Bu dünyanın en ünlü denizlerinden biri olan Akdeniz’in antik çağlardan beri insanoğlunun bildiği bilinmektedir. Akdeniz’in bu gerçekleri ile ilgili bu makalede, bu ünlü deniz hakkında detaylı bilgi edineceğiz. Sınırları, coğrafyası, tarihi, biyoçeşitliliği ve daha fazlasını öğreneceğiz.
Akdeniz İle İlgili Temel Bilgiler
- Akdeniz, kendisinden daha büyük bir su kütlesine ( Atlantik Okyanusu) bağlı büyük bir su kütlesidir .
- Cebelitarık Boğazı olarak bilinen çok dar bir geçit Atlantik ile Akdeniz arasındaki bağlantı hattıdır. Cebelitarık Boğazı, Afrika’nın Fas’ını Avrupa İspanya’sından ve Cebelitarıktan ayıran 14 kilometrelik bir boğazdır.
- Akdeniz, neredeyse her yönden karaya oturmaktadır. Anadolu ve Güney Avrupa, denizin kuzeyindedir. Kuzey Afrika, denizin güneyindedir. Asya’da Levant doğu tarafında yatıyor.
- Atlantik Okyanusu’na bağlı olmasına rağmen, Akdeniz genellikle tamamen ayrı bir su kütlesi olarak kabul edilir
- Denizin tam yerini belirlemek istediğinizde detaylar şunlardır: 30˚ ve 46˚N enlemleri ile 6˚W ve 36˚E boylamları arasındadır.
Deniz ile kıyı şeridine sahip birçok ülke var. Saat yönünde hareket edersek, denizi çevreleyen ülkeler aşağıdaki sırayla olur:
- İspanya, Fransa, Monako, İtalya, Slovenya, Hırvatistan, Bosna Hersek, Karadağ
- Arnavutluk, Yunanistan, Türkiye, Suriye, Lübnan, İsrail, Mısır, Libya, Tunus
- Cezayir, Fas, Malta, Kıbrıs, Diğer ada ülkeleri
Batıdan doğuya hareket edersek, deniz uzunluğu, Türkiye’nin güneybatı sahilinde yer alan İskenderun Körfezi’ne kadar Cebelitarık Boğazı’ndan kadar uzanan yaklaşık 2.500 mil veya 4.000 kilometredir.
- Kuzeyden güneye doğru hareket edersek, deniz uzunluğu, Hırvatistan’ın güney sahilinden Libya’ya kadar uzanan yaklaşık 500 mil veya 800 kilometredir.
- Marmara Denizi’ni dahil edersek, Akdeniz’in toplam yüzey alanı 970.000 mil karedir veya 2.510.000 kilometrekaredir. Marmara Denizi, Çanakkale üzerinden Ege Denizi’ne bağlanır.
- Akdeniz’in ortalama derinliği 4.900 feet veya 1.500 metredir.
- Denizdeki maksimum derinlik 17.280 feet veya 5.267 metredir. Bu en derin nokta İyonya Denizi’nin Calypso Deep bölgesinde bulunur. İyonya Denizi’nin Akdeniz’in bir parçası olduğunu lütfen unutmayın.
- Denizin hacmi 900.000 metreküp mil veya 3.750.000 kübik kilometre.
Akdeniz’in İsimleri
‘Deniz’ ya da ‘Büyük Deniz’, Akdeniz’in eski Yunanlılar tarafından anıldığı gibi oldu. Onlar ayrıca “Denizimiz” veya “Çevremizdeki Deniz” olarak da adlandırdılar.
Romalılar , Roma İmparatorluğu’nun başlamadan önce, ‘Mare Magnum’ (Büyük Deniz) ya da ‘Mare Internum’ (İç Denizi) olarak bahseder. Roma İmparatorluğu, ‘Mare Nostrum’ (Denizimiz) olarak adlandırdı.
‘Mare Mediterrāneum’, ‘Arazi ortasında’ anlamına gelir. Aslında yapılan bir bileşik terimdir:
- Medius – ‘orta’ anlamına gelir
- Terra – ‘toprak veya dünya’ anlamına gelir
- -āneus – ‘doğaya sahip olmak’ anlamına gelir
- Büyük olasılıkla, ‘Mare Mediterrāneum’ terimi aslında ‘ Dünyanın ortasındaki deniz ‘ anlamına geliyordu .
- Akdeniz, bir zamanlar Kartacalılar tarafından “Suriye Denizi” olarak anılmıştır.
