|08-25-2008, 21:27||#1|


Android Destek


Allah Teâlâ Gögüsleri Genişletir ve Daraltır
Allah Teâlâ Gögüsleri Genişletir ve Daraltır
Kur'an'ın beş ayetinde söz konusu edilen "şerh-ı sadr" ve altı âyetinde zikredilen "dıyk-ı sadr" hâdisesi, Allah Teâlâ'nın insanın iç âlemine yönelik tasarruflarından birisidir. Bu mesele hakkında İslâm âlimlerinin açıklamalarına geçmeden önce. konumuzun anahtar kelimesi durumunda olan şerh ve dıyk kelimelerinin anlamlarına yer vermek istiyoruz.
Lügatte, eti açmak, yarmak, genişletmek ve kapalı bir ifadeyi açıklamak gibi mânalara gelen şerh kelimesi(51), sadra (göğüs) izafe edildiğinde Râğıb'ın (v. 502/1108) ifadesiyle, "ilâhî bir nur ve sekînetle göğsün açılması ve genişlemesi" anlamına gelir(52). Fakirlik, cimrilik ve iç sıkıntısını ifade etmek için kullanılan dıyk kelimesi ise daralmak, sıkışmak ve bunalmak anlamında kullanılır. Kelime sadra izafe edildiğinde de iç sıkıntısı, stres, hüzünlenme, gam ve kederle dolma gibi mânalara delâlet eder(53). Şerh ve dıyk kelimelerinin Kur'an'da, kalbe değil de kalbe mahal olan sadra(54) izafe edilmesi, dikkat çekicidir. Müfessirlerin konuyla ilgili açıklamaları kısaca şöyledir:
Sadr kelimesi, kalbe mahal olması (mahalliyet) veya sadrdan bir cüz (cüz'iyyet) olması sebebiyle kalbden kinaye olabilir. Çünkü hakikatte genişleyen kalbdir. Ancak mübalağa ifade etmesi için şerh, sadra nisbet edilmiştir. Bir şeyin genişlemesi zarfının da genişlemesini gerektirir. Zira âdeten bir evin etrafını genişletmek, o evin genişliği ile mütenâsib olur(55).
Kur'ân, sadrın sadece imana doğru değil, aynı zamanda inkâra doğru da şerhedildiğine (açılıp genişlediğine) işaret eder(56). Hakîm et-Tirmizî'ye (v. 320/932) göre "sadr, Hakk'a doğru açılırsa, batıla karşı daralmış olur. Aynı şekilde Hakk'a karşı daralırsa batıla doğru genişlemiş olur"(57). Burada dikkati çeken bir husus da şudur ki hidâyete yönelik olan "şerh-i sadr" doğrudan Allah'a izafe edilirken, göğsün küfre doğru açılması kula nisbet edilmiştir:
"Allah kimi doğru yola iletmek isterse onun sadrını İslâm'a açar"(el-En'âm 6/125).
"...Fakat kim göğsünü inkâra açarsa(58), işte Allah'ın gazabı bunlaradır" (en-Nahl 16/106)59.
"Şerh-i sadr"ın mahiyeti ve keyfiyeti üzerinde farklı değerlendirmeler yapılmıştır. Biz burada Muhammed Hamdi Yazır'ın değerlendirmelerine yer vermek istiyoruz:
"Dıştan göğüs darlığı, zayıflık alâmeti sayıldığı ve içten göğüs darlığı (dıyk-ı sadr), nefes darlığı, kalb sıkıntısı, elem, ızdırap ve tahammülsüzlük demek olduğu gibi dışından göğüs genişliği (vüs'at-i sadr), kuvvet alâmeti; göğüs açılması da şevkin artması demektir. İçten göğüs açılması (inşirâh-ı sadr), nefes genişliği ve için rahatlaması anlamında kullanıldığı gibi "inşirâh-ı kalb" de ruhen sürür ve şevk, fikir ve bilgi anlamının yanı sıra tahammül gücü mânasına da gelir. Bu suretle "şerh-i sadr", esasen göğsünü bağrını açıp genişletmek demek olduğu halde bununla kalbe ferahlık vermek ve nefsi herhangi bir fiil ve söze açıp, neşe ve sürür ile onu kabul etmesi için genişletmek mânasında kinaye olarak kul-lanılagelmiştir (müteâref). Öyle ki "şerh-i sadr" denildiği zaman maddî olarak göğsü veya kalbi açmaktan ziyâde manevî olan bu neşe ve ferahlık mânası anlaşılır. Nitekim Arapça'da "kalbini sununla şerh etti" demek, onunla mesrur etti anlamındadır. Şerh kelimesi kalb veya sadra izafe edildiğinde bazen bilginin çokluğu kastedilir. Sanki bilgiler geniş bir boşluğa muhtaçmış ve kalb de onun mahalli imiş gibi düşünülerek, bilgi çoğaldıkça kalbin de genişleyeceği mülâhaza edilir. Yine "şerh-i sadr" tabiri ile nefsin kudsî bir güç ve ilâhî nurlarla te'yîdi murâd edilir"(60). Göğsün İslâm'a açılması ise nefsi, hakkı severek kabul edebilecek bir hâle getirmek ve her türlü engel ve olumsuzluklardan koruyarak ona arı duru bir kabiliyet bahşetmekten kinayedir(61).
