mö 77'de senato, sulla
'nın eski vekillerinden biri olan gnaeus pompeius magnus
'u (büyük pompeius) ispanya'daki bir başkaldırıyı bastırmaya gönderdi. mö 71'e gelindiğinde, pompeius görevini bitirmiş bir biçimde roma'ya döndü. bu arada, sulla'nın eski teğmenlerinden başka biri, marcus licinius crassus
, italya'da spartaküs
önderliğindeki gladyatör/köle ayaklanmasını yeni bastırmıştı. döndüklerinde, pompeius ve crassus populares partisini sulla'nın anayasasına şiddetle saldırırken buldular. populares partisi ile bir antlaşma düzenlemeye giriştiler. antlaşmaya göre eğer hem pompeius hem de crassus mö 70'te konsül seçilirlerse, sulla'nın anayasasının çirkin öğelerini yürürlükten kaldıracaklardı. ikisi de kısa süre içinde seçildi ve hızla sulla'nın anayasasının büyük bir kısmını yürürlükten kaldırdılar.
mö 66'da, çeşitli sınıfların kötü durumları üzerine eğilmek üzere anayasal ya da en azından barışçıl, yöntemleri kullanma hareketi başladı. birkaç başarısızlığın ardından, hareketin önderleri amaçlarına ulaşmak için gerekli her türlü yöntemi kullanmaya karar verdiler. hareket lucius sergius catilina adlı bir soylunun önderliği altında birleşti. hareketin merkezi kırsal çalkantının yuvası olan faesulae kasabasıydı. taşralı hoşnutsuz kimseler roma üzerine yürüyecekler ve kent içerisindeki bir başkaldırıdan yardım alacaklardı. konsüllerin ve senatörlerin çoğunun suikastının ardından catilina, yeniliklerini yasalaştırmada özgür olacaktı. komplo mö 63'te harekete geçirilecekti. o yılın konsülü, marcus tullius cicero
, catilina'nın daha fazla üye almak için gönderdiği bildirileri alıkoydu. sonuç olarak, roma'daki komplocuların elebaşlarını (içlerinde eski bir konsül de olmak üzere) senato yetkisine dayanarak idam ettiler ve tasarlanmış ayaklanma bozuldu. ardından cicero
, catilina
'nın güçlerini bozguna uğratan bir ordu gönderdi.
catilina komplosunun en önemli sonucu populares
partisinin saygınlığını yitirmesiydi. 70li yılların başında senato güçlerinde aşamalı bir aşınma görülmüştü. komplonun şiddet içeren doğası ile birlikte senato'nun onu bozmadaki becerisi, senato'nun genel görünümünü düzeltmede çok işe yaramıştı.