- İlginçtir ancak deniz eski çağlardan Suriye metinlerinde ‘Büyük Denizi’ olarak isimlendirildi. Aynı isim İbranice olarak İncil ve Fenike destanlarında bile kullanılmıştır.
- Aynı metinler (İbranice Kutsal Kitap, Fenike destanları ve eski Suriye metinleri), Akdeniz’in “Hinder Sea” olarak da adlandırdığı gibi, deniz aslında Suriye’nin (veya Kutsal Toprakların) batı sahilinde yer almaktadır.
- Modern İbranice, bu denizi ‘Orta Deniz’ veya ‘HaYam HaTikhon’ olarak anmaktadır.
- Modern Arapça, denizi [Beyaz] Orta Deniz olarak adlandırır. Daha eski Arap ve İslam edebiyatları, onu ‘Roma Denizi’ ya da ‘Romalılar Denizi’ olarak adlandırır.
Akdeniz Medeniyetleri
- Akdeniz’in kıyılarında birçok eski uygarlık gelişmiştir. Yunan şehir devletleri ve Fenikeliler, antik çağlardan en iyi iki örnek olmuştur.
- Yunanlılar ve Fenikeliler Akdeniz kıyılarını yoğun bir şekilde kolonileştirirken, Romalılar daha az değildi. Roma İmparatorluğu’nun kurulmasından sonra, Akdeniz 400 yıl boyunca tam kontrol altında kaldı.
- Romalıların yönetimi, Akdeniz’in tüm kıyı şeridinin Cebelitarıktan başlayarak ve Levant’a kadar uzanmasından anlaşılabilir.
- Darius’un kim olduğunu biliyor musunuz? Antik çağda Mısır’ı fetheden bir Pers Kralıydı. Kızıldeniz ve Akdeniz’i birbirine bağlayan Darius’du. Bunu bir kanalı açarak yaptı. (Darius ve Pers İmparatorluğu)
- Yaptığı kanal iki kanal (bir çeşit eski deniz gemisi) kanalın yanından geçecek kadar genişti ve tüm kürekleri dışarıya doğru uzatıldı.
- Orta Çağlar boyunca, MS 476 sırasında bir yerlerde, Batı Roma İmparatorluğu tamamen çöktü. Ancak Romalılar hala Akdeniz’i kontrol etmeye devam ettiler, çünkü Doğu Roma İmparatorluğu, Bizans İmparatorluğu aracılığıyla geçici olarak gelişmeye devam etti.
- Daha sonraki Orta Çağlar döneminde, Anadolu kökenli Osmanlı gücü büyüyordu ve 1453’te, ünlü Konstantinopolis (İstanbul) fethedilip tamamen Bizans İmparatorluğu’nu yok etmeyi başardı.
- 16. yüzyılda Osmanlı, Akdeniz’in çoğunun kontrol altına aldı ve Tunus, Cezayir ve Güney Fransa’da dikkate değer deniz üsleri vardı.
- Osmanlı Deniz Kuvvetlerinin Akdeniz’de gerçek egemenliği, 1560’ların Djerba Savaşı’ndan (Cerbe Deniz Savaşı) sonra olabilir. Ancak, Osmanlı Donanması’nın gücü 1571’de, ünlü Lepanto Savaşı’nda (İnebahtı Deniz Muharebesi
)Avrupa güçleri tarafından kontrol edildi.
Akdeniz Coğrafyası
- Homer (Odyssey ve İlliad’ı kuran kişi) Cebelitarık Boğazı’na ‘Herkül Sütunları’ adını vermiştir. Cebelitarık Boğazı’nı hatırlıyor musun? Atlantik Okyanusu ve Akdeniz’i batıya bağlayan boğazdır.
- Doğuya doğru hareket eden Akdeniz, Karadeniz ile Boğaziçi (dar ve doğal bir boğaz) ve Marmara Denizi’ne Çanakkale Boğazı (Klasik Antik Çağ döneminde Hellespontos olarak bilinen dar ve doğal bir boğaz) ile bağlanmaktadır.
- Marmara Denizi’nin genellikle Akdeniz’in bir parçası olarak kabul edildiğini belirtmek ilginçtir. Bu mantıkla, Karadeniz’in bile Akdeniz’in bir parçası olması gerekir, fakat durum böyle değildir. (Not: Mustafa Kemal Atatürk’ün Büyük Taarruz için verdiği, “Ordular ilk hedefiniz Akdeniz’dir, ileri” emrindeki Akdeniz aslında şuan ki Ege Denizi’dir.)
