Nisan’da Beslenme
ZENGİN KAN
Kışın ikinci yarısı itibarı ile yağ tabakası kanda erimeye başlar, kanı zenginleştirerek Kapha dosha’yı kışkırtır. Çok zengin ve kalın olan kan; dolaşımı ve karaciğeri tıkar. Doldurulmuş bir kaz gibi, doldurulmuş karaciğerimiz kaz ciğeri kadar yağlı görünmeye başlar. Karaciğer “ısısı” bu çamurlu kanı taşımaktan ve metabolize etmekten sorumludur. Ancak soğuk hava kalbi ağırlaştırır ve damarları daraltır. Havalar henüz kan durgunluğunu hareket ettirmek için erken ilkbaharda çok yeteri kadar ısınmamıştır. Bu sebeple de klinik olarak, ilkbaharda sert kaslar, arteriyel plak oluşumu, mukus ve saman nezlesi deneyimleyebiliriz. Alerjiler de ağırlaştırılmış Kapha’nın bir işaretidir.
Zerdeçal kanı canlandırır. Dolaşımı canlandıran, karaciğeri temizleyen ve metabolizmayı yeniden ateşleyen (rasa dhatu agni yoluyla) güçlü bir kan taşıyıcıdır. Geç kış, ekşi yiyeceklerin mevsimidir. Bahar acı yiyeceklerin mevsimidir. Hem ekşi hem de acı tat kolagoglardır. Bir kolagog, karaciğeri ve safra kesesini safra salmaya teşvik eden herhangi bir maddedir. Örnekler arasında karahindiba ve limon bulunur. Safra yağlı bir madde olduğu için, kolagoglar karaciğer ve kandaki fazla yağları boşaltıp safra şeklinde sindirim sistemine bıraktıkları için arınma sürecine yardımcı olurlar.
Genel olarak, ilkbaharda kişi ağırlıklı olarak acı, keskin ve buruk yiyecekler yemelidir.
Kahvaltı, karabuğday, darı, arpa veya mısır unu ile yapılan meyve veya yulaf lapası veya krep olabilir.
Öğle ve akşam yemekleri bu mevsimde biraz daha hafif olmalıdır. Aşağıda bahsettiğim tahıllardan biri veya basmati pirinci ile bezelye, kırmızı mercimek, nohut veya barbunya gibi baklagilleri içeren menüler bedenimize çok iyi hizmet eder. Çünkü bu yiyecekler fazla Kapha doshayı yok eder.
Kitchari ilkbahar için güzel bir öneridir. Fırınlanmış patates veya diğer patates yemekleri sağlıklı bir öğle yemeği olabilir. Turp, brokoli, ıspanak, bamya, soğan ve sarımsak gibi Kapha azaltan sebzeler, ısıtan baharatlar ve çiğ bal kullanılabilir.
Zencefil, tarçın ve tulsi (fesleğen) çayı, Kapha dosha’yı yatıştırmak için biraz soğuduktan sonra çiğ bal ilave edilerek her yemekten sonra içilebilir.
Bir çay kaşığı bal ve bir bardak sıcak su bile Kapha’yı dengelemeye yardımcı olur. Soğuk içeceklerden, dondurmadan ve diğer birçok süt ürününden kaçının.
Nar ve elma sağlıklı bir öğün arası olabilir, eğer ihtiyacınız varsa. Tavsiyem ana öğünler dışında ara öğün alışkanlığını da hafif hafif bırakmanızdır.
Bahar mevsiminde yemeklerden sonra şekerleme yapmaktan kaçınmalısınız. Yemeklerden sonra kestirmek daha yüksek kolesterol ve yağ şeklinde Kapha’yı artırır ve ayrıca yavaş tiroid aktivitesini sebep olabilir.
İlkbaharda bol miktarda hafif yiyecek bulunur ve vücudunuz bunlara can atar. Tüm sonbahar ve kış boyunca, sizi sıcak ve güçlü tutacak yiyecekler yemek için elinizden geleni yaptınız. Ama şimdi yağ ve tatlı deponuzu bırakmanın zamanı geldi. Bahar beslenmesi doyurucu, ağır kök sebzeler yerine kuşkonmaz gibi taze, hafif, yumuşak filizlerle birlikte karahindiba ve roka gibi yeşillikleri tercih etmek için doğru zamandır.
Acı tatlar kanınızdaki ısıyı emerek sizi ateşten, boğaz ağrısından, şişmiş ellerden ve ısının neden olduğu baş ağrılarından kurtarır. Nemi tahliye eden ve karaciğer temizliğini destekleyen diğer bahar acıları arasında rezene soğanı, su teresi, pazı, turp, alabaş, marul, pancar, hindiba ve mikro yeşillikler bulunur. Hafiflikleri sayesinde karaciğer tıkanıklığından ve yavaş dolaşımdan kurtulmanızı ve hafiflemenizi sağlar.
