Karaçay-Çerkesya halk şairi, yazar, çevirmen, 70. yıl dönümü münasebetiyle DAK Bilgi Portalı onun hakkında bir yazı hazırladı.
Çocukluk ve gençlik
17 Mayıs 1953'te Krasni Vostok köyünde Karaçay-Çerkesya Cumhuriyeti'nin milli şairi Hadjismel Adzjibekov doğdu. Resmi belgelerde yazar Aleksandır olarak geçiyor, ancak edebiyata annesi tarafından verilen ikinci adıyla girdi Hadjismel (Abaza dilinde - ХIаджьисмель) .
1971'de Adjibekov, Krasnovostoçnaya ortaokulundan mezun oldu. Çocukluğundan itibaren edebiyatı sevdi, yabancı diller okudu ve gençliğinden itibaren çeviri faaliyetlerinde bulundu.
Gelecekteki yüksek öğretim için seçimi belliydi. Ajibekov, Yabancı Diller Fakültesi'ndeki Pyatigorsk Pedagoji Enstitüsüne girdi.
Aleksandr Puşkin, Mihail Lermontov, Nikolai Rubtsov, Mussa Jalil, Eduard Asadov, Genrih Geine, İvan Tarba, Terent Çania ve daha pek çok şair, Adjibekov sayesinde şiirleri Abaza dilinde yankılanan şairlerdir.
Adjibekov, "Bu hikaye, ben Yabancı Diller Enstitüsü'nde okurken Pyatigorsk'ta başladı" diye hatırlıyor. - Öğretmeni Klara Germanovna Kaber’den fonetik dersi alırken, bir şekilde Genrih Geine 'nin şiirlerinden birini incelemeye başladık. Ve öğretmen bize soru soruyor: "Ve büyük Rus şairlerinden hangisi bu şiiri Rusçaya çevirdi?" Dünün okul çocuklarıydık ve hiçbirimiz bu soruya cevap veremedik. Bu onu çok üzdü. Daha sonra yazarın Mihail Lermontov olduğunu söyledi. Bu şiirin çevirisinin iki versiyonunu yaptı. Ve onları Geine 'nin çalışmasından alınmış bir bölümü birlikte okumaya başladı. O kadar utandık ki aynı gün dersten hemen sonra tüm grup kütüphaneye gitti. Lermontov'un dört ciltlik kitabını aldık, bu cümlelerini bulduk ve sonra içimde bir şeyler "uyandı". Bir fikrim vardı: keşke şekilde Genrih Geine 'nin şiirlerini Abaza diline çevirebilseydim. Onun çalışmaları benim için çeviri işinde bir teşvik oldu ve özel bir yeri var” diye anımsıyor Adjibekov.
Pyatigorsk'ta okurken, gelecekteki eşi Evpatoria'nın yerlisi olan Natalya ile tanıştı ve 47 yıldır birlikteler.
Öğretim ve edebi etkinlik
Hadjismel Ajibekov, Yabancı Diller Fakültesi'ndeki eğitimini tamamladıktan sonra, Almanca ve İngilizce öğretmeye başladığı Tuva Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'ne gönderildi. Daha sonra sekiz yıllık Koçetovskaya okulunun ve ardından Sosnovskaya ortaokulunun müdürü oldu.
1981'de Kırım'a taşındı. Orada şair, Evpatoria'daki bir çocuk ve gençlik sanatoryumunda bir yıl eğitimci olarak çalıştı.
Adzhibekov, 1982'de Karaçay-Çerkesya'ya döndü. Memleketine döndükten sonra “Kommunizm Alaşara” (şimdi “Abazaşta”) gazetesinin kadrosuna girdi.
Ulusal gazetede çalışmak, Adjibekov'da edebi yaratıcılık tutkusunu yeniden uyandırdı. 1985 yılında şairler Fatima Apsova ve Ali İonov ile birlikte ilk şiir koleksiyonu "Hayat Çiçekleri" ni yayınladı. 1989'da "Galaksiler uyandığında" adlı belgesel hikayesi yayınlandı.
Yazarın yaratıcı faaliyetinin zirvesi 2000'lerde geldi. 15 şiir ve nesir koleksiyonu yayınladı. 2002 yılında Hadjismel Adjibekov, Rusya Yazarlar Birliği'ne kabul edildi. En önemli modern Abaza yazarlarından biri olarak kabul edilmektedir.
Kendi çalışmaları üzerinde çalışan Adjibekov, diğer yazarların metinlerini Abaza diline çevirmeye devam etti. En popüler çeviriler arasında hâlâ Genrih Geine 'nin şiirleri vardı.
Yazarın "Zamanımın Anları" nın 15. koleksiyonu olan jübile 2022'de yayınlandı. Alman yazarların şiirlerini, şiirlerini ve yedi türküsünün çevirilerini içeriyordu.