- Süveyş Kanalı – yapay bir kanal – Kızıldeniz’i Akdeniz ile birleştirir. Süveyş Kanalı 101 mil veya 163 kilometre uzunluğundadır.
Akdeniz’de çok sayıda ada bulunmaktadır. Ancak, denizin en büyük adalarından bazıları aşağıda belirtilmiştir:
- Doğu Akdeniz : Rodos, Girit, Kıbrıs, Kefalonya, Midilli, Andros, Samos, Limnos, Korfu, Sakız Adası ve Euboea.
- Orta Akdeniz : Malta, Pag, Sicilya, Hvar, Krk, Cres, Korčula ve Brač.
- Batı Akdeniz : Menorca, Mayorka, İbiza, Korsika ve Sardunya.
Akdeniz, Deniz Özellikleri
- Akdeniz’in suları koyu mavi bir renge sahiptir. Bu renk, denizi anında fark edilir hale getirir.
- Akdeniz, sınırlı gelgitler ile bilinir. Bunun nedeni, Atlantik Okyanusu ile olan dar bağlantısı dışında tamamen karaya oturmasıdır.
- Akdeniz’in tamamında, toplam buharlaşma aslında toplam nehir akıntısı ve toplam yağıştan daha büyüktür.
- Akdeniz’in doğu tarafı, denizin batı tarafına göre daha fazla buharlaşmaya sahiptir.
- Yüksek buharlaşma nedeniyle, Akdeniz’in doğu tarafı düşük su seviyesine sahiptir ve deniz suyunun tuzluluğu da yüksektir. Bu tarafta, tuzluluk 5 metre derinlikte % 3.8’dir.
- Atlantik Okyanusu’nun düşük tuzluluğa sahip ve nispeten serin olan suyu, aslında basınç gradyanı ile Akdeniz’e itilmektedir.
- Atlantik suyu Akdeniz’in doğusunda çöktüğünde, batıya doğru sadece Cebelitarık Boğazı üzerinden Atlantik Okyanusu’na döküldüğünde geri dönecektir.
- Bununla birlikte, Atlantik’e dökülen bu su, Akdeniz Orta Su olarak bilinir ve Atlantik sularınınkine kıyasla farklı bir kimyasal bileşime sahiptir. Akdeniz Orta Suyu Atlantik’e girdiğinde, binlerce kilometre uzağa gidebilir.
- Akdeniz’in (İyonya Denizi’nde yer alan) en derin kesimindeki su, 13.2˚C’lik bir sıcaklığa sahiptir.
Akdeniz’in Alt Bölümleri
IHO veya Uluslararası Hidrografik Organizasyon, Akdeniz’i birkaç küçük su kütlesine ayırmıştır. Batıdan Doğu’ya kadar uzanan başlıca alt bölümler aşağıda belirtilmiştir:
- Cebelitarık Boğazı.
- Fas ve İspanya arasında Alboran Denizi yatıyor.
- İspanya’nın Balear Adaları ve İspanya’nın anakarası arasında Balear Denizi yatıyor .
- İtalya’nın Liguria ve Korsika arasında Ligurya Denizi’ni bulabilirsiniz .
- Tiren Denizi , Sicilya, İtalya Yarımadası ve Sardunya’nın arasında yer almaktadır.
- Yunanistan, İtalya ve Arnavutluk arasında bakarsanız, İyon Denizi’ni göreceksiniz. Bu, Akdeniz’in en derin noktasını bulabileceğiniz Akdeniz’in alt bölümüdür.
- Arnavutluk, Karadağ, Bosna-Hersek, Hırvatistan, Slovenya ve İtalya arasında oturmak Adriyatik Denizi’dir .
- Türkiye ve Yunanistan arasında sandviçlenen Ege Denizi’dir.
IHO tarafından sağlanan alt bölümler dışında, bazıları eski zamanlardan beri kullanılmış olan ve günümüzde de kullanılan diğer alt bölümler de vardır. IHO tarafından tanınmayan ortak alt bölümler aşağıdakileri içerir:
- Libya Denizi – Libya’nın kuzeyinde bulunan bir koy.
- Levanten Denizi – Akdeniz’in doğu ucundan başka bir şey değil.
- Kıbrıs ve Türkiye arasında Kilikya Denizi bulunmaktadır .
- Ege Denizi (IHO tarafından tanınan) aşağıdakileri de içeren alt bölümlere sahiptir:
- Kıbrıs ve Türkiye arasında bulunan İkarya Denizi .
