Zeka testi, bu amaç için tasarlanmış öğelerin yönetimi ve değerlendirilmesi yoluyla bilişsel yetenekleri tanımlama, ölçme ve karakterize etme sürecidir. “Normal” yeterlilik seviyelerini aynı yaştaki bireysel öğrencilerinkiyle karşılaştıran standartlaştırılmış bir test şeklidir. Testler, test geliştiricisi tarafından geliştirilen bir zeka modeline dayalı bir puan üretmek için tasarlanmış bir dizi uyaranı içerir. Genellikle bir dizi testin parçası olarak gerçekleştirilirler. IQ testleri, “normal” yetenekleri aynı yaştaki bireysel öğrencilerin yetenekleriyle karşılaştıran iyi bilinen bir standartlaştırılmış test biçimidir. Zeka testi nedir sorusunu cevapladık. Halkın bilincinde IQ sıklıkla zekayı ölçmek için altın standart olarak görülüyor; kişinin zihinsel yeteneklerinin sağlam, kurşun geçirmez bir göstergesi. Ancak herkes sunduğu vaatlere tam olarak ikna olmuş değil.
Bazıları bunun indirgeme riski taşıdığını ve insan zihninin zengin çeşitliliğini açıklamakta başarısız olduğunu ileri sürüyor. IQ hakkındaki konuşmalar aynı zamanda sözde bilimsel saçmalıkların kokusunu da taşıyabiliyor. En kötü ihtimalle, IQ puanları ırkçı ideolojiler tarafından nefret ve ayrımcılığı yaymak için bir silah olarak kullanılabilir. Peki IQ puanlarının herhangi bir değeri var mı?
IQ nedir bu arada?
IQ testleri dünyayı değiştirdi ama mütevazı başlangıçları vardı. Kökenleri kabaca 1905’e, psikolog Alfred Binet ve Théodore Simon’un Fransa’daki hangi okul çocuklarının çalışmalarında ekstra desteğe ihtiyaç duyduğunu bulmak için bir test geliştirmelerine kadar uzanıyor.
Çocukların üç temel becerideki (sözel akıl yürütme, çalışma belleği ve görsel-uzamsal beceriler) performansı, kendi yaşlarındaki diğer çocuklarla karşılaştırılarak değerlendirildi ve daha sonra yetenekleri sayılara indirildi.
Zeka bölümünü ifade eden IQ terimi 1912 yılına kadar Alman psikolog ve filozof William Stern tarafından icat edilmese de bu, modern zeka testinin temeli haline geldi.
Modern IQ testleri hâlâ neredeyse 120 yıl önce Fransız çocuklara uygulanan testlerle aynı prensipte çalışıyor. Bireylerin belirli bilişsel yetenekleri (sözlü muhakeme, çalışma belleği ve görsel-uzaysal beceriler) değerlendirilir ve performansları popülasyonu temsil eden bir örnekle karşılaştırılır.
Ortalama IQ puanı 100’dür; bu, test edilen kişilerin yaklaşık yarısının 100’ün üzerinde, diğer yarısının ise 100’ün altında puan aldığı anlamına gelir. Ayrıca 15 puanlık bir standart sapma vardır, yani tüm sınava girenlerin yaklaşık üçte ikisi 85 ile 115 arasında puan alır. Derecelendirmeler değişiklik gösterir, ancak 120’nin üzerindeki her şey genellikle “çok yüksek” veya “mükemmel” olarak kabul edilirken, 80’in altındaki puanlar “çok düşük” veya “sınırda engelli” olarak kabul edilir.
IQ puanlarından gerçekten ne öğrenebiliriz?
Sayısız çalışma IQ puanlarını her türlü şeyle ilişkilendirmeye çalıştı. Sıklıkla bulunan bir bağlantı, daha yüksek IQ puanına sahip kişilerin kariyerlerinde daha başarılı olma eğiliminde olmalarıdır. Bazı araştırmalar, daha yüksek IQ’ya sahip kişilerin daha iyi öğrenci olduklarını, daha başarılı kariyerlere sahip olduklarını ve ekonomik refah şansının daha yüksek olduğunu gösteriyor.
