KANUNİ ESASİ NEDİR? ÖNEMİ VE BAŞLICA MADDELERİ NELERDİR?
İstanbul Konferansı sırasında hazırlanan ve 23 Aralık 1876 tarihinde I. Meşrutiyetin ilan edilmesini sağlayan, Osmanlı Devleti'nin Avrupa tarzında yaptığı ilk anayasa niteliği taşıyan kararlara Kanuni Esasi adı verilmiştir. Kanuni Esasi ile Meclisi Mebusan'da Müslüman vekillerin yanı sıra azınlıklara da vekillik yetkisi vererek ülke bütünlüğünü korumaya çalışmıştır. Mecliste azınlıkların olumsuz ve ulaşılmaz tutumları kargaşaların çıkmasına sebebiyet vermiştir. Kanuni Esasi'nin Türk tarihindeki önemi kısaca şu şekilde özetlenebilir: 1. Türk tarihindeki ilk anayasadır. 2. Halk ilk kez hükümdarın yanında yönetime iştirak etmiştir. 3. Halk ilk kez seçme, seçilme ve temsil edilme hakkına kavuşmuştur. 4. Devletin şekli, yasama, yürütme, yargılama ilkeleri ve vatandaşlık haklarını düzenleyen ilk kanundur. 5. Polonya, Belçika, Prusya anayasalarından yararlanılarak hazırlanmıştır. 6. Tarafsız ve yasa dili ile kaleme alınmıştır. Yazımında hukuki terminoloji kullanılmıştır. 7. Halk oylamasına sunulmadığından, İtaya ve Fransa anayasaları gibi ferman anayasalar sınıfına dahil edilmiştir.
Belçika ve Prusya Anayasalarından etkilenilerek hazırlatılan Kanuni Esasi 119 maddeden oluşturulmuştur. Kanuni Esasi'nin başlıca önemli maddeleri kısaca şu şekilde özetlenebilir:
1. Hilafet ve saltanat makamı Osmanoğulları soyunun en büyük erkek üyesine aittir. 2. Osmanlı Devleti'nin resmi dini İslam'dır. Uygulanan ve çıkarılan yasalar İslamiyet'e aykırı olamayacaktır. 3. Osmanlı Devleti'nin resmi dili Türkçe'dir. 4. Yürütme yetkisi padişahın başkanlığında Heyeti Vekile'ye (Bakanlar kuruluna) aittir. 5. Bakanlar Kurulu'nun başkan ve bakanlarını padişah seçer, atamalarını yapar ve gerektiğinde azleder. 6. Yasama görevi ayan Meclisi ve Mebusan Meclisi'ne verilmiştir. 7. Ayan Meclisi üyelerini padişah seçecektir. Meclis üyeleri Padişah tarafından ölünceye kadar tayin edilebilecektir. 8. Mebusan Meclisi üyelerini halk tarafından her 50000 kişiye bir vekil olacak şekilde seçilmektedir. 9. Mebusan Meclis'i üyeleri dört yılda bir seçilmektedir. 10. Kanun tekliflerini sadece hükümet yapabilecektir. 11. Hükümet Meclis'e karşı değil, padişaha karşı sorumlu olacaktır. 12. Padişahın meclisi açma ve kapama yetkisi mevcuttur. 13. Kanuni Esasi'de mülkiyet ve dilekçe hakkı, kişi özgürlüğü, din özgürlüğü, basın özgürlüğü, konut dokunulmazlığı, vergi eşitliği, eğitim ve öğretim özgürlüğü, yasal eşitlik gibi temel hak ve hürriyetler 14. Padişahın devlet düzeninin bozulması durumunda, polis araştırmaları yaparak zararlı ve suçlu gördüğü kişileri sürgüne gönderme yetkileri mevcuttur.