"Şerh-i sadr" hâdisesini, gönle yapılan bir tek ameliye olarak görmek yerine, muhtelif sebeplerle değişik şekillerde icrası mümkün olan ilâhî bir tecellî olarak değerlendirmek mümkündür.
"Şerh-i sadr" ve "dıyk-ı sadr" meselesi, öncelikle iman ya da inkâr açısından kalb yolunun açılması veya daralması olarak değerlendirilebilir. Diğer bir ifadeyle kalbi örten "inkâr" perdesinin açılıp iman nurunun kalbe girmesi "şerh-i sadr", kalbin "inkâr" günahıyla örtülü kalması "dıyk-ı sadr"dır. Nitekim;
"Allah kimi doğru yola iletmek isterse onun göğsünü İslâm'a açar; kimi de saptırmak isterse göğe çıkıyormuş gibi sadrını iyice daraltır" (el-En'âm 6/125) âyeti bu mânaya açıkça delâlet etmektedir,
Dış etkiler sebebiyle daralan gönlü ferahlatıp rahatlatmak da "şerh-i sadr "in bir çeşidi olarak mütalâa edilebilir. Nitekim inkarcıların dedikoduları ve davranışları sebebiyle Hz. Peygamberin -sallallahu aleyhi ve sellem- sadrının daraldığını bildiren Yüce Allah(62), nebisinin gönlüne ferahlık vermek için şu tavsiyede bulunur: "Sabret! Senin sabrın da ancak Allah(ın yardımı) iledir. Onlara üzülme, kurdukları tuzaklardan dolayı da sıkıntıya düşme" (en-Nahl 16/127). Binâenaleyh, Hz. Peygamberin gönlününün sıkıntı ve hüzünlerden arındırılıp ferah ve huzura eriştirilmesi, bir nevi "şerh-i sadr"dır. Bu sebeple olmalıdır ki,
"(Ey Peygamber!) Biz senin için göğsünü açıp genişletmedik
mi?"(el-İnşirâh 94/1) âyeti, "sıkıntı ve hüzünlerden kurtarıp rahatlatmadık mı?" şeklinde de yorumlanmıştır(63), İmanlı bir gönülde meydana gelen bu çeşit sıkıntı ve ferahlıkları, kabz ve bast terimleriyle ifade etmek de mümkündür.
Daha çok tasavvufî bir kavram olarak bilinen kabz (inkıbaz) ve bast (inbisât) terimleri, Kur'an'ın şu âyetinde birlikte zikredilmiştir:
"Darlık veren de (kabz), bolluk veren de Allah'tır" (el Bakara 2/245). Muhammed Hamdi Yazır, kabz ve bastın insan hayatındaki etki-sini şöyle ifade eder: "Cismânî kalbin inkıbaz (daralıp yumulması) ve in-bisâtı (genişleyip yayılması) akciğerlerin havadan nefes alıp vermesinden zahiren nasıl bir imdâd alıyorsa, bâtınen ruhanî kalb de inkıbaz ve inbisâtında ruh-i emrî ile enfâsı Rahmâniyenin (Rahmanı nefeslerin) imdadından feyz alır. Enfâsı Rahmâniyenin çekilmesi bir inkıbaz, akışı da bir inbisât ifade eder. İnkıbazın inbisâta intikal ettiği anlar, nefiste bir lezzet, inbisâtın inkıbaza dönüştüğü zamanlar ise bir elem olur. İnkıbaz, kalbin kendine dönüşü, elem de bu dönüş içinde yokluğu az da olsa bir tadışıdır. İnbisât, kalbin nefes-i Rahmân'a ulaşması, lezzet de bu vusul içinde varlığı bir tadışıdır. İlâhî kabz, insan nefsine bir önceki imdadı yutturup, asıl hasleti olan yokluğu tattırmak üzere kalbi kendine döndüren bir terk ve yönlendirmedir. İlâhî bast ise bunun aksine kalbi kendinden alıp varlığı tattıran bir imdattır. Bunun içindir ki insan, kendi kendine bırakılıverdiği zaman pek ziyâde içine kapanır, darlanır ve acı duyar da kendisini her şey zanneden o azgın insan o anda Hak'dan azıcık bir imdâd almak için kıvrıldıkça kıvrılır. Hasılı hayat gerek dışta gerekse içte Hak ile böyle sürekli bir alış-veriş içindedir. İnkıbaz hâlinin uzun sürmesi bir hastalık demek olduğu gibi inbisâtın sürüp gitmesi de bir hastalıktır. İnkıbâz-ı küllî de ölümdür, inbisât-ı küllî de. Biri boğar biri çatlatır. Sağlıklı hayat, kalbdeki inkıbaz ve inbisâtın nöbetleşe olarak sürüp gitmesinde; kâh elem, kâh haz şeklinde durmadan değişmesindedir"64.
