This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
le clezio - göçmen yıldızı
Saint-Martin -Vesubie, yaz 1943 Suyun sesini duyunca, kıĢın sona erdiğini anlardı. KıĢın, kar, evlerin çatılarını, bütün kasabayı örter, çayırlar bembeyaz olurdu; Çatılarda, buzdan sarkıtlar oluĢurdu. Daha sonraları, güneĢ yakmaya baĢlar, karlar erir, saçaklardan, kiriĢlerden ve dallardan damla damla su akardı. Damlalar bir araya gelerek derecikler oluĢturur, bu derecikler çaylara karıĢır ve su kasabanın sokaklarında sevinçle çağlardı. En eski anısı belki de bu su sesiydi. Dağda geçirdiği ilk kıĢı ve ilkyazda akan suyun ezgisini anımsıyordu. Ne zamandı bütün bunlar? Kasabanın sokaklarında, anne ve babasının arasın da, onların ellerinden tutarak yürürdü. Babası çok uzun boylu olduğundan, kolunu annesinden daha çok gererdi. Ve su, bu ezgiyle, bu Ģırıltılarla, bu ıslık sesleriyle, bu tıp tıplarla her yandan akardı. Bunu ne zaman anımsasa, içinden gülmek gelirdi, çünkü bu ses, bir okĢayıĢ kadar yumuĢak ve hoĢtu. Annesiyle babasının arasında güler, oluklardaki ve deredeki su da onu ya nıtlar, akar, çağlardı... ġimdiyse, yazın yakıcılığı ve masmavi gökyüzü, bütün bedenini mutlulukla doldurmakta, neredeyse korkutmaktaydı. Özellikle, kasabanın yukarısında gökyüzüne doğru yükselen ot larla kaplı büyük yamacı severdi. Tepeye kadar çıkmazdı, çünkü orada engerekler olduğu söylenirdi. Toprağın serinliğini ve kesici otları dudaklarında duyumsayıncaya kadar tarlaların kıyı sında yürürdü. Kimi yerlerde otlar öylesine yüksekti ki, arala rında tümüyle görünmez olurdu. On üç yaĢındaydı; adı Helene Greve'di, ancak babası ona Esther derdi. Öğretmen Seligman hastalandığı için, okul haziran baĢında kapanmıĢtı. Bir de yaĢlı Heinrich Ferne vardı, sabah derslerine 11
girerdi; ne var ki, yalnız gelmek istemiyordu. Çocuklar için, ye ni baĢlayan bu dinlence uzun sürecekti. Bu dinlencenin birçoğu için ölümle sonuçlanacağını bilmiyorlardı. Her sabah, güneĢ doğar doğmaz, evden dıĢarı fırlıyor, an cak ayaküstü birĢeyler atıĢtırmak için eve dönüyor, sonra, ya tarlalarda koĢmak ya da birçok kez patlayıp bisiklet kaynağıyla onarılmıĢ eski topla, kasabanın daracık sokaklarında oynamak için yeniden dıĢarı çıkıyorlardı. Yaz baĢında yüzleri, kolları ve bacakları güneĢten yanmıĢ, saçlarına ot parçaları karıĢmıĢ, giysileri yırtık ve çamurlu ço cukların çoğu vahĢilere benziyorlardı. Esther, her sabah, Bay Seligman'ın sınıfındaki hepsi gürültücü ve yırtık pırtık giyinmiĢ kız ve erkek, Yahudi çocuklarla kasabanın çocuklarının oluĢturduğu karıĢık toplulukla birlikte gitmeyi severdi. Sabah erkenden, onlarla birlikte, henüz serin olan sokaklarda ve köpek leri bağırtıp güneĢte oturan yaĢlıları kızdırdıkları o büyük alana koĢardı. Dere kıyısındaki yolu izleyerek ırmağa inerler, kestir meden tarlalardan gömütlüğe kadar giderlerdi. GüneĢ iyice yakmaya baĢlayınca, ırmağın buz gibi sularında yıkanırlardı. Oğlanlar orada kalır, kızlarsa büyük kayaların ardına saklanmak için akıntıya-karĢı ilerlerlerdi. Ama oğlanların kendilerini çalılıkların ardından izlediklerini bilirlerdi; onların boğuk gülüĢlerini iĢitir, keskin çığlıklar atarak onlara geliĢigüzel su sıçratırlar -dı. Esther, kısa, kara ve kıvırcık saçları, esmer teniyle, içlerinde en yabanıl olanıydı; eve birĢeyler yemeğe geldiğinde, annesi onu görünce, "Helene, Çingeneye benziyorsun," derdi. Bu hali babasının hoĢuna gider, o zaman adını Ġspanyolca söylerdi: "Es trellita, küçük yıldız." Irmağın yukarısında, kasabanın üst yanında büyük otlakları ilk kez babası göstermiĢti ona. Biraz ilerde, dağlara ve karaçamlardan oluĢan karanlık ormana giden bir yol vardı; ancak orası baĢka bir dünyaydı. Gasparini, kıĢın, ormanda kurtlar oldu ğunu, geceleri, kulak verecek olursak, çok uzaktan ulumalarını iĢitebileceğimizi söylerdi. Ama Esther, geceleri ne kadar kulak verirse versin, ulumalarını hiçbir zaman iĢitmemiĢti; belki de yol ortasındaki küçük derede akan suyun gürültüsünden. 12
Yaz gelmeden önce, bir gün, babası, dere suyunun kayadan kayaya sıçrayan mavi bir suya dönüĢtüğü yere, vadinin giriĢine kadar götürmüĢtü onu. Ormanlarla kaplı olan ve surları andıran dağlar, vadinin her bir yanından yükseliyordu. Babası vadi' çukurunu, bitiĢik dağların karmaĢıklığını göstermiĢti ona; ve Ģöyle demiĢti: "Buralardan ötesi Ġtalya'dır." Esther dağların öbür tarafında neler olduğunu anlamaya çalıĢırdı. "Ġtalya uzak mıdır?" Babası Ģöyle yanıtlamıĢtı: "Bir kuĢ gibi uçabilseydin, akĢama orada olurdun. Ancak, senin çok yürü men gerekir, belki de iki gün." Hemen o akĢam orada olabilmek için bir kuĢ olmayı çok isterdi. O günden sonra, babası ne Ġtalya'dan, ne de dağların öbür tarafında olup bitenden söz etmiĢti. Ġtalyanları yalnızca kasabada görmek olasıydı. Alana bakan yeĢil kepenkli büyük yapıda, Terminus Otelinde kalırlardı. Zamanlarının büyük bir bölümünü otelde, giriĢ katındaki yemek salonunda, sohbet ederek ve kâğıt oynayarak geçirirlerdi. Hava güzel olduğunda, polis ve asker alana çıkar, ikiĢer, üçer, bir aĢa ğı, bir yukarı dolaĢırlardı. Çocuklar, onların horoz tüyleriyle süslü Ģapkalarını alçak sesle alaya alırlardı. Esther öbür kızlarla birlikte otelin önünden geçtiğinde, jandarmalar, Ġtalyancalarına birkaç Fransızca sözcük katarak Ģaka yaparlardı. Günde bir kez, Yahudiler sayım yaptırmak ve tayın kartlarını denetletmek için kuyruğa girerlerdi. Esther, her seferinde, anne ve babasına eĢlik ederdi. Büyük karanlık salona girerlerdi. Jandarmalar, lokantanın bir masasını kapının yanına yerleĢtirmiĢlerdi ve içeriye giren herkes, polis memuru listede iĢaretlesin diye adını söylerdi. Buna karĢın, Esther'in babası Ġtalyanlara kızmazdı. Alman lar gibi kötü olmadıklarını söylerdi. Bir gün, Esther'in evindeki mutfakta yapılan bir toplantı sırasında, biri Ġtalyanlar hakkında kötü konuĢmuĢtu da babası buna kızmıĢtı: "Susun, Vali Ribiere bizleri Almanlara teslin>etme emrini verdiğinde, hayatımızı on lar kurtardı." Ama savaĢtan ve bütün bu olanlardan hiç söz et mezdi, 'Yahudiler' demezdi hiçbir zaman, çünkü dine inanmazdı ve komünistti. Bay Seligman, Esther'i Yahudi çocukların herakĢam gittikleri, kasabanın yukarısında ahĢap dağ evinde yapı lan din derslerine yazdırmak istediğinde, babası reddetmiĢti. Bu nedenle, öbür çocuklar onunla alay etmiĢler, hatta ona dinsiz 13
" Hiç kimse için çalmazdı. hafif. ne Almanlar. Bay Ferne'in piyano üzerine eğilmiĢ siluetini gördü. piyano yoktu. gözleri sızlayıncaya kadar. elbette ki piyanoyu alabilirsiniz. Ama o günden sonra. gece giysileri içindeki kadınların ve siyah ceketli erkeklerin geldikleri salonlarda konserler verirdi. ġimdi. Esther demir parmaklığı itip bahçeyi geçti. Bay Seligman'ın sınıfındaki çocuklar unutmuĢtu bunu. kimi zaman. Bay Heinrich Ferne'i piyanosu nedeniyle çok severdi. kırdığı anlar vardı. hiç kimse için çalmak istemiyordu. belki de. Sonra sessizlik. Müzik yeniden baĢlıyor. Esther'in anımsayamadığı hoĢ öyküler anlatıyordu. korku salacak ya da yaĢamı durduracak hiçbir Ģey yoktu. Elleri paslı parmaklıklara sıkı sıkı yapıĢmıĢ durumda. Esther. Esther Bay Ferne'in dilini dinliyordu. Bir de 'komünist' demiĢlerdi. AkĢamları. "derenin gücü vardı onda. Bu öykülerde. bu notalarda kederli birĢeyler varmıĢ gibi bir duyguya kapılıyor. Esther parmaklıklara yaklaĢmaya bile korkuyordu. din derslerine girmeyen baĢka çocuklar da vardı. okulda ders vermediği zaman lar. ıĢığa karıĢıyordu. FildiĢi tuĢlar yarı karanlıkta parlıyordu. hatta kenger otlarıyla kaplı terk edilmiĢ bahçesi ve birinci katının her zaman kapalı duran kepenkleriyle korkunç olduğu söylenebilirdi. Ayrıca. Nice'e ve Monte-Carlo'ya kadar. Esther çıkan her sözü dinliyordu. Bay Ferne kendisini görmesin diye hızla kaçardı oradan. Esther Bay Ferne'in evine kadar gitti. kendisi ka çabilmiĢti. YaĢlı adamın sinirli 15 . Sanki bu bir dilmiĢ. O öğle sonu hava sıcaktı.kıyı kentin 14 • den satın almaya baĢarmıĢ. Ancak babası kulak asmamıĢtı. alana tepeden bakan. senden önce usanırlar nasıl olsa. Ancak Bay Ferne Ģöyle demiĢti: "Galip olan sizlersiniz. notalar kayıyor." Gerçekten de. eskiden. Esther onlarla dövüĢmüĢtü. bütün gücüyle mutfağın içerisine bakıyordu. Esther. sorguluyordu. mutfağına kapanır ve piyano çalardı. Bay Ferne. öğleden sonraları. sonra da mutfağına yerleĢtirmiĢti. yıkık dökük eski bir villanın giriĢ katında otururdu kendisi. müzik ya vaĢlıyor. dut ağacının gölgesindeki duvara tırmandı. uçucu. insanlar özgürdü. orada size hiçbir zaman çalmam. Ama Ģunu bilin ki. yol kıyısında. ġöyle demekle yetinmiĢti: "Bırak onları. Esther. düĢlerdeki gibi. Bütün dağla ra yayılıyor. notaların tatlı akıĢını dinliyor. gizemli olmaya baĢladı. italyanlar otele yerleĢtiklerinde. Gömütlüğe inen yolda. Mutfağın penceresinden. parmaklıkların yanında durup dinlerdi. oradan geçerken mutfağın penceresinden havalanan müziği iĢitirdi. belki de hiçbir Ģey bu denli önemli olmamıĢtı onun için.anlamına gelen 'goy' adını takmıĢlardı. kamyonetle kasabaya getirtip brandaların altında saklamıĢ. bulutlara kadar gidiyor. du -raksıyor ve yeniden yollarına devam ediyorlardı.yanına kadar yürüdü. dağlardaki kasabaların hiçbirinde baĢka piyano yoktu. Bir gün. yumuĢak. iki ırmağın kaynağına ulaĢıyordu. müzik zıplıyor. ġimdi bütün bunları öğrendikten sonra. derelerdeki su gibi yayılıyor. . Viyana'da ünlü bir piyanist olduğunu söylemiĢti. o da ona Bay Ferne'in. Kasabanın tek piyanosuydu onunki. Her Ģeyin birbirini parçaladığı. gücüyle. dosdoğru gökyüzünün özeğine. düzeniyle her yeri doldurdu. bütün Yahudileri hapse atmıĢlar. Annesinin Ģarkı söylediği ya da babasının kendisine yeğlediği kitaplardan. Bay Ferne de nereden baĢlayacağını bilmiyormuĢ gibi. Sonra müzik gerçekten baĢladı. Esther. aynı anda her yerden geliyormuĢ izlenimini veren bir ezgi. bahçeye. savaĢ öncesinde. Bu yıkık dökük villada tek baĢına yaĢardı. sokağa yayıldı. Kasabaya yerleĢtiğinde. Öğretmen gibi konuĢmuyordu artık. müziği çok seven jandarma yüzbaĢısı Bay Mondolini'nin piyanoyu yemek salonuna koydurmak istediği söylenirdi. Güzel bir ev değildi. Bahçede büyük bir dut ağacı vardı. Müzik sona erdiğinde. annesine piyanodan söz etmiĢ. ya da büyük Ģapkalar giyen esmer güzeli bir italyan annesi olan ve yarı Ġngiliz sayılan Tristan gibi. Bir . kasabada her Ģey uykudaydı san ki. Almanlar Avusturya'ya girdiklerinde. Sessizce mutfağa girdi ve piyanonun. ne italyanlar vardı. artık 'dinsiz' ya da 'komünist' demiyorlar-dı. yumuĢak. birdenbire piyanodan fıĢkır -dı ve bütün eve. Gasparini gibi. parmaklıklara tutunarak. Bay Ferne'in eĢini de götürmüĢlerdi. örneğin Bay Pickwick'in Londra hapishanesine giriĢi ya da Nicolas Nickleby'nin dayısıyla karĢılaĢması gibi bölümleri okuduğu zamanlar dıĢında. Gene de hüzünlüydü. Müzik notalarını. gözleri yaĢarıyordu. ilkyazda akan derelerin Ģırıltısı gibiydi müzik. Esther. savaĢ yoktu.
klavyede. ta yüreğine iĢliyordu. içlerinden birini çekip Esther'e uzattı: "Notaları okumayı öğrenmelisin. çalarken aynı zamanda Ģarkı söylemesini de isterdi. Ders bittiğinde. ancak gerçekten piyano çalıp çakmayacağını bilemiyorum. piyanonun yanında ayakta dinliyordu onu. ġimdi de öbür elinle dene. Daha sonra. baĢardığını görünce de çok ĢaĢırdı. ona hiçbir zaman bu kadar güzel gelmemiĢti. parmaklarımın nasıl dolaĢtığına dikkat et. Czerny: Küçük hızlılık etüdleri. parmaklarını aralıyordu." Esther'in ellerini yerleĢtiriyor. Bay Ferne ona doğru döndü. o villanın demir parmaklıklarını itip sessizce mutfağa girerdi. "Sesin güzel. Göçmen Yıldız 17/2 . Müzik. öğleden sonraları fırsat buldukça gelirdi. Beethoven: Sonat. Akorları dene. yeniden baĢlıyordu. Bay Ferne arada bir. garip bir biçimde dolaĢtırıyordu. Mozart'ın en çok sevdiği bir sonatını çalardı. onunla ilgilenmeden gene çalmaya baĢladı. 16 "Önemli değil. Esther ona öykünmeyi denedi." derdi ona. Yan karanlıkta. siyah piyano her Ģeyi siliyordu.parmakları altında belirgin bir biçimde çöken fildiĢi tuĢları izliyor. Ancak zor iĢtir. banka oturttu. Kendi elleri uzun ve inceydi. beyaz kâğıt üstüne yazmıĢtı. çalabilirsin belki de. her sözü dikkatle dinliyordu. Soluk almaktan bile çekinen Esther. Dene. Esther. sanki genç kızı tanıyormuĢ gibi." Esther hata yaptığında. Esther'e doğru döndü: "Çalmak ister miydin?" Esther ona ĢaĢkın ĢaĢkın. sabırsız görünüyordu. Esther. gel beni gör. banka oturur ve sanki notaları onlar yaratmıĢçasına. Bay Ferne sinirlenirdi: "Bugünlük bu kadar yeter. Moszkowzki tarafından.Mozart: Piyano sonatı. Öğrendiğinde. Ġlginç keçi sakallı ak yüzü ıĢıkla aydınlanmıĢtı. otur. Bay Ferne piyano çalarken. Esther geri geri gitmeye baĢlıyordu ki. "Güzel. Bach: ingiliz süiti. ona her Ģeyi. opus 636. tehditle doldu." Sanki doğal bir ĢeymiĢ gibi. onun yanına." dedi Esther. Liszt: Klaviefwerke. baĢını bile çevirmeden. 4-6. güçlü genç ellerdi. onun için. bakalım. Genç kızın parmaklarının altında çınlıyor. keçi sakalı kıpırdardı. Parmaklarını. Bay Ferne piyanonun üzerinde duran kâğıt tomarının arasından heyecanla birĢeyler aramaya baĢladı. hatta bulunduğu yeri bile unuttururdu.A. Bay Ferne ona parmaklarını tuĢlar üzerinde nasıl kaydıracağını gösterirdi. IV. git artık. Gözleri parıldar." Esther'i izliyor. duruyor. klavyenin üstünde koĢuĢan uzun elleri izlerdi. "Gir. Notaları. bant." O günden sonra. W.baktı. çıkık damarlı. beni rahat bırak!" Ama sonra Esther'i kolundan yakalayıp durdurur. Bay Ferne." Onu yanına. bölüm 2. üzerinde gizemli adlar yazılı bir deste defter arasından birĢeyler arıyordu. "Ben bilmem ki. değil mi? Çok kolay. sana ders vermek gerekir. Bay Ferne birdenbire durdu ve sessizlik ağırlaĢtı. Sordu: "Adın ne senin?" "Helene. YaĢlı adamın uzun elleri tuĢların üzerinde koĢuyor. "Görüyorsun. Akorların büyüleyici sesleri fıĢkırıyordu. yaĢlı elleri değildi." Bay Ferne omuz silkti. Bir süre sonra. Bu iĢ öyle uzun sürerdi ki. onun orada olduğunu bilirdi. Bay Ferne. zayıf ye sinirli bir hayvan gibi. "Hadi girsene.
güneĢ. Saint-Martin'in bütün sokaklarından gelirdi insanlar. Avrupa'nın kuzeyinden gelmiĢ kürkçüler. AkĢamüstleri. dağın arkasına saklanırdı. alan yavaĢ yavaĢ boĢalırdı. çünkü onlar. Esther. sesler birbiri ardından kesilirdi. Her Ģey tuhaf ve uzak görünürdü. yolunu yeniden bulabilmesi için birkaç saniye gerekirdi. savaĢtan dönmüĢ çiftçiler. adımları sokakta yankılanırdı. büyük bir nezaketle herkesi selamlar. büyük kestane ağaçları dikili bahçeler ortasında. daha sonra yıkık dökük evine dönerdi. Uzun kara paltolar giymiĢ yaĢlı Yahudi erkekleri. AkĢama doğru. Bay Ferne. insanlar onu selamlamaya gelirler. kuĢ sesleri gibi çınlardı. kasabayı göl geleyen bir tür süt beyaz sis oluĢurdu. dağın herhangi bir yerinde uzun otlar arasında yürüyen babasını düĢünürdü. ancak onlarla ilgili kötü sözler söylenmesini de istemezdi. Elisabeth kasaba alanına gelirdi. varsıl insanlardı bunlar. Çocukların çığlıkları. evde bekler. ahĢap dağ evlerinde oturan. tarla iĢlerinde yıpranmıĢ giysiler içinde. karanlık küçük dairelerine doğru birlikte gider lerdi. kızları itekleyerek eğlenir ya da ağaçlar arasında saklambaç oynarlardı. Esther bütün bunların ne anlama geldiğini bilemezdi: BambaĢka diller konuĢan ve birbirlerinden öylesine farklı bu erkek ve kadınlar. dünyanın çeĢitli bölgelerinden ne diye bu kasaba alanına gelirlerdi ki. 19 . alanı çevreleyen küçük duvarın üstünde oturur. Annesinin elini sıkı sıkı tutardı. çeĢme çevresinde dolaĢan bu genç kızları izlerdi. Esther'in 18 elinden tutar. önlüklü köy kadınları. sanki ikisi de on üç yaĢındaymıĢ ve önlerinde bütün bir ömür varmıĢ gibi. Irmağın öbür kıyısında. Esther. villalarda oturan varsıllar. ÇeĢmenin Ģırıltısı ye so kaklarda birbirlerinin arkasından koĢuĢan çocukların bağırıĢları duyulurdu yalnızca. Karanlık çökünce. otel oda larında kalan yoksullar. hiçbir zaman kasaba alanına gelmezdi. Alan tümüyle gölgelenir di. Esther'in babası onları pek sevmezdi. Sesleri ve bağırıĢları dinlerdi. kaygısını yok etmek için de artık yünlerle örgü örerdi. her biriyle bir-iki söz eder. Rusya'dan ve Polonya'dan gelen yoksullara yardım ederlerdi. italyan jandarmaların ve askerlerin bakıĢları altında üçer üçer dolaĢan genç kızlar. Esther Bay Ferne'i kasaba alanında görürdü. Aynı uyumla yürürler.Esther sokağa çıktığında. randevularından dönmekte olan. Çocuklar alanda koĢuĢur. güneĢ ve sessizlik onu ĢaĢkına çevirirdi. kuyumcular. bütün insanları izlerdi. Daha sonra. Elisabeth. alan canlanırdı. ama o müzik dıĢında her Ģeyden söz ederdi. terziler. Herkes evine döner.
çekingen ve yalnız bir çocuktu. Her Ģeyi yabancıydı. koridorlara taĢar. gündüzleri. Annesinin kendisine. annesinin siyah piyanonun üzerinde oynayan ellerini hep anımsardı. alanda. Ya da kimseye gereksinimi olmadığını göstermek isterdi. Çınar ağaçlarının altında. ancak gerçekten italyan olduğu söyleniyordu. Esther'in onunla ilgili ilk anısı. Düz ve san saçları. O zamandan bu yana. içinde deniz dibinde yankılanan çan sesleri duyulan bu müziğin adının Batık Katedral olduğunu ne zaman söylediğini bilemiyordu. çünkü Bay Ferne bir müzisyendi. Cannes'daydılar. otel bir arı kovanı gibi uğuldardı. Yahudi değildi. mücevherlerini kuyumculara rehin bıraktığı. . Tristan öteki çocuklara karıĢmak istemezdi. jandarma binasının bulunduğu alanın öbür ucuna kadar yürürlerdi. Bayan O'Rourke. Tıpkı jandarma yüzbaĢısını gizlice görmeye giden Rachel'den söz ettikleri gibi. Akıcı ve aksansız bir biçimde Fransızca konuĢuyor. yüzündeki ciddiyet ve bakıĢındaki melankolik anlatım birbirlerine aykırıydı. kendisi arasıra yaĢlı He-inrich Ferne'le sohbet ederdi. Bu tür dedikoduları özellikle kızlar anlatırlardı fısır fısır. Zaman geçmiĢti. Ancak. Uyumakta olan annesinin dingin soluğunu ve kepenklerin öbür tarafındaki çeĢme suyunun Ģırıltısını dinlerdi. italyan jandarmalar için casusluk yaptığı ya da saklanmakta olan bir katil olduğu söyleniyordu. Salonda kimi zaman konuklar olurdu. annesinin dostlarının seslerini. her yer öylesine kalabalıktı ki. arkasına bakmadan dönerdi. balkonu alana bakan küçük bir odada kalıyorlardı. Ġtalyanların evlerinden sokağa attıkları yoksul ailelerle doluydu. hiçbir haber alınama20 mıĢtı kendisinden. kimi zaman hüzünlü müziği. gülüĢlerini duyardı. Tüm katlar. fildiĢi kolye ve değersiz takı dıĢında hiçbir Ģeyi kalmadığı söylenirdi. öğleden sonraları. Tristan okula gitmeyi bırakmıĢ. çevrede her Ģey uyur gibiyken. Tristan annesine daha önce hiç görmemiĢ gibi bakıyordu. Tristan'ın Afrika'nın Ekvator bölgesinde tüccarlık yapan babası da sömürgecilerin silahlı kuvvetlerine katılmıĢtı.Tristan. ilk baĢlarda. baĢka bir dünyada. otel kapısı önünde durup okula giden çocukları izlemekte olan Tristan'ın ilginç giysiler içindeki siluetiydi. Bu nedenle. Bayan O'Rourke onu Bay Seligman'm sınıfına yazdırmak istememiĢti. Bu yüzden. Yüreğinin. müziğin ritmiyle çarptığını du-yumsardı Tristan. dıĢarıda kuĢların ötüĢünü. Piyanodan çıkan müzik gittikçe artar. dereye kadar yokuĢu inerdi. her kata yayılırdı. Kasabada tek baĢına dolaĢır ya da kimi zaman tarlalara gider. Batık Katedral'i çalan elleri anımsamak istiyordu. uzaklaĢan bir görünümdü bu. Bayan O'Rourke güzel bir kadındı. kafasını çevreleyen bir 'tas' biçiminde kesilmiĢti. birkaç madalyon. düĢten uyanır. dağa geldiklerinde. Uzun giysileri ve büyük Ģapkalarıyla. Cannes'daki evlerinde geçirdikleri zamanı anımsamak istiyordu yalnızca: Öğle sonu ıĢığında mimozaları. kendisine annesi ders vermiĢti. gösteriĢli gösteriĢli dolaĢırken görürdü. Esther onu akĢamlan. Victoria Otelinin ikinci katında. ilginç ingiliz giysileri vardı. baĢka bir zaman diliminde. kolunda annesi. yaz geliyordu. Tristan on iki yaĢında. yün çorapları. çevreyi dinlemek. Gecenin sessizliğinde. Artık herkes Bayan O'Rourke'un varsıl olmadığını biliyordu. annesinin sesini. Hatta hiç parası kalmadığı. otelin küçük odasını kaplar. O zaman. Cannes'da. özellikle de kimi zaman Ģiddetli. Yalnızca piyano tuĢları üzerindeki ellerin devinimini görürdü ve müzik uçup giderdi. sonra birden korkuyla. insanlar Bayan O'Rourke'la pek konuĢmazdı. çok uzun gri bir Ģortu. yazlıklarda oturan ingilizlerin. tıpkı düĢlerde olduğu gibi'. savaĢın daha da daralttığı kapalı çevresi içinde yaĢamıĢlardı. baĢkaları gibi. bu müziği kendisinden baĢka kimsenin duymadığından emin olmak için yatağında doğrulur--du. kol kola. Bayan O'Rourke otobüsle Saint-Martin'e geldiğinde. Silinen. Çok zaman önceydi. sırtı kan ter içinde. Onlardan korkardı belki de. güçlü bir biçimde yankılanırdı. sayım için Terminus Oteline gitmezdi hiçbir zaman. o yaĢama dönmek isterdi. tuhaf yelekleri. Sonra ters yönde yürümeye baĢlarlardı. SavaĢ baĢlamıĢ. Orada baĢka çocuklar olunca.
Tristan duraksamıĢtı: "Nasıl. yağmur damlacıkları siyah saçlarında parıldıyordu. Esther ilk kez iĢte burada. Ancak öğleyin. Annesi hiçbir Ģey söylemiyordu. ellerini yakmıĢ. sıra bekleyen Esther'i ve ailesini izlerdi. Biraz utanırdı. Bir gün. annesi tuhaf bir sesle. bayılıncaya kadar dayanmıĢtı. Hiç kimse konuĢmuyordu. babasıysa. yanında çok uzun görünüyordu. Yahudilerin Terminus Oteli önünde kuyruğa girdikleri saatte. Tristan. Tristan. Çocuklar koĢuĢmadan. çünkü annesinin ve kendisinin kuyruğa girmelerine gerek yoktu. ötekiler gibi değillerdi. bahçe tarafındaki camlı kapılardan ıĢık alan büyük salonun bir bölümünü görebiliyordu. Annesi koluna girmiĢti. Çok yağmur yağıyordu. Gaspari-ni ondan yaĢça daha büyük ve daha güçlüydü. Giysileri çalılıklarda koĢuĢturmaktan kirlenmiĢ ve yıpranmıĢtı. O günden sonra her Ģey değiĢmiĢti. neden söz ediyorsun sen? Hangi genç kız?" Annesi yalnızca yinelemiĢti: "Sana göre değil.Tristan artık otel odasında duramıyordu. çınar ağaçlarının gölgesinde. Kadınlar Ģallarına sıkı sıkıya sarılıyor. bekleme kuyruğunun ortasında duran Esther'e bakıyordu. Tristan. Tristan. kasabanın çıkıĢındaki yolda. günler uzamıĢtı." ama bir daha hiç açmamıĢlardı bu konuyu. ağaçların arkasına yarı gizlenmiĢ olarak. 22 . GüneĢ yüzünü. Kapı her açıldığında. Tristan. bu alanda bakmıĢtı ona. Sonunda. sırayla içeri girmek üzere beklerlerdi. Tristan çıkarken. BaĢında bir Ģey yoktu Esther'in. annesi dar odada hâlâ uyurken. adlarının listeye yazılması ve tayın kartlarını alabilmek için. Her sabah. çok uzun olan sarı saçlarının rengini iyice açmıĢtı. Tristan kasaba alanında olurdu. Erkekler ve kadınlar. Tristan otelden ayrılırdı. "Biliyorsun. lokantanın kapısı önünde ayakta dikilen jandarmalar bile. bağrıĢmadan annelerinin yanında duruyorlardı. Gasparini'yle dövüĢmüĢtü. Bir gün. çünkü bu oğlan Esther'e kur yapıyordu. büyük siyah Ģemsiyelerini açıyorlardı. ġimdi yazdı. yüzü kinle doluydu ve Ģöyle diyordu: "Bir manyak olduğunu söyle! Hadi söyle!" Tristan. acıkmıĢ ve dikenlerden bacakları çizik çizik olarak dönerdi." demiĢti ona. öbürlerini de Tristan itiraf etti diye kandırmıĢtı. Sabahlan. Gasparini onu bırakmıĢ. ama sezmiĢti. bu genç kız sana göre değil. Tristan'ın boynunu güreĢçi gibi boyunduruğa almıĢtı. Esther konuĢmuyordu.
kara gözlerinde öfkeli ya da küçümseyici bir alev vardı sanki. Alanda. annesinin hafifçe soluduğu o ılık odayı bırakmıĢtı. bir yerlerde bir köpeğin havlaması iĢitiliyordu. Tristan. Ama Est-her'lerin siluetleri hızla sokaklara yaklaĢıyordu Ģimdiden. Ġçlerinden biri masaya oturmuĢ. pencerelerin yanında dikilmiĢ. sizi seviyorum. otelin pencereleri kapalı. ıĢık bulutların arasında yanıyordu. Esther otelden çıktı. Alanda beklemekte olan kara siluetlerin arasındaki Esther'i görmek için. onunla birlikte ■ kuyruğa girmeyi. buz gibi dereye kadar iniyordu. GüneĢ gökyüzünde yükseliyor. Tristan için. çalılar kırbaçlıyordu. annesi ve babasıyla birlikte içeri giriyor. perdeler çekikti. 23 . önündeki açık kütüğe adları iĢaretliyordu. Tristan'ı otelin önüne çeken sessizlikti. Alan kapkaranlık olur. Gece olduğunda. Daha sonra. Tarlalarda otlar bacakları ısırıyor. ıssızlaĢırdı. koku. yalnız sizi düĢünüyorum. Victoria Otelindeki odasında uyuyamazdı ki. önünde kütük duran adam da öteki adların ardından Esther'in adını da iĢaretliyordu. italyanlar kepenkleri örtüp içeri kapanırlardı. Güzelsiniz. sanki salona giren insanlar bir daha çıkmayacaklardı. babası ve annesinden azıcık uzakta yürüdü. demek istiyordu. Tristan geriledi. Alana bakan tarafta. kaçmak için koĢuyor. Hava. Jandarmalar onun adını yazıyorlardı. Ağaçların önünden geçerken. bu olanların ürkütücü ve gizemli bir yanı vardı. Bütün bunlar olurken. çiçek tozu ve sinek doluydu. masaya kadar onunla ilerlemeyi çok isterdi.Jandarmalar. Tristan'ı gördü. O. Yalnızca çeĢme suyunun Ģırıltısı. sigara içiyorlardı. Kimsenin dıĢarıya çıkma hakkı yoktu. Tristan. müzik ve bahçe düĢlerini. Alandaki sessizlik çok yoğundu. delikanlının yüreğinin daha hızlı çarpmasına neden olan yakıcı bir alev.
araba sarsılıyor. tarlanın öbür ucunda çalıĢıyorlardı. gözkapaklarını. kuzeyde ve doğuda. yumurcaklar. Roquebilliere'e varmadan az önce. Arabada çocuklar. Yol çukurlarla doluydu. Tarlaların büyük bir bölümü biçilmiĢti bile. hava soğuk ve yalız. tırpanlarını sallayarak buğdaylar arasında yavaĢ yavaĢ ilerliyorlardı. Sonunda. Araba. Öğleden sonra. Esther'in daha önce hiç duymadığı bir koku vardı. Esther sık sık dereye." demiĢti Gasparini. belki de geldiğinde bu koku yüzünden korkmuĢtu." demiĢti. Bir gün. Genç erkekler. güneĢte parlayan uzun ağızlarıyla bir an devinimsiz kaldıktan sonra. erkeklerin gırtlaklarından ve göğüslerinden çıkan boğuk bir ses tüm vadide yankılanıyordu: HıhL Esther arabalarının arkasına saklanmıĢtı. sesinde küçümseyici bir edayla: "Bunlar Ġtalyan!" demiĢti. topuklarına batı-yorlardı. aĢağıda. Atı süren Gasparini'nin dedesiydi. baĢak toplamaya geliyorlar buraya. yürüyerek dağı geçiyorlar. baĢınızı çevirdiniz mi çekirgelerin ve suyun sesiyle birleĢiyordu. ama Gasparini elinden tutup çekmiĢ ve tarlaların ortasında yürümeye zorlamıĢtı. yaĢlı erkekler. vadiye kadar dolambaçları döne döne inerek yolu izlemiĢti. TitreĢim her yerdeydi. Sabahlan. ırmağın taĢlarını yakıyor. Esther dönmek üzere yamacı tırmanmaya baĢlamıĢtı ki. at arabasına binrniĢti." Esther duraksıyordu. tüm bu çalıĢan insanları birden görüvermiĢti. Esther. yoksul giysiler içinde. Çok kalabalıktı. Hummalı bir aceleyle ekin demetlerinden düĢen baĢakları topluyor. çocuklar oynuyordu. Santa Anna'dan (o Santana demiĢti) geliyorlar. baĢları örtülü kadınlar vardı. yırtık pırtık giysiler içinde. dağların oluĢturduğu halka daha da uzak görünürdü. yüzü. bu da kadınları eğlendiriyordu. kadın sesleri. birden gıcırdayarak buğdayların arasına iniyor. insanla bitki karıĢımı bir koku. Gasparini elini tutmuĢtu onun: "Gel. yalnızca parıldayan dere ve otlaklar vardı. ekin biçen kuzenimi görmeye gidelim. GüneĢ tam tepeye geldiği için. bulutlar beli-riyordu. arabalar bekliyor. Gasparini. çünkü kendisini görmelerini istemiyordu. vadi çok geniĢti. vadi geniĢliyordu. Çevrelerinde. sıcak rüzgârla birlikte gelen kahkahalar ve yağmur sesi kadar düzenli bir boğuk uğultu iĢit-miĢti: 'Geldik. "Nereden geliyorlar?" Gasparini vadinin sonundaki dağları göstermiĢti. soluk mavi gökyüzünün altında dağlar uzak görünüyordu. bağlıyorlardı. ancak buğdayın nasıl olduğunu anımsadığından emin değildi. Gasparini Esther'le dereye kadar gelmiĢti." Esther ĢaĢırmıĢtı. Tahıl sapları sivri ve sertti. hemen aĢağıda. yere düĢen baĢaklarla oynaĢıyorlardı. tahta dirgenlerle buğdayı yüklemeye çalıĢıyorlardı. Esther herhangi bir Ģey görmeden önce. askerler gibi bir çizgi oluĢturmuĢlar. GüneĢ tarlaları. Gasparini: "Uzak değil. evlerinde yiyecek birĢeyleri olmadığından. uzaktan iĢittiği sesler bunların sesleriydi. baĢı örtülü kadınlar ekin demetlerinin üzerine eğilmiĢ. Gasparini orakçıların oluĢturduğu sıraya doğru sürüklemiĢti onu. elleri yakıyordu. "Valdieri'den. bebekler. dedemin at arabasıyla gideceğiz. Esther'in daha önce hiç görmediği kadın ve çocuklar vardı. atları yolun kıyısında otluyor. örme ayakkabılarının içinden geçip. dorukların üzerinde. O sırada. Genzi yakan bu ter ve toz kokusu. Evler görünmüyordu artık. göz kamaĢtırıcı kıvrımlarını ĢiĢire ĢiĢire. çığlıklar. daha önce. Arabalarının 24 yanında." Esther. onları yola. gökyüzü masmaviydi. buğday tarlaları iĢte Ģurada. O bölgede. IĢık dere suyunun üzerinde titriyordu. Oradan bakıldığında. iki ırmağın birleĢtiği vadi çukuruna gidiyordu. Birbirlerine birkaç adım uzaklıkta. arabaların yanına atmadan önce. Daha büyük olan çocuklarsa. yüzleri yârı yarıya solmuĢ örtülerle gizlenmiĢ olan bu genç kadınları merakla izliyordu. bez torbalarına dolduruyorlardı. Ġtalyanların'bu kadın ve çocuklar gibi olabileceğini usuna getirmemiĢti. o nedenle. tırpanlar geriye doğru kalkıyor. Esther'in gelirken. GüneĢ gözleri kamaĢtırıyor. "Evlerinde buğdayları yok. Mekanik bir düzenle. YanıbaĢlarında. .Bu yazdan önce baĢka hiçbir yaz yaĢanmamıĢtı sanki. Özellikle de bir koku. babasıyla birlikte hasadı görmüĢtü. Roquebilliere'de. Patika artık yolla birleĢiyordu ve Esther. tarlalarda arta kalan baĢakları toplayıp çuvallara dolduruyorlardı.
bir an bile yitirmeden." Esther. Daha da hızlı koĢabilmek için ardında kızgın bir köpek olduğunu düĢün dü. tarih ve coğrafya. yüreğinin acıyla daha hızlı çarptığını. öbür adamlar da onlara bakmak üzere iĢlerini bırakmıĢlardı. güneĢten yüzü ve kolları kızarmıĢ olan genç adam orağını sallamayı bırakmıĢtı. Ġtalyan ask erlerin bunları ihbar edenlere para verdiklerini söylemiĢlerdi. duran ve yeniden yollarına devam eden iri. Ya seninki?" Esther düĢünmüĢtü. suskun kalmıĢlardı . GüneĢ. hayır!" Gasparini'nin yüzü hâlâ gergindi.bu benim kuzenim. Gasparini bütün bu söylediklerini YüzbaĢı Mondolini'ye anlatır mıydı? Saydam zarlarından teker teker sıyırdıkları buğday taneciklerini çiğneyerek. biraz önce. birden. Biraz ilerde. Gasparini ilgili görünüyordu: "Ne öğretmeni?" Esther: "Lisede tarih öğretmeniydi. uzun bir süre. evlerinde yiyecekleri kalmadığı için savaĢı kaybedeceklerini söylüyor. Vadinin serin havası bedenini yalıyordu. GüneĢ. doğru mu? Yahudi misin?" diye yinelemiĢti çocuk. savaĢtan önce ne iĢ yapıyordu?" Esther "Öğretmendi. Onlar da demetlerden düĢen buğday taneciklerini arıyorlardı." Esther bütün bunları söylediğine Ģimdiden piĢman olmuĢtu. ne de evlerine gelen insanlardan hiç kimse ye söz etmemesini tembih etmiĢlerdi ona. yine bir süre. AnlaĢılmaz bir yüz anlatımıyla önüne bakıyordu yalnızca. Babam Almanlarla Ġtalyanların yenik düĢeceklerini söylüyor. Esther anlamıyormuĢ gibi ona bakmıĢtı. ne savaĢtan. kesilmiĢ parmakları kanıyordu. "Eee! NiĢanlını tanıĢtırmayacak mısın?" Bir kahkaha atmıĢ. Esther. ġimdiyse Ģöyle diyordu: "Babam. Onları kovarız." demiĢti. Buradan. orakların ve adamların soluklarının gürültüsünü dinlemiĢlerdi. bütün gücüyle kasabaya doğru koĢmaya baĢlamıĢtı. 27 26 • . hiç gölge yoktu yerde. kızgın bir biçimde. Tarlaların üzerinde. Daha sonra Gasparini Ģöyle demiĢti: "Babamın tüfeği var. saklan malarına yardımcı oluyor." Gasparini kızgın görünüyordu: "Aynı Ģey değil ki. "Yahudi olduğun doğru mu?" diye sormuĢtu Gasparini." Esther ve o. Birden yüzünde öyle bir kuĢku anlatımı belirmiĢti ki. Örgüte yardım etmek değil bu. yalnızca orağın buğdaylar arasında çıkardığı ıslık sesi ve adamların boğuk so lukları iĢitiliyordu: HıhL. Bayıra oturmak üzere. hayır!" diye yankılanıp yinelenen kendi sesini iĢitiyordu. tarlaların ortasında. Gasparini omuz silkiniĢti. buğday tarlalarının sıcaklığından sonra. ardına bakmadan koĢuyordu. hâlâ da duruyor. ısrarcı sesini. Ġstersen bir gün sana gösteririm. yorulmak bilmeyen karıncalar gibi. saplar bez ayakkabılarına bata bata yürüyerek uzaklaĢmıĢtı oradan. paçavralar içindeki kadın ve çocuklar açgözlü lükle baĢakların saplarını karıĢtırmaya devam ediyorlar.HıhL. Gözlerinden taĢan korkuyu ya da acıyı duyumsuyordu. Kaldı ki.) de. tahıl ambarında. çabucak yanıtlamıĢtı: "Ben mi? Hayır. Esther'le birlikte tar lanın öbür ucuna doğru yürüyordu. (Çev. bir su gibiydi. Gasparini Ģöyle demiĢti: "Babam Ġtalyanların. ikisi de." Ses tonunu biraz alçaltmıĢtı yine de: "Babam Maki'ye çıkıyor. Almanlar buraya gelince bütün Yahudileri öldüreceklerini söylüyor." Üstünde bir fanila. Sonunda Gasparini Ģöyle demiĢti: "Baban ne iĢ yapar? Demek istediğim. bir de "Ben mi? Hayır. kanının boyun damarlarını ĢiĢirdiğini. kara karıncalar vardı. Nasıl yanıtlayacağından pek emin değildi." deyiĢini düĢünüyordu. Ardında bıraktığı delikanlı boğuk bir sesle bağırıyordu: "Helene! Helene! Bekle beni! Nereye gidiyorsun?" Esther. Delikanlının ağır." Gasparini bir Ģey söylemiyordu artık. Gasparini'nin "Evlerinde yiye cek birĢeyleri yok. ekinlerin yüklenmesini bekleyen arabaların bulunduğu yola gelince. "Söylesene. Annesiyle babası. hiçbir Ģey konuĢmadan. nedenini bilmeden gözleri yaĢarmıĢtı. savaĢı ingilizlerle Amerikalılar kazanacak. Onu bu duruma getiren yalan söylemiĢ olmasıydı. kulaklarında ve Ģakaklarında zonkladığını duyumsamıĢ. Sapların sivri uçları arasında ilerleyen. ıĢık. hiçbir Ģey söylemeden yerinden kalkmıĢ. Esther'in giysisinin üzerinden sırtını ve omuzlarını yakıyordu. orakları ve dağların taĢlarını parıldatıyordu." Gasparini: "Ne yapıyor?" Esther Ģöyle yanıtlamıĢtı: "Dağlardan geçen Yahudilere yardım ediyor." Esther: "O zaman buraya mı yerleĢecekler?" Gasparini hiç duralamadan yanıtlamıĢtı: "Buna izin vermeyiz. gökyüzü koyu maviye dö nüĢmüĢtü. Esther. gökyüzünün özeğinde kımıltısızdı. Esther. arta kalan baĢakları top layan çocukları gördüklerinde. evimiz 1 Ġkinci Dünya SavaĢı sırasında Almanlara karĢı direnmek üzere Fransa'da oluĢan silahlı dağ örgütüne verilen ad. O da aynı Ģeyi söyledi: "Benim babam da Maki'de.
Ģimdiden. askerler durmak zorunda kalmıĢlardı. haber hemen yayılmıĢtı. Esther. soluk almak için. Birçok kez. bu tuhaf alayı. hem de üzücüydü bu. Bir sabah erkenden. soluksuz kalıncaya kadar koĢmuĢtu. savaĢ olduğunda. daha sonra. Ak yüzünü kaygıdan ya da yağmurdan tuhaf bir biçimde buruĢturmuĢ olan Bay Ferne kızları görmeden önlerinden' geçmiĢti. Kasabanın bütün çocukları oradaydı. arkadaĢ olma isteğini duymuĢtu. polisler ve tuhaf tüylü Ģapkalarıyla askerler. belki de bu yüzden. Esther. Uzaktan. Üstünde Ģeytan biçiminde bakır Ģamdanları olan parlak. Nasıl bilinmez. Piyano. AĢağıda. insanlar. Terminus Otelinin yemek salonuna götürmek üzere. sokağı tırmanmaya baĢlamıĢtı. Ġtalyanlar gene de götürmüĢlerdi Bay Ferne'in piyanosunu. alayı gözlemiĢ. Su damlacıkları Rachel'in güzel kızıl saçlarını ıslatıyor. Bay Ferne'in piyanosunu rahatlıkla evinden . kocaman büyülü mobilya. asker Ģapkalarının her sarsıntıda oynayan kara tüylerini izlemiĢti. piyanoyu kaldırım taĢlarına her bıraktıklarında. üniformalı dört Ġtalyan askerinin sırtında. Esther. keçi sakalı kıpırdıyordu. yolu çıkmakta olan siluetini görmüĢtü. insanların ekin topladığı yerde olup bitenleri annesine anlatmamıĢtı. Hem gülünç. Sonra yolun kenarına oturmuĢtu. gözyaĢları gibi yüzünden süzülüyordu. sessizlik ürkütücüydü. Buğday tanelerinin acı tadı uzun süre ağzında kalmıĢtı. Adamcağız kendi kendine konuĢuyormuĢ gibi. öne arkaya doğru gidip gelen bu piyanoyu. Ġtalyanlar onu arkaya oturtmuĢlar. yağmur altında. Demek ki. çünkü birden savaĢın ne olduğunu anlayı-vermiĢti. boğazının düğümlendiğini duyuyordu. belki de kendi dilinde Ġtalyan askerlere ilençler yağdırmaktaydı. teller sızlar gibi titreyerek çınlıyordu. Esther. Bay Ferne'in. Terminus Oteline doğru gözden kayboluyordu. Esther RachePle ilk kez o gün konuĢmuĢtu iĢte. Rachel de yanına gelmiĢti sonra. yolun yukarısında.Canı acıyıncaya. kara. iri bir tabut gibi sallanan. Bir mavi duman bulutu içinde jandarmaların sürdüğü bir kamyon gelmiĢti. beklemek üzere bir kapı eĢiğine saklanmıĢtı. birkaç dakika sonra da Esther kasaba alanına inmiĢti. önlüklü birkaç yaĢlı kadın ve yağmur nedeniyle kıĢlık kaftanlarını giymiĢ Yahudiler de. yağmur altında.
Esther. Ama öylesine güzeldi ki. EstherĠe Rachel uzun bir süre birlikte kalıp konuĢtular. yerli kadınları ve Yahudi din adamlarını sarsıyordu. burada olmaktan mutluydu. bir çınar ağacının altına sığındılar ve düĢen yağmuru izlediler. birçoğu yırtık pırtık giysiler içinde ve yalınayaktı. Esther kızların. onun o güzel saçları dibinden kazınacak. O gün. Çocuklar da koĢmaya baĢlıyorlardı. bu piyanoyu dünyalara değiĢmezdi. dudaklarının çevresinde bir buhar bulutu oluĢuyordu. mantolu ve baĢörtülü Yahudi kadınlar ve uzun kara kaftanları ve Ģapkalarıyla yaĢlı adamlar her sabah olduğu gibi alana geldiler. otelin içine doğru bakan Bay Ferne'in ağaçlar arasındaki zarif görün29 .alabiliyorlardı. belli etmeden izlemiĢti onu. Gestapo'nun ve Ġtalyan ordusunun bütün ajanları gibi o da kurĢuna dizilecekti. Oysa Bay Ferne. Rachel konuĢtuğunda. Ġnsanlar hakkında çok Ģey anlatıyorlardı. delikanlılar sokağa çıkma yasağına karĢın. O da alanda. ama göze alamıyordu. çünkü uzun zamandır. Rachel'le konuĢmak istiyor. Esther sık sık. Ġtalyanlar da yenilince. çünkü Ģu yaĢamda ona kalan tek Ģeydi. Rachel alana gitmek üzere sokağı çıkmıĢtı. otelin önünde sık sık Ġtalyan askerlerle konuĢuyordu. Kızlarsa. daha sıradan 28 ancak daha kötü Ģeyler anlatıyorlardı onunla ilgili. Piyanosunu görebilmek için otelden yana bakıyordu. Esther de yanında yürüyordu. Yağmur dindiğinde. Kasaba sokaklarında alıĢveriĢ yaparken ya da öğleden sonraları anne ve babasıyla birlikte alanda gezerken. Rachel artık dinsel törenlere katılmıyor. Alana gelince. Sonra Rachel Bay Ferne'i gösterdi. Rachel'in YüzbaĢı Mondolini'yle birlikte olduğunu. Esther. bütün bunları kıskançlıktan anlattıklarını biliyordu. Terminus Oteline onu görmek için gittiğini ve zırhlı araç içinde onunla yollara çıktığını söylüyorlardı. Bay Ferne'in piyanosunun baĢına gelenlere karĢın. onun ötekiler gibi davranmamasının önemli olmadığını düĢünüyordu. Jandarmalar kapının önünde sigara içtiği sırada. su birikintilerine düĢen yağmura baktılar. çeĢmenin öbür tarafındaydı. Esther onun omuzlarına inen uzun ve dağınık kızıl saçlarını seviyordu. önlüklü ve lastik ayakkabılı yerli kadınlar. SavaĢ bitince. geceleri dıĢarı çıktığını ve derede çırılçıplak yüzdüğünü söylüyorlardı. insanlar. Bu da kasabada birçok insanı.
uzun süre oturup burgaçlar oluĢturan su ya baktılar. çünkü ülkeleri olan Polon ya'dan kaçıp Fransa'ya saklanmıĢ ve hep korkuyla yaĢamak zo runda kalmıĢlardı. "Güzel mi?" "Evet. Berlin'e. evlerinin kapısını açan babası. 30 "SavaĢ bittiğinde ne yapacaksın?" diye sordu Rachel. hızlı akan suyu ıĢıldatıyordu. Birlikte. iki derenin sel gibi akan suları burgaçlar oluĢtu rarak kavuĢuyorlardı birbirlerine. Paris." Bembeyaz küçük taĢlar arasında parıldayan koyu mavi bir taĢtı. gökyüzü olağanüstü Ģekiller çizerek yükselen beyaz ya da gri iri bulutlarla kaplanıyordu. giysisinin cebini karıĢtırmaya baĢladı ve avcunu açarak bir yüzük gösterdi. elindeyse eskiden Nice'te lisede tarih ve coğrafya dersleri verdiği zamanlar kullandığı küçük çantasıyla. Ancak." dedi Esther. çok güzel eski bir yüzüktü. Rachel'in sigara dumanını koklamak. piyano çalmak. Rachel ingiliz sigarasını bitirdikten sonra. Her akĢam. hem gülünç hem de üzüntü veren bir görüntüydü bu. Onun. Esther bütün bunlardan sıkıldı birden. üstünde yazlık gri takım elbisesi. ama duman onu ök sürttü. ölümü ve durmaksızın gözünün önüne gelen. Rachel. üĢüdükleri için. Büyük kentlere. bir sokak serserisi olduğunu söylüyordu. nuĢmalarım iĢitmek. Bulutlar aralanmıĢtı. Viyana'ya. Yassı çakıllarla kaplı dar bir kumsalın bulunduğu yerde su kavĢağına kadar uzanan bir yol vardı. kızını öpmek için dönüp 31 . onun yanında olabildiğince çok kalabilmek. yumuĢak. güneĢ taĢlar üzerinde parlıyor. Ama onun bu ko -. Esther. bana ne verdiler. Tuhaf bir parıltısı vardı. Paris'e. Rachel'in elini tuttu ve onu derenin aktığı sokağa doğru sürükledi: Derenin üst tarafındaki yola kadar gittiler. Sel suların gürültüsü sağır. kollarına ve uzun tırnaklı ellerine bakıyordu. hatta sert ve neredeyse kötücül bir ses tonuyla anne ve babasından söz etmeye baĢladı. ne de Mondolini'den söz ediyordu. Ailesini sevmiyordu. Yağmurla hâlâ ıĢıldayan yolda. konuĢmadan. Tıpkı Bay Ferne gibi. Henüz aydınlanmamıĢ sokağın aĢağısında. kasabadan uzakta. Esther'e savaĢı. Olanlar. öğle yemeği hazırlıkları için tüten bacaların bulunduğu kasabaya döndüler. "Safir bu. çevresinde dönüyor ve yaban arılarını çekiyordu. Rachel sigara çıkarttı. Esther baĢının döndüğünü duyumsadı. onun pırıltılı kızıl saçların çevrelediği yüzünün profilini iz liyor. Hiçbir Ģey söylememiĢti. Esther Bay Ferne'in müziğinden söz edince." Bir sigara daha yaktı. hiç geri gelmeyecekmiĢ gibi büyük tarlalarda yürüyen babasının görüntüsünü anımsatı yordu. mutfağında bir piyanosu olan yaĢlı bir aptal. VarĢova ve Roma'daki gecelerden söz ediyordu Rachel. hatta birbirinizle konuĢamıyordunuz bile. Esther. Bir ara. Ģarkı söylemek istiyo rum. denemesi için sigarayı Esther'e uzattı. hiçbir Ģey söylemeden köprüye kadar birlikte yürüdüler. oraları gerçekten görmüĢ gibi. yakıcı duman. yamacı tırmandılar ve küçük duvarın üstüne çıkıp güneĢe oturdular. Rachel de buna güldü. tuhaf. Ne Ġtalyanlardan. SavaĢı. Amerika'ya. "Çevresindeki küçük taĢlarsa elmas. Bu yer dünyadan tamamen soyutlanıyordu." Esther. Birkaç gündür. AĢağıda. sonra birden. renkli koyu taĢı sevmemiĢti.tüsü Esther'i utandırıyordu. karĢı çıkmadı ona. Bay Ferne'in evinden götürdükleri piyanoyu anımsatıyordu Est her'e. belki de güneĢten. müzikle uğraĢmak. EstherĠe Rachel. üstünde ingilizce yazılar bulunan tuhaf bir paketti. izmaritini vadiçukuruna attı ve yerinden kalkarak elleriyle arkasını silkeledi. Esther.ediciydi. sabah erkenden yola çıkıyordu. biraz ürkütüyordu insanı. O bütün bunları anlattığı sırada. Ağustos ayındaydık Ģimdiden. ama Esther bundan hoĢlanıyordu. Ģimdiye kadar böyle bir Ģey görmemiĢti. "Bak. her yere gitmek istiyorum. babasının gergin ve asık yüzünü kaygıyla izliyordu. Esther'in babası. Ve Esther'in düĢünmesine fırsat vermeden hemen ekledi: "Ben ne yapmak istediğimi biliyorum. kızıl saçlarının oluĢtur duğu aylayı ve incecik yüzünün profilini izleyebilmek ve bu imgeyi yıkmamak için. Daha sonra. Bay Ferne'in piyanosunu jandarmaların içki içip kâğıt oynadıkları Terminus Otelinin sigara dumanıyla kaplı büyük salonunda tek baĢına düĢünmek hüzünlendiriyor-du Esther'i. Sigarayı içmeye baĢladı." dedi Rachel. ancak Rachel anladı ve yüzüğü hemen cebine koydu. Belki sigara dumanından. Rachel öfkelendi hemen.
üstlerinde yer yer dikenli çalılar bulunan kırmızı renkte taĢ kalıntıları vardı. dere kumundaki oyuklarda tatlı su ıstakozları avlayarak eğlenirlerdi. Böylece korku yavaĢ yavaĢ uzaklaĢırdı. sineklerin ve arıların havada asılı durduğu aydınlık büyük çayırlar. sessizliği ve sürekli beklemenin verdiği acıyı annesinin yüzünde de görebiliyordu. bu konuda hiçbir Ģey sormadı yine de. Güzeldi yalnızca ve buna gereksinimi vardı. dağlar arasındaki geçitleri. dıĢarıya davet eden serçelerin cıvıltılarını ve sağan kuĢlarının ince çığlık larını iĢitmeyi beklerdi. Be reket Gasparini engereklerden söz etmemiĢti." diye yanıtlamıĢtı babası. Dizlerine kadar soğuk suya dalmıĢ olan çocuklar. derede oynaĢan çocukların seslerini duyardı. dağlar ve orman lardan oluĢan karanlık iri duvarlar.geliyordu. mavi gökyüzünün güzelliğine. Esther karanlık odasında yatağındayken. Buğday tarlaları. Sabah erkenden Esther. Tek bir insan gürültüsü bile iĢitilmediği. Hissettiği kaygıyı.". ne esinti ne de gürültü duyardı. vadi çukurunda. sesi dıĢarıdan duyulur korkusuyla. sır dediği bu yeri birine göstermek istemiĢ ti. Sonra da. Onu ürküten harmanlardı. Esther'i korkutan engerekli çayırlar değildi. ĠĢte bu sessizliği bulmak için gelirdi Esther. Babası her sabah.. yüksek dağlara doğru uzanan yola varırdı. çok gezdiği için annesinin kendisinden yakındığını duymuĢtu. Onu dayanılmaz bir biçimde dıĢarıya sürükleyen iĢte bu sözcüklerdi. Bu nedenle. yalnızca böceklerin iç gıcıklayıcı sesleri. Esther sormadan edemedi: "Nereye gidiyorsun baba?" Sert bir anlatımla: "Kimi insanları görmeye gidiyorum. demiĢti yalnızca. yüzünde ve koltuk altlarında boĢalan terleri duyardı.. GüneĢ ıĢığı. Bir gün.. babasının dağları geçmeleri için Yahudilere yardım etmeye gittiğini biliyordu. dağın karanlık yamacın da.. Son gün değildi onlar için* o zamanlar bunu biliyordu. Ağır ağır ve güçlü bir biçimde çarpan yüreğini ve hatta burun deliklerinden soluduğu havanın sesini dinlerdi. kızların gülüĢlerini ve keskin çığlıklarını ayırdedebiliyordu: "Maryse! MaryseL" Sesler ve gü lüĢler azalıncaya ve yok oluncaya kadar çayırlarda dolaĢmaya devam ederdi. Sonunda kapıyı açıp ortasında buz gi bi bir derenin aktığı caddenin serin havasına bırakırdı kendisini. Biraz ilerde. sabah sisinde bile hâlâ uç suz bucaksız görünen vadinin enginliğini izlerdi ve babasının sözcüklerini unuturdu böylece. Bir akĢam. sabah kahvaltısı için bir tas sıcak sütü içer içmez. Gasparini telaĢla: "Burası iyi bir yer değil. böyle sürmesi gerektiğini ve hiç kimsenin buna engel olamayacağını bilmeye gereksinimi yoktu Gasparini'nin. GüneĢ çayırlarda Ģimdiden yakardı. Kasabanın son evlerine kadar gider. gökyüzünde kabaran bulutlar. evde bir saniye bile yerinde duramıyordu. Ancak. Gasparini'yi otlar arasından kayalara kadar götürmüĢtü.. güneĢi böylesine parlak. Esther kendini iyi hissederdi. ona Esther demezdi hiç. sınırsız bir mutluluk hissederdi o an. babasıysa: "Bırak gezsin. Bu kadar çabuk kaçmasının nedenini bildiği için ĢaĢkındı yalnızca. olağanüstü bir özgürlük. Esther ona kızmadı. Esther. Ve eklemiĢti: "Bana soru sorma. Annesi. Esther bir gün. arasıra bir tarla kuĢunun kısa ötüĢü ve otların çıkarttığı sesler duyulduğunda. kaya kitlelerinin kuytusuna girdiğinde ne rüzgâr. O günden sonra.. bodrum katının penceresini tıkadıkları kartonların aralıklarından ıĢığın doğ masını beklerdi: Ona seslenen kuĢların kısa ötüĢlerini. bu sözcükler usundan hiç çıkmadı: Son günler. bütün bunlar hep var olacaktı." demiĢ. çekirgelerin Ģarkılarına ve taĢlar üzerinden akan dere suyunun sesine karĢın. Bu konuda hiç konuĢmamalıyız. kalıntı taĢların yanına varınca. kimse bunu engelleyemezdi çünkü. Esther. tehlikeli küçük koyakları görmeye çalıĢırdı. anlıyor musun?" Oysa Esther. böylesine büyük çayırlara. Günün ilk ıĢıkları yüzünden kamaĢan gözlerle Esther. bunlar belki de son günlerimiz bizim. sonra da koĢarak uzaklaĢmıĢtı. derenin üst tarafında büyük çayırlarda. engereklere dikkat etmeden koĢmaya baĢlar. bütün bunlar hep var olacaktı. Bu sessizliği ni çin bu kadar arzuladığını bilmezdi. "Helene! Hemen çıkıyor musun?" diye sesleniĢini iĢittiğinde. iĢte burada bilinmeyene doğru yola çıkardı. Annesinin. yapraklarını yitirmiĢ ağaçlar giGöçmen Yıldız 33/3 . Vadinin öbür tarafında. yaz ürkünç geliyordu. Bu nedenle. Estrellita. en yüksek tepeleri. evin kapısını açıyor ve caddeye çıkan merdi venlere fırlıyordu. Gökyüzünü böylesine mavi. karaçam 32 ormanını. Esther dıĢarıya çıkmıĢ olurdu. Bütün bunların yıllarca. AĢağıda. yüzyıllarca hep var olacağını. ben dönüyorum. Esther. belki de korkmadığını kanıtlamak için. dağları ve çayırları böylesine büyüleyici kılan bu sözcüklerdi iĢte.