- Crete’in kuzeyinde , Girit Denizi yatıyor .
- Peloponez ve Kikladlar arasında Myrtoan Denizi’dir .
- Ege Denizi’nin kuzeyinde Trakya Denizi bulunur .
- Tunus ve Sicilya arasında Sicilya Denizi .
- Sardunya Denizi temelde Balear Denizi bir parçasıdır ve, Balear Adaları ve Sardunya arasında mevcuttur.
Söz konusu liste zaten kafa karıştırıcı olsa da, sizi daha da fazla karıştırmak için daha fazla şey var. Akdeniz’de çok sayıda boğaz ve körfez vardır. En ünlü olanlardan bazıları:
- Venedik Körfezi.
- Taranto Körfezi.
- Aslan Körfezi.
- Sicilya Boğazı.
- Gozo kanalı.
- Malta kanalı.
- İK Körfezi
- Cebelitarık Koyu.
- Aziz George Körfezi.
- Ras Ibn Hani Kanalı.
- Messina Boğazı vb.
Akdeniz Ölçümleri
- 1,500 metre veya 4.900 feet, Akdeniz’in ortalama derinliğidir.
- Deniz kıyısı uzun ve 29.000 mil veya 46.000 kilometreye kadar uzanır.
- Deniz, Tunus kıyıları ve Sicilya adası arasında yer alan sığ denizaltı bir sırt olan Sicilya Boğazı tarafından Batı Akdeniz ve Doğu Akdeniz’e ayrılmıştır.
- Batı Akdeniz bölgesi yaklaşık 330.000 mil karedir veya 850.000 kilometrekaredir. Doğu Akdeniz, yaklaşık 640.000 mil kare veya 1,65 milyon kilometre kare ile daha büyüktür.
- Denizaltı Karst Springs (Vruljas olarak da bilinir), kıyı Akdeniz’in önemli bir özelliğidir. Bu yaylar, basınçlı yeraltı sularının, yüzey alanlarının altından kıyı alanlarının deniz sularına salınmasıyla bilinmektedir. Karst Springs tarafından tahliye edilen su genellikle tatlı su ve bazen de termaldir.
Akdeniz’in Jeolojik Tarihi
- 1960’lı yıllara kadar, Akdeniz’in aslında iki süper-iktidar olan Laurasia ve Gondwana’yı ayıran bütün Doğu Yarımküre’yi kuşatan eski Tetis Denizi’nin bir kalıntısı olduğuna inanıldı.
- Geç 20 inci yüzyıl Ancak Deniztabanı Yayılma olarak bilinen başka bir teori yükseliş gördü. Bu teori, Akdeniz’in tabanının, yaklaşık 200 milyon yıl önce var olan tarih öncesi Tetis Denizi’nin bir kalıntısı olmadığını ileri sürdü.
- Bu yeni teori, havzadaki mevcut yapının, aslında Avrasya ve Afrika kıtasal levhalarının durgunluğunun izlediği yakınsamanın bir sonucu olduğunu göstermektedir. Bu yakınsama ve durgunluk son 44 milyon yıl boyunca gerçekleşti.
- Kıtasal plakaların yakınsaklığı ve durgunluğu, tektonik olarak aktif Akdeniz havzasını sınırlayan dağ sistemi ile sonuçlanmıştır.
- 1970 ve 1975 yıllarında, deniz tabanındaki sediment çekirdekleri açılmış ve incelenmiştir. Çalışma, başlangıçta Akdeniz’in bir Tetis Denizi kalıntısı olduğu teorisini pekiştirdi.
- Tortu çekirdeklerinin incelenmesi, yaklaşık 6 milyon yıl önce, Akdeniz’in, Messiniyen Tuzluluk Krizi olarak bilinen şey nedeniyle tamamen kurumuş olduğunu göstermiştir.
- Bu teoriye göre Afrika’nın kuzeybatı köşesi, Mesozoik zaman ve Senozoyik zaman boyunca İberya’ya yakınlaşmıştır. Bu yakınlaşma nedeniyle, kuzeybatı Afrika ve güney Iberia’da Betic-Rif dağ kuşakları kaldırıldı.
- Dağ kuşakları kaldırıldığında, iki intramontan havzası (Betic havzası ve Rif havzası) oluşturulmuştur. Bu da Akdeniz ve Atlantik Okyanusu arasında neredeyse iki paralel geçit oluşturdu.