Ancak diğer çalışmalar bu ilişkiyi tespit edemedi. Başka bir çalışma, algılanan zekadaki farklılıklara rağmen, daha iyi rasyonel düşünme becerisine sahip kişilerin, büyük kredi kartı borcu, planlanmamış hamilelik veya okuldan atılma gibi olumsuz yaşam olaylarını önemli ölçüde daha az deneyimleme eğiliminde olduğunu buldu.
Benzer şekilde, saf beyin gücünün birçok tezahürü, yaratıcılık, duygusal zeka veya pratik teknik yetenek gibi standart zeka testlerinde yakalanamayabilir.
Sadece birkaç yıl önce, University College London’daki bilim adamları, gençlerin karar verme konusunda genel bir yeteneğe sahip olduğunu keşfettiler; bu yetenek, özellikle akranlarıyla güçlü sosyal ilişkilere sahip olanlar arasında daha güçlü. Ancak ilginç bir şekilde katılımcıların IQ’su ile görünen sosyal zekası arasında bir ilişki yoktu.
Şu soru ortaya çıkıyor: İnsan zekası tek bir sayıya indirgenebilir mi?
Bültenimize abone olun ve CURIOUS’un her sayısını her ay gelen kutunuza ücretsiz olarak alın.
Güzel ve basit bir fikir ama bilimsel olmayan iddialara yol açabilir. En yüzeysel düzeyde, kapsamlı istihbarat analizinin çekici vaadi, sahte bilimi eşekarısı gibi pikniğe çekebilir.
Örneğin, Leonardo da Vinci’nin 180 ile 220 arasında dikkate değer bir IQ’su olduğu kabul edilir. Bu arketipik “Rönesans adamı”nın gerçekten inanılmaz bir zihne sahip olduğuna şüphe olmasa da, birinin IQ’su hakkında sağlam bir sonuca nasıl varabileceği belirsizdir. oturup testi geçememek.
IQ puanları da boş söylemlerde silah olarak kullanıldı. Amerika Birleşik Devletleri’nin bazı eski Başkanları, iddialarını destekleyecek herhangi bir kanıt sunmadan kendi IQ’larıyla övünürken, rakiplerinin IQ’sunu defalarca küçümsediler.
IQ’nun karanlık geçmişi
IQ gibi testlerin yaygın olarak kullanıldığı ilk testlerden biri, Birinci Dünya Savaşı sırasında ABD’nin askeri seçimi sırasındaydı. Hangi acemilerin hangi görevleri yerine getirmesi gerektiğini belirlemek için, daha sonra öjeni hareketinde önemli bir figür haline gelen psikolog Robert Yerkes tarafından geliştirilen bir zeka testine tabi tutuldular.
Yaklaşık 1,7 milyon erkeğe test yapıldı ve bu da araştırmacılara zeka ve demografi hakkında ayrıntılı bilgiler içeren devasa bir veri tabanı sağladı. Sonuçları inceleyen bazı bilim adamlarına göre bu, birkaç gerçeği kanıtlıyor gibi görünüyordu: zeka genetiktir, doğuştandır ve kesin olarak tek bir sayıya indirgenebilir.
Aşırı bağnazlık (ABD, Jim Crow yasalarını sona erdirmeye hâlâ 50 yıl uzaktaydı) ve dönemin milliyetçiliği nedeniyle, sonuçlar hızla ırkla ilgili birçok çirkin tartışmaya karıştı. Sonuçlar öjenikçiler tarafından bazı ırksal grupların, özellikle de siyahların doğası gereği daha az zeki olduğuna dair yanlış iddialarda bulunmak için kötüye kullanıldı. Nüfus içindeki herhangi bir farklılığı açıklayabilecek pek çok çevresel faktörü hesaba katmadılar; teste tabi tutulanların çoğunun İngilizce’yi ana dil olarak konuşmayan birinci nesil göçmenler olduğu gerçeğinden bahsetmeye bile gerek yok.
