Şizofreni hastaları, dünyayı genellikle normalden çok farklı algıladıkları aşamalardan geçerler. Etkilenen insanlar daha sonra yanıltıcı fikirlere sahip olur, sesler duyar, diğer insanlar tarafından gözlemlendiğini veya etkilendiğini hisseder.
Bir bakışta
- Şizofreni terimi "bölünmüş zihin" anlamına gelir.
- Şizofreni hastaları akut psikozlardan geçerler: Bunlar dünyayı normalden farklı algıladıkları evrelerdir.
- Örneğin, etkilenenler sanrılı fikirlere sahiptir, sesler duyar, zulme uğradığını veya diğer insanlar tarafından etkilendiğini hisseder.
- Akut psikozlar genellikle geçici olarak ortaya çıkar: Bazı insanlar bu tür aşamaları yalnızca bir veya birkaç kez yaşarlar.
- Şizofreninin kesin nedenleri henüz açıklığa kavuşturulamamıştır.
Not: Bu yazıdaki bilgiler bir doktor muayenesinin yerini tutamaz ve kişinin kendi kendine teşhis yapabilmesi veya tedavi etmesi için kullanılmamalıdır.
Şizofreni nedir?
Şizofreni hastaları akut psikozlardan geçerler: Bunlar, dünyayı genellikle normalden çok farklı algıladıkları aşamalardır. Etkilenenler daha sonra örneğin sesler duyarlar, diğer insanlar tarafından izlendiklerini veya etkilendiklerini hissederler. Ayrıca davranışları değişir, çoğu artık tutarlı konuşamaz. Etkilenenlerden bazıları gerçeklikle temasını neredeyse tamamen kaybeder.
Akut psikozlar genellikle geçici olarak ortaya çıkar: Bazı insanlar bu tür aşamaları yalnızca bir veya birkaç kez yaşarlar. Diğerleri kalıcı olarak semptomlara sahiptir ve çok fazla desteğe ihtiyaç duyar.
Önemli bilgi: Şizofreni "bölünmüş zihin" anlamına gelir. Bununla birlikte, terim genellikle "bölünmüş zihin" kavramının yanlış anlaşılmasıyla ilişkilendirilir.
Bu yanılgı, şizofreni hastalarına karşı önyargıya yol açar. Çünkü etkilenen insanlar zaman zaman güçlü bir şekilde değişen bir algıya ve değişen bir davranışa sahiptir. Ancak farklı veya "bölünmüş" bir kişilikleri yoktur. Ayrıca şizofreninin semptomları, nedenleri ve seyri genellikle çok farklıdır.
Şizofreninin semptomları nelerdir?
Çeşitli tipik şikayetler temelinde şizofreninin çeşitli biçimleri arasında bir ayrım yapılır. En yaygın olanları:
Paranoyak şizofreni
Etkilenenler sanrılar ve halüsinasyonlardan muzdariptir. Örneğin, sesler duyarsınız veya başkaları tarafından gözlemlendiğinizi ve etkilendiğinizi hissedersiniz. Bu, şizofreninin en yaygın şeklidir. Genellikle 25-35 yaşları arasında başlar.
Şizofrenik kalıntı
Bu formdan etkilenen herkes, genellikle akut psikotik bir aşamadan sonra ortaya çıkan kronik şikayetlere sahiptir. Hasta kişi daha sonra çok pasiftir, dürtüden yoksundur ve depresif görünür. Konsantrasyon ve hafıza bozuklukları da ortaya çıkabilir.
Hebefrenik şizofreni
Bu formda, genellikle duruma uygun olmayan, değişken bir ruh hali, düzensiz düşünme ve uygunsuz davranış ile belirgin bir duygusal yaşam tipiktir. Hebefrenik şizofreni genellikle 15 ila 25 yaşlarında başlar.
Katatonik şizofreni
Bu daha nadir formdan muzdarip olan herkes, her şeyden önce amaçsız hareket etme, donma veya yüz buruşturma dürtüsü gibi hareket anormallikleri gösterir. Bu form genellikle 15 ila 25 yaşlarında başlar.
Akut psikozlar genellikle çok önceden duyurulur. Etkilenenler ve çoğunlukla yakınındaki insanlar, önceki haftalarda veya aylarda bir değişiklik fark eder. Etkilenenler genellikle gergin, huzursuzdur ve akut psikozdan önce kötü uyurlar. Ayrıca, konsantrasyon ve hafıza sorunları vardır. Hafif halüsinasyonlar da ortaya çıkabilir. Hasta, başkaları tarafından gözlemlenme ve etkilenme duygusuna da sahip olabilir.
Şizofreninin nasıl anlaşılacağı konusundaki daha ayrıntılı bilgileri gesundheitsinformation.de sitesinde bulabilirsiniz.
Şizofreni neden ortaya çıkar?
Şizofreniye tam olarak neyin sebep olduğu henüz netlik kazanmamıştır. Muhtemelen çeşitli, karşılıklı olarak birbirini etkileyen faktörler bir rol oynamaktadır. Bazı insanların daha yüksek riske sahip olmaya yatkın olduğu bilinmektedir - özellikle bir ebeveyn veya kardeş zaten şizofreni hastasıysa. Ebeveynlerinden birinin etkilendiği çocukların yaklaşık yüzde 12'si daha sonra şizofreni geliştirir.