Gasparini gelip yanına oturdu. Gasparini bir sabah erkenden Esther'i almaya geldi. Parlak büyük oraklarla donanmıĢ erkeklerin oluĢturduğu çizgi dağılmıĢ. böylesine yakan güneĢe ve masmavi gökyüzüne karĢın. Gasparini. güçlü kuvvetli ve kızlar gibi yanakları çabucak kızaran. ama torbalan boĢtu. Gasparini'nin elinde bir avuç baĢak vardı. on beĢ on altı yaĢlarında bir delikanlıydı o. Yolun yamacındaki merdivenlerden indi. KonuĢmuyorlardı. Kapıyı Esther'in annesi açtı. Tarlaların üst tarafında. Gasparini artık ne savaĢtan. Çocuklar son demetleri bağlıyorlardı.biydi sanki. BaĢak sapları arasında. Esther'se kendini ondan çok farklı hissediyor. Tarlaların kıyısındaki yoldan geçerken arkadaĢları ona takılıyorlardı. o da onlara öfkeyle bakıp kavga etmek istermiĢ gibi. Gasparini'nin daha önce gittiği harman yerlerine bir kez daha gitmiĢ ti. süklüm büklüm. Gasparini. Yoksul kadın ve çocuklar. azıcık doğruluyordu. kahkahayı basacaktı neredeyse. ekĢimsi tadına vara vara çiğniyordu buğday tanelerini. kıyılarda kalanları biçiyorlardı. kapıyı çaldı. neden hüzünlü olduğunu anlayamıyordu. vadinin aĢağısında. Esther geldiği zaman. birbirlerinden ayrılmıĢ birkaç öbek kalmıĢtı. ama yine de seviyordu onu. tahta masa ve oturaklara. Elisabeth ilkyazda yapmıĢ olduğu viĢne suyundan getirdi. Roquebilliere'de. bardağındaki meyve suyunu içti ve cebinden çıkardığı bir mendille ağzını sildi. çevresindeki her Ģeye Ģöyle bir baktı. . Artık tarlalar neredeyse tamamen biçilmiĢti. Karanlık odaya. küçük tepelerin yamacında. döküm sobaya. masanın baĢında. Esther. Bir an. çıplak tarlalara bakıyordu. baĢak sapları arasında dolaĢıyorlardı. Gergin. Esther'in evine ilk geliĢiydi. ne de Yahudilerden söz ediyordu. tahta raf üstünde dizili tencerelere. Tarlaların kıyılarında ilerleyen orakçıları izliyorlardı yalnızca. yüzüne anlamsızca baktı. Esther yamaca oturmuĢ. Sonunda Gasparini konuĢmaya karar verdi ve biraz . Daha Ģimdiden omuzlan iri bir erkek kadar geniĢ. Mutfaktaki sessizlik zamanı daha da uzatıyordu. kaygılı görünüyordu. Arada bir. daha sonra onu tanıdı ve mutfağa buyur etti. onu. gözleri muĢambaya dikili görünce. elinin tersiyle sinekleri kovuyordu.
" Elisabeth: "Ben izin veriyorum. açık yakalı yazlık elbiseler içinde. Genç kızlar. tören baĢladı. Her taraftan gelmiĢlerdi insanlar. Papaz. henüz dönmemiĢlerdi. neden bu kadar önemli olduğunu anlamıĢtı. hatta dağdaki ıssız çiftliklerden de. ardında kalabalık. "Meryem Ana'mn bayramı var cuma günü. Gasparini Esther'in kulağına fısıldadı: "Bak." Esther ciddiyetle yanıtladı: "Annemle babam izin verirse. Babasıysa Gasparini'ye güzel sözler söyleyerek elini sıktı." dedi. Öylesine ciddi bir biçimde söylemiĢti ki bunu. giderim. küçük kiliseye girdi. Ġtalyan jandarmalar izin vermiĢlerdi. çünkü genç erkeklerin çoğu savaĢta esir düĢmüĢ. ancak Esther onun bu davranıĢını kınadı. ancak babana da sorman gerekecek. Ġtalyan jandarmalar ve askerler kalabalığın geçiĢini izliyorlardı. Esther'in annesi. Roquebilliere yakınlarında. bu nedenle kiliseden gidecek. mor kırmızıydı. Ġzin isteyen Esther'e babası: "Evet. kuzenim Ģurada. öngörüldüğü gibi. KarĢısında dikilen Esther'e baktı." diye yanıt vermiĢti hemen. Gasparini Esther'i almaya geldi. Üstünde. bayram giysileri içinde gelen genç köylüye alay edercesine gülümsedi." Elisabeth kızına doğru döndü: "Eee! Ne diyorsun? Karar vermek sana düĢer sanırım. sabah erkenden. Özellikle yaĢlı kadın ve erkekler vardı. "Ne bayramı bu?" diye sordu Elisabeth. bacakları çıplak. O gün. Koyu mavi takım elbiseli üç erkek orta yerde duruyordu. insanlar kilisenin önündeki küçük alana gelmeye baĢladılar. cuma günü kilisede yapılacak bayram törenine götürmek için izninizi isteyecektim. kiliseyi çok kalabalık görünce. Esther kuĢkulanmıĢtı. Boreon ya da Mollieres ağıllarından.kısık bir sesle: "Helene'i. Tören. cuma günü yapıldı. abisinin yalnızca vaftiz töreninde 34 giydiği golf pantolonlu açık gri renkteki takımı vardı. "Meryem Ana dağa dönmek zorunda. Saat ona doğru. ayaklarında bez ayakkabılar ve saçlarını sardıkları bir Ģalla gelmiĢlerdi." Esther. Çocuklar kilisenin içinde mumlar yakıp her yere çiçek demetleri koydular." diye açıklama getirdi Gasparini. kendisinden yardım istiyordu sanki. tarlada ekinle35 . Üzerinde Ġtalyan bayrağı dalgalanan Terminus Otelinin önündeki büyük alanda. bu bayrama gitmen çok önemli. Esther'in babasının iri yapısı ve öğretmen olması delikanlıyı çok etkiliyordu." diye sürdürdü. Ġlk kez bir kravat takıyordu.
Ģapkaları. KonuĢmadan. ama o hiçbir yanıt vermedi. kadınların baĢörtüleri ve yüzlerinin solgunluğu. sen benim abim değilsin ki!" Esther. Bu gürültü patırtı içinde Ave Maria nakaratı iĢitiliyordu. Gasparini'nin kendisini çağırdığını duydu: "Helene gel-sene. at yelesi kılları gibi kara ve kalın telliydiler. nereye gidiyorsun?" Tristan öylesine üzgün görünüyordu ki. beni rahat bırak. Gri üniformaları. Ara ara ortaya çıkan güneĢin tüm sıcaklığına karĢın. Saçları da parlıyordu.ri biçen genç adamı tanıdı. Yüreği hızla çarpıyordu. GüneĢte. tuhaf bir leke oluĢturuyordu. "SavaĢ bittikten sonra." Gasparini bu sözleri telaĢlı telaĢlı yineliyordu. Büyüklerinin yanında kımıltısız duruyorlardı. . Çanlar çalmaya baĢlayınca kalabalık hareketlendi ve heykeli taĢıyan üç adam belirdi. Kımıltısız bakıyordu. Alan kenarında Yahudi ço cuklarla birlikte duruyordu. Meryem Ana'nın heykelini ilk kez görüyordu. uzaktan ayrımsanmalarına neden oluyordu. kuzenim ötekilerle birlikte. Esther bir an durdu. "SavaĢ bittikten sonra. Esther parmak uçlarına basarak Ġtalyan askerleri görmeye çalıĢtı. "Git! Git eğlen." Kilise tıklım tıklımdı ve çocuklar giremi-yorlardı. Gasparini'nin elini bırakıp Tristan'a doğru yürüdü. donmuĢ bir kırıĢ ma vardı. YaĢlı Yahudiler de biraz geriden bakıyorlardı. Esther. güneĢte parlayan saten büyük bir manto vardı. öfkeden olduğunu düĢündü. yaĢlı adamlar kaftanlarını çıkarmamıĢlardı. sesini yumuĢatarak ona: "Birazdan dö36 . Meryem Ana' yi dağa o götürecek. BaĢjar üzerinde sağa sola yalpalayan heykelin geçebilmesi için kalabalık yol açtı ve üç adam kiliseye girdi. Bayramlıklarını giymiĢ Yahudi çocuklar bu kalabalığa karıĢmıyorlardı. heykeli dağdaki tapınağa götürecek. "Niye sürekli beni izliyorsun? Beni niye gözetliyorsun?" Tristan biraz geriledi. Ama Esther'in görmek istediği Rachel'di. yüzü balmumu renginde küçük bir kadındı. Tören bittiğinde herkes kasaba alanına gitti. Heykelin üzerinde. Karanlık mavi gözleri parlıyordu. Esther birden Tristan'ı gördü. Kara giysileri. • Esther kanının damarlarında hızla aktığını duyumsadı. ıhlamur ağaçlarının gölgesinde. sakallarını okĢayarak izliyorlardı. Kollarında tuhaf ergin bakıĢlı bir bebek taĢıyan. ■ . GüneĢin et kisiyle kırıĢtırdığı yüzünde tuhaf bir anlatım. kilise önündeki alanda bekleĢiyorlardı.
bahçeye bakan pencerelerden büyük salonu tamamen aydınlatıyordu. Ancak yüreği göğsünde güm güm atıyordu hâlâ. Esther ıssız dere yolundan inmeye baĢladı. ya boyları omuzlarına gelen genç erkeklerle ya da kendi aralarında dans ediyorlardı. delikanlıların ve jandarmaların önünden geçti.. otelin kapısına yaklaĢtı. Kadınlar. Esther yaklaĢınca.nerim. alanın ortasında. Bay Ferne'in piyanosunun üstünde duran gramofon çalmaktaydı. müziğin gürültüsün- 37 . Sonra da baĢını öne eğerek. Esther alana döndü.. Esther bu kadınların. Ave Mari-i-ia diye haykıran sesini iĢitiyordu. Masaların ve sandalyelerin duvarlara dayalı olduğu salonun ortasında. açık kapıdan askerlerle jandarmaları gördü. IĢık Esther'i rahatsız ediyor. otel önünde ayakta dikiliyor. YavaĢça otele doğru yürürken. Esther salona girdiğinde rahatladı." dedi. Her Ģeyin artık bitmesi gerektiğini söyleyen babasının sözlerindendi belki de. yalnızca ıhlamur ağaçlarının altında bir öbek kız ve erkek duruyordu hâlâ. akordeon sesini iĢitti. baĢını döndürüyordu. DıĢarıda. özür dilerim. insan seslerinin. kolunu askerin omzuna hafifçe koyusunu. müziği dinleyerek sigara içiyorlardı. bilmiyorum. gülüĢlerinin. Ġnsanların çoğu gitmiĢti. Ave. kilisedeki papazın bir uğultuyu anımsatan Ave. Gökyüzünde iyice alçalan güneĢ. Esther Ģimdi Rachel'i arıyordu. fırıl fırıl dönüĢünü ve açılıp ince bacaklarını ortaya çıkaran açık renkli elbisesini. Büyük salona doğru baktığında. Kızlar Esther geçsin diye yol açtılar. baĢları tüylü askerlerle birlikteydi ve Mondolini'yle dans ediyordu. Gasparini'yi yanıtlamadan kalabalığa karıĢtı. Esther. yüreği hızla çarpıyordu. al yüzleri güneĢte parıldayan kadınlar kendi eksenlerinde dönüyorlardı. ancak yalnızca Rachel dans ediyordu. Alandan uzakta. bunları sana niye söyledim. Esther onu görebilmek için parmak uçlarına basarak uzanmak zorunda kalıyordu. Rachel'i gördü. Arasıra jandarma ve askerler onun önünde duruyorlar. Ġtalyan asker-lerse. genizden gelen ağır bir mazurka müziği iĢitiliyordu. eve dönmek ve annesinin sorularını yanıtlamak istemiyordu. çığlıklarının yükselen gürültüsünü ve her Ģeyin ötesinde. Ancak. Öteki kadınlar onu izliyordu. Salonda baĢka kadınlar da vardı. AkĢamüstüne doğru.
Bay Ferne'in piyanosu eĢliğinde tempo tutulan polkalar ve klarnetin havaya yayılan boğuk sesi. Esther kokusunu duyumsadı. O sırada Tristan Gas-parini'nin üzerine atladı. hiçbir Ģey anlamayan Gasparini'yse yolun ortasında kala kaldı. insanlar görmemezlikten geliyordu. onu öpmeye çalıĢtı. Artık ne sesleri. havada tepiniyordu. Esther otelden çıkar çıkmaz. bir kahkaha iĢitiyordu sanki. ne de müziği iĢitmek. Bu nedenle jandarmalar zaman zaman dıĢarıya dönüp el kol devinimleri yapıyorlardı ve herkes kaçıĢıyordu. ama o sarhoĢ olduğunda bile bilincini yitirmeyen insanlardandı. bir yerlerde yalana benzer bir Ģey olduğunu seziyordu. Gasparini onu bir çırpıda silkeleyip yere yuvarladı. ama daha hafif olduğu için boynuna asılı kaldı. bir daha denersen kafanı kırarım!" Esther hızla sokaklarda koĢmaya baĢladı ve tarlalardan geçerek sel sularına kadar gitti. bırak!" diye yineleyerek önce onu itmeye baĢladı. Rachel gözüne hiç bu kadar güzel görünmemiĢti. onu zaptetmeye çalıĢtı. Kapının önünde geçen çocuklar içeriye bakmak için duraksıyor. Hımhımh sesiyle müzik durmak bilmiyordu. yüzü bir kör yüzü kadar uzak ve kaygısız Rac-hel'in Mondolini'yle birlikte dönüp durduğu Ģenliğin sızlanan hüzünlü müziğini. Mazurkanın sesiyle dönerken çok dik duruyor. "Beni rahat bırak. Gasparini onun bileğini yakaladı ve dans etmek istercesine belinden tutup beceriksizce kendisine doğru çekji. uzakta duruyorlardı." Esther kafa salladı ve tek baĢına. ancak zaman zaman bir ünlem. DıĢarıdaki gençler. plakta durmaksızın aynı ezgiyi yineleyen klarneti iĢitiyordu hâlâ. sokağı geçip vadinin görülebildiği yere kadar indi. ancak Rachel'i düĢünüyordu hepsi. . bir baĢka yere. aynı zamanda bağırıyordu: "Seni pislik seni. Yeterince içmiĢ olmalıydı. dolaĢmaya gidiyoruz seninle. Gasparini karĢısına dikildi. sigara ve içki içerek onu izliyorlardı. çeĢmenin öbür yanında.den onun sesini duyamıyordu. kravatı boğazını sıkıyordu. Jandarma ve askerler ona dönmüĢler. kendisini kimi zaman ürperten. erkek kokusu. Öfkeden gözleri parıldıyordu. ondan nefret ediyorlardı. uzun koyu kızıl saçları sırtında savruluyordu. bir baĢka dünyaya gitmiĢti sanki. Bunun doğal olmadığını. "Hadi gel. sonra da öfkeyle onu tırmalayıp kurtulmaya çalıĢtı. Birden. Esther onların gülüĢlerini duyuyordu sanki. KoĢmayı bırakıp durdu.. göğsünde ve boğazında hızla çarpan yürek atıĢlarını duyumsadı. Yüzü ateĢten kıpkırmızı kesilmiĢti. Esther'e doğru eğildi. Çevrelerinde oğlanlar gülüĢüyorlardı. italyan askerlerden çok. kadınlarsa büyük salonda dans eden belirgin silueti izlemçk için eğiliyorlardı. Burada. Hiç kimse dikkat etmezmiĢ gibiydi. Soluk yüzünü geriye atmıĢtı. Est-her'in yürek atıĢlarım hızlandıran da buydu. derenin yanında bile. kimi zaman da kendine çeken ağır bir kokuydu bu.. Esther onun bakıĢını yakalamaya çalıĢıyordu boĢ yere. yalnız kalmak istiyordu.
Sürünmeye ve kaymaya devam ediyorlardı.' bulutların doğduğu dev surları anımsatıyordu. otların arasından. Engereklerden biri. gözlerini ondan alamıyordu. hatta yaka layabileceğini söylemiĢti. gece olmadan gidiyorlardı. Yüreği güp güp eden Esther. Esther onları iyi tanıyor. soluk aldıklarında ĢiĢen gövdelerin pulları parıldıyordu. Bir solukta "Bak!" dedi ona. sahildeki taĢlar arasında oynaĢan birleĢmiĢ iki engereği daha dikkatli izledi. Kasabadan ya da yakın köylerden gelenler vardı. kum ye çakıl dolu sahilde. Sahildeki taĢlar arasından kayarak. Esther sürtüĢen deri pullarının hıĢırtısını iĢitebiliyordu. ancak birçoğunun adını bilmiyordu. kı-mıltısız bakıĢlarla. kasabanın çevresinde dolaĢmaya götürürdü onu. sabah erkenden. Nice ya da Çannes'dan. Öylesine tuhaftı ki. Kalın yüzü tümüyle bakıĢında ve yılanların gözlerini andıran dar ve aralık gözlerindeydi sanki. o önde. mutfakta. seviĢiyorlar. Esther birden ürperdi: Ġp kımıldıyordu! Esther. kısa iki kalın ipi andırıyordu. Aralarında. Ona yarı Fransızca yarı italyanca gülünç öyküler anlatır. derenin Ģırıltısına karĢın. Ġtalyan çobanların ve çiftçilerin faĢistlere karĢı savaĢtıkları dağların öbür yamacından gelmiĢti. ne olduğunu anlayamadığı bir Ģey gördü. yavaĢ yavaĢ düğümü çözdü. Dar mutfakta. kimi zaman da birdenbire titreyerek yeri kırbaçlıyorlardı. Ma rio'nun. gövdeleri yeniden kıvrılmaya baĢladı. baĢları görünmüyordu. Esther sessizce arkasına geldi. Esther'e döndü: "Hayır. Mario ona doğru döndü. tarlaların öbür tarafında daha da uzağa. Birbirlerine öylesine düğümlenmiĢlerdi ki. Maki'den gelen öbür adamlarla pek konuĢmazdı. Esther. Esther'i. Ölü yaprak renginde. Daha sonra. Saçları Rachel'inkiler kadar kızıl olan Mario adında biri. Esther'in gerçekten çok sevdiği biri vardı. Bu nedenle. yavaĢça yukarıdan aĢağıya doğru sıyrılan düğümlerle birbirine bağlanmıĢ halkalar oluĢturarak ve kuyruklarını kırbaçlar gibi savurarak birbirlerinden kopuyorlardı. kahkahalar atardı. dudaklarını hemen 41 . kayarak uzaklaĢtı ve dere kıyısındaki otların arasından kayboldu. Esther yılan gözlerine benzetirdi onları. Ona ilk kez enge reklerden o söz etmiĢti. Geldiğinde öylesine yorgun oluyordu ki. dikey gözbebekli ve aralık ağızlı baĢları birbirinden ayrıldı. Birdenbire Mario elini havaya kaldırarak durdu. Es ther'se otlarda açtığı izden arkasından gelirdi. hatta köpeklere yaptığı gibi ıslık çalarak onları evcilleĢtirebileceğini. Maki'deki adamlar kimi zaman öğle sonu geliyorlardı. Uzaktan gelenler de vardı. iki ırmağın birleĢtiği yere götürdü. Öteki engerek sürünmeye baĢlayınca. Esther. yerde minderlerin üs tünde uyuyakalıyordu. Onlardan ürkmezdi. Ignace Finck. derenin üst kısmındaki tarlalara kadar giderdi onunla. aynı anda her yandan geliyormuĢ izlenimini veren ve biraz baĢ döndüren ıslığını dinleyerek otlar arasında uzun süre yürüdüler. dehĢet içinde. kalın perdeleri çekmek. dere kıyısında. Bir ara. Terminus Otelindeki askerlerden korkmaksızın.Karartma nedeniyle geceler kapkaranlıktı. Daha çok Esther'le oynardı. Geceyi onların mutfağında geçirdiği zamanlar. muĢamba örtülü masanın çevresindeki banklara yerleĢiyorlardı. Birlikte uzun otların arasına dalarlardı. bütün aralık yerleri kumaĢ parçaları ya da kartonlarla tıkamak gerekiyordu. sahilde kayan ve bükülen sarmaĢ dolaĢ iki engereğe bakıyordu. birbirine dolanmıĢ. Bir sabah. Wister ve Appel'in habercileriydi bunlar. yılanlar kimi zaman dal parçaları kadar soğuk ve devinimsiz kalıyor. Kendinden geçmiĢ bir durumda. diĢlerinin arasından. Hatta Ġtalya makilerinden gelenler oluyordu. Esther. Sonunda gövdeleri dinginleĢti ve baĢları yere düĢtü. Bunun üzerine. sudan yeni çıkmıĢ gibi güneĢte parlayan. yeĢil gözleri parlıyordu. Esther mazgal deliğini andıran o kımıltısız gözbebeğini görüyordu. Gutman. Mario engerekleri izliyordu. Esther kısık bir sesle: "Kavga mı ediyorlar?" diye sordu. kısa burunlu. ilginç bir biçimde. engerekler birbirlerine yapıĢtırılmıĢ gibi duruyorlardı. her biri bir yana." dedi. Güne40 Ģin sıcaklığı Ģimdiden dolaĢıyordu otlarda ve vadinin çevresinde dağlar. Mario'nun daha önce hiç duymadığı hafif ve tiz bir müziği anımsatan ilginç ıslığını dinleyerek ardından yürüyordu. ġaĢırtacak yeĢillikte küçük gözleri vardı. varlıklarından habersiz. Çok uzun sürdü. Mario kendine özgü.
mesleği yok." Esther Mario'yu bu yüzden seviyordu. anlamaksızın. Angelo Donati'nin gemisiyle ne zaman gideceğiz? Kudüs'e ne zaman gidiyoruz?" Annesi onu öptü. küçük mutfakta yankılanan sesleri ve Mario'nun kahkahalarını dinli43 42 . anlıyor musun? Bu bir sır. Valdieri yakınlarında çobanlık yapmıĢtı. JAUFFRET'nin karısı.Marsilya (Bou-ches-du-Rhöne) Mesleği: Tüccar Özellikleri: Burun: Sırt: düz Taban : orta Boy: orta Yüzün genel biçimi: uzun Ten: açık Göz: yeĢil Saç: kumral Daha sonra annesinin kartına göz attı. kısık ve eğik gözlerine bakıyordu. evet. Esther gözlerini açık tutuyordu karanlıkta." Yolun kenarında bir sopa buldu ve ona nasıl yapılacağını gösterdi: Yılanın ensesine sert bir darbe vurarak. LEROY soyadıyla. Kötü birĢeylerin hazırlığı içinde olan yankesicileri dinler gibi. O bakıĢ Esther'in yüreğini hoplattı. denizi aĢıp tüm Yahudileri Almanlardan uzağa. onları öldürebilir miydin?" Mario'nun yüzü değiĢti. Esther Mario'nun geniĢ yüzüne. onları öldürmesini de bilirim. 3 ġubat 1912 Pontivy (Morbihan) doğumlu. Üzerinde Ģöyle yazıyordu: Soyadı: JAUFFRET. bütün söylenenleri dinliyor ve yarı uyur bir durumda Angelo Donati'nin gemisini ve Kudüs'e kadar sü recek olan uzun deniz yolculuğunu düĢlüyordu. Mario'yla adamlar evlerine gelmiĢler. Bir gün öğleden sonra. Esther. Mario da Maki'ye katılmıĢtı. adı Madeleine. Esther sordu: "Yılan öldürdün mü hiç?" Mario gülmeye baĢladı: "Evet. Yüzleri gaz lambasının ıĢığıyla olağanüstü bir biçimde aydınlanan adamlar uzun bir süre masanın baĢında konuĢtular. Esther ekledi: "Ancak. sürekli birinin adı geçiyordu. saç: siyah." diye yanıt verdi. yerde Mario için yatak görevini gören minderler üstüne uzanmıĢ. SavaĢa katılmak istememiĢ. Esther. babası. onların söylediklerini duymaya çalıĢıyordu. faĢistler köpeğini ve tüm koyunlarını öldürmüĢlerdi. Ancak caddeye vardıklarında. göz: yeĢil. geminin herkesi Kudüs'e götüreceği doğ ru mu?" Elisabeth: "Doğru. Bunun üzerine. ona öykü ler yerine kendi yaĢamından bölümler anlattı. Angelo Donati kaçakları götürmek ve kurtarmak için. doğaya saklanmıĢtı. BaĢını salladı: "Hayır. yayvan baĢı. karĢısında otların arasında dikilen Mario ve Esther'e uzun uzun baktı. Elisabeth yerinden kalktı. biz de gideceğiz. kızıl saçlarına. o da göz açıp kapayıncaya dek tarlalarda yok oluverdi. masanın üstüne koymuĢlardı. Adı: Pierre. Esther babasının resminin yer aldığı sarı karton parçasına uzun uzun baktı. belki Kudüs'e gideriz. Mario ve Esther kasabaya döndüler.açık tenli. BaĢını kaldıran yılan. Yol boyunca uzun otlar arasında yürürken hiç konuĢmayıp yalnızca bastıkları yere dikkat ettiler. "Angelo Donati Ģöyle demiĢ. belki de o. Ve kendi kartını gördü. Engerek bir süre devinimsiz kaldı. SavaĢtan önce. Esther uyumadan önce sordu: "Söylesene anne. boy: orta. JAUFFRET Helene." diyerek aralarında konuĢuyorlar ve kafa sallıyor lardı. annesi ve Mario için kimlikler getirmiĢler. Esther yine sordu: "Ya o anda. Kudüs'e götürecekti. dik duran bedeniyle dik açı oluĢturuyordu. Esther'in sahte kimlikleri vardı. Ģöyle yapmıĢ. Esther bu adı hiç unutamayacaktı: Angelo Donati. mesleği yok. Angelo Donati'den hiçbir zaman hiç kimseye söz etme. ġimdi. gülümseyerek kısık ve endiĢeli bir sesle: "Hadi uyu artık. tarlalardaki engerekleri ya da dolunay gecelerinde kurduğu tuzaklarda yakalamıĢ olduğu tavĢanları düĢlüyordu o an. Michel Doğum tarihi ve yeri: 10 Nisan Ġ910 . Adamlar babasıyla konuĢtukları zaman. ince. taban: orta. Ġyi olmazdı. Bir gün. Ancak bir gün. babasının okuduğu öykü kitaplarındaki kahraman adı gibi kulağa hoĢ geldiği için. yüzünün genel biçimi: oval . Bu gemi. 22 ġubat 1931 Nice (Alpes-Maritimes) doğumlu." dedi. o anda ya pamazdım.hemen hiç aralamadan ıslık çalmaya baĢladı. Daha sonra. Li vorno'da yelkenli ve motorlu büyük bir gemi hazırlatmıĢtı. Esther'i kollarıyla sardı ve birlikte Esther'in yatağının bulunduğu küçük bölmeye doğru yürüdüler. özellikleri: burun: sırt: düz. Adamlar. hafif ve sessiz bir ıslık.
bulutların he45 . Esther bir an önce dıĢarıya çıkabilmek için alelacele bir tas süt içiyordu. annesiyle babasının yandaki büyük yatağa yattıktan ve onların soluk seslerini duyduktan sonra uykuya dalabildi ancak. Çalıların ardında soyunuyorlardı. üzerinizden akan ve sizi temizleyen kaygan ve soğuk bir dere gibi. Yağmur. omuzlarda ve göğüslerde ağırlığını hissettirerek kalçalardan ve bacaklardan kayıyordu. öğleden sonra. öteki çocuk larla birlikte küçük derenin aktığı sokakta koĢarak dereye kadar iniyorlardı.yordu. GüneĢ. Esther'in arkadaĢı Judith (Rachel gibi gerçek arkadaĢı sayılmazdı. kendini yenilenmiĢ ve tüm kötülüklerden ve öfkeden arınmıĢ hissetti. Sonra oğlanların bulunduğu yere indiler. Esther'se öteki kızlarla birlikte sel sularının kayalar arasında çağladığı yere çıkıyordu. Böylece her Ģeyi unutturuyordu. Esther de buna benzer bir Ģey olduğunu düĢünmüĢtü. Esther. Oğlanlar aĢağıda kalıyor. Kasaba alanında çeĢmenin yanında. sizi yakıyordu. akıntının yukarısında büyük yassı bir kayanın üstüne oturup suya bakılıyordu. Erkekler. insanı iĢlediği bütün suçlardan arındıran vaftiz olayından söz etmiĢti ona. Tristan'ı bekliyor. hiçbir Ģey yakalayamadıklarından. yengeç yakalamak için deredeki bütün delikleri arıyor. kayalara tutu narak akıntının en Ģiddetli olduğu yere girmek ve suyun. Sonra hep birlikte. ancak kimileri Judith gibi fanilalarını çıkarmaya çekmiyorlardı. Kaygan su sürekli çıkarttığı o sesle iniyor. Esther sudan güneĢe çıktıktan sonra sendeleyerek düz kaya üstünde ayakta durdu. yağmur yağıyor ve çatılara ve oluklara damlayan suyun sesi iĢitiliyordu. Kızların birçoğu gibi Esther de yalnızca külotuyla yüzüyordu. soğuk su sizi en derinden temizliyor. Her gün. Daha sonra adamlar dıĢarı çıktıklarında ayak sesleri uzaklaĢtı ve kapı kapandı. Sabahları. Güzel olan. 1 1■ Yazın sonu gelmiĢti bile. öç almak için de kızların üstüne su sıçratıyorlardı. dağların üzerinde güneĢ parıldıyordu. bede nin her yerinden aktığını duyumsamaktı. Ģiddetli ve soğuk Boreon suyunu çok az bulandırmıĢtı. Bay Seligman'ın sınıfında yan yana otururlardı yalnızca). rahatsız eden her Ģeyden arındırıyor.
Esther kayadan kayaya sıçrayarak onu boğaza kadar sürüklüyordu. böylece kendi yaĢamına tek baĢına egemen olduğuna ve baĢına gelecek her Ģeyi kendisi kararlaĢtırdığına inanıyordu. Karanlık tavanda yarasalar vardı. kimi zaman.. yani sonu gelmiĢ olurdu.. Ağıl bir mağara gibi uçsuz bucaksızdı. göz yuvalarının gölgesine gizlenmiĢ bakıĢlarıyla. Anne. Yağmur yağdığı için Esther daha sakindi. YaĢamında en iyi yaptığı Ģeyin bu olduğunu düĢünüyordu. Derenin üst tarafına çıktığında. ÂĢıkları oynuyorlardı birlikte. yolunu yitirdiğini sandı. Dereye kadar iniyorlar. Ancak. Hepsi anlaĢılmaz ve yabancıydılar. Esther. Tristan'ın kendisini görebilmesi için. düĢen yağmuru ve aĢağıya doğru . Dağın içerisinde uzun bir tünel oluĢturuyordu. dağın karanlığı içinde yok olma duygusu o kadar da ürkütücü değildi. Nedenini bilmeden.. Bu bulut örtüsü. her sözcük. Esther koĢuyordu ve yüreği göğsünde çok hızlı çarpıyordu.Esther her ayrıntıya ve her gölgeye dikkat ediyordu. Uzakta havlayan köpekleri ve kendisini çağıran Tristan'ın sesini duyuyordu: "Helene! He-le-ne!. Tristan derenin aĢağısına iniyordu. Kim anlayabilirdi ki? Bağırmaktan sesi kısılınca.nüz ortaya çıkmadığı gökyüzünde yükseliyordu.. ġimĢekler bulutlar arasından. Patikaya kadar yokuĢu tırmanıyor ve gömütlüğe ulaĢıyordu. Kurtlarla ilgili öyküler insanı ürpertiyordu. Mario. yağmur baĢlamadan önce çobanların küçük kulübelerine dönebilmek için koĢtu. sanki gökyüzünde dev bir el açılmıĢ da ıĢığı engellemiĢti. Neredeyse acı veren bir titizlikle yakında veya uzaktaki her Ģeyi izliyordu: Caires tepelerinin gökyüzünde oluĢturdukları çizgiyi. Su büyük kırmızı derecikler oluĢturarak tepelerden akmaya baĢladı. bakıĢları da yumuĢaktı. tek baĢına. Esther. yazın en sıcak dönemi. Tarlalar sarardığında ve tarlaların kıyısındaki anızlar yakıcı sıcaklığın altında gübreye dönüĢtüğünde. bir kayanın üzerine dikilmiĢ. Tristan da aynı Ģeyi yapmak istiyordu. ancak Esther ona göre fazla hızlıydı. Artık kasaba çevresinde dolaĢmaya çıktıklarında. kayalar arasında koĢuĢturmak. bir kaya parçasının ardına gizlenerek suyun kıyısında duruyor. günler gitgide kısalacak ve dağlara kar düĢmeye baĢlayacaktı. gübreleĢmiĢ otların sıcaklığını yok eden bir soğukla. onun içinde tuhaf bir biçimde iki üç kez yankılanıyordu. kısa saçları ve geliĢmiĢ omuzlarıyla Gasparini ve öteki delikanlılar. ıslak giysiler içinde çelimsiz. Çok toydu. Geçitlerin giriĢinde. Çocukların çığlıkları. hızını ölçerek hafifçe sıçramak. kimse ona yetiĢemezdi. böğürtlenlerle yarı yarıya kapanmıĢ giriĢe sokuldu. Esther. Birdenbire bulutlar belirdi. kızların gülüĢleri. taĢları. uzaktan narin görünümlü siluetleriyle Maryse. Kayın ve kestane ağaçlarından oluĢan orman aydınlanıyordu. evine gidip yatağına atıyordu kendisini. büyük el devinimleri ya- pıp bağırıyordu. Yakında. çeyrek saniyede kendine bir geçit seçebilmek. havadaki ıĢıkta asılı kalmıĢ sinekleri. Tristan ötekiler gibi değildi. düĢünmeden atlıyor ve ona yetiĢmeye çalıĢan delikanlının kesik kesik soluyuĢunu dinlemek için duruyordu. dikenli otları. Çalıların ardında. Esther elinden tutuyordu onun. Bernard ve Judith. Esther de gizlendiği yerden çıkabilirdi artık. çıtırtıları. Ģiddetle esmeye baĢladı. al yüzü. Bay Seligman okulun kapılarını yeniden açacak. küçük dağların tepesinde diken diken duran çamları. Esther öylesine uzağa gitti ki. kayalık duvarları. tıpkı düĢlerinde babasının uzun otlar arasından yitmesi gibi. mağaraya benzer tonoz Ģeklinde mahzenleri geçerek en uzağa kadar gitti.. kurtların karda birbirlerini izleyerek yürüdüklerini ve vadiye inip kuzu ve oğlakları parçaladıklarını anlatmıĢtı ona. Yalınayak ve espadrilleri elinde. YaĢam öç alıyordu sanki. Saçlardaki ve çıplak tenlerdeki su damlacıklarının çektiği kızgın yaban arıları çevrede dolanıyordu. Ancak buz gibi damlalar toprağı dövmeye baĢlamıĢtı bile.. köpeklerin havlaması gibi. Esther. böceklerin titreĢimlerini kolluyordu.. ormanları." Yanıt vermemek. onu ürperten belki de yağmurla gelen esintiydi. taĢ parçalarını yutuyordu sanki. Esther'in saklandığı yerlerden çaldığı zamanı geri almak istercesine. Orada. Ancak. kıĢın italya'da. ancak hiç kimseye söz etmiyordu bundan. bütün gürültüleri. çakıyordu. Öylesine çabuk sıçrıyordu ki. kayanın ardına saklanmak hoĢuna gidiyor. Bu bir oyundu. çobanların kıĢ boyunca hayvanları kapattıkları kuru taĢlardan yapılmıĢ pence-resiz küçük kulübeleri. kasabaya yalnız dönüyor. dağların yamacını örten ve dar vadiye doğru ilerleyen gri bulutları görüyordu. Rüzgâr. yüzünü yastığa gömerek ağlıyordu.
Bugünlerde." dedi. bedeninin kokusu nu duyumsuyordu. Elinde taban cası vardı. davranıĢlarında acelecilik vardı. Birkaç oğlan vardı. kargaların sessizlikte yankılanan çığlıklarını iĢitti ve delikanlıların bu öyküyü uydurduklarım düĢündü. Onlara yaklaĢan Esther'i itekleyerek: "Git. Esther yanlarına geldiğinde ayağa kalktılar ve tek söz söylemeden onu dövmeye baĢladılar. yemeğe gitmek yerine. Umutsuzca. geçti iĢ te. kasabaya giderken yamacı tırmanmak için Rachel'e dayandı. ancak Esther. Daha sonra ambarın kapısı açıldı ve Esther. çünkü zaman bunu getiriyor. Ancak eski ambara yaklaĢtığında. Ambar. kız lar da vardı. Kaçmakta olan delikanlıları ve yamacın üstünde du ran Esther'i görünce bir kahkaha attı ve Ġtalyanca birĢeyler söy ledi. onların çalılar ardına gizlenmiĢ olduklarını gördü. yolun aĢağısında." diye yanıtladı. Esther öylesine bitkindi ki. saçlarını ve yüzünü okĢadı. Ar dından YüzbaĢı göründü. Pırıl pırıl saçlarıyla Rachel yamacı tırmandı ve yerlerden taĢlar toplayıp. Ancak. Yahudi adıdır.. Bu sırada. Biri onu kollarından yakaladı. Kesin bir Ģey gibi söyledi bunu ve Esther yeniden boğazının düğümlendiğini hissetti. tutturamadan." diye ekledi. utan cını ve korkusunu dindirebileceği kuytu bir yer arayarak sürü ne sürüne yamacı tırmanmaya baĢladı.akan derecikleri izlerken bunu düĢünüyordu. büyük oğlanlar. kıĢa kadar hiç dinme : sin isterdi. beceriksizce. Sonunda Esther gözleri kanlarla perdelenmiĢ bir du rumda yere yığıldı. öbürleriyse tekmeleyip yumrukladılar. canım. Delikanlılar yamacı tırmanıp yola doğru kaçtılar. seni ambara saklarım. ambara kadar uzanan yamacı indi. bu arada 48 öteki delikanlılarsa kızın sırtına yumruklar indiriyorlardı bırak sın diye. kendisiyse engellemek istiyordu. Bilinmeyen bir baĢka Ģeye doğru gittiklerini düĢünüyordu. bağır maktan kısılmıĢ garip bir sesle: "Önemli değil. Esther'se sımsıkı boynuna yapıĢıyor. giysilerini toparlıyordu. insanlar eskisi gibi değildiler. duvarın üst kısmıyla çatı arasında bulunan bir delikten ambarın içini gözlüyordu. Esther sessizce. Esther. yamaçtaki otların üzerinde ikisi kal mıĢtı yalnızca. alanda koĢarken sabırsız ve öfkeliydiler. Esther: "Öyleyse beni de götürecekler. • Göçmen Yıldız 49/4 . Gasparini ona dikkatle baktı: "Sahte kimli ğin varsa seni götüremezler. Delikanlılar kendi aralarında. Esther acıdan yerden kalkamıyordu. delikanlılar RachePden söz ediyorlardı. Özellikle ço cuklar değiĢmiĢti. gizlenebileceği. Daha sonra dereye doğru indiler ve Rachel kanlanmıĢ olan yüzünü özenle yıkamasına yardım etti. Oraya vardığında. Rachel. Rachel'in kızıl saçlarındaki ıĢığı izliyor. sen daha çok küçüksün!" dediler. dereye yüzmeye ya da balık tutmaya giderken. Esther'in tanımakta güçlük çektiği tiz ve bayağı bir sesle bağırmaya baĢladı. Üstünde açık renkli güzel el bisesi vardı ye güneĢ. Onu kollarından tutan delikanlıyı boynundan kıskıvrak yakalamaya çalıĢtı ve delikanlı sendeleyerek geriye doğru kaçtı." dedi. Kasaba alanında. Öğle zamanıydı. KonuĢmalarında. gözleri yaĢlı. ġimdi yağmur yağsın. Ġlk kez sıkıntılı görünü yordu. Üç delikanlı otlara uzanmıĢ." dedi. Oynarken. Moridoli-ni'yle Rachel'in birlikte derenin yakınında. Ama Rachel geldi. Gasparini yine: "Almanlar yakında gelecek ve tüm Yahudileri götüre cekler. abisi gruptan biri olan Anne nelerden söz ettiklerini biliyordu. GüneĢin altında. iki taraça üzerine kurulmuĢtu.. köprüye giden yoldan ve tarlalar arasından ambara doğru koĢtu. kırmızı bulutun arasından Rachel'i gördü. Esther soğuktan ve yorgunluktan tir tir titriyor du. otla rın üzerinde yanına oturdu. bu son günlerde. köprünün öbür yanındaki eski bir ambara gittiklerini anlatırlarken kulak misafiri olmuĢtu. bakır rengi saçlarını parıldatıyordu." Ve ekledi: "Helene Yahudi adı de ğil!" Esther soğuk bir ifadeyle ama bağırmadan: "Adım Helene değil Esther. Gasparini: "Almanlar gelirse saklanman gerekecek." dedi. kurtulmak için çabalıyordu bağırmadan. "Almanlar gelirse. kaç makta olan delikanlılara doğru fırlattı.
Adamlar gittikten sonra. odasının kapısını hafifçe araladı. Almanların genel karargâhının bulunduğu Berthemont'daki elektrik Ģebekesini havaya uçurmak için gitmiĢ olan gruba katılacaktı o da. Elisabeth de onlarla oturuyordu. GüneĢ otlar üzerinde parıldıyordu yine. Mario'nun öldüğünü akĢam öğrendi. Esther yatağından kalktı. mutfağın ıĢığı yüzünden gözlerini kıstı. Yalnızca sözcüklerdi söylenenler. Esther'in terk edilmiĢ ambara doğru yürüdüğü sırada Mario tek baĢına tarlalarda. O öğleden sonra. masadaki gaz lambasıyla konuĢurmuĢçasına fısıldaĢan adamları izledi uzun uzun. sırtındaki düğmeleri iliklenmemiĢ olan açık renkli elbisesiyle güneĢin altında dikiliyordu. hafifçe kapıya vuruldu ve Esther'in babası içeriye birkaç adam aldı. babası. Kapının aralığından. güneĢte parlayan beyaz omuzlarıyla çok canlı ve çekiciy- . ancak Esther için bitmek tükenmek bilmiyordu. gecelikle kapı aralığında dikilen Esther'i fark etti: "Burada ne arıyorsun? Çabuk yatağına dön!" dedi ona. saatli patlayıcılar ve de tolamit kartuĢlarla dolu sırt çantasıyla dağ yoluna çıkmıĢtı. Esther. öbürleriyse Lantos-que'tan gelen iki adamdı. tıpkı rüyalardaki durmaksızın yinelenen bir öykü gibi. Gözlerinden yaĢlar akan Elisabeth onlara doğru yaklaĢtı ve: "Mario ölmüĢ. plastikler. Babası da ona olanları anlattı. terk edilmiĢ ambara doğru gittiği sırada. O an kötü birĢeylerin olduğunu sezinlemiĢti Esther." dedi. bunlardan biri Gutman adında bir Yahudi. Mario. dağların eteklerinde ilerliyordu ve belki de yürürken yine engereklere ıslık çalıyordu. bağırdığı için piĢmanlık duymuĢçasına onu kollarının arasına aldı. Gece. lambanın alevine bakıyordu o da. Daha sonra yanına geldi.50 Esther. RachePle YüzbaĢı Mondolini'nin randevulaĢtığı yere. hiçbir Ģey söylemeden. her zaman yaptığı gibi. Mario'nun saçları Rac-hel'inkiler kadar kızıldı ve Rachel o sırada. masanın çevresine oturmuĢ. Esther'le aynı gökyüzüne bakıyor ve aynı karga çığlıklarını iĢitiyordu.
Esther'in saçlarını okĢamak için otların üzerine oturmuĢtu. delikanlılar yola kadar koĢarak kaçıp yok olmuĢlardı ve Esther. onun fahiĢe olduğunu ve savaĢ bittiğinde saçlarının kesileceğini söylediklerini. çünkü o da duymuĢtu patlamayı. Bir tek patlama olmuĢtu. ambarın önünde Rachel vardı. Esther kulak zarlarının patladığını sanmıĢtı. bu sırada Rachel. Ama o an Esther dikkat etmemiĢti. ancak öylesine güçlüydü ki. YüzbaĢı da iĢte bu nedenle elinde tabancasıyla çıkmıĢtı ambardan. ama hiçbir Ģey görmemiĢlerdi. Esther yanaklarının rengini görünce kahkaha atmıĢtı. çünkü o gece Sa-int-Martin'e geri dönmek istiyordu. Mario. daha sonra da yola doğru ilerlemiĢti. Esther. Maki'deki adamlar oraya geldiklerinde yalnızca büyük bir çukur görmüĢlerdi. Ve YüzbaĢı gülmeye baĢlamıĢtı.. Üç adam kapıyı çaldıklarında Esther o yüzden yataktan fırlamıĢtı. Sesleri. yüzü kıpkırmızı olmuĢtu. gözlerindeki o kırmızı bulutla yamaçtaki otlarda sürünmüĢtü. hakaretler yağdırıyordu delikanlılara. Rachel'in onun gibi insanları pek sevmediğini. sert otların arasından yıkık dökük ambara doğru kayıyordu. çünkü karĢısında.. yele gibi parıldayan kızıl saçlarıyla. çünkü ambar çok karanlıktı.di. Çevredeki otların arasında dolaĢırken bir demet kızıl saç bulmuĢlardı ve iĢte o zaman Mario'nun öldüğünü anlamıĢlardı. iniltileri ve giysilerin hıĢırtılarını iĢitebilmiĢlerdi yalnızca. Bir demet kızıl saç. Mario'nun geldiğini sanmıĢtı. her yerinden öpüyordu. YüzbaĢı Mondolini'yle dans ettiğini ve insanların. Esther'e savaĢ bittiğinde Rachel'i cumartesi geceleri dansa götüreceğini de söylemiĢti ve Esther ona gerçeği söylemeye cesaret edememiĢti bir türlü. Mario'dan geriye kalan buydu. vadinin derinlerinden gelen o patlama sesini. bunu kendisi söylemiĢti bir gün Esther'e ve bu sırrını açıklarken kızarmıĢ. karanlık olmadan varabilmek için hızlı hızlı yürüyordu tarlalarda. ġimdi de Esther babasının kollan arasında ağlıyordu. Mario. Sıcak ve nemli ambarda Rachel YüzbaĢıyla yatıyordu ve o da onu dudaklarından.' daha çok Ġtalyan askerlerden hoĢlandığını. Ve iĢte o zaman iĢitmiĢti çok uzaktan. Esther'i dövdükten sonra. Rachel'den hoĢlanıyordu. patlayıcılarla dolu çantayı 'Berthemont yakınında bulunan Ma-ki'deki adamlara götürüyordu. 51 . kıyıları yanmıĢ ve barut kokan derin bir çukur. boynundan. sonra da Esther'in yanına oturmuĢtu. Kızlar anlatıyordu bütün bunları.
bir süre. Öylesine bezgindi ki. artık yakıcılığını yitirmiĢ olan yazdan. seslenmeden. Nehir boyunca ilerledikçe kayalar daha iri. Ölü 53 . Annesinin kendisine okuduğu kitapları.GözyaĢlarının gözlerinden dolup taĢtığını. Bo yun damarlarında ve kulaklarında kanının zonkladığını duyu yordu. Toprakta da yankılanan ve nehir suyunun titreĢimlerine karıĢan tuhaf bir sarsıntıydı. Uyumak istiyordu. baĢka bir adla. gölgede hava soğuktu. daha darmadağın görünüyordu. her Ģeyi unutmak. gizemli ve ürkütücüydü. Geçitteki gölgelik yerlerde hava soğuktu ve Tristan nefes aldığında hava içine iĢliyor. ancak nedenini açıklayamadığı bir acı. öbür gürültüleri bastıran nehrin gümbürtüsü ya da vadinin üze rine doğru eğilen kara ağaçlardı. Elisabeth yine o öyküyü mırıldanıyordu: Esther'in çocukluğundan bu yana iĢittiği sözleri. Alnı yanıyordu. "Bana Kudüs'ten söz et ne olur. bağırıĢ çağırıĢlarını duydu." Esther'in yanına." Gecenin sessizliğinde. Annesi onu kollarına aldı ve yavaĢça yatağının bulunduğu karanlık küçük bölmeye doğru götürdü. ama bir kimlik kartı üzerinde uydurulmuĢ değil gerçek bir adla. Tristan toprağın tuhaf kokusunu duyuyordu. Babası Mario hakkında birĢeyler söylüyordu yaptıkları ve cesaretiyle ilgili. hiçbir Ģey söylemeden. kimbilir belki de Bay Ferne'in müziği yüzünden. yüreğinin gitgide daha hızlı çarptığını duyuyordu. bo ğazların giriĢinde kalmıĢtı. bir baĢ dönmesiydi. ekinler ve çürümeye yüz tutmuĢ anızlardan. O sabah. bir serüven yaĢıyor muĢ gibi. burnundan. Tristan. ancak Esther'in ağlamasının nedeni bu değildi. Orman da karanlıktı. Belki de. canım. geçiĢi engelleyen. baĢka bir yerde baĢka biri olmak istiyordu. hayalini hiçbir zaman kuramadığı bir yerdi burası. anlamadan ezberlediği o büyülü adı. burada. ancak gerçekmiĢ gibi. daha sonra da kayalar arasında çağlayan suyun gürültü sü onların sesini bastırdı. dünyadaki bütün yolların birleĢtiği alanı. Neden ağladığını o da bilmiyordu aslında. bir dev onları dağın tepesinden fırlatmıĢtı sanki. pınarları. Vadinin üzerinde gökyüzü masmaviydi. yanaklarından ve çenesinden babasının gömleğinin üstüne aktığını hissediyordu. Bu bir oyundu. insanın gözlerini acıtan sert ve gergin bir renkteydi. Kız ve erkeklerden oluĢan topluluk. 52 Vadideki geçitte her Ģey gizemli. Tristan daha önce bunu hiç hissetmemiĢti. Ġçinde hissettiği. her akĢam toplu halde görünen kara bulutlar ve soğuk damlalar halinde düĢen. hayvanları andıran eğreltiotları ve böğürtlenler vardı. Tristan Esther'i daha uzun bir süre izledi. Tristan. geçitte. evet Ġsrail'i anlatıyordu yine. dağdaki bir boĢluktan ya da bir pencereden esermiĢ gibi. yatağının üstüne oturdu. hadi artık uyu. ıĢıklar k entini. yeni. Ġsrail'i. Tuhaf ve boğuk bir sesle sordu: "Angelo Donati'nin gemisi ne zaman kalkacak? Bizi Kudüs'e ne zaman götürecek?" Elisabeth bir Ģarkı söylercesine mırıldandı: "Bilmiyorum. böylesine yeni. Esther'in izini sür dü. ürkütücüydü. ateĢlenmiĢ gibi titriyordu. küçüklüğünde yaptığı gibi saçlarını okĢadı. De nizci Sinbad'ın BeĢinci Yolculuğunda kayaların yaĢadığı ıssız adaya iniĢini dinlediği zamanlarda bile. ĠĢte bu nedenle her Ģey. daha kara. Nedeni belki de gökyüzünün aĢırı mavi oluĢu. Vadinin derininde. neredeyse nehir suyuna kadar geliyordu ve taĢların dip lerinde birbirine dolaĢmıĢ. Belki de bü tün gün güneĢin altında otların arasında koĢtuğu ve kendini bezgin hissettiği için. hayatım. ıslık gibi ötü yordu. kırmızı derecikler oluĢturan ve dağları aĢındıran yağmur yüzündendi.
yapraklar kayalar arasında çürüyorlardı. Ayaklarının altında, içinden kara bir su fıĢkıran izler vardı. Arasıra, genç kızın ince silueti yok oluyordu. Kayadan kayaya zıplıyor, çukurlarda gözden kayboluyor ve daha ileride yeniden ortaya çıkıyordu. Tristan da öbür delikanlılar gibi ona: "HeleneL." diye bağırmak, seslenmek istiyor, ancak yapamıyordu. Bu bir oyundu, kayalar üstünde zıplarken yüreğinin güp güp atması, gözlerinin çevreyi kollaması, gölgelik yerleri araması, izleri sürmesi. Nehir boyunca ilerledikçe, boğaz daralıyordu. Kocaman taĢ kütleleri, karanlık ve sudan aĢınmıĢtı. GüneĢin ıĢığı oraya hapsedilmiĢti sanki. Nehir suyunun çevresinde burgaçlandığı, taĢ kesilmiĢ, kocaman hayvanları anımsatıyorlardı. Boğaz kıyılarının yukarısı sık ve kapkara ormanla kaplıydı. Her Ģey yabanıldı. Her Ģey nehir suyuyla yıkanıyor, sürükleniyor ye sonunda yok oluyordu. Geriye yalnızca bu kayalar, suyun sesi ve acımasız gökyüzü kalıyordu. Tristan, Esther'in yanına, nehir suyunun havuz oluĢturduğu ve kayaların daire çizdiği yere geldi. Esther suyun kıyısına çömelmiĢ, kollarını yıkıyordu. Sonra, hızla giysisini çıkarıp havuza atladı, öbür kızların yaptığı gibi önce ayaklarını sokarak değil, baĢı önde, burnunu tıkayarak suya daldı. Bembeyaz bedeninden yansıyan ıĢık Tristan'ı ürpertti. Kayaların üstünde, kı-mıltısız, yüzmekte olan Esther'e öylece bakakaldı. Kendine özel bir yüzme biçimi vardı Esther'in; kollarını baĢının üzerinden attırarak suyun içinde kayboluyordu. Havuzun öbür baĢına ulaĢtığında, baĢını kaldırdı ve Tristan'a, yanına gelmesi için iĢaret etti. Bir an duraksadıktan sonra, Tristan, beceriksizce, kayaların arasında soyundu, o da buz gibi suyu atladı. Çağlayan nehir gürültüyle havuza doğru akıyordu. Tristan tüm gücüyle, ama epeyce su yutarak öbür baĢa kadar yüzdü. Havuzun öbür baĢında, boğaza bakan büyük bir kaya vardı. Tristan, Esther sudan çıktığında, bembeyaz teninden, sırtından ve ince bacaklarından yansıyan ıĢığı izledi yine. Siyah saçlarını savurduğunda arkasından damlacıklar serpildi. Çeviklikle kayayı tırmandı ve tepesine, güneĢe oturdu. Tristan ise çıplak bedeninden ve beyaz teninden utanıyordu. O da Esther'in yanı-
54
na oturmak için kayanın tepesine çıktı. Havuzda yüzdükten sonra teninin yandığını duyuyordu. Esther kayanın tepesinde, bacaklarını boĢluğa sarkıtmıĢ oturuyordu. Tristan'a bütün bunlar çok doğalmıĢ gibi bakıyordu. Bedeni bir oğlan çocuğunki kadar ince ve kaslıydı, ancak göğüslerinde Ģimdiden bir yumuĢaklık belirmiĢti, hafif bir gölge, bir titreĢim. Akan suyun gürültüsü dar vadiyi gökyüzüne kadar kaplamıĢtı. Burada, bu boğazda onlardan baĢka hiç kimse yoktu, dünyada yalnızca onlar kalmıĢtı sanki. YaĢamında ilk kez, Tristan özgürlüğü hissediyordu. Tüm bedeni sarsılmıĢ, sanki bir anda dünyada geri kalan her Ģey yok olmuĢtu, yalnızca yabanıl nehrin üzerinde bir çeĢit adacığı andıran bu siyah kaya kalmıĢtı. Tristan, kara siluetlerin Terminus Oteline girmek için bekleĢti-ği alanı düĢünmüyordu artık. Annesinin, süt, et ve patates alabilmek için değersiz kolyelerini elmasçılara satmaya çalıĢtığında yüzünün aldığı ifadeyi artık düĢünmüyordu. Esther, kaygan kayanın üstünde, gözleri kapalı, arkaya yaslanmıĢtı. Tristan, ona yaklaĢmaya ve teninde hâlâ asılı duran damlacıkların tadına bakmak için dudaklarını parlak omuzlara dokundurmaya cesaret edemeden, yalnızca bakıyordu. Delikanlıların buruk bakıĢlarını, alanda Rachel'i çekiĢtiren kızların kötü sözlerini unutabilirdi. Tristan, göğsünde hızla çarpan yüreğini, bedeninde dolaĢan sıcak kanını, kara kayaları ısıtan ve bedenlerinde yayılan güneĢ ıĢınlarını hissedebiliyordu. Birden Esther'in elini yakaladı ve nasıl olduğunu anlayamadan dudaklarını kızın dudaklarına yapıĢtırdı. Esther önce baĢını çevirdi, ancak daha sonra inanılmaz bir Ģiddetle onu dudaklarından öptü. Ġlk kez böyle bir Ģey yapıyordu Esther, gözlerini kapayıp onu öpüyor, soluğunu yakalamak, sözlerini söndürmek ve duyduğu korku bu kucaklamada yok olacakmıĢcasına, bundan önce ye bundan sonra hiçbir Ģey olmayacakmıĢ, bu yumuĢak ve aynı zamanda yakıcı duyumdan, birbirine karıĢan tükürüklerinin tadından, dillerinin birbirlerine dokunuĢundan, çarpıĢan diĢlerinin gürültüsünden, kesik kesik solukları ve yürek atıĢlarından baĢka bir Ģey kalmayacakmıĢçasına. Bir ıĢık çevrintisi oluĢmuĢtu. Soğuk su ve ıĢık, bulantı verecek derecede baĢ döndürüyordu. Esther, elleriyle Tristan'ın yüzünü geri itti ve gözleri kapalı,
55
kayaya uzandı. "Beni hiçbir zaman terk etmeyeceksin, değil mi?" dedi, boğuk ve acı dolu bir sesle. "Artık senin kızkardeĢin gibiyim, bunu kimseye söylemeyeceksin, değil mi?" Tristan anlamamıĢtı. "Seni hiçbir zaman terk etmeyeceğim." Esther'i güldüren bir ciddiyetle söylemiĢti bunu. Elini Tristan'ın saçları arasına soktu ve baĢını göğsüne doğru çekti. "Yüreğimi dinle." Sırtını kaygan kayaya dayamıĢ, gözleri kapalı, kımıltısız, öylece duruyordu. Tristan'ın kulağını dayadığı ten yumuĢak ve ateĢ kadar yakıcıydı, sessizce atan yüreği dinliyor, masmavi gökyü zünü görüyor ve bulundukları adanın çevresinde çağlamakta olan suyun gürültüsünü iĢitiyordu.
Almanlar artık çok yaklaĢmıĢtı. Gasparini, bir akĢam, Berthemont yakınlarında ıĢıklı mermiler gördüğünü söylüyordu. Ġtalyanların savaĢta yenik düĢtüklerini ve teslim olacaklarını da söylüyordu. Bundan böyle Almanlar tüm kasabaları ve dağı ele geçireceklerdi. Babası söylemiĢti bunu. Bu akĢam, alanda, otelin önünde toplanmıĢtı herkes, kasaba erkekleri ve kadınları, Yahudiler, kaftanlarını ve büyük Ģap kalarını giymiĢ yaĢlılar, villalarda oturan zengin Yahudiler ve Bay Heinrich Ferne, hepsi kendi aralarında konuĢuyorlardı, Tristan'ın annesi de oradaydı uzun elbisesi ve olağanüstü Ģapkasıyla. Ġnsanlar bu önemli Ģeylerden söz ederken, çocuklar, her zamanki gibi alanda koĢuĢturuyorlardı, daha hızlı ve daha çok bağrıĢarak belki de kaygılarını biraz olsun unutabilmek için. Esther de gelmiĢti alana, annesiyle birlikte, duvarın dibinde, insanları dinleyerek kımıltısız bekleĢiyorlardı. Ancak Esther'in ilgisini çeken insanların söyledikleri değildi. Rachel'i görebilmek için dikkatle Terminus Oteline bakıyordu. Kız ve erkekler, Rachel'in ailesiyle kavgalı olduğunu ve artık YüzbaĢı Mondoli ni'yle otelde kaldığını söylüyorlardı. Ancak hiç kimse onu girip çıkarken görmemiĢti. Bu akĢam otelin yeĢil kepenklerinin, bahçeye bakanlar dıĢında, tümü kapalıydı. Askerler, içerdeki büyük salonda konuĢup sigara içiyorlardı. Esther biraz yaklaĢmıĢtı, seslerini duyabiliyordu. Sabah, vadinin aĢağısından, kamyonla baĢka askerler gelmiĢti. Gasparini, Mario'nun baĢına gelenler yüzünden Ġtalyanların artık korktuğunu ve bu nedenle kasabadan çıkmak istemediklerini söylüyordu. Esther, duvara oturmuĢ, kımıltısız, Rachel'i görebilmek için oteli gözlüyordu. Annesi gittiğinde bile, oracıkta, gölgede oturrnayı sürdürdü. Günlerden beri Rachel'i arıyordu. Hatta ıssız ambara bile gitmiĢti bir gün, sanki yasak bir Ģey yapıyormuĢ 57
56
Gözlerinin karanlığa alıĢmasını beklemiĢti bir süre. hatta geçen gün öylesine canı acıyordu ki. havada yükseliyor. SavaĢ bittiğinde neler yapmak istediğini. Almanların Yahudileri esir ettikleri kuzeyde bir yere. Hepsinin yüzünde aynı ifade vardı. Yeniden Bay Ferne'in yanına oturup ellerini tuĢların üzerinde kay-dırabilmeyi öğrenebilir. Rachel. kasabanın aĢağısına. Ġnsanlar alkıĢlamaya baĢladılar. kaburgalarındaki ve sırtındaki morlukları gösterecekti ona. Notalar. önce birkaç erkek ve kadın. aralıklardan. 58 Ertesi sabah. yalnızca ona inandığını. dağların öbür yanma. Viyana. Aldığı darbelerin izlerini. sisin etkisiyle aydınlanan vadinin ve dağların yüksek siluetlerinin görüldüğü yere kadar indi. hayvanlara yataklık etmiĢ ot yığını ve küf ve idrar kokusu dıĢında. insanlar sinirli sinirli dolaĢıyor. villanın bahçe demirinin önünde. Ona söyleyeceklerini hazırlamıĢtı. dut ağacının gölgesinde demirlere tırmanmıĢ olan Esther soluk almadan dinliyordu. çeĢmenin yanında Esther'i bekleyecek ve birlikte çınar ağaçlarının gölgesine oturup konuĢacaklardı. Artık her Ģeyin yeniden baĢlayacağını. Hiçbir Ģey yokmuĢ gibi davranıyorlardı. Müzik akıyor. mağaralar kadar karanlık ve hüzünlü odalarda neler olduğunu tahmin edemiyordu. alanda dolaĢan ve konuĢan insanları izliyordu. ayakta duracak durumu kalmamıĢtı. Bay Ferne'in piyanosu geri geldiğine göre artık hiçbir Ģeyin sona ermeyeceğini düĢünüyordu. alanın öbür yanından. Esther olabildiğince hızlı koĢtu. Ama bunun gereksiz olduğunu anladı. tedirgin. Bu akĢam. Rachel nerelerdeydi? GötürmüĢlerdi belki de onu. kollarını açarak baĢını hafifçe öne eğdi ve "TeĢekkürler. Bay Ferne'in müziği iĢte böyleydi: Zamanı durduruyor ve hatta onu tersine çeviriyordu. Daha sonra. insanlara doğru dönüp iĢte böyle haykırmak istiyordu. yüreği güp güp ata ata ve bacakları titreyerek içeri girmiĢti. çalmayı bıraktığında. Esther yarı karanlıkta." dedi. dut ağacının bulunduğu villadan bir müzik sesi geldi. Bahçede sokakta bekleĢen insanlara yaklaĢmak için birkaç adım attı. Her Ģey çok daha kolay olacak. Esther korkuyor ve acı çekiyordu. her dilden konuĢuyorlardı. gece. bütün bunların artık önemi kalmadığını. hatta çocuklar bile bağırarak alkıĢladılar. Rachel'i yalnızca bir an için görmek istiyordu. mutfakta siyah piyanosunun önünde oturan Bay Ferne'i gördü. "Onu geri getirmiĢler! Bay Ferne'in piyanosunu geri vermiĢler!" Esther. baĢlarını çevirdiler. Uzun bir süre sessiz kalan piyano sanki tek baĢına çalıyordu. uçuyor ve ıĢık saçıyordu. anne ve babası için alıĢveriĢ yapmak üzere yeniden sokaklarda dolaĢacak. yan karanlık mutfağın kapısından uçuĢuyor. . çalmakta olan Bay Ferne'i dinlemek için sokağa toplanmıĢlardı. insanlar. Öylesine kötülük ve kıskançlık vardı ki insanlarda. daha sonra da herkes. Öylesine hızlı çalıyor. "Bu doğru değil! Bu doğru değil!" diyerek. hiç kimse Rachel için kaygılanmıyordu. Roma ve Berlin'de nasıl Ģarkıcı olacağını anlatacaktı ona. güneĢin parıltısı yüzünden gözlerini kırparak herkese baktı. Hiç böylesine güzel çalmamıĢtı Ģimdiye kadar. baĢını salladı yalnızca. Bay Ferne bile hiçbir Ģey söylemedi. yalnızca onu korumak için dövüĢtüğünü söyleyecekti. hiç kimsenin göremeyeceği bir sırada. Esther teker teker her birine sordu: "Rachel'i gördünüz mü? Nerede olduğunu biliyor musunuz?" Ama hepsi. ne de konuĢabiliyordu. alanda. Belki de Rachel bunlardan birinde tutsak edilmiĢ. ancak onun da ötekiler gibi olduğunu. Otelin kepenkleri kapalıydı ve Esther. bütün sokağı ve kasabayı kaplıyordu. gölgedeki yerine. insanın bedenini ve göğsünü öylesine kaplıyordu ki.gibi. Bay Ferne mutfağın kapısında belirdi. iĢte bu yüzden ne yürüyebiliyor. kendisinin yanıldığını. insanlar artık korkmayacak ve öç almaya çalıĢmayacaklardı. Ama içeride hiçbir Ģey yoktu. Esther. Kımıldayan sakalıyla. Esther'i de görüyordu belki. öbürlerine inanmadığım ve onlarla birlikte gülmediğini. hiçbir Ģey bilmiyor ve anlamıyormuĢ gibi. alana gidecek ve saçları kırmızı bakır gibi güneĢte parlayacaktı yine. eskisi gibi olacağını düĢünüyordu. ambara onu gözetlemek için gelmediğini. hazırlamıĢ olduğu kâğıtlardan notaları okuyabilirdi. tüm gücüyle haykıracaktı. Bunu düĢünmek bile Esther'in baĢını döndürüyordu. kadınlar ve çocuklar dikilmiĢ bakıyorlardı. Ġtalya'ya ya da daha kötüsü. kendisini gözetlemek ve alay etmek üzere otların arasına gizlendiğini düĢündüğü için dıĢarı çıkmıyordu. duvarın üstüne tırmanıp demirlere tutundu. hâlâ dostu olduğunu. teĢekkürler dostlarım. Sabah. YokuĢlu sokakta. Ağlamaklı bir ifade vardı yüzünde.
