Finlandiya'nın 1939-1940 Sovyet-Finlandiya savaşındaki kayıpları: Enso'da (Svetogorsk) bir hamur fabrikası
В hikayeler 1939-1940 Sovyet-Fin savaşı ya da "Kış Savaşı" her zaman perde arkasında kalır ve şu şekilde formüle edilmesi gereken önemli bir soru: Finlandiya neden savaşmaya karar verdi?
Fin savaşıyla ilgili tüm literatürü ne kadar okuduğum önemli değil, sorulan uygun soruyu ve tabii ki cevabını hiçbir yerde bulamadım. Finlandiya'nın SSCB'de savaşa girme kararı (sınırdaki olay konusunu bu bağlamda önemsiz olarak bir kenara bırakalım) bir şekilde temelsiz ve neredeyse kendiliğinden görünüyor. Şey, hatta aptalca.
Birincisi, Fin tarafının Ekim-Kasım 1939'daki Moskova görüşmelerinde Sovyet tarafının önerdiği toprak değişimini neden beğenmediği sık sık şaşkınlıkla karşılanabilir. Karelya Kıstağı'ndaki site için, Doğu Karelya'da iki kat daha geniş (5529 km kare) bir bölge teklif edildi. Neden reddettiler? Ancak, çok az insanın Finlerin Karelya Kıstağı'na tutunmak için iyi nedenleri olabileceğini düşünmesi garip.
İkinci olarak, SSCB'nin her bakımdan Finlandiya'ya karşı keskin askeri üstünlüğü nedeniyle, stratejik anlamda savaş Finlandiya için başlangıçta kaybedilen bir savaştı. Sovyet saldırısını dizginlemek, bir, iki, hatta üç saldırıyı püskürtmek mümkündü ve hepsi aynı şekilde, Fin birlikleri Kızıl Ordu'nun sayısal ve ateş üstünlüğü tarafından ezilecekti. Altı ay dayanmanız ve ardından Batı'dan (yani İngiltere ve Fransa'dan) yardımın geleceği gerçeğine yapılan atıf, gerçek bir hesaplamadan çok bir gönül rahatlığı aracıydı.
Yine de, özünde intihar kararı olmasına rağmen, savaşma kararı verildi. Neden? Veya daha ayrıntılı bir biçimde: Finliler, bölgelerin ayrılması seçeneğinden neden bu kadar memnun değildi?
Kanla ödesinler
Ekim ayı ortalarında - Kasım 1939'un başlarında "belirli siyasi konulardaki" Moskova müzakereleri, Fin tarafının konumunu doğrudan ve doğrudan etkileyen tamamen belirli bir siyasi bağlamda gerçekleşti.
Finlandiya'nın, 1939 Finlandiya Demokratik Cumhuriyeti haritasında görülebilen, önerilen bölge değişiminin maksimum varyantı, Suvanto-Järvi Gölü ve Ladoga Gölü'ne bitişik en doğu kısmı hariç, Finlandiya'dan Mannerheim Hattının neredeyse tamamını kesti. Bu durumda, savunma hattı tüm savunma öneminden yoksun bırakıldı.
Finlandiya Demokratik Cumhuriyeti'nin 1939 haritasının bir parçası; noktalı çizgi - eski kenarlık, mor çizgi - önerilen yeni sınır
Şema "Mannerheim Lines"
Moskova müzakerelerinden neredeyse bir yıl önce, ülkenin savunma hatlarıyla topraklarından vazgeçtiği bir örnek vardı. Ekim 1938'in başında Çekoslovakya, Almanya'ya 1936'dan beri bir savunma hattı inşa edilen Sudetenland'ı verdi. Eylül 1938'e kadar 264 yapı inşa edildi (planlananın% 20'si) ve 10 binden fazla atış noktası (planlananın% 70'i). Bütün bunlar Almanlara gitti ve Aralık 1938'de Çekoslovakya, Almanya sınırında tahkimata sahip olmama sözü verdi. Tahkimatların teslim edilmesinden sadece beş ay geçti ve 14 Mart 1939'da Slovakya ayrıldı ve 15 Mart 1939'da Çekoslovakya Cumhurbaşkanı Emil Hacha, Çekoslovakya'nın kaldırılmasını ve Alman birlikleri tarafından işgal edilen Bohemya ve Moravya Muhafazakarlığı'nın kurulmasını kabul etti (Hakha, Reich Protector von Neurter yönetimindeki bu koruyuculuğun başkanı oldu. ).