- Bu iki ağ geçidi, Betic Koridoru ve Rif Koridoru olarak adlandırılmıştır. Orta ve Geç Miyosen boyunca, bu iki koridor kapanmıştır (büyük olasılıkla birkaç kez).
- Geç Miyosen’de Betic Koridorunun kapanmasının Messiniyen Tuzluluk Krizi’ni başlattığı varsayılmıştır. Bu, yaklaşık 5.96 milyon yıl önce bir yerlerde oldu.
- Son çalışmalara göre, yaklaşık 5 milyon yıl önce, deniz tabanındaki birçok havza mevcuttu ve hiçbir zaman tamamen kurumadı.
- Bu havzaların farklı topografya ve değişken büyüklükleri vardı. Onlar 650 feet veya 200 metre ila 5000 feet veya 1.500 metre arasında değişen farklı derinliklere sahipti.
- Altta değişken derinliklere sahip yüksek derecede tuzlu suların mevcut olması ve günümüzde Akdeniz deniz tabanında bulunan tuzları biriktirmeleri mümkündür.
- Halen tuz çökellerinin nasıl oluştuğuna ve sonuç olarak tuz yataklarına yol açan olayların kronolojisine dair oybirliği anlaşması yoktur.
- Çekirdek örnekleme ve sismik faaliyetlere dayanan son teori yoğun olarak tartışılmaktadır. Ancak bu, Messinalı Tuzluluk Krizi teorisinin doğru olduğu anlamına gelmez. Jeodinamik açıdan bakıldığında, tekrarlanan diseksiyon ve reflooding de makul bir seçenek değildir.
Akdeniz İklimi
- Akdeniz, dağ sıralarında bulunan boşluklardan hava akımı alır. Ancak bu, Tunus’un doğusundaki güney kıyılarında geçerli değildir.
- Rüzgârlar dağlardaki boşluklardan geçtikleri için çok güçlüdür ve yaz aylarında çok yüksek oranda buharlaşmaya neden olurlar. Bu nedenle, mevsimsel su açığı da Akdeniz’de ortaya çıkmaktadır.
Farklı bölgelerden gelen farklı rüzgarlar vardır. Onlar:
- Mistral – Bu kuzeybatı rüzgar ve kuru ve soğuk. Aşağı Rhône Vadisi ve Alpler-Pireneler boşluğu boyunca akar.
- Bora – kuzeydoğu rüzgar ve çok güçlüdür. Trieste boşluğu içinden akıyor.
- Levanter – Bu hava soğuk rüzgardır. Cebelitarık Boğazı ile geliyor.
- Vendaval – Bu batı rüzgar ve Cebelitarık Boğazı ile geliyor.
- Ghibli veya Khamsin veya Sirocco – Güneydoğudan kuru rüzgardır. Arap Yarımadası ve Sahra’dan Akdeniz havzasına akar.
Yukarıda belirtilen farklı rüzgarlar, Akdeniz’in yüzey sularının nem ve ısısında önemli ölçüde azalmadan sorumludur. Bu, evaporit soğutması nedeniyle olur. Suyun yüzey sıcaklığı düştüğü ve yoğunlaştığı için, aşağıda çöker.
- Akdeniz iklimi genellikle deniz kıyısı bölgeleriyle sınırlıdır.
- Yazlar genellikle kuru, sıcak ve sakin olurlar. Diğer taraftan kışlar ılık, rüzgarlı ve ıslaktır.
- Akdeniz’in Akdeniz’de nispeten kısa olduğu, Bahar’ın geçiş mevsimi ise değişmeye devam ettiği görülmektedir.
- Yağışlardan konuşun, öngörülemez kalır. Ancak, Kuzey Afrika sahili boyunca (Tunus’un Mısır bölgesinden Mısır’a kadar uzanan) 250 mm veya 10 inç üzerinde bir şey oldukça nadirdir.
- Hırvatistan’ın Dalmaçya kıyıları bir yıl içinde 2.500 mm veya 100 inç yağmur alıyor . Dağlık kıyı alanları maksimum yağış alanlardır.
Akdeniz’in Biyolojik Kaynakları
- Akdeniz’de nitritler ve fosfatlar gibi bitki besinleri az bulunur. Bu besin maddelerinde mevsimsel dalgalanmalar vardır. İlkbahar döneminde, bu besinler fitoplanktonda bir patlama nedeniyle artar.
