Ayasofya Camii’nin mimari planı ve özellikleri nasıldır? Ayasofya Cami’nin ilk yapılış anındaki kısımları ve özellikleri nasıldı?
Ayasofya’nın planı bazilika ve merkezi yapının birleşmesinden oluşur. Kubbeyi dört büyük paye taşır. Kubbe kuzeybatı ve güneydoğuda eksedra, diğer tarafları basık kemerlerle desteklenmiştir. Yan nefler iki katlıdır. Dış ve iç narteksin üzerinde de galeri katı vardır. Doğusunda içten yarım yuvarlak, dıştan üç cepheli apsis vardır.
Kilisenin batısında dokuz bölümlü dış narteksin üzeri çapraz tonozla örtülmüştür. Dış narteksten beş kapı ile iç nartekse geçilir. Burası da dokuz bölümden oluşmuştur. Narteksin kuzeyindeki rampadan galeri katına çıkış sağlanır. Güneyde Savaşçılar Holü bulunur. Bu holün bitişiğinde yukarı kata çıkan rampa vardır.
Narteksin ortadaki üç kapısı imparator kapısıdır. Eksendeki en büyük kapıdan imparatorlar secde ederek geçerlerdi. Bu kapı üzerindeki mozaik panoda imparatorun Hz. Meryem‘in önünde bu şekilde secde ettiğini görmekteyiz. Narteksteki kapıların kanatları İustinianos döneminden kalmıştır.
Ayasofya’nın naosu (naos; Bizans kiliselerinde, insanların ibadet etmek amacıyla kullandıkları alan) iki tarafında dört büyük paye ve bunların aralarında yer alan sütunlar ile yan neflerden ayrılmıştır. Naos yanlarda tympanon duvarlarında açılmış pencereler ile aydınlanıyordu.
Güney yan nefin bir kısmı “mutatorion” denilen imparatorun resmi törenlerde kıyafet ve başlık değiştirdikleri alandı.