5 Ekim 1939'da Moskova'ya davet edilen Finli temsilciler için bunlar en fazla bir yıl önceki en taze olaylardı. Elbette, savunma hattının teslim olmasını sağlayan toprak değişimi önerisini görür görmez, durumları ile Çekoslovakya arasında bir paralellik kurdular. O halde onlara, kabul ederlerse altı ay veya bir yıl içinde Helsinki'de Kızıl Ordu'nun kırmızı bayrak asmayacağını kim garanti edebilir?
Alman ya da Sovyetler Birliği olduklarına itiraz edilebilir. Ancak Fin temsilcilerinin Moskova'ya "belirli siyasi konularda" müzakereler için geldiklerini hatırlamalıyız, 5 Ekim 1939'da, Almanya ile Polonya arasındaki savaşın başlamasından sadece 35 gün sonra ve Kızıl Ordu'nun Polonya'ya girmesinden sadece 18 gün sonra. 17 Eylül 1939.
Elbette, Helsinki'de, SSCB Halk Komiserliği Molotov'un 17 Eylül 1939'da Polonya Büyükelçisi Grzybowski'ye okundu, çünkü bu not SSCB'deki Finlandiya Büyükelçiliği de dahil olmak üzere bir dizi büyükelçiliğe ve beraberindeki bir notla birlikte sunuldu. Nasıl gördüler? Bence Polonya'nın Almanya ile SSCB arasındaki bölünmüşlüğü gibiydi, ki bu Helsinki'den çok etkileyici görünüyordu. Finlandiya hükümeti genel anlamda neler olup bittiğini gazetelerden ve diplomatlarının mesajlarından biliyordu, olayların arka planını açıkça bilmiyorlardı. Savaş çıktı, Almanlar Polonyalıları mağlup etti, Polonya hükümeti kaçtı, ardından Sovyet birlikleri Polonya büyükelçisine yazılan notta yazdığı gibi “nüfusun can ve malını koruma altına almak için” ülkeye girdiler. İki hafta geçti, Finli temsilciler Moskova'ya davet edildi ve üzerinde savunma hattıyla bölgeyi paylaşma teklif edildi.
Buna, Moskova'daki müzakereler sırasında Kızıl Ordu'nun Baltık ülkelerinde ortaya çıktığını ekliyoruz: 18 Ekim 1939'da Estonya'da, 29 Ekim'de Letonya'da, Kasım'da Litvanya'da.
Finlandiya Cumhurbaşkanı Kyjosti Kallio, Başbakan Aimo Kajander, hatta Finlandiya Savunma Konseyi başkanı Mareşal Karl Mannerheim gibi yukarıda açıklanan koşullar altında kendilerini Fin liderlerin yerine koymaları için herkesi davet edebilirim. Ve buna göre şu soru: Durumun nasıl bir değerlendirmesini verirsiniz ve hangi kararı alırsınız? Sadece sonradan düşünmeden gidelim.
Benim fikrime göre, Fin tarafının durumu oldukça açık görünüyordu: Moskova görüşmeleri Finlandiya'nın ilhakı için hazırlıklardır ve eğer Moskova'nın şartları kabul edilirse, o zaman tüm Finlandiya yakında bir Sovyet himayesi, bir Sovyet cumhuriyeti ya da her ne diyorlarsa ona dönüşecek. Genel olarak zafer şansı olmamasına rağmen, savaşma kararı bu koşullarda verildi. Gerekçe basitti: Ruslar Finlandiya'yı istiyorsa, bırakın kanla ödemelerine izin verin.