- Akdeniz sularının besin maddelerinin düşük olmasının çeşitli nedenlerinden biri, sularının çoğunu Atlantik Okyanusu’nun yüzey sularından almasıdır.
- Akdeniz’de bitki besin maddeleri düşük olabilir, ancak bu, denizdeki biyotanın zengin olmadığı anlamına gelmez. Akdeniz’de yaklaşık 12.000 tür hayvan bulunur. Bunlardan yaklaşık 4.000 tür Akdeniz’e özgüdür.
- Toplam avlanmanın (balıkların) tüketim için Akdeniz ülkelerinde yüksek bir talebe sahip olduğunu belirtmek ilginçtir. Akdeniz’den yakalanan balıklar, aslında dünya genelinde yakalanan toplam balıkların önemli bir bölümünü oluşturuyor.
- Düşük balıklardan dolayı ticari balıkçılık Akdeniz’de pahalıdır. Bu, Akdeniz’de yüksek balık talebi ile birleştiğinde, aslında 20 metreyi aşmayan teknelerdeki küçük çaplı balıkçılığa giden küçük ölçekli balıkçılığa neden oldu. Bu tekneler küçük olmasına rağmen, bu küçük balıklar genellikle balıkların üzerinde yer aldığı için yerel stokların önemli ölçüde tükenmesine neden olacak kadar yüksek ve yeterli sayıdadır.
- ‘Akdeniz’de aşırı avlanmanın sebebi nedir?’ Diye sorabilirsiniz. Bu sorunun cevabı trol ağları olarak bilinen şeyin kullanımında yatar.
- Bu ağlar, son derece küçük gözenek boyutuna sahip oldukları bilinmektedir. Böylesi küçük ağ gözü boyutu sonunda en küçük balıkların yakalanmasına yol açar (küçük boyutlu).
- Gözenek büyüklüğünün kontrol edilmesi, bir zamanlar küçük balıkların yakalanmadığından emin olmak için uygulanan bir yöntemdi. Ancak, bu gerçekten işe yaramadı. Farklı Akdeniz ülkeleri farklı balıkçılık ekipmanlarına sahiptir ve uyum politikaları önemli ölçüde farklılık göstermektedir.
- Trol ağlarının ağ gözü büyüklüğünün izlenmesi gerçekten mümkün değildi ve bu nedenle adım başarısız oldu.
- İşleri daha da kötüleştirmek için, sürüklenme ağları son zamanlarda kullanılmaktadır. Bu ağların 24 km veya 15 mil uzunluğa kadar olduğu bilinir ve su altında 12 metreye veya 40 feet’e kadar uzanabilir. Bu ağlar, Foklar, deniz kaplumbağaları, balinalar, yunuslar vb. Gibi ticari olmayan birçok balık ve hayvan türünü öldürme kabiliyetine sahiptir.
Akdeniz’in Biyolojik Çeşitliliği
Akdeniz’in besin açısından fakir olmasına rağmen zengin bir biyolojik çeşitlilik vardır. Daha önce de belirtildiği gibi, denizde endemik olan yaklaşık 12.000 türün yaklaşık 4,000’i vardır (yani, sadece Akdeniz’de bulunurlar).
Bugün itibariyle, Akdeniz’de toplam 712 balık türü bulunabilir. Bunların birçoğu demersal (yani, denizin alt katmanlarında yaşıyorlar). Bazı demersal balık türleri şunlardır:
- Redfishes, Levrek, kayahanisi, Kertenkele balık, kırlangıç
- Tokmakbaşı, Barbunya, Croakers, Congers
- Kalkan, Pisi balığı, Çipura, penye, Jacks
- Barlam balığı, Pandoralar
Bu balık türlerinin dışında, patenler, ışınlar ve köpekbalıkları gibi birçok kıkırdak balık vardır. Hake, Akdeniz’de yaşamak için ticari olarak en önemli balık türlerinden biridir.
Çeşitli kabuklu deniz ürünleri, karides, karides ve yengeçler, denizin kayalık maliyetlerinde bulunabilir.
Akdeniz’de birkaç pelajik balık türü vardır. Pelajik, Akdeniz sularının üst katmanlarında yaşayanlar anlamına gelir. Sardalya, denizdeki en ticari önemli pelajik balık türlerinden biridir.
- 1869’da Süveyş Kanalı açıldı. Kızıldeniz ve Akdeniz’i birbirine bağladı. Doğu Akdeniz’e kıyasla, Kızıldeniz daha yüksektir. Bunun bir sonucu olarak Süveyş Kanalı, Kızıldeniz’den Akdeniz’e su döküldüğünde gelgit bir boğaz olarak bilinen şey olarak çalışmaktadır.