Irk ve IQ yanlış bir şekilde ilişkilendirildi ve ABD’nin genetik stoğunu iyileştirmeyi amaçlayan öjeni politikalarını teşvik etmek için kullanıldı. Ordu Alfa Testi olarak adlandırılan şeyin mucidi Yerkes, bir keresinde şöyle demişti: “Vatandaş olarak hiçbirimizin ırksal gerileme tehdidini görmezden gelme lüksü yok.”
Bu fikrin reddedilmesinin zor olduğu ortaya çıktı. 20. yüzyıl boyunca Amerikan toplumunun yüzeyinin altında kaynayan bu düşünce, 1994’te psikolog Richard J. Herrnstein ve siyaset bilimci Charles Murray’in Darağacı Eğrisi: Amerikan Yaşamında Zeka ve Sınıf Yapısı adlı kitabının yayınlanmasıyla yaygın huzursuzluğun ortasında patlak verdi.
Kitabın ana fikri, IQ’nun insanların hayatındaki kişisel sonuçlar üzerinde sosyoekonomik statülerinden çok daha büyük bir etkiye sahip olduğuydu. Onların hipotezine göre finansal geliriniz, iş verimliliğiniz ve suç riskiniz IQ’nuz tarafından tahmin edilebilir.
Bilim adamları ve gazeteciler kitabın bulgularını sert bir şekilde eleştirdiler; iddiaların temelsiz olduğunu, hatalarla dolu olduğunu ve Sosyal Darwinizm kokusu taşıdığını söylediler.
Doğa ve yetiştirme
O zamandan bu yana pek çok kişi, genetik ve ırkın entelektüel yeteneğin güvenilir belirleyicileri olarak kullanılabileceği yönündeki tehlikeli varsayıma karşı çıktı ve birçok analizin çevresel faktörleri hesaba katmadığını belirtti.
Tek başına ırka bakmak yerine (ki kendisi de belirsiz, sosyal olarak inşa edilmiş bir kavramdır), bunu sosyal dezavantaj ve yoksulluk açısından anlamak çok daha doğrudur. Irksal azınlıklar genellikle sağlık hizmetlerine ve eğitime daha az erişime sahip olan ve yüksek ayrımcılık ve şiddet riski altında olan dışlanmış topluluklara aittir. Bu çevresel faktörler uygun şekilde hesaba katıldığında veya ortadan kaldırıldığında IQ’daki önemli farklılıklar ortadan kalkar.
Bu iddiayı destekleyecek gerçek kanıtları bulmak zor değil. 1984 yılında araştırmacı James Flynn çığır açıcı bir gözlem yaptı: IQ puanları 1930’lardan 20. yüzyılın sonuna kadar hızla arttı. Her on yılda üç ila beş IQ puanı arasında bir fark görüldü ve yalnızca 46 yılda ortalama 13,8 IQ puanı arttı.
Bu sıçrama, evrimle açıklanamayacak kadar hızlıdır ancak daha iyi beslenme, bulaşıcı hastalıkların görülme sıklığının azalması, eğitimin iyileşmesi ve yaşam standartlarının yükselmesi gibi daha geniş sosyal ve çevresel eğilimlerle tutarlıdır.
Bu model, araştırmacıların ülkeler zenginleştikçe ve insanlara daha fazla zenginlik sundukça IQ puanlarının hızla arttığını tespit ettiği gelişmekte olan ülkelerde bugün hala görülebilmektedir.
Tarih, IQ puanlarının ve genel zeka testlerinin yanlış ellere düşebileceğini ve önyargıyı güçlendirmek için kullanılabileceğini gösterdi ve bu, giderek kutuplaşan dünyamızda yeniden yükselişe geçebilir. Ancak biraz daha derine inerseniz, bu fikirlerin dünya için çok daha umut verici ve daha az kaderci bir ders içerdiğini göreceksiniz: Çok basit: daha iyi bir yaşam, daha iyi bir beyin yaratır. Enerjimizi, anlaşmazlık tohumları ekmek yerine birçok insanın hayatını iyileştirmeye odakladığımızda, insanlığın kolektif zekası gelişip hepimize yardım etme potansiyeline sahip olur.
Bu yazı Wikipedia adresinden derlenmiştir.