Çocuk psikoloğu Shelja Sen’den “İyi” ve “Neyse” in ötesine geçmek için ipuçları.
Ebeveynler genellikle, gençlerle konuşmanın ne kadar zor olduğunu, çocuklarının bir şey söylemediklerini veya onları dinlemediklerini söylüyor. Tipik bir senaryoyu ele alalım: Genç oğlunuzla “sorumsuz” davranışları hakkında konuşmak istersiniz (belki de çok fazla oyun oynuyor, ödevini yapmıyor ya da ev işlerini ihmal ediyor). “Konuşabilir miyiz?” diye sorarak ona yaklaşıyorsunuz. Gözlerini yuvarlıyor ve “İşte yine başlıyoruz” diyen ağır bir iç çekişle konuşmayı kabul ediyor. “Daha sorumlu olman gerekiyor” diye başladığınızda ise, gözleri, en iyi şekilde “her neyse” olarak nitelendirilebilecek bir durumda. Cevabını gördükten sonra, serinliğini ve ses tonunu kaybediyorsun, “Biliyorsun, senin için en iyisini istiyoruz, ama sen hiçbir şey yapmıyorsun, değil mi?” “Pek sayılmaz!” diye cevap veriyor ve kısa bir süre sonra yükseltilmiş sesler ve kapı çarpmaları ile karşılaşıyorsunuz. Her iki taraf da kızgın, çaresiz ve kafası karışmış hissediyor. Konuşmak işe yaramalı, değil mi? Ama çoğu zaman yaramıyor.
Gençlerle iletişim kurmak, hassas bir çizgide yer alan ama hepimizin başarması gereken bir beceri. Ebeveyn olduktan ve çocuklarla 25 yıldan uzun bir süredir psikolog olarak çalıştıktan sonra, daha güçlü bir bağlantı kurmada büyük bir fark yaratabilecek beş temel strateji olduğunu öğrenen Sheila Sen bunları ebeveynlerle paylaştı.
1. Bu kelimeden kaçının: “konuşalım”.
Bir konuşmaya başlamak için en doğal yol gibi görünüyor. Ama gençlerimize “konuşalım” dediğimizde, beyinlerindeki alarm zilleri çalıyor ve kepenkler aşağı inerek, anlamlı bir konuşmanın gerçekleşmesi neredeyse imkansız hale geliyor. Bunun yerine, herhangi bir şey söylemeden önce, bir şey talep etmeden yalnızca onlarla takılın. Zaman zaman bir kitap alın odasındaki sandalyede okumak istediğinizi söyleyin. Önünde sonunda, sohbete başlayan kişi o olacaktır. Sohbet için daima istekli olduğunuzun sinyallerini verin – bu onları arkadaşının evine götürürken, mutfakta çalışırken bile olabilir.
2. Sor; söyleme.
Yardım etme endişesi ile, gençlere sürekli olarak nasıl konuşmaları, yapmaları ve davranmaları gerektiğini anlatıyoruz. Bunun yerine onlara sormamız çok daha önemlidir. “Öğrenmeye ihtiyacın var – hiç çalışmıyorsun,” diye sormak yerine, “sınavlara nasıl hazırlanıyorsun?” diye sormak daha etkili olabilir. Ne yapması gerektiğini direk söylediğinizde genellikle geri çekilir. Bununla birlikte, soru sorduğunuzda- sakin ve meraklı bir şekilde – onlara saygı duyduğunuza, doğru seçimleri yapma yeteneklerine ve kişisel tercihlerine saygı gösterdiğinize dair bir mesaj gönderiyorsunuz.
3. Kalbinizden yanıt verin.
Bu zor olabilir – örneğin, gencin sınavına hazır olmadığını ve başarısız olma konusunda endişeli olduğunu paylaştığını varsayalım. İlk tepkiniz, ona kızgın olmanız ve ona “daha fazla çalışman gerektiğini söylemiştim” olabilir. Ancak, ihtiyaç duyduğu şey, empati kurmanız gerektiğidir. Bunun yerine, “Bu senin için kolay değil, değil mi?” gibi bir şey söyleyin. Kalpten empati duyduğumuzda, gençler kendilerini suçlu hissetmeyecek, utandırmayacak ya da yargılanmadıklarını bileceklerdir, bu da onların bize açılmalarını daha olası kılar.
4. Aynı fikirde olmadığınızda, sen-ben-biz yaklaşımını takip edin.
Tüm aile ilişkilerinde çatışmalar olur. Bu adımlardan geçerek çocuğunuza işbirliği sanatını öğretin:
-Seni dinliyorum ve bakış açını anlıyorum (bununla aynı fikirde olmasam bile)
-Düşüncemi bir ebeveyn olarak paylaşıyorum (buna katılmamana rağmen)
-Sonra bunu birlikte düzenleriz.
Örneğin, oğlunuzun bilgisayar, telefon veya elektronik cihazları aşırı kullanımı konusunda endişe duyduğunuzu varsayalım. Tamam, endişelendin, kızgınsın. Ama ona bir konuşma yaparak karşısında yer almak yerine, “Burada neler olduğu hakkında konuşabilir miyiz?” diye sorarak başlayın, sonra onu dinleyin ve önyargılı fikir veya yargılardan kurtulmaya çalışın. Sözünü kesmeden onun kendisini açıklamasını sağlayarak ona saygı duyduğunuzu gösterin. Konuşması bittikten sonra, kendi bakış açınızı ona açıklayın. Onun davranışları neden seni üzüyor? Davranışının sonuçlarında neler olacağını düşünüyorsun? Bunu, duygularınızı ele geçirmeden, olabildiğince sakin bir şekilde yapın. Son olarak, ikiniz birlikte bir çözüm üzerinde konuşun: ne, ne zaman ve ne kadar.
5. Hata yaptığınızda özür dileyin.
Çocuklarla, özellikle de gençlerle iletişimde, damarımıza basmada uzman oldukları için, bütün ebeveynler hata yaparlar. Pişman olduğumuz bir şey söylediğimizde, yapılması gereken en iyi şey, basit bir “özür dilerim”. “Bir hata yaptım, özür dilerim. Bunu düzeltmek için ne yapabiliriz?” Gençler, onlara karşı dürüst olduğunuzda oldukça bağışlayıcı olabilir.