- Süveyş Kanalı, Bitter Gölleri’ne (birkaç hipersalin doğal gölleri) sahipti. Bu göllerin hiper-tuzluluğu, Kızıl Deniz türlerinin uzun yıllar Akdeniz’e göç etmesini engellemiştir. Bununla birlikte, Acı Göllerin tuzluluğu Kızıl Deniz türlerinin Akdeniz’e taşınmasını kolaylaştırarak Kızıl Deniz’inkiyle dengelenmiştir.
- Kademeli olarak Kızıldeniz’den hayvanlar ve bitkiler Akdeniz’e taşınıp Doğu Akdeniz’i kolonileşmeye başladı.
- Bu Kızıl Deniz türleri, Akdeniz sularıyla baş etmeyi daha kolay bulmuştur, çünkü Kızıldeniz bile besin açısından fakirdir. Sorun şu ki, Akdeniz biyotası asla Kızıl Deniz’i işgal etmiyor.
- Akdeniz’i istila eden Kızıldeniz türlerinin bu olaya Lessepsian Migration veya Erythrean Invasion denir.
- 1960’larda Nil Nehri üzerinde Aswan Yüksek Barajı inşa edildiğinde işgal koşulları daha da kötüleşti. Baraj, Akdeniz’e tatlı su girişinin azalmasına neden oldu. Besin açısından zengin silt ile birlikte Akdeniz’e girmesi de durduruldu.
- Aswan Yüksek Barajı nedeniyle, Akdeniz’in koşulları Kızıl Deniz gibi daha da artmıştır. Bu daha Lessepsian Göçünü kolaylaştırdı.
- Retikülat Whipray, Kızıldeniz’den Akdeniz’i kolonileştiren istilacı türlerden biridir. Akdeniz’de bulunan yerli olmayan dekapodların% 70’i ve egzotik balık türlerinin% 63’ü, Süveyş Kanalı üzerinden denize giren Hint-Pasifik bölgesindedir.
- Göç ayrıca tropikal Atlantik’ten Akdeniz’e de gerçekleşmektedir. Bluefin Tuna, Cebelitarık Boğazı üzerinden Akdeniz’e taşınan Atlantik türlerinden biridir. Bu özel bir ticari değeri yüksektir.
- Ortak deniz atı, kısa tüylü ortak yunuslar, şişe burunlu yunuslar, sperm balinaları, kanatlı balinalar ve kritik tehlike altındaki Akdeniz Foku (bu mühür deniz için endemiktir) Akdeniz’de bulunan birçok türden bazılarıdır.
- Yeşil kaplumbağaların ve caretta kaplumbağalarının Akdeniz havzasını üreme alanı olarak kullandığını biliyor muydunuz?
Akdeniz’in Doğal Tehlikeleri
Akdeniz’in, bölgedeki insan yerleşimleriyle yakın etkileşime sahip olan veya bu tür yakın etkileşimlere sahip olan çeşitli jeolojik tehlikeleri vardır. Tarihi Minos Patlaması (Thera veya Santorini patlaması olarak da bilinir)
O volkanik püskürme tsunami meydana getirdi ve muhtemelen Minos Uygarlığı sildi Girit adasında, doğru. Bazı insanlar aslında Thera Eruption’un neden olduğu felaketin Atlantis efsanesinin yaratılmasına yol açtığına inanıyorlar.
Avrupa anakarasında tek bir aktif yanardağ vardır – Vezüv Yanardağı. Stromboli ve Etna Dağı diğer aktif yanardağlardır ancak komşu adalarda bulunurlar.
Vezüv aslında oldukça tehlikelidir. Sadece aktif değil, aynı zamanda patlayıcı döküntüleri ile de bilinir. 79 MÖ’da patladı ve iki ünlü Roma kenti olan Herculaneum ve Pompeii’nin yıkımını ve gömülmesini sağladı.
Bölgede depremler ve tsunamiler genellikle çok azdır, ancak volkanik patlamalar kadar eşit derecede tehlikelidirler. 1908’de Messina depremi ve tsunami nedeniyle Calabria ve Sicilya’da 123.000 kişi yaşamını yitirdi.
İnsanların sorumlu olduğu kirlilik hakkında nasıl konuşamayız? Birleşmiş Milletler Çevre Programı aşağıdaki tahminleri vermektedir:
- Her yıl 36.000 ton fosfat denize dökülür.