"Şerh-i sadr" olarak değerlendirilebilecek bir diğer konu da endişelerin giderilmesi, telaş ve heyecanın kaybolup istikrar ve huzurun gönülde yerleşmesi hadisesidir. Hz. Musa'nın -aleyhisselâm- "Rabbim göğsüme genişlik ver, işimi kolaylaştır ve dilimdeki düğümü çöz" (Tâhâ 20/25-27) duası, bu mânada bir "şerh-i sadr"dır. Nitekim o, bir defasında da "Rabbim! Onların beni yalanlamalarından korkuyorum. Göğsüm daralıyor, dilim açılmıyor (tutukluk yapıyor), onun için Harun'a da elçilik ver" (eş-Şuarâ 26/13) talebinde bulunmuştur. Bu anlamda "şerh-i sadr", kişinin gönlünün tatmin edilmesiyle, tahammül gücünün artırılması, şeklinde açıklanabilecektir.
"Şerh-i sadr" konusunda değerlendirilmesi gereken bir diğer mesele de Hz. Peygamberin -sallallahu aleyhi ve sellem- sadrının ne şekilde ge-nişletildiğidir. Diğer bir ifadeyle"Biz senin için göğsünü açıp genişletmedik mi?" (el-İnşirâh 94/1) âyetinde zikredilen Hz. Peygambere ait "şerh-i sadr"dan kastedilenin ne olduğudur. Zira burada Allah Resulüne tahsis edilen "şerh-i sadr" nimetinin, her bir mümine lütfedilen "şerh-i sadr" olmadığı açıktır. Siyer ve hadis kitaplarında olduğu gibi tefsirlerde de bu konu tartışılmış ve özetle şu açıklamalara yer verilmiştir:
1. Hz. Peygamberin -sallallahu aleyhi ve sellem- göğsü, cismânî olarak yarılmıştır. Alimler bu ameliyenin iki ya da üç kez gerçekleştiğini ileri sürmüşlerdir(65). Konuyla ilgili rivayetleri değerlendiren İbn Hacer (v. 852/1448), Hz. Peygamberin ilki çocuk yaşta diğeri de mî'rac öncesinde olmak üzere sadrının iki kez yarıldığı sonucuna ulaşmıştır(66). Enes b. Mâlik'ten rivayet edildiğine göre Allah Resulü (küçüklüğünde) çocuklarla oynarken Cebrail gelerek onu tutmuş ve yere yatırarak kalb bölgesini yarmış ve kalbini çıkarmış. Kalbden çıkardığı bir kan pıhtısını Hz. Peygambere göstererek: "İşte şeytanın sendeki nasibi budur" demiş ve kalbini altın bir tas içinde zemzem suyu ile yıkayıp kapatmış. Sonra da onu yerine yerleştirmiş. (Olayı müşahede eden) çocuklar, koşarak Muhammed'in (süt) annesine varmışlar ve: "Muhammed öldürüldü" diye haber vermişler. Süt annnesi ve çocuklar olay yerine geldiklerinde onu rengi uçuk bir şekilde görmüşler. Bu hadisin râvisi olan Enes (r.a.): "Ben Resûlullah'in göğsünde dikiş izini görmüştüm" demiştir(67). İsrâ gecesi öncesinde meydana geldiği bildirilen "şerh-i sadr" olayı ise Hz. Peygamberin dilinden şöyle anlatılır: "Mekke'de bulunduğum bir sırada evimin tavanı aralanarak Cibril iniverdi. Göğsümü yardı ve kalbimi zemzem suyu ile yıkadı. Sonra içinde hikmet ve iman dolu altından bir tas getirerek onu kalbime boşalttı. Sonra göğsümü kapattı. Daha sonra da elimden tutarak beni semâya çıkardı"(68). Bir diğer rivayete göre bu hâdise, Hz. Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- Kabe'nin yanında uyku ile uyanıklık arasında bulunduğu bir sırada gerçekleşmiştir(69).