Finlerin hemen gelemediği zor bir karardı. Mannerheim Hattını etkilemeyen küçük bölgesel tavizlerle pazarlık etmeye ve kaçmaya çalıştılar. Ama başarılı olamadılar.
1939'da Moskova müzakerelerinde ihale sürecini gösteren diyagram
Ekonominin% 11'inden daha az
1939-1940 Sovyet-Finlandiya savaşının sonuçları hakkında, esas olarak meydana gelen kayıplar ve Kızıl Ordu'nun savaş kabiliyeti meselesinin tartışılması bağlamında çok şey yazıldı. Bütün bunlar çok ilginçtir, ancak savaşın sadece topraklarında değil, aynı zamanda üzerinde de önemli kayıplara uğrayan Finlandiya için ekonomik sonuçları neredeyse hiç dikkate alınmadan kaldı.
İlginçtir ki, Batı eserlerinde bile bu ana çok az ilgi gösteriliyor, ancak bence savaşın ekonomik sonuçları çok önemli çıktı ve bu ayrı ayrı tartışılacak. Savaş sırasında bazı Fin yayınlarında ve Alman belgelerinde daha ayrıntılı bilgi arandı. Alman ekonomisinin Reichsministry'sinin RGVA'daki fonunda, Haziran 1941'de, Fin kimya endüstrisinin gözden geçirilmesine adanmış, Sovyet-Finlandiya savaşından sonra Finlandiya ekonomisinin genel durumuna bir giriş eklenmiş olan Alman Die chemische Industrie gazetesinin Haziran 1458'de ayrı bir yeniden baskısı bulunmaktadır (RGVA, f. 8, op. 4, d. XNUMX). Artık bulunması zor olan dar bir profil sürümü.
Böylece savaş sonucunda Finlandiya 35 bin metrekare kaybetti. Başta Viipuri'den (Vyborg) olmak üzere 484 bin kent sakini dahil olmak üzere 12,9 bin mültecinin tahliye edildiği (3,7 milyonluk toplam nüfusun% 92'u) km. Ülkenin orta kısmına taşındılar, kuruluşları çok zaman ve para aldı ve ancak 1950'lerde sona erdi. Fince konuşan Karelyalılar olan ve çoğunlukla Ortodoks olan mülteciler, özellikle Lutheran Fin bölgelerinde her yerde iyi karşılanmadı.
Finlandiya ekonomisinin ana sektörleri kapasitelerinin% 10 ila 14'ünü kaybetti. 4422 işletmenin 3911 bin beygirinden 1110'i kaldı. santraller 983 bin hp kaldı ve hidroelektrik santraller çoğunlukla kaybedildi. Elektrik üretimi 789 milyon kWh veya% 25 düştü (savaş öncesi seviye - 3110 milyon kWh). Sanayi üretimi 21'den 18,7 milyar mark veya% 11'e düştü.
SSCB'ye bir kupa olarak miras kalan Enso'da (Svetogorsk) yapım aşamasında olan hidroelektrik santrali; yeniden inşa edildi ve yeniden inşa edildi ve şimdi hizmette
Finlandiya'nın dış ticareti hızla düştü. İhracat 7,7'da 1939 milyar Finlandiya markasından 2,8'ta 1940 milyara düştü ve 7,5'da 1939 milyar olan ithalat 5,1'ta 1940 milyar Finlandiya markasına düştü. Tüm önemli ürünlerin ithalatına bağımlı bir ekonomi için bu, ciddi bir darbe oldu.
Yayınlarda kayıplar bir şekilde belirtilmiştir. SSCB'ye devredilen topraklarda 70 büyük kereste fabrikası ve Finlandiya'nın orman rezervlerinin% 11'i, 18 kağıt fabrikası, 4 kontrplak fabrikası ve yapay ipek üretimi için tek fabrika kaldı.
Buna ek olarak, savaştan önce 300 bin tona kadar ithal kargo veya ithalat trafiğinin% 33'ünü işleyen Viipuri limanı kaybedildi (Finnland von Krieg zu Krieg. Dresden, "Franz Müller Verlag", 1943. S. 19-23).