- Her yıl 3.800 ton kurşun ve 60.000 ton civa da denize boşaltılıyor.
- Bu yetmezmiş gibi, her yıl 129.000 ton madeni yağ ve 650.000.000 ton kanalizasyon suyunun denize boşaltılmasından da sorumluyuz.
Söylemeye gerek yok ki, neden olduğumuz kirlilik, birçok deniz hayvanının neredeyse tamamen yok olmasına neden oldu ve Akdeniz Foku, suistimallerimizin en parlak örneğidir.
Deniz çöpünü unutma. 1994 yılında deniz yatağı, İtalyan, Fransız ve İspanyol kıyılarına yakın trol ağları kullanılarak incelenmiştir. Ne bulduklarını tahmin et? Her kilometrekare için,% 76’sının plastik kalıntı olduğu 1.935 ürün vardı. Yine, tüm plastik artıkları, plastik torbalar % 94 oranında üretildi.
Akdeniz’in deniz seviyesinin 2100 sonuna kadar 3 cm ila 61 cm arasında herhangi bir zamanda yükseleceği tahmin edilmektedir. Bu, iklim değişikliğinin bir sonucu olacaktır (bizler bunun için büyük ölçüde sorumluyuz).
Deniz seviyesi yükseldiğinde, Malta’nın bir çok kısmı su altına dalmaya devam edecektir. Sadece bu değil, artan tuzlu su seviyeleri Malta halkı için içme suyu kaynaklarını azaltacaktır. Bu içme suyu yeraltından geliyor. Deniz seviyesinin 30 cm artması halinde 500.000 Mısırlı’nın yerlerinden olacağı tahmin edilmektedir, çünkü Nil Deltası’nın 200 kilometre karesi tamamen su basacaktır.
Akdeniz Nakliye ve Turizm Bilgileri
- Akdeniz, dünyanın en yoğun gemi rotalarından birine sahiptir. Her yıl denizden 220.000 ticaret gemisi geçmektedir.
- Her biri en az 100 ton ağırlığındaki bu ticari gemiler, aslında tehlikeli yük taşımaktadır. Akdeniz’in dünyadaki toplam su yüzeyinin % 0.7’sini oluşturduğunu biliyor muydunuz, ama bu dünyada toplam deniz petrol kirliliğinin % 17’sini alıyor.
- Akdeniz havzası, çok zengin bir tarihe sahip, dünyadaki en kültürel çeşitlilik gösteren deniz havzalarından biridir. Dünyanın en popüler turistik yerlerinden biri olduğundan şüphe yoktur.
- Turizm, Akdeniz ülkeleri için başlıca gelir kaynaklarından biridir. Aynı zamanda kıyı kentleri ve anakara kent merkezlerinden uzak olan ada toplulukları için alternatif bir gelir kaynağıdır.
- Akdeniz bölgesinde turizmin önemli olmasına rağmen, turizmin deniz ve kıyı ortamlarının bozulmasından sorumlu olduğunu belirtmek önemlidir. Kirlenme kesinlikle en büyük endişelerden biri.
Akdeniz Adalar ve Ülkeler
Akdeniz’in en büyük 10 adası (alan ve nüfusun azalan sırasına göre):
- Sicilya Adası
- Sardunya Adası
- Kıbrıs Adası
- Corsica Adası
- Girit Adası
- Euboea Adası
- Mayorka Adası
- Midilli Adası
- Rodos Adası
- Sakız Adası
Akdeniz ile kıyı şeridine sahip birçok ülke var. Akdeniz ile kıyı şeridine sahip olan Ada Milletleri Kıbrıs ve Malta’dır.
Denizin güney kıyısında Mısır, Libya, Tunus, Cezayir ve Fas (doğudan batıya) vardır.
Denizin doğu kıyısında İsrail, Lübnan, Suriye ve Türkiye (güneyden kuzeye) vardır.
Denizdeki Kuzey Kıyı, Türkiye, Yunanistan, Arnavutluk, Karadağ, Bosna-Hersek, Hırvatistan, Slovenya, İtalya, Monako, Fransa ve İspanya’dır (doğudan batıya).
Bu, Akdeniz’in gerçekleri listesini tamamlıyor. Tabii ki, denizle ilgili her gerçeği ele almadık ama bunların çoğu burada belirtilmişti. Paylaşacak daha az şeyiniz varsa, bu yayının yorumlar bölümünden paylaşmaktan çekinmeyin.