21. Ticari malların zekâtı nasıl hesaplanır?
Ticaret malının zekâta tabi olması için şu dört şart aranır:
1. Ticari malın nisap miktarına ulaşması: Altının nisabı 85 gram, gümüşün nisabı ise 595 gramdır. Buna göre, 85 gram altın veya 595 gram gümüşe denk ticari malı olan kimse bunların zekâtını öder. Eğer ticari mal tek başına nisaba ulaşmazsa, kişinin sahip olduğu altın, gümüş ve para buna ilave edilir. Toplamı nisap miktarına ulaşırsa zekâtları verilir.
2. Üzerinden kamerî bir yılın geçmesi: Zekâtın farz olabilmesi için nisap miktarında olan malın üzerinden bir kamerî yılın geçmesi gerekir. Bir kamerî yıl geçmedikçe zekât farz olmaz. Bu her mal için değil, nisap miktarına ulaşıldığı an için geçerlidir. Nisap miktarı mala sahip olduktan sonra ele geçen diğer malların üzerinden bir sene geçme şartı aranmaz. Eğer her mal üzerinden bir sene geçme şartı aransaydı bunun hesabı mümkün olmazdı. Zira insan her gün bir şeyler kazanmakta ve farklı mallara sahip olmaktadır. Buna göre, eğer kişi zekât vermesi gereken günden sadece bir gün önce bir mala sahip olsa, bu malın zekâtını ertesi gün vermekle mükelleftir.
3. Niyetle birlikle fiilen ticarete başlanmış olması: İleride satılmak üzere saklanan mallar zekâta tabi değildir. Sadece niyetlenmek de yeterli değildir. Bizzat ticarete başlanmış olması gerekir. Buna göre, bir kimse ileride satmak üzere bir arsa veya ev alsa, niyetle birlikle fiilen satışa başlamadıkça bunlara zekât gerekmez.
4. Malların ticarete elverişli olması: Ticarete elverişli olmayan mallardan dolayı zekât gerekmez. Mesela bir fabrikadaki makinelere, tezgâhlara, alet ve edevata zekât gerekmez.
Bu özelliklere haiz olan malların zekâtı kırkta bir oranında verilir. Ticari malın bedeli ne satın alındığı gün üzerinden ne de ileride satılacağı fiyat üzerinden takdir edilir. Malın bedeli zekâtı verileceği vakitteki kıymeti üzerinden takdir edilir. Kişi o malı gün içerisinde toptan kaç liradan satabilecekse buna göre zekâtını verir. Bu fiyatı piyasa belirler. Kıymet biçme esnasında çeşitli ticari eşyalar -cinsleri farklı da olsa- birbirine ilave edilir ve toplam bedelin kırkta biri zekât olarak ödenir.
(Vehbe Zuhayli, III, 298-301)
Yazar: Sinan Yılmaz