Hepatit A nedir?
“Hepatit” kelimesi “karaciğer iltihabı” anlamına gelir. “Hepatit A” ise Hepatit A virüsünün neden olduğu karaciğer iltihabıdır.
Hepatit A virüsü (HAV) nasıl bulaşır?
Laboratuvar koşullarında virüsü kapan maymunlar olmasına rağmen, HAV normalde insanda bulunur; böcek ya da hayvan taşıyıcıları yoktur. Ağızdan vücuda giren HAV karaciğerde çoğalır; 10-12 gün sonra kanda bulunmaya başlar ve safra sistemi ile dışkıya bırakılır. HAV , asıl olarak, virüsü taşıyan bir kişinin dışkısına kişisel hijyen eksikliği nedeniyle temas etmiş yiyecek ve içeceklerin yenmesi ya da temas etmiş eşyaların ağza götürülmesi nedeniyle, yani dışkı-ağız ilişkisi ile bulaşır. Bununla birlikte, örneğin, kanalizasyon nedeniyle HAV ile kirlenmiş olan sulardan toplanan kabukluların az pişirilip tüketilmesi nedeniyle de bulaşabilir. Ayrıca, cinsel ilişki, özellikle erkeklerle cinsel ilişkiye giren erkekler arasındaki cinsel ilişki ile de, yine dışkı-ağız ilişkisi nedeniyle bulaşma olabilir. HAV yalnızca hastalığın başlangıç döneminde kanda bulunduğu için kan aracılığıyla (örneğin, kan nakli) bulaşma son derece nadirdir. HAV tükürükte mevcut olabilirse de tükürük ile bulaşma bildirilmemiştir.
Hangi meslekler Hepatit A için risk altındadır?
- Hepatit A’nın yaygın olduğu yerlere iş seyahatleri yapanlar.
- Sağlık çalışanları ve stajyer sağlık öğrencileri: Bununla birlikte, Hepatit A’lı bir kişi hastaneye yatsa bile, mikrop bulaşmasına karşı uygulanan kişisel koruyucu donanımlar ve diğer temel kontrol önlemleri sağlık çalışanlarına virüsün bulaşmasını önleyeceği için, bu risk yüksek değildir. Dışkıya temas eden bebek ya da yetişkin yoğun bakım servisi çalışanları ve dışkı ile çalışan laboratuvar çalışanlarının riski görece daha yüksektir.
- HAV taşıyan maymunlarla çalışanlar ve HAV ile ilgili laboratuvar çalışanları: Bu iki grubun Hepatit A için yüksek bir mesleksel risk taşıdığı gösterilmiş ve HAV taşıyan maymunlarla çalışanlarda Hepatit A salgınları bildirilmiştir.
- Kanalizasyon işçileri ya da kanalizasyon ile çalışan tesisatçılar: Bu konuyu Hepatit A’nın o ülkede ne kadar yaygın olduğu ve güvenli çalışma koşulları ile birlikte değerlendirmek gerekir. Örneğin, ABD’de atık suya maruz kalmaktan kaynaklı Hepatit A salgını bildirilmemiştir ve yapılan araştırmalar ABD’de atıksu çalışanlarında Hepatit A riskinin ya olmadığını ya da hafifçe artmış olduğunu göstermektedir.
- İnşaat işçileri: Kanalizasyon sularıyla kirlenmiş sahalarda, örneğin kanalizasyon sularıyla hasar görmüş yapıların yenilenmesi işinde çalışan inşaat işçileri HAV’a maruz kalabilir.
- Bakıcılar ve bakımevi çalışanları: Kreş, çocuk gündüz bakımevi, anaokulu, engelli bakımevi, huzurevi çalışanları ve evde bakıcılar dışkıyla temas etme olasılığı yüksek olduğu için risk altındadır.
- Islahevi ve hapishane çalışanları.
Gıda sektöründe çalışanlarda Hepatit A riski yüksek mi?
Gıda sektöründe çalışanların mesleklerinden kaynaklı artmış bir HAV kapma riski yoktur. Bununla birlikte, HAV taşıyan gıda çalışanları kişisel temizliklerine özen göstermezlerse, virüsü bulaştırdıkları gıdalar aracılığıyla Hepatit A salgınlarına neden olabilirler.
Hepatit A belirtileri olmayanlardan virüsü kapmak mümkün mü?