Ek olarak, diğer faktörler önemli olabilir ve hastalığa yol açabilir. Örneğin:
- Beyindeki değişiklikler
- Uyku bozuklukları
- Uyuşturucu tüketimi
- Travmatik deneyimler
- Anne karnında veya çocuklukta gelişimsel bozukluklar
Psikoz genellikle ayrılıklar, yer değişiklikleri veya profesyonel yaşamın başlaması gibi yaşamdaki büyük değişikliklerle bağlantılı olarak ortaya çıkar. Çocukların sıklıkla eleştirildiği ve aşırı derecede himaye edildiği bir aile ortamı da hastalığı desteklemektedir.
Şizofreninin görülme sıklığı nedir?
Tahminlere göre, yaklaşık 100 kişiden biri hayatının bir aşamasında şizofreni hastalığı geçirir. Erkekler kadınlardan daha fazla yakalanır.
İstatistiksel olarak konuşursak, şizofreni düşük sosyoekonomik statüye sahip insanlarda ve bekar insanlarda daha yaygındır. Bununla birlikte, sıklıkla, sosyal gerileme ve yalnızlık da hastalığın sonuçlarıdır.
Şizofreni nasıl seyreder?
Kural olarak, 15 ila 35 yaşlarında ilk kez akut bir hastalık evresi meydana gelir. Çoğu zaman, açıkça açıklanamayan ve artan semptomlar, hastalığın yıllar öncesinden beri var olduğunu gösterir. Muhtemel haberciler, örneğin depresif ruh halleri, huysuzluk, huzursuzluk, kendinden şüphe etme, konsantrasyon sorunları veya korkulardır. Genellikle okulda veya üniversitede de doğrudan sorunlar ortaya çıkar. Şizofreni başlangıcı olan birçok insan, kendilerini dışarıya belli etmez veya sosyal çevrelerinden çekilirler.
Erkeklerde ilk akut psikoz, kadınlardan ortalama olarak birkaç yıl önce ortaya çıkar. Bunun neden olduğu bilinmemektedir. Şizofreni sadece çok nadir durumlarda çocuklukta başlar.
İnsanların yaklaşık dörtte biri, tek bir akut psikozu yaşarlar. Etkilenen 100 kişiden yaklaşık 60'ında, ilk akut ataktan sonraki iki yıl içinde hastalık nükseder. Akut psikozun geçmesi haftalar veya aylar alabilir.
Psikoz deneyimi, hastalığın hiçbir belirtisi kalmasa da genellikle uzun süreli bir etkiye sahiptir. Deneyim, kendinizi güvensiz hissetmenize neden olabilir ve benlik saygınızı etkileyebilir. Bununla birlikte, etkilenenlerden bazıları psikotik bir aşamadan sonra günlük yaşama dönüş yolunu bulur ve normal bir yaşam sürdürebilir. Diğerleri kalıcı olarak kısıtlanır ve yoğun desteğe ihtiyaç duyar.
Şizofreni hastaları, nüfus ortalamasından ortalama olarak yaklaşık on yıl önce ölmektedir. Özellikle sık tekrarlayan insanların yaşam beklentisi daha düşüktür. Bunun birçok nedeni vardır: Örneğin, etkilenenlerde bağımlılık oranı yüksektir ve daha fazla alkol, nikotin ve uyuşturucu tüketirler. Ayrıca enfeksiyon, kalp hastalığı veya diyabet geliştirme olasılıkları daha yüksektir. Bu tür fiziksel hastalıklar, yaşam tarzının bir sonucu olabileceği gibi, psikotik şikayetler için ilaçların yan etkileri de olabilir. Şizofreni iyi tedavi edilirse yaşam beklentisi artar.
Etkilenenlerin yaklaşık yüzde 5'i kendi hayatlarını kendileri sonlandırır. Bu, ilk kez akut psikoz gelişen genç erkeklerde veya uzun süredir ciddi şekilde hasta olan insanlarda daha yaygındır. Tedavi edilmeyen akut psikotik evreler ve klinikten taburcu olduktan hemen sonraki zaman kritiktir.
Şizofreni nasıl teşhis edilir?
Şizofreni teşhisi ancak tipik semptomlar en az bir ay sürdüğünde konur. Sanrılar veya uzun süreli ses duyma gibi semptomlara daha fazla dikkat edilir. Öte yandan, şaşkın konuşma, amaçsız hareket veya diğer halüsinasyonlar gibi işaretler, sesleri duymaktan daha az önemlidir. Sebep: Bu semptomlar şizofreni için tipik değildir.
Gerçekte şizofreni olup olmadığını belirlemek için etkilenen kişiyle değil, aynı zamanda yakınlarıyla da görüşmeler yapılır. Ayrıca davranışları gözlemlenir. Fiziksel ve nörolojik muayeneler yardımıyla şikayetlerin diğer olası nedenlere dayanmadığından emin olunabilir. Benzer semptomlar, örneğin sinir sistemi hastalıkları veya alkol ve uyuşturucu tüketiminden kaynaklanabilir.