Aynı zamanda. Esther Ģaleye giren ve ortalarında yaĢlı Rab Eizik Salanter'in bulunduğu erkek ve kadınları izliyordu. Ģaleye girerken Esther'i gördü ve ona el salladı. Esther örtüyü baĢına taktı ve kızların toplandığı ön tarafa geçti." Daha sonra salonun orta kısmına döndü. yarı karanlıkta yıldızlar oluĢturan mumların alevlerini izlediği için baĢı dönü yordu. yalnızca iki üç kız dönüp bakmıĢtı. Ģamdandan Ģamdana ilerliyorlardı ve ıĢık gitgide bü yüyordu. Önünde siyah eĢarplarına bürünmüĢ kadınlar ayakta duruyorlar. Ģabbat töreni için kadınların ve kızların hazırlık yaptığı zamanlarda Ģalenin önüne gitmiĢti. içerisi. azalıyor ve baĢka bir yerde yeniden ortaya çıkıyorlardı. Esther duanın ne olduğunu öğreniyordu. babası yalnızca: "Gitmek istiyorsan gidebilirsin. Ba Ģında siyah bir eĢarp vardı. Açık kapının ardından parıldayan ıĢıkları görmüĢ ve söylenen duaları iĢit miĢti. Esther. Esther. Birbiri ardına gelen sesler rüzgâr ya da yağmur sesi gibiydi. Kadınlar ellerinde mumlarla. Ve birden. Bunun benliğine nasıl girdiğini anlamamıĢtı. Ve sonra bir erkek sesi baĢka bir yerden yanıt veriyor. daha sonra da yükseliyor. sokağın öbür yanından. saklanmak istercesine. Ģabbat töreninin yapıldığı sina goga ilk kez cuma günü gitti. tek baĢı na konuĢan ve Ģarkı söyleyen bir kadının berrak sesi iĢitiliyordu. sonra da alevler belli bir nok tadan çıkarak uzun ıĢınlar oluĢturuyorlardı. ama dini inançları olmadığı için babası da. salona giriyorlardı. yankılanıyor. bir ezgiyi andıran o yabancı sözcükleri söylüyordu. Esther'e doğru geldi. Esther kasabanın ötesinde. bir gûn. Önce sönmeye yüz tutmuĢ ıĢık yıl 60 dızları birbiri ardına beliriyordu. bir mağara kadar karanlıktı. böyle bir ezgi iĢitmemiĢti. ona bir eĢarp uzattı ve fısıldadı: "Saçlarına bunu örtmen gerekiyor. ġimdi de Ģarkı söylüyorlardı. ıĢıkların önüne kadar yürüdüler. Kara giysileriyle kadınlar ona bakmadan önünden geçiyor. Birden. Her defasında da Esther'in evinin kapısını çalıyor. Ġçeri girenler çoğaldıkça. Sesler yükseliyor. ona eĢlik edenlerin kısık bir biçimde 'Amin. en yakın duvara doğru yürüdü. Kendisi. kendini daha iyi hissediyordu. hafif aralık kollarını ve alevlere bakan yüzünü izliyordu. onunla ilgilenmiyorlardı. yeraltından gelen ve bir ezgiyi anım satan bir uğultu vardı. ġimdiye kadar hiç böyle bir ıĢık görmemiĢ. ancak bilincinde olmadan o da çevresindeki kadınların devinimine uyarak bedenini ileriye ve geriye doğru sallama ya baĢladı. dinde özgürlüğün gerekliliğine inanırdı. Bugün de. Kımıldamaya çekiniyordu Esther. nedenini bilmeden. ev ev dolaĢıp Yahudilerin kapılarını çalıyordu. Bay Yakov'un çevresindeki kadınlar koĢuĢturmaya baĢladı lar. ıĢık bü yüyor. en yumuĢak sesleriyle yanıt veriyorlardı onlara. Esther onun daha hızlı sallanan örtülü bedenini. EĢarp saçlarını ve yüzünü sakladığından. Gizem dolu bu mağarada. gecenin etkisiyle." demiĢti ona. baĢ döndürüyordu. Ġlk kez. mumların oluĢturduğu yıldızlar ve kokulu. sıcak gölgeler vardı. Esther. Daha sonra. amin!' diyen fısıltıları iĢitiliyordu. Ģabbat törenine katılmak için niye Ģaleye gitmediklerini sorduğunda. Esther'in çevresinde yüzleri ıĢığa çevrilmiĢ genç kızlar be denlerini ileriye ve geriye doğru sallayarak gizemli sözleri yineliyorlardı. Mumlardan gelen koku ter kokusuna ve ezginin temposuna karıĢıyor. özgürsün. 61 . Kadın sustuğunda. tıpkı Bay Ferne'in gençliğinde eskiden Viyana'da fraklı baylar ve gece giysili kadınların önünde çaldığı zamanlarda olduğunu gibi. salonun bir yerinden bir ıĢık parladı ve tüm bakıĢlar ona yöneldi. Çocukların kara gözleri yarı karanlığa karĢın parıldıyordu. açık kapının önünde aynı tedirginliği yaĢıyor du. içinde duyumsadığı o güzel dilden gelen sözcükleri kadınların dudaklarından okumaya çalıĢıyordu. Esther. uzun süre açık kapıya baktı. bedenlerin düzenli devinimleri. ama bu bir gerçekti: Dilin büyüsünü içeren seslerin boğuk gürültüsü. Her puma aynı Ģey yapılıyordu: YaĢlı Rab Eizik Salanter'in asistanı olan Bay Yakov. kapıya doğru yürüdü ve Ģaleye girdi. adı Cecile olan ve Bay Seligman'ın okulunda oku yan bir kız. siyahlı kadınlarsa. Kimi zaman. birçok kez.Esther de alkıĢladı. sesleri güçleniyordu. annesi de törene gitmiyorlardı. Okulda yanında oturan Judith'i tanıdı. su getirdiler. Esther. Hecelerinin kimi anılar canlandırdığı. daracık duvarlar arasında yankılanıyor ve mumların alevlerini titretiyorlardı. yüzlerinin iki yanına düĢen beyaz Ģallarına ĢaĢkınlıkla bakıyordu. masayı hazırladılar. Kendi dillerinde konuĢarak salonun ortasına. altın renkli Ģamdanları yerleĢtirdiler. git tikçe azalıyor.
bir gürültüyle uyandı Esther. Esther. buzlu su gibi ellerine ve bacaklarına kadar yayılmıĢtı. gerçekdıĢı gibiydi. Ġtalyanlar savaĢta yenik düĢmüĢ ve ateĢkes imzalamıĢlar. sonra yeniden baĢlıyordu. Mario'nun öldüğü gün bir iskem63 . seni uyandırmak istemedi. baĢka hiçbir Ģeyin önemi kalmamıĢtı artık. kasabaya varmadan önceki son dönemeçteydiler. Sıcak tutacak giysiler ve sağlam ayakkabılar giy. Yün kazağının üzerine. bu salonda. Esther'i asıl ürküten anne sinin bakıĢı oldu: DıĢarıdan gelen gürlemeden kaynaklanan kaygılı ve ĢaĢkın bir bakıĢtı. Gürleme uzaklaĢıyor.1' Sinir ve heyecanla koĢuĢturuyor. Kaçmalıyız. ne de Ģafakta dağa doğru ilerleyen ve ölümle birleĢir gibi otların arasında yitip giden babasının uzun silueti. sonradan gerekli olabilecek bir Ģeyi arıyormuĢ gibi. Daha belirgin olan baĢka bir gürleme iĢitmiĢti Esther.. anne ve babasının yatağının boĢ olduğunu gördü. Esther soru sormaya hazırlanıyordu ki. bir gökgürültüsünü andırıyordu. "ġimdi Almanlar gelecek. annesi ona: "Baban bu gece gitti." Ve düzeltti: "Tüm Yahudiler bir an önce gitmeli. gözlerini ıĢığa dikmiĢ.Burada.. Dağdan geçeceğiz. Uçakların sesi uzaklaĢıyor. Babanla orada buluĢacağız. Böylece Esther. Alman ordusundan kaçmak için vadide ilerleyen. Elisabeth yavaĢça: "SavaĢ bitmedi. ne Mario'nun ölümü. Annesinin mutfakta. Elisabeth ekledi: "Cenova'ya giden Amerikan uçaklarının gürültüsü bu. Herkes gitmeli." Esther annesine sımsıkı sarıldı. ne zırhlı araçlarıyla vadiden gelen Almanlar. kendisine babasını. iskemleleri deviriyordu. Esther kalktı ve yatağının bulunduğu o yarı karanlık bölmeden baktığında. "Öyleyse Ġtalyanlar gidecek mi?" Korku onu da sarmıĢ. Almanlar gelmeden." dedi. Esther hızla giyindi. Hiçbir Ģey gözünü korkutmuyordu. Bu da onun soluk almasını ve dü Ģünmesini geciktiriyordu. denizlerin öbür yanını ve güneĢin doğduğu Ġsrail'i gösteren o siyah bir kuĢu andıran zamanı ve dağları aĢabiliyordu. 62 8 Eylül cumartesi günü. bedenini yavaĢça bir ileri bir geri sallıyordu." Kamyonların sesi iyice yükselmiĢti artık. bir gürleme tüm evleri de rinden sarsmıĢtı. giyinik bir durumda açık kapının önünde dikildiğini fark etti." dedi. Elisabeth. eskiden içine değerli eĢyalarını koyduğu eskimiĢ deri bavulu kaptı. bu gizemli dilin sözcüklerini söyleyen erkek ve kadınların dokunaklı seslerinin içinde yankılandığını hi ssediyordu. Aynı anda her yandan gelen. bütün vadiyi kaplayan ve kasabanın sokaklarında yankılanan bir gürültü. "Git giyin. önceden hazırlamıĢ olduğu. kapının yanında duran. kasabaya doğru giden Ġtalyan kamyonlarının gürültüsüydü bu.
koĢmaya yeltendi ve sonra duraksadı. Gökyü zünde güzel. insanlar çeĢmenin baĢına üĢüĢmüĢlerdi. gözleri yorgundu. Esther onların bütün bunları. Kamyonların motor gürültüsü alanı kaplıyordu ve bu ne denle hiç kimse konuĢmuyordu. Daha sonra Bayan O'Rourke geldi. bulunduğu yerden. tehlikeli. DıĢarıda. küçücük alanıyla kasabayı ve karıncaları andıran. bavulları bile yoktu. Tristan'ın annesi gülümsedi. bembeyaz bulutlar vardı. Askerler hiç kim senin yüzüne bakamıyordu. Yahudiler çeĢmenin çevresinde bavullarıyla bir likte dolanıyorlardı. bir daha göremeyeceklerini düĢünüyordu. Güzel beyaz bulutlar doğudan gökyüzüne doğru yavaĢça kayıyorlardı. Otel odasından çıkmadan önce annesi ona seslenmiĢti: "Nereye gidiyorsun?" Ve yanıt alamayınca. annelerinin yanlarında. Alman askerlerden kaçıp Nice. Yoksul Yahudiler. çeĢmenin baĢına toplanmıĢ Yahudileri izliyorlardı. bu kez paspal görünüyordu. bu alanı. Yoksul giysiler içinde. Ģapka bile giymemiĢti. Uzun sarı saçları omuzlarına dökülüyordu. çamaĢır dolu çıkınlarıyla ve erzaklarını koydukları bez çantalar la geliyorlardı. Her yandan gelen insanlar alana toplanıyorlardı. Motorlar gürlüyor. Kimi kadınlar üst üste iki manto giymiĢler. Yakov ve Polonyalılardan oluĢan yaĢlılarsa ağır kıĢlık kaftanlarını ve astragan baĢlıklarını giymiĢlerdi. Annesinin yanına döndü Esther. Yolculuğa çıkmak için güzel bir gün olduğunu düĢünüyordu Esther. kaldırımın üzerinde mavi bir bulut dolaĢıyordu. bekleĢen insanlar arasında Esther'i arıyordu. insanların oluĢturduğu karalıkları görebiliyordu. yokuĢlu yoldan taksiyle geliyorlardı. Öbekler halinde. Kasaba halkı ve çiftçileri de buradaydı. Göçmen Yıldız 65/5 . hâlâ gölgede kalan vadilerin uçsuz bucaksızlığında tepelerin oluĢturduğu çizgi de yürümekte olan babasını düĢlüyordu. boĢ bakıĢları ve yüzlerindeki dalgın ifade onu çok ĢaĢırttı. birçoğu hiç uyumamıĢtı belki de o gece. boğuk bir sesi vardı. ama koĢuĢturmuyorlardı. çabucak giyinmiĢti. Onun da yüzü gergin. Tristan ve Bayan O'Rourke yok olmuĢlardı. Dağlarda. 64 Tristan da. Kimileri. Esther acıyla çevresini izliyordu. alanda motor sesleri duyuldu ve italyanlar gitmeye baĢladı. Varlıklı Yahudiler de geliyorlardı. da ha güzel bavullar ve yeni giysilerle. beklemek için daha uygun bir yer arıyormuĢ gibi. Rab Eizik Salanter. yaprakların göl gesini yere yansıtıyordu. yanağından öptü ve birĢeyler söyledi. yerdeki yap rak gölgelerini yok ediyordu. Ancak o çoktan çıkmıĢtı. Esther Tristan'ın yanına gitti. Onu gördüğünde. Kilisenin kubbesi parlıyordu. hâlâ gölgede bulunan vadinin aĢağısına doğru iniyordu belki de? Birden. güneĢ parıldıyor. belki de "iyi Ģanslar" diledi. Kamyonlar kestane ağaçlarına kadar birbiri ardına bütün yol boyunca sıralanmıĢlardı. ancak hepsinin siyah Ģalı vardı. O güzel yüzü solmuĢ. elbisesinin üzerinde bir yağmurluk vardı yalnızca. Esther onlara yaklaĢtı. kartona benzer bavullarıyla. KuĢkusuz sabahtan beri bekledikleri iĢareti almıĢlar ya da beklemekten usanmıĢ. kalkıĢ iĢaretini bekliyordu. çocuklar da oradaydı.le üzerinde bıraktığı koyun postunu giydi. Belki de babası. belediye binasının önüne dikilmiĢler. Nantelle yakınlarında buluĢmak üzere. O da vadiyi kaplayan gürlemelerle uyanmıĢ. BaĢına da Ģabbat tö reninin yapıldığı gece Cecile'in kendisine verdiği örtüyü sardı. Yenilgiyi ve ateĢkesin imzalandığını doğrulayan haberi beklerken. sararmıĢ ot tarlaları arasından. o binanın gölgesinde. küçük sokaklardan. hazırlanmak için zaman bulamadıklarından. büyük alanda. Arasıra. Alanın öbür yanından kamyon motorlarının gürültüleri geliyor. bulut ların oluĢturduğu soğuk bir kütle alandan geçiyor. ama birçoğunun. IV'üncü italyan Ordusunun askerleri otelin önünde durmuĢ. Çok fazla insan vardı ve kadınların bakıĢları kaygı doluydu. gözlerinin altı morarmıĢtı. bu evleri. onlarsa otelin önünde dikilmiĢ bekliyorlardı. uzaktan. çamaĢır torbalarının üstünde oturuyorlardı donmuĢ bir durumda. ona sarıldı. Yaz kaçamakları yüzünden eskimiĢ ingiliz takımları içinde titriyordu sanki. Alanda. yüzleri gergin ve soluktu. Artık güneĢ daha çok parıldıyordu. YavaĢça Tristan'ı öptü ve Bayan O'Rourke'un elini sıktı. boğazı düğümlendi. yıllarca yaĢadıkları bod rum katlardan çıkıyor. yükleriyle. çeĢmeyi ve uzaklarda yer alan mavi dağları." demiĢti. Birkaç dakika sonra geriye dönüp baktığında. ne diyeceğini bilmiyordu. ilk kez konuĢuyordu EstherĠe. Daima çok Ģık olduğu halde. sabırsızlanmalardı. Cannes ya da daha uzaklardan gelen Yahudilerle. kısık ve endiĢeli bir sesle: "Gitme! Alana gitmemelisin. yarı gizlenmiĢ bir durumda kımıltısız duruyordu.
belki de Rachel. Çocuklara. tıpkı çocuklara kitap okuduğu zamanlarda olduğu gibi. Rachel'i YüzbaĢı Mondolini'yle birlikte otelden ayrılırken görebilirdi belki de. Önce Fransızca birkaç söz söyledi: "Dostlarım! Dostlarım. Esther görmeden geçmiĢ ve bu insanlarla birlikte bir kamyona binmiĢti. Vebaya Tutulmuş Hayvanlar ya da Nana''dan parçalar okuduğu zamanlardaki o gür ve belirgin sesiyle. Motor gürültüleri arasında. bir öbek adam. ġimdi. çünkü kimileri italyan kamyonlarını izleyip Ciriega geçidinden.birçoğu da yaya olarak ardı ardına gittiler. Esther'in belleğinden hiçbir zaman silinmeyecek olan Ģu dizele- 66 ." Sokaktaki gürültü birden dindi. ama yine de sesi gür ve belirgindi. çünkü kuĢkusuz Almanlar onları bombalamak için izlerini süreceklerdi. Dinleyin beni. Her Ģey öylesine hızlı ve öyle bir koĢuĢturmaca içinde oluyordu ki. sabah erkenden. brandalı araçların basamaklarını tırmanan son italyan askerlerine bakarken boğazı düğümleniyordu. Kaygılı ve üzüntülü görünüyordu. çeĢmenin yanında. Uzun bir süre tartıĢtılar. ama Rachel aralarında değildi. Ġtalyanların ardından yürümenin tehlikeli olduğunu söylüyorlardı.. Askerlerin kaçıĢtığı sırada. saat ondan önce gittiklerini söylüyorlardı. Esther. Bu durumda. yani Fenestre geçidinden gitmek istiyordu. kamyonların çevresinde koĢuĢturan. Esther otele yaklaĢtı. Rachel dağda yürüyor. gitmeye yeltenen insanlar dinlemek üzere bavullarını yere bıraktılar. Alanın ortasında.. vadinin derinliğine kadar gidiyor ve gökgü-rültüsü gibi yankılanıyordu. Motorların gürültüsü gittikçe yükseliyor. yüksek dağlara doğru giden yolu tırmanmaya baĢladılar. Kadınlar ve üstlerinde yağmurluk ve fötr Ģapkalı sivil giysili adamlar vardı. insanlar dağılmaya baĢlamıĢtı. öğretmen Bay Seligman'ın çevresinde toplanmıĢtı. Daha sonra. Est her'in yüreği hızla çarpıyor. Alandaki insanlar. Bir an için. subayların. Her Ģey öylesine hüzünlüydü ki. ki-mileriyse en kısa yoldan. kimi akĢamlar mutfaklarında babasıyla görüĢen adamları tanımıĢtı. Kamyonlar yola koyuldu ve Boreon vadisi boyunca. birbirlerine seslenmeden gittiler. Esther Rachel'in kızıl saçlarını son bir kez görmeyi çok arzuluyordu. Ciriega geçidindeki sınırı geçiyordu belki de. öğretmen Seîigman çeĢmenin kıyısındaki yüksekliğe tırmandı. konuĢmadan.
ben gidemem. BaĢını sallayarak: "Hayır. bir gölgeyi andıran siluetini gördü. Otelin önünden geçerken. Esther'in yanında. Erkekler önde yürüyor. Hıçkırıklar omuzlarını sarsıyor. Arkasına dönüp baktığında. gidin. bir kez hızla öptü ve geri çekildi. burada kalmalıyım. onunla ilgisi olmayan bir töreni uzaktan izleyen bir gömütlük bekçisini andırıyordu. "Hayır. Elisabeth sessizce ağlıyordu. "HoĢça kal artık. bir duanın sözleriymiĢ gibi. insanlar. Esther'in içinden gülmek geldi." YavaĢça konuĢuyordu. Belki de villanın yarı karanlık mutfağında bulunan pi67 .ri. Esther Bay Ferne'in bir çınar altına yarı yarıya gizlenen." Bay Ferne alanda koĢuĢan insanları izlemeye devam etti. yaĢlılar ve çocuklar geliyordu. yavaĢça okudu ve yıllar sonra yazarının Hayyim Nahman Bialek olduğunu öğrendi: Yaşamımın dolambaçlı yollarında Şefkat nedir bilemedim. Bay Ferne'i görür görmez. simsiyah bir sıra oluĢmuĢtu. hayır. Ģekilsiz cepli uzun gri ceketi. tıpkı hıçkırıklarını bastırmak için bir çocuğa sarılır gibi. yüzü acıyla buruĢuyordu. cenaze törenini andıran uzun. arkadan kadınlar. Annesinin üzüntüsüne ve boğazını düğümleyen kaygıya karĢın. kısık bir sesle. hepiniz gidin. Annesine sımsıkı sarıldı. bizimle gelmelisiniz. kasabanın yukarısına doğru yürümeye baĢladı. Ona doğru koĢtu ve elini tuttu. "Ancak Almanlar yaklaĢtı. Dağda nereye giderim?" derken tuhaf keçi sakalı kımıldıyordu. Yakıcı güneĢin altında. ötekilerle birlikte. "Hayır. Ne yapsınlar benim gibi bir yaĢlıya?" Sonra da Esther'i. alanın yukarısına doğru yürümeye baĢlamıĢlardı bile. italyan askerlerin piyanoyu sallaya sallaya götürdükleri gün. kasketi ve keçi sakalıyla. Bay Ferne'in nasıl gizlendiğini anımsıyordu. Çarpık bacakları. çeĢmenin yanında onlara bakan Bay Seligman'ın önünden geçiyorlardı. Esther tüm gücüyle elini tuttu. Esther bu olanların dünyadaki tüm gürültü ve çığlıklardan daha korkunç olduğunu düĢündü." Esther koĢarak annesinin yanına döndü. HoĢça kal. Bay Ferne'i göremedi artık. YaĢlı adam onu tanımamıĢ gibi yüzüne baktı. gözlerinin yaĢlarla buğulandığını hissetti. Durasızlık benim için yok oldu.
hatta kimileri gülüĢüyordu. Lea. yaĢlı Eizik Salanter'in yanında yürüyordu. hiçbir Ģeye ve kimseye bakmadan yürüyen yetimleri andırıyorlardı.. Rab Eizik Salanter ve Bay Yakov dıĢında kimsenin adını bilmiyordu Esther. güneĢin altında. baĢlarında büyük beyaz Ģallarıyla ıĢıkların yandığı masanın çevresinde dikilirken görmüĢ. Sarah ve Michel Lubliner. Rachel'i düĢünüyordu. ağarmıĢ beliklerin çıktığı siyah Ģapkaları olan yaĢlılar vardı. kasabanın yukarındaki Ģalede tapınağa girdiğinde. üzgün ve yorgun. öteki kasabalılar gibi olmadığını anlamıĢtı. Onlarla birlikte yürürken. Üstlerinde çok büyük ve ağır giysileri. kızların baĢında Ģalları. SavaĢta her Ģeyini yitirmiĢ en sefil Yahudilerdi onlar. öylesine kalabalıktılar ki. Polonya'dan ya da Rusya'dan gelmiĢlerdi. Pauline. erkeklerin baĢındaysa Ģapka ya da bere olduğu için aralarında hiç konuĢmuyorlar. Belediye binasının önünde birkaç kiĢi kalmıĢtı yalnızca. ayak ları kıĢlık ayakkabıları yüzünden yaralanmıĢ. kapalı okulun ve jandarma binasının önünden geçerek kasabanın yukarısına doğru ilerliyordu. oysa Esther. Marie-Antoinette. Onları kasaba sokaklarında. camların dan bakıyorlardı. Esther onları. Amelia Sprecher. tarlaların ve kestane ağaçlarından oluĢan ormanın baĢladığı yerde yavaĢ yavaĢ gözden kaybolan insanları izliyorlardı. güneĢin etkisiyle solgun yüzlerini buruĢturarak taĢlı yolda yürüyorlardı. yüreği hızla çarpmıĢtı. Eliane Salanter. gizemli dilde yazılmıĢ kitaptan okudukları. Esther topluluğun ne baĢını. öğle güneĢinin altında ilerliyorlardı. Meyerl. Cecile Grinberg. ince uzun kadınlar. Bayan O'Rourke'un yumuĢak yanağını. taĢlı yolda ayak sesleri dıĢında tek bir gürültü iĢitilmiyordu. okulda gördüğü. Onların ellerinde de iç leri ekmek. Hazan diye adlandırılan Bay Yakov da oradaydı. eskisi gibi hızlı koĢamıyorlardı. bu gökyüzünün altında yaĢamayı sürdürebilir. Esther çevresindeki insanlara bakarak yürüyordu. Esther adları anımsamaya çalıĢıyordu. Kalabalık. pikniğe gidiyorlardı sanki. Lucie. aynı gökyüzü altında ya Ģama ve aynı sudan içme hakkını yitirmiĢ olan insanlarla birlik te yürümek zorundaydı o da. Mutfaklarında Ģöyle bir gördüğü ve yalnızca bayram ya da düğünlerde evlerinden çıkan yaĢlı kadınlar da oradaydı. Jacques Mann. Rebecca. Marc.. önlerinden geçiyordu. pazar yerinde ya da öğleden sonraları. üstünde siyah giysileri ve Mario'nun koyun postuyla. beyaz yüzünü ve ateĢli gözlerini. artık kendisi gibi evi olmayan. o mantolara ve ellerinde türlü türlü paketler olmasına karĢın bir de bavullarını sürüklüyorlardı. artık 69 . nehir suyundan içebilirlerdi hâlâ. bedenleri öne doğru eğik. ayaklarında kıĢlık ayakkabıları. ne de so nunu görebiliyordu. baĢlarında siyah Ģallarıyla konuĢmadan. Lazare. elini sıkıĢını düĢünüyordu. Birçoğu nu tanıyordu. Tal. Onlar evlerinde kalabilir. kasabalılar ve çiçekli elbiseleri ve önlükleriyle kadınlardı bunlar. Esther ilk kez. Onları Ģimdi. Vadide artık motor sesleri yankılanmıyor. Geçtikleri yer lerde evlerinde insanlar kapılarının önünde dikilerek ya da camlara çıkarak. baĢını siyah Ģalla sımsıkı sarmıĢ. nehirde çıplak yüzen ve çalılıklarda savaĢçılık oynayan o tanıdığı kız ve erkekler değillerdi. Kürk yakalı mantoları. Rivkele. çünkü artık onlar. alanda. sanki dünyadaki tüm insanlar bilinmeyene doğru giden bu yolda yürüyormuĢ ve baĢlarına üzücü ve açıklanamayan bir Ģey gelecekmiĢ gibi Esther'in yüreği daha hızlı çarpmaya baĢlamıĢtı. üstlerinde kalın yün kazakları ve ayaklarında yalnızca özel günlerde giydikleri büyük deri ayak kabılarıyla önlerinde koĢuĢturuyorlardı. Yachet. ağır bavulları elinde. Andre. üstlerinde ağır mantoları. ġimdi onlar. Robert David. Fizas. Gezintiye çıkmıĢ. bu da ona acı veriyordu. geçenler kadar sessiz. yüreği çok hızlı çarpıyordu göğsünde.yanosunun baĢına dönmüĢtü Ģimdiden. kasaba sokaklarında bağırarak koĢuĢan. çünkü onunla ilk kez konuĢmuĢtu ve onu bir daha hiç göremeyecekti. yanlarında da çocuklar keskin çığlıklar atarak koĢuĢturuyorlardı. Çocuklar. Almanya'dan. anlayamadan içe iĢleyen o güzel sözlerini iĢitmiĢti. Ancak zorlukla anımsayabiliyordu. küçük öbekler halinde sohbet ederken görmüĢtü. Tristan'ı düĢünüyordu. ağır gelen o büyük paltolarla taĢlı yolda yürür ken görünce. meyve ve su ĢiĢeleriyle dolu paketler vardı. Öfkeden ve kaygıdan boğazı dü ğümlenmiĢti. kal dırım taĢlarında akan bir nehrin çıkarttığı tuhaf bir gürültüyü andırıyordu bu sesler. Kasabanın yukarısında. Gelibter. izliyorlardı. ġimdi insanlar yolda. Genç. bu vadide. Özellikle kadın ve çocuklara bakıyordu. Onlar kapılarının önünde duruyor. 68 Aralarında konuĢuyorlar. Simon Choulevitch.
oyluklarında kurumakta olan soğuk su damlalarını hissed erek suyun ezgisini ve arıların vızıltılarını dinlerken izlediğini anım sıyordu. yassı kayaların üstüne uzanmıĢ. Esther'in. Kaldırım taĢlarına vuran ayakkabıların gürültüsü ve küçük çocukların tu haf bir biçimde yankılanan. Kalabalık. çünkü onlar rüz gârda özgürce dolaĢabiliyor. Kalabalığın içinde yürürken. Ağaç gövdeleri arasından. Dağların tepelerini yok ediyor ve vadinin dibinde bir set. hiçbir zaman bu kadar uzağa gitmemiĢti nehrin bulunduğu vadide. Rüzgâr açık pencerelerden içen girip büyük salonda esiyordu herhalde. gece kuĢları ürküyor. çünkü geride kalanlar yaĢamıyordu. Artık ardına bakmak anlamsızdı. gü neĢte parıldayan nehir görülüyordu yalnızca. eskiden babasının dönüĢünü beklemek üzere saklandığı tarlaların arasında. Esther ilk kez. yaĢlılar.bomboĢ kalan oteli de. Bulutlarla birlikte gitmek istemiĢti. Hiç kimse konuĢmuyordu. Esther o bulutları. AĢağıdan nehir suyunun sesi gelmekteydi. kestane ve meĢe ağaçlarının yerini yaprakları kararmaya yüz tutmuĢ büyük çam ağaçları almıĢtı. Bugün de aynı bulutlardı. farklı bin olduğunu anlamıĢtı. ancak bu kez çok daha korkutucuydular. taĢlı yolda yürüyordu. Onların neler gördüklerini düĢlüyordu. Esther annesinin elini sımsıkı tutuyordu. vadinin ucu da. ġimdiden. Artık. dereleri. dağ yamaçlarında yankılanarak Ģırıldırıyordu. Bundan böyle babası ona Estrellita diye seslen meyecek. ya71 70 . geçit vermeyen yarı karanlık büyük beyaz bir duvar oluĢturuyorlardı. vadileri. dağların öbür yanına. hiç kimse ona Helene diyemeyecekti. bulutlardan oluĢan duvar da görünmüyordu. Gökyüzündeki beyaz bulutlar. YokuĢu tırmanan kalabalık biraz yavaĢlamıĢtı. hâlâ nehir suyunun ıslaklığıyla. karınca yuvalarına benzer kentleri ve denizin ıĢık saçtığı küçük körfezleri. Orman Ģimdiden sıklaĢıyordu. Esther. ağaçların yoğunluğu nedeniyle biraz hafifleyen ve hayvan bağırıĢlarını andıran çığlıkları iĢitili yordu. çocuklarını taĢıyan kadınlar duraksıyor. denize kadar rahatça gidebiliyorlardı. Kalabalık ormandan geçerken. kayaların ya da bavullarının üstüne oturup dinleniyorlardı. vadide kardan tepeleri ya da Ģatoları andıran olağanüstü yapılar oluĢturup doğuya doğru toplanıyorlardı.
Esther'le annesinin. yoksa buraları bir daha hiç görmeyecek miyiz?" O sabah bütün bunları soramamıĢtı Esther. yolun kıyısında oturan kadın siluetlerine daha az rastlanıyordu. "Öyle güzelsin ki. GüneĢ. solda. Esther kara kuĢlara bakıyor ve bir zamanlar babasının kendisine italya hakkında söylediklerini anımsıyordu." demiĢti. Esther. Ve yine öfkeden boğazı düğümleniyordu. açık yakalı güzel mavi elbisesini ve sandaletlerini giydiği. yalnızca tuhaf bir biçimde yüzünü buruĢturup omuzlarını silkmiĢti ve Esther biraz ilerledikten sonra. bu nedenle akĢam yemeği için ellerindeki imkânlarla birĢeyler yapmaya çalıĢtılar. özellikle ayağı taĢlara takılan yaĢlıları. birden nehrin üst kısmında uzun zamandır aradığı ağaçsız düz bir alan gördü. Açtığında. hiç kimsenin yü züne bakmamıĢtı. bütün bunların hiçbiri yeniden yaĢanmayacaktı. elbisesini hafifçe kaldırarak yarı baldırlarına kadar soğuk suya girdi. kaçamak bakıĢlarla. Arkalarından gelen alay gittikçe uzuyordu. onları uyuĢturuyordu. baĢkaları da geceyi burada geçir mek üzere duraklayacaklardır. Buz gibi su bacaklarının arasından kayıyor.kınır gibi çığlıklar atarak uçuĢuyorlardı. sıkıca kapalı tuttuğu du daklarını ve ağzını. Nehre bakan büyük bir ka yanın yanına kadar indi. gözlerde acıyı okumamak ve kendisinin de aynı Ģeyleri düĢündüğünü anlamamaları için. Ġlerledikçe. nehirde kollarını ve yüzünü yıkamıĢtı. bu yer Esther'e cennetten bir parça gibi göründü. Alman ordusu tarafından fark edilmemek için ateĢ yakılmaması gerektiğini biliyordu. Onlara yaklaĢtığında. ama annesi hırsla onu kolundan çekiyordu. simsiyah ve ipeksi saçlarını taradığı o yaz günlerini anımsıyordu. Birçoğu. akĢamın loĢ ıĢıkları. Az sonra. kanayıncaya kadar dudağını ısırmıĢtı. Bundan böyle. kendi adımlarının gürültüsü ve dere suyunun yamacın altından gelen hoĢ Ģırıltısını iĢitiliyordu yalnızca. "Geceyi burada geçireceğiz. soluk yüzünü. Herkes. Ellerini acıtan o ağır bavullar yüzünden yavaĢ yürümelerine karĢın. bu akĢam orada olurdun. Ve tüm gücüyle. annesinin o uzun bronzlaĢmıĢ bacaklarını. "su çok serinletiyor. güneĢ yanığını hafifletmek için yüzünü güzelce ıslattı. bir baĢka düz bir alanda durmuĢtu ve Esther çocukların seslerini ve kadınların bağırıĢlarını iĢitiyordu. "Sen de gidip yıkanmalısın. Elisabeth. karĢısına kara bulutlar toplanmıĢtı. Ve öyle bir an geldi ki. Gökyüzünde bir karga göstererek: "Bu kuĢ gibi uçabilseydin. yün kazağının kollarını ve koyun postunun yapağısını ıslatıyordu. nehir dalgalarının vurduğu küçük kumsal vardı. Esther ve annesi yalnız baĢlarına yürüyorlardı artık. Avuçlayarak sudan biraz içti. Kadınlar ekmekleri dilimleyip ço73 . onun gergin. Esther yardımcı olmak için yavaĢlıyordu. Ģimdiye kadar böylesine güzel bir yer görmemiĢti. Gençler. Yürürken. Esther. Ancak annesi anlamıĢtı. annesinin ağladığı için gözlerini ve burnunu sildiğini görmüĢtü. Esther soruyu sormaya cesaret edememiĢti. Gökyüzü soluk gri görünüyordu. çünkü annesinin babasına güzel görünmek ve kasaba alanına kadar ona eĢlik etmek için. Anne sine: "Babam ne zaman yanımıza gelecek?" diye sormaya cesaret edemiyordu. KoĢarak kayaların arasındaki yeĢilliğin üstüne uzandı ve gözlerini kapattı. aralarındaki mesafeler gitgide büyümüĢtü. baldır kemiğinin üzerinde parlak tenini ve çıplak omuzlarında parıldayan ıĢığı anımsıyordu." Esther eĢarbını ve ayakkabılarını çıkarttı." dedi Elisabeth. belirsizlik ve yorgunluktan sonra. Ormana doğru giden bu taĢlı yolda. öteki kadınlara benzemek için baĢına taktığı o kara eĢarp yüzünden yaĢlı görünen yüzünü izliyordu. kalabalık iyice dağılmıĢ. Esther o insanları geçerken annesinin sert yüz ifadesini görünce ürkmüĢtü. insanlar gerçekten gelmeye baĢladılar. tıpkı yaptığı kötü bir Ģeyi yok etmek ister gibi. Yuvarlak kaya kütlelerinin arasında yeĢil otlar bir halı görünümündeydi ve yukarda. annesinin yüzünü gördü karĢısında." dedi. artık aralarındaki konuĢmalar bile iĢitilmiyordu. kucaklarında çocuk taĢıyanları ve ağır kaftanlarını giymiĢ ve bastonlarına ba72 sa basa giden yaĢlı Yahudi adamları. dağ tepelerinin oluĢturduğu çizginin hemen ardm daydı. onca kargaĢa. hiç kuĢkusuz. Elisabeth. elini sımsıkı tutuyor. dağınık saçlarının çevresinde bir hale oluĢturuyordu." diye mırıldandı Esther. O zorlu taĢlı yoldan ve yakıcı güneĢten. çünkü giderken geride bırakılan bir daha bulunabilir miydi ki? "Babamla buraya dönecek miyiz. Su elbisesinin eteklerini. Esther ve annesi öteki kadınları geçiyorlardı. ġimdi. adamlar ve delikanlılar çok önden gidiyorlardı. acele giyindikten sonra bavulunu eline almıĢ ve caddeye çıkan altı basamağı tırmanarak evden ayrılmıĢtı. Annesiyle birlikte alana doğru yürüyorlardı.
güzel bir yüzü vardı ve yeĢil gözleri küçük kızın gözleri kadar soluk görünüyordu. Ve birden durakladılar. Gece yavaĢça çöküyordu. Düzgün. Esther onları daha yakından izleyebilmek için düz alana indi. gülüĢerek birbirlerini ıslatıyorlardı. Bir ara. Birkaç yüz metre aĢağıda. ardında küçük kızların seslerini ve gülüĢlerini hâlâ iĢitiyordu. insan sesleri gittikçe daha güçlü bir biçimde yankılanıyordu. Giyinik olmalarına karĢın dizlerinin üst kısmına kadar suya girmiĢ. ama kendisi daha önce hiç kimseyle paylaĢmadan peynir ve incir yediği için utanç duyuyordu. ġimdi de buradaydılar.cuklara veriyor. annesinin kendisini beklediği düz alana hızla dönmek istiyordu. Küçük kız Esther'i elinden tutup ağacın yanına götürdü. annesi ev sahiplerinin verdiği bir parça kuru peyniri getirmiĢti. 75 . Yorgun olmasına karĢın. Esther'in. o tuhaf dilde. çok soluk gözleri ve saçları olan büyük bir kız vardı. o ilginç ve ezgili dilde konuĢan genç Polonyalı kızlardı bunlar. küçük kızlara bakıyordu. Esther'i fark ettiler. yer yer ürkünç gölgeler oluĢturuyordu. ĠĢte bunu anımsıyor. Esther bir akĢam babasının kendisine adı bu kızların dili kadar ilginç olan bir kentten. Ormanın birçok yerinde. Ġçlerinde on. Esther'in uykusu yoktu. çam ağaçlarının çatıyı andıran iğneli yapraklarından ve dallarından bir sığınak yaptılar. tapı nağın giriĢinde gördüğü. daha sonra da onları kamplara. Küçük kızlar. yine kovulmuĢ olarak bilinmeyene. kara giysili kadınlar ve kaftanlı erkekler. Sessizce bir araya toplanıp kendi dillerinde birĢeyler söylediler. Birlikte incir de yediler. bulutların biriktiği dağlara doğru gidiyorlardı. ancak bir gezintiye çıkmıĢ gibi kaygısız görünüyorlardı. 74 Kadınlardan biri gülümseyerek. onlar da nehrin karĢısına oturup yiyorlardı. kızkardeĢleriy se esmerdi. Gece ağaçları daha da sıklaĢtırı yor. Esther'in daha önce Ģalede. çocukların bile ölesiye çalıĢtırıldıkları ormanlara göndermek üzere hayvanları taĢıdıkları vagonlara kapatan Alman askerlerden söz et tiğini anımsıyordu. Esther onları tanıdı. Nehir akıntısını izle yerek. Reddedemedi Esther. Esther. bir çam ağacının altında duruyorlardı. ama gözlerini o küçük kızın soluk gözlerinden alamı T yordu. Aileleri. nefis görünüyordu. dans eder gibi etekleri kabaran uzun siyah elbiseleriyle. bir ağaçtan bir ağaca koĢarak kovalamaca oynuyorlardı. sonra da nehre gidip küçük kumsalda diz çökerek su içtiler. Rzeszow'dan ve evleri yakan ve tüm Yahudileri kovalayan. on bir yaĢlarında. bu uçsuz bucaksız ormanda bir nehrin kıyısında. Öbürleri yeniden oynamaya koyuldular. annesinin yanına dönmesi gerektiğini biliyor. Gece olma dan. Kara ekmekten bir dilim kesip Esther'e uzattı. Ekmeği aldı ve hiçbir Ģey söylemeden taĢlı yola doğru koĢmaya baĢladı. uzun ak sakallı yaĢlı adam da oradaydı. Yaz baĢında aileleriyle kasabaya gelen ve ancak kendi dillerinde. Gece oluyordu. nehir kıyısında oynayan küçük kızları gördü. Esther. sorular sordu Esther'e. çocuk seslerinin geldiği yöne doğru yürüdü.
Ama Rachel yaĢlı adamın evde olduğundan emin. bahçe sinde dut ağacı olan villanın önünden geçiyor. bulunduğu küçük odadan astımlı babasının öksürüklerini iĢitiyordu. DıĢarıda parıldayan güneĢ kepenklerin aralıklarından sızıyordu. tütününün ve bedeninin kokusunu. sesinin göğsünde yankılandığını hissedecek. Bay Ferne'in oturduğu. Mondolini artık her Ģeyin bittiğini. Belki de Ġtalyan jandarmasının otelde tek baĢına kaldığını ve onun da yağmuru dinlediğini düĢündü. Ġtalya'dan söz etmesi Rachel'in hoĢuna gidiyor. Bir gün. büyük bir sessizlik vardı." demiĢti sonra da. Rachel aynanın karĢısında taranırken. bu kasabadan uzaklara gidecek. Mavi taĢlı yüzüğü iĢte o gün vermiĢti ona. Rachel nerede olduğunu pek anlayamadı.Yağmur baĢladı. Rachel kara eĢarbıyla iyice sarınarak sokağa çıkıp yağmurun altında dolaĢmaya baĢladı. Biraz kulak verdiğinde. artık o günün geldiğini. Bütün gün vadiden ve dağlardan kamyonların gürültüleri geldi. kamyon motorlarının uğultularından ve adımların gürültü sünden sonra insana huzur veren yumuĢak bir sesti bu. SavaĢ bitince. ama annesi engelledi: "Gitme! Gitme. seni Ġtalya'da Roma'ya. Onu. Ġtal yan askerler dağa gittiler. Kepenklerin aralıklarından hiç ıĢık sızmıyor. ayak sesleri geldi. Ancak Rachel dıĢarı çıkmak. Annesi hazırlanmak ve birĢeyler piĢirmek için kalk tığında. bizimle kal!" Babası hastaydı ve Rachel bu yüzden gitmedi. otel odasında. DüĢlerinin bir an önce gerçekleĢmesini öylesine arzuluyor ki. babasının durmadan öksürdüğü bu soğuk daireden uzaklaĢabile-cek. Yaz günlerinde olduğu gibi. aynı zamanda sessiz. Tüm kepenkler kapalı. çeĢme havuzuna akan suyun Ģırıltısını iĢitiyor. kendi kendine sorular sorup yanıtlarken düĢlüyor. Otelin önüne geldiğinde. italyan kamyonları nın gürültüsü bütün vadide yankılanırken. gece kapkaranlık. "SavaĢ bittiğinde. Neden her yer böylesine ıĢıl ıĢıl? AteĢkes bitti mi yoksa? Rachel nöbetçileri düĢünüyor. savaĢın belki de bittiğini düĢünüyor. Rachel hızla alana doğru gidiyor. ġimdiyse. her zamanki gibi kepenklere tıklatacak. kuĢ sesleri iĢitiliyordu. sonra daha önce neler olduğunu anımsadı. Rachel sessizce sokaklarda yürüyor. gelip açacak. ona yaklaĢıp tuhaf bir bi~ 76 çimde bakmıĢtı. sokaklarında ezgiler iĢitilen. boğuk çığlıklar ve çocuk ağlayıĢları iĢitiliyordu. her yere götürürüm. Öylesine yorgundu ki. hatta kepenkleri bile açmak istemiyordu. Sesler. Ġtalyanların ateĢkes imzalayacaklarını söylemiĢti. karelerin. annesinin uyuduğu yatağın yanında bir iskemlede. baĢı ıslanmıĢ ve bu nedenle kara eĢarbı saçlarına yapıĢmıĢ durumda. Ġtalyan jandarmalar. Geceye kadar. Julie Roussel'in kocasını. Ġtalyanca birĢeyler söylüyor. Ġtalyan askerlerin tümü gitti ve dağa yeniden sessizlik çöktü. Rachel hâlâ ılık yatağa girdi ve uyudu. Onun kokusunu. bacakları titriyor ve bir kapı eĢiğinde duraksamak zorunda kalıyor. Öbür yatağın. kamyonlar evlerin du varlarını yıkacakmıĢ gibi oluyordu. Roma'dan. Ertesi gün pazardı. evlerine döndüler ve kasaba sessizce uykuya daldı. bu yumuĢak ses. kendisine taĢ atan küçük oğlanlardan. kasabanın evlerinin çatılarına usul usul yağmur yağmakta. gece yeniden bastırdı. insanlar sokağı tırmanıp uzaklaĢtı lar. Amerikalılar Cençva'yı bombaladıklarında. Rachel. yavaĢça. bu yıkık dökük evden. Alanda ağaçlar ıĢığın etkisiyle göz kamaĢtırıcı. kendisini gözetleyen ve ardından konuĢan insanlardan. ġimdi. Alana doğru çıkan sokakta. yarı ka ranlıkta bütün gece oturdu. Yüreğinin hızla atmasına neden olan bir Ģey düĢünüyor. içinden gülmek geliyor. titrek sesiyle kendi kendine konuĢtuğu nu iĢitir gibi oluyor. Kimi zaman gürültü öylesine yaklaĢıyordu ki. sinemaların ye mağazaların bulunduğu kentlerde gezebilecek. Floransa'dan ve Venedik'ten söz ediyor. Venedik'e. Daha sonra. içi bu lanıyordu. Bir an kendini otel odasında Mondoli ni'yle birlikte sandı. Çatıların üstünden hafif bir hıĢırtı geliyor du. bu koĢuĢturmaların gürültüsü daha da ürkütücüydü. Uyandığında. onun. Napoli'ye. alana kadar koĢmak istedi Rachel. çok yorgun bir insan gibi. Rachel anlayabiliyormuĢ gibi. uzun bir yolculuğa çı karız. Gecenin karanlığına karĢın. Kentlerden. Mondolini as - . ne olur. doğum için doktor çağırmaya gittiği gece vurmuĢlardı.
Rachel. Rachel otele yaklaĢıyor. Ama Rachel havuzda Ģırıldayan suyu dinliyor. Annesiyle babasını tesel78 li etmeyi ve onların. Parmaklıklar boyunca yürüyerek. daha bir Ģey anlamadan. bir tek ses bile. Ne var ki kapının önüne geliyor ve artık çok geç olduğunu biliyor. YavaĢça. eski eve kadar inen sokağı koĢarak iniyor. Hiçbir gürültü yok. Her Ģey sessizlik ve boĢluk. Rachel de kımıldamadan duruyor. bundan güven duyuyor. Tüfeği elinde kımıltısız duruyor. daha sessiz. Ne var ki Rachel Ģimdi bunun gerçek olmadığını biliyor. babasını ve annesini alıp çok uzaklara götüreceklerini biliyor. sessizlikte adımları. kapının önün de dikilen askeri görüyor. Gece her zamankinden da ha karanlık. IĢık canını yakıyor. Belki de Ġtalyan jandarmalar ve askerler savaĢın sona eriĢini kutlamaya ka rar vermiĢler. Olağanüstü gölgeler çiziyor bu ıĢık. Ve saklanmak için ya vaĢça geri çekiliyor. IĢık göz kamaĢtırıyor. YaĢamında ilk kez öl mekten korkuyor. ancak hızla çarpan yüreğine ve tir tir titre yen bacaklarına karĢın. hoĢgörüyle. olanları hemen öğrenmemeleri için söyle yeceği sözcükleri arıyor. Tüm pen cereler aydınlanmıĢ. Bundan sonra Almanların geleceğini. "Aptallar!" diyor. Almanları sevmiyor. yağmur damlacıklarını parıldatıyor. kollarını beline sarmak isterdi. kokusunu hissetmek. Rachel otele geldiğinde. sesini alçaltarak. kar Ģıya bakıyor. Alanı aydınlatan ıĢık soğuk. \ Daha sonra orada duran kamyonları görüyor. askerlerin bu lunduğu kamplara kadar koĢmak. alanın kenarında duraksıyor. Mondolini'nin sesini duymak. Bir an bekliyor. soluğunun yatıĢsın diye. ıĢıkla bir olup gecenin karanlığını delmek istiyor sanki. Ağaç gövdeleri arasından otelin ön cephesini gördü. Onları ölesiye seviyor. Dağların arasından Ġtalya'ya. Bu kadar çok ıĢığı bir arada görmemiĢti Ģimdiye kadar. Onların hayvanlardan farksız olduğunu söylüyor. bir yanma duyuyor. 79' . gölgede ka lan Gestapo'nun arabasını. Rachel otele yaklaĢıyor. kapı da öyle. Otelden gelen bir ıĢık bir tiyatro dekorunu aydınlatır gibi ağaçları ve evleri aydınlatı yor. dörtnala koĢan bir atın çıkarttığı ses gibi yankılanıyor. Asker bir Alman. göğsünün ortasında bir sızı. bunu kendisi de bilmiyordu.kerlerden söz ederken. Kepenkler ardına kadar açık. onu kendine çekiyor. Yüreği öylesine hızlı çarpıyor ki. yüreği sakinleĢsin. onu. Rachel ağaçlara kadar geri çekiliyor ve oradan hızla uzaklaĢıyor.
öylece bekliyorlardı. sağ tarafta taĢtan bir ambar vardı. Bay Seligman'ın yanında duran adamlarla konuĢmaya gitti. Yalnızca: "Yarın sabaha Göçmen Yıldız 80 81/6 . kadınlar. Ne var ki bu çığlıklar artık onu endiĢelendirmiyor. Bavulların yüküyle ağırlaĢan bedenler öne doğru eğilmiĢ. Damlalar. Bezgin bir halde dıĢarıda oturuyorlardı ve üniformalarına karĢın onlar da kaçak insanlar gibiydi. Ama yakınmıyorlardı. Binalardan bi rine yerleĢmiĢlerdi. gece kuĢlarının çığlıklarını iĢitti yine. Ciriega Geçidinden gitmiĢ. Heykeli ağaçların arasına giz lenmiĢ bir mağarada çiçeklerle çevrili göreceğini düĢlemiĢti. Esther. Bunun üzerine bavullarını aldılar ve Ģallarına iyice sarılarak titreye titreye bir karaçamın altına sığındılar. Daha sonra. Elisabeth dallan düzeltmeye çalıĢtı ama daha çok damlamaya baĢladı. Ama Elisabeth yanıt vermedi. KıĢlaya benzeyen bu büyük çirkin binalara anlamadan bakıyordu. Gasparini'nin kendisine Meryem Ana'dan. Esther'in elinden tutup nehri geçtiler ve duraksamadan yamacı tırmandılar. Sisin içinde. ona öylesine uzak geliyordu ki. Altında yattıkları çam ağaçlarının iğne yapraklarına yavaĢça vurarak sesler çıkartan ve daha sonra sellere karıĢan ince bir yağmurdu. Esther. kımıltısız. Elisabeth geri geldi. yazın tapınağa götürülen ve kıĢın da üĢümesin diye üstüne manto giydirilerek geri getirilen hey kelden söz ettiğini anımsıyordu. EstherĠe Elisabeth birbirlerine sarılmıĢ. nehre bakan yüksek düz bir alanda asker evlerini ve tapınağı gördüler. Ancak onlar hiçbir Ģey bilmiyorlardı. Yalnızca yol taĢlarına vuran ayakkabı sesleri ve ters yöne akan nehrin susmak bilmeyen Ģırıltısı iĢitiliyordu. yağmurun sesiyle uyandılar. sırtlarını da duvarlara dayamıĢ. Vadinin öbür yanını gösteriyorlardı. Ağaçların tepeleri ve dağlar artık seçilmiyordu. Günün ilk ıĢıkları ağaçların biçimini belli ediyordu. sabah olmadan yola çıkan ve yorgun düĢen kimi insanları geçiyorlardı. Bavulları duvarın dibine bıraktı ve Esther'e onların yanında durmasını söyledi. o ıslak elbiselere sarınmak ve bavulları toplayıp yeni den yola çıkmak gerekiyordu. ayaklar çakıllar yüzünden yara içinde. ormanda insan sesleri yankılandı. IV'üncü Birlikten Ġtalyan askerleri de buradaydı. yolda sendeleyerek. Ormanın sonunda vadi geniĢliyordu. kimi insanların geceyi orada geçirdiğinin göstergesiydi. karĢıda karaçamlarla kaplı yamaç ve açı k mavi gökyüzü seçilebiliyordu. Artık ayağa kalkmak. ancak göremedi. Bu da Elisabeth'i cesaretlendirdi. Yol kıyısında. Elisaheth le Esther. hoĢuna bile gidiyordu: "Biz buradayız. Esther'in ayakları öylesine sızlıyordu ki. o kapkaranlık yüksek dağı. kahkahaları da iĢitilmiyordu. Beyaz bir sis vadiden iniyordu. belki de Ġtalya'ya varmıĢtı bile. Daha yukarıda. çevresinde çiğnenmiĢ çimenler. yaprak ların arasından sızmaya baĢlıyordu ve o buz gibi damlalar yüz lerine vuruyordu. Esther aralarında YüzbaĢı Mondolini'yi aradı. tıpkı bir hayaletler gibi. Esther. Rachel de burada değildi. kimi zaman tek baĢlarına. Sesi yorgun ve titrekti. alanda bekleĢiyorlardı. Berthemont yolundan ve geçitten söz ettiklerini iĢitti. paketlerin üstünde oturan yaĢlı kadınların yüzü siste daha da solgun duruyordu. Yol kıyısında. karaçamın altında kalakalmalardı. Esther'le Elisabeth öğleden önce tapınağa vardılar. Ģimdi vardığına inanamadı. BaĢka siluetler de çıkıyordu ormandan. Öylesine soğuktu ki. gençler. sizinleyiz!" diyorlardı sanki. Esther'le annesi yollarına devam ederek o düz alana vardılar. Öteki yoldan.ġafakta. Esther annesinin elini sıkarken: "Babamla burada mı bulu Ģacaktık?" diye sordu. Erkekler. önde giden annesinin siluetine bakarken. Geceden yola çıkan kaçakların hepsi buradaydı. çocuklar ve hatta kaftanlarını giymiĢ yaĢlılar bile yerlere oturmuĢ. Tapınağın önündeki alan oldukça kalabalıktı. Bu. Ama çocuk sesleri de. onların. olanlara boyun eğmiĢ. taĢlı yolda sendeliyordu. onu geçmek gerekiyordu. Sisin ardından. amaçsızca yürünüyordu sanki. Artık nehre ulaĢmıĢlardı. onların arasında Polonyalı küçük kızları görmeyi umuyordu. Esther. orman uçsuz bucaksız görünüyordu.