6 yaşından küçük çocukların çoğu herhangi bir belirti olmadan Hepatit A geçirir. Küçük çocuklarda çoğunlukla sarılık da görülmez. Üstelik, belirtiler ortaya çıkmadan 2 hafta kadar öncesinden, belirtilerin sona ermesinden 2 hafta sonraya kadar kişiler HAV’ı başkalarına bulaştırabilirler. Bu yüzden, kişilerde Hepatit A belirtilerinin olmaması onların HAV bulaştırıp bulaştıramayacağını göstermez.
Hepatit A’nın belirtileri nelerdir?
Hepatit A geçiren yetişkinlerin çoğu sarılık olur; gözleri ve ciltleri sararır. Bunun yanında görülen belirtiler genel olarak ateş, yorgunluk, bulantı, kusma, iştahsızlık, karın ağrısı, ishal, kil renkli dışkı ve koyu renkli idrardır.
Hepatit A’nın tanısı nasıl konur?
Yalnızca belirtiler ile Hepatit A tanısı koymak mümkün değildir. Virüse özgü antijen ve antikor denilen maddelerin hastanın vücudunda tespiti ile tanı konur.
Hepatit A’nın tedavisi nasıldır?
Hepatit A virüsünün yaptığı enfeksiyona özgü bir tedavi yoktur. Destekleyici tedavi yapılır.
Hepatit A sonucunda ne olur?
Hepatit A ömür boyu süren bir enfeksiyon halini almaz. HAV bulaşan hastaların çoğu bir kaç haftalık hafif bir hastalık döneminden sonra tamamen iyileşir; karaciğerde herhangi bir hasar oluşmaz. Hepatit A nadiren karaciğer yetmezliğine ve ölüme neden olabilir.
Hepatit A aşısı var mı?
Evet. Aşının tipine göre belli sayıda ve aralıkta yapıldığında korunma sağlar. Ülkemizde 2012 sonunda başlayan Hepatit A aşısı uygulaması, 1 Mart 2011 ve daha sonra doğan çocuklara 18. ve 24. ayda olmak üzere 2 doz olarak yapılmaktadır.
Hepatit A geçirmiş birinin aşı olmasına gerek var mı?
Hepatit A geçirmiş kişinin vücudunun ürettiği antikor denilen maddeler kişiyi ömür boyu Hepatit A’ya karşı korur. Yani bu kişi bir daha Hepatit A kapmaz ve aşı yaptırmasına gerek yoktur.
Hepatit A aşısı olması gereken meslekler hangisidir?
İlk bakışta, yukarıda sayılan riskli meslek gruplarının Hepatit A aşısı yapmak için de uygun gruplar olduğu düşünülebilir. Ancak, riskli bir meslek grubunun tüm üyelerine Hepatit A aşısı yapmanın mantıklı olabilmesi için, alınan temel önlemlere rağmen çalışanların Hepatit A kapmasının önemli ölçüde önlenemediğinin gösterilmesi gerekir. Bu yüzden, aşının gerekli olup olmadığını belirlemek için araştırmalardan faydalanılır. Örneğin, ABD’nin bu konudaki sağlık otoritelerinden biri olan CDC, yüksek ya da orta derecede Hepatit A bulaşma riski olan ülkelerde çalışanların ya da bu ülkeleri ziyaret edenlerin Hepatit A aşısı olmayı ciddi biçimde düşünmesini önermektedir. CDC’nin, ABD’de, Hepatit A aşısı olmayı önerdiği meslek grupları ise, yalnızca, Hepatit A ile laboratuvar ortamında çalışanlar ile Hepatit A bulaşmış maymunlarla çalışanlardır. Bunların dışındaki hiçbir meslek grubunu ise, çalışanlarının tamamına aşı yapılmasını gerektirecek kadar, Hepatit A açısından riskli bulmamaktadır.
Ülkemizde, aşağıdaki mesleklere, öncesinde laboratuvar testleri bakılarak, en az 6 ay arayla 2 doz Hepatit A aşısı yapılmaktadır:
- Kanalizasyon işçileri
- Sağlık çalışanı aşı uygulamaları kapsamındaki gruplar
- tıp fakülteleri, hemşire/ebelik eğitimi veren okullar, sağlık meslek yüksekokulları öğrencileri ve sağlık personeli
- acil durum, afet ve olağandışı durumlarda görev alan Ulusal Medikal Kurtarma Ekibi (UMKE) personeli ve acil sağlık araçlarında görev yapan personel
- kronik hepatiti olan tüm sağlık çalışanları
- Tıbbi atık yönetiminde çalışanlar
- Göçmenlerle temasta bulunan kolluk kuvvetleri ve Geri Gönderme Merkezinde görevli personel