Destalinizasyon


||Bu maddedeki bazı bilgilerin kaynağı belirtilmemiştir.|
Destalinizasyon, Sovyet sosyalizminin Kruşçev ile başlayan sürecini ifade etmektedir. Sovyetler Birliği Komünist Partisi’nin 20. Kongresi, Stalin'in ölümünden 3 yıl sonra 14 Şubat-25 Şubat 1956'da yapıldı ve buradan itibaren Stalin dönemine ait uygulamalar, "kişinin putlaştırılması" olarak değerlendirildi ve destalinizasyon süreci başlatılmış oldu. Josef Stalin'in etki ve gücünün çözülmesi, buna bağlı hiyerarşik yapı ve ideolojik hâkimiyetin geriletilmesi girişimi; destalinizasyon olarak ifade edilir.
Lenin'in ölümünden sonra Stalin; Sovyetler Birliği'ni hızlandırılmış bir sanayileşme ve zorlu bir kollektivizasyon yoluna soktu. Bu politikaların kabul ettirilmesi ve gerçekleştirilmesi için; ileri gelen itirazlar sürekli bertaraf edildi, muhalif kesimler bastırıldı ve proletarya diktatörlüğü mantığıyla acımasız bir güç kullanımına dayanan büyük ve merkezî bir devlet aygıtı kuruldu. Önce parti içinde ve giderek toplumda her türlü muhalif görüş yok edildi ya da ezildi. Katı bir merkezî planlama yürütüldü. Bunun yol açtığı toplumsal sorunlarda merkezî şiddet ve korku kullanıldı. Sovyetler Birliği dışındaki tüm komünist hareketler ve partiler de bu süreçte sosyalist anavatanı koruma gerekçesiyle Sovyet politikasına bağımlı kılındı. Marksizm-Leninizm, Stalin'in politik girişimleriyle böylece totaliter bir devlet ideolojisi haline geldi.
Sosyalist ideoloji; II. Dünya Savaşı sonrasında Çin, Vietnam ve Küba gibi ülkelere ve Kızıl Ordu aracılığı ile Doğu Avrupa ülkelerine yayıldı. Yugoslavya'da Tito (1892-1980) ve Çin'de Mao Zedung (1893-1976) sosyalizm ve komünizm tezlerinde Sovyetler Birliği modelinden farklılaşan yorumlar getirdiler. Bu sırada Batı Avrupa ülkelerinde faaliyette bulunan komünist partiler; Stalinist anlayıştan hızla uzaklaşarak daha çok kültürel/kuramsal alanda yoğunlaşan Batı Marksizmi'ni oluşturdular. 1970'lerde bu süreç; Avrupa komünizmi olarak bilinen yeni bir anlayış getirdi.
Stalin'in ölümünden sonra (1953) parti başkanlığına Kruşçev getirildi. Kruşçev; iktidara geldikten sonra Stalin karşıtı bir politika izlemeye başladı ve 1956'daki 20. Kongre'den itibaren "destalinizasyon" sürecini başlatmış oldu. 1985'te Gorbaçov'un glasnost ve perestroyka girişimlerine kadar bu süreç; "Stalin rejimi" olarak şekillenmiş yapının sökülmesi ya da çözüştürülmesi olarak gerçekleştirildi. Gorbaçov ile birlikte siyasette çoğulculuk ve demokratikleşme, tek adamın etkisinin kırılması, piyasaya daha çok önem veren yeni bir planlama ve hattâ karma ekonomi denemeleri ile bu süreç devam etmiş ve Doğu Bloku ülkeleriyle birlikte yeniden kapitalistleşmeye geçiş olarak tamamlanmıştır.