"Şerh-i sadr"ın maddî olarak bu şekilde meydana gelip gelmediği meselesi âlimler arasında tartışma konusu olmuştur. Maddî kalbin yıkanmasının iman, ilim, hikmet ve şefkat gibi manevî şeylerle ilişkisini kabul etmeyenler, konuyla ilgili rivayetleri akılla bağdaştıramadıkları için reddetmişlerdir. Bu ameliyenin esas itibariyle mümkün ve maddî temizliğin manevî temizlik ile ilgi ve münâsebetini kabul edenler de hadiseyi inkar etmemekle birlikte, burada kastedilenin maddî bir "şerh-i sadr" olduğunda ısrarlı olmamışlardır. Bunlara göre hadistep açık olarak anlaşılan mâna: "Uyku ile uyanıklık arasında misâlî bir inkişâf ve müşahede olması ve kalb-i nebîye iman ve hikmet dolarak mîracın vuku bulasıdır"(70).
2. Allah Resulünün gönlüne bilgi ve hikmet doldurularak eziyet ve sıkıntılara karşı sebatı artırılmış ve tâatleri zorlanmadan şevkle yapar hâle getirilmiştir. Hz. Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-, insanlara ve cinlere elçi olarak gönderilince, başlangıçta onlardan gelen ezalardan göğsü daralmıştı. Ancak Allah Teâlâ ona gönderdiği ve gösterdiği âyetler sebebiyle onun gönlünü açmış ve bu sayede gözünde her meşakkat küçülmüş, zorluklar ve tâatler kolaylaşmıştır. Yani dünyanın değersizliği ve ahiretin önemi hakkında gönlüne bilgi dolunca "şerh-i sadr" gerçekleşmiştir(71),
3. Hz. Peygamberin -sallallahu aleyhi ve sellem-, -içinde yaşadığı toplumun sapıklıkları sebebiyle- göğsünü daraltan sıkıntı ve huzursuzluklardan kurtarılması, ilâhi vahiylerle gönlünün huzur ve sükûna kavuşturulmasıdır(72).
4. Hz. Peygamberin -sallallahu aleyhi ve sellem-, sinesinin, bütün önemli konulara karşı açılmış olmasıdır(73).
5. Melekî nurların galebesiyle, Allah Resulünün -sallallahu aleyhi ve sellem- tabiat ateşinin söndürülmesi ve üzerine inecek kudsî feyizlere fıtratının hazır hale getirilmesidir(74).
6. Nebiyy-i Ekrem'in -sallallahu aleyhi ve sellem- gönlünün hikmetle genişletilerek vahiy almasının kolaylaştırılmış olmasıdır(75).
Hz. Peygamberin göğsünün şerhedildiğini ifade eden âyet, esasen beyan edilen tüm mânalara delâlet etmektedir. Her şeyden önce peygamberler, müslümanların ilk öncüleridir ve bu sebeple imanla ilgili "şerh-i sadr" nimetine öncelikle onlar nail olmuşlardır. İkinci olarak, gönderilen vahiy ve elçilerle gönülleri metanetli kılınmış, gam ve kederleri sürekli dağıtılmış ve gönülleri rahatlatılmıştır. Hatta gönülleri günah karanlığından bile mahfuz tutulmuştur(76). Bunların da ötesinde beşer aklının kavrayamayacağı göğüs genişliklerinin olması da mümkündür. Binâenaleyh Habîb-i Hûda -aleyhi ekmelü't-tehâyâ- efendimizin fem-i saadetlerinden kendisi hakkında nakledilen "şerh-i sadr" ile ilgili rivayetleri inkâr etmek yerine, onu O Şâh-ı rusüle ait bir hususiyet olarak kabul etmek, daha yerinde bir davranış olacaktır. Zira kendisine az bir ilim verilen insan, sınırlı bilgisiyle her şeyi kuşatamayacağından meleklerin söylediği gibi "Seni teşbih ederiz (Rabbimiz!) Senin bize bildirdiğinden başka bir bilgimiz yoktur. Şüphesiz alîm ve hakîm olan ancak sensin"(el-Bakara 2/32) diyerek, Rabbine karşı edebini muhafaza etmesi, daha tutarlı bir davranış olacaktır.