" Ve sonra sessizce. Çatının sol kısmı." "Öyleyse onunla italya'da mı buluĢacağız?" "Evet bebeğim. biliyorum. Esther bir küfür söylemiĢti sanki. vadinin sonunda üstleri karla kaplı yüksek dağlar ıĢıl ısıldı." dedi Elisabeth soğuk bir biçimde. Sabah gideriz. Daha sonra annesi yanına gelip oturdu Esther'in. dağın o karanlık ve dik yamacını gözlemiĢti. Gökgü rültüsü yeri sarsıyordu ve gürültü öylesine Ģiddetliydi ki. "Ya Rachel?" diye sordu Esther. Hiçbir Ģey söyle82 medi.kadar burada bekleyeceğiz. değil mi? ĠĢte bu yüzden hiç durmadan yürümeliyiz. bir obüs mermisi tarafından yıkılmıĢtı ve yağmur tapınağın içine yağıyordu. annesinin." Ama Esther. . onu rahatlatmak için yine yalan söylediğini ve bütün bunları uydurduğunu biliyordu. bedeninin odağında bir an. Rüzgâr bulutları uzaklaĢtırmıĢtı. Ancak annesi çok yorgundu ve belki de babasının bu gece gerçekten geleceğini umuyordu. ormanın baĢladığı yere dik tiler gözlerini. "Rachel de nereden çıktı Ģimdi?" "Çünkü o da bir Yahudi. "Sanırım baĢının çaresine bakabilir o." Esther sinirlendi ve neredeyse bağırarak: "Hayır. Onu dağlardan in erken." diye yanıt verdi Esther. yarın onu yine burada mı bekleyeceğiz?" Elisabeth yanıtladı hemen: "Hayır. Belki de dostlarıyla birlikte Berthemont'dan geçmiĢtir bile. baĢka bir yoldan gelecek. Kimileri çok genç. Esther alandaydı. yatakhanede buldukları yerlere yerleĢiyor lardı. belki hiç kimseyi beklemiyorlardı da ondan. Bay Seligman'la birlikte boğazı. Gece kuĢları tapmağın üstündeydi. Çoğu. Almanlar her yerde Yahudileri kovalıyor. nehirden gelen dereciklerin geçtiği geniĢ çayırların ortasında bir inek ahırı vardı. O da tüm öğleden sonra vadiyi. Herkese yeterli sayıda yatak yoktu. Onların gidiĢini izledi. Bu kaçak insanların çocukları yorgunluklarını unutmuĢlardı bile. bu doğru değil! italyanlarla gitmedi o! Kasabada ailesinin yanında kaldı. Öteki kaçaklar da geliyor. beline kadar gelen otların bulunduğu otlaklardan geçerken ve nehirdeki kayaların üzerinden atlarken düĢlüyordu. çünkü daha bu akĢam italya'da olacaklardı. Esther sordu: "Babam bu gece gelmezse. biraz önce olduğu gibi. "SavaĢ bitti!" diyor ve gülüyorlardı. AkĢam üstüne doğru. tüm yolları bilir o. Yamacın eteğinde. anlıyorsun. her ikisi de aynı noktaya. Ailesinin yanında kaldı. kaçak insanlardan kimileri bombardıman baĢladı sanıp korkudan çığlıklar attılar. Ne var ki. koluyla onu sarıp sımsıkı kendine çekti. Ve iĢte çocukların çığlıkları yankı lanıyordu yine. Esther gene gözleriyle onları izliyordu. insanlara battaniyeler verdiler. Ġtalyanların yasaklamasına karĢın. Kimileri de duvara dayanmıĢ. tıpkı geçmiĢte. birĢeyler bozulmuĢtu artık. o da onlarla gitmeyi çok isterdi. Esther bu askerleri tanımıyordu. Esther inatla yineledi: "italyanlarla gitmedi. Kaçak insanlar gece için yerleĢtiler. Esther'in daha önce. Esther ıslanmamak için tapınağa koĢtu. Elisabeth omuzlarını silkti: "O ailesini." dedi. içerisi öyle karanlıktı ki. insan bedenlerine çarpıp sendeliyordu. "Almanlar onu da mı kovalıyorlar?" Annesi birden irkildi. hiç durmadan yürümemiz gerektiğini söylemiĢti. ıssız ambarın yakınında oğlanların kendisine vurduğu yumrukların verdiği acıyı andırıyordu. hiçbir Ģey se çemiyor. onunla buluĢacağız." "Bunu nereden biliyorsun?" diye sordu annesi. mihrabın sol yanında mumlar yakılmıĢtı. Ģalede yapılan Ģab83 . Tapmağın önündeki alanda oynamaya. onu beklemememizi. askerlerin binası lüks sayılırdı. çığlıklar atarak gökyüzünde dolanıyor. insanlar gidip kapıları kırılmıĢ küçük kiliseye yerleĢtiler. Yer kalmayınca. bu nedenle babasının yolunu gözlemeyi unuttuğunu ayrımsadı -ğı zaman kendine kızıyordu. herkesi bırakıp italyanlarla gitti. bu nedenle Elisabeth'le Esther aynı yatağı paylaĢmak zorundaydılar. Esther hiçbir Ģey bilmediğini anladı. Cesur erkekler. Esther onlara bakıyor. O da buraya gele cek. vadinin derinliklerinde. Kaçak insanlar battaniyelere sarınıp yerlere uzanmıĢlardı. gece olmadan geçmeye karar verdiler. Yağmur iri iri yağmaya baĢladı. Onlar da. Yağmurun altında geçen o geceden sonra. yamacı koĢarak ve çığlıklar atarak inmeye baĢlamıĢlardı. hatta sıcak kahve ge tirdiler. ayakta dikiliyordu. bulutlar tepeleri karartmıĢtı. Esther babasının bu yönden geleceğini düĢünüyordu. insanlara birĢeyler söylemek istiyorlardı sanki." "Pekâlâ. ne redeyse çocuktu. Bu ona acı veriyordu. bu titrek ıĢık sayesinde Esther kaçakların yüzlerini seçebiliyordu. Bir öbek erkek tapınağın ötesinde bulunan yolu tırmanmaya baĢla dığında. italyan askerler binalar dan birinin kapılarını açıp kadınlara bavullarını taĢımasına yar dım ettiler.
bu ona yorgunluğunu. tapmağın soğuk duvarlarına dayanmıĢ. Dağların ardından görünmüyorlardı. taĢlarla kaplı bir alanda minicik kara siluetler gibi. zikzaklar çizerek tırmanıyordu. gözlerini mumların aydınlattığı o yaĢlı adamdan ayırmaksızın. ara ara ĢimĢeklerle aydınlanan karanlık bir gece vardı. korkusunu ve öfkesini unutturuyordu. o yamacı korkunç ve ölümcül bir çukur gibi değil de sonunda ne olduğu bilinmeyen uzun ve uzak bir yol olarak görüyordu.. Tapınağın ardında taĢlı yol. Esther de onlarla birlikte Ģarkı söylemeye baĢladı. Yorgunluk ve korku yüzle rinden okunuyordu. ve sonra kalın ve alçak bir sesle Ģarkı söylemeye baĢladı. tapınağın içinde yankılanıyordu. kadınlar. EstherĠe Elisabeth Ģimdi de uçsuz bucaksız kaya parçaları nın arasından geçiyorlardı. Tapınaktan en son ayrılan yaĢlı adamlar ve kara eĢarplara sarınmıĢ kadınlar çok geride kalmıĢlardı. sanki o ses bir tek kendisi için ve yalnızca kendi içinde yankılanıyormuĢ gibi. \ Esther aĢağıda. boğazlarda yitip giden o yollar. ġimdi askerlerin binalarmdaki yatakhanelerde kalan öbür insanlar da gelmeye baĢladılar. Mihrabın yanında yanmakta olan birkaç mum tıpkı Ģabbat ayininin yapıldığı o tapınaktaki ıĢığı anımsatıyordu. uzun süre öylece durdu. Babasının gelmesi gereken o kapkara yamacı düĢünmüyordu artık. Patika birkaç ağacın tutunmayı baĢardığı uçuru mun kıyısından ilerliyordu. Patika öylesine dardı ki. Hatta çocuklar bile o patikada sessizce ilerliyorlardı. Mumların titrek alevi birbiri ardından sönüyordu. hepsi dönüp dolaĢıp yeni bir düzenle bir araya gelen öğelerden oluĢmuĢ bir efsane gibiydi. yüksek sesle kitap okuyan ve daha iyi görebil mek için sırtını ıĢığa vermiĢ olan Rab Eizik Salanter'e doğru dö nüktü. ġimdiye kadar böyle bir manzara görmemiĢti Esther. Sabah erkenden. ay. adımlarını attıklarında taĢlar vadinin aĢağısına yuvarlanıyordu. Daha önce kendisini ailesinin yanına götüren o soluk ba kıĢlı Polonyalı kız yanma yaklaĢtı ve elini tuttu.bat ayininde gördüğü insanları andıran Rus ve Polonyalılar gibi giyinmiĢ yaĢlı erkek ye kadınlardı. Her Ģey farklılaĢmıĢtı burada. Yarı karanlığa karĢın onu tanıdı. belki de soğuktan hiç kimse konuĢmuyordu. bir çizgi halinde yolu izliyordu. Esther soğuk rüzgârın altında. Daha sonra. Öbürleri. Bunun üzerine. Sonra yaĢlı adam.. Alçak. Karlı yüksek dağların üzerinde gökyüzü koyu maviydi. italyan askerler yola koyuldular. Vadinin öbür yanında. sözlerini söylemeden yalnızca Ģu sözcüğü yineleyerek: Ay. Burada korku 85 > . yumuĢak ve aynı zamanda keskin olan bu dilde söylenen sözleri dinledi yine. DıĢarıda yağmur yağıyordu. Bir ara. vadilere doğru uzaklaĢan yağmurun sesini ve gökgürültüsünü dinledi. Herkes sessizliğe gömüldü. gökgürültülerinin iĢitildiği o dağlar. Esther annesini kapı84 nın yanında ayakta durur gördü. YaĢlıların ve çocukların geciktirdiği bu topluluk. Mihrabın dibinde. Öbürleri gibi bedenini sallayarak Ģarkı 'söyleyen o kızın ĢimĢeklerin oluĢturduğu ıĢıkla aydınlanan yüzünü gördü. gökyüzünü deliyordu sanki. ay!. mumların yanında. yıldırımın düĢmesiyle kapkara bir iskelete dönüĢen büyük bir karaçam gördü. hemen kolundan tutup yoluna devam etmeye zorladı. bedenlerini Eizik Salanter'in sesinin ritmiyle yavaĢça sallayan annelerine sarılmıĢ lardı. aĢağıya yuvarlanan taĢların sesi ve soluklar iĢitiliyordu yalnızca. erkekler. DıĢarıda. Esther bavulunu yere koyup üstüne oturmak istedi. ġarkı. tepesinde iğnelere benzer ürkütücü sivri likler bulunan dağ. kaftanlarına sarılmıĢ yaĢlıların hepsi. Hiç kimse o anda nerede olduğunu bilmi yordu. insanların arasındaki mesafeler gitgide uzuyordu. umutsuz bir sertlikle. Üstlerinde ne ağaç ne de ot bulunan büyük kayalar vardı tepelerinde. Vadide. avluyu koĢarak geçti ve Elisabeth'in yatağına yattı. Ve yine aynı ürpertiyi hissetti. Çocuklar. delik tavandan akan sular tapınağın içinde seller oluĢturuyordu. çocuklu kadınlar duraksamadan yavaĢça ilerliyorlardı. suyun ve gökgürültüsünün sesini bastırarak. Esther. ama annesi. Belki tehlikeden. sanki o yüz içten gelen bir mutlulukla aydınlanıyordu. kitap önünde. Uçurumun baĢında büyük kaya par çaları dengeli bir biçimde duruyordu. ġimdi. hatta çocuklar ona eĢlik ettiler. ay. ġarkı yavaĢ yavaĢ sustu. düĢmemek için de birbirlerine sarıldılar. hep birlikte daha önce bu lundukları duvarın yanına yerleĢtiler. kaçak in sanlar da onları izledi. ar tık görülmeyen nehrin gürültüsü. fısıl-tılı ses kitabı okuyor. Ve Polonyalı küçük kızın elini bırakmadan ona doğru yürüdü.
göl kıyısına. büyük kayaların arasına oturmuĢ dinleniyorlardı. gece olmadan geçmeliyiz. Esther'le Elisabeth yüksek dağın eteğindeki göle vardıklarında. yanlarında dikiliyordu. yorgunluktan halsiz düĢmüĢ bir öbek kadın ve yaĢlı erkek göle henüz ulaĢıyordu. yolun kıyısında boĢ bakıĢlarla ve bitkin kayaların üstünde oturuyorlardı. Esther aralarında tapınakta gördüğü birkaç kadını anımsadı. Esther. Kızlar önlerinden geçen Esther'e bakıyorlardı. daha ilerde. Öylesine uzak ve ulaĢılmaz görünüyordu ki. Ġnsanların çoğu. "Ne olur! Biraz daha bekleyelim. Ama Esther. ortalık kararı-yordu. bulut ." diyordu. ama bu kez Ģahindi bunlar. Annesi gene sabırsızlanınca. BakıĢlarında tuhaf bir ifade vardı. güneĢ bulutların ardına gizlenmiĢti bile. daha güçlü olan erkek ve kadınlar geçidi tırmanmaya baĢlamıĢlardı bile. tapınakta kitabı okuyan ve Ģarkı söyleyen adam. üstünde buzların pırıl pırıl parladığı. Aralarında. Oraya nasıl varacaktı? Oraya ulaĢmak gerçekten olanaklı mıydı? Yoksa onlara yalan mı söylemiĢlerdi ve iĢte bütün bu insanlar buzulların ve bulutların arasında yitip gideceklerdi. yalvaran bir bakıĢ. ama güneĢte parıldayan taĢın güzelliği ve ulaĢılmaz gökyüzü de vardı.vardı. karanlık. gitmemiz gerekiyor. Esther'in baĢı dönüyordu. Onsuz gitmek istemiyordu. Yorgunluktan ve açlıktan zayıf düĢmüĢ. kaçaklar dik kayaların dibinde dinleniyorlardı. çatlakların arasına gömülüp kalacaklardı. Yol boyunca. gökyüzünün özeğine doğru kayan beyaz büyük bir bulutun içinde yok olan o karanlık ve mavi büyük duvardı. gökyüzünde sessizce dolaĢan kara kuĢlar gördü. sanki Esther'e tutunmak istiyorlardı bakıĢlarıyla. Keskin rüzgârdan korunmak için büyük bir kayanın dibine oturan Esther yeni gelenlere bakıyordu. sessiz. vadinin sonunda görünen. dağın yamacında zikzaklar çizerek gittiği için. Rab Eizik Sa-lanter'di. Önlerinde kayalık duvarda. Asıl ürkütücü olan. hani Ģu iki gündür ulaĢmaya çalıĢtıkları. Patika. Bu kez beklediği babası değil. Elisabeth birkaç kez ayağa kalkıp "Hadi. kımıltısız. Göl suyu buz rengindeydi ve üstünde onu bir ayna gibi bölen buzul karlar aydınlatıyordu onu." dedi. Çocuklar. dün gece babasını beklediği gibi yolu gözlüyordu yine.
Esther.aralandı ve iki sivri dağ tepesi arasından. Gökyüzünde titrek ıĢık yavaĢça kızıla dönüĢüyordu. buzlu gölün baĢında kımıltısız duran Ei87 . En sonunda." dedi kısık bir sesle." dedi. Genç kadın yüzüne baktı. Oradan uzaklaĢtı hemen ve annesinin kollarına sığındı. Çantadan biraz ekmek ve peynir çıkarttı ve ona uzattı. ama onun dilinde hiçbir Ģey bilmiyordu. Onunla konuĢmak. Sesini yükseltmeden: "Haham artık yürüyemez. Ne var ki. Kaçaklar birbiri ardından yola çıkıyordu. Esther çok halsiz olduğunu anladı. Esther. bir kayaya dayanıp sessizce ağladığını gördü. mağaralarının derinliklerinde. biraz ileride yine birleĢiyor. Omzuna dokundu. bitkin soluğunu iĢitti. Onu görür görmez. YaĢlı adam bastonuna dayanmıĢ. Gölün kıyısında yürüyor. "Artık gitmek istiyorum. Siz gidin. Elisabeth solgun ve sinirliydi. taĢlı yolda zor zar yürüyordu. ġimdiden. Ģimdi de Elisabeth yerde yatan adamdan gözünü ayıramıyordu. Bunun üzerine hepsi paketlerini ve bavullarını toplayıp geçide doğru yürümeye baĢladılar. yolun bir çukuru andıran karanlık çizgisini bir an için görebildiler. o büyük yarı karanlık bulutlar dağlara çarpıp paramparça oluyor. Dağa gömülen o yola girmeden ve bulutların arasında yok olmadan önce. Gök-gürültüleri gitgide yaklaĢmıĢtı. kendi dilinde yanında duran kadınlara da söyledi. Buna dayanamazdı. Fırtına geliyordu. gök gürüldemeye baĢlamıĢtı. Sert rüzgâr kaftanını Ģi-Ģiriyor. Bunu. siyah bir Ģala sarınmıĢ kızıl saçlı Polonyalı genç bir kadına yaklaĢtığında. gülümsemeden hemen yemeye baĢladı hep kayasının üstüne büzülmüĢ durumda. sonra dönüyordu. gri sakalını ve saçlarını uçuruyordu. cesaret vermek istedi. Rab Eizik Salanter'e eĢlik eden adam birden ayağa kalktı ve Esther'le Elisabeth'e doğru döndü. bir öbek insan göründü gölün baĢında. Gökyüzüne çevrili yüzü çok solgun ve acı doluydu. YaĢlı adam gölün kıyısına oturdu ve yanındaki erkek ve kadınlar uzanması için ona yardım ettiler. Esther Rab Eizik Salanter'i ve ailesini tanıdı. Esther ona yaklaĢınca 86 ıslıklı. dinlenmesi gerekiyor. Yalnızca yaĢlı kadınlar ve çok küçük çocukları olanlar kalıyordu. karlı dorukların arasından dumanlar gibi kayıyordu.
Artık onları en çok ürküten bu engeli. Bu ürkütücü sığınağın giriĢinde siluetler seçiliyordu. Soluk soluğa olmasına karĢın yürümeyi sürdürdü. Yol. Meryem Ana heykelinin dağa kaçırıldığı gün. gece olmadan sınırı geçmeliyiz. GüneĢ görünmez oldu. ancak öyle güzeldiler ki." dedi. kurtuluĢu bulacaklarına inandıkları o yerden. Elisabeth de bez çantasını omzuna attı. daha önce bulundukları yerde. Aralarında konuĢmuyorlardı hiç. damlalar koyun postuna asılı kalıyorlardı. Öbür insanlar da ayaklanmıĢlardı ve geldikleri düzenle. ancak Ģimdilik bunun bir önemi yoktu. ama Esther onu hissetmiyordu artık. her Ģey silinmiĢti. gökyüzünde açılan bu pencereyi. Kayaların arasında iki kara leke olmuĢlardı. Yağmur sert ve soğuktu. zikzaklar çizerek ilerliyordu. yaĢlılar ve çocuklar olmak üzere. Esther'le Elisabeth'in aĢağısında. dağın yamacında bir blockhaus vardı. kayaların sivri uçlarına çarpıp yırtılıyor ve düĢsel ırmaklar gibi akıyorlardı. Dünyanın öbür yanını gösteren pencere iĢte buradaydı.zik ve arkadaĢını son bir kez görmek istedi. Çok yakında her yer kapkaranlık olacaktı. bulutların arasından Ģimdi kırmızı alevler fıĢkırıyordu. Gökgürültüsü top ateĢini andırıyordu. Elisabeth: "Burada durmamalıyız. Ancak burada ne kuĢ. Ġnce bir yağmur baĢlamıĢtı yükseklerde. Rüzgâr buz gibi esiyordu. Mario bazı bazı ağaçların altında ya da taĢtan kulübelerinde duran çobanların ölümüne neden olan yıldırımlardan söz etmiĢti. dağ tepelerinde. karla kaplı yamaca ve Ģimdiden yarı karanlığa gömülmüĢ o büyük vadiye. Soğuktan donmuĢ ve bitkin kadın ve erkekler oraya sığınmıĢlardı. ne de insan vardı. Esther bavulu aldı. bu duvarı aĢmayı baĢarmıĢlardı. O an Esther. Kaçaklar. hiçbir Ģey düĢünmeden. Ġyice sarınmıĢ. bu sesi bekliyordu. tehlikeleri. ġimĢeklerle yüklü kara bulutlar Esther'le Elisabeth'in tam üstündeydi. Birden gökyüzü açıldı ve büyük bir mavi gök parçası göründü. Yukarıda. kasabadaki çocukların kendisine anlattıklarını anımsadı. Sağda. yüreği çarpa çarpa. 89 . erkekler ve gençler önde ve geride kadınlar. Özellikle öbür kıyıya bakıyorlardı. gökyüzü yine kapandı ve yağmur baĢladı. Sonu görünmüyordu. her bir yandan gelen arıların vızıltısı kafalarında uğuldar ve onları deli edermiĢ. Esther daha yukarı çıkıp bulutlara yaklaĢmak istiyordu. kayaların arasına oturmuĢlardı soluklanmak için. yüzü ve elleri acıtıyordu. Ürkütücüydü. Stura'nın unutulmuĢ kasabalarından birkaç beyaz duman çıkıyordu. Bu kaya yığını içinde. küçük öbekler halinde vadinin derinliklerine inmeye baĢladılar. Geçide varmıĢlardı. Esther'le Elisabeth hayranlık içinde durdular. sisi ve yıldırımı geride bırakmıĢlardı. Ġtalya'ya. Yalnızca bulutların ve yıldırımların var olduğu bir dünyaydı burası. Sis onları tamamen sarmıĢtı öyle ki. Ağır ağır dolaĢan sis parçaları kızıllaĢıyor. taĢlı yolu tırmanırken. yıldırım çarpmadan önce. Yerle gök arasında dolaĢıyorlardı ve ilk kez Esther kuĢların neler hissettiklerini anlayabiliyordu. o kadar uzağa yalnız kendilerinin gittiğini sanıyorlardı. Esther. bulut88 ların altında kayar gibi görünen o tepelere bakıyorlardı çevrelerinde. ġimdi. Ölüm kuĢağına giren bu insanlar. tuhaf bir ses iĢitirlermiĢ. tepelerin arasından güneĢ ıĢınları yeni yağmıĢ karın üzerinde parıldıyordu. sırtlarını rüzgâra çevirmiĢler.
derisini soyardı. hem de hiç uzatmadan yapardı. Her ikisi de. balkonda çamaĢır ve çarĢaf asıyordu. Bu pis iĢi evin idaresinden sorumlu Angela (Bay Passagieri'nin metresi olduğu söyleniyordu) yapardı. "Saint-Martin'e dönmek istiyorum. önce tokatlamıĢ. Ancak hiçbir zaman tavĢanları öldürmek istememiĢti. Öğle sonraları soğuk oluyordu. Duman bulutları Festiona'daki evlerin çatılarında ağır ağır dolaĢıyordu. burada kalmak istemiyorum artık. çatının hemen altında. KıĢ boyunca. Esther bunu ilk gördüğünde. Önlüklü elbisesinin üstüne bir süveter giymiĢti. hayvanın ensesine bir darbe vurup ayaklarından asar.90 Festiond. Çan kulesinde durmuĢ saat sürekli dörde on kalayı gösteriyordu. Passagieri Pansiyonunda. Passagieri Pansiyonunu çevreleyen. Çatılardan çıkıp caddeler boyunca dolaĢan. balkonu kiliseye bakan bir oda karĢılığında çalıĢıyorlardı. Esther. sebzeleri soyar ve lokantanın temel yemeğini oluĢturan tavĢanlara yem verirdi. Festiona'da yalnızdılar. burada hiçbir zaman' bulamaz bizi!" Elisabeth ardından çalılıklara kadar koĢmuĢtu. GaloĢlarının yumuĢak sessizliği bozan gürültüsünü dinleyerek ıssız caddelerde yürüyordu. nedenini bilmeksizin seviyordu bu gölgeleri. bir köylü kadınınkiler gibi. 1944 Çok uzun kıĢ dönemiydi. Mutfağın yerini sabun ve fırçayla yıkar. soluk soluğa ve dizleri dikenlerden yara bere içindeydi. otlar arasından büyük ırmağa kadar kaçmıĢtı. Stura vadisi gölgelerden oluĢan bir göl gibiydi. sabah erkenden çöpleri bahçede yakar. GüneĢ erkenden batıyordu dağların ardında. nehrin kıyısında yakalamıĢtı onu. Havlayan köpekler vardı hep. Elleri ve yanakları kıpkırmızıydı. o ve Elisabeth. Elisabeth. yemek ve birinci katta. bahçeleri görünmez yapan ve ağaçları içinde yok eden bu dumanı seviyordu iĢte. sonra da kollarının .
Birbirlerini yanıtlar gibi havlayan köpekleri. yoksa ölürüm. sinekleri çeken bu yaraya korkuyla bakıyordu. yardım etmek için. sessiz bahçeler. ilk kez vurmuĢtu ona. kiliseye gidip gelen yetimhanedekilerin galoĢlarının çıkarttığı sesleri. Esther. ancak öğle sonraları yeniden ortaya çıkan ve bütün vadiyi kaplayan sabah sisi vardı. babasıyla Esther'in arasına buzlu dağlan o koymuĢ gibi. Pek konuĢmazdı Angela. Dirseklerini muĢambaya dayayıp yemek salonunda konuĢurlardı. AkĢamlan küçük odada. aynı zamanda çorap da giyemiyordu artık. öyle Ģık. çorbayı. ne de devinim vardı. cömert birisiydi. Hiç tanıyamadığı büyükannesine benziyordu. Çiftliğin kapısında beklerdi. bu kaba görünüĢünün yanısıra iyi yürekli. ama Esther severdi onları. Festiona'da ne zaman kavramı. Kendi dillerinde konuĢurlardı. yüzleri soluk ve hastalıklı 91 . ilk baĢta tavĢanları katleden birisine yakıĢtığını bile düĢünmüĢtü.arasına almıĢtı. yıldızım. sanki bütün bunları o istemiĢ. Est-her'e 'figlia mia' derdi." Yetimhane. yaklaĢık 12 savaĢ yetimini ve aileleri tarafından buraya yerleĢtirilen birkaç aĢırı yaramaz çocuğu barındıran tek katlı büyük bir evdi. Ġltihaplı yarası gitgide kötüleĢiyordu. ancak genç kız ağlamadan ve bağırmadan buna karĢı çıkmıĢtı: "Oraya hiçbir zaman gitmem. bebeğim. kimi zaman da canlı bir tavĢanı kulaklarından tutup getirirlerdi ona. ürperirdi. evlerinde yemek yapamayacak kadar yaĢlı ya da dul iki üç köylü geliyordu yalnızca. SavaĢ olduğu için. saat dört olur olmaz kepenkleri kapanan. polentayı ve Ģarabı taĢırdı. Ancak. Angela alıĢveriĢe çıktığında. Elisabeth onu yetimhanenin okuluna yazdırmayı düĢünmüĢtü. ona Esther eĢlik ederdi. Yleri ingilizler gibi tuhaf bir biçimde söyleyerek 'wagazza' derlerdi. Esther. güneĢin yavaĢ yavaĢ yok ettiği." Esther ondan nefret ediyordu b zaman. öyle gizemliydiler ki. EĠiç gülmezlerdi. Yolunu ĢaĢırmıĢ gibi Vinadio yolundan geçen birkaç gezgin satıcı ve yakın köylerden. topallıyor. "Gitme. sütü. sebzeleri. Passagieri Pansiyonuna fazla müĢteri gelmezdi. yumurtaları. tabakları. Angela. Esther annesinin iĢten dönmesini beklerken gürültüleri dinler. benimle kal. Kızların ve erkeklerin üstünde aynı gri önlükler vardı. Gözleri canlı maviydi. onu üzmek için. kimi zaman da dua eden birinin fısıltılarını iĢitirdi. yalnızca dumanın çatılarında dolaĢtığı gri evler.
hatta iyi insanlardan bile. yetimhaneye verilmiĢ o aĢırı yaramaz çocuklardan biriydi. anne. her Ģeyden korkuyordu. Partizanlardı bunlar. bunların hepsini çok iyi biliyordu Brao. Kiliseye gidiĢ saatlerinde kaçar. sabah akĢam kiliseye giderler. çok yüksekten geçen uçakların sesleri duyulurdu. Sabahları Brao yetimhaneden kaçar. Öylesine zayıf ve çelimsizdi ki. Aynı anda her bir yandan gelen ve yürek hoplatan bir uğultuydu bu. Bütün yollan. bombalardan korunmak için. Elisabeth onunla görüĢmesini istemiyordu.gibiydi. geceleri. hatta çeĢitli hayvanların izlerini sürmeyi. pazar günleriyse sıraya dizilir. Biraz Fransızca konuĢur. Brao adlarının Giustizia e Liberia olduğunu. birlikte tarlalara giderlerdi. Yetimhaneden hemen hemen hiç çıkmazlardı. Kimi zaman. Esther. Elisabeth'in bulaĢık sularından çatlamıĢ elleri buz gibiydi. dağlardan inip Demonte taraflarında ya da Stura'dan inerken. Esther Ma-rio'yu anımsadı. öyle ki alanda ya da caddede yankılanan ayak seslerini iĢittiğinde hemen saklanırdı. baĢlarıysa öne eğikti hep. biraz da el iĢaretleriyle anlaĢırlardı. gidiyorlar. Brao'yla birlikte kasabanın çevresindeki tarlalarda yürümeyi seviyordu. Onun bir serseri olduğunu söylüyordu. baĢını göğsüne dayardı. Brao on beĢ yaĢlarında. Esther annesine sımsıkı sarılır. çiftliklerden birĢeyler çalmıĢtı. ama Esther ondan hoĢlanıyordu. kestirmeleri. Balkon kapısının pencerelerini mavi bir kâğıtla kaplamıĢlardı. on iki yaĢında bir çocuk gibi gösteriyordu. rahibeler ve siyah giysili iriyarı bir adam olan hademeleri eĢliğinde nehre kadar gezintiye çıkarlardı. pansiyonun bahçesine Esther'i görmeye gelirdi. Elisabeth Esther'i küçük odada bir gaz lambasının ıĢığında ders çalıĢtırırdı. "Korkma. Saint-Martin'de engerek avına çıktığında nasıl ." Kimi zaman da tüm vadide yankılanan silah sesleri iĢitilirdi. Esther'in hiç kimseyle konuĢmasını istemiyor. Vadi güneĢte pırıl pırıl görünüyordu. AkĢamlan. Esther onlardan çok korkardı. Birkaç kez evden kaçmıĢ. ada tavĢanlarının ve sülünlerin saklandıkları yerleri. Borgo San Dalmazzo yakınlarındaki boğaz köprüsünün bulunduğu yerde Almanlara saldırdıklarını söylerdi. balıkçıl kuĢları ve yabanıl ördekleri uzaktan gözleyebileceği sazlık bir yeri.
baĢka bir yaĢamda yaĢanmıĢ gibi. elini tutuyor. dünyanın öbür ucuna gittiğini düĢlüyordu. otlar yükselmiĢti. Nehir birkaç kola ayrılıyor. Brao bu akıntının Venedik'e kadar götürebileceğini söylüyor du.da yürürdü otlaklarda. Sahillerde kargalar ağır ağır yürüyor. Esther. çünkü zamanı gelmemiĢti daha. akan ve beraberinde çamur. dallardan ve otlardan yapılmıĢ bir sal üzerinde nehri geçip denize ulaĢtığını. yaklaĢılınca ürkütücü acı çığlıklar atarak 92 uçuĢuyorlardı. sonra ilkbahar. hem yumuĢak bir Ģeydi bu. Hele çıkardığı gürültü insanın baĢını döndürüyordu. Rüâ taraflarında nehir yatağında yürürlerdi. sanki baĢka bir ülkede. dağda bir yerlerdeydi. hatta kargaların çığlıklarına karıĢan hem güçlü. küçük körfezler. Esther'in Brao'yla birlikte. Yalnızca bir kez. tıpkı derin bir mağaranın içinden ıĢığa bakar gibi. hatta daha da uzaklara. bir soluk gibi üzerinde hissediyordu. bu akĢam orada olurdun. Brao yergeç ararken. Esther babasının bakıĢını bir okĢayıĢ. "Bu kuĢ gibi uçabilseydin. doğuyu gösteriyordu ve Esther bu suyun. öylesine iriydi ki. Dağların öbür yanını. kayalık sahillere vuran suyun Ģırıltısına. ağaçlardaki rüzgâra. her Ģey öylesine yavaĢ ilerliyor. gölgesiyle yaz güneĢinden koruyordu onu. Stura Nehri hızla. Brao'yla birlikte. Saint-Martin'de. ama hiçbir Ģey söylemiyordu. yalnızca izliyordu onu. Ġlkbaharda. nehrin çok geniĢleyip 93 . AĢağıya inemiyordu henüz. burunlar ve yarımadalar oluĢturuyordu. ağaç kütükleri ve kıyılardan kopardığı ot demetlerini sürükleyen büyük bir nehirdi. Burada. karlar eridiğinde. Stura Nehrinin yatağında adalar vardı. Yukarıdan kendisini görebilirdi. yolunu ĢaĢırmadan nasıl da o kadar uzaklara gittiğini anlayamı-yordu." O zaman Esther onunla birlikteydi. Bütün bunlar çok uzakta kalmıĢtı artık. Oralarda ağaçlar büyümüĢ. Borgo San Dalmazzo'da olanlar yüzündendi bütün bunlar. Elisabeth biliyordu. Esther burada saatlerce kalabilirdi. Saklanabilecekleri çok yer vardı. KıĢ. Esther babasını düĢünüyordu burada. Girdaplarla beyaza dönüĢen bu akıntı her Ģeyi götürüyordu. Gök mavisi göller vardı. nehrin yatağında her Ģey çok güzeldi. öylesine uzak görünüyordu ki. gölgesinde duruyordu. Costa dell'Arp ya da Pissousa'da. Sanki çok yakınında.
birçok dala ayrıldığı, adalar oluĢturduğu yere gittiğinde, Elisabeth onu aramaya çıkmıĢtı. Esther karanlık çökerken, Ruâ'da, onunla karĢılaĢtığında üzerinde önlüklü çiçekli elbisesi, ayağında galoĢları vardı, baĢı na da siyah bir eĢarp bağlamıĢtı köylü kadını gibi. Onu kolları nın arasına alıp sımsıkı sarılmıĢtı, buz gibiydi. Ġlk kez, Esther annesinin ne kadar narin olduğunu anladı, sanki birden yaslan mıĢtı. Kendinden utandı ve öfkelendi. "Neden istediğimi yap mama izin vermiyorsun? Bıktım artık, buradan gitmek istiyo rum, bizi burada hiç bulamayacak." Artık 'baba' demek , bu sözcüğü düĢünmek ya da ona inanmak istemiyordu. Boğazı düğümlenmiĢ, gözleri yaĢarmıĢtı. Tuhaf bir Ģeydi bu. Geceyle bir likte, sis tarlaların üzerinden geçiyor, sokaklara takılıyor, ırmak yatağından yükseliyor, geceyle birlikte kayboluyordu. Elisabeth Esther'i sımsıkı tutmuĢ, baĢlan öne eğik, yüzlerine yapıĢan sis damlalarıyla yavaĢça yürüyorlardı. "Bütün o insanları götürdüler, Helene, anlıyor musun?" Elisabeth ağır ağır konuĢuyordu, iĢte bu' yüzden elleri buz gibiydi. Sözcükler ağır, sakin, hem de soğuktu. "Hepsini Borgo San Dalmazzo yolunda yakalamıĢlar. Hepsini götürmüĢler, yaĢlı kadınları ve çocukları bile. Onları trenlere doldurmuĢlar, artık geri gelmeyecekler. Hepsi ölecek." Bundan böyle, Esther, Borgo San Dalmazzo adını her duyduğunda, nehirden yükselen, her Ģeyi, yüzleri ve bedenleri silen, adları boğan o sisi düĢünüyordu.
94
Tren istasyonunun binalarında bekliyorlardı. Alman asker leri onları kolayca yakalamıĢtı Borgo San Dalmazzo'nun giri Ģinde. Yorgunluktan, açlıktan ve uykusuzluktan bitkin düĢmüĢ lerdi. Günlerce yürümüĢlerdi bu korunmasız, taĢlı yollarda. Dar vadiden indiklerinde, önce Entracque Kilisesini görmüĢlerdi, sonra da kasaba evlerinin çatılarını, yürekleri güm güm atıyordu ve orada durdular. Çocuklar hayranlıkla izliyorlardı çev relerini. Artık gidecekleri yere vardıklarını, endiĢelenecek bir Ģey kalmadığını, savaĢın bittiğini düĢünüyorlardı. Vadi pırıl pı -rıldı sabahın bu saatinde, sonbaharın renkleri belirmiĢti Ģimdi den, neredeyse sarhoĢ eden coĢkulu bir sonbahardı. Uzaktan Çan sesleri geliyordu ara ara, çatıların üzerinde uçuĢan güvercinlerin kanatları parıldıyordu. Bayram günüydü sanki. Yeniden yola koyulmuĢlar, kasabayı geçmiĢlerdi. Köpekler artlarından havlıyor, yol kenarından koĢarak, onları izliyorlardı. Çocuklar annelerine sarılmıĢlardı. Kasabalılar, kapılarının önünde durmuĢ, onları izliyorlardı. Çoğu yaĢlı insanlardı, siyah elbiseli yaĢlı köylü kadınlardı. Hiçbir Ģey söylemeden yalnızca izliyorlardı, güneĢten kamaĢan gözlerini kırparak. Ama düĢmanlık da, korku da yoktu. Hatta kimi kadınlar bu insanlara yaklaĢıp onlara ekmek, peynir ve incir uzatmıĢlar, kendi dille rinde birĢeyJer söylemiĢlerdi. Bu insanlar, vadiden geçip Valdieri'ye kadar inmiĢler, daha sonra da Gesso Nehrini izlemiĢlerdi. Çocuklar, güneĢle aydınlanan yüksek binaların cephelerine, kiliseye ve onun kıyı fenerini andıran sivri yüksekliğine ĢaĢkınlıkla bakıyorlardı. Kubbelerin çevresinde dönen ve gökyüzünde uçuĢan güvercinler ve çan sesleri de vardı. Yükselen dumanlar, yemek kokularını ve tarlalarda yanmakta olan kuru otların kokusunu taĢıyordu. Nehirdeki kayalara çarpan suyun, gelecekten söz eden o huzur dolu Ģırıltısı da vardı. Tren istasyonuna doğru ilerliyorlardı, Cenova'ya, 95
Livorno'ya hatta belki Roma'ya kadar gidebilirler, oradan da Angelo Donati'nin gemisine binebilirlerdi. SavaĢ bitmiĢti artık. Herkes istediği yere gidebilir, yeni bir yaĢama baĢlayabilirdi. GüneĢ en tepeye gelince, nehir kıyısında durup dinlendiler. Kadınlar azıklarını, Saint-Martin'in kuru ekmeğini ve taze ekmeği, geçtikleri kasabalardan, Entracque ve Valdieri köylülerinin kendilerine verdikleri peynir ve incirleri paylaĢtılar. O zaman, ellerindeki bavullara ve paketlere, ayaklarındaki yaralara ve çocukların gözlerini yakan ateĢe karĢın, onlara bir gezinti, kırda yapılan bir piknik gibi geliyordu. Nehir güneĢte parıldıyordu, sivri sinekler havada asılı duruyor, ağaçlarda kuĢlar vardı. BirĢeyler yemek için, sahildeki çakılların üstüne oturmuĢ lardı. Nehirden gelen özgürlük Ģarkısını dinliyorlardı. Çocuklar oynarnaya, nehir kıyısında koĢmaya baĢlamıĢlardı Ģimdiden. Küçük ağaç parçalarıyla gemiler yapıyorlardı. Erkekler oturmuĢ, sigara içerek konuĢuyorlardı. Dağların öbür yanına, Ceno -va'ya ve Livorno'ya vardıklarında neler yapacaklarından söz ediyorlardı. Hatta kimileri Venedik'ten, Trieste'den ve Ġsrail'e gitmek için geçmeleri gereken denizden söz ediyordu. Kendi topraklarından, bir çiftlikten, bir vadiden söz edi yorlardı. Kubbeleri ve minareleriyle görkemli görünen, Yahudi halkının doğduğu o ıĢıklar kentinden söz ediyorlardı. Belki de Ģimdiden, oraya vardıklarını, Valdieri'nin kubbeleri ve kulelerinin, Kudüs kapılarının da olduğunu düĢlüyorlardı. Zaman kaybetmeden yola çıktılar, gece yaklaĢıyordu çün kü. Wehrmacht askerleri onları Borgo San Dalmazzo giriĢinde, tren istasyonuna giden yolda yakaladı. Her Ģey çok hızlı geliĢti, neye uğradıklarını anlayamadılar. YeĢil paltolu askerler, dar ve soğuk caddede karĢılarına dikiliverdiler. Arkalarındaysa farları yanan kamyonlar yavaĢça üstlerine doğru geliyor, onları bir hayvan sürüsü gibi ilerletiyordu. Tren istasyonuna kadar böyle geldiler. Orada, askerler onları sağdaki büyük bir binaya soktu. Büyük salonlar dolana dek hepsini soktular birer birer. Sonra Almanlar kapıları kapattı. Gece olmuĢtu. Tren istasyonunun çevresinde sesler yankı lanıyordu. Kamyonların yanan farları dıĢında hiçbir ıĢık yoktu. Kadınlar yerlere, paketlerinin yanına oturdular, çocuklar da on 96
lara sımsıkı sarılmıĢtı. Çocuk ağlayıĢları, hıçkırıklar ve fısıltılar iĢitiliyordu. Gecenin soğuk havası, demir parmaklıklardan ve kırık pencerelerden sızarak büyük salonlara yayılmıĢtı. Ne mo bilya ne de yatak vardı orada. Büyük salonun sonunda, tıkan mıĢ ve bu nedenle kötü kokular yayan tuvaletler vardı. Gecenin soğuk rüzgârı korku içindeki çocukların üzerinden esiyordu. Daha sonra, en küçük olanları uykuya daldılar. Geceyarısı, istasyona gelen trenin gürültüsü, vagonların birbirlerine çarpmasıyla çıkan darbe sesleri ve lokomotifin püs kürttüğü buharın sesi çocukları uyandırdı. Düdük sesleri duyul du. Çocuklar neler olduğunu görmeye çabalıyorlardı, küçükler ağlamaya baĢlamıĢtı yine. Ġnsan sesleri iĢitilmiyordu artık, yalnızca makine sesleri vardı. Artık hiçbir yerde değildiler. ġafakta, askerler demiryollarına bakan kapıları açıp erkek leri ve kadınları pencereleri olmayan vagonlara doldurdular. Hava soğuktu, lokomotifin buharı bulutlar halinde yayılıyordu. Çocuklar annelerine sarılıyorlar, belki de Ģöyle diyorlardı: "Nereye gidiyoruz biz? Bizi nereye götürüyorlar?" Ġstasyonda, binalarda, çevrede hiç kimse yoktu. Tren buharının ardından, yalnızca, uzun paltolar giymiĢ hayalet yüzlü askerler seçiliyordu. Belki de o anda erkekler kaçmayı düĢlüyorlardı, çocukları ve kadınları unutup demiryollarından geçerek tarlalarda yok olmak yeterliydi bunun için. Sabah sessizdi ve bitmek bilmiyordu; sessiz ve çığlıksız kuĢlar ve köpek sesi de yok, yalnızca lo komotiflerden çıkan buharın sesi, demir gıcırtıları, daha sonra da, sonu olmayan bu yola gitmek üzere kalkan trenin demiryolunda ilerleyen tekerleklerinin gürültüsü; Torino, Cenova, Vintimilla, annelerine sarılmıĢ çocuklar, ter ve idrardan gelen kes kin koku, göz gözü görmeyen vagonlardaki duman, kapı aralık larından sızan sabahın ilk ıĢıkları; Toulon, Marsilya, Avignon, tekerleklerin gürültüsü, çocuk ağlayıĢları, kadınların kısık sesleri; Lyon, Dijon, Melun ve tren durduktan sonra ortaya çıkan sessizlik ve yine soğuk bir gece, baĢ döndüren kımıltısızlık; Drancy, bekleyiĢ, birbiri ardına yok olan bu adlar, Esther'in belleğinden zorla silinen kardeĢ ve kızkardeĢlerdi sanki.
Göçmen Yıldız
97/7
Yetimler, her akĢam üstü, Festiona Kilisesine giderlerdi. Bir akĢam Brao kaçtı ve alanda Esther'le karĢılaĢtı. "Hadi gel." Ona kiliseyi gösteriyordu. Esther istemedi, çocukların ayak seslerinden ve dua ederken çıkarttıkları o mekanik uğultudan nefret ediyordu çünkü. Kapının yanında tuhaf bir resim vardı, Meryem Ana'yı ayağıyla bir ejderhayı ezerken gösteriyordu. Brao Esther'i elinden tutup kilisenin içine götürdü. Kapkaranlık bir mağara.gibiydi. CilalanmıĢ tahta ve içyağı kokuyordu. Kilisenin sonunda, mihrabın her iki yanında birer mum titrek titrek yanıyordu soğukta. Esther ıĢıklara yaklaĢtı, sanki gözlerini onlardan alamıyormuĢ gibi. Bir süre sonra, Brao onu kolundan çekti. Kaygılı görünüyordu, anlam veremiyordu. Bunun üzerine Esther ıĢıklardan birini alıp bütün mumlan birer birer yaktı. Bunu niye yaptığını o da bilmiyordu, her bir yanın ıĢıl ıĢıl olmasını istiyordu yalnızca; tıpkı o akĢam Saint-Martin'de, kasabanın üst tarafındaki Ģaleye girdiğinde titrek titrek yanan o alevler gibi olsun istiyordu belki de. ĠĢte aynı ıĢıktı bu, sanki hiç geçmemiĢti zaman, hâlâ oradaydı, dağlan aĢmamıĢtı ve alevler gölgeleri delip ona bakıyordu. Oradan bakan gözler, o insanların, çocukların, kadınların ve güzel siyah saçları örtülü olan Cecile'in gözleriydi. Erkeklerin yükselen ve fırtına gibi yankılanan, daha sonra da alçalan ve fısıltılara dönüĢen o sesleri, bu gizemli dilde söylenen ve anlayamadığınız halde içinize iĢleyen kitabın o sözleri. Elinde bir ıĢık, Esther kiliseyi dolaĢıp köĢelerde, heykellerin önünde, mihrabın her bir yanında, orada ne kadar mum varsa hepsini yakıyordu. Brao, giriĢte dikilmiĢ duruyor, hiçbir Ģey söylemeden bakıyordu, ama onun da gözleri parlıyordu. Genç kız coĢkuyla gidip geliyor, ıĢıktan baĢka yıldızlar doğuruyordu ve Ģimdi kilise bir bayrammıĢ gibi parıldıyordu. Mumlar 98
ıĢık saçıyordu. Yoğun ve büyülü bir sıcaklık oluĢmuĢtu. Esther kilisenin ortasında durup ıĢıkları izledi. Isının içine iĢlemesini bekliyordu. Sanki hepsi buradaydı, bir an daha, ancak bir an, ne olur, bakıĢlarının gücünü, çocukların sorgulayan bakıĢlarını, sevgi dolu kadınları, erkeklerin bakıĢlarındaki gücü hissediyor, seslerindeki acıyı iĢitiyor, Ģarkı söylerken sallanan o bedenlerin ağır devinimlerini, bir gemi gibi gidip gelen ve sarsılan kiliseyi çünkü. Ama bu an uzun sürmedi, çünkü birden kilisenin kapısı açıldı ve hademenin sesi çınladı. Siyah giysili adam Brao'yu önlüğünün yakasından yakalamıĢtı, Brao bağırıyordu: "Elena! Elena!" Esther utandı, ona yardım etmesi gerekirdi, ama korktu, oradan koĢarak kaçtı. Pansiyona geldiğinde odaya kapandı, ancak orada bile onu çağıran Brao'yu ve yine kiliseye giden o lanet yetimlerin ayak seslerini iĢitiyordu. Her akĢam olduğu gibi, yine o karanlık mağaraya giriyorlar, dirsekleri aĢınmıĢ o eski gri önlükleriyle gıcırdayan sıralara oturuyorlardı; kızlar sola, saçları kazınmıĢ oğlanlar sağa, aldığı darbelerle omzu hâlâ acıyan Brao da onlarla birlikteydi.
99
taĢlar yuvarlanıyordu. çeĢmenin çevresinde ya da derenin bulunduğu sokakta koĢuĢturan o çocuklar. belki de uyumuĢlardı. çok soğuk olan sudan içti. dağlan aĢabilirdi ve orada Tristan'ı. "Hayır. Giustizia e Libertâ. kendisini oraya götüreceğine söz ver miĢti. açıklayamıyordu bir türlü. Bir yıl olmuĢtu. ÜrkmüĢtü. yalnızca arasıra görülmeyen kargaların attığı çığlıklar iĢitiliyordu. ancak Esther yavaĢ yavaĢ öbür sesleri de duymaya baĢladı. bu ad ona korku veriyordu. Ama bütün bunları düĢünmek istemiyordu artık. Hatta belki onlarla gidebilir. göğsündeki bir damarın titrediğini duyuyordu." Ancak Esther ona sert bir biçimde bakıyordu. Ve daha sonra oturup bekledi. belki birĢeyler biliyorlardı. düĢünmemek için. Birdenbire Esther daha fazla bekleyemez oldu. güneĢ yakıyordu. Brao ve Passagieri Pansiyonunun lokantasına gelen insanlar bundan söz ediyorlar dı. Giustizia e Libertâ'h adamlarla birlikte olduğu zaman hiçbir Ģey düĢünmek zorunda kalmayacaktı. "Yarın gidiyor muyuz o zaman?" Elisabeth iĢaretle ona susmasını iĢaret ediyordu. çalılıkların hıĢırtılarını ya da bir böceğin hızla geçiĢini. bu dağın tepesinde olduklarını. sabah güneĢi karaçamların iğnelerini parıldatıyor. Sonbaharın etkisiyle kızıllâĢan karaçamlarla dolu karĢı dağ oldukça yüksekti. okyanusa. olağandıĢı bir Ģey yokmuĢ gibi. Esther tapınağa vardı. hasatları göstermek için onu götürüp de içine bir boĢluk. baĢları örtülü. Gustizia e Libertâ adamlarının Festiona'nın yukarısında. O an Elisabeth Esther'i kollarının arasına almıĢtı. koltuk altlarının yandığını duyuyordu. ormanın de rinliklerinden gelen bir kuĢ sesini. küçük ağaçlara tutunarak tır manıyordu. Esther özgürlüğü düĢünüyordu. Öğleye doğru. Valdieri yolunda. Madonna di Coletto'da buluĢtuklarını konuĢuyorlardı. özgür olmak için. sırtında elbisesinin terden ıslandığını. her Ģey çok farklı olacaktı. Esther. Belki de onlarla konuĢabilirdi Esther. insanlar burada yemek yemiĢ. sesi değiĢmiĢti. yol kıyısında kuru otlar vardı. Sessizdi her yer. Roquebilliere yolunda. küçük kilisenin yanın da buluĢtuklarını söylüyordu. yol zikzaklar çizerek tırmanıyordu. Esther tapınağın yukarısınclaki çeĢmeye kadar tırmandı. vadiye 101 . Eskiden babasıyla çok söz ederlerdi Brötanya'dan. daha önce bıraktığı izlere bastığını düĢü nüyordu. Ku raklıktan yol çatlamıĢtı. çalılıkların kokusunu güçlendiriyordu. Ardına bakmadan. Esther Coletto'ya doğru yola çıktı. Saint-Martin'den haberler almıĢlardı. Ve koĢmaya baĢladı. Yüreği çok hızlı atıyordu göğsünde. ölüm korkusu dolduğu zamanki gibi. erkenden. Festiona'nın son evlerini geçtikten sonra. pencerelerin camları kırıktı. Toprak yoldan ilerlemeye baĢladı. Ģimdi olmaz. Daha uzaklara gitmek istiyordu. Aradan çok zaman geçmiĢ olmasına karĢın. kuzeye dönmekte olduklarını biliyordu. Ertesi sabah. Küçük kilise ıssızdı. Esther kollarından sıyrılıp küçük odadan çıktı ve bahçeye inip tarlala ra kaçtı. Dağ ıssız ve güzeldi. artık ona 'Esther' diyemiyordu bile. Çocuklar olurdu alanda. Yüreği sızlıyordu. yalnızca karaçamlarda esen rüzgârın hafif gürültüsü iĢitiliyordu. kaftanlarına sarınmıĢ yaĢlıları. 100 Ormanda hiç ses yoktu. ĠĢte bu nedenle tırmanıyordu bu dağı. Rachel'i ve Judith'i. Yüreği hızla çar pıyordu. Brao onların. Karton parçalan ve kuru ince dallar vardı. tıpkı eskiden olduğu gibi. Gökyüzü masmavi ve bulut suzdu. Gasparini. hatta belki de Brötanya'ya gitmek istiyordu. Helene. biraz daha be klememiz gerekiyor. sanki hiçbir Ģey olmamıĢ gibi. mermi izleri vardı.Yaz sonu gelmiĢti. Esther'le Elisabeth Valdieri'den gelirken bu yoldan inmiĢlerdi. her Ģey "bitti. çok ya kında Fransa'ya döneceğiz. dönemeçleri kısaltmak için çalılıklardan geçiyordu." Umursamıyordu. Sundurmanın altın da. Esther adımlarını. Yaz geldiğinden bu yana hiç yağmur yağmamıĢtı. kapıları kapalı. Almanların artık çekilmeye baĢladıklarını. trene binip Paris'e. "Yakında döneceğiz. taĢların çıtırtılarını. kasabanın tüm insanlarını. uzun elbiseli kadınları görebilirdi.
Uzakta. Orada. Rüzgârın estiği büyük bir gedikti orası. Ġçinde bir delik yaratıyordu bütün bunlar. ġimdi. sisin üzerinde dalgalanıyordu. Elisabeth'i ve kendisini Festiona'da unutup üzerlerine kapanmadan önce. Giustizia e Libertâ savaĢçılarının yapabileceği hiçbir Ģey yoktu artık. bir baĢka yaĢamdı sanki. dağların olduğu yana baktı. bir kuĢ gibi. Esther her saniyesini anımsıyordu. boĢluğun dolaĢtığı bir pencere. Brao'ysa alanda bir köĢeye gizlenmiĢ bakmıyordu herhalde. Festiona'da olan Elisabeth'i düĢündü. geçidi aĢmadan önce gördüğü buydu. Bundan bir yıl önce.bakan dönemece gelene dek koĢtu ve orada durdu. çanları ve hatta çocuk seslerini duyabiliyordu. Valdieri vadisini aydınlatıyordu. değerli bir taĢ gibi parlıyordu. ancak bütün bunlar çok geride kalmıĢtı. Esther bir düĢ görmüĢtü yalnızca. YaklaĢan gecenin soğuğundan korunmak için önlüğünün üstüne süveterini giymiĢti belki de. soluk soluğa. buz. gölgelerden kaçabilir miydi insan? GüneĢ yüksek dağlara doğru iniyordu. ye- . Yolun kıyısında yere oturdu ve uzaklara. Rüzgâr duman kokusunu getiriyordu ona. insanların Cehennem Dağı olarak adlandırdıkları o dağ vardı. Esther'le Elisabeth. gökyüzünü deliyorlardı. Pırıl pırıl gökyüzüne açılan gerçekdıĢı bir pencere. AĢağıdakiler için herhangi bir gündü bugün. gölgeleri yamacın üzerinden vadiye kadar uzanıyordu. Her yeri görebiliyordu. Hiç kimse savaĢı düĢünmüyordu artık. Belki de hiçbir Ģey kalmamıĢtı geriye. Esther. Her Ģey değiĢmiĢti artık. Almanlardan kaçan tüm o insanlarla birlikte bu dağları geçmiĢlerdi. Tepeler çok sivriydi. bir bulut kadar hafif görünen Gelas Tepesi gitgide uzaklaĢıyor. ġimdi. vadiyi örtüyor. Esther yaĢam gürültülerini.. ĠĢte dağa yaklaĢıp tepeye geldiklerinde. Belki de bulutlar. AĢağıda. buzların arasındaki o geçitten ayırmamak için kendini zorluyordu. dağın öbür yanında olanlar yeniden yaĢanamazdı. Çok aĢağılarda. gözlerini vadinin derinliklerinden. kasabaları kaplıyordu. Esther yüzünde cehenneme gidiĢin izlerini hissediyordu. havlayan köpekleri. Gölge yavaĢça yayılıyor. Esther. GüneĢ. Elisabeth'le birlikte geldiği Entracque kasabasından baĢlayarak her evi ve her yolu anımsayabiliyordu. dağlara kaçınılmaz bir biçimde yaklaĢan güneĢi izliyordu.
.timhanedeki çocukların kiliseye gitme saatiydi çünkü. sırtı güneĢe dönük. sanki birisi tepelerden aĢağıya inmek ve duman tüten kasabaya kadar yürümek üzere gelecekmiĢ 102 gibi. iri bir adam tarlaları ve nehirleri geçip gelecek ve Esther iĢte o an onun gölgesini üzerinde hissedecekti. Esther birkaç dakika daha Valdieri vadisini ve buzulların sivri uçlarını izledi.
Esther .
toprağın altında gömülü olan oydu ve onu unutmak 107 . yaĢamımızı yeniden kurmamız ve her Ģeyi unutmamız için. Simon Ruben bizi karĢıladı. Giderken Simon Ruben amcanın verdiği bir askeriye battaniyesine sarındık. Yakında gidiyoruz. Ne var ki artık hiç paramız kalmadı ve nereye gidebileceğimizi bilmiyoruz. çünkü savaĢın bittiğinden. ama o gün ne demek istediğini anlayamamıĢtım. Masaya eğilmiĢ. Aralık 1947 On yedi yaĢındayım. annemin ellerini tutarak yüzünü onunkine iyice yaklaĢtırarak aynı sözleri yineliyordu: "Unutmak için buralardan uzaklaĢmak gerek! Her Ģeyi unutmak gerek!" Neden unutmak gerektiğini. Annem bana yaslanmıĢ. babam gelmediği için Paris'e tek baĢımıza gittiğimizde. öbür yarısındaysa Bayan d'Aleu adında kör bir yaĢlı kadın oturuyordu. onun çok sevdiği yağmur geçirmeyen kalın bir battaniye. para için değil. Almanların bir daha geri gelmeyeceğinden emin değildi. "Toprağın altında kalanları unutmak gerekmez mi?" dedi. Ġlk zamanlar. toprağın altında kalanın ne olduğunu an-layamıyordum bir türlü. iĢte bu nedenle bizi o karĢıladı. babamdan söz ediyordu. küçük bir kulübenin içinde kumun üstünde birlikte oturuyoruz. Yolculuğumuzla ilgili bütün hazırlıkları ö yaptı. Simon Ruben annemin bir dostu. Babamın dostuydu. savaĢın gerçekten bittiğini. Daha sonra. benim de. ancak oraya varabilecek miyiz bilemiyorum. Amerikan Ordusuna ait. bense bekliyorum. SavaĢ sonrasında. gitmemizin gerekli olduğunu söyledi. onu tanıyordu. Gravilliers Sokağında bulunan dairesinin yarısını bize verdi. Bu ülkeden ayrıldıktan sonra hiç geri dönmeyeceğimi biliyorum. bizi bir garajda ağırlamıĢtı. artık gizlenmemize gerek kalmadığını anlayınca.Alon Limanı. Simon Ruben anneme. Hiçbir yerde yerimiz yok artık bizim. Böyle söylediğinden eminim. ġimdiyse anlıyorum. O uyuyor.
tuvaletlerin önüne bir karton serip yere uzandı. rüzgârın sesi iĢitilmiyordu. sanki annem hemen uyanıp kalkabilecekmiĢ gibi. Rüzgâr sert bir biçimde esiyor. Marsilya'da yağmur yağıyor. YaradılıĢ Kitabı. bağıra bağıra birkaç kez yineledi: "Pardon! Pardon! Pardon!" Ve eğilip onu bir yana itekledi. Vagonlar tıkabasa doluydu. bana bile çok genç ve narin görünüyordu. Ağlamak.gerekiyordu. Annemi yerde bir karton üstünde uyurken görünce dönüyorlardı. Bavulların üstüne otur muĢlar. küçük bir kız gibi. Bunun üzerine. gülmek ya da farklı bir Ģey düĢünmek istediğimde. Benim fazla giysim yoktu. Nicolas Nickleby ve Bay Pickwick'in Maceraları adlı o çok sevdiğim kitapları aldım yanıma. vagonun o pis koridorunda. Üstüne kudurmuĢ bir kedi atlamıĢ gibi. bütün gece yağ murun altında yürüdükten sonra geldik buraya. ormanda esen rüzgârın sesini dinleyerek geldik. ince. yalnızca soğuk yağ murdan sırılsıklam olmuĢ pilli bir el fenerinin düĢük ıĢığında kaç saat yürüdük kimbilir? Zaman zaman yağmur diniyor. Çocuğu olduğum halde. tuhaf bir sesle bağırmaya baĢladı: "Soracağım ben sana. Simon Ruben amcayı anımsıyorum. Giysiler. sa'Tevrat'ın ilk bölümünün adı. Ġki bavulumuzu da iplerle sağlamlaĢtırmıĢtık. Bize rehberlik eden adam. çünkü orada bulamayız diye düĢünüyordu. Hâlâ uyuduğunu görünce. Kızılhaç'ın verdiği battaniyelere sarınmıĢlar. Sabahın yarı karanlığında bekliyoruz öylece. onu yumruklu -yor ve tırnaklıyordum. ancak tüm istasyonda dolaĢan bir söylentiye göre. öfke dolu. dolambaçlar çizerek tepeler arasından geçiyor. koridorda. beni hemen rahatlatacak bir bölüm bulabili yordum. Ağlıyordu sanırım. Bavulların arasına sıkıĢmıĢ bir sürü insan var. Annem sımsıkı sarıldı bana. tüm sarsıntılara. Hiç konuĢmadan. Soğuk rüzgâr istasyonda esiyor. bağırmadan. Ağaç kütükleri. kulübenin yıkıntılarının yanına bırakıp gitti. sırtlarını bavul larına dayamıĢlar. Ġnsanlar yerlere oturmuĢ. bakım ve temizlik malzemeleri. resimler ve anılarımız. anneme dönük o dolgun ve yaĢlı yüzünü. Çamurlu yol. Onu uyandırmamak için hiç kımıldamıyorum. baĢ döndüren gürültü ve sarsıntılarla dolu bir uykuya daldım. Üstüne atladım. Marsilya'ya geldiğimizde kimse bir Ģey. biraz soluyarak ve ayaklarındaki ağrılardan yakınarak kumun üstüne oturdu. yedek ayakkabılar. korku. Kimileri. Annemin karĢısına dikilip: "Pardon!" dedi. hiçbir Ģey söylemeden. ıslak battaniyemizi delmek istiyor sanki. ama rahat rahat tuvalete gitmek için annemi uyandıran bu ĢiĢko adama dayanamadım. Arasıra tuvalete girmek için gelenler vardı. Saint-Cyr istasyonundan bu yana. kapkara kirpikleriyle o gölgeli iri gözlerini. 108 Yeğlediğim kitaplardı bunlar. Annem. Yüzünü çok iyi anımsı yorum. yağmur elektrik lambalarının çevre sinde sis oluĢturuyor. Annem. Geceyarısı. denizden gelen loĢ ıĢığın altında dimdik duruyorlardı ve sanki bilinmeyen bir ülkeye gidiyormuĢuz gibi yüreğimiz hızla atıyordu. bizi denize doğru iten bir rüzgârdı bu. vadinin sonunda denize yakın dev çamlarla kaplı bir ormana girdik. konuĢup sigara içiyorlar ve sesleri istasyonun boĢluğun da yankılanıyor.. açılıp kapanan tuvalet kapısına ve oradan gelen pis kokulara karĢın uyumuĢtu. Çocuklar ağlaĢıyor. Bütün gece bekliyoruz. Tüm hazinemiz içlerindeydi. Büyük istasyonda saatlerce bekliyoruz. Annem. Pamuklu yazlık beyaz elbisemi. Kısa bir süre sonra uykuya daldı hemen. ona sarılıp biraz uyudum. gözlerim yaĢlı. o kitaplardan birinin herhangi bir sayfasını açıyor. Öyle yorgunum ki. oturabileceğimiz yer yoktu hiç. çenelerim birbirine kilitlenmiĢ durumda. ama genç olmasına karĢın solgun ve narindi. ben de uyanmamıĢ olan annemin yanına yere uzandım.. sonra da yorgunluktan uyuyuve riyorlar hemen. adam geri çekildi ve beni itti. körü körüne. göreceksin bak!" ve defolup gitti. kitaplar.) 109 . O anda bana neler oldu bilmiyorum. (Çev.. annemse öylesine güzeldi. Annem ve ben orada yalnız değiliz. Gitmeden önce Simon Ruben amca vermiĢti ona. sürekli kendi dillerinde konuĢan Yahudiler bunlar. Sefer Bereşit. Simsiyah giyinmiĢ adamlar var. özellikle de babamın kimi zaman akĢam ye meğinden sonra bizlere okuduğu. söyle -• medi bize. Annem yanımıza iki kilo Ģeker aldı. Annem bir tek kitap almıĢtı yanına. ben de dayanabildiğim kadar ayakta dikilip bavullarımıza gözkulak oldum. eldivenlerimi. vadilere iniyordu. Sabahın erken saatlerinin yarı karanlığında. Paris'ten bu yana geçirdiğimiz o tren yolculuğu. Gün ıĢıdığında. Ancak birisi yin e de girmek istedi. herkesi bir .
yerde oturuyor. (Çev. duvarlara yaslanmıĢ bu bedenlere. Belki de bütün geceyi burada." dedi. cesetleri ve atılmıĢ yırtık pırtık giysileri andırıyorlardı. Tüm yorgunluğa ve çevremde dolaĢan bu boĢluğa karĢın. Ara mızdaki uzaklığa karĢın göz yuvalarının gölgesinden bakıĢını seçebiliyorum. soluk bir saat ku lesinin altındaydı. istasyonda geçireceğiz. Sözünü ettiğim Çoban. Yanında. ben baĢımı çevirmek zorunda kaldım ve yüzümün kızardığını görmemesi için bavuluma eğilip bir Ģey arıyormuĢ gibi yaptım. uzun zamandır dıĢarıda dolaĢıyoruz. zamanın var olmadığı bir dünyada. Sanırım. Bu nedenle ona Çoban adını taktım. umutsuzca yorgundum çünkü. Bu soğuk havada tren beklediğinizde geceler çok uzun geliyor insana. Fransızcada çoban anlamına gelir. püskürtülen buharın sesi ve fren gıcırtılarıyla istas yona girerken. Marsilya'dayım ve yaĢamımda son kez görüyorum böyle bir Ģeyi. Ben de biraz sonra aynı Ģeyi yapmayı düĢünüyorum. Kalabalık arasında ilerlerken bakıĢıyla bir insan. kalabalık arasında ilerlemeye çalıĢıyordu. eski bavullara dayanıp oturdum ve istasyona yayılmıĢ. Bu uçsuz bucaksız istasyonun çerçevelerine damlayan yağmuru. aslında tam anlamıyla değil. in sanların arasında yere uzanmıĢ bavulunun üstünde oturuyordu. ne önemi var ki? Bizim için zaman kavramı yok artık. Ne yanıt verdiğimi anımsamıyorum. Biraz önce. bir an önce gidip yerime yerleĢmek. ömrüm boyunca aynı yerde geçip giden günleri. Bütün bunlar ne zaman bitecek acaba? Doğdu ğumdan bu yana sürekli yolculuk yaptım sanki. Ġlk olarak iĢte o istasyonda gördüm onu. bütün bunlar herhangi birisini düĢün memi engelliyordu. A . çok yorgundum. bacaklarımı katlayıp bavullara dayanarak an nemin yanına oturmak istiyordum çünkü. bir akraba. tren kalkmadan önce de görmüĢtüm onu. Hiçbir Ģeyin değiĢmediğinden ve her Ģeyin gerçekte olduğu gibi sürüp gittiğinden emin olmak ister gibi. altın sarısı saçları ve kendisine bir çoban görünümü veren sakalı vardı. Ġki bavulu da yere yatırdım. belki de baĢımı öne eğip hiçbir Ģey söylemedim. Bu nedenle. Yollardayız. Artık Saint-Martin'i ve Berthemont'u hiç düĢünmemeyi o kadar çok istiyorum ki. Tren. burada da di kilmiĢ birini. iĢte bu kadar. kalın bir sesle: "Merhaba bayan. zayıf birisiydi. bir akrabasını. uzun uzun baktı. sürekli çevremi gözlüyordum. Dudağının kı yısında bir yara izi vardı. o ise. trenlerde. hiç dinlenemeyeceğimi anladım. dağ yollarında. ancak tre nin gürültüsü. gözlerimden yaĢların süzüldüğü-nü duyumsadım. Saat kulesinin altından geçiyordum. istasyonun tuvaletinden dönerken Çoban bana birĢeyler söyledi.bah üç ya da dörtten önce Toulon yönüne giden tren yokmuĢ. Paris'te olduğu gibi.. güzelce yerleĢelim. Bana. Uzun boylu. Paris Ģivesiyle: "Çok üĢümüyorsunuz ya?" dedi. battaniyelere sarınmıĢ banklarda uyuklayan bu insanlara bakıyordum. kendi aralarında konuĢan ve sigara içen o siyah giysili Yahudiler vardı. annem sırtını bavullara dayamıĢ." ve yanılmıyorsam. Madem ki bütün geceyi bu istasyonda geçireceğiz. bir dost arar gibiydi. Biraz yaklaĢtığında göz göze geldik. bir dostunu bekliyordu sanki. Onun bir gün ölebileceğim hiç düĢünmemiĢtim. Onu unutmuĢtum. bulutları ve kuĢları izleyerek ve düĢ kurarak yaĢamak istiyo rum. hoĢ olmayan sözler homurdandım.. çünkü artık adının Jacques Berger olduğunu biliyorum.. Gözlerim yanıyor. Saint-Martin'de. sarsıntılar ve bir çocuk gibi tuvalet kapısının önünde uyuyan annem. Nice'te. Yolculuklardan öyle nefret ediyorum ki. "Ġstasyonda böyle beklemek ne kadar zor. otobüslerde. Gravilliers Sokağında bizimle aynı daireyi paylaĢan yaĢlı kör Bayan d'Aleu kadar yaĢasam bile bunları hiç unutmamalıyım. Festiona'da ve yine Nice'te. Bu bir sözcük oyunu.! Nasıl oluyor da insanlar zevk için tren ya da gemiye bine biliyorlar! Ben. Hatta artık onları düĢünmemek gerektiğini.) ■ ' kadar da Paris'te. sokak fenerlerinin çevresinde oluĢan haleleri izliyordum ve Ģöyle düĢünüyordum: Ben buradayım. baĢım dönüyordu. babamı düĢündüm birden. Paris'teki tren istasyonunda. evden eve. Orleans'da ve sonunda savaĢ bitene Berger. Bu olanlarla ilgili hiçbir Ģeyi unutmamalıyım. bir türlü uyku girmedi gözüme. yanaklarımdan ve burnumdan bavula damlı111 110 .. o zamandan bu yana haftalar geçti sanki. ĠĢte o an yaĢamım boyunca hep yolculu k yapacağımı. o. Bir gün annem bu adların lanetli olduklarını ve bir daha onları ağzımıza almamamız gerektiğini söylemiĢti.. ağır ve derinden gelen soluk seslerini iĢitiyordum.
