... konulu sunumlar: "Daha iyi nasıl yazarım? Yard. Doç. Dr. Ahmet Benzer."— Sunum transkripti:
1
Daha iyi nasıl yazarım? Yard. Doç. Dr. Ahmet Benzer
2
Daha iyi nasıl yazarım? 1. Kural: Çok bilinen mecaz ya da benzetmeleri asla kullanmayın. 2. Kural: Asla kısa bir kelimeyle ifade edebileceğiniz bir şey için uzun bir kelime kullanmayın. 3. Kural: Bir kelimeyi cümleden çıkarmak mümkünse bunu yapın. 4. Kural: Etken cümle kurabileceğiniz yerlerde asla edilgen cümle kullanmayın. 5. Kural: Yazdığınız dilde karşılığı olduğu sürece asla yabancı, bilimsel bir kelime ya da terim kullanmayın. 6. Kural: Yanlış bir şey söylemeden önce bu kurallardan herhangi birini çiğneyin. 7. Kural: Doğru noktalamayı kullanarak.
3
Noktalama işaretleri Vurgu, ton ve duraklamaBilginin daha iyi anlaşılmasını sa ğ lama Nokta (.), virgül (,), noktalı virgül (;), kesme (‘) işaretleri soru işareti (?), ünlem (!), parantez (( )), köşeli parantez ([ ]), kısa (-) ya da uzun çizgi (—), iki nokta (:) tırnak işareti (“,’)
4
Nokta Cümlenin sonuna konur. Tırnak işareti içinde yer alan cümlenin sonuna da nokta konur ve sonrasında tırnak kapatılır ve devam eden kelimeler küçük harfle başlar: Kendi kendisine “Kalemimi almayı unuttum.” diye söylendi. Tırnaktan sonra devam eden bir kelime yoksa tırnak işaretinin sonuna bir nokta konur: Ercan tam olarak bana şunu söyledi: “Yarın gelirken bir tane de sana getirece ğ im.”.
5
1.2 Cümle parantez içinde olursa aynı tırnak işaretindeki gibi nokta ile bitirilir. Unutmamak gerekir ki parantez veya tırnak işaretinden sonra nokta konmalıdır. Bilgisayar (Tüketicilerin en çok tercih etti ğ i teknolojinin adıdır.) üretimde çok fazla kullanılıyor. Bilgisayar üretimde çok fazla kullanılıyor (Tüketicilerin en çok tercih etti ğ i teknolojinin adıdır.). Amerikan ve İ ngiliz İ ngilizcelerinde tırnak işaretlerinin kullanılışı farklılık göstermektedir. Amerikan İ ngilizcesinde nokta kapatma tırna ğ ının içinde yer alırken, İ ngiliz İ ngilizcesinde tırna ğ ın dışında yer almaktadır.
6
2. Tarih yazımında günü, ayı ve yılı ayırmak için nokta kullanılır: Bu kullanımlarda ay rakam yerine yazıyla yazılacaksa nokta kullanılmaz ve ay da büyük harfle yazılır: 13 Nisan 1999
7
3. Saat yazımlarında saat ile dakika arasında nokta kullanılmaktadır: 9.15 Ayrıca dakika gösterimi üst simge olarak da gösterilebilmektedir: Amerikan İ ngilizcesinde iki nokta (12:30), İ ngiliz İ ngilizcesinde ise nokta (2.34) tercih edilmektedir.
8
Burada önemli nokta saat yazımlarından sonra gelen ekin ayrımı ve ünlü uyumu kuralıdır. Şöyle ki; Akşam yeme ğ ine ’te geldiler. Aşa ğ ıdaki örnekte ise 00 biçimindeki dakika söylenmeyip sonrasında gelen ek, saate tabi olur ve yazımı ona göre yapılır: Akşam yeme ğ ine ’da geldiler.
9
4. Sayılar, binlik dilimlerine sa ğ dan başlanarak üçlü öbekler halinde nokta ile ayrılır: veya 4.1. Para ile ilgili ifadeler rakamla yazılırken ise yine paranın birlik dilimleri nokta ile ayrılır. Kuruş kısmı, ondalık dilimler ise virgülle ayrılır: ,32
10
4.2 Bir şeyin kaçıncı sırada oldu ğ unu söylemek için sayılara eklenen +ncI eki yerine nokta işareti kullanılır: 5’inci sınıf yerine 5. sınıf Unutmamak gerekir ki +ncI eki yerine kullanılan bu nokta işareti ve ba ğ lacıyla birlikte kullanılaca ğ ı zaman ba ğ laçtan ve kısa çizgiden önce nokta kullanılmaz: Kitabın 4 ve 5. bölümlerinde gerekli bilgiyi bulabilirsiniz yüzyıllarda yaşamıştır.
11
5. Bir yazının maddelerini gösteren rakamlardan sonra konulur; harflerden sonra ise konmaz: 2. Konuşma. 6. Başlıklar tamamlanmış bir cümle olsa da başlıkların sonuna nokta konmaz: Türkçe Ö ğ retiminde Kullanılan Ölçütler 7. Nokta işareti kısaltmaların sonuna konur: Dr. Giray
12
8. Nokta kendisinden önceki kelimeye bitişik yazılır. Kendisinden sonra ise bir harf boşluk bırakılır. Bunun tek istisnasını bilgisayar teknolojisindeki adres yazımları oluşturmaktadır. Özellikle internet adreslerinde; Dosya uzantısını yazarken; Dosya adı(.)dosya türü: ödev.doc
13
Virgül (,) 1. Virgül, tek kişi tarafından gerçekleştirilen birçok eylemi tek bir cümle içinde ba ğ lamaya yarar: Okula gittim, gezdim, geldim. 1.1 Burada dikkat edilmesi gereken husus öznenin bir olmasıdır; şayet özneler ortak olmazsa noktalı virgül kullanılır: Kel ölür, sırma saçlı olur; kör ölür, badem gözlü olur.
14
2. Öznelerden sonra kullanılarak anlam belirsizli ğ ini önler: Ayşe, doktora gitti. Doktor Ayşe mi yoksa doktor ile Ayşe ayrı kişiler mi? Bu ayrım virgül ile sa ğ lanır. Aslında doktora giden kişi Ayşe’dir.
15
3. Aynı yüklemin özneleri arasına virgül konur: Polis, manav, bakkal herkes toplanmış onları izliyordu. 4. Aynı yüklemin nesneleri arasına virgül konur: Gelmişimi, geçmişimi, tarihimi bütünüyle severim. 5. Aynı yüklemin tümleçleri arasına virgül konur: Okulda, işte, yolda hep seni düşüyordu. 6. Aynı adın sıfatları arasına virgül konur: Terbiyeli, akıllı, dürüst ve çalışkan bir insan. 7. Benzer ad tamlamaları arasına konur: Türkçenin güzelliklerini, dilin inceliklerini, konuşmanın keyfini bir kere tatması gerekir.
16
Tekrar eden ba ğ laçların öncesinde ve sonrasında ise hiçbir noktalama işareti kullanılmaz: Manavdan hem domates hem biber aldım.
17
8. Virgül, türü farklı ya da benzer örnekleri arka arkaya sıralarken kullanılır. Bu kullanım son örne ğ e kadar virgül ile devam eder. Son örnekte ise ve kelimesi tercih edilir. Okula ekmek, peynir, su ve zeytin götürdüm. Unutmamak gerekir ki sıralamada son virgülün yerine kullanılan ve ba ğ lacı öncesinde herhangi bir virgül yerine kullanıldı ğ ı zaman virgül işaretinin sıralama anlamı dışında gruplama göreviyle kullanılır: Elif, Ayşe ve Ömer ve Nilgün tatile çıktılar. Yukarıdaki cümlede Ayşe ve Ömer’in birlikte oldu ğ u ya da Ayşe, Ömer ve Nilgün’ün birlikte oldu ğ u Elif’in ayrı oldu ğ u anlamı da çıkabilir. Bu sebeple arka arkaya sıralanan örneklerde virgül yerine ve kelimesi yalnızca bir kere kullanılabilir. 9. Virgül bazen cümle içinde nefes alma imkânı sa ğ lamak amacıyla kullanılırken: Bütün gün durmaksızın çalışırken aklına babasının ameliyat oldu ğ u, bugün taburcu olaca ğ ı geldi.
18
Bazen bu nefes alma ihtiyacı virgül ile sa ğ lanan süreden biraz daha fazla gerekebilir. Bu durumda virgül yerine ve ba ğ lacı tercih edilir: Elif, Ayşe gitti. yerine Elif ve Ayşe gitti. denir. 10. Virgül işareti cümle içinde kısa bir bilgi verilirken kullanılır. Bunun için kısa çizgi kullanılabildi ğ i gibi virgül de kullanılabilir: Kitap, dün aldı ğ ım, çok güzeldi.
19
12. Seslenme ve hitap sözlerinden sonra virgül kullanılır: De ğ erli misafirler, hepinizi saygıyla selamlıyorum. 13. Ard arda gelen maddeleri sıralarken tek bir yüklem kullanmak için her bir maddeden sonra virgül kullanılır: Tarihin bilinmeyen yönleri, Farklı bakış açıları, Dilin incelikleri ile anlatılacaktır. 14. Para ifadelerinde Türk lirasını kuruştan ayırmak ve yüzde anlatımları için kullanılır: ,44 (otuz dört milyon dört yüz yirmi dört lira kırk dört kuruş) 15. Kesirleri ayırmak için kullanılır: 2,34
20
16. Virgül kendisinden önceki kelimeye bitişik olarak yazılıp kendisinden sonra bir harf boşluk bırakılır. Bu kural yalnızca para ile ifadelerin yazılışında geçerli de ğ ildir: 23,10 TL 17. Bazen de cümleye şart anlamını şart eki kullanmadan vermek için kullanılır: Okuldan geldi ğ in zaman, bana u ğ ra. 18. Onaylama kelimesinden sonra kullanılır: Evet, kalemi ben kırdım. 19. Konuşma çizgisinden önce virgül kullanılır: Okulun kapısına geldi. Ömer’e, - Notlar asıldı mı, dedi.
21
20. Zarf-fiillerden (-mAdAn, -Ip, -ArAk gibi), sıfat- fiillerden (-AcAK, -An, -Ar, -AsI, -dIK, -mAz, -mIş gibi) ve zarflardan; dilek-şart eki -sA, istek eki -A, edatlardan (göre, için, ile gibi) ve ba ğ laçlardan (ve, de gibi) sonra virgül kullanmaya gerek yoktur.: Gelirse, gideriz. (Yanlış) Gelirse gideriz. (Do ğ ru) Yukarıdaki bu genellemeler bazı durumlarda de ğ işebilir. Söz gelişi, ile ba ğ lacından sonra cümlede bir ara cümle geliyorsa ile’nin hemen sonrasında virgül yer alabilir: Okula Ayşe ile, amcasının kızı, geldi. 21. Virgülden önce bırakılmayıp sonrasında mutlaka bir harf boyu boşluk bırakılmalıdır.
22
Noktalı virgül (;) 1. Noktalı virgül, hüküm bildiren ve özneleri ortak olmayan cümleleri birbirinden ayırmak için kullanılır: At ölür meydan kalır; yi ğ it ölür şan kalır. 3. Nokta ile ayrılabilen çok yakın anlamlı iki cümle tek bir cümle yapılabilir: Tarih insana geçmişi hakkında bilgi verir; bilinç kazandırır. 4. Virgülle ayrılmış ögelerin birbirinden farklı oldu ğ u durumlarda kullanılır: Epey alışveriş yaptık: elma, armut; patlıcan, biber… Bu kuralların en önemli örnekleri atasözlerinde görmek mümkündür:
23
Acındırırsan arsız olur; acıktırırsan hırsız olur. Akıllı adam bildi ğ ini söylemez;salak adam söyledi ğ ini bilmez. 5. Özneleri ortak, ögelerinin arasında virgül bulunan iki cümle bir cümle olarak yazılaca ğ ında kullanılır: Karpuz, dış görünüşü yeşil renkte; iç görünüşü kırmızı renkte olan bir meyvedir. 6. Bununla birlikte, aynı zamanda gibi birtakım ba ğ laçların kullanılmadı ğ ı ve bu anlamları vermek istedi ğ imiz zamanlarda; Maç sonunda mutluydu; gururluydu. Maç sonunda mutluydu ve gururluydu. İ stedi ğ im gibi konuşuyorum; (bu yüzden) sevilmiyorum.
24
Yalnız çünkü, fakat gibi ba ğ laçlarda ise noktalı virgül bu ba ğ laçların anlamlarını aktaramaz ve bu durumda ba ğ laçları kullanmak mecburidir: Okullar tatil oldu; çünkü kar ya ğ dı. 7. Birisi öbürüne sebep olan iki cümle arasında kullanılır: Tatili kısa yaptık; para ve zaman yeterli de ğ ildi. 8. Noktalı virgülden, virgülü ayıran en önemli ayırt edici husus noktalı virgülün öncesinde ve sonrasında mutlaka tamamlanmış bir cümle gelmesidir: Sıcak havalardan hoşlanmam; so ğ uk havalardan da (Yanlış). Sıcak havalardan hoşlanmam, so ğ uk havalardan da. Noktalı virgül, virgülden daha uzun duraklamayı gerektirir.
25
9. Noktalı virgül bir kitabın alt başlıklarda kullanılabilirken genel başlıklarda ve makale başlıklarında cümlenin sonunda kullanılmaz; ancak cümlenin içinde yer alabilir: Türkçenin sırları; dil metinleri 10. Örnek verilecekse mesela, örne ğ in gibi kelimelerden sonra noktalı virgül kullanılır: Derslerinin hepsini çok seviyor. Örne ğ in; matematik ve fen onun için bir tutku. 11. Kendisinden önceki kelimeye bitişik; kendisinden sonraki kelimeden ise ayrı yazılır.
26
İ ki nokta (:) 1. İ ki nokta, bir cümle sonrasında açıklama ya da detaylı bilgi vermek gerekti ğ inde kullanılır. Bu genelden özele ya da ayrıntıya inerken kullanılır. Noktalı virgül anlamca ve yapıca iki cümleyi birbirine ba ğ larken iki nokta daha çok kendisinden sonra örnekler, açıklayıcı cümleler getirilirken kullanılır. Cümleleri birbirine ba ğ lama göreviyle kullanılmaz: 2.2 Kendisinden sonra örnek verilecekse kullanılır: Okula uygun kıyafetlerle gelin: kravat, temiz gömlek gibi. 3. Bir şey ile kısımlar veya çeşitleri arasına konur: İ nsan beş duyu organına sahiptir: tatma, dokunma…gibi.
27
4. İ nternette adres yazımlarında kullanılır: 5. Konuşma metinlerinde uzun çizgiyi yazıda belirtmedeki zorluktan dolayı iki nokta kullanılır: Ali: Alo. Ayşe: Efendim ben Ayşe. 6. Matematik işlemlerinde bölme işareti olarak kullanılır: 4:2= 2 7. Başkasının cümlesini aktarmak için kullanılır; eklendi ğ i kelimeye bitişik olarak yazılan iki nokta sonrasında bir harf boyu boşluk bırakılır.
28
İ ki noktanın ve noktalı virgülün karşılaştırılması İ ki noktalama işaretinin kullanım alanları farklı olsa da birçok defa birbirinin yerine kullanılırlar. Aşa ğ ıda iki işaret arasındaki ayrım yer almaktadır: Ahmet gitti. Elif geldi. Yukarıda iki farklı cümle ve iki farklı anlam söz konusudur. Ahmet gitti; Elif geldi. Bu örnekte ise noktalı virgül iki cümle arasında ba ğ lantı kurulmuştur. Buna göre muhtemelen Ahmet’in gitmesi ve Elif’in gelmesi arasında bir ba ğ lantı söz konusudur. Ahmet gitti: Elif geldi. Bu da Elif’in gelmesinin sebebinin Ahmet’in gitmesi oldu ğ unu verir. Elif gelmiştir; çünkü Ahmet gitmiştir. Noktalı virgül sonrasındaki cümle, öncesindeki cümlenin sebebini verir.
29
Cümleden sonra gelen örnekler madde halinde ise iki nokta; örnekler maddeler hâlinde olmayıp virgülle ayrılmışsa noktalı virgül kullanılır: Başvuruda istenilen belgeler şunlardır: Nüfus cüzdanı İ kametgâh belgesi İ ki nokta, sonrasında gelen özel bilgileri, ayrıntıları genel ifadeden ayırmak için kullanılır. Noktalı virgül ise ve, ya da, fakat tarafından ba ğ lantı kurulamayan iki cümleyi birbirine ba ğ lar.
30
Üç nokta (…) 1. Üç nokta, bir cümlenin okuyucu tarafından devam ettirilmesi amacıyla yarım bırakılan cümlenin sonuna konur: Üç arkadaş ormana yeni girmişlerdi ki karşılarında…. 2. Cümlenin geri kalanının okunmaması için kullanılır: Bolu’ya do ğ ru giderken yoldaki A… tesislerine girdik. 3. Ayıp karşılanan kelimelere metinde yer vermemek için kullanılır: O kilosuyla k… yerden kaldıramaz.
31
4. Örneklerin, benzerlerinin sıralanaca ğ ı durumlarda kullanılır: Avrupa Birli ğ inde Almanya, İ ngiltere, Fransa…bulunur. 5. Bazen de özellikle telefon görüşmelerinde suskunlu ğ u ifade etmek için kullanılır: ̶ Ödevlerini yaptın mı? ̶ … ̶ Ödevini yarın teslim etmelisin. 6. Üç nokta köşeli parantez içinde kullanılırsa metinde okunamayan bir yer oldu ğ u anlamına gelir: Tarihte bilinen en önemli çalışmalardan biri […].
32
7. Bir yerden alıntı yaparken iki veya daha fazla cümle söz konusu ve bu cümleler arasında alakasız birkaç cümlenin çıkarıldı ğ ı bilgisini vermek için kullanılır: Türk dilinin en önemli eserlerinden biridir. … Bununla birlikte farklı çalışmalar da yer almıştır. 8. Bazen de üç nokta ünlem işaretinin hemen sonrasında bir noktasını ünleme kaptırmış olarak kullanılır. Bu durumda eksik bırakılmış sevinç, şaşırma ve korku gibi duyguların ifade edilmesini sa ğ lar ve pekiştirme göreviyle de kullanılır: Buldum! Buldum!.. diye ba ğ ırıp durdu. 9. Üç nokta kendisinden önceki kelimeye bitişik olarak yazılır ve sonrasında bir harf boyu boşluk bırakılır.
33
Soru işareti (?) 1. Soru işareti, cümlede soru anlamının oldu ğ unu işaret eder: Annemler evde mi? 2. Bununla birlikte soru anlamını cümlede soru işareti vermez. Soru anlamını cümlede soru edatları verir. Bu edatlarda her zaman cümleye soru anlamı vermez. Örne ğ in, mi soru edatı her zaman soru anlamını vermek için kullanılmaz; bazen de pekiştirme yapmak için kullanılır ve bu kullanımda cümlenin sonunda soru işareti yer almaz: Güzel mi güzel bir gündü. 3. Cevabı kendi içinde olan soru cümlelerinin sonuna soru işareti konulmaz: Bunları yapacak olduktan sonra bu kadar u ğ raşmasına ne gerek vardı.
34
4. Bir şey istemek için kullanılır ve genellikle bu kullanım bir kibarlık göstergesidir. Aslında bir soru söz konusu olmayıp cümlenin sonunda soruyla karışık bir istek oldu ğ u için soru işareti bulunur: Bir fincan kahve ver. yerine Bir fincan kahve alabilir miyim? cümlesi daha kibar bir kullanımdır. 5. Bazen de bir şey ‘teklif etme’ anlamında kullanılır: Çay alır mısınız? (teklif)
35
6. Dolaysız aktarmalarda konuşmacı soru ifade eden sözcükleri birebir aktarırsa bu cümlenin sonunda kullanılır: Giray ö ğ retmenine “Cetvel getirmemiz gerekir mi?” diye sordu. 7. Dolaylı aktarmalarda konuşmacının kelimeleri birebir aktarması gerekmedi ğ i durumlarda soru işaretini kullanmaya gerek yoktur: Giray ö ğ retmenine cetvel getirmemiz gerekir mi diye sordu. 8. Sayıların sonuna eklenerek tarih ya da rakamlar hakkında kesin bilgiye sahip olunmadı ğ ı veya bilgiden emin olunmadı ğ ı anlamını verir. Bunun için şüphe duyulan bilgiyi ifade etmek için kelimenin hemen yanına parantez içerisinde kullanılır: Yunus Emre 1240(?) yılında do ğ muştur. Bazen de bu parantez içerisinden çıkartılır: Yunus Emre (1240?-1320) Türk halk edebiyatının öncülerindendir.
36
8.1 Şüphe bazen de bir cümlenin bütününe yönelik olabilir: Dünyanın en güzeli oymuş (?) 9. Birbiri ardınca soru cümleciklerinde soru işareti cümlenin en sonuna konur: Okula bardak mı yoksa kavanoz mu getirece ğ iz? 10. Karşılıklı konuşma metinlerinde ya da mesajlaşmalarda şaşkınlık ifade etmek için soru işareti kullanılır: ̶ Benimle evlenir misin? ̶ ? 11. Soru işareti kendisinden önceki kelimeye bitişik yazılırken kendisinden sonra ise bir boşluk bırakılır.
37
Ünlem işareti (!) 1. Ünlem işareti cümleye ‘şaşma, sevinme, üzülme, kızma, alay etme, bunalma, korkma, küçümseme, yalvarma, abartma’ anlamlarını vermek için kullanılır. Özellikle de yüksek sesle ifade edilen ani ve güçlü duyguları yazıya aktarmaya yarar. Bu da bir nevi sözlü dildeki beden hareketlerinin yazıya yansıtılmasıdır: Aaaaaa! Ohhhhhhhh! Tatlı hayat! Ya ğ mur ya ğ ıyor!
38
2. Normalde seslenme ve hitaplardan sonra virgül konulurken bu seslenme ve hitaplar coşkulu ve heyecanlı bir şekilde gerçekleşiyorsa ünlem konulur: Arkadaşlar! Hepinizi Ayşe ö ğ retmen ça ğ ırıyor. 3. Ünlem işareti soru zamirleriyle birlikte soru anlamının dışında bir duyguyu ifade etmek için kullanılır: Ne güzel bir gün! Bu tür cümlelerde bir hüküm söz konusu de ğ ildir. Bazı zamanlarda da beklenilmeyen bir şeyle karşılaşılınca kullanılır: Çantasını bulabilmek için günlerce u ğ raştı ve en sonunda da buldu. Çantanın içi ise bomboştu!
39
4.1 Alay etme anlamında ünlem işareti bazen tek başına bazen de parantez içinde verilir. Bu kullanımda öncesinde ve sonrasında boşluk bırakılmaz: Sınıfın en çalışkanı (!) bize do ğ ru geliyor. 5. Ünlem işareti bazen dikkat anlamında kullanılır. Bunun için de bir tane yerine önem derecesine göre birden daha fazla ünlem kullanılabilir: İ nşaata girmek tehlikeli ve yasaktır!! 6. Kısaltma vs. gibi özel bir durum söz konusu de ğ ilse ünlemden sonra virgül işareti gelebilir. “Ne söylüyorsun!, Ne yapıyorsun?” dedi bana. 7. Ünlem işareti kendisinden önceki kelimeye bitişik yazılıp kendisinden sonra bir harf boşluk bırakılır.
40
Kısa çizgi (-) 1. Kısa çizgi Türkçede satır sonuna sı ğ mayan kelimeleri bölmek için kullanılır. Bu kullanım satır sonundaki yazılı metini okumadaki zorluktan ve özellikle günümüzde bilgisayar teknolojisinin kullanımı ile azalmıştır. 2. Bununla birlikte kısa çizgi, yaygın olmamakla birlikte bazen birleşik kelimelerin yazımında kullanılır: sıfat-fiil Türkçe Hint-Avrupa dil ailesine dahil de ğ ildir.
41
Bu kullanım biçimi ise Türkçeye İ ngilizceden geçmiştir. İ ngilizcede aşırı uzun kelimelerdeki okuma güçlü ğ ünü aşmak ve olabilecek belirsizli ğ i gidermek için tercih edilmektedir. Türkçede ise ayrı yazılacak birleşik kelimeler birbirlerine kısa çizgi ile ba ğ lanmaktadır. Son dönemlerde ise bu kullanım ikinci bir soyadı taşıyan kadın adlarında kullanılmaktadır: ERGUVANLI-TAYLAN 3. Kısa çizgi ayrıca fiilin kök veya gövdesine eklenerek kelimenin fiil oldu ğ unu belirtmek için dil biliminde kullanılır. gel- (“Gel kelimesi bir fiil köküdür.” demektir.). 4. Kelimedeki hecelerin bölümlenmesinde kısa çizgi kullanılır: ka-lem-ler
42
5. Vurgu için kullanılır: Sana tekrar söylüyorum gel-me-ye-ce- ğ im. 6. İ ki rakam arasında yer alarak ‘ortalama’ anlamını vermek: 3-5 kişi okulun bahçeside toplandı. 7. ‘Arasında’ anlamında kullanılan çizgi aslında uzun çizgidir; ama bilgisayarda gösterilemedi ğ i için bunun yerine kısa çizgi tercih edilmektedir. İ stanbul’un sıcaklı ğ ı derecelerde seyretmektedir. İ stanbul’un sıcaklı ğ ı 22 ile 26 dereceleri arasında seyretmektedir. Benzer biçimde; İ stanbul-Londra arası 5 saate düştü. İ stanbul ile Londra arası 5 saate düştü.
43
8. Süre bilgisi vermek için kullanılır: e ğ itim döneminde bütün ö ğ rencilere başarılar dilerim. 9. Eşleştirme yapmak, karşıtlık veya yakınlık kurmak gibi sebeplerle kullanılır: Beşiktaş-Fenerbahçe maçı 6-1 bitti. Yukarıdaki cümlede hem futbol takımları hem de aldıkları sonuçlar eşleştirilmiştir. 10. Eksi işareti olarak kullanılır: Hava -5 derece olacakmış.
44
11. Matematikte çıkarma işareti olarak kullanılır: 5-3= 2 12. Silah, yol, araç adlarının yazımında kullanılır: E-5 karayolu, F-16 savaş uça ğ ı 13. Arapça ve Farsça tamlamalarda iki kelimenin birleşik oldu ğ unu göstermek için kullanılır: Nazar-ı itibare almak. 14. Kısa çizginin önünde ve arkasında boşluk bırakılmaz.
45
Uzun çizgi (—) 1. Uzun çizgi karşılıklı konuşmalarda kişilerin adlarının yerine kullanılır: — “Ben de aynı fikirdeyim.” dedi. — Ama onunla aynı fikirde olmamalıydı. 3. Klavye üzerinde uzun çizgiyi bulmak zordur. Bu sebeple aslında uzun çizgi ile gösterilecek birçok bilgi için kısa çizgi ya da iki nokta kullanılır: Ali - Alo. Ayşe - Efendim ben Ayşe. ya da Ali: Alo. Ayşe: Efendim ben Ayşe. 4. Uzun çizgi satır başında yer alır ve sonrasında bir boşluk bırakılır: Öyle uzun uzun konuştu.
46
E ğ ik çizgi (/) 1. Seçenekleri ayırmada ‘ve’ anlamında kullanılır: Kız/erkek herkes dışarıya çıksın. Bu kullanım yazı dilinde yer almakla birlikte bunun konuşma dilinde ifadesi zordur. Bunun yerine; Kız veya erkek herkes dışarıya çıksın. cümlesi kurulur. 2. Dil bilgisinde eklerin farklı seslerde yazılışını belirtmek için kullanılır: a/e, ı/i 3. Matematik işlemlerinde bölme işareti olarak kullanılır: 45/3= 15
47
4. Genel a ğ adresleri için kullanılır: 5. Oran göstermek için kullanılır: 1/4 oranında şeker konulur. 6. Kısa çizgiye benzer biçimde ‘arasında’ anlamını vermek için kullanılır. 2008/09 döneminde birinci oldu. Buradaki önemli nokta ise ikinci kısımdaki kısaltmanın kısa çizgide yapılmayaca ğ ıdır: döneminde birinci oldu. (Do ğ ru) döneminde birinci oldu. (Yanlış)
48
7. Tarih yazımlarında kullanılır: 23/3/2010 8. İ ki kullanımdan biri olabilir anlamında kullanılabilir: Türkçe ve/veya İ ngilizce’de özne cümlede tek başına kullanılabilir. 9. Adres yazarken apartman numarası ile daire numarası arasına ve semt ile şehir arasına konur: 23/3 Kadıköy/ İ stanbul 10. Şiirin alt alta gelen satırlarını yan yana yazmak için kullanılır ve normalde e ğ ik çizginin önünde ve arkasında boşluk bırakılmazken şiirlerde boşluk bırakılır: Neylersin ölüm herkesin başında, / Uyudun uyanamadın olacak. / Kim bilir nerde, nasıl, kaç yaşında / Bir namazlık saltanatın olacak, / Taht misâli o musalla taşında
49
Tırnak işareti (“”, ‘’) Tırnak işareti çift tırnak (“) ve tek tırnak (’) olmak üzere ikiye ayrılır. Yabancı dillerde tek ve çift tırnak arasında iste ğ e ba ğ lı bir tercih söz konusu iken Türkçede iki işaretin kullanım alanı birbirinden farklıdır. Bununla birlikte çok sık olarak birbirinin yerine kullanıldıkları da görülür.
50
Çift tırnak (“”) 1. Başkasına ait cümleler aktarılırken çift tırnak kullanılır: Ö ğ retmen: “Okula önlüksüz gelmeyin.” dedi. Burada dikkat edilmesi gereken husus, cümle bitti ğ i zaman çift tırnak işaretinden önce nokta ya da cümleyi bitirici herhangi bir işaretin kullanılmasıdır. Bu kural cümle sonrasında herhangi bir kelime gelmese bile uygulanmalı ve tırnak işaretinden sonra tekrar cümle bitirici bir işaret konmalıdır: Sorunlu ö ğ renciye müdürün cevabı oldukça kısaydı: “Okula gelme.”. Talat TEK İ N’e göre “Türkçenin bilinen en eski yazıtları Orhun Abideleri’dir.”. Çift tırnak içinde bilgi verildikten sonra cümleye kalındı ğ ı yerden küçük harfle devam edilir: “Kitabını evde unuttu.” cümlesi dil bilgisi bakımından do ğ ru bir kullanımdır.
51
Bunun için çift tırnak içindeki alıntılar büyük harfle başlar ve cümle bitiricisi bir işaret ile bitirilir. Arkadaşına gezmeye gidelim mi dedi. (Yanlış) Arkadaşına, gezmeye gidelim mi dedi. (Yanlış) Arkadaşına gezmeye gidelim mi, dedi. (Yanlış) Arkadaşına “Gezmeye gidelim mi” dedi. (Yanlış) Arkadaşına “Gezmeye gidelim mi?” dedi. (Do ğ ru) Yukarıdaki cümlede bir başkasına ait olan bir cümle aktarılmaktadır.
52
2. Çift tırnak, uzun çizginin bilgisayarda yer almaması ve kısa çizginin de zayıf görüntüsü sebebiyle diyaloglarda tercih edilmektedir: “Nerdesin?” diye sordu. “Evdeyim.” dedi. 3. Çift tırnak içinde yer alan kelimelerin italik ya da koyu yazılmasına gerek yoktur. Çift tırnak vurgulama amacıyla da kullanılır: Dil, küçük yaşlardaki çocukların “sinir sistemlerinde” önemli gelişmelerin gerçekleşmesinde önemlidir.
53
4. Ayrıca çift tırnak işareti Türkçede denden işareti olarak bilinen aynı kelimenin ya da sayının alt alta tekrarlanmasıyla oluşacak zaman ve emek kaybını önlemek üzere ‘üstteki bilginin aynısıdır’ anlamını vermektedir: Halil CeylanGeçti. Bülent Korkmaz “ Tahir ZülfeKaldı.
54
Tek tırnak (‘) 1. Tek tırnak Türkçede daha çok, bir şeyin anlamı hakkında bilgi verilirken tercih edilir: Bo ğ alar için kırmızı ‘tehlike’ anlamına gelir. 2. E ğ ik yazılan bir cümlede vurguyu gösterebilmek için tek tırnak işareti kullanılır: Dilciler bazen teknik bir terim olan ‘dönüşüm’ kelimesini tercih ediyorlar. 4. Hakkında konuşulan kelime vurgulanmak istenirse tek tırnak kullanılaca ğ ı gibi kelime e ğ ik de yazılabilir. Dilciler bazen teknik bir terim olan dönüşüm kelimesini tercih ediyorlar.
55
Çift ve tek tırnak işaretinin karşılaştırılması 1. Çitf tırnak ile tek tırna ğ ın birlikte kullanılması gerekirse çift tırnak dışarıda tek tırnak içeride kullanılır: Ali “Dükkandaki bütün eşyaları özellikle şamdamları ‘üzerine mum yerleştirilen destek’ yanına al.” dedi. 2. Ayrıca tek tırnak dakikayı gösterirken, çift tırnak saniyeyi gösterir: 2’ 5” (iki dakika beş saniye). 3. Çift tırnak işareti birebir cümle aktarımlarında kullanılırken kelime ya da kelime grubu aktarmalarında tek tırnak kullanılır. 4. Çift ve tek tırna ğ ın öncesinde ve sonrasında bir boşluk bırakılır. Ancak sonrasında bir noktalama işareti gelecekse bir boşluk bırakılmaz.
56
Kesme işareti (‘) 1. Özel adlara eklenen ekleri ayırmak için ayrılır: Bülent’e bir çanta bıraktılar. 1.1. Bununla birlikte özel adlara gelen sevgi ve yakınlık bildiren ekler ile aile ve topluluk bildiren ekler kesme işareti ile ayrılmaz: Bülentçi ğ im Ayşeler, teyzemgiller 2. Okunuşları ve yazılışları birbirine benzeyen kelimelerin yazımını karıştırmamak için kullanılır: Deniz’e gittiler.
57
3. Anlam ayrımını vurgulamak için kullanılır: Ben’imi yanlışlıkla kopardım. 4. Sayılara gelen ekleri ayırmak için kullanılır: Dünyanın kayısı ihtiyacının % 85’ini Malatya şehri karşılamaktadır. 5. Devlet, din, mahalle, semt, göl, deniz, bölge, ilçe, il adlarına gelen ekler kesme işareti ile ayrılır: Manisa’nın Alaşehir ilçesi üzümleri ile meşhurdur.
58
6. Dil adlarına gelen ekler kesme işareti ayrılmazken, millet adlarına gelen ekler birbirinden ayrılır: Türkçede, Türk’üm, İ ngiliz’in kahvaltısı 7. Unvanlardan, kurum ve şirket adlarından sonra gelen ekler kesme işareti ile ayrılmaz: Başkanlı ğ ınca, müdürlü ğ ünce, bakanlı ğ ınca, dekanlı ğ ına, kuruluna,.. 8. Kısaltmalara gelen ekleri ayırmak için kullanılır: TSK’ya yeni atamalar yapıldı. 9. Düşen heceyi göstermek için kullanılır: N’eyleyim sensiz bur dünyada…
59
10. Parantez içerisindeki bir bilgi aktarımının hemen sonrasında kesme işareti kullanılması gerekirse bu işaret paranteze bitişik yazılır: Ömer (geçen seneki ö ğ rencim)’in başına bir trafik kazası gelmiş. 11. Kesme işaretinden sonra öbür noktalama işaretlerinden farklı olarak boşluk bırakılmaz.
60
Parantez (()) 1. İ şaretin en önemli görevi cümle içinde kapalılı ğ ı gidermek okuyucuya ek bilgi vermektir. Bu da üç biçimde ortaya çıkar. Birincisi cümle içinde açıklanan kelimenin karşılı ğ ını vermek için kullanılır: Okula yeni bir kara tahta (yazı tahtası) geldi. 1.1 İ kinci olarak, kapalılı ğ ı gidermek ve karışıklı ğ a yol açmamak için ek bilgi verirken kullanılır: Sultan Selim Han (Hangi Sultan Selim Han? Fatih’in torunu) tahta geçti. 1.2 Dikkat çekmek veya açıklayıcı bilgi vermek için kullanılır: İ stanbul (13 milyon nüfuslu) şehri yabancılar tarafından Türkiye’nin başkenti sanılır.
61
2. İ fadeye alay, küçümseme kazandırmak için parantez içinde ünlem işareti kullanılır: Kendisi okulun en zeki ö ğ rencisiymiş (!). 3. Madde başlarını metinden ayırmak için kullanılır. Bu ayrımda kullanılan madde başı bir harfse parantez kullanılır. Bu madde başı e ğ er sayı ise o zaman parantez yerine nokta tercih edilir: Bir tane kalem. 3. Parantez içindeki bilgi cümle ise aynı çift tırnak işaretinde oldu ğ u gibi büyük harfle başlayıp bir cümle bitiricisi ile bitirilir: Okullar 29 Ekimde (Bu Fatih Sultan Mehmet’in İ stanbul’u feth etti ğ i tarihtir.) tatil edilir. Bir bilgiyi vurgulamak için bazen e ğ ik yazarız (E ğ ik yazıyı bir İ talyan bulmuştur.).
62
5. Parantez örnek verme amaçlı da kullanılır: Temel dil becerileri (dinleme, okuma, konuşma ve yazma gibi) hangi ders olursa olsun bilginin ö ğ renilmesinde ve ö ğ retilmesinde vazgeçilmez unsurlardır. 6. Bir cümlenin yazarı hakkında bilgiler parantez içerisinde verilir: Gel ne olursan ol, yine gel (Mevlana)! 7. Bir yerden alınan bilgiler aktarılırken bilginin sahibinin soyadı, eserin basım yılı ve alıntılanan bilginin kitaptaki sayfa numarası parantez içeresinde verilir: Orhun Abideleri Türkçenin bilinen ilk yazılı eseridir (Ergin 1956: 23). 8. Bazen yabancı bir kelimenin farklı yazımlarını göstermek için tercih edilir: Osmanlı (Ottoman) 630 yıl dünyada hükümranlık sürmüştür.
63
8.1 Kelimenin aslını veya telaffuzunu göstermek için kullanılır: Vaşintın (Washington) Amerika Birleşik Devletlerinin başkentidir. Washington (Vaşintın) Amerika Birleşik Devletlerinin başkentidir. 9. Tiyatro eserlerinde söze dahil olmayan; ama sözü söyleyenin tavırlarını belirten bilgiler parantez içeresinde yer alır: Türkan (korkarak) “Annemler nerede?” dedi. 10. Dini ifadelerde saygı belirten kelimelerde kullanılır: Allah (C. C.)
64
11. Yazı dilinde parantez içine alınan kısımlar sesli okumada okunmaz. Yalnızca bilgi olarak yer alır. Türkiye’nin başkenti Ankara (13 Ekim 1923 yılında olmuştur.)’dır. Yukarıdaki cümlede yer alan parantez içindeki bilgi sesli okumada ancak gerekli görülürse okunur; yoksa metin parantez içindeki bilgi yokmuş gibi okunur. 12. Parantez içindeki bilgi müstakil bir cümle de ğ ilse her hangi bir noktalama işaretine gerek yoktur; ancak parantez içindeki bilgi yargı bildirmeyen kelimeler toplulu ğ u de ğ il de müstakil bir cümle ise gerekli olan noktalama işareti parantez işaretinden önce kullanılır: Dil (Dil biliminin çalışma konusunu yaşayan diller oluşturur.) canlı ve cansız olarak ikiye ayrılır.
65
13. Bazen bir kelime ile eki arasına parantez işareti girebilir. Bu durumda kelime özel kelime ise eki parantezden sonra kesme işareti ile ayrılarak yazılır; özel kelime de ğ ilse kesme işareti kullanılmaksızın parantezden sonra boşluk bırakılmadan kelimeye eklenen ek yazılır: Türk tabibler birli ğ i (TBB)’nin 1934 yılındaki çalışmalarına Bülent UR’da katılmıştır. Tarihin en önemli buluş (X)larından birini de … yapmıştır. 14. Parantez işareti kendisinden önceki kelimeye bitişmeden ayrı olarak yazılır ve sonrasında da bir boşluk bırakılarak yazılır: Türk Tabipler Birli ğ i (TBB) 1934 yılında kuruldu.
66
Köşeli parantez ([]) 1. Köşeli parantezin iki kullanım alanı vardır. Birincisi bir alıntıda e ğ er alıntıya ek bir şey ya da şeyler ekleniyorsa bu bilginin size ait oldu ğ unu göstermek için bu eklemeler köşeli parantez içinde verilir: Ülkemizin [Türkiye Cumhuriyeti] en kalabalık şehri İ stanbul’dur. Mimar Sinan’ın Türk mimarisin[in] gelişmesinde büyük katkısı olmuştur. Yukarıdaki örneklerin ilkinde ‘ülkemiz’ kelimesi ile ‘Türkiye Cumhuriyeti’nin kastedildi ğ ini ikinci örnekte de eksik bir ekin var oldu ğ u bunun da sonradan eklendi ğ i belirtilmiştir. 2. Parantez içinde bir bilgi verilirken ardı sıra bir bilginin daha parantez içinde verilme gere ğ i ortaya çıktı ğ ında köşeli parantez kullanılır: İ stanbul (bilinen [Avrupa’da] en güzel şehir) 2010 kültür başkenti olacak.
67
3. Köşeli parantez ile parantezin birlikte kullanımlarında bazı önemli ayrımlar vardır. Bunlardan birincisi parantez cümleden çıkarıldı ğ ında cümlenin anlamında bir de ğ işme olmaz; lâkin köşeli parantez cümleden çıkarıldı ğ ında anlamda de ğ işme olabilir: Andry Titze (Dil profesörü)’nin Türk dili üzerine çok önemli eserleri vardır. Andry Titze (Dil profesörü)’nin [Türk dili üzerine] çok önemli eserleri vardır. 3.1 Di ğ er bir ayrım ise köşeli parantez ile genellikle ayrıntıların verilmesidir: Yavuz Sultan Selim [xx] babasından sonra tahta çıkmıştır. 4. Köşeli parantezin metin içinde yazılımı paranteze benzer olup öncesinde ve sonrasında boşluk bırakılır.
68
Büyük ve küçük harfler Büyük harf kullanımı do ğ rudan noktalama ile ilgili olmamakla birlikte bu kullanım do ğ ru noktalamanın oluşmasında önemli bir unsurdur. 1. Cümle büyük harfle başlar. Kalemim kırıldı. 2. Cümle parantez ve tırnak içerisinde olsa da cümle iki noktadan sonra gelse de her zaman büyük harfle başlar. Okulun ( İ lk defa 2005 yılında e ğ itime başladı.) en iyi ö ğ rencisi Marmara Üniversitesini kazandı. 3. Şiir dizeleri cümle niteli ğ inde olmasa da genellikle büyük harfle başlar: Şüheda gövdesi, bir baksana da ğ lar taşlar... O, rûkü olmasa, dünyada e ğ ilmez başlar, Vurulmuş temiz alnından uzanmış yatıyor; (M. Akif)
69
4. Dil adları her zaman büyük harfle yazılır; ama bu kullanımı öbür kullanımlardan ayıran bir özellik vardır. Dil adlarına gelen ekler öbür kullanımlardaki gibi kesme işareti ile ayrılmaz: Türkçemizde. 5. Özel adlar, kurum, şirket ve kurul adları büyük harfle yazılırken; Ayşe, Milliyet Gazetesi, Türk E ğ itim Vakfı, Sabancı Holding, Türk Dil Kurumu… 5.1 Soyadlar, tamamen büyük harfle yazılır. PEHL İ VANLAR 5.2 Bir şeyin adı, bu film, kitap, müzik adı olabilir, her zaman büyük harfle başlar. Tarkan’ın yeni kasetinin adı Yalnızlık.
70
6. İ ngilizcede zamir belli bir kişiye göndermede bulunuyorsa büyük harfle başlar. Bu belirlilik söz konusu de ğ ilse aynı kelime küçük harfle yazılır. Türkçede ise zamirler her zaman için küçük harfle yazılır. Eser 200 sayfadan oluşmaktadır. Bu Eser’in oluşmasında eme ğ i geçen herkese teşekkür ederim. (Yanlış) Eser 200 sayfadan oluşmaktadır. Bu eserin oluşmasında eme ğ i geçen herkese teşekkür ederim. (Do ğ ru) 7. Özel adların öncesine ve sonrasına eklenen unvan ve lakaplar büyük harfle yazılır: Prof. Dr. Mustafa KAÇAL İ N, Doktor Giray,
71
8. Akrabalık bildiren kelimeler Türkçede addan sonra gelir ve küçük harfle yazılır: Fadime hala.. 9. Akrabalık adları addan önce gelirse bu sefer akrabalık bildirimi lakap yerine geçer ve büyük harfle yazılır: Nene hatun, Dayı Recep.. 10. Dini terimler ve adlandırmalar büyük harfle başlar. Müslüman, Yahudi.. 11. Rakamın sonrasında gelen kelime büyük harfle yazılmaz: 1999 senesinde 5. sınıfta okuyordum.
72
12. Cümle içerisindeki aylar küçük harfle yazılır; ancak ay içerisindeki belli bir gün bildirimiyle birlikte kullanılıyorsa büyük harfle yazılır: 23 Martta geldi. Resim kursu a ğ ustos ayında bitiyor. Mevsim adları da büyük harfle yazılmaz: Annem ve babamla yazın tatile çıkaca ğ ız. 13. İ ki noktadan sonra gelen cümleler büyük harfle başlar: Bazen kalem kılıç kadar keskin olabilir: Bunun örne ğ ini en son geçen yıl gördük. 14. Özel günler büyük harfle yazılır. Bu kullanımda da kelimeye gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz. Ramazanda 30 gün oruç tutarız.
73
15. Başlı ğ ı oluşturan kelimelerin sayısı üçe kadarsa bu kelimelerin hepsi büyük harfle yazılabilir. Genel olarak başlı ğ ı oluşturan kelimelerin yazımında yalnızca ilk harf büyük harfle yazılır öbürleri ise küçük harfle yazılır: Büyük ve Küçük Ünlü Uyumu 16. Unutmamak gerekir ki büyük harfler hiçbir zaman vurgulamak amaçlı kullanılamaz. Bu eser ED İ RNE’de yapıldı. Bu kullanım ancak önemli uyarı durumunda kullanılır: Kavşa ğ a gelince DUR işaretine uymayı unutma.
74
Kısaltma 1. Kısaltma, bir cümleci ğ i ya da bir kelimeyi bir iki harfe indirerek yazmaktır. Örne ğ in; Profesör Selahattin yerine Prof. Selahattin kullanımını yapmak. Bununla birlikte gereksiz kısaltmalar resmi yazılarda çok da fazla tercih edilmez. 2. Kısaltmalar, bir kurum, kuruluş ya da bir bölüm adı ise harflerin hepsi büyük harfle yazılır ve hiçbir harften sonra nokta konmaz. TDK gibi. Öbür kısaltmalarda büyük küçük harf ayrımı kısaltmanın cümledeki yerine göre de ğ işir. 3. Yazı dilinde kullanılan kısaltma konuşma dilinde söylenmez: Pazardan 2 kg. elma aldım. yerine Pazardan 2 kilo elma aldım denir.
75
E ğ ik yazma E ğ ik yazma kullanımı yaygın olarak vurgulama yapmak için tercih edilir: O yalnızca benden nefret eder. 2. Örnekleri belirtmek için e ğ ik yazılır: Türkiye’nin birçok önemli şehri vardır. Örne ğ in; İ stanbul, Ankara, Antalya gibi. 3. Eser ve dergi adları e ğ ik yazılır: Yazarın son makelesi Türk dili dergisi’nde yayınlanmıştır. 4. Unutmamak gerekir ki parantez içerisinde bir kelime veriliyorsa bu kelimenin italik yazılmaması gerekir: *Çeviri yazı (transkripsiyon) dizgesi metnin anlaşılmasında çok önemlidir. Bu yazı türünün adı italik yazı olarak da bilinmektedirr. Bunun sebebi ilk defa 1501 yılında bir İ talyan yazıcı tarafından kullanıldı ğ ı için bu adı almıştır (Partridge 2005: 121).
76
Koyu yazma 1. Koyu yazma kitaplarda ya da makalelerde başlık yazımında tercih edilir. Çeşitli tabloların, grafiklerin ve örneklerin başlıklarını da koyu harf ile yazılabilir: Türk dili tarihi 2. Bazı kullanımlarda ise vurguyu ve ayırt edicili ğ i ifade etmek için kelime hem koyu hem de e ğ ik yazılabilir: Okuldan eve gelirken çantasını, ceketini bir de masasını getirmiş.
77
Sayılar, kesirler ve tarihler 1. Türkçede birden ona kadarki sayılar rakam olarak adlandırılır ve bu rakamlar yazı dilinde harfle gösterilir: Bakkaldan beş tane yumurta aldım. 2. On rakamının üzerindeki de ğ erler ise sayı olarak adlandırılır ve bu sayılar sayı de ğ eri ile gösterilir. Okula 20 tane yeni masa geldi. 3. Bu sayıların harf ile yazımında ise her bir kelime ayrı olarak yazılır. Babam bana iki bin yüz altmış altı lira para verdi.
78
3.1 Bu kullanımın tek istisnası senet gibi resmi evraklarda dolandırıcılık olmaması için kelimelerin bitişik yazılmasıdır: İ kiyüzbinaltmışaltı lira borç edinmiştir. 4. Büyük sayıların yazımında yüzlük haneler ile kuruş ayrımında nokta de ğ il virgül kullanılır. 200,00 lira borcu var. 4.1 Dört ve dörtten çok sayılar sondan itibaren üçerli öbeklere nokta ile ayrılarak yazılır: 5. Kesirler ise ya e ğ ik çizgiyle ya da kesme işaretiyle gösterilip sonrasında gelen ekler tekrar kesme işaretiyle ayrılır: Elmanın 3/4’ünü yedim. Elmanın 3’te 4’ünü yedim.
79
6. Sıra sayılarının yazımında yazının dışında rakamlar kullanılırken nokta işareti kullanılır: Beşinci bölüm 5. bölüm 7. Tarihlerin yazımında ise İ ngilizler gün ay yıl (13 Mart 2009) biçimini kullanırken, Amerikalılar ay gün yıl (Mart 13, 2009) biçiminde bir kullanım sergilerler. Türkler ise yıl ay gün (2009 Mart 13) kullanımını tarih boyunca tercih etmişlerdir. Buradaki mantık ise büyükten küçü ğ e bilinenden bilinmeyene gidiştir. Günümüzde ise İ ngiliz biçimi tercih edilmektedir.