Netice olarak Kur'an'da "nur" diye isimlendirilen iman hakikatlerinin(77) kalbe girmesine mani olan küfr, şirk ve şüphe gibi büyük günah karanlıklarının (zulümât)78 açılıp yarılması "şerh-i sadr" olduğu gibi, musibet, vesvese, dedikodu ve benzeri dış etkiler sebebiyle kalbi çepeçevre kuşatan gam, keder ve üzüntü bulutlarını(79) yarmak ve âdeta kalbi hürriyetine kavuşturmak da bir "şerh-i sadr"dır. Hatta her bir günahın kalbi karartıp âdeta perdelediği gerçeği göz önünde bulundurulursa, kalbi örten günah perdelerinin açılması ve kalbin rahatının sağlanması ameliyesi de "şerh-i sadr" olarak nitelenebilecektir. Binâenaleyh "şerh" ameliyesi kalbden ziyâde, kalbin etrafını (sadrı) açma, genişletme hadisesidir. Etrafı açılmış ve rahat çalışma hürriyetine kavuşmuş bir kalbe ibâdet zor gelmeyecek ve yalnız Allah ile tatmin olabilecektir. Yine böyle bir gönül, hakikatleri gereği gibi idrak edebileceğinden her şeye gereği kadar iltifat edecek, boş şeylerden yüz çevirecektir. Nitekim ashâb-ı kiram (r.a.): "Ey Allah'ın Resulü sadr genişler mi?" diye sorunca Hz. Peygamber: "Evet" cevâbını vermiş ve devamla: "Nur (iman) kalbe girince sadr açılır" buyurmuştur. Bunun üzerine: "Ey Allah'ın elçisi! Bunun herhangi bir alâmeti var mıdır?" diye sorulunca da Hâce-i Kâinat şu karşılığı vermiştir: "Aldatıcı diyardan geri durup ebedî âleme yönelmek ve ölüm başa gelmeden ona hazırlanmaktır"(80).
İsmail Hakkı Bursevî de buradan hareketle "şerh-i sadr"ın alâmetlerini şöyle açıklar: "İbâdet ve tâat için vücutta tembellik kalmaz, kalbe tam bir sevinç ve coşku dolar ve Allah'a yakınlığa sebep olan şeylere sarılmak kolay gelir"(81).
"Şerh-i sadr"ın kul için büyük bir nimet olduğu açıktır. Her nimet, Allah'tan kuluna bir ikram olduğu gibi(82) bu nimet de Allah'ın kuluna bir ihsanıdır. Her şeyin hazinesi O'nun karındadır ve O, hazinesinde dilediği gibi tasarruf edebilir(83). Binâenaleyh dilediğine dilediği ölçüde bu nimetini artırabilir ya da kısabilir(84). İlâhî irâdenin bu anlamda sınırsızlığı, bazılarının iddia ettiği gibi(85) kulun haksız yere göğsünün daraltılıp inkâra zorlanacağı anlamına gelmemelidir(86). Göğsünü inkâra açanın varacağı yer elbette Allah'ın gazabı olacaktır(87). Allah'a yönelene ise hidâyet yolu her zaman için açık bırakılmıştır(88).
|Bookmarks|
|Konuyu Toplam 1 Üye okuyor. (0 Kayıtlı üye ve 1 Misafir)|
|Seçenekler|
|Stil|


|Benzer Konular|
|Konu||Konuyu Başlatan||Forum||Cevaplar||Son Mesaj|
|allah lafzı||уυѕυƒ||İbretlik Resim||3||07-21-2008 19:59|
|Allah Korkusu||Yaso||Araçlar||0||06-24-2008 04:21|
|Allah bir kulunu severse...||уυѕυƒ||Dini Hikayeler||0||04-12-2008 18:40|
|Allah !!!||Korax||İbretlik Resim||9||03-31-2008 19:18|
|Allah Kahretsİn||By-AsK||Şairlerden Şiirler||0||03-21-2008 20:01|