Folklor koruma çalışması
Hadjismel Adjibekov, Abaza folklorunun aktif bir koleksiyoncusu. 1994 yılında, bilim adamları Vladimir Tugov ve Şahambi Huranov ile işbirliği içinde “Bilge Adamların Ocağı” koleksiyonunu yayınladı. Krasny Vostok ve Karaçay-Çerkesya'nın diğer yerleşim yerlerinin eski zamanlayıcılarının sözlerinden kaydedilen hikayeleri ve efsaneleri içerir.
“Bilge Adamların Ocağı” koleksiyonunu yazmaya başladığımız o günlerde çok az insan efsane ve masal toplamakla meşguldü. Bu eksikliği gidermeye çalıştık. Koleksiyonda kullanılan tarihsel gerçeklerin derinliği 500 yıldan fazladır. Kitabın öneminin nesiller sonra da devam etmesini umuyorum” diyor Adjibekov.
"Altın Kubgan'ın İzleri" adlı eser koleksiyonunda folklor metinleri de yer aldı. Koleksiyonda bunlara ek olarak Simon Basaria'nın (“Malokaraçaevsky Bölgesi'ndeki Abaza köyü”) ve Adjibekov tarafından Abhazca'dan Abaza'ya tercüme edilen Mihail Lakrba'nın (“Birinci Kitap”) eserleri yer alıyor.
2019'da başka bir folklor metinleri koleksiyonu yayınlandı - "Hikaye Anlatıcılarının Ahit". Uluslararası "Alaşara" derneği, "2017-2019 dönemi için Abaza halkının dilinin, kültürünün ve maneviyatının korunması ve geliştirilmesi için kapsamlı programın" bir parçası olarak yayınladı. Kitap, Hadjismel Adjibekov'un 80-90'larda topladığı yaklaşık 80 folklor metnini içeriyor.
Adjibekov önsözde, "Her efsanede, onları günümüze ulaştıranların antlaşmaları duyulur" diye yazdı. “Halkımızın sözüne sahip çıkın, anlamını doğru hatırlayın ve çocuklarınıza iletin, güçlerinizi birleştirin ve sahip çıkın – yalvarırım!”
Abaza masal anlatıcılarının seslerinin ve Ubıhcanın son anadili olan Tevfik Esenç'in seslerinin kaydedildiği kitaba ekli ses CD'si çok değerlidir.
Abaza dilinin incelenmesi
Hadjismel Adjibekov'un bir diğer faaliyet alanı da Abaza dilinin incelenmesidir. En yetenekli uzmanlardan biri olarak kabul edilir.
“Halkına ve Anavatanına hizmet etmek için canını, gücünü, bilgisini veren, böylece vatanseverlik gösteren insanlar var. Hadjismel Adjibekov onlardan biri. Kendisiyle "Karaçay-Çerkesya" Devlet Televizyon ve Radyo Yayın Şirketi'nde 30 yıl çalışmış biri olarak, Abaza dili bilgisinde onu geçebilecek çok az kişinin olduğunu kesin olarak söyleyebilirim. Hadjismel Ajibekov hakkında radyo yayın servisinin muhabiri Fatima Hunova, "O her zaman derin bilgisi ve sağlam karakteriyle ayırt edildi" dedi.
Abhazya halkına destek
Hadjismel Adjibekov'u Abhazya'nın kültürü ve sosyal yaşamıyla çok fazla ilişkilendiriyor. Zor savaş ve savaş sonrası yıllarda Abhazya'yı destekledi.
“Tuva'da yaşarken, 1980'de Host'ta bir sanatoryumda dinlenmek için bir bilet aldım. O zaman bir turist grubuyla birlikte Abhazya'yı ilk kez ziyaret ettim. Ritsa Gölü'ne bir gezi yaptık. Daha sonra gruptan ayrı olarak Suhuyi'yi ziyaret ettim, kitapçılara gittim ve orada Abhaz dilinde birçok kitap aldım. Tuva'dayken Abhaz dilini öğrenmeye başladım. Abhazya'ya olan sevgim böyle doğdu” dedi Adjibekov.
1988-1989 olayları sırasında Adjibekov, Sohum'a geldi ve Abhazların protesto eylemlerini destekledi. Abhazya halkının 1992 yılındaki Vatanseverlik Savaşı sırasında Pitsunda'da iki ay geçirdi. Ekim ve Kasım aylarında Gürcistan-Abhaz savaşının cephelerindeki durumu haber yaptı.
Abhazya'nın kalbimde özel bir yeri var. Trajik bir dönemde kardeş insanları desteklemekten başka bir şey yapamadım. Bu yüzden gitmem gerektiğine karar verdim. Yaşanan olaylarla ilgili bilgileri yazdım. Bilgiler, Devlet Televizyon ve Radyo Yayın Şirketi "Karaçay-Çerkesya" radyo yayınında duyuldu. Girişleri yayınlanmayan aktif bir günlük tuttum. Adjibekov, gelecekte bu savaşa adanmış bir eser yaratabileceğimi umuyorum” dedi.
