Talebin esnekliği, başka bir dış faktördeki değişikliklere göre talep edilen miktarın duyarlılığını ifade eder. Birçok talep esnekliği türü vardır. Bununla birlikte, işletmelerle en ilgili olanı, fiyattaki bir değişikliğin bir sonucu olarak talepteki değişikliği ölçen talebin fiyat esnekliğidir. Farklı ürünler farklı esneklikler sergiler ve bu da firmanın fiyatlandırma kararları üzerinde etkiye sahiptir.
Talebin Fiyat Esnekliği
Ekonomide, belirli bir mal veya hizmete olan talep, talep eğrisi ile temsil edilir. Talep eğrisi, y ekseninde etiketlenmiş fiyat ve x ekseninde etiketlenmiş miktar ile bir grafik üzerine çizilir. Ortaya çıkan eğri aşağı doğru eğimlidir; bu nedenle, fiyattaki artışlar, belirli bir ürüne olan talepte düşüşe neden olur. Fiyattaki artışla talebin düştüğü miktar, talebin fiyat esnekliğiyle ölçülür; talebin fiyat esnekliği, talep edilen miktardaki yüzde değişimin fiyattaki yüzde değişimine bölünmesiyle ölçülür.
Yani fiyat yüzde 10 artarsa ve talep yüzde -0,5 düşerse talebin fiyat esnekliği -0,5 olur. Ancak, geleneksel olarak fiyat esnekliği pozitif bir sayı olarak ifade edilir. Esneklik böylece -0.5 değil 0.5 olarak ifade edilecektir.
Talebin Fiyat Esnekliğini Analiz Etmek
Talebin fiyat esnekliği hesaplandıktan sonra beş sonuçtan biri elde edilebilir. Bire eşit bir esnekliğin birim elastik olduğu söylenir; yani, fiyattaki herhangi bir değişiklik talep edilen miktardaki bir değişiklikle eşleştirilir. Fiyattaki büyük değişiklikler talepte küçük değişikliklere neden olduğunda, sıfır ile bir arasındaki bir esnekliğin nispeten esnek olmadığı söylenir. Fiyattaki bir değişiklik talep edilen miktarı değiştirmediğinde, sıfıra eşit bir esnekliğin tamamen esnek olmadığı söylenir.
Nispeten esnek bir mal, esnekliğin bir ile sonsuz arasında olduğu ve fiyattaki küçük bir değişikliğin talepte nispeten büyük bir değişikliğe yol açtığı yerdir. Son kategori, bir dakikalık fiyat değişikliğinin talepte sonsuz büyük bir değişikliğe yol açtığı, tamamen esnek bir mal kategorisidir.
Talebin Fiyat Esnekliğini Uygulama
Belirli bir mal veya hizmete yönelik talebin fiyat esnekliği işletmeler için önemli etkilere sahiptir. Örneğin, bir dondurma dükkanı vanilyalı dondurmanın fiyatını yüzde 10 artıracaksa ve sonuç olarak talep yüzde 5 düşerse, yönetim bu belirli ürüne yönelik talebin fiyat esnekliğinin esnek olduğunu bilirdi. Ancak en çok satan aromaları olan çikolatanın fiyatını da aynı miktarda artırırlarsa ve fiyatlar aynı kalırsa, nispeten esnek olmayan bir ürüne sahip olacaklardı. Dolayısıyla, söz konusu ürün çeşidine göre esneklikler farklılık gösterir. İşletmeler bu nedenle bu esneklik varsayımlarına dayalı olarak fiyatlandırma kararları almalıdır.
İşletme Yönetimi Sorunlarına Etkisi
Talebin fiyat esnekliği, bir işletmenin bir ürünün fiyatını artırma kabiliyetini etkiler. Esnek ürünler fiyat artışlarına karşı daha duyarlıdır, esnek olmayan ürünler ise daha az hassastır. Ürünü üretmenin hiçbir maliyeti olmadığını varsayarsak, işletmeler, talep düşene kadar bir ürünün fiyatını artıracaktır. Bununla birlikte, maliyetler getirildikten sonra işler daha karmaşık hale gelir.
Diyelim ki, kısa piyasa arzının bir sonucu olarak vanilya aromasının maliyeti artmaktadır. Kâr, gelir eksi maliyetlere eşit olduğundan, bu dondurma dükkanının karını düşürecektir. Maliyetler vanilyalı dondurma fiyatına yakın olsaydı, kar neredeyse sıfır olurdu.
Vanilyalı dondurma esnek olduğundan, mağaza müdürü talebe zarar vermeden fiyatı artıramaz. Bu nedenle bazı işletmeler, kar marjı çok az olan veya hiç olmayan bazı malları satmaktadır. Ana karları yüksek talep gören ürünlerden gelir. Bu durumda dondurma dükkanı, kar kaybını telafi etmek için daha esnek olmayan çikolatalı dondurmanın fiyatını artıracaktır.