Evrim teorisine göre biz canlılar sudan geldik. Kimi canlılar yaşamlarını devam ettirmek için suya geri döndü. Kimileri hem suda hem karada yaşamaya devam etti. (amfibi canlılar) Bu düzende bazı canlılar suyun altında nefes alışverişi yapabilmek için dahice yollar keşfetmeye başladı. Konuyla ilgili örnek: Hava soluyan anoller (Anolis – Sürüngenler), yırtıcılardan kaçmak için suya kaçtıklarında yanlarındaki havayı almak için düzgün bir numara geliştirdiler.
Queen’s Üniversitesi’nden evrimsel biyolog Chris Boccia ve ekibi yeni makalelerinde, “Birçok kertenkele tehditlere yanıt olarak dalar ve bazıları, algılanan bir yırtıcının varlığında yeniden yüzeye çıkmadan önce aşırı hipoksiye dayanır.”
Bununla birlikte, anollerin 18 dakika boyunca su altında nasıl kalabildikleri, biyologların kafasını karıştıran bir durumdur.
Binghamton Üniversitesi’nden davranışsal ekolojist “Su anollerinin su altında ‘nefes aldığını’ gösteren kanıtlar bulmak tesadüfiydi ve orijinal araştırma planımın bir parçası değildi.” açıklamasını yaptı.
“Dalışın uzunluğu konusunda çok etkilendim ve kafam oldukça karıştı, bu da önümüzdeki birkaç yıl içinde bir su altı kamerasıyla daha yakından bakma isteği uyandırdı.”
Boccia, “Yarı suda yaşayan anoller havayı derilerine yapışan bir baloncuğun içine üflerler. Kertenkeleler daha sonra havayı yeniden teneffüs ediyor, tüplü dalış teknolojisinden sonra ‘yeniden soluma’ olarak adlandırdığımız bir manevra.” açıklamasını yaptı.
Nehir böceği (Aphelocheirus aestivalis) gibi dalış böceklerinin suyun altında hava kabarcıklarını kullanarak nefes aldıkları bilinmektedir ve bazı örümcekler bu sıvının içinde yaşamak için karın kabarcıklarını bile kullanırlar.
Ancak ekip, su altında yeniden soluyan kertenkelelerin keşfinin beklenmedik bir şey olduğunu açıkladı, çünkü omurgalılar çok daha yüksek metabolik hızlara sahipler, genellikle daha büyükler ve bu nedenle daha küçük bir yüzey alanı / vücut oranına sahipler, bu yüzden daha fazla oksijene ihtiyaç duyuyorlar.
“Bu küçük, yavaş anollerin su altında avcılarından saklanarak kazandıkları avantajı hayal etmek gerçekten zor, fark etmeleri gerçekten zor!” dedi Swierk. “Ama asıl soru, bu kadar uzun süre su altında kalmayı nasıl başardıkları.”
Su itici pullar, hava kabarcığını iguana akrabasının küçük burun delikleri üzerinde yerinde tutuyor gibi görünüyor. Ekip, bu küçük, taşınabilir hava ceplerindeki oksijen seviyelerini ölçtü ve zamanla düşüşlerini gözlemledi. Bu, anolelerin gerçekten de bu tekniği su altında nefes almak için kullandıklarını gösteriyor.
Araştırmacılar, ‘tüplü’ balonun çeşitli şekillerde çalışabileceğini düşünüyorlar. Anollerin, burun ve ağız boşlukları gibi vücutlarındaki ‘ölü boşluktan’ oksijenle dolu havayı akciğerlerine veya ciltlerinde oluşan ince hava tabakasından yeniden yönlendirmelerine izin verebilir.
Ayrıca bu balonu, bazı sürüngenlerin nefeslerini tutma yeteneklerini kısaltan fazla karbondioksiti dışarı atmalarına yardımcı olmak için kullanıyor olabilirler. Ekip, sürüngenlerin difüzyon yoluyla sudan daha fazla oksijen çekmek için balonu kullanmasının mümkün olabileceğini öne sürüyor.
Bu sürekli yeniden soluma özelliği, birbirleriyle doğrudan ilişkili olmayan beş anole grubunda bulundu, ancak hepsi yarı suda yaşayan türler, bu davranışın su kaynaklarına yakın duran bu küçük kertenkeleler için güçlü bir hayatta kalma avantajı sağladığını öne sürüyor. Bununla birlikte, suda yaşayan olmayan bir anole türünün yalnızca ilkel kabarcık soluma becerilerine sahip olduğu ortaya çıktı.
Birkaç anole türü, küçük balıklar ve kabuklular da dahil olmak üzere suda yaşayan lezzetlerle beslenir, bu yüzden belki de bu kabarcıklı nefes alma davranışı görsel avlarına da yardımcı olur.
Dünyanın tropik bölgelerinde sayısız boyut ve renkte 400’den fazla anole türü yaşar. Eşsiz özellikleri arasında gerdan adı verilen saçma sapan gösterişli boyun kanatları ve erkeğin ağzı açık kalan ısırık kavgaları yer alır. Şimdi onların garip repertuarına yeniden solumayı da ekleyebiliriz.
Oğuzhan Saçkıran