Yaklaşık bin yıldan fazla süren Bizans imparatorluğunun dönemleri, devleti yöneten hanedanlara göre, kronolojik dönemlere göre ya da sosyal, kültürel ve ekonomik olaylara göre yapılan tasniflerle dönemlendirilmeye çalışılmıştır. Monarşik rejimlerin ağırlıklı olduğu ve hanedanların devletleri yönettiği yeni ve yakın çağlar boyunca Bizans tarihini hanedanlara göre tasnif etme daha yaygın olarak görülen bir durumdur. Bizans tarihinde 90’ın üzerindeki imparator temel olarak 14 hanedana mensup olarak kabul edilir.
Bu tasnife göre Bizans devletinin dönemlerini 306 – 363 Konstantinos, 364 –
457 Valens ve Teodosios, 457 – 518 Leon, 518 – 578 İustinianos, 610 – 711 Heraklios, 717 – 802 Suriyeli (İsavrian) Leon, 820 – 867 Amorion, 867 – 1056 Makedonya, 1057 – 1185 Dukas ve Komninos, 1185 – 1204 Angelos, 1204 – 1261 Laskaris ve son olarak 1261 – 1453 yılları arasında Paleologos hanedanları oluşturur. Hanedan kurucuları olan Konstantinos günümüzde Sırbistan sınırları içinde kalan Niş şehrinde, Valens Hırvatistan’da, Teodosios İspanya’da, Leon Güney Trakya’da yaşayan Vessi kabilesine mensup biri olarak Arnavutluk’ta, İustinianos Üsküp yakınlarındaki Tavresium’da, Heraklios Ermeni bir ailenin mensubu olarak Kapadokya’da, Suriyeli ya da İsavrian hanedanın kurucusu Leon Maraş’ta, Amorion hanedanının kurucusu II. Mihail Afyon Emirdağ yakınlarındaki Amorion şehrinde, Makedonya hanedanının kurucusu I.Vasil Ermeni kökenli bir ailenin çocuğu olarak Edirne’de doğmuştur. Dukas ve Komninos hanedanının ilk temsilcileri Paflagonya, Angeloslar Alaşehir, Laskarisler Selanik kökenliydiler ve Paleologoslar da geçmişlerini antik dünyaya kadar götürüyorlardı. Bizans’ı yöneten bütün bu hanedanlar aynı zamanda hem coğrafi olarak hem de etnik olarak Bizans
imparatorluğunun ne kadar geniş alanları kapladığını ve kozmopolit bir yapıya
sahip olduğunu da gösteriyordu.
Orta Bizans dönemi ise Süryani asıllı Leon hanedanının tahta çıkmasıyla başlar. Bu dönemin önemli olayları arasında ikonoklazma hareketi Anadolu’daki Müslüman ilerleyişinin durdurulması ve 1025 yılında ölen Makedonya hanedanından II. Vasil’in Bizans otoritesini Anadolu’da ve Balkanlar’da tekrar kurması, II. Vasil’den sonra Bizans devletinin zayıflama sürecine girmesi, 1071 yılında Selçuklulara karşı Malazgirt’te ve 1176 yılında Miriokefalon’da alınan yenilgiler ve
1204 yılında Haçlıların İstanbul’u işgali gösterilebilir. Geç Bizans döneminin önemli olayları arasında 1204 Latin işgali sonucunda Bizans’ın devamı olduğunu iddia eden Trabzon, Epir ve İznik’te yeni devletçiklerin ortaya çıkması, İstanbulla birlikte Selanik, Tiva, Atina ve Mora’da Latin dukalıklarının kurulması, 1261 yılında İstanbul’un son Bizans hanedanı Paleologoslar
tarafından ele geçirilmesi, Anadolu’da Osmanlılar, Balkanlarda Sırp ve Bulgarlarla
mücadele, Bizans devletinin İstanbul ve çevresiyle sınırlı bir şehir devletine dönüşmesi ile İstanbul’un 1453 yılında fethi sıralanabilir
Kaynak: anadolu.edu.tr/acikogretim