Ünlü psikolog Abraham Maslow’un kendini gerçekleştirme teorisi, bireylerin yaşamdaki potansiyellerini yerine getirmek için motive olduklarını iddia eder. Kendini gerçekleştirme tipik olarak Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisi ile bağlantılı olarak tartışılır, bu da kendini gerçekleştirmenin dört “düşük” ihtiyaçların üzerinde bir hiyerarşinin tepesinde oturduğunu söyler.
Kuramı Kökenleri
20.yüzyılın ortalarında, psikoloji alanında psikanaliz ve davranış teorileri öne çıkmıştır. Büyük ölçüde farklı olsa da bu iki perspektif, insanların kendi kontrollerinin ötesinde güçler tarafından tahrik edildiği yönündeki genel bir varsayımı paylaşır. Bu varsayım karşısında, “insani psikoloji” olarak adlandırılan yeni bir bakış açısı ortaya çıktı.
Kendini gerçekleştirme teorisi bu hümanistik bakış açısıyla ortaya çıktı. Hümanistik psikologlar, insanların daha yüksek ihtiyaçlar, özellikle de kendini gerçekleştirme gereği tarafından yönlendirildiğini iddia etti.
Psikolojik problemlere odaklanan psikanalist ve davranışçıların aksine, Maslow psikolojik olarak sağlıklı bireyler okuyarak onun teorisini geliştirdi.
İhtiyaç Hiyerarşisi
Maslow, kendini gerçekleştirme teorisini bir ihtiyaçlar hiyerarşisi içinde somutlaştırdı. Hiyerarşi, aşağıdaki gibi en düşükten en yükseğe doğru düzenlenmiş beş ihtiyacı temsil eder:
Biyolojik ve Fizyolojik ihtiyaçlar: Yiyecek, su, barınak, sıcaklık ve uyku gibi canlı tutan ihtiyaçları içerir.
Güvenlik gereksinimleri: Güvenli, istikrarlı ve korkusuz hissetme ihtiyacı.
Sevgi ve aidiyet ihtiyaçları: Arkadaşlık, samimiyet, güven ve kabul, sevgi ve ilgi alışverişi. Bağlanma, bir gruba ait olma.
Saygı ihtiyaçları: Bireyin hem başarılarına hem de yeteneklerine dayanan benlik saygısını hissetme ihtiyacı. Tanıma ve saygı duyma ihtiyacı.
Kendini gerçekleştirme ihtiyaçları: Kişinin eşsiz potansiyellerini takip etme ve yerine getirme ihtiyacı.
Maslow 1943’te hiyerarşiyi ilk başta açıkladığı zaman, daha düşük ihtiyaçların karşılanmasına kadar, daha yüksek ihtiyaçların genellikle takip edilmeyeceğini belirtti. Ancak bir kişi hiyerarşide bir sonraki ihtiyacı üzerine taşımak için bir ihtiyaç tamamen tatmin olmak zorunda değildir. Bunun yerine, ihtiyaçların kısmen karşılanması gerekir. Yani bir birey en azından bir dereceye kadar aynı anda beş ihtiyacını da karşılayabilir.
Maslow, belirli bireylerin daha düşük ihtiyaçları daha yüksek ihtiyaçları takip edebileceğini açıkladı. Örneğin, özellikle kendilerini yaratıcı bir şekilde ifade etme arzusuyla hareket eden bazı insanlar, düşük ihtiyaçları karşılanmasa bile kendi kendini gerçekleştirme peşinde koşabilirler. Benzer şekilde, daha yüksek idealler peşinde koşmaya adanmış olan bireyler, düşük ihtiyaçlarını yerine getirmelerini engelleyen sıkıntıya rağmen kendini gerçekleştirebilir.
Kendini Gerçekleştirme Nedir?
Maslow’a göre “kendini gerçekleştirme”, kendini en iyi hali haline getirme yeteneğidir. Tabii ki hepimiz farklı değerler, arzular ve kapasiteler tutarız. Sonuç olarak, kendini gerçekleştirme, farklı insanlarda kendini farklı şekilde ortaya koyacaktır. Bir kişi sanatsal ifadeyle kendini gerçekleştirebilirken, diğeri bunu bir ebeveyn olarak ve bir diğeri de yeni teknolojiler icat ederek gerçekleştirebilir.
Maslow, dört düşük ihtiyacın karşılanmasının zorluğu nedeniyle, çok az insanın başarılı bir şekilde kendini gerçekleştireceğine ya da sadece sınırlı bir kapasiteye sahip olacağına inanıyordu. Maslow’a göre, “kendiliğinden-gerçekleştiriciler” en üst düzey deneyimlere ya da sevinç ve aşkınlık anlarına ulaşma yeteneğini paylaşırlar. Herhangi bir kişi en yüksek seviyede deneyime sahip olsa da kendi kendini gerçekleştiren düzenleyiciler onları daha sık kullanırlar.
Maslow, bazı insanların kendini gerçekleştirme konusunda motive olmadıklarını iddia etti. Bu noktayı, hiyerarşideki dört gereksinimi ve ihtiyaç ya da B-ihtiyaçları olan eksiklik ihtiyaçları ya da D-ihtiyaçları arasında ayrım yaparak yaptı. Maslow, D-ihtiyaçlarının dış kaynaklardan geldiğini, B-ihtiyaçları da birey içinden geldiğini söyledi. Maslow’a göre, “kendiliğinden-gerçekleştiriciler” B-ihtiyaçlarını takip etmek için kendi kendini gerçekleştirmeyenlerden daha fazla motive olurlar.
Maslow’un teorisine dair kanıtlar kesin değildir. Daha fazla bilgi edinmek için kendi kendini gerçekleştirenleri içeren gelecekteki araştırmalara ihtiyaç vardır. Ancak psikolojinin tarihine verdiği önem göz önüne alındığında, kendini gerçekleştirme kuramı klasik psikolojik teorilerin panteonunda yerini koruyacaktır.