Ekşi yiyecekler ayrıca karaciğerin nazikçe temizlenmesini destekler. Karaciğerinize biraz sevgi göstermek için fermente yiyecekler, greyfurt ve çiğ pancar tüketin.
Nisan’ın teması ŞIŞKINLIK. Hayat tam anlamıyla şişiyor! Her zamankinden daha az susadığınızı fark edebilirsiniz ve su alımınızı azaltmakta bir sorun yoktur, ancak terliyorsanız dikkat etmelisiniz.
Bahar beslenmesinde mısır, kereviz, lahana ve karalahana gibi diüretikler bulunmalıdır. Bunlar, Nisan ayında aşırı nemli ve kabarık olan Kapha’nın kurumasına yardımcı olur. Sağlıklı dolaşımı teşvik etmek ve şişliği azaltmak için, özellikle elleriniz ve yüzünüz şiştiğinde terletme özelliği bulunan bitkilerden ve yeşilliklerden destek alın. Terletici dediğimiz grup, kılcal damarları genişleterek terlemenize yardımcı olan bitkilerdir. Turp, hardal yeşilliği, roka, frenk soğanı, çiğ soğan ve sarımsak gibi keskin terleticiler, vücudunuzun yüzeyine kan akışını kolaylaştırır.
Aromatik terleticiler arasında nane, biberiye ve fesleğen bulunur. Bu terleticilerle artan dolaşım, aşırı Kapha’dan kaynaklanan genel halsizlikle de savaşacaktır. Tarçın, kırmızı biber, zencefil ve karabiber gibi baharatlar da dolaşımı artırır ve yılın bu döneminde cömertçe kullanılabilir.
Soğuk fasulye salatalarının, özellikle nohutun burukluğu da yerindedir. Baklagiller, filizler, çiğ sebzeler, darı, arpa ve karabuğday gibi büzücü yiyecekler gevşek dokuyu sıkılaştırır ve tonlandırır, Nisan şişliği ile baş etmeye çalışırken bize çok destek olurlar ve karaciğere de faydalıdırlar.
Çok tatlı olmayan sakinleştirici Kapha meyveleri yiyin. Bunlar arasında kayısı, kiraz, portakal (kabuğunu kullanmayı unutmayın!), limon, nar, mandalina ve kumkuat bulunur.
BAHAR YİYECEKLERİ ve BESLENMESİ
- Bir bahar beslenme planı; ağır, yağlı yiyeceklerden kaçınmayı ve ekşi, tatlı ve tuzlu maddeleri en aza indirmeyi içermelidir, çünkü ağır, yağlı, soğuk yiyeceklerin hepsi Kapha’yı kışkırtır.
- Et ve süt ürünlerinden uzak durulmalıdır, ancak az miktarda yağ bu kuralın dışındadır. Baharda kırmızı et ve ton balığından kesinlikle uzak durmak gerekir.
- Deniz ürünleri, yengeç, ıstakoz da Kapha’yı ağırlaştırır ve bu nedenle Ayurveda’da bahar beslenmesinde tavsiye edilmez. Hayvansal gıda alacaksanız bunlar diğer balık türleri, geyik eti, tavuk, hindi ve yumurta olabilir.
- Kaçınılması gereken tahıllar; buğday, kahverengi ve beyaz pirinç (basmati pirinci hariç), çoğu makarna türü, ağartılmış un, beyaz ekmektir.
- Ayrıca avokado, muz, hindistancevizi, hurma, kavun, salatalık, balkabağı, tatlı patates ve kabaktan kaçının çünkü bunların hepsi Kapha’yı ağırlaştırır.
Daha çok acı, yakıcı ve buruk tat veren yiyecekler yenmelidir. Bezelye, kırmızı mercimek, nohut, barbunya fasulyesi ve soya fasulyesi gibi baklagiller Kapha dosha’yı sakinleştirmeye yardımcı olur. İlkbahar için iyi tahıllar; amaranth, arpa, karabuğday, mısır, darı, yulaf, kinoa ve çavdardır.
Meyveler; elma, kayısı, çilek, kiraz, kara üzüm, mango, şeftali, armut ve nardır. Kuru üzüm gibi kuru meyveler de bu dönem uygundur.
Nisan ayında, Kapha için özellikle iyi olan sebzeler arasında enginar, kuşkonmaz, pancar, brokoli, havuç, marul, bamya, turp, ıspanak ve her türlü yapraklı yeşillik bulunur. Orta derecede ısıtma baharatları ile birlikte soğan ve sarımsak kullanılabilir.
Ballı zencefil ve tarçın çayı bu mevsimde Kapha’yı sakinleştirmek için iyidir.
Kapha dosha’yı kontrol etmek için ham bal ve az miktarda pekmezin yararlı olduğunu, diğer tüm tatlandırıcıların Kapha’yı şiddetlendirdiğini unutmayın.
