Prostat Kanseri Nedir ve Neden Olur? GSK Sağlık
Prostat kanseri de diğer kanser türleri gibi vücuttaki sağlıklı hücre üretiminin ve yıkımının bozularak tümör (ur) adı verilen bir doku kitlesi oluşturması durumudur.
Kanser hücrelerinin (kötü huylu tümör hücreleri) iyi huylu tümör hücrelerinden en önemli farkı kontrolsüz çoğalmalarının yanı sıra komşu dokulara yayılabilme özellikleridir. Kanserlerin çoğu geliştikleri hücrenin tipi veya organın adıyla adlandırılırlar. Örneğin prostat dokusunda gelişen kanser prostat kanseri olarak isimlendirilir. Prostat kanseri, prostat bezinin içerisinde sınırlı kalabileceği gibi yakınındaki lenf bezlerine (bağışıklık sistemiyle ilişkili yapılar) de yayılabilir.
Prostat Kanseri Belirtileri Nelerdir?
Prostat kanserinin erken dönemlerinde genellikle herhangi bir yakınma görülmemektedir. Bu dönemdeki hastalarda görülebilecek yakınmalar ise şu şekildedir:
- Özellikle geceleri olmak üzere sık sık idrar yapma ihtiyacı,
- İdrar yapmaya başlamada gecikme ve idrar yapmanın bitiminde idrarın damla damla akmaya devam etmesi,
- Hiç idrar yapamama,
- Zayıf, ince veya kesik kesik idrar yapma,
- İdrar yaparken yanma veya ağrı,
- Cinsel ilişkide ağrılı ejakülasyon (boşalma),
- İdrar veya menide(semen,ersuyu) kan görülme.
Prostat Kanseri Teşhisi
İdrar yapmada problem yaşama şikâyetiyle gelen hastalarda hekim, kişinin öyküsünü dinledikten sonra teşhis için çeşitli yöntemler kullanır:
- Parmakla Makat Muayenesi
Makattan (rektum) prostat bezi kolayca hissedilebilir ve yüzeydeki küçük düzensizlikler bile kolayca fark edilebilir. Özelikle sert alanların parmakla hissedilmesi kanser şüphesi anlamındadır. Kötü huylu tümörler genellikle organın bu yüzeyinde oluştuğundan, parmakla rektal prostat muayenesi metoduyla, en azından yüzeysel oluşan kanserlerin erken teşhisi, fazla ağrı verici olmayacak bir şekilde mümkündür. 1
- İdrar Tahlili
İdrar yapmayla ilgili yakınmaları olan hastalarda idrar tahlilleri yapılarak, idrarda kan veya iltihap varlığı araştırılır.
- Transrektal Ultrasonografi
Ultrasonografi aletinin makattan yerleştirilen bölümüyle prostatın içyapısı incelenir. Prostat dokusundan yansıyan ses dalgaları bir bilgisayar programı ile eşitlenerek ekranda ‘sonogram’ olarak adlandırılan resme dönüştürülür. Bu yöntem sayesinde prostatın büyüklüğü ve içyapısı hakkında daha detaylı bilgi elde edinebilmek mümkündür.
- PSA (Prostat Spesifik Antijen)
PSA maddesi prostatın salgı bezlerinden salgılanır ve kanda da belirli bir seviyede bulunur. PSA’nın yüksek olması kesin bir şekilde kanserin varlığına işaret etmezken, düşük olması da o kişide kesin olarak prostat kanseri olmadığını göstermez. Ancak PSA değeri; prostat kanseri konusunda, parmakla prostat muayenesi ile birlikte hastanın değerlendirilmesini ve prostat kanseri olasılığı konusunda hekime fikir verebilmesi açısından önemlidir.
PSA sadece kanserli durumda değil, iyi huylu prostat büyümesinde de kanda yükselebilir. Ayrıca prostat üzerinde tahrişe yol açabilen prostat iltihabı, idrar yolu enfeksiyonu, prostat taşı, idrar yolundan sonda takılması da kanda PSA yükselmesine neden olabilir.
- Prostat Biyopsisi
PSA yüksekliği olan ve/veya parmakla makat muayenesinde prostatında sertlik saptanan hastalara prostat biyopsisi (prostattan parça alınması) uygulanır. Prostat biyopsisi hastalığın kesin tanısının konması için zorunlu bir testtir.
