekonomiyi destekleyen bir toplum üyesi olmaya odaklanıyor. Facebook, yalan haberler, terörist iletişimler ve yanlış yönlendiren içerikten kurtulmamıza yardımcı olmak için tasarlanan araçlara ve programlara yatırım yapıyor.
Uber, Vatandaşlığı, ilerleme stratejisinin temel bileşenlerinden biri olarak ele almalıdır.
Bu etkinlikler “vatandaşlık” olarak tanımladığım şeyi temsil ediyor; işi kamusal mallar bağlamında düşünmek. Citizenship On The Rise (Vatandaşlık Yükselişte) yazımda da açıkladığım üzere insanlar bugün yıllardır olmadığı kadar kurumsal ve bireysel vatandaşlığa odaklanıyor ve bir şirketin vatandaşlık açısından yarattığı izlenim müşteriyi ve kamu düzeni davranışını büyük ölçüde etkiliyor.
(Örneğin, Second Ölçüm tarafından yapılan araşatırmaya göre Lyft'in pazar payı son 18 ayda %12,4'ten %21,7'ye fırlamış durumda ve araştırmacı Superfly bu oranın bugün birçok pazarda %30'a ulaşmış olduğunu düşünüyor.)
Unutmayın ki Uber gibi kural bozucu şirketler genelde diğer şirketleri işin dışında bırakır - bu yüzden her zaman toplum için "iyi" olup olmadıkları sorgulanır. Yani buradaki durumda bence Uber, şirketin yalnızca "iyi gitmeye" değil "iyi bir şeyler yapmaya" odaklanmasını sağlayacak yatırımlara, programlara ve kültüre odaklanması gerekiyor.
Tabi ki cinsel suistimal, yetersiz çeşitlilik uygulamaları ve genç tarzı davranışlar hiçbir işte kabul edilemez.Hiçbirimiz bu tür davranışları mazur görmeyiz.
Ama bu tür davranışlar birçok şirkette oluyor ve bu durum genellikle liderlik takımının karşısına, stratejilerini yeniden düşünmeleri ve bu gibi davranışların uzun dönemli büyüme için sağlıksız, etik dışı ya da olumsuz olduğunu anlamaları için bir kriz olarak çıkıyor.
Nezaket ve Adil Olma Sorunu
Yıllar içinde öğrendiğim önemli bir liderlik dersi de nazik olma gerekliliğidir. Georgetown'da bir profesör olan Christine Porath, iş yerinde nezaket konusunu araştırdı durumun yıllar içinde daha kötüye gittiğini ortaya çıkardı (kaba ya da adaletsiz olmanın en sık bahane "nazik olmak için yeterli zaman olmaması"). Araştırma, başkalarına nazik ve saygılı olduğumuz zaman performans ve yeniliğin arttığını gösteriyor. Bu yüzden burada Uber'in de alacağı bazı dersler olabilir.
35 yılı aşkın kişisel iş deneyimimde, kötü davranışlar, etik davranış kusurları (kanal doldurma, muhasebe düzensizlikleri) ve bencil yönetim gibi durumları birçok kez gözlemledim. İzlemek hiçbir zaman hoş değil ve her zaman insan doğasını sorgulamanıza neden oluyor. Bu birçok açıdan hoş görülemez olsa da, genellikle gençlik, deneyimsizlik ve strese atfedilebilir. Bu nedenle de izlemek ve yoldan çıktıklarında liderlere yol göstermek için kurullarımız ve yönetimimiz var.
Uber'de gördüğümüz sorunları hoş görmemiz gerektiğini söylemiyorum, ama bunların Uber'in kendini yeniden yaratması için bir fırsat olduğunu düşünüyorum. Kurul Uber'e toplumda daha büyük bir rol biçerse, yönetim takımını olumlu bir şekilde yeniden oluşturmak, vatandaşlık ihtiyacını güçlendirmek ve Uber'i iyilik için pozitif bir kuvvet olarak değiştirmek için bir fırsata sahip olur.
Bakalım neler olacak.