Konu: Mısırlı Aziz Ali
- 21.Ağustos.2013 #1
Ziyaretçilerimize Uyarı!: Kullanıcıların Profil Bilgileri Misafirlere Kapatılmıştır. Görmek için KAYIT olmalısınız.~
Mısırlı Aziz AliMISRI AZÎZ ALİ
(1879-1965) Osmanlı subayı ve Mısır devlet adamı.
XIX. yüzyılda Kahire'ye yerleşmiş Basralı bir tüccar ailesinin çocuğu olarak dün*yaya geldi. Küçük yaşta anne ve babasını kaybettiğinden Mısır'ın üst düzey mülkî âmirlerinden eniştesi Zülfikar Ali Paşa'-nın yanında kaldı. İlk öğrenimini tamam*ladıktan sonra İstanbul'a giderek Mek-teb-i Harbiyye-i Şâhâne'ye girdi ve burayı 1904te bitirip Osmanlı ordusunda göre*ve başladı. Bu arada Arnavut Bulgar ve Yunan çetelerine karşı verilen mücadele*lere katıldı. 19O6'da Selanik'te kurulan Osmanlı Hürriyet Cemiyeti'ne girerek II. Abdülhamid'in muhalifleri arasında yer aldı. 1907'de yüzbaşı rütbesiyle Ohri1 de bulunan Osmanlı birliklerinin kumanda*nı iken İç Makedonya İhtilâl Örgütü'ne [15] karşı müslüman halkın ile*ri gelenlerinden oluşan bir komite kurdu ve ardından silâhlı mücadele başlattı.[16] Aynı yıl Mekteb-i Harbiy-ye'den arkadaşı Enver Bey (Paşa) vasıta*sıyla Osmanlı Hürriyet Cemiyeti'nin Ma*nastır teşkilâtına -kurucuları Enver Kâzım (Karabekir) ve Kolonya eşrafından Mülkiye Mektebi mezunu Hüseyin beyler dışında- alınan ilk kişi oldu. Bu cemiyetin Osmanlı Terakki ve İttihat Cemiyeti ile birleşmesi üzerine İttihatçılar'a katıldı Enver ve Eyüp Sabri (Akgöl) beylerle bir*likte cemiyetin Ohri şubesini kurdu. II. Meşrutiyetin ilânından [17] sonra Osmanlı Devleti'ni oluşturan un*surlar arasında milliyetçilik eğilimlerinin güçlenmesi Arap kökenli Osmanlı subay*larını da etkilemişti. Otuzbir Mart Vak'a-sı'nm ardından Hareket Ordusu'yla birlik*te İstanbul'a gelen (1909) Aziz Ali bura*da Araplar'ın ön saflardaki simalarından biri oldu; İstanbul'da bulunan Arap su*bayları sık sık onun evinde toplanmaya başladı. Bu subaylar aynı yıl ilk gizli cemi*yetleri olan Kahtâniyye'yi kurdular; cemi*yetin en etkili isimlerinin başında Azîz Ali geliyordu. Ancak Avusturya-Macaristan İmparatorluğu örneğinden esinlenerek Osmanlı Devleti'ni Türk-Arap eşitliği ilke*sine dayalı ikili monarşi yapısına kavuş*turma fikrini savunan Kahtâniyye üyele*ri takibe uğrayınca cemiyet feshedildi.