Kanserin Evreleri
Prostat kanserinde hastalığın vücuttaki yaygınlığına göre tedavi uygulanmaktadır. Bu nedenle doktorun kanserin hangi evrede olduğunu belirlemesi önemlidir. Evreleme sırasında kanserin sadece prostat bezi içerisinde sınırlı olup olmadığı, prostat dışı yayılım varsa nerelerde olduğu araştırılır.
Prostat kanserinin evrelemesinde 2 tür kullanılmaktadır: klinik evre ve patolojik evre.
Klinik evre: Doktorun fiziksel muayene, laboratuvar testleri, biyopsi ve yapılan diğer testlerin sonuçlarına bağlı olarak hastalığın yayılma derecesini en iyi şekilde tahmin ettiği evredir.
Patolojik evre: Bu evrede, ameliyat yapılmışsa doku alınacak ve laboratuvarda incelenecektir. Sonuçlar, patolojik evreyi gösterir. Patolojik evreleme, klinik evrelemeden daha doğru sonuçlar verebilir.
Prostat Kanseri Tedavisi
Aktif İzlem: Prostat kanseri çoğu hastada çok yavaş bir şekilde ilerler. Bu nedenle prostat kanseri tanısının konulduğu bazı hastalarda tedaviye gerek görülmemektedir. Kanseri vücudun başka yerlerine yayılmamış ve başka ciddi sağlık problemleri olan özellikle ileri yaştaki hastalara da prostat kanseri tedavisi önerilmeyebilir. Hekim bu hastalarda aktif izlem uygulamasını önerebilir. Aktif izlemde hasta, tedavi uygulanmaksızın belirli aralıklarla ve tetkiklerle izlenir. Takip sırasındaki bulgulara göre hekim gerekli görürse tedavi başlatabilir.
Cerrahi Tedavi: Erken evre prostat kanserinin tedavisinde sıkça kullanılan bir seçenektir. Prostat bezinin tamamının çıkarılması için yapılan ameliyata ‘Radikal Prostatektomi’ adı verilir. Başlıca yan etkileri; geçici veya kalıcı idrar kaçırma, ameliyat sonrası peniste cinsel ilişki için yeterli sertleşmenin olmaması ve idrar kanalında darlık olmasıdır.
Radyoterapi: Radyasyon (ışın) tedavisi yöntemiyle, kanser hücrelerinin yüksek enerjili ışınlarla yok edilmesi ve büyümelerinin önlenmesi hedeflenmektedir. Erken evre prostat kanserinde bu tedavi yöntemi, cerrahi tedavi yerine veya cerrahi müdahalenin ardından bölgede kalmış olabilecek kanser hücrelerini yok etmek üzere uygulanabilir. Prostat kanseri diğer organlara sıçradığında radyoterapi bu alanlarda uygulanıp kanserin burada oluşturduğu rahatsızlıkların giderilmesine de yardımcı olabilir.
Hormon Tedavisi: Prostat kanser hücreleri büyümek için testosteron denilen erkeklik hormonuna ihtiyaç duyar. Bu tedavide amaç testosteron kaynağını ortadan kaldırmak ya da üretimini bloke etmektir. Vücuttaki testosteron seviyesinin düşmesiyle, tümör büyümesi yavaşlar ve hastanın durumunda iyileşme sağlanır. 2 Vücuttaki erkeklik hormonlarını ortadan kaldıran tedaviler; sıklıkla cinsel istek kaybı, sertleşme problemleri, meme başlarında hassasiyet ve tedavinin ilerleyen dönemlerinde kemiklerde kısmen erime (Osteoporoz) gibi yan etkilere yol açabilir.
Referanslar:
- 1- Prostat Kanseri Derneği. “Prostat Kanseri”. URL: http://www.prostatkanseridernegi.org/prostat-kanseri, Erişim Tarihi: 22.11.2017.
- Üroonkoloji Derneği. “Prostat Kanseri Kitapçığı”, Şubat 2016.
- Türk Kanser Derneği. Prostat Kanseri, Prostat Kanseri Nasıl Teşhis Edilir? URL: http://www.turkkanserdernegi.org/cancer_types_submenu.php?id=12, Erişim Tarihi: 22.11.2017.