Deliliğe Övgü - Erasmus
Erasmus
28 ekim 1466 yılında Hollanda'nın Roterdam kentinde doğan ve tahmini olarak da 12 temmuz 1536 da gözlerini yuman XVI y.y. ünlü hümanisti. Kendi yaşam öyküsünü compendium vitae'de buluyoruz. Hakkında daha fazla bilgiyi dostlarına yazdığı mektuplardan öğreniyoruz. Dokuz yaşında Alexsander Hegius'un okuluna gönderildi ve o yaşında Latince ile tanıştı. Ailesinin ölümün ardından vasileri onu bir manastıra gönderdi. Ama buna fazla dayanamayıp kendi yolunu çizdi.
Deliliğe övgü kitabının ilk edisyonu 1511 yılında Gilles de Gourtmont tarafından hazırlanmış ve Paris'te yayımlanmıştır.
"Roterdamlı Erasmus, dostu Thomas Morus'u selamlar"
Kitap bu selamla açılır. Ve Thomas Morus'a ithafen yazılmıştır. Eser Erasmus'un günümüze değin güncelliğini korumuş olan tek eseridir. Bu yüzden de başyapıt sayılabilir. Birkaç günlük esnasında yazmıştır bu eseri ve hiçbir eserden faydalanmadan içinden geldiği gibi yazmıştır. Yazdıkları okunduğunda büyük bir birikiminin olduğu görünmektedir.
Gülmece türündeki eserde iki farklı tez üzerine yoğunlaşmıştır yazar. İlki gerçek bilgeliğin delilik olduğudur. Diğeri ise kendini bilge sanmak gerçek deliliktir.
"bakışlarımdan benim kim olduğum yeterince okunmuyormuş gibi; ya da birisi ille de benim Minerva ya da Bilgelik olduğumu iddia edecek olsa, tek bir bakışımla hemen susmayacakmış gibi; konuşmama bile gerek yok, yüzüm ruhumun gerçek aynasıdır"
Kitap "kimse seni övmüyorsa sen kendini öv"mantığıyla hareket ediyor. Bu arada deliliğin politikadan sanata aşktan ve evliliğe kadar her şeyde olduğunu söyler. Özellikle din kurumları ve din adamlarına bu çerçeve içinde bakıp onları acımasızca eleştirmesi dikkat çekici olarak mimlenebilir. Çünkü çağa göre değerlendirme yapılacak olursa bu eleştirinin bir delilik olduğu anlaşılabilir.
Deliliği konuşturma adı altında karşı geldiği şeylerin eleştirisini de yapan yazar bunu bazen güldürerek bazen de düşündürerek yapması onun yazarlığının ustalığından kaynaklanmaktadır.
Kitapta geçen yabancı(Latin) kelimelerin sıklığı bazen sıksa da ve ayrıca dipnotların boğucu havası bunaltsa da her okuyanın bir şey alabileceği bir kitaptır deliliğe övgü.
Kitabın uzun zamanlar okunmasının temel sebebi belki de eleştirdiği bağnazlık karşısında kendisini hiç sıkmadan ortaya attığı cümleleridir. Bilal CAN - 16.02.2011