beni anladığını gördüm. yüreğim korku ve yorgunluktan hızla çarpıyordu. evde. çünkü o da aynı Ģeyi hissetmiĢti. yıkık dökük otelin üst yanın da bulunan kükürtlü nehri izlemiĢtik. kuru kara taĢlarla yapılmıĢ ve ara ara serpiĢtirilmiĢ çoban kulübelerinin yer aldığı uçsuz bucaksız tarlalar vardı. savaĢ yeni baĢlamıĢtı. Mıknatıstan. saçlarımı ve ensemi okĢayarak hıçkırıklarımı ve gözyaĢlarımı dindirmeye çalıĢtı. Anımsıyorum da. Ve sonra. soluğu kesilmeden. babam ekinleri biçip demetler halinde toplayan çiftçilere yardım etmiĢti. ancak yok olmuĢtu. o yaz babam beni vadinin aĢağısına hasatları görmeye götürmüĢtü. ıssız yolda. yumuĢak yüz ifadesi. Korku içinde. belki de üç yıl sonra genç Gasparini'nin götürdüğü yere. ondan geriye kalan son görüntüyü. ekinlerin arasına koĢtum masmavi gökyüzünün altında.. ter kokusunu içime çekiyordum. Anımsıyorum yine. Berthemont yakınlarında dolaĢmaya gitmiĢtik. tepmiyordum. sırtındaki beyaz teninde ipler gibi gerilmiĢ kaslarını görebiliyordum. ben uyurken gitmiĢti. Annem ilk kulübelere kadar gitmiĢ ve oraya vardığımızda babam görünmüĢtü. nehri izleyerek terk edilmiĢ otele doğru hızlı hızlı ilerlemiĢtik. Anımsıyorum. Her zamanki gibi beni kollarının arasına alıp sımsıkı sardı. güneĢe. o gittiği günü. Bir an için. Gömleğini çıkartmıĢtı. bu sıkıntı yüreğimi eziyor. Daha sonra annemle birlikte kulübenin yanındaki çimen lerin üstüne uzanıp konuĢmuĢlardı. be ni öpüyor. Nice'ten kaçıp Saint-Martin'e gittiğimiz zamandı. Bunu açıklamak çok güç. O gün. yolda yakaladı beni. tıpkı bugün bizler gibi. kapkara kıvırcık saçları. O da bir ceset. bir bakıyorsunuz ki. At arabasıyla gitmiĢtik. ama hiç sesimi çıkarmadım. orada zirvelerin hemen altında. beni göğsüne bastırıp sakinleĢtirmeye çalıĢtı. Ve birdenbire. henüz on yaĢındaydım. bir çocuğun saçlarını okĢar gibi. 112 Ne bağırabiliyor ne de ağlayabiliyordum. ay kadar soluk yüzünü gösteriyordu. Babam ardımdan koĢmaya baĢladı. çok içten du yumsamıĢtım bunu. suç iĢlemiĢ gibi özür dileyen o bakıĢı. geriye. ben de gülüyor. anımsıyorum. çünkü ilk kez beni de yanında götürüyordu. Saat lerin çok ağır ilerlediği saat kulesi. o güzel öğle güneĢine ve altın sarısı ekinlere karĢın o soğuk gölgenin geçiĢini o da duymuĢtu. yüksek otlarla kaplı bir yamaçta. inleyerek hafifçe kımıldıyordu. bir mektup yazar gibi herhangi bir yolda nasıl da ağır ağır ilerlediğimizi. O kadar uzağa ve yükseğe hiç gitmemiĢtim Ģimdiye kadar. pençesiyle yüreğimi sıktı ve ben o günden sonra hiç öyleymiĢ gibi yapamaz oldum. Babamı düĢündüm. Artık. Uzun zamandır ger çekten inanıncaya kadar inanır gibi yapma alıĢtırması yaptım. Onların konuĢtuklarını ve gülüĢtüklerini iĢitiyor. tüm gücümle oradan uzaklaĢtım. Daha sonra yamacın tepesine ulaĢmıĢtık. Önce merdivenlerden. ancak uzakta duruyordum. annem çok hızlı yürüyordu. annemse çabucak giyinmiĢti. ben bu gözyaĢlarının neden aktığını anlayamıyordum. Çoban'ı görmeye ça lıĢıyordum. bir avcıya benziyordu. tüfeği de omzunda asılıydı. bu yolun sonunda onunla buluĢacağımıza inanır gibi yapıyorum. sonra da dar bir sokaktan geçerek dağı tırmanmaya baĢlamıĢtık. Annem arasıra. gözleri ıĢıl ısıldı. Ģimdi artık hiç göremediğim sabırsız bir ifade vardı yüzünde. Merakla ne olduğunu soran insanlara da 'Hiçbir Ģey yok. ciddi yüz ifadesinin ve kendini affettirmeye çalıĢan gözlerinin görüntüsünü bırakmıĢtı yalnızca. Onu düĢünüyorum. iri. BaĢımı bavula yaslayıp bütün olanları ve de olacakları düĢünmeye baĢladım. onu izlemekte zorlanıyordum. yüzü güneĢten yanmıĢtı. bu düĢünce yavaĢça ve çok hafif bir hıĢırtıyla geldi. yalnızca korktu. soluğumu kesecek kadar sımsıkı sarıyordu. yakınmadı. saatin altında. Kimi zaman. Peronun sonunda. kucaklayıp havaya kaldırdı. Sonra. Bir an için kalemin ucu titriyor. elimi tutmuĢ. Hemen sonra da. Üstündeki giysiler yırtık ve kirliydi. babamın. atılmıĢ bir kumaĢ parçasına dönüĢmüĢtü belki de. yalnızca tüm gücümle koĢuyordum. buradaydı. beni boğuyordu. saçlarını okĢuyordum uyanmasın diye.yorlardı. Daha sonra da bana hiç soru sormadı. geri dön memek üzere gideceğini biliyordum. birden üstüme atıldı. insanların çığlıklarına ve biçilmiĢ ekin kokusuna karĢın. Yüksek otların arasında ayaktaydı. Gitmeden önce. Onu tanımakta zorluk çektim. güçlü. her Ģeyin biteceğini anlamıĢtım. Ben onun yanında ya da ardında duruyordum. bir gün annemle birlikte. Babam Maki'deki adamların yanına gitmiĢti. onu biraz iterek naz yapıyorum. tepe lerde yürüyorduk ve her yanımız gökyüzüyle kaplıydı. TaĢlarla oyGöçmen Yıldız 113/8 . çünkü sakalı uzamıĢ. Ancak gözlerine baktığımda.' dedi. kalemin demir ucuna ge çen akım gibi. uç mıknatısa yapıĢıvermiĢ. babam elindeki kâğıtları sırayla okuyup yakmıĢtı hemen. her Ģey çok gizemliydi.
kötü kokan merdivenler ve fare ordularının cirit attığı dereler yoktur orada. karanlık sokaklar. Ayağa kalkıp. her Ģey sanki baĢka bir dünyada. ne de annemin dini inançları vardı. "Unutmalısınız. kimi insanlar çok Ģanslı olduğunuzu düĢünüyorlar.arasında. Bulutlar yuvarlanıyor.'a inanırlardı. onlara sorulamaz. onu uzaklaĢtırmaya çalıĢsam da geliyordu. Marsilya'ya varmadan önce. bir baĢkasının baĢına gelmiĢ gibi uzak görünüyor.. Çünkü bizleri dinleyen ve gitmemizi engellemek için bilmek iste yen insanlar var. parıldadığı bir anda pencereden gördüm. yıkık dökük kulübeye sığınmıĢ. Cassis istasyonunda durdu ve birçok insan. Ama babam Kral Davut zamanındaki Kudüs'ü anlatırken olağanüstü Ģeylerden söz ederdi.nuyordum. ölmesinin kaçınılmaz olduğunu düĢünmekten kendimi alamıyordum. bağırmâmak ve ağlamamak için elimi ısırıyordum. Angelo Donati gemisi gibi. polis bizi durdurursa. denizin gürültüsü arasında tayfaların sesle rini iĢitmeye çalıĢıyorlar. Simon Ruben bize böyle demiĢti. ġimdiyse sahilde." YaradılıĢ Kitabının içine sıkıĢtırdığı bir kâğıt üstüne. ĠĢte Simon Ruben amcanın dediği gibi bu yolculuk boyun ca unutmam gereken de buydu. BaĢkaları da belki benim gibi görmeye çalıĢıyor. Ve birden kendimi yere attım. Kuzey rüzgârı sert esiyor geceleri. Tüm bedenim ağrıyor. gömleğini ve ona yaslanan annemi görmem için baĢımı çevirip bakmam yeterliydi. Onlar da Kudüs'e mi gidiyorlar acaba? Yoksa Kanada'ya mı? Bunu bilmek olanaksız.. Yedi KardeĢler anlamına geliyor. A. gökyüzünün maviliğinde kıvrımlar çiziyorlardı ve ben. vagonun koridorunda. eskimiĢ binalar. alacakaran lıkta. YaĢamımda ilk kez deniz kıyısında yatıyorum. güneĢte parlayan saçlarını ve sakalını. karĢıya bakıyor insanlar. Herkes vagonun aynı yanına toplanmıĢ denizi görmeye çalıĢıyordu. gülüĢünü iĢitiyordum. Gelecek olan gemi Ġtalyan ban dıralıymıĢ. buna karĢın yine de gözyaĢlarımın süzüldüğünü. böylesine güzel bir kentte yaĢamak! Kudüs çok daha farklı ol115 . ĠĢte o zaman babamın öleceğini anlamıĢtım. Ancak karanlıktan. Crotti YokuĢu. Ruben amcanın battaniyesini gözlerimize kadar çekmiĢiz. babamın sesini. Alon körfezinde. Paris'te bu adı ilk duyduğumda. Babamın Kudüs'ten söz ettiği günleri anımsıyorum. Nice'te yaĢayan kardeĢinin adını ve ad resini yazmıĢtı: Edouard Ruben Mobilyaları. karanlıkta geminin ıĢığını görmeye. beĢ taĢ oynar gibi elimin üstünde tutmaya çalıĢıyor dum onları. Paris dediğinizde. iğnelerinden çıkan ses. babamla annemin kahkahalarını iĢitiyordum. denizin gürültüsü beni rahatlatıyor. göz lerim yanıyor.. bunu biliyordum. sabahın olmasını bekliyoruz. Fırtınalı olmasına karĢın. rüzgârın dalgalandırdığı denizi. Uyu mayalı o kadar çok zaman oldu ki. rüzgârın serseme çevirdiği yorgun kuĢlar gibiydiler. oraya gittiğimizi söyleyeceğiz. en azından Paris gibi değildir. Sizi dinleyenler var. Daha sonra Saint-Cyr'e geldik ve herkes indi. dönemeçlerde sarsılan trende alnımı cama yapıĢtırıp onu görmeye çalıĢtım yine. Tren istasyonunda bizleri bekleyen bir adam vardı. Gidecek olanları topladı ve pilli el fe nerinin ıĢığıyla Alon Limanına kadar yürüdük. Çoban'ın da onlarla birlikte 114 inip inmediğini anlamak için dıĢarıya baktım. O öğleden sonra. Tren. delik oluklar. Daha sonra. Adı Sette Fratelli. hem hüzünlü hem de biraz gülünçtü bu. gemi direklerine vuran dalga seslerini andırıyor. ancak ne Yahudiliğe ne de bir baĢka dine inanırlardı. o uçsuz bucaksız tarlalarda uzanırken geçen konuĢmalarını ve gülüĢlerini iĢitir gi biyim Ģimdi. Bandol'a giderken. istasyona geçirmeye geldiğinde: "Kimseyle konuĢmayın ve kimseye soru sormayın. ancak onu göre medim. Dünyanın en büyük ve en güzel kenti olduğunu düĢünürdüm. bu nedenle anneme sımsıkı sarılmıĢım. arada bir çakan ıĢıklardan ve gemi ıĢıkları gibi oynaĢan uzak lambalardan baĢka hiçbir Ģey görünmüyordu. Bu adla baĢımıza hiçbir Ģey gelmez sanıyorum. Bu düĢünce birdenbire geldi. bunun için de buralardan gitmelisiniz!" Burada. Parmak Çocuk masalında ormanda yok olan yedi çocuğu dü ĢünmüĢtüm. paltolarına sarınmıĢ erkek ve kadınlar. Dev çam ağaçlarından çıtırtılar geliyor rüzgârın etkisiyle. caddelerde yürüyeceklermiĢ gibi ellerinde Ģemsiyeleriyle indiler. Daha sonra tren hafifçe sarsıldı ve istasyonda dikilen insanlar gitgide hayaletler gibi uzaklaĢıyorlardı. gökyüzünün. akĢamları uyumadan önce bir masal anlatır gibi bu kentten söz ederdi. karnımda kazınan ve dıĢarıya açılan bir boĢluğun oluĢtuğunu hissediyordum ve onun öleceğini. onun yüzünü. Ne babamın.
Uyuyor ve karanlık çöktüğünde yok olup gidiyordum. Nasıl bir kent acaba? DüĢümde canlandıramıyorum tam olarak. Ruben amca gelip ölüyü yıkamak ve cenaze için hazırlamak üzere anneme yardım etmiĢti. pis ve tehli keli Ģeylerin bulunmadığı bir kent. Ama denizi hâlâ seçi lemiyor. annemse baĢını çevirmiĢti. Onlar uzaklaĢıyorlar artık. Ama ben daha o zaman o boĢluktan kurtulmuĢtum. Sanırım. acımasız oluyorlar. Rahat laması için ona güzel sözler söylüyorum. tüfeğiyle dağa çıkarken. bir ka pıydı orası. annem bir bebek gibi kaĢıkla ağzıma veriyordu. o geceleri düĢünüyorum iĢte. Bu yolculuk baĢlayalı çok zaman oldu. Paris'te yalnızca Kudüs adı vardı dilinde. Bana yaslı titrek bedenini hissediyorum. Saint-Martin'e gitmeden önce. rengârenk bez parçalarını altıma bağlıyordu. Zamanını dua ederek ve düĢler kurarak geçireceğin bir kent. sıradan. o soğuk gölgede bıraktığım korkunç yıllardı bunlar. o zamanlar dua etmenin ne demek olduğunu bil miyordum. olanlardan kendini sorumlu tutmuĢtu sanki. Bir bebek gibi geceleri yatağımı ıslatıyordum. Saint-Martin'den. çünkü annem istememiĢti. her akĢam karanlık kiliseye doğru giden yetimlerin ağır adımlarını. uykuya dalmak gibi bir Ģey olduğunu söylemiĢti bana. çevresindeyse portakal ve zeytin ağaçları ekili küçük tepeler. yırtıcı hayvanlar gibi. Soğuk rüzgâr yavaĢ yavaĢ iliklerime iĢliyor. insanları alıp götürmediğini. ĠĢte Bayan d'Aleu de böyle ölmüĢtü. çünkü insanın böyle zamanlarda öldüğünü. italya'ya kadar dağları aĢarak Festiona'ya giden o uzun yoldan sonra bir boĢluk oluĢmuĢtu bende. BaĢvurmadığı tek yol beni hastaneye götürmek oldu. çölün üzerinde dolaĢan serap gibi. Ġsrail'den ya da o ülkeden değil de geçmiĢte orada yaĢanmıĢ olanlardan ve yeni den yaĢanacaklardan söz ediyordu daha çok. geçmiĢte. Beni iĢitiyor mu aca ba? Ona bütün düĢündüklerimi. Burada. kasaba evlerinin çatılarında dolaĢan sis bulutlan. o an. ne konuĢuyor ne de yemek yi yordum. özellikle de Sosyal Yardıma baĢvurmasını kesinlikle istemiyordu. havlayan köpekleri. dünyada en çok sevdiğiniz ve arzuladıklarınızın çevrenize dolmasına izin vermekti sanki. Büyük insanlar yalan söylediklerinde baĢlarını çeviriyorlar hemen. bir gece buz gibi soğuk ve soluk bedenini geride bırakarak yok olmuĢtu. yalan söylediği için utanmıĢ. kıĢ günlerinde vadiyi kaplayan gölge gibi. Gravilliers Sokağının merdivenlerinde ve koridorlarında. Onun için. gözlerinden anlaĢılacağından korkuyorlar çünkü. gerçeklerden korkmuyordum artık. Hiçbir gece bana bu kadar uzun gelmedi Ģimdiye kadar. iliğime kadar iĢleyen ve içimdeki boĢluğun büyümesine neden olan o rüzgârı hissediyordum. Passagieri Pansiyonunda saklanmıĢ. Annem de çok söz eder olmuĢtu bütün bunlardan. parçacıklar halinde gözümün önüne geliyordu. Onu daha sıkıca sardım kollarımla. ben. DüĢ görmek gibi bir Ģey olduğunu sanıyordum. uykuya dalmadan önce gizli Ģeylerin. Simon Ruben amca her yolu denemiĢti. Son zaman larda.malıydı. Alon körfezindeki kayalara çarpan denizin gürül tüsünü dinlerken. yalnızca beden ve tinin yorgun düĢüp artık yaĢayamaz duruma geldiklerini. O çocuk. Bizi Kudüs'e götürecek olan gemi biraz sonra burada olacak. Çünkü o da. tıpkı bir trenin ardında bıraktığı görüntüler gibi ters yöne gidiyorlar. ağaçların yükseklerdeki uzantısını ve dalların arasından gökyüzünü görebiliyorum. Brao'nun Elena 116 diye bağıran sesini iĢitiyordum. Gravilli -ers Sokağında. tepeleri aĢan ve ağaç gövdeleri arasında yankılanan bir rüzgâr. haham ve doktor çağırmıĢtı. tüm bedenimi sarıyor. çan kuleleri ve minareleriyle bulut gibi bir kent. ölümün insanları gece çaldığını sanırdım. . Annem sabah soğuğuyla uyandı. boĢ dağ yollarını. Ve ben sormuĢtum: "Bir insan öldürülünce ne oluyor peki?" Bunu bağıra bağıra söylemiĢtim. o kapıyı aĢmanın ne kadar zor ve uzun olacağını anlatmak isterdim. Annem. geri gelmemek üzere otların arasından yok oluĢunu. kubbeleri. Ardımda. Bu geceler arala7 i 11 . babamı düĢünmüĢ ve Ģöyle demiĢti: "BaĢkalarını öldürenler onların yaĢamlarını çalıyor. Anılar. Hava karardı artık. kuzeyden esen. Denizden gelen bir rüzgâr değil bu. böyle diyordu." O da anımsıyordu babamı. Paris'te. kasabaların demirci ocağından çıkan sesleri ve çocuk çığlıklarını bana getiren rüzgârı. ben de anneyim sanki. geceyi kaygıyla beklerdim. Ruben amcanın dairesinde o yaĢlı kör kadınla yaĢamaya baĢladığımızda. Beni iyileĢtirmek ve içimdeki boĢluğu yok etmek için dualar okumuĢ. Vadiyi saatlerce gözlediğim yokuĢları. ölümün bu olmadığını. Anımsıyorum da. O zaman annem beni teselli etmeye çalıĢmıĢtı.
Rüzgârdan koruyan çamların altına. Ancak birbirimizle konuĢmamalıyız. yavaĢ yavaĢ seçmeye baĢladığım bu Alon Limanına Ġtalyan gemisi yanaĢacak.. çünkü içimdeki yaĢam benden çıkıp gidiyor. soğuğu. Onları tanımıyorum. Sette Fratelli'yle denizleri aĢtıktan sonra. baĢka bir ad istemiyordum.. Annemse hep karĢı çıktı. Kulak veriyorum ve bana öyle geliyor ki. yitirilen zamanı kapatmak için. o geceleri anım sıyorum.. ġimdi bunun doğru olduğunu biliyorum. çünkü tümünü tanımak olanaksızdı. tek baĢına duran delikanlı Çoban da bulu nuyor. nehrin gürültüsü ve Tristan'ın göğsüme yasladığı yanağı. Ama burada. gündüzleri yok ettiler. Bu geceler Sa-intMartin'de içime yerleĢip. çünkü bana verdikleri ad buydu. yani dini eğitimi artık düĢünmemiz gerektiğini söylemiĢti. Deniz kutsal kente götürecek bizleri. Beni ve annemi uzun uzun öpmüĢ. Eretz Ġsrail'e ve Kudüs'e kadar gitmeliyim. Denizi geçip öte yana. Simon Ruben de söz etmiĢti bana ondan. bütün bunlara yeniden kavuĢulabilir. ne annesi ne babası vardı. onun yokluğunda hiçbir Ģeyin önemi kalmamıĢtı. dıĢarıdaki atölyelerden gelen gürültüleri. 'in adını anmamamız ve yazmamamız gerektiğini^öylemiĢti.. Deniz sarsıntılarını. ancak daha sonra düĢünürüz diyerek geçiĢtiriyordu. Bu kapıyı zorlayan bizler değiliz yalnızca. yüksek otların arasında yok olan patikalar. Ancak o kentte unutabilir insan.. anneme. Onların arasında.. onları bekleyen bu ülkelere yeni bir yaĢama baĢlamak üzere gidiyorlar. Esther diyordum. o gücü bulmalıyım. gemiyi bekleyen bunca insanı iĢitebilirim. kar eridiğinde nehir lerde akan su. akan kara sular. Orada. Ģimdiden hisseder gibiyim. H epsinde de iplerle sağlamlaĢtırılmıĢ aynı bavullar. hatta sokaklarda dolaĢırken üstünüze yürüyen o kalabalıklar yok. Hatta Yahudi adımla seslenilmesini iste miyordu: Helene. binlerce insan geri dönmemek üzere gidecek olan bu gemiyi bekliyor belki de. derdi hep. kumlara uzanmıĢ ve yıkık dökük kulübeye yaslanmıĢlar hepsi.rmda birleĢtiler sanki. Kana-da'ya. AhaĢveroĢ Kralıyla nasıl evlendiğini ve halkının bağıĢlanması için kralın bulunduğu büyük salona nasıl girdiğini anlatmıĢtı. Ġstemiyordu çünkü. biraz para vermiĢ ve kütsamıĢtı. kapıların bu kadar zor aĢıldığını dü ĢünmemiĢtim hiç. öğle sonrasında ortaya çıkan sessizlik. Kaç kapıdan geçmemiz gerekiyor daha? Geçtiğimiz her ufuktan sonra yeni bir kapıya ulaĢacağız. Yolculuklardan ve zaman dan nefret ediyorum. Alon sahilinde bu insanları kim bekliyor? Simon Ruben amcanın gülümseyerek söylediği gibi. Seçim yapacak yaĢa geldiğinde düĢünürüz demiĢti. Güney Amerika'ya. büyük Ģemsiyelerinin altında sıkıĢ tepiĢ oturan erkekler bunlar. Daha sonra. Kudüs henüz bozulmamıĢ yaĢamın kendi si. o da ona taktığım bir ad yalnızca. soğuk bedenimi yalnız ve güçsüz bıraktılar. oluklardaki su sesini. dinin bir seçim sorunu ol duğunu savunuyordu. Babamla hiçbir zaman söz etmedik A. Yeni118 den yaĢanabilir. bir çocuk gibi inleyen soluğunu dinlerken. Gravilliers Sokağı 26 numaraya girdiğimizde. O kadar büyük olduğunu. boĢluk duygusu ve soğuk..'tan. Çoban dıĢında hiçbirisinin adını bilmiyo rum.. çünkü babamın istemediğini biliyordu. bu nedenle ben de bu adın denizleri anımsattığını düĢünüyor. Kızılhaç'ın ya da Amerikan Ordusunun verdiği aynı battaniyeler var. Yarı karanlıkta zar zor seçilen yüzler. bütün bunlar yeniden yaĢanabilecek mi gerçekten? Gün doğuyor. çok büyük bir ad olarak görüyordum. siluetler. Kudüs'te bizleri bekleyen yalnızca melekler. Afrika'ya.. yankılanan sesleri ve annem o soğuk ve dar odada yanıma uzanmıĢ beni ısıtmak için kollarıyla sımsıkı sarıyor. havadan ve duvarlardan sızıp dıĢarıya kaçıyordu. yaz günle rinin masmavi gökyüzü.. Bir gün. birbirimizle ilgili hiçbir Ģey bilmemeliyiz. eğitimi. babam bana Esther'in öyküsünü anlatmıĢtı. O da. bir yerde. Ona soru sormanızı engelleyen bir bakıĢı vardı. yaĢam çarĢaflardan. Biraz sonra. Ġlk kez olarak. Simon Ruben amca. Böyle demiĢti Simon Ruben tren istasyonunda. annemin titreyen bedenine sarıl mıĢ. tamamen red detmiyordu. Saint-Martin yakınlarında vadilerde duyumsadığmız ekin kokusu. soğuk rüzgâra ve yorgunluğa yenik düĢmemek için serabı andıran.. daha önce var olanları. geleceği düĢünebilirim. rüzgâr da çöl kapısına kadar sürükleyecek. ancak A . baĢka Ģeyleri düĢünme 119 . BaĢka dünyalara. çölün üzerinde asılı duran o dualar ve düĢler kentini düĢünmeliyiz. Ancak ben kendime gerçek adımı veriyor. kapkara duvarlar. Burada. Umutsuzluğa kapılmamak. kubbeleri ve minareleriyle güneĢ altında parıldayan.. mantolarına sarınmıĢ kadınlar. bu sahilde. adı Hadassa'ydı. Bu sahilde ve birçok yerde. Soğuk ve yorgunluk.
dünyanın öbür ucundan ağır ağır gelen çalkantılarıyla öylesine güzel ki. sesler çıkaran denizin gürültüsünü düĢünebiliyorum Ģimdi. büyük ağacın yanındaki girintili çıkıntılı kayaların üstünde oturuyorum. yanımda kayaların üstüne oturmuĢ. dev ağaçlarda esen rüzgârı. gökyüzününse böylesine açık olmasının bir nedeni olmalı. gövdesi denizi yararak bize doğru gelirken. GüneĢ. beyaz kayalara çarpan dalgaların gürültüsüne karıĢan akıcı bir ses. Ölü. KarĢımda duran deniz göz kamaĢtıran mavilikte. Bu sabah uyanır uyanmaz. görme yetim Gustave Aymard'ın romanlarındaki Kızılde-rililerinki kadar keskin ve güvenilir. bunu hissediyorum. Deniz. Dalgalar derin suların gürültüsüyle kıyıya vuruyor. pırıl pırıl parlayan denizin üstünde gemiyi görmeyi düĢlüyorum. Rüzgâr üzerimden geçiyor. rüzgârın estiği denizi ve çıplak gökyüzünü gözlüyorum. canımı yakıyor. Babamın Ģu anda yanımda olmasını ne kadar çok isterdim! Onu düĢünmek. italyan bandıralı geminin geldiğini görmek istiyorum. izliyorum yalnızca. battaniyeyi savuran rüzgârın sesini ve sahile vuran dalgaların bitmek bilmeyen gürültüsünü dinleyerek uykuya dalıyorum. Onu çalılıklarda ve çam ağaçlarının dallarında iĢitiyorum. Ancak sabahın ilk ıĢıklarıyla yok olan bu bitmek bilmeyen geceyi. Uyumayalı ve doğru dürüst yemek yemeyeli o kadar uzun zaman oldu ki! Öne doğru . Çevreyi gözlüyorum. gözlerimi açtığımda. Alon körfezinin giriĢinde durmazsam. onu sahilde Amerikan battaniyesine sarınmıĢ olarak bıraktım. Burada. BaĢımı bir an için çevirsem. Ģimdi gözlerimi ve yüzümü yakıyor. bizi göremeyecek ve Marsilya'ya doğru yolunu sürdü-recekmiĢ gibi geliyor. Gemi geldiğinde ilk bağıran ben olmak istiyorum. Belki de. usanmadan belirgin ufuk çizgisini. Bunun nedeni belki de yorgunluk ve açlık olabilir. Denizin böylesine güzel. kayalarda. denizi daha iyi görebilmek için Alon Limanının en uç noktasına kadar koĢtum.mi engelliyor. onu ilk gören ben olmak istiyorum. Anneme hiçbir Ģey söylemedim. o gemi hiç gelmeyecek sanıyorum. Gözcü benim. ġimdi gelecek. anneme sarılmıĢ. O an. Hiç kimse benimle gelmedi. göz kamaĢtıran denizi gözlerken düĢlemek yürek atıĢlarımı hızlandırıyor ve baĢımı döndürüyor. Hiçbir Ģey düĢünmüyorum artık.
yıkılıp coĢkulu denize düĢeceğimi sanıyorum. Baba120 121 .
hepimiz burada öleceğiz. annem hiçbir Ģey söylemeden elimi sıktı. hoĢuma gidiyor bu. Soluk alıyorum. Sanırım. dalgaların köpüğünü alıp geriye savuruyor. özgürüm. Keskin rüzgâr. Gelsin ne olur! Uçsuz bucaksız deniz pırıl pırıl.. Alon körfezinde sahile oturmuĢ bekliyorlar. Gözlerimi açıyorum. Gülümsedi. deniz dönüp duruyor. kasabanın üzerinde yer alan tepeye çıkıyor. Festiona'da her gün. Sıcak güneĢin keskinleĢtirdiği çam kokusu rüzgârla bana kadar geliyor. savaĢ. soğuk rüzgâr. Ancak Ģimdi kendimi bırakamam. Alon körfezinin derinlikleri. trenler. Rüzgâr ilerliyor. Mavi su. bakıĢım kayalarda delik açacak sanıyordum. körfezde dönerek girdaplar oluĢturuyor. Öbürleri. Güçlü dalgalar dünyanın öbür ucundan geliyor. dağı ve yolları görebileceğim yere. ağaç gövdelerini yere doğru eğiyor. ġimdiden rüzgâr ve dalgalar beni alıp götürüyor. biz Ģu anda dünyanın bir ucunda. ufuk çizgisiyse belleğimden çıkmıyor. Rüzgâr hâlâ esiyor. yağmur ve fırtınada yolunu bulamayan hayvanlar gibi sığınıp yaslandığımız o yıkık duvar. Karanlık kentler. pansiyondaki odamdan ayrılıp tüm vadiyi. Denizin yakı122 . buradan artık geri dönemeyiz. dalları çıtırdatan rüzgârın sesi. her Ģeyi geride bıraktık.. Gözcüyüm ben. deniz ve ıĢık tüm bedenimi yakıyor. yağmurun altında. beyaz kayalara çarpıp Alon Limanının dar ağzına girerken birbirlerini eziyorlar. Yolculuk baĢladı bile. italyan bandıralı gemiyi görmek istiyorum.mı beklerken bulutlu dağı da böyle izlediğimi anımsıyorum. Onu hep tanıyor gibiyim. Bütün gün kayaların arasında dolaĢtım durdum. Büyülü. kökler arasında böcekler dolaĢıyor. Bu ağacı sevdim. Deniz karĢımda. Ve sonra da kumların üstüne seriliyor. pilli el fenerinin ıĢığıyla. Dev çamlarla kaplı orman. dağlardan geçerken ilk kapıyı aĢıyorduk. orada öylesine uzun uzun ve dikkatle izliyordum ki. Yeniden ortaya çıkan güneĢ ona güç kazandırmıĢtı sanki. sanırım. Sabah oradan ayrılırken. Çukurlarda çoban püskülleri ve saparnalar var. Gemi Ģimdi gelmezse. Denizin yıprattığı kütüğün üstünde. sınırdayız. Kemik kadar beyaz ve kaygan. Bu gece. çalılıkları kıpırdatıyor. ĠĢte bu nedenle her Ģey bu kadar zor ve yorucuydu. korku. Yanımda ölü ağacın gövdesi duruyor. onun sayesinde baĢımıza hiçbir Ģey gelmeyecek.
Koku. Tristan'ı ve onun nehirde ıslanmıĢ bedeninin kokusunu düĢünüyorum.birĢeyler atıĢtırıyorlar. BaĢka bir dünyada yaĢanmıĢ çok eski bir anı. belki de doktor olmak için Amerika'da yapacağı öğrenimi anlatıyor. Bulutlar gökyüzüne yeniden yayıldığında. bana yaĢamını. Gözlerim yanıyor. bir parça peynir ve bir elma. . Çok içiyorum. çünkü yaĢamımızın bu ana bağlı olduğunu. Kudüs'te neler yapacağını. Alon Limanının sahilinde yan yana oturmuĢ. yaĢlar gözlerimden ve burnumdan süzülüyor. Deniz çalkalanıyor. Sette Fratelli'nin herhangi bir gemi olmadığını çok iyi biliyorum. AkĢam oldu Ģimdiden. çok yorgunum çünkü. Bir kayanın ardına sığınıyorum. Adını söylüyor. Sürekli renk değiĢtiriyor. Bir an için annemin yanına oturuyorum. ölü ağacın yanına gidip gözcü yerine yerleĢiyorum. Dudaklarımda tuz tadı var. limonata ĢiĢesini dikiyorum. Bedenimde dolaĢan ürperti kadar hafif. ÜĢüyorum Ģimdi. eriyen bir porfir. siyah gözlü. ıĢık ve rüzgâr baĢ döndürüyor. Yüreğim hızlı ve güçlü bir biçimde çarpıyor. sakalının kıllarını tuhaf bir biçimde aydınlatan ıĢığı görüyorum. Çoban yanıma yaklaĢıp kütüğün üstüne oturuyor ve bana birĢeyler söylüyor. deniz grileĢiyor. Çoban konuĢuyor. bembeyaz Amerikan ekmeğinden bir dilim. ama gözlerimi deniz ve gökyüzünü birbirinden ayıran o çizgiden ayırmıyorum. Deniz köpük köpük oldu. yüzüm ateĢ içinde. Ve yine kayaların arasına. boğazım kurudu. rüzgâra karĢı savaĢmayı bırakıp Ġtalya'ya dönebilir. GüneĢ bulutlarda açtığı bir delikten kül karıĢımı kızıllıkta keskin bir ıĢık fırlatıyor. Elimden tutuyor ve birlikte insan123 .nında. Annemin çantasından çıkardığı yiyecekleri hızlı hızlı atıĢtırıyorum. Çoban umudumu yitirdiğim için ağladığımı düĢünüyor. Bunu ilk kez yapıyor. Öbürleri ne yapıyor acaba? Hâlâ bekliyorlar mı? Ġnancımızı yitirdiğimiz ân gemi geri dönebilir. Almanların Drancy'ye götürdüğü ve bir daha geri gelmeyen annesiyle babasını anlatıyor. kararıyor ve mor bir renge dönüĢüyor. Gözlerim yanıyor. yanıma oturup kolunu omzuma atıyor. Göçmenler. bedeninin sıcaklığını hissediyor. küçük pembe çiçekli fundalar yer alıyor. Yazgımızı taĢıyor o. BaĢta onu dinlemiyorum. Çoban gizlendiğim yere beni görmeye geldi.
O anda. yağmur bardaktan boĢanırcasına yağıyor. onların da dudakları kımıldıyor.ların beklediği limana. beyaz kayaları ve büyük çam ağaçlarının yapraklarını aydınlatıyor. Çoban. rüzgârın gürültüsünün yanısıra. Gözlerimde ve yüreğimde hissedebiliyorum. düĢüyorum. Yelkenleri rüzgârla çarpan gemi yavaĢça limana yanaĢıyor. ufkun ve denizin ötesini 124 . ı Öylesine güzel ki. Sette Fratelli o. Yön değiĢtirip ona karĢı gelen dalgaların arasından ilerliyor. ancak öylesine uykulu görünmeliyim ki. Yalnızca izliyoruz. gökyüzünde bir delik açılıyor. Fırtına yavaĢ yavaĢ geri geldi. Denize bakıyorlar. Dev çamlar yeniden çatırdamaya baĢladı. Annem sahilde kumların üstüne diz çöküyor. beyaz ve neredeyse gerçekdıĢı gibi görünüyor. Artık gözcülük yapan biri olmadığına göre gemi bizleri nasıl bulacak? Çoban beni uyandırıyor. ne de düĢünebiliyoruz. Bulutlar yıldızları yok ettiler. sırtımızsa yıkık duvara dayalı. taĢtan kulübeye doğru yürüyoruz. içimdeki boĢluğu hissediyorum yine. Hava soğuk. Geminin yelkenleri çok büyük. öteki kadınlar da onun gibi yapıyor. Sahildeki tüm kadınlar diz çökmüĢ. tüylerimiz diken diken oluyor. Annemin yanına yeniden oturduğumda. zorla tutup kaldırıyor. Ben de diz çöktüm ıslak kumun üstünde ve körfezin ortasında kımıltısız kalan gemiyi izliyoruz hepimiz. Siyah ağır paltolarıyla. sanki benliğimden sıyrılıp. ne de bir Ģey söylüyor. Dua ediyor ya da ağlıyorlar. neredeyse gece. Ģemsiyelerine bir baston gibi yaslanmıĢ yaĢlı Yahudiler ayakta duruyorlar. Simon Ruben amcanın battaniyesine iyice sarındık. omzuma dokunup birĢeyler söylüyor. erkekler de. Hâlâ battaniye ve paltolarla sarılı duran erkek. Alon Limanının giriĢinde. Ġçimden geliyor. kadın ve çocuklar birbiri ardına ayağa kalktılar sahilde ve denize bakıyorlar. Artık ne konuĢabiliyor. Denizin üzerinde kıvılcımlar beliriyor. Annem de ayakta. dua ediyorlar sanki. istemim dıĢında. Kimse ne bağırıyor. denizde. tüm benliğimden. YaĢamımda ilk kez ben de dua ediyorum. Bulutların arasından gökyüzü parıldıyor ve sabahın ilk ıĢıkları Alon körfezini. onların mırıltılarını iĢitiyorum. Üzerime eğilmiĢ. uzaklarda ilerleyen ve sabahın yarı karanlığında çok zor seçilen bir biçim gösteriyor bana.
Bir gün babam Yakup'un bütün dünyaya dağılan oğullarından söz etmiĢti. hâlâ battaniyelerimize sarılı. yüreğim parçalanacakmıĢ gibi çok hızlı çarpmaya baĢladı. Çocuklar kumsalda koĢuĢturmaya baĢladılar. Elleri havada kayalık çıkıntıya kadar koĢuyor.. Yeni yüz. bu kadarına dayanamadı. Kudüs'e kadar götürecek olan o beklediğimiz gemi. onun hiç geri gelmeyeceğini anladığında bile ağlamamıĢtı. her Ģey yavaĢ yavaĢ siliniyor burada. yorgunluğu.görebiliyorum." Keskin çığlıkları düĢümden uyandırıyor beni. Gravilliers Sokağındaki korkunç yıllar. Hepsinin adını anımsayamıyorum Ģimdi. O zamanlar. yeni doğmuĢ gibi bu sahilde bin yıllık bir uykudan yeni uyanmıĢ gibi. bu duygu öylesine güçlüydü ki. Bunu söylüyorum çünkü öyle düĢündüm o anda. 'Yedi KardeĢler'. GeçmiĢimiz yok artık. onu hem arzu. bağırıyorlar: "Hey! Hey!. hem korkuyla izliyoruz. Hepimiz. insanı boğan ve bir hastalık kadar uzun süren çirkin yıllar. dağlarda yürüyüĢler. gökyüzünün rengini görmek için bile dıĢarıya ayak basmaya çekindiğim o yıllar. Kasırganın etkisiyle birbirine çarpan o büyük beyaz yelkenleriyle. yorgunluktan ya da belki sevinçten. demir attığı yerde yavaĢça dönen Sette Fratelli sayesinde oluyor bütün bunlar. sahilde ya ayakta ya da yere diz çökmüĢ. Ama Ģimdi o boĢluk var. Belki de kendisini beklediğimiz gelmeyen babam için ağlıyor. rüzgârla savurup denizlere atıyor. Alon körfezini aydınlatan ıĢığın altında. bütün yorgunluklar. ancak ikisinin adını çok sevmiĢtim. Ve Ģimdi gördüğüm her Ģeyin bir anlamı var. beni alıp götürüyor. bizleri bu sahilde bırakarak denizde yok olmasından korktuğumuzdan olsa gerek. Sette Fratelli bu. Ġnsanların bindiği gerçek bir gemi mi bu? Her an halatları çekip. gemi biçimine bürünmüĢ ve körfezin ortasında kımıltısız duran o boĢluk. ġimdiye kadar böyle bir Ģey hissetmedim hiç: Bütün yaĢadıklarım. darbe yemiĢ gibi öne doğru eğilen bana yaslanmıĢ bedenini hissediyorum. 125 . açlığı ve soğuğu unuttular. Simon Ruben bunu ilk söylediği an bu geminin adını neden bu kadar çok sevdiğimi anımsadım birden. Bizleri denizin öbür ucuna. uykusuzluktan ve yorgunluktan uyuĢmuĢ bir durumda kımıltısız duruyoruz.. Annem sessizce ağlıyor.
gemisiyle birlikte yok olduğunu. ġüphesiz burada öleceğimizi ve ölümle yüz yüze gel127 . Simsiyah saçlı genç bir delikanlı. gemiye bindiğimizde bizleri sintineye yerleĢtiren oydu.. hiçbir Ģey söyleyemiyor. geçmiĢte ben hastalandığımda bana yaptığı gibi. Kırmızı bir yüzü ve tuzdan yapıĢ yapıĢ olmuĢ kızıl saç ları var. Annemse yakınmıyor. Fırtınanın ıĢığında. Bu durumda kapalı yerde duramam. BaĢka sesler de geliyor. ambar kapısını açıp kafamı dıĢarıya uzatıyorum. Çoban da hasta olmalı. tayfalar yalınayak koĢuĢturuyor.çünkü gizemliydiler. olduğum yerde duramam. Gözleri parlıyor. denizlerde yüzyıllarca dolaĢtıktan sonra bizleri atalarımızın topraklarına götürmeye geliyordu. ceylan dedikleri Naftali'ydi. zayıf ve tiz sesleri rüzgârın uğultusuna ve tekneden gelen gıcırtılara karı Ģıyor. ama ne yapalım! KoĢmalıyım. Rüzgâr gözle görünür bir canavara dönüĢmüĢ. değiĢmekte olan gökyüzünü ve yeniden kapanan bulutları izliyorum. Ambar ağızlarından. Birinin adı Bünyamin'di. Denizcilerden biri sintineye geri dönmem için iĢaret ediyor. Limanın sakin sularında kayarak geliyor ve çocukların çığlıkları arasında sahile yanaĢıyor. bir yana iyice eğildiği için her126 kes denize yuvarlanma korkusuyla geminin kaburgasına sımsıkı tutunuyor. fısıltılar.. birĢeyler söylemeye çalıĢıyor: "Yıldız. Gri yelkenler (yakından o kadar beyaz olmadıkları anlaĢılıyor) rüzgârla savruluyor. boğazı öylesine düğüm lenmiĢ ki. sızlanmalar. Ayaklarımı bavullara dayayarak ahĢap yere annemin yanına uzanıyorum. Ağlayan çocuklar var. Ve iĢte belki de bugün gemiyle buraya gelen Zabulon'du. Hepimiz gemiye yerleĢtiğimizde. Ġtalyanca haykırıp küfrediyor ve deli bir atın üstünde duruyorlarmıĢ gibi oradan oraya savruluyorlar. Çoban yanımda yine. Titre yerek geriliyor. Gemi korkunç bir biçimde çalkalanıyor ve o an batacağımızı düĢünüyorum. Kumanyadan gelen motor gürültüsüne karĢın. Ġçlerindeki tek kız." ĠĢte mucize gerçekleĢti: Ġçinde iki denizci bulunan bir san dal Sette Fratelli'den ayrılıp bize doğru geliyor. Denizcilerden biri aĢağıya iniyor. olukların üstünden sar karak sintinenin altına kusuyor. soluğumu kesiyor ve gözlerimi yaĢartıyor. Fransızca konuĢuyor. daha sonra da yırtılacakmıĢ gibi sesler çıkararak yeniden salınıyorlar. Sanırım Ģu an hepsi denizin alıp götürdüğü bu ce viz ağacından yapılmıĢ geminin tuzağına düĢtükleri için piĢmanlık içindeler. Yedi KardeĢlerin Yakup'un oğulları olmadığını anlıyo rum. Ben daha fazla dayanamayıp birden elini bırakıyor ve çocuklarla birlikte sahilde koĢmaya. Yolcuların çoğunu Ģimdiden deniz tuttu. Ben de bağırmahyım.. Öbürüyse denizci Zabulon. ama benzi toprak renginde. Annemin bundan hoĢlanmayacağını biliyorum. Sintinenin yarı karanlığında. orada hasta olmaktan korktuğumu. bir an için hiç ko nuĢmadan elimi tuttu. Ona baktığımda hafifçe gü lümsüyor. Motorlar durdu." geçmiĢte babamın bana seslendiği gibi. Elini sımsıkı tutuyorum. Haykırıyor: "Ġnin! Ġnin! Burası tehlikeli!" AĢağıya inmek istemediğimi. çevreyi sürekli dikkatle izleyen çekik gözlerimle). Böylesine güzel. el lerinde Ģemsiyeleri olan siyah paltolu yaĢlı Yahudilere Ģöyle bir bakıyor. Fırtınalı bir günde. Korkuluklara tutunarak yaklaĢıyor. parçalayan kurt da diyorlardı ona. yardıma çağıran sesler. güvertede kalmayı yeğlediğimi söylüyorum ona. Rüzgâr dönüyor.. Zabulon!. ürkütücü denizi görebilmek için direniyorum. Korkuyla çocuklar bir an için susuyor. iki di reğe baskı yaparak gemiyi devirmeye çalıĢıyor. denizin onu baĢka bir dünyaya götürdüğünü düĢünmüĢtüm. Soğuk rüzgâr gözlerimi yaĢartıyor. yere uzanmıĢ siluetlerini ve soluk yüzlerini görebiliyorum. saçlarımı dağıtıyor. denizin gemiye vurup köpük hortumları oluĢturarak patladığını görüyorum. El sallayarak ben de bir Ģeyler söylüyorum gemidekilere: "Hey! Zabulon!" Çocuklar ne demek istediğimi anlıyor ve öfkeli kuĢların çığlıklarını andıran bir sesle onlar da bağırmaya baĢlıyorlar: "Zabulon! Zabulon! Hey. bağırmaya ve el sallamaya baĢlıyorum. ancak bunu hemen hissetmiyorum. Yasaklara ve rüzgâr ve yağmur fırtınasına karĢın. Güç bulanlar. KonuĢmaya. küçük yıldız. fırtına yeniden ortaya çıkıyor. Sette Fratelli zorlanıyor. annemin kapkara ve yumuĢak gözleriyle o nu anımsattığını düĢünürdüm (belki ben de anımsatıyordum onu. Geri dönüp yere uzandığında bedeni buz gibi. yelkenlere çarpıp onları savuruyor. Denizci durup hâlâ diz çöken kadınlara. Güvertede^ fırtına altında. çünkü ortalıklarda görünmüyor. baĢtan aĢağı sırılsıklam olmuĢ. Ancak hemen sonra oluğa kadar gidebilmesi için ona yardım ediyorum.
baĢımı döndürdü. elini alnıma dayıyor. "Bu adanın adı ne? Ġtalya'ya Ģimdiden vardık mı?" Delikanlı: "Orası Fransa'nın Port-Cros Adası. Sonra da ceketinin cebinden bir tablet çikolata çıkardı ve benim için bir çubuk kırdı. Gemi. Adadaki karanlık ormana ve küçük beyaz kumsala ba kıyor." Rüzgâra ve denizin gürültüsüsüne karĢın haykırıyorum: "Bırakın beni! Hepimiz öleceğiz! Ġnmek istemiyorum!" Delikanlı uzakta görünen kara bir lekeyi gösteriyor denizde. "Artık bitti. güvertede seller gibi akıyor. Zaman zaman Fransızca. oldukça ciddi bir bi çimde yapıyor. Gün boyunca. Ġplerin arasından pupaya gidiyoruz. ancak oldukça acı. iki yüz metre ilerde. genç denizci bana kahkahalarla gülüyor. Kıyı çok yakın." di ye yanıtlıyor. Delikanlı. kulaklarımızda hâlâ çınlayan denizin gürültüsüne karĢın sessizlik çöküyor. Gemide insan ların bulunduğunu kimse öğrensin istemiyor. | Gidemeyiz bir daha. Ġlk durağımız olan Port-Man'a geldik." Sigarasını denize atıp ayağa kalkıyor: "Artık sintineye inmelisiniz. sanırım bugüne kadar böyle bir Ģey ye medim. Yasak çünkü. Port-Man'da hiçbir Ģey yapmadan bekliyoruz. Öbür tayfalar ortaya çıktığı sırada. rüzgâr artık direklere yüklenmiyor. Gözlerimi kapatıyorum.mek istediğimi ekliyorum. gemiyi durdururlar. Oraya oturup adanın kara kıyısını izliyorum fırtınalı gökyüzünün altında. "Oraya gidiyoruz! Fırtınanın dinmesini bekleyeceğiz! Kimse ölmeyecek! Hadi artık sintineye geri dönün!" Ada. su saydam ve dümdüz görünüyor. Adının Silvio olduğunu öğrendim. palamarların çevresinde yavaĢça bir o yana." diyo rum. bu arada kaptan köprüsünün merdivenini gözle meyi de unutmuyor. al datıldığımızı ve bizleri burada indireceklerini söylüyorlar." diyorum. ġimdiden gemi onun kuytusunda sayılır. Pis kokuyu. Ve ekliyor: "Gümrükçüler gelirse. delikanlı beni ambarın kapısına doğru götürüyor. yağmurlu gökyüzüne ve . korkuyu ve sıkıntıyı duyuyorum. Ona bakarak yavaĢça: "Neden insanların güverteye çıkmalarına izin vermiyorsunuz? AĢağıda kötü du rumdayız. Port-Man körfezindeyiz. Ġnce yapılıyım ve kısa saçlarımla oğlan çocuğunu anımsattığımı düĢünüyorum. "Kaptan istemiyor. yüzerek oraya kolayca ulaĢabilirim. insancıl değil bu yaptığınız. "Yolumuza devam edemeyeceğimizi. "Ne yapıyordun? Kiminle konuĢuyordun?" Sintinenin öbür ucundaki adamlar yüksek sesle konuĢuyorlar. önümüzde duruyor." Gemiyle gezintiye çıkmıĢız gibi söylüyorum bunu. Seslerinde öfke ya da korku var. genç bayan. Ba na Amerikan sigarası sundu. Bunun üzerine geminin iç kısmına geri dönüyorum. . Sintine. Annem koluma sarılıyor. ambarın giriĢinden sızan ve gözlerimizi . Çikola ta hem acı hem de hoĢ. Ses uğultuları iĢitiliyor. Ģeker tadı var. Bir ada. AhĢabın üstüne uzanıyorum ben de. "Ama biz kötü bir Ģey yapmıyoruz ki! Kendi ül kemize gidiyoruz. Annem yanıbaĢımda. Ġçmeye çalıĢtım. esen rüzgâra karĢın. Port-Man körfezinde. motorun onarımında kullanılan araçların sesleriyle yankılanıyor. serenlere doğru sarkan yelkenlerden süzülüyor. Kaptanın getirdiği yasaklara karĢın (denizciden baĢka her Ģeye benzeyen kel ve ĢiĢman bir adam). soluk alamıyoruz. Gökyüzü alev renginde. Genç Ġtalyan denizci gelip yanıma oturdu." diye fısıldıyor annem. zaman zaman da Ġtalyanca ■ birĢeyler söylüyor bana. bir bu yana dönüyor. Silvio biraz düĢünüyor. bunları gülümsemeden." AĢağısı oldukça sıcak ve karanlık. Su. el yordamıyla annemi bulmaya çalıĢıyorum. "Öyle mi? Ölmeyecek miyiz?" Bunu öyle bir söylüyorum ki. Sinirli sinirli sigarasının dumanını çekiyor. gözleri alev alev.deli misiniz? Ġnin çabuk yoksa kaptana söylerim. Birden. Yarı karanlıkta. öbür çocuklarla birlikte her dakika güverteye çıkıyorum. Bir gün ve bir gecedir. Bana dikkatlice bakıyor: "Siz. zaman zaman Ġngilizce. Çok bitkinim." diyor yalnızca.
Bütün bunları Ģimdi yeniden duymak istiyorum. O 128 çok beklediğim karanlık küçük odada. gece olmuĢ gibi örtülerle kaplanan gökyüzünü izliyoruz. nehir kıyılarındaki ahĢap evlerden ve yaban kazlarından söz ettiğini anımsıyorum. Geçip giden bulutları. bana Kana-da'daki kıĢtan. ormanlardan. tayfalar artık çalıĢmıyor. GeçmiĢte. Saint-Martin'deyken annem oraya gitmek istiyordu." Annem eğilip beni öpüyor.yakan gri ıĢığı izliyoruz. Yukarda. Ancak hiçbir Ģey söylemiyor. AhĢap zemine vuran yağmurun gürültüsü iĢitiliyor. "Bana Kanada'yı anlat. Göçmen Yıldız 129/9 . Erkeklerin sesi yavaĢça kesiliyor. Atlas Okyanusuna açılıp annemle birlikte Kanada'ya doğru ilerlediğimizi düĢlüyorum. kardan. güvertede. .
Geminin motoru yeniden çalıĢmaya baĢlamıĢ. bu dil beni alıp götürüyor. Gemi Alon körfezine yanaĢtığında duanın ne olduğunu öğrenmiĢtim. bizdeki ölüm korkusunu uzaklaĢtırıyor. yağmura ve geceye onlar emir veriyor. Çocuklar annelerine sarılıp yeniden uykuya daldılar. Hahamın kullandığı sözcükler çok güçlü. Birkaç çocukla birlikte güvertede duruyor. Kandilin önünde oturuyor. sanki sözler ondan çıkıyor. denize açılarak ilerliyordu. Ve ansızın. fırtına yeniden baĢlıyor. bu bizim dilimiz artık. Joel'in sözleri götürecek. Toulon'un büyük limanına doğru gidiyoruz. Bu sözcükler denizin devinimini andırıyor. "Dinle. Sette Fratelli bir yana yatmıĢ dalgaları aĢarak açıklara doğru ilerlemeyi sürdürdü. Anlayamadığım bu dilde tuhaf sözler söylemeye baĢladı. Çocukların çoğu an131 . ġimdiyse dua sözcüklerini duyabili yorum. Bir süre. Ve bir emirle. orada bizleri hapse atacaklar. erkekler bir kandil yaktılar. ne olduğunu anlama dan devriyeye yakalandık. Belki de unuttu. Bundan böyle dıĢarıda de 130 ğilim. Olağanüstü bir biçimde aydınlanan yüzleri ve parlayan gözleri görebiliyorum. ne bir gürültü geliyor ve hemen söylentiler yayılıyor: Mürettebat bizi terk etti. gümrükçüler hoparlörle bir Ģeyler haykırdılar. erkekler bir yanda kadınlar ve çocuklar öbür yanda. baĢka bir yaĢama götürüyor. üniformalı siluetlerden gözlerimi alamıyordum. rum artık. dünyanın en eski anılarında. Güçlü teknesi denizde kendine yol açıyor ve gemimize yaklaĢıyor. Erkek ve kadınlar fırtınada savrulan geminin devinimleriyle sallanmaya baĢlıyorlar. hem de yumuĢak. Korku iyice yayılmadan. Erkek ve kadınların sesleri Joel'in sözleriyle yankılanıyor. Gemimiz akıntıyla sürüklenmeye baĢladı. bavul lar ve seçemediğimiz birçok eĢya geminin duvarlarına çarpıyor. umut ve ölüm sözcükleri. Neler söylüyorlar? Jacques Ber-ger'ye sormayı düĢündüm. devriye gezen gümrükçüler Sette Frateüi'yi durdurup denetleme yaptılar. onu sallıyorlar. Port-Man'dan ayrılırken. Bizleri oraya. Dua sözcükleri bizi götürmüyor. Anne min eli saçlarımda dolaĢıyor eskiden olduğu gibi. boğazımda bir ürperti. Saint-Martin'de tapınağın içinde Ģarkı söyleyen o sesleri anımsıyorum. Geminin iç kısmındaki insanlar hiç konuĢmuyor. Artık korkmuyorum. güdüyorlar. onları anlayabilmek için dudaklarından okumaya çalıĢıyorum. Paketler. dünyadan daha büyük. önümüzde yarı lan derin denizi izliyordum. Herkes ıĢığın çevresine toplandı. dua sözcükleriyle Kudüs'e varacağız biz. Kandilin titrek alevi gözleri parıldatıyor. Rab Joel'in sözleri benim için de yankılanıyor artık bu gemide. yabancı değilim onlara. Kudüs'e gitmiyorduk artık. annem de yerde duran kandilin alevine gözlerini dikerek onlara eĢlik ediyor.Fırtına çıksa da. Yerde duran deriden yapılmıĢ parlak ve küçük siyah kutu anlaĢılmaz bir güçle parıldıyor. gelip gemiye vuruyor. "Ne diyor acaba?" Bunu anneme sessizce soruyorum. Yanılmıyorduk. dalgaların sarsıntılarını izli yorlar. Karanlık toprak çizgisi karĢımızda duruyordu. ne var ki gizemli havayı bozmaktan ve korkunun yeniden ortaya çıkmasından endiĢe duyduğum için yanına oturmaya çekmiyorum. terk edilmiĢ olsak da. söz beni böylesine etkilemedi. ince ve uzun boylu bir adam. Anılardayım. Bunu biliyor ve anlıyo -. Güverteden ne bir insan sesi. Erkekler dünkü yerlerinde hayaletler gibi oturuyor. Sözcükler beni alıp baĢka bir dünyaya. bu nedenle herkes uyanıyor. Dalgalar. Rab Joel'in yanındaki küçük siyah kutu ilginç bir biçimde ıĢık saçıyor. Bana ninni gibi geliyor ve uykuya dalıyorum. Yere savrulmamak için geminin kaburgasına sımsıkı sarılıyoruz. kaptan umursamadı." Bunu söylediğinde yüzüne bakıyorum. Yüreğim gümbür gümbür atmaya baĢladı. kara sakallı. Yankılanan o sert ve uzun sözcükleri yavaĢça söylüyor ve ben geçmiĢte. AhĢap yere yeniden uzandım. Belki de rüzgâra.Belki de gerçekte var olmayan bir ülkeden söz etmek için çok yorgun. Bunun üzerine. gemide biz kaldık yalnızca. ölümden daha güçlü sözcükler. Bu sabah. Kudüs'e. Ġçlerinden biri Polonya'dan geliyor adı da Rab Joel. sesi duanın yumuĢak sözlerini yineliyor. Güzel saçlı. bir anı gibi. Bize yaklaĢan devriyeye baktım. Kalın sesler Joel'in sözlerini yanıtlıyor. yelkenler gerilmiĢ. Deniz fırtınadan sonra oldukça sakindi. açıklara sırtımızı dönüp kıyıya yöneldik. hem güçlü. Port-Man'ı çevreleyen kayaların üzerinden atlıyor sanki. Gece. ġimdiye kadar hiçbir. Kaptan emirler verdi ve italyan denizciler yelkenleri indirip motoru durdurdular. Ģafakta. yanına iple bağlı siyah bir kutu koydu.
Bir an durup ardıma baktım. öylesine hızlı ve hafiftim ki. Alanın sonunda. onu ayaklarına düĢürdüm ve ardımdaki çığlıklara aldırmadan koridorda koĢmaya baĢladım. durmaksızın koĢtum. binanın önünde rüzgârın ot parçalarını savurduğu boĢ alanı görebiliyoruz. Bunu hiç kimseye söylemedim. Tersane atölyelerinin sonundaki büyük salona kapattılar hepimizi. yüksek duvarlar ıĢıl ısıldı. üçüncüsü tüfeğine yaslanmıĢ bizleri gözlüyordu. yürek atıĢlarımı boynumda ve kulaklarımda hissediyordum. GüneĢ ıĢığını görmeyeli çok olmuĢtu. Soğuk hava boğazımı ve burnumu yakıyor.nelerinin dizlerinde hâlâ uyuyor. Sintinenin bir köĢesinde. Tüm gücümle koĢtum. çünkü sıradan mahkûmlarla birlikte hücrelere koyamazlardı. Portatif karyola ve battaniyeler verdiler bizlere. Tersaneye kapatıldıktan iki gün sonra. gözlerimi yaĢartıyordu. Ġki denizci çorbalarımızı dağıtırken. Kimlik belgelerimizi. çatlaklarla dolu asfaltı. Demir parmaklıklı pencerelerden. annem çok endiĢelenir ve ben bir daha gitmeye yeltene-mezdim çünkü. Dikkatleri üzerime çekmeden kapıya kadar gelmeyi baĢardım. taĢtan büyük bir duvar var. Öğle yemeği saatinde. soğuk havada her Ģey pırıl pırıldı. Bir çıkıĢ bulmak için büyük taĢ duvara kadar koĢtum. alana açılan bir kapı vardı. bavulların yanında duran kandil sönmüĢ. Alanı çevreleyen duvar boyunca koĢtum. saçları darmadağınık. güverteden indiler. denizi görmeyi çok arzuladım ve bir kaçıĢ planı tasarladım. Bu duvar olmasaydı. çorba dolu tabağı verir vermez. Öbürleriyse. Denizcilerden biri. tüfekli üç denizci salonun ucundaki kapıdan buraya girdiler. Koridorun sonunda. Yemek saati olduğuna göre tüm denizciler yemekhanede olmalıydı. hiç kimse beni yakalayamazdı. Açık havada. paramızı ve kadınların örgü ĢiĢleriyle erkeklerin sakallarını kesmek için kullandıkları küçük makaslar da dahil. bu nedenle baĢım dönüyor. Gökyüzü bulutsuz ve masmavi. Kimse beni izlemiyordu. Alan bomboĢtu. Akdeniz'i görebilir ve yeniden gidebileceğimizi düĢleyebilirdik. silah olabilecek her Ģeyi aldılar elimizden. Birden karĢımda iki kanadı da .