Ek olarak, şizofreninin belirli semptomları, ilaçların etkisi altında veya depresyon veya anksiyete bozuklukları gibi diğer hastalıklarla birlikte de ortaya çıkabilir. Psikiyatri ve psikoterapi uzmanı tarafından dikkatli bir muayene bu nedenle teşhis için çok önemlidir.
Şizofreni nasıl tedavi edilir?
Şizofreni hastasının tedavisi öncelikle ihtiyaçlarına göre yapılmalıdır. Bununla birlikte, başlangıçtaki akut psikoz durumunda bu genellikle yalnızca sınırlı bir ölçüde mümkündür. Tedavinin kişisel ihtiyaçlara göre ayarlanması ve birlikte planlanmasının, akut psikoz azaldığında başarılı olma olasılığı daha yüksektir. Hastalık ne kadar erken ve iyi tedavi edilirse, olumlu bir sonuç alma şansı o kadar artar.
Aşağıdaki tedavi ve destek seçenekleri mevcuttur:
Sosyal çevreden destek
Aile, arkadaşlar, tanıdıklar, etkilenenlere duygusal destek sağlayabilir, günlük yaşamda yardımcı olabilir ve daha fazla istikrar sağlayabilir.
İlaçlar
Antipsikotikler, akut semptomları azaltabilir ve uzun vadede nüksetmeye karşı koruma sağlayabilir. Ancak rahatsız edici yan etkileri olabilir.
Psikoterapi
Semptomları azaltabilir ve etkilenenlerin hastalıkla daha iyi başa çıkmasına yardımcı olabilir. Yaygın formlar bilişsel davranışçı terapi ve aile terapisidir. Psikoterapi, akut psikoz sırasında da hastalığın tüm evrelerinde yardımcı olabilir.
Psikoeğitim
Hasta insanlar ve yakınları, hastalığın belirtileri, tedavisi ve hastalıkla başa çıkma hakkında önemli olan her şeyi öğrenir. Psikoeğitim ayrıca etkilenen diğer insanlarla iletişim sağlar.
Sosyoterapi
Bu tür olanaklar, etkilenenlerin profesyonel ve sosyal olarak yeniden bağlantı kurmalarına ve mümkün olduğunca bağımsız bir yaşam sürmelerine yardımcı olabilir. Bazen sosyoterapi de semptomları hafifletebilir.
Şizofreni hastaları ayakta veya klinikte tedavi edilebilir. Akut bir hastalık aşamasında, tedavi genellikle bir psikiyatri kliniğinde verilir. İnsanlar genellikle akut psikozları olduğunu fark edemezler ve tedaviyi reddedebilirler. Bu gibi durumlarda bir psikiyatri kliniğine gitmeye zorlanabilirler.
Etkilenenler bu gibi durumlar için bir doktorla tedavi anlaşması yapabilirler. Bu, örneğin, akut psikoz durumunda hangi önlemlerin alınması gerektiğini belirtir. Bu şekilde, ilaçların ve muhtemelen kaçınılmaz zorlayıcı önlemlerin nasıl kullanılması gerektiği konusunda anlaşmaya varılabilir. Ama aynı zamanda ilgili kişinin başka ne tür destekler istediği de belirtilebilir. Ayrıca bu tür durumlar için vasiyetname ve vekaletname düzenlenmesi de tavsiye edilebilir. Bu, ilgili kişinin kendisinin bunu yapamayacak durumda olup olmadığına kimin karar vermesine izin verdiğini de gösterir.
Şizofreni hakkındaki diğer bilgileri nerede bulabilirim?
Telefonla danışma, akut sorunları olan insanları destekler ve daha fazla yardım sağlar. Şizofreni hastalarına yönelik çeşitli danışmanlık hizmetleri de bulunmaktadır.
Bundespsychotherapeutenkammer (Federal Psikoterapistler Odası), web sitesinde bir terapist arama olanağı sunmaktadır. Yasal sağlık sigortası hekimleri derneklerinin randevu hizmet noktaları, etkilenenlerin bir uzman veya psikoterapi muayenehanesinden randevu almalarına yardımcı olur.
Genellikle aile hekiminin muayenesi, olası şizofreni veya akut psikoz durumunda da ilk iletişim noktasıdır.
- Leucht S, Vauth R, Olbrich HM, Jäger M. Schizophrenien und andere psychotische Störungen. In: Psychische Erkrankungen – Klinik und Therapie. München: Urban und Fischer; 2015.
- Owen MJ, Sawa A, Mortensen PB. Schizophrenia. Lancet 2016; 388(10039): 86-97. Aufgerufen am 14.06.2020.
- Robert Koch-Institut (RKI). Schizophrenie. 15.07.2010. (Gesundheitsberichterstattung des Bundes; Band 50). Aufgerufen am 14.06.2020.
Institut für Qualität und Wirtschaftlichkeit im Gesundheitswesen (Sağlık Hizmetlerinde Kalite ve Verimlilik Enstitüsü) (IQWiG) ile birlikte hazırlanmıştır. Tarih: