Efsanelere konu olan canavarlar aslında gerçek miydi? Bu efsanelerin çıkış kaynakları nelerdi? Mitolojik canavarların yanlış anlaşılması.
Tarih, atalarımızı dehşete düşüren canavarların hikayeleriyle doludur. Her kültür, insanlara saldıran, hatta öldüren bir tür canavarlar veya yaratıklar hakkında hikayelere sahiptir. Bu hikayelerin birçoğu, Facebook’taki şehir efsaneleri ve sahte haberler gibi bir uyarı şekli olarak aktarıldı.
Ama canavarlar gerçek değil, değil mi? Bunların hiçbirinin var olduğu kanıtlanmadı ve zaman ve bilim ilerledikçe, efsanevi canavarlar, hiçbir sıkıntısı yok gibi görünen gerçek insan canavarlar lehine büyük ölçüde göz ardı edildi.
Peki bu canavar efsaneleri nereden geldi? Tabii ki, bazıları tamamen mecazi idi, daha banal tehlikeler hakkında uyarılar vermekti. Ancak araştırmacıların, anlamaya başlamadan önce çok daha korkutucu görünen gerçek şeylere dayanmış olabileceğini keşfettiği en azından bazı efsanevi canavarlar var.
Hidralar Gerçek Çok Başlı Yılanlara Dayanıyor Olabilir
Yunan mitolojisinde, Lernaean (Hydra) Hidra, Zeus’un oğlu Heracles tarafından karşı karşıya gelen çok başlı bir yılan canavarıydı. Hidra sadece korkutucu olmakla kalmadı, aynı zamanda Herakles de yenmenin çok zor olduğunu gördü çünkü hidra’nın kafalarından her biri hızla geri dönüyordu. Herakles’in yeğeni ve ara sıra yardımcı olan Iolaus, Herakles’in nihayet canavarı öldürebilmesi için hidra başının kesilmesinden sonra yakma fikri yoktu.
Antik Yunanistan’da 50 başlı yılan hayvanı olmasa da (umarım), bir hidra kavramı çok daha az fantastik ama yine de oldukça dikkat çekici bir şeye dayanmış olabilir. Sıradan yılanlar tüm dünyada yaygındır ve diğer birçok hayvan gibi, zaman zaman polisefali olarak bilinen bir durumdan muzdarip olabilirler, burada yılan iki veya üç kafaya sahip olabilir, ancak potansiyel olarak tamamen sağlıklı olabilir.
Polisefali yılanlar (veya diğer hayvanlar) çok nadir olmakla birlikte, bir efsaneye dönüşmesi için sadece bir veya iki örnek yeterlidir. BBC’ye göre, modern biyologlar polisefali yılanları hidra efsanesi için çok muhtemel bir kaynak olarak görüyorlar. Sürüngenler arasındaki rejenerasyon da duyulmamış değil, bu da kafalarının da büyüdüğü detayına ilham vermiş olabilir.
Sirenler Sıradan Deniz Yaratıklarına Benziyor
Tarih ve mitoloji, sucul insansı, yarı balık ve yarı insanla (sirenler) doludur. Deniz kızları genellikle insanlıktan büyük ölçüde kaçınan ancak başka türlü tehlikeli olmayan güzel balık kadınları olarak kabul edilir. Yine de, kuzenleri için durum öyle değil, sirenler.
En ünlü Homer’ın Odyssey’sinde görülen sirenler, kuş ve balık gibi insanlara ek olarak genellikle kanat veya gaga gibi tasvir ediliyor. Sirenlerin denizcileri derinliklere çeken ölümcül ama büyüleyici bir şarkı söyledikleri söylenir. Odysseus’un mürettebatı kulaklarını balmumu ile bloke ederek direnebilir ve Odysseus ise balmumu olmadan direğe bağlanır, böylece şarkıyı duyabilirdi (görünüşe göre ölümüne kurban gidiyordu).
Yine de, bu efsanelere ilham verebilecek olan şey, şimdi oldukça aşina olduğumuz bir şeydir. Modern araştırmacılar, Smithsonian Ocean’a göre, eski denizcilerin muhtemelen her ikisi de büyük kol benzeri paletlere sahip olan ve başlarını insanlar gibi yan yana döndürebilecek deniz inekleri veya dugong’lar (Denizineği takımından olan bir deniz memelisi) gördüklerini düşünüyorlar. Uzaktan, bu yaratıklar yakın çekimden daha fazla insan gibi görünebilir ve zayıf beslenme ve izolasyondan kaynaklanan zihinsel zorlanma sayesinde, siren veya denizkızlarının sadece halüsinasyon olduğunu da göz ardı edemezsiniz.
Vampirler Yanlış Anlaşılan Bir Hastalık Mı?
Bugün, vampirlerin büyük PR’i var. Akıllı yaratıklar, yaşayanlardan kan içiyor ve insanlığın dikkatli gözünden saklanıyor. Ama klasik vampir hikayelerini unutmayalım. Tipik olarak, bunlar bir kerede ölen çok sayıda insanı içeriyordu. Birisi yakın zamanda ölen bir kişinin ölümlerden sorumlu olduğunu savunur. O kişi mezardan çıkarılır ve tabutun içinde ölen kişinin saçlarının ve tırnaklarının büyüdüğü, ağızlarında veya çenelerinde kan olduğu, tabut kapağının içinde çizikler olduğu görülür.
Bu tür hikayeler vampir efsanelerinin bir parçasıdır ve birçok yaygın Dracula öncesi efsanesi bu noktaların çoğuna veya hepsine sahiptir. Ancak modern tarihçiler, gerçekte olanların çok daha basit olduğunu düşünüyorlar. Ölüm gibi hastalık da çok yanlış anlaşıldı. National Geographic’e göre, hastalığın ve nasıl yayıldığının son zamanlara kadar büyük ölçüde bilinmediğini unutmayın. Kolera gibi hastalıklar tüm kasabayı hızla yok edebilir ve nedenini bulmak için onları karıştırmaya bırakabilir.
Bunun ötesinde, erken gömme çok nadir değildi ve doğal çürüme bir gizemdi. Muhtemelen birçok “vampir” aslında, kanla karıştırılabilen ağızdan akan vücut sıvıları ya da çürümeyle cildin daralması sonucu ortaya çıkan kökler yüzünden “büyüyen saç” gibi vampirizm belirtileri olarak yanlış yorumlanan sıradan çürüme geçiren yanlışlıkla canlı gömülmüş kişiler veya ölü bedenlerdi.
Dev Maymunlar Gerçekti Sadece Daha Bilinmiyorlardı
King Kong’dan Donkey Kong’a kadar dev maymunlar kültürümüzün büyük bir parçası. Büyük primatlar hakkındaki modern hikayeler esas olarak Bigfoot, Sasquatch, yeti ve benzerlerine odaklanırken, dev maymun mitleri, sansasyonel olmasa da, geçmişte de oldukça yaygındı. İnsan benzeri özelliklere sahip kıllı, iki ayaklı yaratıklar yerine, dev maymun mitleri tam da buydu. Bildiğimiz maymunlar, sadece daha büyük.
Bu efsaneler özellikle Afrika ormanları gibi maymunları olan yerlerde yaygındı. Yüzyıllar süren keşif boyunca, insan ya da daha büyük bir boyda oldukça güçlü maymunlarla karşılaşan gezginlerin hikayeleri ortaya çıktı. Afrikalı kabilelerin yüzyıllar öncesine ait hikayeleri vardı. Yine de bu dev maymunlarla ilgili hiçbir kanıt ortaya çıkmadı ve bu nedenle Daily Telegraph tarafından belirtildiği gibi büyük ölçüde bir efsane, hatta bir aldatmaca olarak kabul edildi.
Gerçekler 1847’ye kadar açıklanmadı: dev maymunlar aslında gerçekti ve onlara resmen goril ismi verildi. Ondan önce, bilimin goriller hakkında hiçbir fikri yoktu. Onlar hakkında bazı efsaneler abartılıydı, ama gerçekten bilmediğimiz büyük bir maymun türü vardı.
Voodoo Zobileri Sihirle Değil İlaçla Yaratılmıştı
The Walking Dead ve George Romero filmlerinin et yiyen zombilerinden önce voodoo zombi kavramı vardı – insanlar ölümden dirildi ve bir voodoo uygulayıcısının isteklerini yapmak zorunda kaldılar. Bu özel zombiler mutlaka et yemeseler de, ölümsüzlerdi. Kaynağa bağlı olarak modern zombi kardeşleri gibi çürüyebilir veya çürümeyebilirlerdi.
Bu zombilerle ilgili efsaneler yüzyıllar boyunca vardı ve yakın zamanda ölenlerin bedenlerini yükselten ve onları köle gibi kullanan hain bir insanın duyulması nadir değildi. Aslında, bir süre sonra ölmeyi bırakmışlar gibi, bazen daha insani bir duruma dönen eski zombilerin hikayeleri vardı.
1980’lerde araştırmacı Wade Davis bunu araştırmak üzere Haiti’ye gitti. Orada, zombi yapan karışımın ne olabileceğini keşfetti. Harper’s Magazine’e göre “ölen” aslında hiç ölmedi. Bunun yerine, kurbana, kirpi balığı içinde bulunan tetrodotoksin verildi, bu da birkaç gün içinde ölümden farklı olarak felce neden oldu. Davis, kurbanlara ölmelerini sağlamak için bu ilacın verildiğine inanmaya başladı ve birkaç gün sonra, “bedenleri” geri döndü ve hizmete zorlandı, bu aşamada itaatkar olmaları için düzenli olarak güçlü psikoaktif ilaçlar veriliyordu.
Kikloplar (Tek Gözlü Devler) Şaşırtıcı Bir Kaynaktan Geliyor
Yunan efsaneleri, Odyssey, Polyphemus’ta karşılaşılanlar gibi çeşitli kikloplara sahiptir. Türünün çoğu gibi, Polyphemus da çok akıllı olmayan dev, tek gözlü bir yaratıktır. Odysseus, onu sarhoş edip Polyphemus’a adının “Kimse” olduğunu söyleyerek çok fazla çaba harcamadan onu kandırabilir (ve sonra kör eder).
Garip bir şekilde, Girit adasında veya çevresinde birçok kiklops efsanesi vardır. Doğaya göre, Girit’in bir zamanlar yetişkin bir insandan çok daha küçük olan bir tür cüce mamut türüne (toplam oksimoron) ev sahipliği yaptığı tarihsel bağlam olmadan bu açıklanamaz görünebilir.
Bunun tek gözlü devlerle ne ilgisi var? Tarihçiler Yunan kâşiflerinden gelen mitlerin bu küçük devlerin kafataslarını bulmasından şüpheleniyorlar. Bir fil / mamut kafatasının büyük, merkezi bir soketi vardır. National Geographic’e göre, gövdeleri için, gözleri için değil, daha önce hiç görmemiş biri için, merkezi bir göz soketine sahip büyük bir insansı kafa gibi görünebilir. Böylece, bu kafataslarından geriye doğru çalışan antik Yunanlılar, tek bir gözle 20 ft boyunda canavarlara ait olduklarını hayal ettiler.