Savaştan önce Viipuri limanı (Vyborg)
Ekmek belirgin şekilde azaldı
Tarım en çok darbe aldı. Finlandiya'da pek fazla uygun ekilebilir arazi yoktur ve Karelya Kıstağı çok önemli bir tarımsal alandı, saman üretiminin% 13'ünü, çavdar üretiminin% 12'sini ve buğday ve patates üretiminin% 11'ini oluşturuyordu.
Zirai istatistiklerle mükemmel bir Fin eserinin izini sürebildim (Pentti V. Maataloustuotanto Suomessa 1860-1960. Suomen pankin taloustieteellinen tutkimuslaitos. Helsinki, 1965).
1926'da karşılaştırılabilir fiyatlarla tarımsal üretim 1939'da 6,4 milyar Finlandiya markıydı ve 1940'ta 4,9 milyara düştü (1941'de 4,6 milyar, 1942'de 4,3 milyar 1943 yıl - 5,1 milyar, 1944'te 5,6 milyar, 1945'te - 5 milyar). Savaş öncesi seviye 1959'da aşıldı.
Başlıca mahsullerin üretimi:
Çavdar - 198,3'da 1939 bin ton, 152,3'ta 1940 bin ton.
Buğday - 155,3'da 1939 bin ton, 103,7'ta 1940 bin ton.
Patates - 495'da 1939 bin ton, 509'ta 1940 bin ton.
1938'de Finlandiya kendi çavdar ve patates ihtiyacını karşıladı ve ithal ürünlerin tüketimdeki payı% 17 idi. Savaş ve tarımsal alanın kaybından sonra kendi üretimi tarafından karşılanmayan tüketimin payı% 28'e yükseldi. 1940'ın başında, Finlandiya'da nüfusa gıda dağıtımının paylaştırılması getirildi ve fiyat sınırları belirlendi. Bununla birlikte, Finlandiya 1941'de SSCB ile savaşa girdiğinden beri bu sadece büyük gıda zorluklarının başlangıcıydı, sadece azaltılmış gıda üretimi ile değil, aynı zamanda art arda iki kötü hasatla, 1941'de normal bir ekmek ihtiyacıyla kişi başına 198 kg hasat edildi. 103 kg zorunlu olarak kişi başına sadece 327 kg ve 140 kg patates hasat edildi. Finlandiyalı araştırmacı Seppo Jurkinen, 1939'da toplam patates, buğday, çavdar ve arpa tüketiminin 1926 bin ton veya kişi başına 525 kg olduğunu hesapladı. 1941'de hasat 1222 bin ton olarak gerçekleşti ve bunun 291 bin tonu tohum fonuna ayrıldı. Makbuz 931 bin ton veya kişi başına 252 kg olarak gerçekleşti. Ancak orduya, köylülere, işçilere ve mültecilere (1,4 milyon insan - 735 bin ton) yeterli yiyecek verirseniz, kalan 2,4 milyon insan 196 hasatından yalnızca 1941 bin ton veya kişi başına yılda 82 kg olacaktır. , Normal yıllık ihtiyacın% 15,6'sı. Bu şiddetli açlık tehdididir.
Almanlar Finlandiya'yı nasıl kendi saflarına çekti?
Böylece, Sovyet-Fin savaşı Finlandiya'yı ciddi bir ekonomik krize sürükledi. Hepsinden kötüsü, Finlandiya gıdalardan kömüre ve petrol ürünlerine kadar en önemli ithal ürünlerin dış kaynaklarından etkili bir şekilde mahrum kaldı. Eylül 1939'da Polonya ile savaşın patlak vermesiyle Almanya, Baltık Denizi'ni engelledi ve Finlandiya'nın başta İngiltere olmak üzere geleneksel ticareti neredeyse yok edildi.
Sadece ülkenin kuzeyindeki tek iskeleli Liinahamari limanı deniz taşımacılığı için serbest kaldı.
