Dönence
veya Tropika
, yeryüzü üzerinde, güneş ışınlarının yılda iki kez dik açı ile geldiği, sıcak kuşağın kuzey ve güney sınırlarını oluşturan ve Ekvator'un (eşlek) 23° 27' kuzey ve güneyinden geçtiği varsayılan iki enlemden her biridir. Bu iki enlem arasındaki bölgeye tropikal kuşak
denir.
Bu enlemlerden yeryüzününün kuzey yarısında olanına Yengeç Dönencesi
, güney yarısındakine de Oğlak Dönencesi
adı verilir. 21 Haziranda güneş ışınları Yengeç Dönencesine dik gelir. Bu gün, yeryüzününün kuzey yarısında yazın, güney yarısında da kışın başlangıcı olarak sayılır. Bugünden sonra yeryüzünün kuzeyinde günler kısalmaya, güneyinde ise uzamaya başlar ve buna Yaz Gündönümü adı verilir. Benzeri biçimde, güneş ışınlarının Oğlak Dönencesine dik geldiği 21 Aralık, kuzey yarıyuvarlakta kışın, güney yarıyuvarlakta da yazın başlangıcıdır.
Dönenceler matematik iklim kuşağı olan Tropikal kuşağın kuzey ve güney sınırlarını oluştururlar.
Yengeç Dönencesi
Yengeç Dönencesi
, yeryüzünün kuzey yarım küresinde Ekvator'un 23° 27' kuzeyinden geçtiği varsayılan enlemdir. 23° 27' kuzey enlemine Yengeç Dönencesi adı verilir.
21 Haziranda Güneş ışınları Yengeç Dönencesine dik açıyla gelir. Bu duruma bağlı olarak:
- Kuzey yarımkürede yaz mevsimi, güney yarımkürede ise kış mevsimi yaşanmaktadır.
- Bir noktanın kuzeyine doğru gidildikçe gündüzlerin süresi uzar, gecelerin süresi ise kısalır.
- Kuzey yarımkürede en uzun gündüz, en kısa gece yaşanır. Bu duruma yaz gündönümü adı verilir. Güney yarımkürede ise bunun tam tersidir.
- Yengeç dönencesine güneş ışınları dik açıyla geldiği için gölge boyu sıfırdır.
- Bu tarihten sonra güneşin dik açısı güneye doğru kaymaya başlar.
- Bu tarihten sonra kuzey yarımkürede gündüzler kısalmaya geceler ise uzamaya başlar.
- 23 Eylül günü ise dik açı artık 0° enlemi olan Ekvator üzerindedir.
Yengeç Dönencesi'nin üzerinden geçtiği ülkeler, batıdan doğuya (harita üzerinde) sırasıyla; Meksika, Bahamalar, Batı Sahra, Moritanya, Mali, Cezayir, Nijer, Libya, Mısır, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Umman, Hindistan, Bangladeş, Miyanmar, Çin ve Tayvan'dır.
Oğlak Dönencesi
Oğlak Dönencesi
, yeryüzünün güney yarım küresinde Ekvator'un 23° 27' güneyinden geçtiği varsayılan enlemdir.
21 Aralık'ta güneş ışınları Oğlak Dönencesine dik gelir. Buna bağlı olarak:
Kuzey yarımkürede kış mevsimi güney yarımkürede ise yaz mevsimi yaşanır.
Bir noktanın güneyine doğru gidildikçe gündüzlerin süresi artar gecelerin süresi ise kısalır.
Güney yarımkürede en uzun gündüz en kısa gece yaşanır. Kuzey yarımkürede ise tam tersidir.
Oğlak dönencesine güneş ışınları dik açıyla geldiği için gölge boyu sıfırdır.
Bu tarihten sonra güneşin dik açısı kuzeye doğru kaymaya başlar.
Bu tarihten sonra Güney yarımkürede gündüzler kısalmaya geceler ise uzamaya başlar.
21 Mart günü ise dik açı artık 0° enlemi olan ekvator üzerindedir.
Oğlak Dönencesi'nin üzerinden geçtiği ülkeler, doğudan batıya sırasıyla, Brezilya, Arjantin, Paraguay, Şili, Polinezya, Melanezya, Avustralya, Madagaskar, Mozambik, Güney Afrika, Botsvana ile Namibya'dır.