132 133 .
nereden geçebileceğimi ve sakıncalı çukurları hemen görebiliyordum. uçsuz bucaksız vadiyi. bacaklarım ve ellerim çizik içinde. susuzluğu ve geleceğin yükünü hissetmiyorum artık. Geceyle birlikte o da çök müĢtü. nerede olursam olayım. açlığı. korkuyu. Simon Ruben'in garajında. 134 Bütün gün gizlendiğim yerde oturup yavaĢça denize inen güneĢi izledim. bu söz cükleri artık iĢitmeyeceğimi. ne Jacques Berger'yi ne de annemi düĢünüyordum. Sessizlik. Kimse gelmedi. Denizin yukarısına ulaĢınca. gökyüzüne kadar giden otlarla kaplı yamaç. Dudaklarımı ve bacaklarımı kesen otların arasında indiğimiz o dağdan bu yana sürekli yürüyüp koĢmuĢtum sanki. uzakta yarımadaların ve burunların oluĢturduğu siyah kütleler görünüyordu. güneĢ ve deniz içime girdiler ve her Ģeyi temizlediler. annem kolumu sıkıp: "Gel yavrum. UnutmamıĢım. Kendimi hiçbir zaman böylesine özgür hissetmemiĢtim. çünkü rüzgâr. KarĢımda. kayaların arasında bekledim. Çok uzun zamandır yalnız kal mayı düĢlüyordum. gözlerim denize dikili. Bir ateĢ uzamı. çünkü o anda ne Simon Ruben'i. denizin üstünde yer alan kayaların bulunduğu yere kadar koĢtum. dudaklarımı kesen otların arasından kaçıyorum. Gerçekten beni arıyorlar mıydı acaba? Denizin yukarısında. AĢağıda. sislerin altında kalan vadi. Gravilliers Sokağında Simon Ruben'in Almanların bir daha geri gelmeyeceklerini söylediği halde hiç çıkmadığımız dairede. Belki de açlık. yavaĢlamalıydım.. BaĢım dönüyor. SarhoĢ olmak gibi bir Ģey. belleğimde tuttum hep. sessizlik. küçük bir kaleye. hatta Berthemont yakınlarında uzun otlar arasında yitip giden babamı. rüzgâr boyunca. tek gürültü otların arasında esen yelin sesi. yalnız kalmak istediğimde onu düĢlerim hep. Sürekli yanımda taĢıdığım görüntü bu. ve annemle birlikte gittiğimiz taĢ kulübeler. Özgürüm. Önceleri bunu hiç düĢünmemiĢtim. alacakaranlıkta. insanların ve toprağın özgür ve her Ģeyin yeni olduğu yere ulaĢtım. otların arasında yürüyen babam. o günden sonra yü 135 . ilk kez bu gürültüleri. gürlüyor ve bir hayvan gibi sızlanıyordu. ĠĢte o anlarda usumda o dağ vardı. Sonra birden soğuğu hissettim. çalılıklarda öten rüzgâr. Soluk almadan. Çalılıklara tutunup çatlaklardan indim. gemiyi ve beni aramakta olan tüfekli denizcileri de düĢünmüyordum. düĢlediğim bu görüntüleri artık görmeyeceğimi sanıyorum. ürperiyordum. Bir kuĢ gibi. kasabalarda tüten ve saydam havada yükselen o ince dumanlar. kayadan kayaya atladım. Bir kayanın kuytusunda sığındım. Burada. kayaların arasında. dizlerim zangır zangır titrediği halde. Gravilliers Sokağındaki karanlık odama ka pandığımda bu görüntü gelirdi gözlerimin önüne. kuĢ yuvamda. DüĢüncemde. belki gemimiz güneĢin denizde çizdiği ateĢli yoldan gelir diye. rüzgârı ve denizi aĢıp insanların yaĢadığı ve bizleri hapsettikleri ada ve burunlardan oluĢan o kara yığın larını ardımda bırakmıĢtım. Gizlendiğim yerin giriĢinde rüzgâr uğulduyor. tuzun tozu ve ıĢığı altında denizin tam üzerinden kaydım. içimde rüzgârın ve ıĢığın özgürlüğü var. Ufuk çizgisine baktım. duvarın kâğı dında beliriverirdi. yarımadada ağaçların oluĢturduğu çizgiye ulaĢıncaya kadar gizlendiğim bu yerde. Dalgı. Kayalar gitgide sivrili -yordu. yanımda konuĢan birinin olmamasını. Tıpkı burada olduğu gibi. kaç buralardan! Kaç!" diyor bana ve beni dağın alt tarafına doğru sürüklüyor. yoksa ben burada sonsuza dek yitip gidecek miyim? Yüreğim yavaĢça atıyor. buzdan pencereyi.açık büyük kapıyı ve ardında denize giden caddeyi gördüm. Bir düĢte yürür gibiyim. Saint-Martin'de de böyle koĢardım nehir kıyısında. susuzluk ve yorgunluktandı da. ġimdi çalılıkların arasına girdim. Korkunç gürültüler ve silah atıĢlarından çok. köpükler ka yalara çarpıp rüzgârın etkisiyle uçuĢuyorlardı. GüneĢ ufka yaklaĢıp limanın öbür ucunda. Bir saniye içinde nereye atlayacağımı. anımsamak istediğim bunlar iĢte. dünyanın öbür ucuna gitmiĢtim bile. Ġlk kez. beni kayalara doğru itiyor ve çalılıklarda ıslık çalıyordu. Zamanı ve uzamı yok ettim. sisli uçsuz bucaksız vadi ve adaları andıran tepelerin sivri uçları. deniz hemen akımdaydı. hızla koĢmaya devam ediyorum. ÖpüĢürken attıkları kahkahalar. Alon Limanındaki kadar güzel. sert ve kaygandı. Nöbetçi kulübesinde biri olup olmadığını düĢünmeden bir ok gibi fırlayıp kapıyı geçtim. caddenin sonuna. Bunu kendimde. hızla esen rüzgâr soluğumu kesti.babamı dört gözle beklediğim o günleri düĢünüyorum. gel. bulutsuz gökyüzü. annem "Kaç! Kaç!" diye titrek sesiyle haykırdığı sırada ben. dünyanın öbür ucuna. gizlendiğim yerde.
A. yarattıkları o büyük ve olağanüstü yapıtlannsa gölge olduğunu söylüyordu. inançsız ve komünistti. Bay Rose Ģuraya gitti.reğim çok hızlı ve güçlü bir biçimde attı hep. çünkü bu dünyadaki her Ģeyi o yaratmıĢtı. Hiçbir Ģey söylemedi.. Sanırım. çünkü bu konu da hiçbir Ģey bilmiyordum. Ve ona dinle ilgili bir soru sorduğumda hemen öfkelenirdi. "Her Ģeyi yaratan babamız. Beni görmeye gelen doktorun adı Rose'du. Gravilliers Sokağında. çünkü düĢünmekten o kadar 137 . dinden. Çoban ve Joel ötekileri rahatsız etmemek için alçak sesle konuĢuyorlardı. kayaların arasında gizlendiğim o yerde. Büyük salona girdiğimde annem yatağından fırladı ve yanıma gelip beni öptü.. özür bile dileyemedim. Çoban'm ince siluetini ve altın sarısı sakalını ve saçlarını. arasıra. beni Ģimdiye kadar fark etmemiĢ olanlar artık benimle konuĢurken çok sevimli gö rünmeye çalıĢıyorlardı. "Kudüs'e hiçbir zaman varamayacağız. yine Mısır'da tutuklanmıĢ.. zorlanmadan ve ciğerlerim ötmeden soluk alabiliyordum. Boynumdan ve bileğimden yürek atıĢlarımı yoklayıp beni muayene ettikten sonra astımlı olduğumu ve zayıf düĢtüğümü söyledi. Ben de bir Ģey sÖyleyemedim. konu dinden açıldığında. o günden sonra. Astım için okaliptüstü emme haplarından verdi ve anneme bol bol et yemem gerektiğini ekledi. Ancak Çoban. törenlerden ve düğünlerden söz ederdi. Çok kez gölge sözcüğünü yineliyordu. Kudüs'ü ve halkımızın tarihini anlattı. Simon Ruben amca. Çoban geldi. Çünkü babam. oradan gidecekmiĢiz gibi anlatıyorlardı. Ne var ki. neden kaçtığımı da anlatmadım. o karanlık dairede bile sürekli yürüyor ve koĢuyordum. ne de babam bana dinden söz etmediler hiç. Rab Joel de geldi yanımıza bir kez. Kimse bir Ģey söylemedi. kısa boylu. Et ha! Annemin halde arta kalanlar arasından toplayıp getirdiği sebzeleri yediğimizi. ĢiĢman ve kel bir adam olan Bay Rose'u görünce düĢ kırıklığına uğramadım nedense.. Bu nedenle Simon Ruben amca eve haham çağıramıyor. Ne annem. Sanki orada. korkmuĢ bir hay van gibi göğsümde çarptı. KaĢlarını çatıp bana yan yan bakardı. Kalın camlı miyop gözlükler takmıĢ.. gizli de değil. kaçamak bakıĢlarla. Babam bana bunlardan hiç söz et memiĢti. Joel baĢını sallayıp: "O görünmez değil ki. Yüreğim göğsümde yavaĢça atmaya baĢladı. görünmez ve gizli olan bizleriz. çünkü burada. rüzgâr ve gökyüzüyle birlikte içimde kalmıĢtı. ıĢığın ilk kez parladığı ve ilk gölgelerin oluĢtuğu yerdir. yanıma oturup kibarca ko nuĢtu benimle. onu bir kez görme me karĢın unutmadım. insan yaĢamı.'a neden ad verilemediğini. ben aptalca sorular soruyordum. ıĢık çölde yine parıldayacakmıĢ gibi." diyordu. Kudüs'se doğduğumuz yer. Burada. Böyle bir günü ve geceyi bir daha yaĢayamayacağımı biliyordum. böyle dinden söz etmek tuhaftı doğrusu. yüksek pencerelerin yanında 136 yere oturup aramızda konuĢarak geçiriyorduk günlerimizi. gölgede kalan bizleriz. Demir parmaklıklı pencerenin önünde oturu yorduk ve ben masmavi gökyüzünü izliyordum. ilk kez yürümüyor ve koĢmuyordum. hatta kimi zaman yalnızca kabuklarla yetindiğimizi nereden bilebilirdi ki bu adam. öfkeleniyordu. Denizciler beni mağaramda bulup tersaneye götürdüler.. Gün doğmadan köpekler beni uyandırdı. Ama bütün bunlar onun için korkulacak bir yanı olmayan olağan Ģeylerdi. gerçek çoban oydu iĢte. yıllarca kalmıĢtım. Bay Rose Ģöyle düĢünüyor. çünkü Simon Ruben ve annem bu olağanüstü adı dillerinden düĢürmüyorlardı: "Bay Rose Ģöyle dedi. haftada iki kez satın aldığı boyun ve ayaklardan paça çorbası yaptı bana. Özellikle dinden söz etmesinden çok hoĢlanıyordum. bizler ondan doğduk.. Rab Joel'le birlikte dinden söz ederken bambaĢka biri oluveriyordu. soluk alamıyordum. Gözleri soluk yeĢildi Mario'nunkiler gibi. annem. Ama. dinsel sırlar taĢımayan kimi alıĢkanlıklar iĢte. Artık beni sonsuza kadar hapsedebilirlerdi. Onları dinlemek hoĢuma gidiyordu. davranıĢları." Bunu söyledim. Bir daha da Bay Rose'u hiç görmedim. söylediklerine göre. Tutsak edildiğimiz bu büyük salonda. Joel'in siyah saçlarını ve bembeyaz yüzünü izliyordum." diye ekliyordu. gizlendiğim bu yerde. pırıl pırıl olacağım düĢünmüĢtüm. annemse suçluymuĢ gibi ayakta dikilirdi. Limanda gece olduğunda bunu düĢündüm." Gelip sefil dairemize girdiğinde her Ģeyin aydınlanacağını... onun neden görünmez ve gizli olduğunu sormuĢtum. o korkunç ses dağlarda ve gökyüzünde yankılanacak. Deniz. Dinin tek ıĢık olduğunu.
Buradan kaçmak için bir plan hazırlamalıydım. Gözlerindeki ıĢığı gördükçe yürek atıĢlarım hızlanıyordu. Nice'e kadar gideriz. "Peki. bize dava açılacağını ve hepimizi Paris'e gönderecekle rini söylüyorlardı. göreceksin bak. Paris'e dönmek zorunda kalacağız. ya yolculuk için gereken parayı nereden bulacağız?" "Para önemli değil ki. Polis gitmemize izin vermez. (Çev. böylece Kudüs'e varırız. Gecelerimi bunu düĢünmekle geçiriyordum. gri taĢ döĢemenin üstüne çizdiği dikdörtgen yerlere battaniyeleri halı gibi serip yerleĢiyor. Denizin yukarısında yer alan gizli yerime yeni den gitmek istiyordum. Hep birlikte gitmeliydik. üstelik kaçıĢımdan bu yana tüfekliler beni yakından izliyorlardı. "Görürsün iĢte. KonuĢmalarından çıkan gürültü arı kovanı vızıltısını andırıyordu. Oradan da italya'ya ve Yunanistan'a geçeriz. YumuĢak bakıĢı öfkeyle gerginleĢmiĢti. Ona: "Üzülme küçük annem. kıyı boyunca yürür. bizleri burada tutsak eden düĢmanların eline bırakıp gitmeyi uygun görmezdi. unutuluyordu. Denizcilerden ve polisten ka çabilmek için baĢvurabileceğim bütün kurnazlıkları düĢünüyordum. Kudüs'e gitmeyi bu kadar istediğine göre. Günler böyle geçti." Ellerini sımsıkı tuttum.yorgundum ki. Bizleri yine Paris trenine bindirirlerse. ancak bizler oraya ulaĢamayız. Rab Joel'inse o güzelim siyah takımı ve kitabıyla suya atlamak isteyeceğini sanmıyordum. "Belki de Kudüs gerçekte yok?" Çoban sertçe baktı bana. biz de yarın gideriz. Ġnsanlara dinden söz eder. Ben de ekledim: "Belki de gerçekte böyle bir yer var." Çoban: "Bugün gitmemize izin vermezlerse. Görürsün bak. Rab Joel'in anlattığı öyküleri dinlemeyi seviyordum. Ya da ertesi gün. Hatta Çoban'ın da Ġtalya'da bizimle bir.) rap giyerim. Ġlk zamanlar. Kadınlar. Bunu. kaçacağız buralardan. Londra sokaklarıhdaki Minstrel'ler 1 gibi ben de yüzümü siyaha boyar. gözleri ye re dalmıĢ. kadınlar. Erkeklerse. Belki de denize atlayıp can simitleriyle Ġtalya sınırını ge çinceye kadar dalgalarda yüzebilirdik ya da bir salla. Bir planım var. halkını. Doğru değildi bu. salonun sonunda karyolaların üstüne oturuyor. Ve insanlar çevresine oturup onu dinler ve bize yiyecek ve biraz da para verirlerdi. ailesini. insanlar. Ne var ki. ıĢığın. burada tutsak olan herkes. annem yüzme bilmiyordu. Annemi yatağın üstüne oturmuĢ. herhangi bir planım yoktu. çünkü dünya kötü insanlarla dolu. ĠĢ bulamasak bile.• likte yürüdüğünü düĢlüyordum. "Çocuksun sen. Çoban'ın da bildiğinden emin değil dim. nereye gideriz? Bizi bulurlar nasılsa. ve gelip geçenler eski bir Ģapkanın içine para atarlar ve annem de hep yanımda durup beni gözler. o. seslerinden gelen gürültü daha kalındı ve kahkahalarla noktalanıyordu. Yere. güneĢin yüksek pencerelerden içerisini aydınlattığı ve nemli buz gibi havayı biraz ısıttığı zamanlar. yemek sonrası o uzun öğle sonralarıydı. yaĢlılar. ötekileri rahatsız etmemek için alçak sesle yalnızca Jacques Berger ve bana 139 138 . belki bir gün gerçekten ulaĢılacaktı. oraya gitmiĢ olmak için söylemiyordu. Hem doğrusunu isterseniz. Tutsak olduğumuz bu büyük salonda. ĠĢte zor olan buydu. ikimiz birbirimize yeteriz. geçtiğimiz yerlerde biraz çalıĢırız. özellikle de kadınlar ve genç kızlar Çoban'ın o güzelim altın sarısı saçlarım görmek için gelirlerdi. "Ne den böyle söylüyorsun?" Ağır ağır konuĢuyordu. o da dinin doğduğu ve ilk kitabın yazıldığı o ülkeyi görmek istiyordu. pullu külotlu çoOrtaçağda. ancak Çoban italya'dan ve Yunanistan'dan söz etmiĢti. Doğrusu. beyaz eldiven takıp Ģarkı söylerim ya da bir ip üstünde yürümeyi öğrenir. çünkü onlar da Kudüs'te olmayı hak etmiĢlerdi. Joel. biz de yürü rüz." israil'e gitmek için geçilmesi gereken ülkelerle ilgili hiçbir bilgim yoktu. Simon amcanın ağabeyine. en çok sevdiğim Ģey. hepsi de çok uzun du. siyah giysileri ve dua kutusuy la Rab Joel'in de bize katıldığını. kentten kente dolaĢan ozanlar. ancak gözleri sabırsızca parlıyordu. bir yıl sürse bile. soğuktan Amerikan battaniyesine sarınmıĢ halde bitkin ve hüzünlü gördüğümde yüreğimde bir sızı duyu yordum. Musa da öteki insanları bırakıp tek baĢına gitmedi Ġsrail'e. Kudüs'ü anlatırdı." diyordum. çocuklar. saçları ve si yah giysileri ipek gibi ıĢıldardı." Bunları anlata anlata kendim de inanmıĢtım sonunda. Annem gülümsüyordu biraz." diye sürdürdü. ço cukları yanlarında oynarken onlar aralarında konuĢuyorlardı. sigara ve kahye içerek alçak sesle konuĢuyorlardı. bir pencerenin ıĢığına çocuklarla birlikte otururdu. Ve gemiyle gitmemize izin vermezlerse eğer. kaçmak için bir plan tasarladım.
Sonra da Fransızca anlatırdı sözcükleri düĢünerek. yalnız kendinden olan ve her Ģeyi yapabilen. ve enginin yüzü üzerinde karanlık vardı." Okumayı sürdürürdü: "Veyer ıssız ve boştu. Sonra da Simon Ruben amcanın anneme verdiği YaradılıĢ Kitabını alıp içinde yazılı olanları anlardı. adaletiyse güneĢin ıĢığı ve çocukların güzelliğiyle açıklamıĢtı yalın bir biçimde." Joel. Judith ve küçük çocuklar bile. baĢladığı zaman da içimizden gelen bir ses bize söylenenleri aktarırdı sanki. "Ve Allah dedi: Suların ortasında kubbe olsun. Hepimiz. 1& 2." Sürdürürdü: " Ve Allahın Ruhu suların yüzü üzerinde hareket ediyordu. fırtınada. bir masal gibi anlatırdı. pencereden gelen ıĢığa ve zamana aldırıĢ etmezdik. annem de yanımıza gelirdi. doğum anı. "Bunu nasıl görebiliyorsun?" Joel önce bana sonra Çoban'a ve hepimize sırayla bakıyordu. ve böyle oldu. yaĢamın ilk devinimi.. kutsal dilde söylenen bu adları iĢitiyordum. Gün Bir. Sonra. dünyayı kurmadan önce uzama savurduğu sözcükler. dilimizi bilmeyen öbür çocuklar da dinlemeye gelirlerdi. Kara kitabını açıp daha önceleri Saint-Martin'de tapınakta iĢittiğim bu güzel. 1995. ve suları sulardan ayırsın. LAYLA ise boĢluktu. Joel bir solukta Ģöyle söylerdi bu adı. dünyanın temel taĢı. Yoksul giysiler içinde ve köylüler gibi baĢına sürekli çiçekli örtü takan Judith adında genç bir kız vardı aralarında. "Yeloha. Artık. çünkü o. ve kuru toprak görünsün." Açıklardı: "IĢık bizlere yabancı değil. IOM SHENI." "Kubbe altındaki sular nedir?" d iye sordum.gördü." Biraz ara veriyor ve yine devam ediyordu: "Ve Allah dedi: Gök altındaki sular bir yere biriksin. Tini anlatmak için gölgemizden söz etmiĢti. ürperiyordurh: Birinci gün.." GüneĢ ve ayı. Yeloha.. karanlıksa yeryüzünün temel taĢı. Allaha benzeyen ilk varlıklardı onlar." Geçmemiz gereken denizi düĢünüyordum. ayrı olarak. ve ışık oldu.' Orhan Matbaacılık. ve böyle oldu. Ve Allah kubbeyi yaptı. dedi. Dünyanın baĢlangıcından söz eden bu öyküden daha güzel bir Ģey yoktu. kubbe üzerinde olan sulardan ayırdı.." TaĢ döĢemede yavaĢ yavaĢ ilerleyen güneĢ ıĢığıyla. hapishanemizin sessizliğinde yankılanan sözcükleri iĢitmekle anlayabiliyorduk sanki. bu büyük salonda bizlere insanlığın ilk günlerini anlatırdı. sert ve aynı zamanda yumuĢak dilde birĢeyler okurdu ağır ağır. Çünkü o anda herkes susuyordu. s.. ' 'Kitabı Mukaddes. ve Allah iyi olduğunu gördü. Okumayı sürdürürdü yine: "Ve Allah dedi: ışık olsun. Rab JoePin konuĢmasını beklerdik. salonun nemli havasına. " Ve akşam oldu ve sabah oldu. bu dili iyi bilmezdi. karanlığa LAYLA dedi. kimi zaman Çoban ona yardım ederdi. dünyanın en kolay ĢeyleriymiĢ gibi söz ederdi. ve kubbe altında olan suları. çünkü boĢluk yeryüzünün ve varlığımızın temel taĢıdır. (Çev. insandılar. ötekilerin arasında yalnız." "Suyun soğuğunu andıran bir tindi bu. bu sözleri hemen anlayabiliyorduk. Joel okumaya devam ediyor ve çeviriyordu: "Ve Allah kuru toprağa ERETZ dedi. Ve hiç kimse bir Ģey söylemedi ği için: . ve suların birikintisine IAMMIM. Sette Fratelli'nin güvertesinden gördüğüm yarı karanlık adalar gibiydi herhalde. Sonra da: "Kitapta her Ģeyin nedeni var dır." Hapishanede yankılanan. (Ġtali k yazılar)..) Olağanüstüydü. Ve Allah ışığı karan lıktan ayırdı." ġimdiye kadar iĢittiğimiz en güzel adlardı bunlar. "Başlangıçta Allah (tıpkı insan yaratır gibi) gökleri ve yeri 1 yarattı. Ve bunların her ikisi de böylece yaratıldı.." Eklerdi: "Allah boĢluktan yararlandı. "IOM deniz gibiydi. sınırsızca. Susuz toprak öbür taraftaydı. Bir yanda anlak.anlatırdı. dediğinde. Adaletten ve dinden. karyolalar üstünde oturan yaĢlılar bile." "Ve Allah ışığa IOM. " "Niye orada su vardı önce?" "Durgunluk öncesi devinimdi. her Ģeyi dolduran ve veren. insanların en büyüğü. A.'in sözcükleriydi bunlar. ve akşam oldu ve sabah oldu. hiçbir zaman aynı anda var olmamak üzere. öbür yanda dünya." Sorardım: "Ġnsan mı? Yeryüzü ve gökyüzü insan mıydı?" "Evet. Her adın ve hecenin yankılanmasını sağlayarak bu kutsal dildeki sözcükleri ağır ağır söylerdi önce ve kimi zaman. Joel yanıt vermeden yüzüme baktı. IOM EHED. Ve Allah ışığın iyi olduğunu. 141 140 . " "Eretz nasıldı?" Denizden çıkan o ilk toprakları düĢlemeye çalıĢtım. Devamını dinle: "Ve Allah kubbeye SHAMAIN dedi.
bu hapishanede. oradan uzaklaĢıp annemin eĢarbına gizliyorum yüzümü." Bunu annemi yüreklendirmek için söylü yordum yalnızca." Kitabın sözlerini okurdu: " Ve Yer ot." Joel YaradılıĢ Kitabını kapatıyordu. öldüğü yaz. Ve böylece. Öbür çocuklar. Bugün buna bilim diyoruz. ve küçüğünü geceye hükmetmek için." Annem gülümsüyordu: "Onu okumamız için geçerli bir neden bu.. küçük yıldız. ve yer üzerinde tohumu kendisinde olup cinslerine göre meyve veren ağaçlar hasıl etsin.. "Artık. babamın. IOM SHELESHL" Bu ses içimde kıpırdıyor. Gerçeğe dönüĢmüĢtü çünkü her Ģey... ama ben de inanıyordum. Her Ģey vardı.. ve tohumu kendisinde olup cinslerine göre meyve verin ağaçlar çıkardı. kadınlar ve erkekler. Din böyledir iĢte." Dururdu. Sessizlik.. Ve böylece bana o adı takmıĢtı." Ve sorumu yanıtlamak için bana dönüyordu: "Allah bizlere zamanı değil. Ġçi nizden birĢeyleri parçalar. onu kendi isteğimle öğrenmemi istedi belki de. daha büyük olan ışık gündüze hükmetmek için.. Gerçekten çok gereksinim duyduğum bir gün. hocamızın se sini dinliyorum. yıldızlardaki aydın lıktı. her Ģeyi anlamak kolaylaĢıyordu."iĢte bunu anlatmak olanaksız. bir gün Kudüs'e var acağımızı biliyorum. Haftalar boyunca. çünkü gece olmak üze reydi. ve günler ve seneler için olsun. Bilim. Ve akşam oldu ve sabah oldu. cinslerine göre tohum veren sebze.. "Ve Allah. Herkes birer birer kalkıp köĢesine çekiliyordu. bu sesin dolaĢımını engelleyen Ģeyleri. neden Dickens'ın romanlarını okumayı yeğlediğini anneme sormayı çok isterdim. soğuk hava gibi giriyordu salona. denizi gör mek için güneĢte koĢmayı arzulamıyorum. Öylesine etkilemiĢ ki beni. bugüne kadar bana açıklamaya çalıĢtığı ve okulda bana öğretilen her Ģey yalın ve gerçek oluyordu artık. ve vakitler için. "Kitapta yazan her Ģeyi öğrendiğimizde oraya varacağız. ve Chocha-bim dediğimiz öteki ışıkları. 143 . tohum veren sebze. hepimiz yere oturup bu eğitimden geçiyoruz. 142 Durağan yıldızlar ya da damlalar gibi gece üzerinde kayan yıldızlardı bunlar. Artık kaçmayı." "Zaman dedikleri bu muydu?" Ancak Joel yanıt vermeden yüzüme bakıyordu. ve alâmetler için. su. Her söz içime girip birĢeyleri parçalıyor. gece. Dünyada kurulu dü zenin en iyi biçimde iĢlemesi için her Ģey hazırdı. Kitapta söylenenler dıĢarıda olanlardan daha önemli. anlağı ve anlama yetisini verdi. iki büyük ışık yaptı. Joel okuyordu: "Ve Allah dedi: Gündüzü geceden ayırmak için gök kubbesinde ışıklar olsun. bir gece bana gösterdiği yıldızlar dıĢında." Babamın bu kitabı bana neden hiç okumadığını. yüreğime ve karnıma dokunuyor." Devam ederdi: "Ve Allah dedi: Yer ot. Annemle birlikte duvarın di binde yatağımıza oturuyordum. her gün. yani yıldızları da yaptı." ġimdiye kadar kimse bana yıldızlardan söz etmemiĢti. tohumlar. boğazımda ve gözlerimde dolaĢıyor. ve böyle oldu. "Bu tohumun ne olduğunu düĢündünüz mü hiç?" Eklerdi: "Sıcağı soğukla. yıldız. Gün. anlağı dünyayla birleĢtiren devi nimdir o. Okuyordu: " Ve yer üzerine ışık vermek için gök kubbesinde ışıklar olarak bulunsunlar. ve böyle oldu. ve Allah iyi olduğunu gördü.
Bunun üzerine. oradaki evleri.nkü bu belgeler ona gelmeden önce genel karargâha verilmiĢti. özgürce yaĢayabileceğimiz kentten söz I etti. 144 Fransızca bilmeyenler bu sözleri baĢkalarına çevirttiler. özgür olabilmek ve Kudüs'e gidebilmek için gereken gücü elde etmek ve yaĢamaktı. YaĢlı dindarlarsa dua ediyorlardı. Erkekler ve kadınlar baĢına üĢüĢmüĢ. suyun.kaldı: "Evet dostlarım. ne zaman özgürlüklerine kavuĢacaklarını. kitabın sözlerini dinlediğim zamanlarda olduğu gibi yüreğim hızla çarpıyordu. Gemi hazır. Kaptan Frullo gemide eksik olan can filikalarını koydurdu ve size söz veriyorum. Çevremizdeki in sanlar yavaĢ yavaĢ yattılar. geceleri bile aydınlık oluyordu. kimlik belgelerini ya da pasaportlarını geri verdi. sizi bekliyor. annem onunla konuĢmaktan çok hoĢnuttu. Çoban bana Kudüs'ten. O gece. Çok yumuĢak bir sesi ve sevimli gözleri vardı. Zaman da yoktu artık. sonra okumak için _ ya Fransa'ya ya da Kanada'ya gideceğini söyledi. Herkesin elini sıktı yine. ayın. Mu sa'nın. sorular soruyorlardı. bu bilgileri özenle defterine geçirdi. Jacques Berger ve Judith'in annesi için de aynı iĢlemleri yaptı ve tüm belgeleri özenle inceledi. Çevre sindeki sesler Ģöyle diyordu: "Ya gemi? Gemiye binebilecek mi yiz yeniden?" Gemi sözcüğünün iĢitilmesiyle bir uğultu baĢladı ve avukat daha yüksek sesle konuĢmak zorunda. tanıdı Göçmen Yıldız 145/10 bile. Jacques Berger'yle ve yanımızda duran Judith'in annesiyle de konuĢtu. Özellikle Polonya'dan gelenler öğrenmek istiyorlar. endiĢeye gerek yok. Her Ģey düzele cek. nereden geldiğimizi. yıldızların. onları Paris'e geri gönderip göndermeyeceklerini. demir parmak lıklar arasından kayıp bina önünde alanı çevreleyen duvara ini -I sini izliyordum. . Belki de o günlerde esen kuru yeldendi. gökyüzünde kayan aynı ay Kudüs'ü." Bundan sonraki saatleri coĢku içinde geçirdik. Sonra da herkese kâğıtlarını. zeytin ağaçlarından oluĢan bahçeleri. bizlerle oturup yedi o da." dedi. Ġnsanlar çevresine toplandılar. sonra da Almanlar tarafından öldürüldüğünü öğrenince.. Tüfekli denizciler yemekte haĢlanmıĢ patates ve et getirdiklerinde. Orada. Burada. YaĢlı Yahudi erkekler eti yemek istemediler. batta niyeme sarılıp pencere yanında oturuyor. o da he r birinin elini sıktı. sessiz olmamızı istedi ve herkesin duyabilmesi için yüksek sesle: "Dostlarım.Avukat. kubbeleri ve minareleri de aydınlatıyordu."'Avukat gitti ğinde gece olmak üzereydi. söz veriyorum. Kadınlar ara larında konuĢup gülüĢüyorlardı. Sanki bizleri kutsal kentten ayıran uzaklık artık yoktu. Bu sabah er kenden. kim olduğumuzu ve neden Kudüs'e gitmek istediğimizi. içi kâğıtlarla dolu bir çantayla geldi ve uzun bir zaman kaldı bu büyük salonda.. Bense. çocuklar da uykuya daldı. GeçmiĢteki gökyüzüydü bu. bu da ürkütüyor ve ürpertiyordu beni. Bir -iki güne kadar yolculuğunuza devam edebileceksiniz. çocuklarsa geceleri uyumak is temiyorlardı. bu hapishanede. Çoban'a göre önemli olan. toprağın ve dünyadaki tüm hay vanların nasıl yaratıldıklarını düĢlediği zaman da var olan gökyüzü. Her Ģey düzelecek ve hepiniz özgürlüğünüze kavuĢacaksınız. o dönemin bir parçasını oluĢturduğumuzu biliyordum. Bir çiftlikte çalıĢıp para biriktireceğini. güneĢ ve ayın. Soluklarının düzenli gürültüsünü ve yaĢlıların horultularını iĢitiyorduk. Adları ve yanıtlan bir deftere kaydediyordu ve babamın savaĢ sırasında Maki'de olduğunu. dostlarım. sevgili dostlarım. Avukat pek genç sayıl mazdı. Avukat annemle. Alçak sesle konuĢtuk. düzgün taranmıĢ saçları ve küçük bir bıyığı vardı. Gökyüzü öylesine açıktı ki. Büyük salonda erkekler alçak sesle konuĢuyor lardı. Size söz veriyorum. Anneme birkaç soru sordu. yolculuğunuza devam edebileceksiniz. Firavun'un evinde beklediği zaman ya da ibrahim'in. Çoban yanıma geldi ve pencerenin yanına oturdu. ancak kadınlar ve çocuklar on lara kulak asmadan yediler. tersane hapishanesinde. daha fazla kalamayacağımızı söyledi. Burada. O da uyuyamamıĢtı. bizleri görmeye geldi hapishaneye. kadınlar hep bir ağızdan konuĢuyorlardı. üstünde gri bir takım. çünkü bozuk olduğunu söylüyorlardı. çü. insanlarla konuĢtu. endiĢelenmenize hiç gerek yok. çocukların Ve yineliyordu: "Bana güvenin.
Rab Joel en son bindi gemiye. Esther annesinin elini tutarak. Kulağımın yanından öptü. Bu akĢam. onun o düzenli soluğunu dinledim. Ġlk kez. baĢımı Jacques Berger'nin omzuna dayadım. büyük yelkene vuran rüzgâr nedeniyle yana yatıyordu." dedi yalnızca. annemi hiç bu kadar sevecen bulmamıĢtım. Kudüs'ün tepelerinde bulmayı. Almanya'ya ve Polonya'ya göndereceklerdi.ğı kimse. güneĢ ortaya çıktı ve yunuslar uyumaya gittiler. kayaların arasında geminin yolunu gözlediğim anlarda olduğu gibi. o da elini omzuma attı. Annem geldi. Öylesine yorgundum ki. gözlerimi kapatmak istiyordum. kadın ve çocukları denizde yakalayıp hapse atmıĢlardı. Günlerden beri ilk kez. Her birimizin elini sıkıp: "Güle güle. uyuyan öteki insanların ho rultularını iĢitmeden. Hafifçe geri çekilip kısık bir sesle iyi geceler diledi ve erkeklerin olduğu yere. Geminin motoru hızlandı ve oradan uzaklaĢmaya baĢladık. silueti zor seçiliyordu artık. sabahın yan karanlığında. Uy kuya daldığım sırada. Bu gece. Esther kaptan köprüsünün üstünde dikilmiĢ^ güverteye toplanmıĢ yolcuları izliyordu. gözlerimi. avukatsa elini sıkıp: "Varır varmaz bana yazın. Tek bir ıĢık yakılmamalıydı. Spezia'da olacağız. Sette Fratelli. yatağıma kadar götürdü beni. makineler durduruldu. Annem eĢarbına ve battaniyesine sarındı yine ve çalkantılar yüzünden benzi Ģimdiden solmuĢtu. Roquebilliere'deki buğday tarlalarını. dostlarım. Amerikalıların Cenova'yı bombaladıkları gece kadar önemliy147 . Alon Limanında. Esther o gece uyumamıĢtı. Üstünde siyah takımıyla. yüzümde güneĢin sıcaklığını du yumsuyordum. elinde okul çantasıyla iskelede öylece kalakaldı. Kaptan Frullo kimsenin güverteye çıkmasını istemiyordu. Almanların dağlarda kaçakları aradığı gece kadar. Deniz dümdüz. onları yakalamaları durumunda kesinlikle geri göndereceklerini söylüyordu. yatağına doğru gitti. üĢümemem için. Gemi çalkantılı denizde kayıyor. Yüreğim çarpıyor. iĢten söz ediliyordu benim için. Kadın lar ve çocuklar ona mendil salladılar ve iskele gitgide küçüldü. Esther onu izlemekten usanmıyordu. bütün sevimliliğiyle. çocukluğumda. karanlık ve martılarla dolu. UzaklaĢan kıyıyı ve denize açılan yarımadaları izledi. onların iĢlerini engellememek koĢuluyla. Sonra da sintineye inip yattı. Kaptan Frullo halatları toplayın emrini verdi. akraba ya da dostu yoktu. Nice'te. Sette Fratelli'âe tüm ıĢıklar söndürüldü. Bunun üzerine. kasabanın yukarısında. Ġtalya'da. Onları önce kamplara kapatıp sonra da kimilerini Fransa'ya. Alçakgönüllülükle. Festiona'da. Sonra. kimse uyumuyordu. Artık uyumak. Sonra. Çoban. yelkenleri savuran rüzgârın etkisiyle ilerleniyordu yalnızca. Annem beni yatırıp battaniyeyle güzelce sardı. oraklarını savuran adamları ve baĢaklan toplayan çocukları düĢündüm. kolumdan tutup kalkmama yardım etti. gelecekten. Battaniyemin kıyılarını güzelce sıkıĢtırdı. Ġskelede dikilip tek baĢı146 na öylece durdu. Kıbrıs'ta. karanlık bulutlar dağılmıĢ. Avukat iskele kapısına kadar bizlere eĢlik etti. Çoban anlamıĢtı. açtığımdaysa kendimi zeytin ağaçlarının arasında. Her kes adanın sağda. kimilerini Ġtalya'ya. G eçen her an önemliydi. Sette Fratel-li'nin sintinesi bir mağara kadar karanlıktı. Ġfigilizler. Açıldığımızda. onun gözleri hâlâ açıktı ve bana bakıyordu. o da yattı. Deni zin koyu mavisi göz kamaĢtırıyordu. ıĢığı çatılarda ve minarelerde parıldarken görmeyi arzuluyordum. Avukat. Yolunuz açık olsun!" dedi. Öylesine yorgundum ki. çatı arasında kaldığımız zamanlarda yaptığı gibi. güneĢ pırıl pırıldı. bu sabah erkenden yola çıktı. Festiona'da. Bedeninin ve saçlarının kokusunu hissediyordum. Ġngilizlerin. Kıbrıs açıklarından geçerken. sigara yakmak için bile. bir kibutzda çalıĢabileceğimizi söyledi. Sintinede. Annemle benim. çok yakınımızda olduğunu ve buralarda Ġngi liz devriyelerin dolaĢtığını biliyordu. Ġsrail'e giden binlerce insanı. yunuslar geminin önünden atlayarak bizle re eĢlik ettiler. hiçbir Ģey söylemiyordu çünkü. erkek. Hiçbir Ģey söylemeden. Artık güverteye çıkabiliyoruz. ona olan borcumuzu nasıl ödeyebileceğimizi sordu. Hava olağanüstüydü. tarlada. Herkes eski yerine yerleĢti yine. tehlikenin bilincinde olmayan çocuklar dıĢında. çok hoĢuma gider bu. hep bekliyördums sanki. gemiye çarpan suyun sesini ve savrulan yelkenleri dinliyordu. babamın bir türlü gelmek bil mediği geçit yoluna bakan kayalara dikmiĢ. Gece bitmek bilmiyordu.
konuĢmuĢ ve Ģarkılar söylemiĢti ki. denizde bir yerlerde dolaĢan Ġngiliz devriyesi onları iĢitebilirdi. Bir ara. önce alçak ses148 le. ufukta yavaĢ. ancak Esther gülemedi buna. kahkahaları iĢitiliyordu. Öylesine yoğun bir sessizlik vardı ki. Silvio bir kandille iniyordu. genç bayan. Kısa bir süre. sessiz olun. Esther gözlerini çevirmeden ve göz kırpmadan ufkun ince çizgisine odaklamıĢtı bakıĢını. Denizde gün doğuĢunu oradan izlemiĢti. bilinmeyen bir dilde Ģarkı söylemiĢlerdi. GüneĢ artık yükseklerdeydi ve deniz yakıyordu... geminin ön bölümüne doğru dikkatle yürüdü ve oraya. dua etmiĢ. süzülen bir kuĢ gibi kendi arzularının üzerinden kayıyordu. biri." Nereden biliyorlardı ki? Esther adayı. "Geçtik artık. Direklerin çatırtısı ve armalardan gelen ıslık sesi iĢitilmiĢti yeniden. Elisabeth'in elini bırakmadan. Esther'e hiçbir Ģey bundan daha güzel gelmemiĢti. artık geminin ardında kalan ve bir ölüm canavarını andıran yüksek dağları düĢlemeye çalıĢıyordu." YanlıĢlıkla 'tehligeli' demiĢti. Sonra. dalgaların etkisiyle kendi ekseninde döne rek uzun süre olduğu yerde durdu. ıĢıldayan dalga tepeleri ve dünyanın üzerinde gerili duran ufkuyla. Esther'in dostu genç italyan Silvio birkaç basamak inmiĢti: "Gürültü yapmayın. Gemi rüzgârda. uzaklığa ve dalgaların gürültüsüne karĢın. ge miyle tek beden olmuĢ. Karan lıkta. Ambarın kapısını açtığında. Korkuluğa dayanmıĢ. Esther annesinin elini hâlâ sımsıkı tutuyordu." Güvertede emirler verildi ve toplanan yelkenin gürültüsü iĢitildi. Ambar kapısı yeniden açıldı. Aydınlık. yasağa karĢın. anneleri onları göğüslerine bastırıp çığlıklarını yok etmeye çalıĢtılar. çok dikkatli bakmaktan canı acıyordu. fluka yelkeninin ĢiĢkin üçgeni karĢısına yerleĢti. yere uzanıp. Yelkenleri ĢiĢiren rüzgâr ve motorların tekdüze titreĢimleriyle. çakmağını yakıp saate bakmıĢ. Almanca-Yahudice kırması ve Fransızca olarak: "Geceyarısı olmuĢ. Sintineye inip 149 . Yüzü. insanlar yeniden konuĢmaya baĢlamıĢlardı. Ve Silvio omzuna dokunmuĢtu. rüzgârdan ve sürekli bakmaktan acıyla do nup kalmıĢtı. "Gelin. güvertede ayak sesi iĢitildi yine. saniyeler geçmek bilmiyordu. suyun üstünde dalgalarla yalpalıyor.^ len gürültü yumuĢak bir müzik gibi geliyordu onlara. size sıcak bir kahve vereyim. yıldızları silen bir leke gibi. Güverteden ayak sesleri gelmiĢ." Esther anlamadan yüzüne bakmıĢtı. motorların ahĢapta yarattıkları düzenli titreĢimleri dinleyerek gözlerini kandilin ıĢıklı yıldızına odaklayıp uykuya daldı. denizi kendisi yarıyor. ve haber kiĢiden kiĢiye yayılmıĢtı. Kıbrıs'ı geçtik. rüzgâr soluğunu kesti. Rüzgârdan kurtulan gemi doğ -■ rulmuĢ. Dakikalar. tam karĢıda. Güverteden hiç ses gelmi yordu. kimi zaman baĢka bir yandan alıyordu. ambar kapısı açılmıĢtı. Tehlikeli.di. dalgalara karĢı ilerlemeye baĢlamıĢtı. "Lütfen. Yolcular yeniden konuĢmaya baĢlamıĢlardı. ama gerçek olan ilk çizgisini görebilmek için ufka doğru ilerliyordu. Ne var ki bu gece daha da uzundu. sallanan yıldızlar ve uzayın belli belirsiz ıĢığı vardı.. küçük çocuklar uyanmıĢ ve ağlamaya baĢlamıĢlardı. Bir süre sonra motorlar çalıĢtırılmıĢtı. Sonra da birdenbire susmuĢlardı. ingiliz gemileri yakınımızda. Herkes ö kadar çok beklemiĢ. Ġlk baĢta yalnızca mavi gölgelikler. Çok uzun bir süre sonra. çünkü denizde geçirilen yirmi günden bu yana yolun sonuna gelinmiĢti neredeyse. kıç üstü güvertesine kadar yürümesine yardım etmiĢti: "Kaptan istemiyor. Saatlerce böyle kalmıĢtı. Saat yirmi dört." demiĢti. kıyıların bir bulut kadar ince ve hafif. Gemi. yana yatmıĢ. Silvio. bir an kımıltısız kaldı. sonra gitgide yüksek. dalgayı kimi zaman bir yandan. kaptanın sesi haykırıyordu: "Alza la vela! Alza la vela!" Rüzgâr yeniden yelkeni kabartmıĢtı. iniĢ için hazırladıkları paketlere baĢlarını dayamıĢlardı. Daha güneĢ doğmadan güverteye çıkmıĢtı Esther. Esther. Yoksa Ġtalyan denizciler gitmiĢler miydi? Belki de gemiyi terk etmiĢlerdi. gökyüzü grileĢmiĢ ve sonra deniz ortaya çıkmıĢtı. Sintinede kapalı kalalı o kadar uzun zaman olmuĢtu ki. hepsi birden çığlıklar ve kahkahalar atıp Ģarkı söylediler. Herkes bağırıp alkıĢlamıĢtı." Ama ambarın giriĢine geldiğinde.. IĢık ortalığı aydın lattığında.yavaĢ do ğuyordu. Esther içeri girmek istememiĢti. gemi dal gaları geride bırakarak aynı hızla ilerliyordu. Almanca. Ġngiliz ler neredeydi acaba? Denizin üzerinde halkalar çizerek ve yarı karanlıkta kurbanlarının yerlerini bulmaya çalıĢarak her bir yandan sarıyorlar sanıyordu Esther.. Ve insanlar. her yürek atıĢın dan sonra acı bir bekleyiĢ vardı. Makinelerden ge . Karanlıkta. Denizciler hâlâ uyuyordu. bir süre sessizce.
in sanların ve motorların gürültüsünden. Esther'in. giysileriyse kırıĢ kırıĢtı. nasıl oldu ğunu anlamadan kıyı belirdi ufukta. Her yüzü aydınlatıyordu. ya nılmıĢ olmaktan korkuyorlardı sanki. Yüzünde yorgunluk ve endiĢe vardı. sessizce doğuya. bakıĢından anlamıĢtı her Ģeyi. Yüzü çok soluk görünüyordu. çiçek desenli örtüleriyle genç kızlar. radyoyu açmıĢlardı. dağlan aĢan o kara kuĢu anımsadı o an. Saçları. Herkes. öbür denizcile rin yanına gitmiĢti. geminin gürültüsü ve motorlar iĢitiliyordu. denizciler. Oraya inerse. Ġsrail'in kıyıları denizde hiç görünmeyecek sanıyordu. uzun bir aradan sonra onları yeniden görmüĢ gibi hepsini selamladı. onları dinlemek için konuĢmayı bıraktı. Esther kaynak sıvıyla dudaklarını ıslatmıĢtı. Kaptan Frullo da geldi ve denizciler radyoyu kapattılar. ancak sözcükler boğazına takılıp kalıyordı. gözyaĢlarıyla ıslanmıĢ yanaklarına yapıĢmıĢtı. geminin her bir yanını. GözyaĢlarının ne deni rüzgâr ve güneĢin ıĢığı olmalıydı. sözcükler yine içine giriyor. Deni zin sessizliğinde Rab Joel'in sesi yükseldi. Bunun üzerine. GüneĢten ve rüzgârdan korunmak için Ģapka ya da kas ket takmıĢlardı.bulutlar toplan mıĢtı. Jacques Berger elinden tutuyordu. Fransa'da hapishanede. müzik gelip gidiyordu. Her sözden sonra. güvertede merdivenin kuytusuna oturtmuĢtu. ancak kalabalıktan geçemedi. Yüzündeki yorgun ifadeye karĢın. herkes aynı sözcüğü yinelemeye baĢladı: "Ġsrail! Ġsrail!" Ġtalyan denizciler bile kımıltısızdı. Esther. ufuk çizgisine bakıyorlardı. Erkeklerin saçı sakalı birbirine karıĢmıĢ. ancak güçlü görünüyordu ve gözleri. Kimse konuĢmuyordu. genç bir adamın siluetini andırıyordu. Elisabeth de geldi bir süre sonra. Delikanlı. Siyah giysili kadınlar. küçük çocuklar. Çığlıkları denizin sessizliğinde yankılanıyor. soluğuna karıĢıyordu. Silvio üzülerek ona bakmıĢtı. bir blues söylüyordu. yolculuğun kirlettiği ya da yıkıp döktüğü her köĢeyi. Rab Joel merdivenin yanına geldi. Onlar da gece olmadan oraya varabileceklerdi artık. denizin üzerinde ıĢıldıyordu. Kadınlar Ģallarına sarınmıĢ. Sözcükler mavi denizde parlıyor du. Birbiri ardına. iĢaret odasında. gülümseyemiyOTdu bir türlü. Kıyının üzerinde büyük. boğa zında düğümlenen hıçkırıkları hissetmiĢti. denizde beliren 150 gri çizgiye bakıyordu. herkes toprak parçasından oluĢan o çizgiyi unutup ona döndü. siyah takımı bir zırh gibi parlıyordu güneĢte. sonra elini omzuna atıp onu. bir gece. GüneĢ doruk noktasındaydı. siyah takımıyla. Geminin önünde ufuk çizgisini göstermiĢti ona: "Mezzodî. Bu tuhaf ve yumuĢak dilde ağır ağır okuyordu. siyah giysilerinin ya nında. Geminin yelkenleri daha beyaz görünüyordu. GüneĢ dalgalan parıldatıyordu." Sonra da. elleriyle gözlerini koruyorlardı güneĢten. Yolcular sintineden birer birer çıkmıĢlardı. ilk kuĢlar geminin çevresinde uçmaya baĢladılar. Esther yanına gitmeyi istedi. Kalabalığın arasından geçerken . "TeĢekkürler. Joel duruyor. Rüzgâr dinmiĢti. Billie Holiday'in sesinden baskın çıkıyordu. Elisabeth de ötekiler gibi ufuk çizgisine bakıyordu. Saçlarını ve sakalını özenle taramıĢtı. 151 . Herkes. ince silueti. Sonra. Merdivenin önünde durdu ve kitabı açtı. elinde bir fincanla geri dönmüĢtü: 'Kaffe'. geminin kıç tarafında yer alan güverteye toplanıyorlar. Onlar da kıyı çizgisini izliyorlardı. Esther anlamıyordu. ötekilerin onunla dalga geçtiklerini iĢitmiĢti. YaĢlılar da ağır kaftanlarını giymiĢ lerdi. Kitabın sözleri deniz kadar güzeldi. sintinede yıllarca kalmıĢlardı sanki. hatta güvertede lekeleri ve yelkende yırtıkları bile aydınlatıyordu. gemiyi ileriye. erkekler. geçmiĢte babasının kendisine gösterdiği. ancak birdenbire. kadınlar ve çocuk lar güverteye çıktıklarında. Esther. Birden. Ġsrail'in bulutlu kıyılarına doğru götürüyordu. Adem ile Havva'nın cennette konuĢtukları ve Musa'nın Sina Çölünde konuĢtuğu dildi bu. Rab Joel de oradaydı. Hepsi bitkin ve soluktu. Bir dakika sonra." KonuĢmak. Özgürce sahillere konabileceklerdi. YaradılıĢ Kitabını okuduğu zamanki gibi parlıyordu. ancak daha önce olduğu gibi. herkes dinliyordu. ona sorular sormak isterdi. BaĢını sallıyordu ve gözyaĢları süzülüyordu.korkunun ve beklemenin kokusunu duyamazdı artık. Messina Boğazında dinlediği Billie Holiday'di bu. Sonra. Artık güneĢ geminin öbür yanına Ġnmeye baĢlamıĢtı. kimilerindeyse kürk yakalı mantolar vardı. Daha iyi görebilmek için merdivene çıktı.
yeni bir baĢlangıç. Bir süre sonra. koyu yeĢil dağların çizgisi önünde. sahilde paketleri ve bavulları yanında bekleĢen erkek ve kadınları. insanoğlunun doğuĢunu anlatıyordu. sesi dinliyor ve gittikçe büyüyen kıyıya bakıyordu. merdivenin basamaklarına oturmuĢ. Sonunda. bavulları taĢıyordu. Elisabeth onu bekliyordu. bekliyorlardı. Ve birden ürktü. birlikte ipli merdivenden sandala indiler. Bunlar Joel'in hapishanede öğrettiği. Esther kendiliğinden gülmeye baĢladı. annelerine sarılan çocukları gördü. ıĢık ve adaleti. Ve iĢte bugün olan da buydu. Kendini kumun üstüne bırakıp göğsünü annesinin bavuluna yasladı. keskin ve kısa sarsıntılarla yukarıya doğru çekiliyordu. hemen sonra da gözleri doldu. Ġnsan lı 52 lar kumulların yanına oturmuĢ. Ve Sette Fratelli oradan uzaklaĢtı. Deniz yeniydi." Elisabeth'in sesi sakindi artık. batan güneĢte göz kamaĢtıran deniz ve halatlarla kıyıya bağlanan sandallar kalmıĢtı yalnızca. Çoban bavulların yanında dikiliyordu. Elisabeth ile Esther'e sıra geldiğinde. yolculuğu sürdürmek istiyordu sanki. Ģimdiye kadar ona hiç "küçük yıldız" diye seslenmemiĢti. iyilik ve kötülüğü. güneĢin ıĢıkları ilk kez parlı yordu ve gökyüzünde kuĢlar. Büyük yelken. Ġnsanın baĢını döndürüyor du. Açıklarda duran gemi sarsılıyordu. merdivenin yanına koĢtu. "Her Ģey bitti. Kimileri battani ye sermiĢti yere. Çapaların zincirleri. Hiçbir Ģeye bakmıyordu artık. Elisabeth'le Esther sahile vardılar. Bir süre sonra. Rüzgâr ılıktı. genç kız. ama Esther merdivenin demirlerine yapıĢmıĢ öylece duruyordu. Gemiyle birlikte dönmek. sonra da gerildi hemen. Sette Fratelli. Sandallar gemiye kadar gelip insanları küçük öbekler halinde karaya götürdüler. doğdukları sahilin yolunu göstermek için geminin üzerinde uçuĢuyorlardı. rüzgârın etkisiyle savruldu. Tuzdan yapıĢ yapıĢ olan saçlarının arasında dolaĢan ince parmaklan hissetti. tatlı polen kokusu yayılmıĢtı. Esther'le Elisabeth sahilde ağır ağır yürüdüler. eski yerine. her Ģey düzelecek Estrellita. yüzü endiĢeden gerilmiĢ. her Ģey bir düĢ gibi çok hızlı geliĢti. ilk kez oluyordu. gözleri ıĢıktan kamaĢmıĢtı. Annesi. 153 . Elisabeth yanına gidip korkuluklara doğru götürdü onu. Güver tede duran denizciler sahildeki insanları izliyordu. Jacques Berger gelmesi için iĢaret ediyor. Jacques Berger de yanlarındaydı.Esther. Yüzü ateĢten yanıyordu. büyük bir sahilin açıklarına demir attı. orada. Bu sözler hiçbir zaman silinmeyecekti. Sonra. Gece oluyordu. Toprak suların altından çıkmıĢtı.
yalnızca çamların iğnelerinde öten rüzgâr ve bir kuĢun çıkardığı hafif çıtırtı iĢitiliyordu. ibrahim'e. ama sonra. bir ıĢık gibi parıldı yordu. insanlarla ilgili hiçbir Ģey bulunmuyordu orada. israil çocuklarıyla konuş. Sonra. Gökyüzünün maviliği baĢ döndürüyordu. yumuĢak sesi güçlenmiĢ. çünkü sizleri Mısırlılardan kurtaracağım. "Ölülerin üstünde yürüyoruz. taĢlarda. ıĢık ve taĢlardı burada. suların aktığı merdivenleri ve delik tavanıyla Gra villiers Sokağının 26 numaralı dairesinde de bu ad vardı. ĢiddetlenmiĢti. hep karanlıkta yaĢamıĢtı. kolumu uzatıp sizleri özgürlüğünüze kavuşturacağım. unutulan. çocuklu ğundan beri beklediği kentin adıydı. Ishak'a ve Yakup'a göründüm. Adıyla seslenip bağırdı Esther'e. Kenan ülkesini onlara verip anlaşma yaptım. Yere otu rup baĢını dizlerine dayıyordu. geminin güvertesinde okuduklarını yeniden okur mu sun?" O da ağır ağır okudu. Bir sabah. Esther'se bu topraklar da ölen ve kemikleri taĢa dönüĢen bu insanların adlarını dikkatle dinliyordu. israil düĢmanı olan Arap ve ingilizlerle savaĢaca154 ğını söylüyordu. Ve orada ona yakalandı. ibrahim'e. Rab JoePin. Esther göçmenlerin yerleĢtiği bu yeni kentin sokaklarında koĢuyordu. Esther karĢı çıkmadı. sokaklardan dağlara kadar koĢ tuğunu görmüĢtü. mantosunun yakası kulaklarına kadar çekikti. Ve benim gerçekten IAOH. Ormanların arasından Ġtal ya'ya geçerken yürüdükleri taĢlı yolda karĢılarına çıkan iĢte bu addı yine. Sizleri Mısırlılardan ve kölelikten kurtarmak istiyorum." Sözler dağın sessizliğinde yankılanıyordu. ġiddetli ıĢık gözlerini yaĢartıyordu. Coletto'nun aĢağısındaki yamacı düĢündü. buraya varmadan önce. Jacques YaradılıĢ Kitabını okuyor. kralınız olaca ğım. Çamların arasında yürüdüler el ele. Festiona'da. Onu öpmek istediğinde. Babasının yolunu gözlemekten neredeyse bilincini yitirdiği yeri. uyuması için babasının kendisine her akĢam söylediği ad. KıĢın. Gandhi'nin ölüm haberini verdiği gün. onlara Tanrı olduğumu söyle. çamlar da ve servilerde parladığını gördü. savaĢ yüzünden ortalıkta kol gezen tehlikelerden söz ediyordu. "Neden savaĢ var? BarıĢ içinde yaĢayamaz mıyız?" Jacques yanıtladı: "Artık bu son 155 .Güzel olan. çam ormanlarında yolunu ĢaĢırıyordu. Esther sordu: "Bana. Esther ürperdi. O kadar uzaklara gidiyordu ki. Tanrı olduğumu göreceksiniz. Ve böylece. Belki de ayak izlerini izlemiĢti ya da onu. öğleden sonraları otların arasına gizlenip babasını beklediği zamanlar duymak istediği yine bu addı. terk edilen. allak bullak olmuĢ. denizde ilerleyen gemide. Sizleri halkım olarak kabul edecek. • "Tanrı Musa'yla konuştu ve şöyle dedi: Ben Tanrıyım. ölümün. Jacques. Ishak'a ve Yakup'a vaat ettiğim topraklara siz de basabileceksiniz. BaĢka yerlerde ölen. Bunu duyduğunda Esther. Ölüm. Wehrmacht askerlerinin dağlarda ve Stura vadisinde kovaladıkları insanları. Burada parlayan beyaz taĢlar aslında yitirdiğimiz insanların kuru kemikleriydi. yüzü solmuĢtu. Birer ya bancı gibi dolaştıkları toprakları. Jacques Esther'e doğru eğilip elini omzuna attı. Korkunç cezalar yollayarak. göz göze gelmemek için baĢını çevirdi. Kayalar beyaz alevle yanıyordu. güverteye çıktığında gözlerini kamaĢtıran yine oydu. Esther yıkık bir duvara kadar indi. Ve delikanlı oradan geçtikten sonra. Tepeleri tırmanıyor." diyordu Esther. orayı size atamak olarak vereceğim. uzaktan gözetleyip. gökyüzünde. her karıĢ toprakta. "Neyin var? ÜĢüyor m usun?" Esther baĢını salladı. Ka ranlık geçidi. Jacques Berger onu orada bulmuĢtu ve ona her gün eĢlik etmiĢti bundan böyle. Ben hükümdar IA OH'ydum. Sanki Ģimdiye kadar böyle bir Ģey görmemiĢ. onlara kendimi bir tin olarak göstermedim. Mısırlılar tarafından köle gibi kullanılan is rail çocuklarının acı çığlıklarını işittim ve yaptığımız anlaşmayı düşündüm. IĢık. adımlarımızın altında yer alan tuz gibi. o da çalılık ların ardına gizlendi. boğazı düğümlenmiĢti. Borgo San Dal mazzo kampına kapatılan ve bir daha geri gelmeyen o insanları düĢünüyordu Esther. olay orada gerçekleĢmiĢ gibi.
gitar ve armonika gibi. gözlerimizi yakıyordu. IĢık yumuĢak değildi. Limana. yolda bir saldırıya uğrama olasılığı ol duğu için hepsi silahlıydı. Kimsecikler olacakları." Jacques. denize bakarak bekliyorlardı sabır sızlanmadan. büyük cami önünde Yafa alanına ve sahil boyunca toplanmaya baĢladılar. Ģimdiden güçlü biçimde parlıyordu. Elisabeth'le Esther de yoksullar gibi eski kentin yanındaki sahile yerleĢmiĢlerdi. Kamyonlar Tel-Aviv'e girdiğinde. kuru kemik lerden bembeyaz olmuĢtu. ovada hafif dumanlar dolaĢıyordu. Tüm erkekler. Esther ve Jacques birbirlerinin elini bırakmadan kentin sokaklarına girdiler. Çoğu Orta Avrupa'dan gelenlerdi. Bu nedenle. "Yorgunum. çam ve mersin ağaçlarının kokusunu içlerine çekiyor ve rüzgârın geçip giden ezgisini dinliyorlardı. mavi gökyüzüne ve denize karıĢmıĢtı. Çığlıklar atarak alkıĢlıyorlardı. ne olacağını bilmeden sessizce bekliyorlardı. Çingene ellerini andıran kara küçük ellerinin arasında duran ö büyük beyaz ele bakıyordu. Böylece. Güvercinler. Esther. insanlar. IĢık. geceydi hâlâ. anlamadan bakıyordu. çok yorgun. GüneĢ denize doğru inmeye baĢladığında. Birlikte. Ara ara. Bir anda. Yol yakınında kum tepe -w lerinin üstüne yerleĢmiĢler. Bugün. 14 Mayıs sabahı. Kamyonlar insanları Kudüs'e götü -1 recekti. Birkaç yoksul kadın. Tanrının bizlere verdiği topraklarda yaĢayabiliriz. Ģarkılar iĢitiliyordu. soluk gözlerinde daha yumuĢak görünüyordu. ĠĢte böyle niĢanlanmıĢtı onlar. GüneĢ. Kamyonlar kente girdiği sırada. her Ģeyin yeniden baĢlayacağını söylüyordu herkes. Sahil boyunca koĢuyor. Çevre kasabalardan ge -• lenler yalnızca birkaç saattir buradaydı. çocuklarıyla gelmiĢ. ingilizlerin elinden kurtulmayı baĢaran yeni gemiler yanaĢmıĢtı. insanlar. siyah giysileri vardı. zeytin ağaçlarının arasından yeni kentin evlerine kadar gittiler. yolculuğa çıkmak üzere bavullarıyla gelmiĢlerdi. bu günün baĢlangıcı olmamıĢ gibiydi. güneĢ parlıyordu. Kimileri müzik aletleri getirmiĢti yanlarında. korku. Gülümseyebiliyordu artık Esther. Elisabeth ve Jacques gibi. Jacques. baĢka aileler geliyordu sahile. ters yöne. Çoğu da.olmalı. birbirlerine bağırıyorlardı. yeryüzünün yukarısında uçuyorlardı sanki. ġimdi. konvoyu izle mek için kamyonlardan indi. Esther' le Elisabeth giysileriyle bavullarının yanında uyuyorlardı. "Dinlenmek istiyorum. akordeon. taĢlı yamaca uzanıyor. Kamyonlar. ġiddetli ve yır tıcıydı. KarĢılarında. çam ormanın kuytusuna sığınmıĢlardı-. rüzgâra. bugünü düĢünmüyordu. Hayfa'ya doğru giden bir konvoyla karĢılaĢtılar." diyordu Esther. Jacques Esther'in elini tuttu ve birlikte. Delikanlı erkek ve kızlardan oluĢan öbekler oldukça gürültücüydü. kamyona binmiĢlerdi. Hayfa'daki göçmen kamplarına girdiğinde. Zamandan uzak. baĢka savaĢlar olmamalı. Hayfa kentinin yukarısındaki dağ. çatıların üzerinde uçuĢuyordu. 156 . kitaptaki sözler gerçekleĢmiĢ olur. yalnızca erkeklerin bulunduğu bir kamyona bindi. sarı saçları ve sakalında." Ne var ki. Bir çocuklar ve gençler yerlerinde duramıyordu.
gözleri coĢkudan parlıyordu. Esther ona Fransızca olarak sordu: "Adın ne?" Çocuk anlamadı. Macaristan'dan geldiğini söylüyor. YaĢanan onca yorgunluktan sonra. "Adı Yohanan. çünkü artık konuĢamıyordu. Müzenin üstündeki bayrak göndere çekildi. Yalnızca. Kalabalığın içinde. tozlu yolda ağır ağır ilerliyordu. Elisabeth ve Jacques birer parça aldılar. Delikanlılardan biri Esther'in yanma gelip bir tabak et uzattı. sonra gitgide tüm sokağa. Beha alote'ha. Esther Ģarkıya eĢlik edemiyordu. Jacques Esther'i kollarının arasına almıĢ. önce uzaklardan geldi. Esmer yüzü. Jacques çevirdi. zar zor konuĢmaya çalıĢarak gülüĢtüler. David. komĢu sokaklara ve bütün dünyanın duyabileceği kadar uzaklara yayıldı bu Ģarkı. özgürlüğü ve uygarlığı da orada doğmuĢtur. Gençler sokaklarda koĢuyor. Birden o sesin kesilmesiyle. Erkek ve »kadınların önünden geçip toz dumanı arasında yok oldular. çamların killi toprakta büyüdüğü ve kayaların denize karıĢtığı sahile dön159 . Gece olduğunda. Sokaklarda dolaĢmaya baĢladılar yine. Sahilde. Ģarkı söylüyorlardı. Almanca-Yahudice kırması dili. O da Kudüs'e gi diyormuĢ. kutsal sandığın gizli tutulduğu çadırın üzerinde duran ve çölde Musa'nın halkına rehberlik eden bulutu anlatan bölümlerden söz ediyordu. bir delilikti bu. konvoyun ortasında BaĢ Komiser Cunningham'ın arabası bulunuyordu. Yeni gelenler durup bekliyorlardı. Ġçki ve sigaralarını içtiler. Samuel. o da soluğu kesilinceye kadar koĢuyordu tanımadığı caddelerde. bu gizemli sözcükleri dinliyordu. tuhaf bir biçimde yankı lanıyorlardı sahilde. Biraz sarhoĢtu çünkü. Jacques Esther'e doğru eğilip: "Ġsrail bağımsızlığını ilan etti. siyah giysili. Esther. sahilde." Sahilde bekleyen öbür ailelere de et dağıtmak üzere yanlarından ayrıldı. dini. insanlar. ekmek. Yedikten sonra. sessizlik çöktü. on ları bekleyen Euryalus kruvazörüne doğru ilerliyorlardı." Çeviri yapmayı bırakmıĢtı Jacques. öbürünün Alexia. masmavi denize karĢı. Genç erkekler. ancak ses sizdi her yer. sözleri çeviriyordu: "Ġsrail Yahudi halkının doğduğu yerdir." dedi. "Bunlar ingiliz. gençler dans etmeyi sürdürüyorlardı. evren ve onun halkı için burada yazıldı. Yeniden sessizlik oldu ve hoparlörden bu kez insanları kutsayan yaĢlı Haham Maimon'un yumuĢak sesi geliyordu. mavi yıldız gökyüzünde dalgalanıyordu. eski evin bahçesinde. Saint-Martin'de Ģaleye ilk girdiğinde gördüğü ıĢıkları. gidiyorlar. Saat dört olmak üzereyken. zeytin ve meyve yemeye baĢladılar. eli. bira ve kahve içtiler. bir hoparlörden boğuk bir ses yayılmaya baĢladı ve herkes söylenenleri iĢitebilmek için soluk bile almıyordu. Esther de katılmıĢtı halaya. Sonra. dinlenmek için bir kafeye oturdular. ġimdi. Jacques Berger. kuru odunlarla yaktıkları ateĢlerde iki kuzu çevirip kızarmıĢ et parçalarını insanlara dağıttılar. Jacques Esther'e dönmüĢ. bir meteor gibi sabaha kadar havada asılı duran ıĢığı. Artık özgürüz!" dedi. Esther. Genç erkekler de adlarını söylediler. göçmenlerin beklediği ve çocukların oynaĢtığı kumda. Esther. on iki ya da on üç yaĢlarındaydı. sonra bir Ģarkı iĢitildi. gökyüzünün altında. Kitap. Getiren genç. Esther. Eller bir leĢiyor. Hiçbir Ģeyin önemi kalmamıĢtı artık. YaradılıĢ Kitabını açtı ve ağır ağır okumaya baĢ ladı. nereden geldiği bilinmeyen armonikanın müziği ve duman kokusuyla. Almanca ve biraz da Ġn gilizce konuĢuyorlardı. yarı karanlıkta yanan mumları ve anlayamadığı yumuĢak dildeki sözcükleri okuyan beyaz Ģallı yaĢlı Eizik Salanter'i düĢündü. baĢı dönüyordu. çizgili denizci kazağı giymiĢ genç bir kızın elinde. Müzik ve Ģarkılar her bir yanı sarmıĢtı. Ivan. halaylar kuruluyordu. ġabbat töreni için hazırlıkların baĢlamıĢ olmasına karĢın. ama boğazı düğümlenmiĢ. zaman zaman çevirisini yaparak. gür beyaz saçlı küçük bir adam gördü. bütün dünyaya yayıl mak üzere. parmak uçlarına basıp kafaların üzerinden görmek için uzandığında. çünkü sözlerini bilmiyordu. Esther'le Jacques eski kentteki müzeye gittiler. kıvırcık saçları ve akik taĢı gibi parlayan gözleri vardı. konuĢmadan. h atta Ġbranice bilmeyenler de kulak' vermiĢlerdi. müzik hâlâ çalıyor. Zırhlı ingiliz araçları. Büyük cadde kalabalıktı. gençlerin ve çocukların ara sında yürüyorlardı. Jacques da koĢuyordu göz kamaĢtıran caddelerde. gürültü yapma dan. saçlarını okĢuyordu. Bir arabadan inen birkaç kadın ve erkek müzeye girdiler. Çizgili kazaklı kızın adı Myriam'dı. zaman zaman Esther'e kavuĢuyor ve sonra yine ayrılıyorlardı. yaĢlı çoban yüzüne sa158 hip. ellerini kum ve deniz suyuyla temizlediler.Jacques Esther'in yanına geldi. gözleri yaĢarmıĢtı. Müzenin çevresinde silahlı askerler ve kolluklu milis askerleri vardı.
silahlı adamlar bulunuyordu ve Jacques onların arasındaydı. YaĢamımızı sürdürmek ve baĢkentimizi korumak için kanımızın son damlasına kadar savaĢacağız. ıĢığın parıltısını göre bilmek için. Tel-Aviv'de. Esther ve Elisabeth Kudüs'e giden kamyonun arka kasasındaydılar. annemin yanına gitmeliyiz.düler. çadırı hafifçe kaldırdığında gördüğü tek Ģey toz ve artlarından gelen kamyonun farlarıydı. Kural tanımaz. Esther Jacques'in elini tuttu ve kumsalda tökezleyerek sahilin s onuna kadar koĢtular. Öbür çiftlerden gelen gürültüleri de iĢitiyordu. çamlar arasında ve sahildeki o tatlı gecenin sarhoĢluğu. güneĢ ıĢınları altında sokaklarda çektikleri halayın. alevler den gelen çıtırtıları dinleyerek arasıra ateĢe kuru dal parçaları atıyorlardı. Ve kumun üstüne uzandı. delik deĢik yoldan ağır ağır ilerliyordu." John Bagot Glubb ve Kral Abdullah tarafın dan yönetilen Arap Ordusu Tel-Aviv ve Hayfa arasındaki yolu bombalamıĢtı. böylece Esther tepeleri. Ona yaslanan Jacques'in bedenini hissediyor. General ShealtiePin duvarlara asılı bildirisini okumuĢtu Esther'e: "DüĢman gözlerini Kudüs'e. Ġsrail'in bağımsızlığının ilan edilmesinin sarhoĢluğu vardı. Jacques. Mısırlılar sınırı geçmiĢ. Yolculuğa çık madan önce. Söylentilere göre. Zaman za man toz dumanı azalıyor. çam iğnelerinin üstüne uzandılar. sonsuz halkın sonsuz topraklarına dikti. Arkadan gelen son dört kamyondaysa kadınlar ve çocuklar vardı. Ancak Elisabeth bunlafcöçmen Yıldız 161/11 160 . savaĢın izleri vardı hâlâ. Esther. kurak tepeler arasından Ramla'nın doğusuna doğru. Ģarkıların. KonuĢmadan. o battaniyesine sarınmıĢ ve bavullara yaslanmıĢ oturuyordu. Ġki gün sonra. denizse değiĢmeyen bir mavilikteydi. AteĢ söndüğünde. kimseye acımak ya da geri çekilmek yok. Onları görünce: "Uyumak artık. Üzerlerinde hâlâ. dalgalara kapılmıĢ bir sal gibi. ateĢin çevresinde oturuyor." Bir süre hiç konuĢmadan yürüdüler. Elisabeth'in yanına vardıklarında. Rüzgâr oldukça soğuk. Delikanlılar.. Altı kamyon ve bir Amerikan cipinden oluĢan konvoy. BaĢta giden kamyonlarda. Ayağa fırladı: "Gel. Bedeninin tir tir titrediğini duyum-sadı Esther. Her Ģeye karĢın. çukurları ve kimi evleri seçebiliyordu. Buna karĢın. bir savaĢ olacak. tahta parçaları ve çamların kuru iğnelerini toplayıp taĢlar arasında bir ateĢ yaktılar. Esther ayağının altından toprağın kaydığını sandı. Kimileriyse. soluğunu iĢitiyordu. Ölü Deniz'in batı kıyısında bulunan birliklere ulaĢmak üzere yürüyorlardı. deniz den gelen rüzgâr ve gece eĢlik ediyordu bu güzelliğe. Çoban'ın dudakları onun dudaklarını arıyordu. kamyonlardaki insanlardan hiçbiri korkmu yordu. Hiç böylesine güzel bir ıĢık görmemiĢlerdi. Sonra. Yahudi çiftçiler öldürülmüĢtü. Ġngilizler gittiğine göre artık her Ģey düzelecek diyordu in sanlar. bedenlerinin ağırlığı altında kalan çam iğnelerinin ve kuru dal parçalarının çıtırtılarını. göçmen toplulukların bulunduğu Ataroth'da. ağaçların arasına." dedi yalnızca. bu savaĢın henüz yeni baĢladığını ve üçüncü dünya savaĢının çıkacağını söylüyordu. Yazgımız galibiyet olacak ya da yok olacağız. çevrelerinde.