Liinahamari limanı. Şimdi buraya yaklaşık bir milyon ton kömür, 200-300 bin ton tahıl, ihtiyaç duydukları cephane, yakıt, yiyecek ve teçhizatla birlikte 50 bin kişilik bir kolordu olan nakliye araçlarının geldiğini hayal edin. "Pencere" böyle bir trafik için çok dardı
Böyle bir liman Finlandiya ekonomisinin tüm ulaşım ihtiyaçlarını karşılayamazdı. Aynı nedenle, İngiltere ve Fransa'nın Finlandiya'ya SSCB ile savaşta yardım sağlama planlarının tümü, özellikle Fransızların 50 bin kişilik bir kolordu çıkarma planları, asker ve erzak tesliminin imkansızlığı nedeniyle çöktü. Sadece limanda boşaltılmaları değil, aynı zamanda tüm Finlandiya boyunca kuzeyden güneye taşınmaları gerekiyordu.
Baltık, Polonya ve Baltık ülkelerindeki başlıca tahıl ihracatçıları, ya Almanya ya da SSCB'nin kontrolü altındaydı. Hâlâ nakliye yapılan İsveç ve Danimarka'nın da gıda ithal etmesi gerekiyordu. İsveç, 1940 sonbaharında Finlandiya'ya gıda tedarikini kesti. Danimarka ve Norveç, Nisan 1940'ta Almanlar tarafından işgal edildi.
1933 Fin-İngiliz ticaret anlaşmasına göre, kömür ithalatının% 75'ini ve kok ithalatının% 60'ını oluşturan İngiliz kömürü düştü. 1938'de Finlandiya, 1,5 milyon tonu Büyük Britanya'dan, 1,1 milyon tonu Polonya'dan ve 0,25 milyon tonu Almanya'dan olmak üzere 0,1 milyon ton kömür ithal etti; ayrıca 248 bin tonu Büyük Britanya'dan, 155 bin tonu Almanya'dan ve 37 bin tonu Belçika'dan olmak üzere 30 bin ton kok ithal etti (RGVA, f. 1458, op. 8, d. 33, l. 3).
Finlandiya'daki Sovyet-Finlandiya savaşından sonraki ekonomik durum onu neredeyse Almanya'ya bağımlı hale getirdi. Finlandiya, SSCB ile ticaret olmadığı ve İngiltere ile ticaret durduğu için gerekli kaynakları başka kimseden alamadı. Bu nedenle, Fin şirketleri, Eylül-Ekim 1939'da Almanya'dan ve Almanlar tarafından işgal edilen Polonya'dan kömür tedariki konusunda anlaşmaya başladı.
Sonra Sovyet-Fin savaşı başladı ve Fin karşıtı pozisyona bağlı kalan Almanlar, Finlandiya'ya ellerinden gelen her şeyi kesti. Finlandiya, 1939/40 kışına yiyecek ve yakıt eksikliği ile katlanmak zorunda kaldı. Ancak savaşın sona ermesinden sonra Almanya, Finlandiya'nın Almanya'ya mevcut bağımlılığının açık emriyle ipi çekti ve böylece 1940 yazından itibaren onu kendi tarafına çekti.
Dolayısıyla, Sovyet-Fin savaşı, askeri-ekonomik açıdan ele alırsak, SSCB için son derece başarısız ve sonuçları açısından felaket oldu. Aslında SSCB önce Finlandiya'yı düşman yaptı ve ikinci olarak savaşın ekonomik sonuçları onu Almanya'ya bağımlı hale getirdi ve Finleri Alman tarafına itti. Savaştan önce Finlandiya, Almanya'ya değil Büyük Britanya'ya yönelikti. Finlerden toprak talep etmek değil, tam tersine, onlara bol miktarda ekmek ve kömür ikram etmek için yanlarına çekilmek gerekiyordu. Kömür belki de Donbass'tan Finlandiya'ya taşınmaktan çok uzaktı, ancak Pechersk kömür havzasının madenleri zaten yapım aşamasındaydı ve Kotlas-Vorkuta demiryolu yapım aşamasındaydı.
Finlandiya, tarafsız veya SSCB'nin yanında, Leningrad ablukasını imkansız hale getirebilirdi.