Azîz Ali 191 Oyılında Yemen'de ayakla*nan İmam Mütevekkil-Alellah Yahya b. Muhammed ile yapılan görüşmelerde aracı rolü üstlendi. İsyanın bastırılması*nın ardından İtalyanlar'ın 1911 sonbaha*rında Trablusgarp'ı işgal etmeleri üzerine oraya gönderildi. Osmanlı Devleti İtalya ile savaşı göze alamayınca bazı subaylara İtalya'ya karşı direniş göstermeye başla*yan bölge halkını organize etme görevi verildi; bunlar arasında Azîz Ali ve Enver Bey de vardı. Balkan Savaşı sebebiyle En*ver Bey'in bölgeden ayrılmasının ardın*dan savunma kuvvetlerini kendi kuman*dasında yeniden örgütleyen Azîz Ali dire*niş devam ederken 1913 sonbaharında aniden İstanbul'a gitti ve bu sebeple yüz*lerce askerle birlikte görev yerini izinsiz ve erken terketmesinin Libya'da İtalyanlar'a karşı verilen mücadeleye darbe vurduğu ileri sürülerek ağır şekilde suçlandı. Onun Libya'dan niçin ayrıldığı bilinmediği gibi bedevi gönüllülere dağıtılmak üzere En*ver Bey'in kendisine emanet ettiği para*nın da akıbeti öğrenilemedi. Azîz Ali İs*tanbul'a dönüşünün hemen ardından sa*dece Osmanlı ordusunda görevli Arap su*bayların üye olabildiği Ahd adında gizli bir cemiyet kurdu; kısa sürede cemiyetin Şam Halep. Musul ve Bağdat'ta şubeleri açıldı. Arkasından da İstanbul'daki îtti-hatçılar'a muhalefet edilmeye ve Kahire'-deki adem-i merkeziyetçilerle diyalog ku*rulmaya başlandı. Şubat 1914'te Azîz Ali tutuklanarak zimmetine para geçirmek ve vatana ihanet suçlarından dîvânıharbe verildi; iki aydan fazla süren muhakeme sonucunda idama mahkûm edildi. Fakat Araplar tarafından ileri sürülen Enver Paşa ile aralarının açık olduğu ve bunun davayı etkilediği söylentileriyle içeriden ve dışarıdan gelen baskılar sonucu cezası ön*ce on beş yıla indirildi ardından da affe*dildi. Kâzım Karabekir İttihat ve Terakki Cemiyeti adlı kitabında [18] o sırada Harbiye nâzın olan Enver Paşa'ya Osmanlı Hürriyet Cemiyeti'nin Manastır teşkilâtını kurarken ettikleri yemini ha*tırlatarak Azîz Ali'nin serbest bırakılma*sını kendisinin sağladığını belirtmekte*dir.
Nisan 1914'te Mısır'a dönen Azîz Ali ağustos ayında İngilizler'le temasa geçe*rek bir Arap devleti kurmak amacıyla Os*manlı Devleti'ne karşı başlatmayı tasar*ladığı isyana destek İstedi. İngilizler önce bu teklifi zamansız buldularsa da geliş*meler Osmanlıların Almanya safında sa*vaşa katılacağını göstermeye başlayınca ekim sonunda onunla temasa geçtiler ve pratik bir sonuç çıkmamakla birlikte di*yalogu bir süre devam ettirdiler. Ardın*dan İngilizler'in Mekke Emîri Şerîf Hüse*yin ile anlaşarak 1916'da onun liderliğin*de bir isyan başlatmaları üzerine Azîz Ali de isyancılara katıldı. Bu arada ismi Cemal Paşa tarafından Suriye'de idamla yargı*lananlar arasında yer aldı. Azîz Ali Şerîf Hüseyin kuvvetleri arasında üç ay bulun*duktan sonra ayrılarak Mısır'a döndü. Bu kopuşta Şerîf Hüseyin'in tam bağımsız*lık yanlısı onun ise hâlâ federal bir Türk-Arap İmparatorluğu kurulması fikrinin savunucusu olmasının rol oynadığı söy*lenmektedir.[19]
İngilizler Şerif Hüseyin'in geri gelmesi yolundaki çağrılarını karşılıksız bırakan Azîz Ali'yi İspanya'ya sürdüler. Ancak ken*disi oradan Almanya'ya geçti ve İngiliz hi*mayesinin kalkmasının [20] ar*dından 1924'te Kahire'ye döndü. 1928-1936 yılları arasında Polis Okulu'nun mü*dürlüğünü yaptı. Daha sonra Kral Fuâd tarafından Londra'da okuyan oğlu Fâ-rûk'un korunmasıyla ilgili olarak İngilte*re'ye gönderildi. 1937'de Mısır ordusun*da müfettiş olduysa da İngilizler'in karşı çıkması üzerine görevden alındı. II. Dünya Savaşı sırasında Batı Sahrâ'daki Alman kuvvetlerine ulaşmaya çalışırken tutuk*lanarak hapse atıldı (1941). 1942'de iş ba*şına gelen Nehhas Paşa hükümeti tara*fından serbest bırakıldı. 1952'de ihtilâlci Hür Subaylar'a yar*dım etti ve 1953'te Mısır'ın Moskova büyükelçiliğine tayin edildi. Hür Subaylar'-dan bir kısmı onu Muhammed Necîb'in yerine devlet başkanlığına getirmek is*tediyse de o 1954 yılında emekliye ayrıldı ve Haziran 1965te öldü.
Konu Bilgileri
Bu Konuya Gözatan Kullanıcılar
Şu anda 1 kullanıcı bu konuyu görüntülüyor. (0 kayıtlı ve 1 misafir)