Toz ve taĢtan yapılmıĢ maskeleri andıran bu yüzlerde. Bunun üzerine. Daha ilerde. Konvoy toz bulutlan arasından ilerlemeye baĢladı yine. defteri Esther'e uzattı. sandaletlerinin iplerinin kopuk olduğunu gördü. geçmiĢte Festiona yolunda olduğu gibi sımsıkı tuttu. dü- . Kadınlar baĢlarını çeviriyordu. yalınayak. yol gecenin Ģimdiden çöktüğü kayalarla kaplı geçitleri aĢıyordu. Gözleri parlıyordu. Esther. anlamaya çalıĢıyordu. Siyah giysili ve soluk yüzlü baĢka bir kadın yanıtladı: "Irak'a gidiyorlar. Kamyonlar ortasında berrak nehirlerin aktığı çam ve servi ormanına girdi. camilerini. silahları ellerinde sokak baĢlarında dikiliyorlardı. Daha önce görmüĢ gibi anlatıyordu. Ve aynı gökgürültüsü yalnızca. adını yazdığı defteri uzatırken davranıĢlarındaki törensel ağırlığı usundan sikmiyordu bir türlü. belki de anlamamıĢtı. "Nereye gidiyorlar?" Bu soruyu Elisabeth'e sordu. Ve sonunda. Sonra. uzun zamandır yapamadıklarının acısını çıkarmak ister gibi. Konvoy yeniden yola koyuldu. siyah defteri dünyanın en önemli ĢeyiymiĢ gibi bağrına basıp bir süre daha öylece durdu." Bunu sertçe söyledi ve bu nedenle Esther daha fazla soru soramadı. O da omuzlarını silkti." Söylediği buydu yalnızca. Kamyona binmek zorundaydı. Yanında oturan kadın da uzanıp baktı. kolunu tutan elini. çevirdikleri bakıĢlarını. Dünyanın en güzel yeriydi o kent. siyah paltolu yaĢlı erkeklerin. uzak dağlardan gelen gökgü-rültülerine andıran sesler iĢitiliyordu. Mülteciler yol kıyısında. Esther onun siyah eĢarpla sarılı düzgün yüzüne baktı. korkulu gözlerle. dünyada kovulan ve soyulan.rı iĢitmek istemiyordu. Kasabanın sokakları ıssız ve sessizdi. Nejma'nın yüzünü. Kendi adını yazması için. ellerinde bavullar ve iple bağlanmıĢ kartonlar vardı. Birden. parlayan kubbelerini. Kadınlar ve çocukların su içtiği sırada. bir Ģey söylemek ister gibi Esther'in kolunu tutarak. YaĢlı bir kadının. savaĢ nedeniyle delik deĢik olmuĢtu ve toz kamyonun çadırı altında sarı bir hale oluĢturuyordu. Kadın. çocukların gözlerindeki korkuyu. toz bulutu içinde geçen kadınlar baĢlarını çeviri- yorlardı. Uzun bir süre. Yalnızca çocuklar bakıyordu. Kadınlar toz toprak olmuĢ yüzlerini ve kollarını yıkadılar. giysisi toz içinde. ağır ağır yürüyorlardı.kadın hiçbir Ģey söylemeden ona baktı. Elisabeth Esther'in elini. yolun sonuna bu kadar yaklaĢmanın sarhoĢluğunu ve sevincini o da yaĢamıĢtı. Esther. Bir çeĢme ve çamaĢır yıkama teknesi vardı. çocuk-larsa gülüĢerek birbirlerine su sıçratıyorlardı. Sessizlik tuhaf ve tehdit ediciydi. kımıltısız. genç ve güzel görünüyordu. Küçük kız ona dokunacak kadar yaklaĢmıĢtı. tapınaklarını. uzaklaĢmakta olan mültecilerin yanına döndü. Saint-Martin'de. büyük bir eĢarp saçlarını örtüyordu. orada da aynı sessizlik vardı. erkekler. ceketinin cebinden siyah kaplı ve sayfalan boĢ olan bir defter çıkardı. askerler ve göçmenler serinlemek için arabalardan indiler. belki daha fazla. kimileriyse kendi dillerinde sertçe haykırıyordu. Anlar havada dolaĢıyordu. bahçeleri ve çeĢmelerini. Yüzü solgun ve bitkindi. baĢlan bez parçalarıyla sarılı. Kamyonlar durmuĢ. Esther bu tatlı soğuk sudan kana kana içti. ona seslenmek ve durdurmak için ardından bir adım attı. Gözlerinde tuhaf bir ıĢık vardı. hiçbir Ģey söylemeden. arzulanan her Ģeyin gerçekleĢtiği bir yer. çukurların gölgesinde ve çeĢmelerin çevrelerinde dünyayı saran bu sessizliği unutamıyordu. mültecilerse baĢlarını çevirmiĢler. Kadınların yüzünü. Yüz kadardılar. ancak çok geçti artık. Kimilerinin-se. ancak ne konuĢuyor ne de bir Ģey soruyordu. kamyonların yanından yürüyerek geçiyorlardı. öylece kaldı. Esther. bu nedenle de savaĢın asla çıkmayacağı bir yerdi. Esther arabadan indi ve yaklaĢtı. su sakin bir sesle akıyordu. konvoy duraksadı. belki de düĢünde görmüĢtü. Ara ara. yalnızca kadınlar ve çocuklardı bunlar. Latrun kasabasında. Örtüyü aralamıĢ olan. içi karmakarıĢık nesnelerle dolu bir puseti vardı. "Araplar. sürekli göç eden vatansız insanların erinç içinde yaĢayabileceği. küçücük bir kız bu topluluktan ayrılıp Esther'e doğru yürüdü. Yol. Ġnsanların yola çıkmayı beklediği saatler boyunca. Kimileri baĢlarında ağır yükler taĢıyordu. baĢı örtülü kadınların ve anlamaksızın koĢuĢan çocukların yola çıkmak üzere toplandıkları kasaba alanına Elisabeth'le birlikte gittikleri günü anımsadı. Daha sonra. Üstlerinde yırtık pırtık giysiler. Esther çadırı kaldırdığında mültecilerden oluĢan bir kol gördü. bakıĢını. konuĢuyor ve hatta gülüyordu. kamyonlar yavaĢladı. o konuĢup Kudüs'ü anlatmıĢtı. ġimdi yolculuğun amacı bu denli yakınken. ilk sayfasının sağ üst köĢesine büyük harflerle adını yazdı: NEJMA. ezici ve ölümcül bir sessizlik vardı. Ne var ki Esther.
162 163 .
Jacques Berger kent merkezine doğru ilerlemeye baĢlamıĢtı bile. her patlama yeri sarsıyordu.Ģüncelerini okumak ister gibi Esther'e bakarak ekledi: "Suçsuz insan yoktur. ancak kent hâlâ parlıyordu. bakır rengi gökyüzüne doğru çıkıyor. bizleri öldürenlerin anneleri ve eĢleri bunlar. ĢimĢeklerde ateĢin ıĢığı görülebiliyordu. yalnızca baĢka kamyonların yanında bekleĢen kadın ve çocuklar vardı. 164 . konvoy Kudüs'e vardı. Nereye gideceklerini bilmiyorlardı. Kentin özeğinden büyük kara bir duman yukarıya. hiçbir Ģeyin o bakıĢları silemeyeceğini biliyordu. Kamyonlar büyük bir alanda durdu. GüneĢ yavaĢ yavaĢ çekiliyor. EstherĠe Elisabeth bavullarını alıp indiler. AkĢam." Esther sordu: "Ya çocuklar?" Korkunun irileĢtirdiği gözler usundan çıkmıyordu. geniĢliyor ve gecenin izlerini taĢıyan bir bulut oluĢturuyordu. Orada asker ya da silahlı insanlar yoktu. Esther ve Elisabeth'in karĢısında duruyordu belki de. dar pencereli evlerle kaplı tepeler ve cami ve tapınakların masalsı görüntüleri. Kent duvarı. Gökgürültüsü çok yakından geliyordu.
ölüleri yiyen aç kurtlar ve gulyabanilerle ilgili. yaz sonunda. üzülemeden daha. Aynı zamanda babam Ahmed ve göremediğim annem Fatma anısına yazıyorum. kiĢi baĢına düĢen yiyecek payının azaltılmasıyla. Nur ġams Kampında geçirdiğimiz günleri anlatan bu günlüğü yazmaya karar verdim. hava karardığında korkunç Ģeytan ve hortlak öyküleri anlatmayı severdi. Ancak çarĢaf çok kısaydı. Aamma Huriya. Yağmurlu günlerde. Kampın üst tarafında yer alan tepeye gömüldü o. onlara böyle demiĢti ve durmaksızın bu soruyu yineliyordu. Ģimdi yaĢamıyor artık. sonra da oraya gömdüler. YaĢlı Nas öldüğünde. toprağı küreklerle kazıp taĢları her bir yana eĢit ölçüde yığdılar ve onu. ortalıkta dolaĢan köpeklerin gömütü açmamaları için. taĢlı tepeye çıkıp. gö-müte indirilen yaĢlı adamın kaskatı kesilmiĢ bedeni ve çarĢaftan çıkan ayakları çok tuhaf görünüyordu. kendi elleriyle diktikleri eski bir çarĢafa sardılar. kampımızda gerektiğinden fazla güneĢ vardı. Yaz 1948 Ben Nejma. insanlar. Askerler yaĢlı adamı kampa götürmek üzere evine geldiklerinde. Bedevi Saadi Abou Talib ve teyzem Aamma Huriya anısına. Oğullan kürekleriyle toprağı yeniden örttüler. Sonra da. üstüne büyük taĢlar oturttular. GüneĢ herkes için parlamıyor mu? Her an bu soruyla karĢı karĢıya geliyorum. Askerler Ģüphesiz anlamamıĢlardı. Anlasalardı gülerlerdi belki de: "GüneĢ herkes için parlamıyor mu?" Toprakların çatladığı ve kuyuların birer birer kuruduğu o yaz. ilk düĢündüğüm Ģey Aamma Huriya'nın yağmur yağdığında bizlere anlattığı öyküler oldu. YaĢlı Nas. Kendi evlatları.Nur Şams Kampı. çocuklar da ayaklarıyla onlara yardım ettiler. Bu soruyu bir yıl önce soran kiĢi. halamın bizlere anlattığı öyküleri anımsıyorum. saatlerce BirleĢ167 . ölüme yenik düĢtü. .
yüzleri tarlalarda çalıĢmaktan' yanmıĢ. artık ne yiyecek ne de ilaç dağıtacaklar bizlere. derken bu tepeyi mi düĢünüyordu acaba? Burada ıĢık çölleri yakıp kavuruyor. içimizde en güçsüz olan yaĢlı erkekler ölecek önce. hatta buğday ve yağ rezervlerini bırakmıĢlardı. Nas'ın oğulları. AĢağıda. her yandan gelen bu sesler yüreğini kemiriyor-du. her Ģey toz bulutu arasında yok olmuĢtu. köpeklerse havlıyordu. Un!. Belki de onlara kin besliyorlar. Kamyonun geliĢi çok önceden anlaĢılıyordu. KarĢılığında. gün geçtikçe hapishanemiz oldu. Burası. öylesine gürültü yapıyorlardı ki. Bu nedenle. As kar'a: BirleĢmiĢ Milletler bizleri terk ediyor. BirleĢmiĢ Milletler'in kamyonlarıyla getirildiğimizde. bu tepede. Doğdukları evden geriye kalan bu son görüntüydü. hayvanlarını. "Un!. çamur ve pas renginde büyük bir leke oluĢturuyor. hatta en güçlü ve yürekli genç erkeklerimiz de. Ak -kâ'nın düz. sakatlar. yağ. ĠĢte. eve ve hayvanlarına gözkulak olması. Ama aĢağıda. Nas'ın oğulları Hasan ve Said güçlü ve yiğittiler. balık avına çıkmıĢ teknelerin yelkenlerini düĢlemeyi seviyorum. bu yerin bizler için yeni bir yaĢam olacağını bilmiyorduk. YaĢlı Nas'ın oğullarının Tulkarm'da çiftliği vardı. Gençler de ölmeye baĢlayacak sonra. bugün yaĢıyor olurdu.. yorgunluk ve savaĢ nedeniyle yaĢlanmıĢ Arap askerler. sonsuza kadar yeryüzünden yok olmamız için. Belki de. Süt!. araç gereçlerini. belki de bu nedenle yaĢamak istememiĢti artık . iĢler düzelinceye kadar. Kentlerde bombalamalar ve savaĢ bittikten sonra. o sesler ve öfke içlerine iyice yerleĢti. Fariaa'ya. silahsız. sürünün artık yavru ve süt vermeyen en yaĢlı keçisini vermiĢlerdi. yabancıların bizlere toprak. Babalarını çarĢafa sarılı bir biçimde taĢlı tepeye gömdükten sonra. GüneĢ herkes için parlamıyor mu. hepimiz öleceğiz. çünkü onlar da yalrıızca : birkaç günlüğüne gittiklerini sanıyorlardı. bu konvoyla götürülmeyen komĢu çobana. yabancıların kamyonlarını beklemiyorlar artık. yanında da bir gazete parçasını kemirmeye çalıĢan iple bağlanmıĢ yaĢlı keçi duruyordu. sopalarla boĢ benzin bidonlarının ya da eski konserve kutularının üstüne vuruyorlardı. un. hâlâ çocuk sayılan kimileri. sonra yaĢlı kadınlar ve sırasıyla memeden yeni ayrılmıĢ bebekler. ekip biçebileceğimiz bir bahçe ve yine eskisi gibi yaĢamaya baĢlayabileceğimiz bir ev vereceklerini düĢünüyorduk.miĢ Milletler'in kamyonlarının gelmesini bekliyorlardı. kampa doğru çizgiler oluĢturan yollar görülüyor. bacakları kaslı. Durmak bilmeden aynı sözcükleri yineliyorlardı. doğuran kadınlar ve ateĢli hastalar. Zey ta yakınlarından kalkan toz bulutu bu tepeden görülüyordu çünkü. boyları uzun.. dağın tepesinden onları iĢitiyordur hâlâ. Çöl rüzgârıyla kurumuĢ ağaçlara dönüĢüp ölecekler. Oued Nehrinin kurumuĢ yatağıyla sınırlanan taĢlı ovada ve tozlu yolun sonunda yef alan Nur ġams Kampı.. bacakları pansuman yerine bez parçalarıyla sarınmıĢ. Nur ġams Kampı yavaĢ yavaĢ felaket alanına dönüĢmekte. öğle sonrasının sessizliğinde. Ya da kent kapılarında dilenecek duruma düĢtükleri için utanıyorlar. Balata'ya.. hepsi Akkâ'mn kapı169 . o tepeye çocuklarla birlikte o da çıksaydı. TaĢlı tepede. batıdan. böyle bir karar almıĢtı yabancılar. gün be gün ölüyordu. Yüzleri kanlar içinde. kubbeli ya da yüksek kuleli çatılarını. Un!.. yüzleri açlıktan ve susuzluktan çökmüĢ. kim bilir.. O zaman çocuklar çığlıklar atmaya. yaĢlı Nas'ın gömüldüğü yerin yakınında bir kayanın üstüne oturmuĢ kampı izliyorum. çünkü ' Tulkarm yolu en iyi oradan seçiliyordu. Hepimiz bu 168 rada yalnızca bir iki gün kaldıktan sonra yeniden yola çıkacağımızı düĢünüyorduk. YavaĢça kuruyan bir bitki gibi. Bu sözlerin gürültüsü. Ģarkı söylemeye baĢlıyorlardı.. kampın sokaklarında. süt ve kuru et getiren kamyonları ilk gören o oluyor. kadınlarıysa mutfak eĢyalarını ve çamaĢırlarını bırakmıĢlardı. çekik gözlü yaĢlı göçebe çoban artlarından bakmıĢtı. yaĢlılar onlara lanet yağdırıyor." ve sonra da tepeden kamp giriĢine koĢuyor. Yaabad ve Cenin yakınlarında tepeler dalgalar halinde ilerliyor sanki. Orada. belki de gömütlüğümüz olacak. güneĢ ıĢınları öylesine güçlü ki. Burada. sonra da bütün kamplara yayılmaya baĢladı. bakıĢlarındaysa alev vardı.içinde kıvranan insanların sesi vardı. Onlar kamyona bindirildiklerinde. Doğuda.. çaresizlik. keçilere ve ineklere su vermesi için rica etmiĢlerdi. önce Jenin'den geliyordu. denizin. biliyorum. YaĢlı Nas. Bunların hiçbiri artık bizim olmayacak. ilerleyen kamyonun ardından.yukarısında martıların uçuĢunu izleyebildiğimiz yıkık duvarlarını. kadın ve çocuklar.
Gözleri susuzluktan ve ateĢten kocaman olmuĢtu. kuma yayılan dalgalar karaya vurmuĢ sandalları hafifçe sarsıyordu. Yaz öncesinde. Birkaçının yakmayı baĢardığı ateĢler sahilde yer yer ıĢıldıyor. Bu bedenler arasında bir süre dolaĢtım. Bitkin düĢmüĢtü hepsi. Sert bir ifadeyle: "Nereye gidiyorsun?" diye sordu. girmeye çekindiler ve onlara su ekmek ve bozuk süt verilmesini beklerken zeytin ağaçlarının arasına. arasıra. deniz boyunca uçsuz bucaksız sahili izleyip kavuran güneĢe ve rüzgâra karĢın. Adımı ve babamın oturduğu yeri söyledim. Anımsıyorum da o gece. babam Ahmed de onlarla birlikteydi. bu saatte sokaklarda ne iĢi var?' diyerek alay etti.larına gelip dayandıklarında. Ġlkyazdı o zamanlar. uzun bir elbise giyip her bir yanımı örtmüĢtüm. Yalnızca. sağlıklı erkekler kuzeye savaĢa gitti. Dürziler Haganalara savaĢ açtıkları sırada. binlerce dilenciyi andıran bu insanları gördüm. sahilde kumulların arasında uçsuz bucaksız bir alanı kaplıyorlardı. biraz yiyecek dilenen yaĢlı bir kadın gibi görünmek zorundaydım. bütün gün Akkâ'ya yürümüĢlerdi. Evi . tek baĢına. Pilli el feneriyle yüzüme ıĢık tuttu. ne de herhangi bir Ģey söylüyorlardı. Gördüklerimden utanmıĢtım çünkü. Kente döndüm. onlara öylesine acıdım ki. Kentin kapılarında. çünkü kentte genç kızlara tecavüz eden haydutların kol gezdiği söyleniyordu. YaĢlı erkekler. gece gündüz. Bunun üzerine. zeytin ağaçlarının arasında yerlere uzanmıĢ. Ne yakınıyorlar. Yerlere yayılmıĢ bu insanlar. kadınlar ve çocuklardı bunlar. GiriĢe geldiğimde silahlı bir asker yolumu kesti. Ve bu sessizlik. yakınma ya da çığlıklardan daha korkunçtu. elime bir baston alıp kambur dolaĢmıĢtım tüm gece sokaklarda. Bunun üzerine insanlar. eski kentin üstü örtülü pazar yerinde ve dar sokaklarında yapılan savaĢları ve yerlere boylu boyunca uzanmıĢ ölü bedenleri anlatıyorlardı. 'Senin yaĢında bir kızın. cesaretimi yitirdim. yerlere uzandılar. alacakaranlıkta yenik düĢmüĢ insanların yüzlerini aydınlatıyordu. Bir de sahile vuran denizin gürültüsü. Yanıt vermeden oradan uzaklaĢtım. yeryüzünü sarsan top atıĢlarını ve kent çevresinde patlayan silahları iĢitiyordum. ancak uyumuyorlardı. yaĢlı bir dilenci gibi görünmem gerektiğini tamamen unutmuĢum. çocuk ağlamaları iĢitiliyordu. Hayfa'da olanları. Ve birden.
Nahariyya'nın bombalanması sırasında öldüğünü öğrendim. kurumuĢ nehrin yatağında. yassı taĢlarla çevrilmiĢ ve üstü eski tahtalarla örtülü üç kuyu var. O saatlerde bile. Glubb PaĢa'nın top-. lannı yerleĢtirdiği kalenin yakınında büyük Hıristiyan kilisesinin yanında oturan ve üç kızı olan AyĢe'den söz ediyorlardı. Kampa ilk geldiğimiz zamanlar. Aamma Huriya ve ben nereye gittiğimizi bilmiyorduk. çocuk sahibi oldukları yerlerin adlarını söylüyordu her biri: Kalkilia. savaĢ ve tutuklular yoktu sanki. Akkâ kapılarını geçti. ne var ki hiç dönmedi. O da hemen geri döneceğini düĢünüyordu. Bir gece surların altında yere serilmiĢ olarak gördüğüm bedenlerin arasına katılacağımızı bilmiyorduk. Kamyonlar her bir yöne gidiyorlardı. hiçbir Ģey olmamıĢ. Kantara. yeni yeni bulanmaya baĢlayan durgun ve serin sudan almaya gidiyorum. sonra da evlenip. güneĢ tepelerin ardından çıkmadan önce. yükünü üstümde hissettiğim. Çok sonra.bana emanet etti. yalanlar uyduruyorlardı. Sonra. dükkânı Rabbi Yohanan Sinagogunun yanında bulunan kunduracının annesi Malika'dan. Günler birbirini izliyor. Safa Amr ve oralarda tanıdıkları insanların adlarını. ancak her Ģeyi kaplayan bu tozu andırıyor günler. Sabah erkenden. görünmez ve dokunulmaz. sabah uyandığımda tadını dilimde ve yediğim her Ģeyde 170 aldığım bu toz gibi iĢte. Nur ġams'ta. kovalarla. Ürdün Nehrini geçip Salt ve Amman'a kadar gittikleri söyleniyordu. Nereden geldiği belli olmayan. Kadınlar birbirleriyle ilgili dedikodular yapıyor. Cenin ya da Ramallah'a doğru. Kakun. 171 . Kimilerinin. Nur ġams Kampı dünyanın sonu olmalı. buraya gezmeye gelmiĢ ve dönecek-lermiĢ gibi. Konvoy. Askerlerse gelip evimize yerleĢtiler. beni de bir kamyona bindirdiler. Nabatieh. Birbirlerine soruyorlardı: "Nerelisin?" doğup büyüdükleri. Tulkarm. güneyde Gaza. sivil halkı daha emin bir yere götürmek üzere. çadırlı kamyonlar geldi. Yafa. Makpela mağarasının yakınında yaĢayan Hamza'dan. sonra da helalleĢip ayrıldı. Akkâ'nın. kuyulara doğru giden bir sürü kadın ve çocuk var. çünkü onun ötesinde yer yok. insan sesleri ve gülüĢleri hâlâ iĢitiliyordu. içtiğim suya karıĢan. umut yok. Al-Kuds'un ve Nab-lus'un eski sokaklarını. geri kalanların bakıĢları altında.
benzin bidonları. Nur ġams'ın sokaklarında sıralanmıĢ evlerin. yalnızca adına uygun bir yazgıyla kör olan Leyla güneĢi göremiyordu. Aamma Huriya. onları kulübenin önüne bırakıyor. daha kırmızı ve ya nık topraklara doğuyordu. yemek dağıtımının yapıldığı zamanlar ayaklanıyorlardı. Ludd. hiçbir Ģey söylemeden. kuyuların çevresinde tuhaf bir biçimde yankılanıyordu. çünkü o du rumlarını görmek istemiyordum: Yüzlerinde anlayamadığım bir ifade vardı.. Kaisariyeh. kurumuĢ vadi. hatta tanımadıklarımı bile tek tek sayıyor dum. deniz kıyısındaki bir kentten (Z arka'dan) gelen yaĢlı bir köylü kadınla paylaĢıyorduk. Nazira. Kafr Saba. katranla kaplanmıĢ kartonlardan ya da eski tahta parçalarından yapılmıĢ duvarların arasında dolaĢırken. daha acı dolu. din lerken sürekli kafa sallıyordu Aamma Huriya. Artık kadınlar kuyu baĢında bile konuĢmuyorlardı. delikanlıların sabırsız bakıĢlarının sorguladığı on altı yaĢlarında gizli güzellikte genç bir kızın yüzü değil de acıların kararttığı. uzak ve yabancı bakıĢlarla bakıyorlardı. Araara. yetim ya da kıyı kasabaları parasız ve 172 erzaksız terk etmek zorunda kalanların yüzlerindeki çocukluk izleri gitmiĢ. kararmıĢ ve solmuĢ kül rengi tenli. artık ne kendilerini. Özellikle yüzlerine bakıyordum. yırtılmıĢ çadırlar. bu çocukların yüzlerini. kendi zayıflığımın ve güçsüzlü ğümün bir yansımasıydı sanki o görüntü. benim bilmediğim bir anlamı varmıĢ gibi. dibindeki çamurun kalkmaması için de kovayı yavaĢça eğiyorduk. Bu adların. Bütün gün. kulübesinin önünde büyük bir taĢın üstüne oturup dualar ya da küfürler mırıldanarak birilerinin kendisine yiyecek ve içecek getirmesini bekliyordu ve unutulursa öleceğini biliyordu herkes. güneĢin devi nimlerini izleyip gölgede tozun içinde oturuyorlardı. tek tük çalılıklar ve çok az gölge ya pan akasya ağaçlan. Roumaneh. Yazın kuraklığı nedeniyle. kovalarla geri döndüğümde. Hayfa'nın ele geçirildiği sırada çıkan savaĢta ölmüĢtü. araba saclarından yapılmıĢ sığın aklar. Çocukların giysilerinde dıĢkı. Evimizi. Artık. Olağanüstü bir belleğim vardı. usumdan çıkmayan boĢ ve uzak bakıĢlarını izliyordum yalnızca. Yajour.. Ve bir aynaya bakar gibi kendi yüzümü görüyordum. Bu n edenle. çatı niyetine birbirlerine demir tellerle bağ lanmıĢ tekerlek parçaları. Ötekiler. kuyulardaki su iyice azalmıĢtı. Tanturah. kova ipin ucunda sallanıyor ve dipteki çamurlu ve neredeyse kapkara suyu kazıyordu sanki. ama dilsiz bir çılgınlıkla. sonra ona duyduğum adları. küçük kulübelerin yanında duruyorlar. kocaman diz kapaklı. o da tek baĢına kalmıĢtı. Kamburları çıkmıĢ ve bedenleri büyük elbiseler içinde yüzen zayıf küçük kızlar. saçları kel hastalığı nedeniyle yok denecek kadar az ve gözlerine sinekler üĢüĢmüĢ. Kara yüzlü ve darmadağınık saçlı yaĢlı kadınların üzerine sinen leĢ kokusu midemi bulandırıyordu. Ras alAin. çok yorgun olduğundan. kartondan ve ince tahtadan evler.iĢitiyordum bu adları. güneĢin en yakıcı olduğu saatlerde. Artık güneĢ. köpekler gibi. bağırıp çağırmayı ve kampın kıyılarında kavga etmeyi bıraktılar. sürekli aç. Yakınmıyor. özellikle de yoksul. Mukhalid. te pelerin ardından doğan güneĢi izliyordu. Onları öylece izliyordum. Kampta nereye gitsem hep bu yüzü görüyordum. Gazza. mağara içinden gözler gibi. damarların fıĢkırdığı zayıf eller ve bir gölge kadar ince bedenimin silueti. adları dinlemek için bile kuyuların yanına gelemiyordu. Oğullarının hepsi. Taberiye. Djaara. beni gördüklerinde. Askalan. sabah namazından sonra. Yalnızca. ateĢ ıĢıklarının parıldadığı boĢ. gözlerini kırpmaksı zın izliyorlardı beni. Ġçlerinden birçoğunun. çarpık bacaklı. Suyu kovalardan testi lere boĢaltmadan önce durulması için iki saat beklemek gerekiyordu artık. Su öylesine azalmıĢtı ki. Ġlk zamanlar böyleydi. bu adların tümü Ģimdiden baĢka bir yere göç etmiĢler gibi soğuk hava da. kendi yüzümü. Dj'itt. yerine anlaĢılmaz yaĢlılık çizgileri yerleĢmiĢti. solgun ve kırıĢmıĢ yaĢlı bir kadının yüzüydü benimki. çocuklar bile koĢmayı. Zamanla. Jebaa. yiyecek ve toprak lekeleri vardı. Ramleh. ölümün yaklaĢmasıyla yavaĢ yavaĢ kuruyan. yarı çıplak er kek çocukları. kadınların elbiseleriyse ağaç kabuğu gibi yağdan kaskatı olmuĢtu. ne de çamaĢırlarını yıkayabiliyorlardı. sonra kuyularda su gitgide azalıp bulandıkça sesler de yavaĢ yavaĢ kesildi. ya baĢlarını çe viriyorlar ya da tam tersine. YaĢlı kadının pis "kokusu öylesine dayanılmaz 173 . kentlerin ve yitirdikleri insanların adlarını saymıyorlardı. Herkes.
acının kımıltısız. Adı yoktu sanırım. Al-Jazzar'da okula gittiğimi öğrenince. gözleri donuk. ölmekte olan köpeğin tüylerinde parlıyordu. yolda. ertesi sabah döndü ancak. sesini yolun aĢağısından iĢitmiĢtim. Ölüme iyice yaklaĢmıĢtı. çocukların yüzlerini yakıyor. taĢlı tepeye. bir lekeyi andırıyordu. onu iyi tanıyordum çünkü yaĢlı adam son günlerinde ona iyice bağlanmıĢtı. köpek onun yanında duruyordu sürekli. daha sonraları kocam olacak olan. burada. Nur ġams Kampında çektiklerimizi bir bir yazmamı istedi. susuzluktan ölen bir hayvan gördüm. Kuran'ın surelerini okuyabilmem ve her oğlan çocuğunun yapabildiği geometri problemlerini çöz- 174 . unutulmaması ve herkesin bunu öğrenmesi için. ancak gece dönüyordu. yere oturup sonuna kadar yanında durdum. eski bir çadıra sarınıp dıĢarıda. zayıf düĢmüĢ ve salınmıĢ bir biçimde. Bu nedenle. yaĢamın yok olduğu. ġimdiye kadar hiç böyle bir Ģey hissetmemiĢtim. O günden sonra. yere uzanıp baĢını kaldırıyordu. kör ve mağarasında duran Leyla'nın homurtuları kadar anlaĢılmaz olduğu bu dünyada parlayan ıĢığın acımasız gücünü hissettim. bir nakarat gibi durmaksızın yinelediği o soruyu düĢünüyordum: "GüneĢ herkes için parlamıyor mu?" O sırada. bir sabah onunla karĢılaĢtığımda ölmek üzereydi. Çalılıkların arasında. sabah güneĢinin altında. Sabah erkenden. Öylesine hızlı soluk alıyordu ki. her yeni günün bir önceki günden birĢeyler götürdüğü bugünlerde. Su çok değerliydi artık. Bir gün. lanetlenmiĢtik sanki. Kuzeye gidip bir daha dönmeyen babam Ahmed. bu umutsuz toprağı. tozun içinde uyuyordum artık. ağzından sarkan diliyse kara ve ĢiĢkindi. YaĢlı Nas'ın söylediği. Ben de sözünü dinledim ve beraberimde getirdiğim okul defterlerime yaĢamı yazdım gün be gün. her sabah tepeye çıkıyor. Yalnızca kamptan uzaklaĢtığım zamanlar kendimi iyi hissediyordum. ancak beni tanımadı. bedeni ürpertilerle sarsılıyordu. onu tepeye. Adam öldüğünde. Ona dokunacak kadar yaklaĢtım. GüneĢ ıĢığı gözleri daha çok kamaĢtırmaya baĢlamıĢtı. gömütüne kadar izledi. okuma yazma bilmeyen Bedevi Saadi Abou Talib. güneĢ gökyüzünde iyice yükselmiĢti. yaĢlı adamın yanından hiç ayrılmıyordu. nereye giderse gitsin. Nas'ın en küçük oğlu Sa-id'in beyaz köpeğiydi.olmuĢtu ki. yaĢlı Nas'ın gömütü-nün bulunduğu yere kadar tırmanıyordum.
profesyonel ağlayıcı kadınların keskin çığlıklarını. kımıltısız ve daha ölüme alıĢamamıĢ gibi biraz beceriksiz. Yalnızlığa ve çevremi saran bu çıldırtıcı olaylara karĢın. Niye buradaydık ki biz? 175 . baĢı güneye dönük bir biçimde gömüte bırakılan tabutları. bu defterleri anılarımla dolduracağımı bilseydi. Sonra da. Bu anıları. YaĢlı Nas da üflenip söndürülen bir mum ıĢığı gibi sessizce gitmiĢti ve orada gördüğüm tek Ģey eski kısa çarĢafa sarılmıĢ bir biçim ve yere sarkan iki çıplak ayak. O gün. nerede olursa olsun onu bulup iletmesi için. durmak istemeyen soluğunun çabasını iĢitmiĢ. GüneĢin acımasızca taĢlı tepenin üzerinden gökyüzüne doğru yükselmeyi sürdüğü sırada ölen beyaz köpekten. elimle. Teyzem Raysa ve büyükbabam Muhammed'i ölü de görmüĢtüm. Bir gün. ne düĢünürdü acaba? Sanırım onaylardı ve iĢte bu nedenle Bedevi Saadi'nin sözünü dinledim. Ama beyaz köpek gerçekten ölmüĢtü. erkekleri. bir gün okur ve beni bulur umuduyla. uzun süren acı dolu ürpertileri ve bedenindeki soğuk sessizliği hissetmiĢtim. donuk gözlerini görmüĢ. Cenin kenti tepelerini. kadınları ve çocukları da alacaktı. Daha önce. Kısa bir süre içinde birlikte olduk. kesintisiz acısından söz ettim. dudakların kapalı durması için de çeneyi. çünkü ölümü ilk kez yakından görüyordum. bakıĢındaki amaçsız dehĢeti. birer birer öbür hayvanları. soğuk. uçları saçlara kadar uzanan ince bir iple bağlı. bizim dünyamızı oluĢturan ve bizleri tutsak eden her yeri görebildiğimiz o tepeye koĢarak çıkmıĢtım. Çalılıklardan geçerek Attil ve Tulkarm yollarını. Latrun yakınlarında yolda defterimin üst tarafına adını yazan Esther Greve için de yazıyorum. mezarcıların çalıĢmalarını. ölümün kampımıza girdiğini anlamıĢtım. Bu defterleri yazmayı bitirdikten sonra BirleĢmiĢ Milletler'den bir askere vereceğim. Akkâ'da çok temiz odalarda hasırlar üstüne yatırılmıĢ ölü erkek ve kadınlar görmüĢtüm. yazacak gücü o veriyor bana. üzerlerine dikilecek olan bembeyaz ve tertemiz çarĢaflar içinde uyuyormuĢ gibi görünüyorlardı. ancak bu karĢılaĢma yazgımızdı sanki. Bundan sonra. güneĢse tozlu tüylerini acımasızca yakmayı sürdürüyordu. ĠĢte o an.meyi ve hesap yapmayı öğrenmem için okuma yazmayı öğrenmemi istemiĢti. gözleri kapalı. bana doğru geldiğinde yazgımı gördüm yüzünde.
Niye bu tepeleri aĢıp batıya, bizi kurtarabilecek olan denize doğru gitmiyorduk? Nur ġams'ta kalan insanların çoğu dağlardan gelmiĢti. Bir çocuğun çobanlık ettiği keçi sürülerinin dolaĢtığı, iğne yapraklı ağaçlarla kaplı kızıl vadilerde yaĢamıĢtı hepsi. BaĢka bir Ģey tanımıyorlardı, denizi de hiç görmemiĢlerdi. Aamma Huriya bile düĢünmüyordu denizi. Ama ben Akkâ'da doğdum, denizin karĢısında, kentin gü ney sahilinde büyüdüm; surlara kadar gelen dalgalarda yüzdüm, ingilizlerin kalesinin yanında ya da Fransızların kalesinin alt tarafında, balıkçı teknelerinin yelkenlerini gözledim, tüm çocukların arasında babamın teknesini ilk gören ben olayım diye. Denizi bir kez daha görebilseydim, ölümün bir önemi kalmayacak, benim de Aamma Huriya üzerinde de hiçbir etkisi olamayacak sanıyordum. Böylece, güneĢ o kadar acımasız olmayacak, yeni gün geçmiĢ günün soluğunu yok etmeyecekti. ġimdi bütün bunlar bana yasaktı. Yabancı askerler bizleri kamyonlara bindirip dünyanın öbür ucu diyebileceğimiz bu yere getirdiklerinde, sevdiğim her Ģeyi bir daha göremeyeceğimi biliyordum. Sabahları, martıların ve pelikanların çevresinde uçuĢtuğu denizin üstünde kayan ge milerin yelkenleri nerede Ģimdi? Küçük kulübelerin gölgesinde kımıltısız duran, hiç kimsenin düĢünmediği baĢıboĢ köpekleri andıran o çocukların bakıĢında kendi yaĢlılığımı, kendi sonumu görüyorum. Zayıf, kırıĢık ve solgun yüzüm, eskiden belime kadar ipek manto gibi inen o güzelim saçlarım Ģimdi bitlerin dolaĢtığı, toz ve dikenlerle kaplı çalılıkları andırıyor, ellerimle ayaklarım yaĢlı kadınla-rınkiler gibi kara ve damarlı. Nur ġams'ta, kimsenin aynası yok. Askerler bavullarımızı aradıklarında, bıçakları, makasları ve hatta aynaları, silah olabilecek her Ģeyi almıĢlardı. Kendileri için mi korkuyorlardı aca ba? Yoksa kendimiz için kullanmamızdan mı endiĢe duyuyorlardı? Bundan önce, aynaları hiç düĢünmemiĢtim. Yüzümü gör mek kadar doğal bir Ģey yoktu benim için. Aynasız kalınca insanın çok farklı biri olduğunu, eskisi gibi olmadığını anlıyorum Ģimdi. Belki de onları bizden almıĢ olan askerler bunu biliyor 176
du. Kendimizdeki değiĢimi anlamak ve adımız kadar bedenimi zin de eskiden nasıl olduğunu anımsamak için, birbirimizin yü züne ne kadar endiĢeli baktığımızı görünce anlamıĢlardır belki de. ' . Nur ġams'ta geçen her gün, her hafta, yeni erkekler, kadın lar ve çocuklar ekliyordu kampımıza. Huriya teyzemizin buraya nasıl geldiğini anımsıyorum. Benden birkaç gün sonra Al-Kuds sığınmacılarıyla geldiğine göre, herhangi bir yakınlığımız olmamasına karĢın, ona teyze di yordum, çünkü bir akraba kadar çok sevmiĢtim onu. O: da be nim gibi Nur ġams'a, BirleĢmiĢ Milletler'in arkası çadırlı bir kamyonuyla geldi. EĢya olarak bir tek dikiĢ makinesi vardı yanında. Kalacak yeri olmadığı için, taĢlı tepenin eteğinde tek ba Ģına yaĢadığım eski tahtalardan yapılmıĢ kulübeme getirdim onu. Huriya kamyondan en son inmiĢti, oldukça asil görün müĢtü bana, sonuna kadar da hep öyle gördüm o nu, bunca yorgunluktan sonra aramızda en iyi durumda olan oydu. Bu tozlu yerde dimdik duran, insana erinç veren bir siluetti onunki. Geleneksel bir biçimde giyinmiĢti, açık renk kumaĢtan yapılmıĢ uzun bir galabieh, siyah bir Ģalvar, yüzünde beyaz örtüler , ayağındaysa deri sandaletler vardı. Yeni gelenler bavullarını topla yıp güneĢten korunmak ve kalacak bir yer bulabilmek için kampın özeğine doğru yürümüĢlerdi. Yabancıların çadırlı kam yonları, toz bulutu içinde Tulkarm yolunda yok olmuĢtu. Bir kamyon gelip onu biraz daha uzağa götürecekmiĢ gibi, dikiĢ makinesinin yanında öylece bekliyordu. Sonra onu izlemekte olan çocukların arasından beni seçti, belki de en büyükleri ol duğum için. "Bana yolu göster, kızım," dedi. Böyle seslenmiĢti bana, kızım anlamına gelen benti demiĢti, ben de ona teyze anlamına gelen Aamma diyordum, Nur ġams'a beni görmeye gelmiĢ ve ben de burada onu bekliyordum sanki. Küçük kulübede, örtüsünü çıkardığında yüzü çok hoĢuma gitmiĢti. Teni koyu bakır rengindeydi, tirĢe renkli gözleri tuhaf bir biçimde parlıyordu, özel bir ıĢık vardı bakıĢında, insana erinç veren ve aynı zamanda etkileyen bir bakıĢ. Belki de kimi körler gibi insanların ve nesnelerin ötesini görebiliyordu. '
Göçmen Yıldız
177/12
Aamma, yalnız yaĢadığım bu kulübeye yerleĢti. Toz yüzünden bezlerle sardığı dikiĢ makinesini yere bıraktı. Evde, kapıya en yakın olan bölümde kalmayı yeğledi. Yerde uyuyordu, çarĢafın kıyılarını iyice kıvırıp içinde yok oluyordu sanki. Gündüzleri, yemek yaptıktan sonra, dikiĢ makinesinin baĢına geçiyor, insanların giysilerini onarıyordu, karĢılığında para yerine yiyecek ve sigara veriyorlardı, çünkü kampta paranın değeri yoktu. Ġpliği bulunduğu sürece bu iĢi sürdürdü. Kadınlar ona ekmek, Ģeker, çay ya da zeytin getiriyorlardı. Ama kimi zaman da yalnızca teĢekkür ediyorlardı, bu da ona yetiyordu. En güzeli akĢamlardı, masallar nedeniyle. Zaman zaman, akĢamüstleri, güneĢ sisin ardına gizlendiği zamanlar, birdenbire, nedenini bilmeksizin ya da tersine, rüzgârın bulutları kovaladığı ve gökyüzünün açık olduğu zamanlar, ayın kılıç gibi parladı-ğı akĢamlar, Aamma oturup cin öyküsü anlatıyordu. Masallar gece anlatılırdı, bunu biliyor ve böyle yapıyordu. KarĢıma oturuyor ve gözleri tuhaf parıltılar içinde Ģöyle diyordu bana: "Dinle bak! Sana cin öyküsü anlatacağım." Cinleri tanıyordu, onları görmüĢtü, geceleri çölde dans eden kırmızı ıĢıklar'gibiydiler. Gündüzleri hiç görünmezlerdi, ıĢığın aydınlığına gizlenirlerdi. Ancak, gece yeniden ortaya çıkarlardı. Onlar da insanlar gibi, kaleleri, surları ve bahçeleri olan kentlerde yaĢarlardı. O kentlerin nerede olduğunu bir tek o bilirdi, savaĢtan sonra, beni de oraya götüreceğine söz verdi. Öyküsünü anlatmaya baĢlıyordu böylece. Kulübemizin kapısının önüne, dıĢarıya dönük bir biçimde oturuyordu, çünkü yalnızca bana anlatmıyordu. Bense, içerde, sesini daha iyi duyabilmek için ona yakın bir yere oturuyordum. Bunun üzerine, çevredeki çocuklar birer birer geliyorlardı. Birbirlerine haber veriyorlar, evin önüne, tozun içine oturuyorlar ya da tahta duvara yaslanıp ayakta dikiliyorlardı. Cin öyküsü anlatırken, Aamma Huriya'nın sesi çok farklılaĢıyor, yepyeni bir ses oluyordu. Her gün duyduğum ses değildi bu, daha boğuk ve kalındı, bu nedenle hepimiz sessizce dinliyorduk, onu daha iyi duyabilmek için. AkĢamları, kampta çıt çıkmıyordu. Sesi bir fısıltı gibiydi, buna karĢın her bir sözü iĢitebiliyor ve bir daha da hiç unutmuyordu.
Aamma Huriya'nın sesi de değiĢiyordu yavaĢ yavaĢ. Daha iyi duyabilmek için kapının önüne uzanıyor, canlanan yüzünü görüyordum. Gözleri gitgide daha çok parlıyor, kıvılcımlar saçıyordu. Mimiklerle ifade ediyordu her Ģeyi, yüzünde korkuyu, öfkeyi ve kıskançlığı görebiliyorduk. Sesleri de taklit ediyordu, zaman zaman sesi kalın, ince, boğuk, keskin ya da iniltili çıkıyordu. Elleriyle, bakır bileziklerini Ģıngırdatarak, dans eder gibi devinimler yapıyordu. Ama kapı eĢiğinde terzi oturuĢuyla otururken, bedeninin geri yanı kımıltısızdı. GüneĢ ıĢığının yok olmaya yüz tuttuğu ve günün bunaltıcı sıcaklığının azaldığı bu saatlerde, kulübe kapısının önünde, tozlu yerde, Aamma Huriya'nın anlattığı bu öyküler güzel öykülerdi. Bizleri ürkütüyordu bu öyküler, dereyi geçtikten sonra kurda dönüĢen adamlar ya da soluk almak için gömütlerinden çıkan ölüler. Hortlakları ya da çölün ıssız bir köĢesinde kaybolmuĢ kentleri anlatıyordu, yolunu kaybedip oraya giden yolcu-larsa bir daha geri dönemiyordu. Kadınla evlenen bir cinin ya da bir erkeği baĢtan çıkarıp dağlara götüren diĢi cinin öyküleriydi bunlar. Çöl rüzgârı estiğinde, kötü niyetli bir cin çocukların bedenlerine girip akıllarını baĢlarından alıyor, onları bir kuĢ gibi evlerinin üstüne tırmandırtıyor ya da kurbağa gibi kuyunun dibine indirtiyordu. Bizlere büyülerle ilgili öyküler de anlatıyordu, örneğin, küçük bir çocuğun annesine büyü yapan; sonra da halası olduğuna inandıran cadı Bayrut. Genç kadın bir süre için odadan ayrıldığı sırada cadı, beĢikten çocuğu alıp yerine çamaĢırlarla sarılmıĢ büyük bir taĢ koyar, sonra da çocuğu piĢirip kendi annesine yemek olarak sunar. ĠĢte bu durumda gözün etkisinden nasıl kurtulabileceğimizi söylerdi; elini yüzünün karĢısına koyup küllü suyla alnına Allanın adını yazarak. Cadıları nasıl korkutabileceğimizi de söylerdi; avucuna biraz kum alıp üfleyerek. ÖlümsüzleĢmek için köle kılığına girip çocukların yüreğini yiyen acımasız, esmer Afrikalı AyĢe'nin öykülerini de anlatırdı. Aamma Huriya elimi tutup yanına oturttuktan sonra sorardı: "Bu akĢam sana ne anlatayım?" "Ölümsüz yaĢlı AyĢe'nin öyküsünü anlat!" diye yanıtlardım hemen.
178
179
BunalmıĢ." Aamma Huriya konuĢmayı bırakıyordu. bahçeler. ancak alıĢkanlıktan olsa gerek. insanlar hiç yiyeceksiz kalmıyorlardı. susuz. bizler de o bahçede. Bizlere dağıttıkları o kurumuĢ tatsız ekmeği de. Anımsıyorum. ancak aldatıcı ve düĢsel olduklarını hepimiz biliyorduk. 181 . yanlıĢ mı. Ģimdi tatsız ve uçsuz bucaksız olan o büyük nehre tuz atmasalardı. bebek seslerini ve köpek havlamalarını iĢitmemiz için belki de. insanlara kızıp bütün pınarların suyunu kurutmasalardı. Erkek. ama içinde yalnızca biraz ot ve tepelerden topladıkları birkaç bitki kökü kaynatabi liyorlardı. bitkin çocukları. yürek çarpıntılarımızı. Çünkü eskiden. Aamma Huriya. kadın ve çocuklar sarayın çevresindeki bahçede yaĢıyorlardı. Devam etti: "Bu bahçede güzel olan suydu. yere diz çöküp o da dinledi teyzemizi." derdi. Allah onlara emanet et miĢti dünyayı. erkek ve kadınların gece . ġimdi orada cennet adını taĢıyan küçük bir kasaba var ve oradaki yerli insanların cinlerden geldikleri söylenir. Bir yandan doğuya. ateĢ yakıyorlardı yine de. pınarların Ģırıl Ģırıl Ģarkılar söylediği ve bahçelerinde kuĢların öttüğü kentlerle ilgili öykülerden birini anlatma günü. birden yüreğim daha hızlı atmaya baĢlıyordu. açlıktan çökmüĢ yüzlerini ve güneĢin dayanılmaz sıcaklığını görünce: "Bugün. ağaçsız. öbür yandan batıya doğru akıyordu. Cinler ve insanlar birlikte yaĢıyorlardı. YaĢlı kadınlar ateĢi su kaynatmak için yakmıĢlardı. Bana söylediklerine gö re. deniz kıyısındaymıĢ. çünkü etin ne olduğunu bilmiyorlardı. bu kez uzun uzun sustu. Gökyüzü yavaĢ yavaĢ kararıyordu. cennet anlamına gelen Firdus koymuĢlardı. Dereler bahçenin içinde çağlıyor. ne rede olduğumu. Aamma Huriya. bu bahçenin efendileri olan cinler. kimseye kötülük etmiyorlardı. bal ve otlarla besleniyorlardı. sesi daha yumuĢak. genç Bedevi Saadi Abou Talib kampa ilk kez o bu öyküyü anlatırken geldi. bit ve pire ısırıklarını. öbür evlerden gelen tıkırtıları. öylesine berrak. Devamını kımıltısız bekliyorduk. bizi korkutacak Ģeyler anlatmıyordu yalnızca. Sessizliğin değerini biliyordu. kurumuĢ üç kuyuyu. kıĢ ve soğuğu bil miyorlardı. ölmüyorlardı. ağaçların gölgesinde kuĢların ve pınarların Ģarkısını dinliyor olabilirdik Ģu anda. "Eskiden.yi ve bilinmeyeni beklemek üzere içine uzandıkları sefil barakaları. Ama orada ilkyaz bitmek bilmiyordu. dumanla ka rınlarını doyuruyorlardı belki de. orada cinler yaĢıyordu. dünya böyle değildi. tatmadığınız. yani cennet adını taĢıyan. Ģimdi artık. korunmak için evlere gereksinimleri yoktu. konjonk tivit yüzünden yanan gözkapaklarını unuturdum. biliyor musu nuz? ġimdiye kadar görmediğiniz. günde kiĢi baĢına iki. gözlerindeki ıĢık daha canlı olurdu." Huriya biraz daha susuyordu yine. Ve böyle de devam edebilirdi. Çocuklar Ģimdi sizlere bütün bunların nasıl yok ol 180 duğunu anlatacağım. Meyve. O zamanlar böyleydi iĢte. Barakaların çatılarından dumanlar tütüyordu. serin ve saftı ki. hiç yaĢlanmıyor. Anlatmaya devam ediyordu. düĢlemediğiniz bir suydu o. çiçek ve meyve dolu bahçeler. hiç ku rumayan pınarlar vardı. kim olduğumu. iki yöne de akabilen büyülü bir nehirle çevrili büyük bir bahçeydi. anlattıklarının kendi öykümüz olduğunu. onu içenl er sonsu-¥ za dek genç kalıyor. Akkâ kentinin yakınında. O zamanlar cinler iyi niyetliydi. bilemem. avuç avuç dökülen saçları. bulut renginde muhteĢem bir saray vardı o zamanlar. doğudan batıya. cinler de onlara yardım etmiyor bir daha. çatlamıĢ ayak topuklarını. güneĢse çok yakıcı değildi. hatta kimi zaman yalnızca bir dilim düĢen ekmeği. acı dolu ve çıplak. çiçeksiz bir dünya oldu ve orada yaĢayan insanlar gitgide birbirlerine düĢman kesilip acımasız bir savaĢa girdiler. Bu büyük bahçenin ortasında. Çocukların bedenlerini saran yaraları. buradan pek fazla uzakta değilmiĢ. Dünya. her iki yöne de akan ve bahçeyi çevreleyen büyük nehre kavuĢuyorlardı. Bu öyküleri anlatmaya baĢladığında. Biraz uzakta.Onu dinlerken 'her Ģeyi unutuyordum. içinde kuĢların ve pınarların durmaksızın Ģarkı söylediği ve insanların yalnızca meyve ve balla beslenerek barıĢ içinde yaĢadıkları bu bahçe. Hava çok ılık. açlık çeken çocukların taĢlı tepeye çıkıp BirleĢmiĢ Milletler'in kamyonlarını dört gözle beklemelerini ve yoldan kalkan toz bulutunu gördüklerinde: "Ekmek! Un! Süt! Un!" diye bağırmalarını. çünkü bu dünyanın efendileri onlardı. ağaç ve çiçeklerle kaplı. batıdan doğuya. O yer çok güzel olduğundan adını. bu cennetin bize ait olduğunu anlamıĢtım çünkü. Aamma Huriya'nın anlattığı hortlak öykülerinde olduğu gibi. Firdus. cinleri öfkelendirerek kaybettiğimiz bu bahçenin. su. Bu doğru mu. Kimilerininse kaynatacak hiçbir Ģeyleri yoktu.
Ve yakıp yıkılan bu bahçeyi sonsuza dek terk ettiler. Aamma Huriya ayağı kalkıp namazını kılmak üzere kuyulara yöneldi. Kapının yanına uzanmıĢ. Büyüdüklerindeyse. Aamma Huriya onu hemen koruması altına almıĢtı. Ama gitmeden önce. sırayla gidip bu kadından yardım istediler. babası. en az altı aylık hamileydi. sizlerin ve gelecek nesillerinizin. Yabancı askerler onu sokaklarda dolaĢırken bulmuĢ ve askeri hastaneye götürmüĢlerdi. Aamma Huriya'nın soluğu kadar düzenli ve hafif sesini hâlâ iĢitiyordum. hiç düĢünmeden. Safi adındaki öbür delikanlıya da içi gözle görülmez. Askerler onu sırasıyla Kudüs yakınlarında Jalazun.' diyorlardı. kardeĢler. dediklerine göre. iki belik halinde topladığı sarı saçları ve size kimi hayvanların bakıĢı kadar korkulu ve çocuksu bakan su rengi gözleri vardı. Çocukluklarında bile sürekli dövüĢüyorlardı. Muaskar. iki maymun seyreder gibi gülmeye ve onlarla alay etmeye devam ettiler. Sonra öbür kardeĢ torbayı açtı." Gece olmuĢtu. ama çok güçlü bir bulutla dolu büyük bir deri torba verdi. Kimileriyse. bu bahçede bulunan tüm ağaçlan. çocuklar. bu zehirli iki armağanı birbirlerinin üzerine fırlattılar. karĢılığında altınlar vaat ettiler ona. sonra da büyük bir tuz dağını parçalayıp büyük nehre attılar. belki de o AyĢe'ydi.' diyorlardı. Bunun üzerine. Daha sonra."Nasıl oldu da cinler insanlara bu kadar kızdılar. Kız denecek kadar gençti. bir köĢede saatlerce oturmayı alıĢkanlık edinmiĢti. kanları sürekli akıyordu toprağa. > tek bir söz söylemeden. O günden beri. kara yüzlü ve yırtık pırtık giysili yaĢlı bir cadı ortaya çıktı. O zamanlar. Suad ve Safi adlarında. yorgunluğun izlerini taĢıyan. tozlar içinde iki koç gibi birbirlerine saldırdıklarını gören cinlerse çok gülüyorlardı. Allah onu bizim yolumuza çıkartmasın. kimsenin Ģimdiye kadar görmediği kıpkırmızı ağızlı yabanıl bir hayvan verdi. Onları saraylarından izleyen cinler: 'Güçleri tükeninceye kadar savaĢsınlar. Ġki kardeĢ. Rumiya'nın eĢi. Eve kadar getirip baĢka bir barakaya taĢınan yaĢlı kadının yerine yerleĢtirmiĢti. içinden çıkan rüzgâr ateĢe doğru esmeye baĢladı ve onu. kırmızı ağızlı yabanıl hayvan dıĢarıya atladı. Belki de Rumiya o günden sonra delirmiĢ. çocuklarsa evlerine döndüler. Bu adamların her ikisi de birbirinden güçlü ve kurnazdı. bu topraklarda bir daha hiçbir Ģeyin yetiĢmemesi için bütün pınarları ve su kaynaklarını yok ettiler. Geldiğinde. taĢ ve sopayla sürdürdüler kavgalarını. yorulduklarında dost olacaklardır nasılsa. bu nedenle de birbirlerinden nefret eden iki kardeĢin bu bahçeyi paylaĢamamalarından kaynaklandığını söylüyor. annesi. deli olduğunu düĢünmüĢlerdi. Öyküm burada sona eriyor. Gökyüzüne yayılan duman ve açlık kokusunu da hissediyordum. En büyüğü olan Suad'a. küçük bir kafes içinde geceleri tuhaf bir biçimde ıĢıldayan. o bahçede ateĢ ve rüzgâr yoktu çünkü. Kızıl alevler. büyük nehre sığınan birkaç insan kurtul abildi yalnızca. cinler insanları sevmez oldu. bunu yapabilmek için de insanları sayıca cinlerden daha kalabalık oldukları için daha güçlü olduklarına inandırıp onları saraylarından kolayca koyabileceklerine inandırmıĢ. Kara dumanlarla çevrili saraylarında duran cinler artık gülmüyorlardı. onları affetmediler. yine hiçbirisi yenilgiyi kabul etmiyordu. aynı babadan ve farklı annelerden olan. cinlerin sarayına girmek istemiĢ. Acımasızca birbirlerini yaralıyorlardı. ancak çocuksu havasını hâlâ koruyan bembeyaz yüzü. sonra da . sözlerini dinleyenlere silah ve ölüm dıĢında hiçbir Ģey vermeyen yaĢlı ve ölümsüz Ay-Ģe'yse hâlâ bu topraklarda dolaĢıyor. YaĢlı köle. Kafes açıldığında. ancak kavgalarını kılıçlarla ve tüfeklerle sürdürüyorlardı hâlâ. kuĢları ve insanları yaktı. 'Allahın laneti hepinizin üzerinde olsun. kayınvalidesi ve kayınpederi orada ölmüĢlerdi. büyük nehir de artık iki yöne akmayan tatsız bir su oldu. yok etti. Deir Ammar. bütün bahçeyi alevler içinde bırakan devasa bir yangına dönüĢtürdü. kımıltısız. sandıklarını karıĢtırıp her birine birer armağan verdi. bulutlara yakın saraylarından onları izleyen cinler. çünkü cinlerin tüm sırlarını bilen çok yaĢlı bir kadındı o. Deir Yassin kentinden kaçmayı baĢaran insanlardan biriydi. neden sonsuz ilkyazı yaĢayabileceğimiz bu bahçeyi yerle bir ettiler? Kimileri bir kadının buna sebep olduğunu söylüyor. Böylece Firdus bahçesi bu susuz çöle dönüĢtü. Artık yetiĢkindi onlar. kısa bir süre içinde tüm ağaçları ve otları kapıp kocaman oldu. Rumiya. DüĢünüyordum. cinler bizleri daha ne kadar yalnız bırakacaklardı? Rumiya kampa yaz sonunda geldi.