Adjibekov ayrıca 1992 yılında Lıhnı köyünde düzenlenen Uluslararası Abhaz-Abaza Halkları Derneği'nin (UAAHD, şimdi DAK) ilk kongresine de katıldı.
“Abhazya'nın ilk cumhurbaşkanı Vladislav Ardzınba'nın Lıhnı'daki kongrede yaptığı konuşmayı hatırlıyorum. Konuşması oradaki herkese ilham verdi, herkes ayağa kalktı ve alkışladı. O zaman Abhazya'nın özgürlüğü için sonuna kadar savaşmamız gerektiğini anladık” diye anımsıyor Adjibekov.
Şimdiki zaman
Adjibekov, 1989'dan bu yana Karaçay-Çerkesya Devlet Televizyon ve Radyo Yayın Şirketi'nin radyo yayın stüdyosunun Abaza dilinde yayın yapan yazı işleri müdürlüğünün başında bulunuyor. İki program yürütür: "Ocak" ve "Edebi Buluşmalar".
Adjibekov tarafından oluşturulan radyo dergisi "Ocak" ilk olarak 4 Ağustos 1990'da yayına girdi. Malzemeler esas olarak manevi ve ahlaki yönelimlerdir. Büyük Vatanseverlik Savaşı'nı, gençlerin hayatını, ulusal gelenek ve görenekleri, ana dili ve kültürü korumanın sorunlarını anlatıyor. Abaza köylerinin yerlileri olan asırlık bilgelerin anıları, genç nesiller için model olmuş emekçilerle ilgili yazılar derginin düzenli bir köşesi haline geldi.
"Ocak" radyo programının tüm yayınları sadece Hadjismel Adjibekov'un kişisel arşivinde saklanmakla kalmadı, aynı zamanda Devlet Televizyon ve Radyo Yayın Şirketi "Karaçay-Çerkesya" Radyo Evi'nin altın fonunda da sona erdi.
“Benim yaklaşımım şuydu: Bir insan hakkında yazacaksam, onun her kelimesini yazmaya ve kaydetmeye çalışırdım. Yapılan işten ancak bu şekilde memnun kalırım. Bu yaklaşıma bugüne kadar bağlı kaldım. Bu aktarımlar arşiv haline geldi. Zaman geçtikçe, bir kez yaşanmış herhangi bir olayı hatırlamak zordur, ancak kağıda kaydedildiğinde uzun süre kalır. Bir noktada notları tekrar alıp tekrar okuduğunuzda siz de şaşırıyorsunuz. Ya bir yıldönümü münasebetiyle ya da katıldığı bir olayla bağlantılı olarak yine aynı kişiden bahsediyorsunuz. Ve eski kayıtlar, kaderindeki ana vuruşları vurgulamaya yardımcı olur. Bu nedenle, programlar üzerinde dikkatli çalışmaya her zaman büyük önem verdim,” diye hatırlıyor Adjibekov.
Hadjismel Adjibekov, Uluslararası Abhaz-Abaza Halkları Derneği (şimdi DAK) tarafından yayınlanan Abaza dergisine uzun bir süre düzenli olarak katkıda bulundu ve derginin Karaçay-Çerkesya'da dağıtımını üstlendi.
Hadjismel Adjibekov, Moskova'daki Rus İncil Tercüme Enstitüsü ile aktif olarak işbirliği yapıyor. Adjibekov "Süleyman'ın Hikmeti"ni, Luka İncili'ni ve Matta İncili'ni Rusça'dan Abaza diline tercüme etti. Şimdi Zebur ve Kutsal Havarilerin İşleri'nin tercümesi üzerinde çalışıyor.
Edebi koleksiyonların yazarı, tercüman, nesir yazarı Hadjismel Adjibekov, bugüne kadar Abaza kültürünün gelişmesi yararına çalışmaya devam ediyor.
Ödüller ve liyakat
Hadjismel Adjibekov, mesleki faaliyetleri ve Abaza edebiyatının gelişimine katkılarından dolayı alınan birçok madalya ve nişanın sahibidir. Eserleri Abaza dili ders kitaplarında ve Rusya'nın ulusal edebiyatları antolojisinde yer aldı.
Temmuz 1988'de Devlet Yayıncılık, Basım ve Kitap Ticareti Komitesi ve Kültür İşçileri Sendikası Merkez Komitesi, Hadjismel Adjibekov'a “SSCB Matbaasında Mükemmel İşçi” unvanını verdi. 2000 yılında KÇC Halk Meclisi Başkanlığı tarafından "Abaza kültürünün geliştirilmesine ve korunmasına katkı" Onur Belgesi aldı. Eylül 2007'de Karaçay-Çerkesya Cumhuriyeti'nin Onurlu Gazetecisi unvanını aldı. Haziran 2008'de Adjibekov, edebiyat ve sanat alanında KÇC Cumhurbaşkanlığı Ödülü'nün sahibi oldu ve 2014'te "KÇC Halk Şairi" unvanını aldı.