Ayurveda, ince kanalları tıkadığı ve sistem için bir zehir görevi gördüğü için balı asla pişirmemenizi söyler. Biraz soğuduktan sonra eklenen bir çay kaşığı çiğ bal ile bir bardak sıcak su içmek, Kapha’yı dengelemeye ve toksinleri yok etmeye yardımcı olacaktır.
İLKBAHAR REJİMİ
- Kapha sakinleştirici bir beslenme izleyin
- Öncelikle acı, yakıcı ve katı yiyecekler tüketin
- Hafif, kolay sindirilen yemekler seçin
- Tatlandırıcı olarak az miktarda ham bal kullanın
- Zencefil – sindirimi, dolaşımı ve metabolizmayı iyileştirir
- Kakule – damak tadını tazeler ve iştahı keser
- Haftada bir gün, tercihen Pazartesi veya Perşembe günleri oruç tutun
- Zencefil, tarçın, kakule, karanfil çayı gibi ısıtıcı, temizleyici bitki çayları için
- Kapha bireyleri özellikle gece geç saatlere kadar ayakta kalabilir
- Yoga, meditasyon ve prānāyāma yapın
- Kendinizi sıcak ve kuru tutun
- Papatya, gül yaprakları ve tarçın gibi bitkilerle dhūmana adı verilen bir bitki karışımı hazırlayın kendinize ve afiyetle için
- Neti pot ile nostil yapın ve nasya kullanın
Kimyon, kişniş ve rezene çayı, kilo kaybını destekleyen ve su ağırlığını azaltan ünlü bir detoks ve sindirim karışımıdır. Kikire çayı, metabolizma dönüştükçe ve şişlikler azalırken kendinizi hafif ve canlı hissetmenizi sağlar. Kikire tarifine erişmek için tıklayın https://regonow.co/ayurveda/kikire-sindirim-cayi/
Acı otlar karaciğeri temizler ve Kapha’yı kontrol altında tutar.
Genellikle güneş yanığını hafifletmesiyle tanınan aloe vera jelinin çekiciliği, diğer birçok sağlık yararını içerir. Aloe veranın acı tadı tahriş olmuş dokuları yatıştırır ve temizler. Aynı zamanda, safra kesesini safrayı serbest bırakması için uyaran bir kolagog görevi görür. Safra yağlı bir madde olduğundan, safranın salınması ayrıca kan yağını, kolesterolü düşürme ve yağ metabolizmasını iyileştirme eğilimindedir. Lenfatik sisteminizdeki tıkanıklığı giderdiği için, serinletici içecek vücudunuzun ilkbaharda arınmasına yardımcı olmak için mükemmel bir yoldur. Aloe ayrıca kan şekeri seviyelerini dengelemeye yardımcı olur, bu nedenle aloe vera geleneksel olarak diyabet ve dengeleyici Kapha için tavsiye edilir.
Keskin nitelikle otlar, mukus tıkanıklığını giderir ve halsiz bir sindirim ateşini körükler. Trikatu, Ayurveda’nın en sevdiği keskin Kapha dengeleyici bitkisel formülüdür. Trikatu sadece kanınızı hareket ettirmekle kalmaz, aynı zamanda yağ ve toksinlerin metabolizmasını da destekler. Isıtan ve kurutan keskinliği fazla nemi dışarı atar ve sindirim ateşinizi yükselterek canlandırır. Kendinize Trikatu hazırlamak için tarifimden destek alabilirsiniz. https://regonow.co/ayurveda/trikatu/
Acı portakal kabuğu, metabolizmayı hızlandırmak için klasik bir bitkidir. Antiinflamatuar, antibakteriyel ve antifungal özellikleri, bahar soğuk algınlığı ve alerjilere karşı hassasiyetinizi azaltır.
Ayurveda’nın klasik formülü triphala ile eliminasyonunuzun düzenli olduğundan ve kolonunuzun temizlendiğinden emin olun. Triphala bulamıyorsanız her akşam yemeğinden sonra büyükçe bir bardak (min 200ml) dolusu oda sıcaklığında suya 1 tatlı kaşığı psyllium husk (karnıyarık otu tozu ve öğütülmüş 1 çay kaşığı keten tohomu katıp karıştırıp hızlıca içmek de sindirim sisteminize müthiş bir destek sunar. Bahar şişkinliğini azaltmaya yardımcı olur.
Hepimiz için derlediğim bahara destek olan Ayurvedik yaklaşımların şifa olmasını dilerim.
Kalbimle,
Hande
Nisan 2023, İstanbul
Kaynaklar:
- Vasant Lad, Text book of Ayurveda General Principles of Management and Treatment
- Jessica Vellela, Essentials of Professional Ayurveda
- Rohit Sahu, Ayurveda Cookbook for Beginners
- Joyful Belly School of Ayurveda ders notları