Tulkarm ve Bala182 183 .
Aamma güçlü elleriyle havlunun suyunu genç kadının tenine sıktığında. gerçek ve güçlü birĢeyler vardı. ancak bunu hiç kimse bilmez di. sırtımdan ve alnımdan süzülüp saçlarımı yüzü me yapıĢtıran teri hissediyordum. fırını saran alevler gibi katranlı kartonlardan ve tahta parçalarından yapılmıĢ barakaları sardığında. Kapının yanında. böylece Rumiya yavaĢ yavaĢ kendine geldi. Belki de beni ürküten Rumiya'nın sessiz güzelliğiydi. Aamma Huriya'nın ilginç düĢünceleri vardı. sürekli aynı noktaya . böylece içer de mavi bir gölge oluĢurdu. GüneĢ gökyüzünde en tepeye ulaĢıp evimizin duvarlarını fırın gibi ısıttığında. He pimiz. avuçlarına kum alıp üflüyorlardı. istemediğim halde kalmaya baĢladım. Aamma Huriya. yalnızca su ya da ekmek istemek için birkaç sözcük söylerdi ya da birden. Rumiya'nın bedenine damlayan suyun sesini. GüneĢ gökyüzünde en tepeye ulaĢtığında ve kamptaki her Ģey kımıltısız kaldığında. Kısa bir süre için. Su az ve çamur gibi olduğundan. anlamını bilmedi ği bir tümceyi ezbere okurdu. Ancak Aamma Huriya yolunu bulmuĢtu. Sürekli onunla alçak sesle ve ağır ağır ko nuĢup saçını okĢardı. Rumiya sırt üstü yatardı. çünkü gözleri korkmuĢ bir hayvanınkiler gibi iriydi. ilk geldiği zamanlar. Örtüsünü ilk çıkardığı zamanı anımsıyorum. biz de bir anlam veremezdik. hiç kımıldamadan. bunu görmemek için. Yemeğin i o yedirirdi. Sırtındaki uzun belikler. Daha sonra. bembeyaz yüzü ıĢıkta parıldıyordu. bir duayı an dıran el devinimlerinde anlaĢılmaz. Hemen hemen hiç konuĢmazdı. ağır ağır yapılan ve bir ayini. Rumiya'nın boynuna kadar toplanan siyah elbisesinin al tından beliriveren ve mavi gölgenin etkisiyle harelenen kocaman beyaz karnı. tıpkı öyküleri gibi. çünkü bizim ırkımızdan değildi o. bakıĢlarındaki korku izleri yok olmuĢtu. Ġlk zamanlar. Aamma Huriya ıslak bir bezle Rumiya'nın 184 bedenini nemlendirirdi. çocuksu ağzı. çünkü yaĢlı kadının. Ġçmeleri ve yiyecek birĢeyler hazırlamaları için gereken suyla genç kadının karnını ıslatırdı. doğacak olan çocuğun susuz kalmaması ge rektiğini söylüyordu. Aamma Huriya örtüsünü kapıya asar. daha doğru görünüyordu. ay gibiydi. omuzlarını ve kalçalarını sırayla yıkıyordu. Sonra. Oysa korkan çocuklardı. Aamma Huriya'yla bana konuĢmadan ve gülümsemeden baktı. Çocuklar onun deli olduğunu söylüyorlar. mağarayı andıran bu evde. Aam ma her sabah erkenden kuyudan su getirir.altın ve bakır rengi gür saçlarıyla. Erzak getiren kamyonların yolunu gözlemek için ben de öbür çocuklarla otururdum. yo lun sonuna gelmiĢti. ağır ağır soluk alıĢını ve Aamma Huriya'nın havluyu kovaya her daldırıĢında susup sonra yeni den mırıldandığı ninniyi iĢitiyordum.ta'daki kamplara götürmüĢlerdi. bizim kapının önünden geçtiklerinde ya da kampın giriĢindeki yolda onunla karĢılaĢtıklarında. Aamma'nın usta elleri. mavi dövmeleri. özel likle de uzun. sıcaklık. annesinin karnına akan suyun sesini iĢitiyor. sıcağın altında sendeliyordum. Rumiya'yı her gün biraz daha evcilleĢtirdi. niye ona Rumiya adını verdiklerini anlıyordum. yağmur gibi serinliğini hissediyordu.. durulmasını bekler di. onları anladığınızda her Ģey daha açık.bakıyordu. her Ģeyi delip geçen ve anlamını da beraberinde götüren o bakıĢlarıydı." "korktu. genç kadının ensesini. gözlerini karĢıya dikip boĢ boĢ bakıyordu. Ġlk zamanlar. Bedevi'nin dallardan ve taĢlardan kulübe yapı p oturduğu o taĢlı tepeye çıkardım. DıĢarıdaki sıcaklığın ve kuraklığın ortasında sır gibi duran evin içinde. ince burnu. Genç kadına baktığımda. için biraz öyleydi. dıĢarıya çıkıyor. kötü ruhu uzaklaĢtırmak için. içerde örtüsünü çıkartmak istemiyor du. Rumiya. yeniden yaĢamaya baĢladı. habla. 185 . kendisini tamamen soymasına ses çıkarmazdı. yaĢlı Nas'ın gömülü olduğu." diye de ekliyorlardı. Ondan söz ederken fısıldaĢıyorlardı: 'Delirdi' anlamına ge len "habla. o anda. Havludan damlayacak olan suyu beklerdi. kayfi. dizlerine kadar inen büyük tozlu örtüsüne sarınıp oturuyor. çocuk mamasına benzeyen un ve süt bulamacı hazırlar. ġimdiye kadar böylesine güzel saç görmemiĢtim. çünkü o çocuk Ģimdiden yaĢamaya baĢla mıĢtı. karnını. ıslanmıĢ yılanlar gibi kıvrılıyordu. Ve böylece bizim kampa. Kimi zaman boĢ bakıĢlarından usanır. yanaklarında ve çenesinde. su o gizemli sesiyle çağlıyordu." diyorlar ve: "Kayfi. ve Aamma suyu göğüslerine ve gergin karnına akıtırdı. yiyebilmesi için de tükürüklü elini çatlak du daklarında gezdirirdi. göğüslerini ve gözleri kapalı baygın yüzünü görebili yordum.
Dünyadan ve yaĢamdan uzak bu yerde. artık geceleri ateĢ yakamıyoruz. kirli mantolarla. kulaklarımda hâlâ suyun sesi ve yaĢlı kadının mırıltısı oluyordu. ġimdiyse. ġimdiyse o ıĢıklar kampımızı daha karanlık ve ıssız gösteriyor. 186 Bu kampa kapatıldığımızdan bu yana çok uzun zaman geçti. ölü köpekleri uzağa götürüp atıyorlar. bahçelerdeki karatavuklar ürkütücü sesler çıkartıyorlardı/Yitirdiklerim bunlar iĢte. denizin kokusunu." diyor. Onlar. bilmediğimiz kentlerin gökyüzünde asılı duran ıĢıklarıydı sanki. yeni geldiğimde. güneĢin sıcaklığını gece yarısına kadar sürdürüyor. hiç böyle hissetmiyordum. eski günleri. tepeler yüzünden görünmeyen ufku. Sanki her Ģey değiĢmiĢti. Kampta. zeytinliklerde yürürken iĢittiğim ezan seslerini. Gökyüzünde beliren yıldızlar. Sabahın erken saatlerinde. insanlar ellerinden geldiğince. körfezde kayan sandalları. yeni gelmiĢ gibi hiçbir Ģeyi tanımıyordum. bu taĢları. birkaç kurumuĢ ağacın bulunduğu ve denizi hiçbir zaman göremeyecek olan bu kurak vadiyi biliyordum sanki. Ġlkyazda. kuĢlar yok. sessiz ve buz gibi. yıldızların çizdiği resimler tanıdık gelirdi bana. Önceden.Bütün bunlar çok uzun sürüyordu. Gece olmadan tepeye çıkıyordum. Rumiya karnının üstünde lekelenen örtüler altında uyumuĢ oluyordu. Odun öylesine azaldı ki. Akkâ'yı anımsamakta güçlük çekiyorum. Anımsıyorum da eskiden babamla birlikte sahilde yürürdük. ezan sesi yok. BomboĢ gökyüzü renk değiĢtirip kızıla dönüĢüyor. surların yanında. BirleĢmiĢ Milletler'in dağıttığı battaniyelerle. tozun ağırlığı ve sessizlik hissediliyordu. sonbahar geldi. öyle ki Aamma Huriya yıkamayı bitirdiğinde. tembel kumrular. namaz vakti yok. Denizi. Sabahları. unutulduk. Aamma Huriya: "Ölüm dolaĢıyor. GüneĢ tepelerin ardında yok olur olmaz. DıĢarıda. Gece yaklaĢınca. topraktan gelen soğuk hava hemen hissediliyor. KuĢlar uçuĢuyordu çevremde. geceler sıcaktı. Ayın yuvarlak olduğu geceler. geceler soğudu. martıların çığlıklarını. Her Ģey karanlık. Burada gece aniden. baĢıboĢ köpekler havlıyor. gümüĢ rengi kanatlarıyla gökyüzünde öbekler halinde dolaĢan güvercinler. Belki de artık kampı aynı gözlerle görmüyordum. olağanüstü resimler çiziyor. adamlar. kapkara evleri. TaĢlı tepeler. 187 . çarĢaflarla sarınıp örtünmeye çalıĢıyorlar. sonra da gece çukurlardan beliriveriyor aniden. güneĢ hâlâ göz kamaĢtırıyordu. AkĢam saatlerinin yarı karanlığında. habersizce çöküyor.
Yalnızca gördüklerimi anlatabiliyordum. Gözleri ateĢten irileĢmiĢ. gece gündüz. çürikü masal bilmiyordum. BirleĢmiĢ Milletler'in kamyonunu görebilmek için tepeye çıktım. ateĢ kokularını. Çocukların yanına oturmaz. yalnızca kuyudan su içmek için iniyordu. o ise Bedevi. kovanın içinden suyu avuçlayıp içiyor. pelikanlar uçuĢurken sisi delip geçen yelkenli gemileri. Gömüte yakın bir yere. Saçları uzun ve dağınıktı. özellikle denizi anlatmamı istedi. bıyıklan yeni terleyen toy bir delikanlınınki gibiydi. onlardan farklı bir yanımız kalmamıĢtı. baĢı boĢ dolaĢan köpeklerininkini andırıyordu. bu kez. Adını da bu ne denle böyle koymuĢtuk. Kızlar iĢemeye git tiklerinde. kapkara tenleri. paltosunun üstünde birleĢtirdiği kollarını ve toprağa basan çıplak ayaklarını seviyordum. aslında yün paltosuna sarınmıĢ kulübesinin önünde. yanında köpekleriyle. tepenin yarı yoluna kadar inip karĢısına çıkan ilk evin. pırıltılı bakıĢını. ben deniz kıyısında yaĢamıĢ kentli kız. Belki de burada doğdu. bizim bakıĢımız da o baĢıboĢ köpeklerinkini andırıyordu. de onlara benziyorduk artık. Ama kamyonlar geldiğinde o aĢağı inmiyor. Orada. Her sabah. kamptan yükselen 189 . Aamma Huriya biraz ekmek ve kendi eliyle yaptığı nohutlu poğaçadan bir taĢın üstüne bırakıyor. bunu duyan Aamma Huriya. Belki de o. çocuklar gelip bizi dinli yorlardı. O tepeden. Ona gördüklerimi anlattım. sonra sıra kendisine gelince. Tepeye çıktığında onlarla ko nuĢuyor. günlerce çalı lar ve otlarla beslenerek kumun altında akan dereler boyunca yürüyüĢlerini. göçebe kamplarını. Sarı gözleriyle bana bakıyordu. keçileriyle birlikte uzun zamandır burada yaĢı yordu. bizim evin önünde dikiliyor. gözlerinin rengini gördüm. Genç kızlar onunla alay ediyor. 188 Kimi zaman. ölü çocuk cesetlerini mi topla mak gerekecek? Saadi adındaki Bedevi. büyük tuzlu gölün yanında sürü lere çobanlık ettiği dağları. o da gelip dinler. Aamma Huriya cin öyküleri anlattığında. Ben Aamma Huriya gibi konuĢamıyordum. Ona yaklaĢınca yüzüme baktı. Saadi yaklaĢıyor. Böyle söylediğime bakmayın. onun yalnız olduğunu. Ona Akkâ'dan ve denizden söz edince. Sesi yumuĢaktı ve Ģimdiye kadar hiç duymadığım Ģivesi vardı. sonra da eve dönüyor. Aamma Huriya. onun çölde yaĢayan Bedeviler gibi konuĢtuğunu söylüyor. her akĢam suya dalan güneĢi anlattım ona. Bedenimin her bir yanı ürperiyor. tu zun tadını. Kuyrukta bekliyor. yüreğim hızla çarpıyor o zaman. O da bana bildiklerini anlatıyordu. tahta parçaları ve bezlerden kendine bir sığınak yaptı.Geceleri. onları çalıların ardından gözlediğini söylüyorlar. taĢın üstünde oturan Bedevi'yi görmeye gidiyordum oraya. çocuklar da bağırıyorlar. aslında ondan biraz da korkuyorlar. Yalnızca bü yük tuzlu gölü ve cinlerin sarayının bulunduğu Ghor ve Al Mujib'deki uçsuz bucaksız vadiyi biliyordu. Aamma Huriya. Hatta bir kıza saldırdığını. Beni dinlemesini. biz. ama yüzü. Denizin kokusunu. Kim olduğumu ve nereden geldiğimi sordu. bir daha da akĢama kadar hiç susamıyor. Ancak. kızın da onu ısırdığını anlatıyorlardı. baĢka sürülerle dolaĢan çoban arkadaĢlarıyla karĢılaĢmalarını ve sonra da nasıl ayrıldıklarını anlatıyordu. Denizi hiç görmemiĢti. rüzgârı. saçları darmadağındı. gün sıcağının azaldığı saatlerde. Ama bütün bunlar dedikodu. Yanıma gelip benimle konuĢtu. Köpeklerden korkmayan tek kiĢi Bedevi. Utangaç ve sert bir ifadeyle bana uzun uzun bakıyor. Her akĢam.onun saf biri olduğunu ve sayesinde kampımızın korunduğunu söyledi. Birlikte oturup konuĢtuğumuzda. kentin duvarlarına çarpan dalgaları. artık hiçbir akrabası kalmadığını söylüyor. Ancak. Çocuklar böyle söylüyor. kimi zaman çok acıktığı için. BaĢını öne eğip biraz uzaktan dinler. Ne var ki. onlar birer birer ölünce nereye gideceğini bilemedi ve burad a kaldı. Tepede ve kampın çevresinde dolaĢan köpeklerin gözleri de aynı renkte. o da onlarla birlikte kamyonları bekliyor. sahile vuran ağaç kütüklerini ve sabahın erken saatlerinde. kadınların sesini. Çocuklar her sabah yanına gidiyorlar. sığınağının yanında öylece oturuyor. yırtık pırtık giysilerinin altında parlıyordu. hiç kimse onun Nur ġams'a nereden ve nasıl geldiğini tam olarak bilmiyor. Hiçbir zaman kendi payını almaya gitmiyor. bundan bir yıl önce ölen yaĢlı Nas'ın gömülü olduğu taĢlı tepeye yerleĢti. Ertesi sabah. Önemsiz bir ĢeymiĢ gibi. neredeyse hiç kımıldamadan oturup Tulkarm yolunu izliyor.
Her Ģey bittiğinde. Belki de suyun eksikliğinden kaynaklanıyor bu." diye bağırıp koĢuĢturan çocukları iĢitiyordum. Artık.. Onlara yeniden kavuĢacağını düĢünüyor. insanların gözlerinde. geçmiĢ günleri unutmamak. artık kin ve öfke yok. amca ve teyzelerini aramak istiyor. Orada..ince dumanlan izleyerek konuĢuyorduk.. ġimdi ben de erzak kamyonlarını beklemeye gitmiyordum. hatta gözyaĢı. yalnızca gözleriyle gülümsüyor. Kimi zaman. su hoĢluk demek. sonra da hayvanlarıyla birlikte yine görünmeyen dereler boyunca yürüyeceğini. böylece çaresizliğimizi daha az hissediyorduk. savaĢtan da söz ediyor. Onu görmeye geldiğimde. Un!. babamın teknesini ilk ben göreyim diye. Aamma bana bağırmaya baĢlamıĢtı: "Bedevi sana büyü yaptı! Onu döveceğim!" Benimle alay ediyordu. Dudaklarını kıpırdatmadan. Tepenin üstünde. 190 . Onun bakıĢında su rengi yok olmadı. tepelerde dolaĢan köpeklerinki gibi parlıyor. Bu da bakıĢlarını söndürüyor. tuzlu gölün yakınlarında. böylece yeniden özgür olabiliyorduk. ölmek üzere olan beyaz köpeğin bakıĢında izlediğim ak leke var. daha hafifleĢtiriyor. Bu nedenle Saadi'nin gözlerini seviyorum. yabancılaĢtırıyor. Burada hiçbir Ģey olmuyor. Unuttular. Çünkü anneleri ve babaları her defasında baĢlarını çeviriyor. Burada. Süt!. babasını.. Buralardan kaçabiliyor. bir bulut var. arzu ve korkudan da. balıkçı teknelerin dönüĢünü dört gözle beklediğim Akkâ sahilini daha iyi anımsamak için. Ģimdi onu da unuttular. Ġlk günler. Artık bunu da yapmıyorlar.. Paylarımızı Aamma Huriya gidip alıyordu. Sarı gözleri. kampın çevresinde. SavaĢ öylesine uzak ki. Ben kalıp Sa-adi'yi dinliyordum. gözleri ıĢıldıyor. Erkeklerin gözlerinde bir çeĢit duman. çocuklar tahta parçalarıyla oynayıp silah sesleri çıkartıyorlar ya da birbirlerine taĢ atıp el bombasıymıĢ gibi kaçıĢıp yerlere yatıyorlardı. iz kalmadı. kardeĢlerini. çocukluğunun geçtiği vadiye gideceğini söylüyor. Bunu rahatlıkla görebiliyorum. "Neden buradan gitmiyoruz? Neden evimize dönmüyoruz?" gibi sorular soruyorlardı eskiden.. güneye. Saadi'nin yanına oturup Tulkarm yolundan kalkan toz bulutunu izliyor: "Un!.
sağa sola sallanıp duran sac parçalarını izledim. Her yer sessizdi. Sanki göğsüme bir taĢ koymuĢlardı. Suweili. geceyarısı. hatta daha uzaklara. her Ģey güçlü bir biçimde ıĢıldamaya baĢladı. ıĢık canımı yakıyordu. önünden geçtiğimde hiçbir Ģey söylemedi. DıĢarıda kimse yoktu. sesim çıkmıyordu. sonra birkaç köpek havlamaya baĢladı ve gitgide bütün köpekler. evlerin katranla kaplı çatılarını. Bir gece kendimi çok kötü hissettim. Yıldızları gördüm. insanlar hızla kaçıĢıyorlarmıĢ.. tepeleri geçip Al-Kuds'a. Sonra birden. Bağdat'a. kampın çevresin- 191 ." Ġlk baĢta. BaĢa. O. Gözlerini kocaman açmıĢtı. Kalkın!. neden öyle davrandığımı bilmiyorum: KorkmuĢtum birden. Hava sıcaktı. ama bakıĢından çok Ģey bildiği anlaĢılıyor. Kamak ve herkesin sonunda kavuĢacağı gizler deresi Wadi al-Sir. nereye gittiğimi bilmeden koĢmaya baĢladım. tuhaf bir biçimde kampta yankılanıyordu. Sonra birdenbire. Sanki herkes ölmüĢ. Madasa. kamp sokaklarında. Ģimdiye kadar duymadığım adlar bunlar: Suweima. hatta kimi zaman Ġbranilerin Kudüs adını verdikleri büyük kent Al-Kuds'a kadar gidiyorlarmıĢ. aynı zamanda bağırıyordum: "Kalkın!.. eskiden cinlere bile hükmeden kralların yaĢadığı altın ve sedef kaplı kentlere.. göğsümde çöken o ağırlık ve kemiklerime kadar beni yakıp kavuran ateĢ yüzünden canım çok acıyordu. Kampın düz çizgiler oluĢturan yollarını. her Ģey geri gelmemek üzere yok olmuĢtu. Rüzgâr dindiğinde de hayvanlar çöle dönüyorlarmıĢ. Rumiya'ysa uyanıktı. YaĢlı Nas'ın dediği gibi: Dünya herkesin değil midir? GüneĢ herkes için parlamıyor mu? Saadi'nin yüzü genç. boğuk bir çığlıktı. O an.. deli çığlığı gibi. ateĢler içinde yanı-yordum. Ġsfahan'a ve Basra'ya gidebilir. Sesim. esen rüzgâr fırın sıcakiığındaydı. Safüt. hayvanlar Ürdün Nehrine. Rüzgâr esmeye baĢladığında. Aamma Huriya'nın anlattığı. DıĢarıya çıktım. Soluk aldıkça yükselen bedenini görüyordum. Aamma Huriya çarĢaflarına sarınmıĢ uyuyordu. Nur ġams Kampında tutuklu değil.Bana yıldızların adı kadar uzak adlar sayıyor. nehrin öbür yanına. köpekler bile gizlenmiĢti. Söylediğine göre orada toprak öylesine acımasız ve rüzgâr öylesine güçlüymüĢ ki. istediği zaman gidebilir.
ĠĢte. Kalkın!.." diye yanıtladım. Elimi yakalayıp sımsıkı tuttu. kadınlar da dıĢarıya çıktılar. Bizi hiç kimse tutamaz. o sözlerin dua olduğunu anladım. kendimi çok zayıf hissettim. bakıĢını aydınlatan bir sevinç vardı yüzünde. Elimi çekip kaçmak istedim. Evet dersen.. defalarca aynı yoldan geçerek. tepenin yanındaki yol dan. sonra da kuyuların bulunduğu yerde." Ġnsanlar çık maya baĢladılar. ancak anlayamadığım bir duygu karıĢmıĢtı bu korkuya. Yanıma gelen Aamma'nın yüzünü gördüm. Allah izin verirse oğullarımız olur. Adını sayıkladım. soluk alıĢlarını ve sözlerini rahatlıkla iĢitebiliyordum. Yanı basımdaydı. Karım olursun. çocuklar daha ortalıkta yoktu. ağzıma ve yanağıma kan gibi aktı. kamp. cinlerin benden yavaĢ yavaĢ uzaklaĢ tıklarını hissettim. Dikenli tel örgünün yanında yere yığıldım. Ben de yanına oturdum. Bana: "Nej ma. kartondan sığmaklarda yaĢayanlara. yabancıların koyduğu dikenli tel örgüler boyunca. hemen bugün gideriz. YaĢlı Nas'ın gömütü nün yanına gittik. Anlayamadığım sözler fısıldıyordu. su. ancak öylesine sıkı tutuyordu ki beni. Tahta ve sac parçalarından yapılmıĢ evlerde. gözleri Ģimdiye kadar görmediğim bir biçimde parlıyordu. Sonra. yapamadım." Çocuklar da uyanmıĢtı. Saat" henüz erkendi. seninle konuĢmak istiyorum. Hasırın üstüne uzandığımda. KonuĢmasını sürdürdü: "Be nimle gelmeni istiyorum. dinmek bilmeyen o acı vardı. Ayak seslerini. "KonuĢ benimle. Seninle gide mem. Korku yordum. AlMujib'e gideriz.. Aamma'nın koluna dayanarak eve kadar yürüyebildim. hemen bugün gidebiliriz. Yanımıza biraz ek mek ve su alıp dağları geçeriz.. Birden içimde bir boĢluk oluĢtu." YavaĢ konuĢuyordu. bakıĢındaki parıltı yüzünden. giysileri yırtık pırtık olmalarına karĢın temizdi. delirdi.deki tepelerde dolaĢanlar da havlıyordu. dudaklarımı kıpırdatmadan. Nehrin öbür yanına. Tozlu yere yalınaya k basarak sokaklarda koĢuyordum hâlâ. kamp uzaktı. Saadi yanıma gelip: "Gel. Biri bir demir tas içinde su getirdi. Kuyu ba Ģında bekleĢen kadınların ve toz içinde koĢuĢan çocukların silu etleri seçiliyordu. Hazırlanın!. Gözlerindeki parıltı birden söndü.. Bunun Allah vergisi olduğunu hemen anladım. büyükler benimle koĢuyor. beni çeken ve aynı zamanda ürküten Ģey de buydu. hepsine sesleniyordum: "Kalkın!. sürekli koĢuyordum." dedi. Nejma. doğduğum vadi ye. mantolarına sarınmalardı. dıĢarıdaki gürültülerin yavaĢ yavaĢ azaldığını duydum. güneĢ yükselmeye baĢlamıĢtı. Ertesi sabah. ilk geldiği zamanlar Rumiya için söylediklerini yineliyorlardı: "Delirdi.. Sen bağırmaya baĢladığında henüz uyumamıĢtım. Saadi. yalnızca gözlerim açık. Artık duramıyordum. bir tek ben duydum ve bu nedenle hazırlandım. üzerinde dumanların tüttüğü kararmıĢ bir leke gibi duruyordu. hâlâ karanlık olan dağları gösteriyordu. çadırlarda. Eli mi bırakıp bir kayanın üstüne oturdu. KoĢuyordum. küçüklerse karanlıkta ağlıyordu. ci ğerlerimde öten soluğumu iĢitiyor. ama yine de söylediklerini sözcüğü sözcüğüne iĢitebiliyordum. Seni hiç kimse duymadı. Benim olmayan bir sesle bağınyor dum artık: "Kalkın!. Saadi'nin değiĢmiĢ olduğunu gördüm. sıcağa karĢın. Yürek atıĢlarımı. "Ġstersen. yüzümde ve bedenimde o ateĢ." "Bu olanaksız. Sabah namazında kuyuya gidip elini yüzünü yıkamıĢtı. onlardan önce uyudum. taĢlı tepeye çıktığımda. elini alnıma dayadı. insanlar yaklaĢtı. Ne kımıldayabiliyor. Erkekler. ne de konuĢabiliyordum." Sonra birden soluğum kesildi. yüzümde ve göğsümde güneĢin ateĢini hissediyordum. Köpekler uzun süre havladılar. Gökyüzü bomboĢtu. Tepe ıssız ve sessizdi. Kampın içinde." dedi. bu gece sesini duydum." Doğuyu. Tepenin aĢağısında. Göçmen Yıldız 193/13 192 . Dünya yeni bir ıĢıkla parlıyordu.
Kamyonla onlara sigara. Ancak Ģimdi olmaz. GüneĢ ıĢınlan sabahın serinliğini alıp götürüyordu yavaĢ yavaĢ. bir -Itaç kuruĢ kopartıncaya kadar rahat bırakmıyorlardı. Yeni gelenler kamyondan indiği zaman. hazırlamıĢ olduğu paketi gördüm. ġoförler gizlice satıyordu bunları. Orada çok sayıda pınar var. Hiçbir Ģey söyle meden. hatta bir kez geliyordu artık. Saadi. karıncalar gibi koĢuĢturan ve hızlı hızlı kuyuya doğru ilerleyen insanları izliyordu. Kentim Akkâ'ya dönmem gerektiğini söyledim. Kampta. Ain Karim yolunda oturan yaĢlı Serays'ı tanıyan var mı? Sen. konuĢtum. Bana kızdın mı?" Gülümseyerek yüzüme baktı. Nur ġams'ta yaĢam zorlaĢtı. Sığınağının önüne geldiğimizde. Al-Kuds'ta eski kentin tamamen yandığını." Paketi açtı ve birlikte oturup biraz ekmek yedik. yanında su taĢımana gerek yok. Kam pın gürültüsünü ve buraya gelen çocukların sesini iĢitiyorduk. ilk zamanlar gelen yoksul çiftçilerden değildi. bir ĢiĢe suyu da iple bağlamıĢtı. O halde ben de kalıyorum. Keskin çığlıklar atan bir kuĢ hızla geçti tepenin üzerinden. Sonra kıĢ geldi. Kampta geçir diğimiz ikinci yıldı. "SavaĢ bitince. yüzleri tanınmaz ol muĢ erkek. Erzak getiren kamyon daha az uğruyor.Yüreğim göğsümde hızla atıyordu. Al-Mujib'de. Arap savaĢçıların tutuĢturdukları lastikl eri mağazalara ve evlerin bodrumlarına attıkları söyleniyordu. "Allanın sana gönderdiği mesaj buydu demek. seni Akkâ'ya götürürüm. Bir bez parçasının içine yiyecek sarmıĢ. çünkü onunla gitmeyi çok istiyordum. çay ve Marie bisküvilerinden getirmiĢlerdi. avukatlar. Oğlan kardeĢleriyle birlikte. Gözlerimden yaĢlar süzüldü. uzun ve ince parmaklı ellerini ben tuttum. oğlan kardeĢimi gördün mü? Süleyman'da en büyük binada oturuyor. öbür taraftaysa yoksul insanlar un. Ellerindeki kanın sıcaklığını hissettim. BaĢımı omzuna dayamıĢtım. Hayfa'nın ve Yafa'nın en varlıklı in sanlarıydı. Bu kez. korkunç Ģeyler anlatılıyordu. kadın ve çocuklardı. Bir hafta boyunca kamyonun gelmesini beklediğimiz oluyordu. Bunu çok doğal bir biçimde söylemiĢti. çünkü onunla gitmek isti yordum. çünkü bir kuĢ görmeyeli o ka dar uzun zaman olmuĢtu ki. Kamyonlarla yeni mülteciler getiriliyordu. Arkalarından gidiyor. Yürek atıĢlarımı duymamak için. Aamma Huriya'dan. Rumiya'dan ve doğacak çocuktan söz ettim. Bunlar. Kamyondan indiklerinde. yüreğim hızla çarpmaya baĢladı yine. yerin altında akan dere bo yunca sürüleri güttüklerini anlatırken. bir hapishaneyi andıran kampı." Tepede biraz yürüdük. hani Ģu içinde mobilya mağazası olan? ġam'ın giriĢinde bulunan kumaĢ mağazam hâlâ duruyor mu? Ya benim Omar Camiinin yanındaki çanak çömlek atölyem? Ya benim Al-Aksa'da. yol195 194 . "Bu gece Allahm sana gönderdiği o çağrıyı anladığımı sanıyordum. çocuklar çevrelerini sarıyor ve "Fulus! Fulus!" diye bağırıyorlardı. Her ikimiz de kahkahalarla güldük. tüccarlar. süt ve kuru et gibi yiyecek paylarını almak için kuyruğa giriyorlardı. hatta aralarında bir diĢçi bile vardı. Ģarkı söyler gibi ara ara duraksayan sesini dinledim. haftada iki. battaniyelere sarınıp açıkhavada bavullarının yanında uyuyordu. önünde iki palmiye ağacı olan büyük beyaz evim? Ya Mehdi Abou Tarash'ın evi? Tren istasyonunun yanındaki semt ne durumda? Ġn gilizlerin orayı bombaladıkları doğru mu?" Yeni gelenler. Kimileri. kamptakiler baĢlarına üĢüĢüyor ve sorular soruyorlardı: "Nerelisiniz? Haberler nasıl? Kudüs'ün yandığı doğru mu? Babamı. "Belki bir gün seninle gelirim. geniĢ vadiyi. gözleri yeniden ıĢıldamaya baĢlamıĢtı." dedi. SavaĢ söylentileri vardı. ama hüzünlüydü. nereye yerleĢeceklerini bilmiyordu bu insanlar.
En son gidenler. köpeklerin kendilerini parçalamalarından korktukları için. Saadi savaĢa gitmek iste miyordu.culuk nedeniyle ĢaĢkına dönmüĢ. 196 Rumiya evden hiç ayrılmıyordu artık. omuzları çökmüĢ bu insanların boĢ bakan gözlerinde sorularının yanıtla rını okumaya çalıĢıyorlardı hâlâ. Gözleri dolu doluydu. Gözleri panldıyordu hep. GeçiĢ izni almak. Yeniden iĢittim sesini. Yere uzanmıĢ. O ise korkmuyordu. çünkü bir âyid olmak hoĢuna gitmiyordu. sorular gitgide azalıyor ve yine sessizlik çöküyordu. onlara yol ve rirken bile. Ancak yanında pek fazla kakmıyordum artık. "Burada kalmak istiyorum. Çocuksu yüzü acı ve sancıdan bozulmuĢtu. boĢ yere avuç avuç kâğıt para dağıtmıĢlardı. Saçlarıysa terden ıs lanmıĢtı. Tam cinlere uygun bir ortam vardı. Kuzeye. Aamma Huriya bana doğru dönüp baktı. Rumiya'nın doğumu yaklaĢmıĢtı ve ben onu kaçırmak istemiyordum. hatta kadınlar bile art arda kamptan ayrılıyor. artık evlerden fazla uzaklaĢamıyorlardı. bombalardan kaçıp gelen ilk kentlilerdi." diye bağırdı. geri kalan köpeklerin yabanıl hayvanlar gibi parçalayıp yedikleri leĢlerle kaplıydı. Onlara âyid deniyordu. Kuyular." dedi. Ben. Artık çığlık atmıyor. sabah sessizliğini delen bir çığlık iĢittim. ter ve tozdan Ģimdiden kirlenmiĢ o güzelim giysileriyle bu soruların arasından ilerlemeye çalıĢıyorlardı. Yolculuk boyunca. Üterüsündeki kasılmalarla birlikte sancıları yeniden baĢladı. Aamma Huriya yorgundu. Eve girdiğimde. benimle konuĢurken elimi tutuyordu ve sesi yumuĢaktı. on on bir yaĢlarında oğlanlar. Yüreğim çarpıyordu. Artık Rumiya'yı yıkayamıyor-du. Kamptakiler. Artık Ölüm her yerde kol geziyordu. Paraları burada hiçbir iĢe yaramıyordu. tuzlu gölün öbür yanına gidecektik. ne de düĢünebiliyordum. Kuyu larda yeniden su birikmesi için. Çocuklar. Yardım istemeye gidiyordum ki. yattıkları yerlerde çarĢaflar açık duruyordu. Orada kalmayı yeğliyordu. Bana: "Onu taĢımamız gerekiyor. ben tepedeydim. Kampa gelenler arttıkça. Evden su testisini ve çarĢafları 197 . yağmurlara karĢın tamamen kurumuĢlardı nere deyse. yeni doğan güneĢ bir sisin ardından aydınlatıyordu ortalığı. köpeklerden korunmak için elime bir sopa alıyordum. Ve hâlâ kımıldamadığımı görünce: "Çabuk ol! Doğuracak Ģimdi. içgüdüsel olarak çukurlara doğru koĢtum. Çukura girer girmez onu gördüm. Çukurun içi karanlıktı hâlâ. çocukların korkuyla ıĢıldayan yüzlerinde. toz yüzünden sürekli göz kırpan. Sabah erken saatlerde olduğu için. Aamma Huriya sert bir biçimde: "Git çarĢafları ve suyu getir. Gecenin serinliği. Tek yiyecek sütle kaynatılmıĢ yulaftı. karĢısına dikilmiĢ. ĠĢte o çukurlardan birinde baĢladı sancılar. TaĢlı tepeye Saadi'yi görmeye giderken. birden Rumiya örtüyü aralayıp baĢını kaldırdı. ara ara durup soluklanıyordu. çocukluğunun geçtiği Al-Mujib'e. Lübnan'a ya da doğuya Ürdün Nehrine doğru gidiyor. Zikhron Yaacov kuyusunun baĢında dans eden kırmızı alevlerin yeniden ortaya çıkması için çok elveriĢli bir ortamdı. çü nkü bir gün mutlaka geri geleceklerdi. baĢı mavi bir örtüyle kapalıydı. Aamma Huriya'nın ingilizler gelmeden önce görmüĢ olduğu gibi. Ben ya da Aamma Huriya eĢliğinde. Saadi'yi bırakıp sivri taĢlarda yaralanan ayaklarıma aldırmadan koĢarak tepeden indim. Sabah doldurdu ğum testiye dokunulmamıĢtı. Onlar. Bir tek çığlık duymuĢtum yalnızca ve nereden geldiğini anlamak için durmuĢ bekliyordum. koĢmaya baĢladım. zamanın geldiğini anlamıĢtım. Sağlıklı erkekler. Sabahları kuyuya gittiğimde. yalnızca tuvaletini yapmak için kampın dıĢındaki çukurların bulunduğu yere gidi yordu. Beni bekli yordu. bütün gece beklemek gerekiyordu. ne kımıldayabiliyor. evlerinde biraz daha kalabilmek ve onları kampa getiren kamyonda yer bulmak için. bacaklarını hafifçe katlamıĢtı. yalnızca çamur çekebiliyorlardı. yiyecek payımız azalıyordu. gittikçe yükselen bir sesle sızlanıyor. Rumiya doğuracaktı. dikenli tel örgülerin arasındaki yol. ilk kez bakıĢında çaresizliğin izlerini gördüm. Bunun üzerine. dıĢkı ve idrar kokusunu biraz olsun azaltıyor du. fedailere katılıyorlardı. Yanı baĢında oturan Aamma Huriya onu okĢuyor ve birĢeyler söylüyordu. elleriyle karnını tutup sendeleye sendeleye yürüyordu yol boyunca. Birden. birlikte. Bana yardım edin." diye haykırdı Rumiya. Artık yürüyemez. kulaklarımda kan basıncını ve boğazımda öten soluğumu duyuyordum." dedi. çünkü o çığlık içime iĢlemiĢti.
kanlar içinde bir varlık ortaya çıkmıĢtı ve Aamma Huriya onu alıp yıkamaya baĢladığında ilk çığlığını attı. sanki bir cinayete tanık oluyordum. Rumiya ağzını açmıĢ. Bütün olanları. Ama orada duruyor. Çukurun baĢına geldiğimde. Biraz daha yaklaĢtım.kaptığım gibi koĢtum yine. bir hayvan gibi soluyordu. yüzü bir maskeyi andırıyordu. Aamma Huriya ellerini genç kadının karnına dayamıĢ tüm gücüyle bastırıyordu. Islak bir bez alıp yüzünü sildim. Bedenini arkaya doğru kıvırıyor. gökyüzüne bakıyordu. Rumiya'nın karnını ezerken yüzünü Ģekilden Ģekle sokan yaĢlı kadını korku içinde izliyor. yüzü çok değiĢmiĢti. Onun sesine hiç benzemeyen iniltiler çıkıyordu boğazından. sanki o maskenin altında baĢka birisi vardı. Rumiya'ya bakıyordum. Birden dalganın devinimleri hızlandı. canım yanıyor!" Elimdeki bezin suyunu dudaklarına sıktım. Onlara taĢ attım. yukarıya doğru sıyrılmıĢ elbisesinin altında yumruklarla ezilmiĢ karnını ve mor uçlarıyla ĢiĢkin göğüslerini gördüm. sıçrayan sular elbisemi sırılsıklam etmiĢti. sonra solumaya baĢlıyordu yeniden. Ürkütücü ve aynı zamanda güzeldi. Onu kaldırıp altına çarĢaf sermek için Aamma'ya yardım ettim. OlağandıĢı bir çığlıkla çocuğu içinden attı. Ve fısıldadı: "Canım yanıyor. içebilsin diye. Çocuklar arkamdan geliyordu. Aamma Huriya bebeği yıkadıktan sonra bir taĢla kordonunu kesti ve karnının üstünden düğümledi. yüzüne yansıyordu. beyaz ve gergin karnındaki kasılmalar denizdeki dalgalanmayı andırıyordu. sesinin çıkmasını engellemek istercesine dudaklarını sımsıkı kapatıyordu. baĢım dönüyordu. bedeninin çevresine dolanmıĢ kordonla. Rumiya yerde acılar içinde kıvranıyordu. Suyunun akmasıyla elbisesi sırılsıklam olmuĢtu. Sonunda. Ġlk kez sakin . BaĢını arkaya atmıĢ. çamaĢır yıkarken kiri çıkartmak için bastırdığı gibi. Hiç böyle bir Ģey görmemiĢtim. Karnındaki dalga yükseliyor. sonra yavaĢça yere yığıldı. Rumiya topukları üstünde yükseldi. Rumiya aynı insan değildi sanki. ama dalga gitgide yükseliyor. kesiliyor. sonra yine geldiler. iniltiyse bir çığlığa dönüĢüyor. Gözlerini açıp beni tanımıyormuĢ gibi baktı yüzüme. hâlâ yerdeydi. omuzlan taĢlı yere dayanmıĢtı. Midem bulanıyor. yüzüyse güneĢe dönüktü. hatta çukurun kıyılarından tırmanarak görmeye çalıĢıyorlardı. Biraz geri çekildiler. onlara gitmelerini söyledim.
Erkek ve çocuklarsa çukurun tepesinden. Onu yavaĢça annesinin kucağına yatırdı. yavaĢça taĢıdılar. Kadınlar çukura gelmeye baĢladılar. Sinekler havada uçuĢuyordu. Sonra üstlerine temiz bir çarĢaf örtüp yanıbaĢlarına oturdu ve Ģarkı mırıldanmaya baĢladı. Artık güneĢ yükseliyordu 198 gökyüzünde. bebeği bir sepetin içinde bulmuĢ gibi. BeĢi Rumiya'yı battaniyeye yatırıp onu bebeğiyle bir prenses gibi. "Eve dönmemiz gerekiyor artık. 199 . uzaktan izliyorlardı. Birden Aamma Huriya buradaki pis kokunun farkına vardı. sütü Ģimdiden akmaya baĢlamıĢtı.bir yüzle bakıyordu bana. sanki gerçekte hiçbir Ģey olmamıĢ. buruĢmuĢ minicik bebeği gösterdi: "Bir kız! Çok güzel bir kız!" Bunu söylerken sesi çok rahattı." Kadınlar bir battaniye getirdiler.
AkĢam. Aamma Huri-ya'nın anlattığı bu söylence sayesinde farklı bir ıĢık belirmiĢti çevrelerinde. köpeklerin eĢelememesi için de üstüne taĢ diziyorlardı. çocu ğun orada. Kap kaçaklara damlayan suyun Ģırıltısını dinlerken. bahçesinde yağmurun ezgiler söylediği havuzu ve kalın yüksek duvarları olan bir evdeymiĢim gibi kendimi erinç içinde hissediyordum. ilk kez oluyordu böyle bir Ģey. Bebek doğduğundan bu yana Rumiya da değiĢmiĢti. temiz bembeyaz elbisesi içinde. pisliklerin içinde doğabileceğini kanıtlamak istercesine. Bu ses beni ağlatıyordu da aynı zamanda. bir tansıkmıĢ gibi. kampımız çaresizlik. o çukurda doğmasına göz yumdu. yağmurun ona eski gücünü yeniden kazandıramayacağını biliyordum. olay. çünkü. Rumiya'yı tuvaletini yapması için çukura götürmüĢtüm. ölüleri gömen insanları görebiliyordu. Ne var ki. Aamma'ysa bebeğe bakıyor.Evimize bebek gelince. BirĢeyler baĢlayacaktı gerçekten. gözlerimizi kavuruyor ve bütün organlarımızı uyuĢturu yordu. Rumiya'nın sütünü emmen Lula'yı görmeye çalıĢıyorlardı. Al-marra alloula. süttozu kutularını. eskiden. örtüsünün ardına gizlenmiyordu. 201 . terk edilmiĢ bu sefil kampta ilk kez oluyordu böyle bir Ģey. bulunduğu tepeden. YaĢadığımız felakete karĢın. ateĢ için topladıkları odunlardan ve güzel kokulu otlardan getiriyorlardı. evimizde. Aamma Huriya hüzünlü olduğumu anlamıĢ gibi gelip yanı ma oturuyordu. KıĢ mevsimindeydik. ona yaslanıyor. Burada doğan tek çocuktu. Verecek birĢeyleri olmayan yaĢlı kadınlar. Ģeker. dünyanın en güzel Ģeyinin en aĢağılık yerde. sürekli öksürüyordu. ona ninniler söylüyordu. açlık ve terk edilmiĢlik içinde kıvranıyordu. yeni gelenlerin bulunduğu bölümde kayıplar fazlaydı. Çocuklar ve yaĢlılar. Artık hava iyice soğumuĢtu. Usul usul konuĢuyordu benimle. "DüĢünün ki. rüzgâr taĢlık alanda esi yor. Artık bu kampta her Ģeyin özeği olan bir yürek vardı ve o da bizim evdeydi. Aamma Huriya. artık hiçbir Ģeyin eskisi gibi olmayacağını. hatta çocukların dere yatağında buldukları eski bir kaportayı olukların altına yerleĢtirmiĢti. evime. Artık Rumiya ilgileniyordu onunla. çünkü benimle konuĢuyor. Ģaka yapmıĢtı: "ġimdi yaĢlı bitki yeniden yeĢerecek. komĢularıma ve yaĢadıklarıma bir daha kavuĢamayacağımı söylüyordu bana. Özellikle kampın aĢağısında. Saadi. doğum ânını eve ziyarete gelen kadınlara anlatmakla bitiremiyordu. tepenin eteğine hızla açtıkları bir çukura gömüyor. paylarına düĢen yiyeceklerden ayırdıkları süttozu. Durmamacasına iĢliyordu bu konuyu. Ve Allah. Yağmur suyunu toplamak için." diye anlatıyordu. kadınların arasında kulaktan kulağa dolaĢan bir söylence oluyordu." demiĢti. çatıda ve bahçede taĢlar üstüne akan ve babamın saksılara diktiği por takal fidanlarını sulayan yağmurun sesini dinlediğim zaman duyduğum mutluluğu hissediyordum yine. Tabut yoktu. Öylesine solgun ve zayıftı. belki de bir cin öyküsü anlatıyordu yine. Her sabah kapımızın önüne gelip küçük armağanlar getiriyorlardı. Arasıra yağmur yağıyordu. Kızının adını Lula koymuĢtu. ölüleri eski bir çarĢafa sarıp. her Ģeyden uzak. temiz çamaĢırlar. gü neĢ doğmadan. omuzlarına düĢen uzun sarı saçlarıyla Rumiya ve memeyi emmen bu çocuk artık farklı görünüyordu. Gece. Yiyecek ve su olmamasına karĢın. testileri boĢaltmıĢ. çünkü ilk çocuğuydu. Ve bu doğruydu. kuyu su 200 yundan kaynaklanan ateĢli hastalıklar yüzünden bir bir ölüyor lardı. tahtalara ve katran kaplı ça tıya damlayan suypn sesini dinliyordum. tencereleri. yaĢam değiĢti. dikme çabasına bile giriĢmeden. yeni bir umut doğmuĢtu bizler için. babama. yağmur yağmaya baĢladığında. Gerçekten ilk kez. Yaban bakıĢı yoktu artık. Aamma Huriya eline geçen tüm kap kaçakları. Ziyaretçi kadınlar kapıdan baĢlarını uzatıp bu olağanüstü varlığı. çünkü çok zayıf düĢmüĢtü son zamanlarda. Bütün bunların bizden çok uzakta olduğuna ve Lula'nın sayesinde bizim baĢımıza gelmeyeceğine inanmak istiyorduk. KomĢularımız bile böyle düĢünüyordu. ama fazla dayan mıyordum.
ancak birkaç sözcük anlayabiliyordum. sabahın erken saatlerinde. Beyaz giysili adamlar ingilizce konuĢuyorlardı. herkes korkudan bir yerlere saklandı. Ben de koĢarak tepeden in dim. erzak getiren kamyonlar olmadığını anladım. Uzak tepelerden topladığı yaban meyveleri ve kocayemiĢlerden getiriyordu bizlere. kampın bir ucundan öbür ucuna yankılanan kadın çığlıklarını ve onları iĢit memek için kulaklarımızı tıkamak ve tepeye kadar koĢmak zorunda kaldığımızı. Askerlerin arasında. Ama o. sahilde." Onu rahatlatmak için söylemiĢ tim bunu. rüzgâr vadide tozu kaldırıyordu. taĢın üstünde oturur buluyordum onu. askerler eĢliğinde kampımıza geldi. karĢısında Saadi. gri ve mavi karıĢımı bir renkte ve elle dokunulmaz bir görünümdeydi. burada çektiğimiz acıları. ince. o da umarsız sesiyle bizimle alay ediyordu: "Parmaklarınızı yemeyin sakın! TaĢları ayırmayı da unutmayın!" Bedevi ile Rumiya arasında tuhaf bir Ģey vardı artık. kırmızı yelkenli ve üstünde babamın beraberinde götürdüğü. çünkü askerlerin bizi öldürmek için geldiğini düĢün düm. GüneĢin ıĢığı gözlerimi kamaĢtırıyordu. Evimizin yanında. peçesinin ardından merakla bakıyordu hâlâ: "Ne diyorlar?" diye yineliyordu. deniz kıyısında. yüreğim hızla atmaya baĢladı. Çocuklar tepelere çıkıp bitki kökleri. ancak özlediğinin artık ben olmadığımı hiss ediyordum. ancak açık renk gözleri genç adamı izliyordu. Saadi'yi görmek için yukarı çıkmama gerek yoktu. dağınık saçlarıma ve kirli yüzüme aldırmadan. gri giysili bir yabancı vardı. Kucağında çok zayıf ve hastalıktan baĢında saç kalmamıĢ bir çocuk vardı. durdu. birlikte konuĢup gülüĢüyorlardı. Sevimli yüzü biraz kızarmıĢtı. Ona gidip her Ģeyi an latmak istiyordum. ufuk. onlara doğru koĢtum. Kalabalığa yaklaĢıp neler konuĢtuklarını duymaya çalıĢtım. sonra da kızartıp birlikte yiyorduk. arkalarından kadınlar ve çocuklar da çıktı. Uzakta. Artık eskisi gibi ne elini tutabiliyor. adımı simgeleyen yeĢil yıldızın bulunduğu tekneyi herkesten önce görebilmek için balıkçı teknelerinin yolunu gözlerken düĢlerdim. Her zaman olduğu gibi tepeye çıkmıĢ gözlüyordum. bizleri tedavi etmeye geldiler. Yırtık elbiseme. Konvoy kampa girdiğinde. açık renk giysili uzun boylu adam beni gördü. bir yabancı. Ben de sopayı elime alıp köpekleri kovalamak için tepeye çıkıyordum. Rumiya. Rumiya'nın evin içinde dolaĢan siluetini. Kamyonlar ve arabalar kampın giriĢinde durmuĢlardı. Ötekiler gibi baĢına kask takmamıĢtı o. Ancak. Böylesine küçük hayvanları yemenin bana bu kadar tatlı geleceğini hiç düĢünmemiĢtim. Askerlerle birlikte sokaklarda dolaĢmaya baĢladıklarında. bebeğini emzirirken ya da un ve yağla yemek hazırlarken izliyordu onu. doktorlar ve hemĢireler indi. Bir kadın: "Neler söylüyorlar? Neler söylüyorlar?" diye sordu endiĢeyle. uzun boylu. çok iyi tanıdığım. ne onu dinlerken baĢımı omzuna dayayabiliyorum. birini bekliyormuĢ gibi öylece oturu yordu. sorgular 203 . 202 Bir sabah. Hiç kimseyle konuĢmuyor. Kimileri fotoğraf çekiyor. Zeyta yo lundan toz dumanının kalktığını gördüğümde. her gece ölen ve sabah sabah dağın eteğine gömdüğümüz çocukları. Ava çıkıp küçük kuĢlar ve tarla fareleri yakalıyordu. Ģimdi gizlenmek istercesine peçesini çekiyordu hemen yüzüne. Sabahları kuyudan dön düğümde. yaban mersini yapraklarını ve meyvelerini topluyorlardı. askerler. Yabancıların Ģefi olduğunu düĢündüm ve onu daha iyi görebilmek için yaklaĢtım. O an kendimi. zarif. utanmaksızın. bizler meyvelere saldırıp yiyor ve sularını emiyorduk. mavi örtüsüne sarınmıĢ kapının eĢiğine otu ruyordu. Eskiden Saadi eve yaklaĢtığında baĢka yerlere bakan Rumiya. içle rinden. O an. Daha sonra erkekler kulübelerden çıktılar. Kimi zaman konuĢuyorlardı. kimileriyse insanlarla konuĢuyor ya da çocuklara Ģeker dağıtıyordu. yüreğimin hızla attığını hissettim. erzak getiren kamyonun yolunu tek baĢıma gözlüyordum.BirleĢmiĢ Milletler'in kamyonu uzun zamandır uğramamıĢtı. Benimle aynı ses tonuyla ko nuĢuyordu. kadın. Askerler fark etmediler. Saadi çölü iyi tanıyordu. Aamma Huriya onun uzun saçlarını tararken. doktorları dinlemek için onlara doğru hafifçe eğiliyordu. Artık çocuklar gelmiyordu. Topladıklarını bir bez parçasının içinde getirip kapının önündeki taĢm üstüne törensel bir biçimde yaydığında. "Onlar doktor. birilerinin onlara saldırmasın dan korktukları için çevreyi gözetliyorlardı o sırada.
ingilizce olarak ne biliyorsam bağırmaya baĢladım: "Good morning sir! Good morning sir!.casma gözlerini bana dikti. çukurlarından kovulmuĢ gibi. savaĢtan kaçan AlKuds. ancak tutuĢturmak için ne benzin. kadınlarsa bir sopayla yaka layıp onları uzağa fırlatıyorlardı. ne de odun parçaları bulabiliyorduk. Ne kadar solgun ve zayıftı. Doktorların ziyaretine karĢın. Ġnsanlar evlerinin içinde. Geceleri. Evimize döndüm. çok iyi. baĢını bir taĢa yaslamıĢtı. günlük su yumuzu almaya giderken çevrenin ölü farelerle kaplı olduğunu görüyordum. Tozun içinde yalınayak. Yaptıklarımdan dolayı öylesine yorgundum ki. süt ve kuru et getirdiğini söyledim. GüneĢten kızarmıĢ sevimli yüzünü ve gümüĢ rengi saçlarını iyice seçebiliyordum. hatta en sağlam erkekleri bile alıp götüren vebaydı. Askerler beni durdurup yakaladılar." dedi Aamma Huriya. insanlar bir evin önüne toplanmıĢlardı. Hatta doktorlardan. Söylenti çabuk yayıldı. sokaklarda ağır ağır yürüdüğümü anımsıyorum. yeni gelenlerin. yağ. ateĢ içinde kıvrandıklarını. "Ġyi. Ġnce uzun silueti ve hafifçe yana eğik baĢıyla. Kampın sokaklarında dolaĢıp güpegündüz her an ölüm saçan. evlerin çatılarında kıpırtılarını iĢitiyorduk. taĢlık tepeyi tırmanıp yaĢlı Nas'ın gömülü olduğu yere kadar gittim. sonra da yoluna devam etti. Keskin sesleri. Ģeytan adları söylüyormuĢ gibi. 204 Ölümden kaçıyorlardı böyle. ancak ölüm kol geziyordu. Aralarında. bana doğru dönüp gülümsedi. yalnız bu birkaç sözcükle söylemeye çalıĢtığımı anlasın istiyordum. tırnaklarıyla sacda gıcırtılar çıkartıyorlardı. güneĢ her bir yanı kavuruyordu. ne de hiçbir söyleyememe-nin verdiği çaresizliği hissedebiliyordum. Evin içinde. Yiyecek kamyonunun gelip gelmediğini sordu. karanlık bir köĢede oturuyorlardı. Yürek atıĢlarımı iĢitebiliyordum ve bu göz kamaĢtıran ıĢığın altında sessizlik sarıyordu beni. Aamma Huriya'yı düĢündüm. kampın sokaklarında dolaĢtım. farelerle oynayan çocuklar öldü. Sıcağa karĢın. 205 . yüzünde. Gövdesinin üst kısmında ve karnında koyu mavi lekeler vardı. boyunlarında ve kasıklarında sertleĢmiĢ ve ĢiĢmiĢ salgı bezlerinin verdiği acılar yüzünden sızlandıklarını biliyordum. hemĢirelerden ve getirdikleri ilaçlardan söz ettim. Midem bulanı -. Öteki kadınların ve çocukların yanına döndüm.. Sabah erkenden. Yanın da. ne kolumdaki acıyı. Sesleri iĢitilmiyordu. Hayfa zenginlerinin bulunduğu yerde. Yafa. BaĢıboĢ köpekler bile onlara dokunmuyordu. o korkunç ve inanılmaz sözcüklerle yankılanıyordu: "HabubaL.. battaniyesine sarınmıĢ. Fareler her bir yandan çıkmıĢlardı. çocukların bağırıĢları uğursuz kuĢ çığlıklarını andı rıyordu. Kampa gelen doktorları ve yabancıların Ģefini o karĢılamıĢtı. erkeklerin ve kadınların olduğunu. sanırım yalnızca: "Good morning. Her yer ıssızdı. kampa doğru uzaklaĢtı. Aamma Huriya onları yakmamız gerektiğini söylüyordu. yerde yatan bir delikanlının bedeni görülüyordu. sıcaklık kampın çevresindeki tepelerin görüntüsünü dalgalandırıyordu. Önce. ben de onu sevindirmek için kamyonun geldiğini. sanki ölüm bütün dünyaya yayılmıĢtı. Ġngilizler gibi giyinmiĢ biri vardı. evlerden gelen sesleri dinleyerek. Kampın kuzey tarafında. Yüzünde bir mendille. sokaklarda güneĢin altında can veriyorlardı. ekmek. Hayfa'nın diĢçi -siymiĢ kendisi. Kızgın güneĢe çıktım." diyordu o da. Eve dönemiyordum. Onu askerlerle de görmüĢtüm." Bütün gücümle bağırıyordum. onunla konuĢamayacağımı anlayınca. Dinginlik içindeydi. Gri giysili adama doğru koĢtuğumda bana bakmıĢtı. anlayamadığım birĢeyler söyledi. kolumu öylesine sıkıyorlardı ki. Ancak askerler beni geriye doğru ittiler ve beyaz giysili erkekler ve hemĢireler yollarına devam ettiler. bu kaçınılmaz leke lerin onun bedeninde de çıktığından emindim. koltuk altlarında. hastalık kampa yerleĢti. ancak giysileri kirli ve yırtıktı. hatta avuçlarının içinde de. fareler ölmeye baĢladı. kapının önünde dikiliyordu. yüzleri peçeli kadınlar ağlıyorlardı. çünkü ölen çocukların kardeĢleri ya da arkadaĢları kampın sokaklarında bağırarak koĢuyorlardı. yordu. ama Ģurada burada vebaya yakalanmıĢ baĢka çocukların. Aamma Huriya battaniyeye sarınmıĢ yatıyordu. Artık küçük çocukları ve yaĢlıları alıp götüren." Öğle sonrasının durgun saatlerinde. canım acıyordu. Önce. ġeflerine kadar gidemeyeceğimi. Ġlk zamanlar ço cuklar bu ölü farelerle oynuyordu. en zayıf olanların bedenlerine girip yaĢam ateĢini söndüren o soğuk ölüm değildi bu. Açık gökyüzünde. KahulaL. Yerinden kalkmadı. ġefleri olan adamsa.
Kampa ilk geldiği günü anımsadım. Ölüm sessizliği çökmüĢtü ve gözlerimden yaĢ gelmiyor du. Arasıra. Bütün gün. YaĢamımı günü gününe yazdığım defterlerimi de aldım. paketimi alıp kamptan çıktım ve kamyonların geldiği yoldan ilerlemeye baĢladım. onu alnından öpüp çıktım. Kapının önünde kımıltısız dikiliyordum. çünkü geceyle bir likte vahĢi köpekler de ortaya çıkıyordu. Belki de Saadi'yi görmeyi umut edi yordum. cinlerin sebep olduğu bir afetti bu. Ama savaĢla gelen bir ölümdü bu. cinler geri gelecek. Elini omzuma koydu ve beni yola yöneltti. Aamma Huriya bana baktı. Sonra. Bütün gün. Çocuğu al ve git. Sert bir bakıĢtı bu. Kapı206 nın. Kulakları iĢitmiyor. Aamma Huriya. Bedevi de dallardan yaptığı kulübesinde değildi. çarĢafın üstüne uzanmıĢ. Uyur gi biydi. Bunun üzerine. Yere. kibrit. Bembeyazdı. Rumiya'nın baĢından hiç ayrılmadı. 207 . doğu tarafındaki dağlara ya da kuzeye. saraylarda yeniden hüküm süreceklerdi. Eve girdim. Ru miya'nın bedenini seçebiliyordum. bense." dedi. olmuĢtu. Aamma bir bez parçasını testideki suya daldırıp. Ru miya'nın gözleri. Kamptan götürebilece ğim bunlardı yalnızca. güneĢte kavrulmuĢ ağaçların gölgesinde. Ģimdiden görmez. ancak ufuk Ģimdiden titremeye baĢlıyordu. Erzak getiren kamyonun yolunu kimse gözlemiyordu. Elindeki hurmalar ve ölü kuĢlar tozlu yere döküldü. Buradan uzaklaĢ. AteĢten yüzü ĢiĢ miĢ. DıĢarıda dolunay mavi karanlık gökyüzünün özeğinde muh teĢem görünüyordu. dudaklarından akıp. tuz ve Lula için birçok süttozu kutuları alıp bir paket hazırladım. Aamma Huriya aynı yerde oturuyordu. kampın sokaklarında gördüğüm o sessizliği bekledim yine. bizim evin yakınına taĢındıktan sonra gömüte gelmiyordu. baĢı yana yıkılmıĢ. aĢağıya döndüm. Aamma Huriya sessizce yambaĢında duruyordu. Rumi ya'nın yanına uzandı. Gittiği zaman birkaç gün hiç görünmüyordu. boynunu ve saçlarını ıslatıyordu. O da gözlerini kapattı. dalgalanıyordu. birkaç adım yürüdü ve bitkin bir Ģekilde kapının yanına oturdu. cin sarayının kalıntılarının bulunduğu yere gidiyordu. Aamma değil. Soluk seslerini iĢitmemek için. gözleri kapalı. elinde de bez vardı hâlâ. Karanlık evimizde. Çıktı. Kara yüzü maden gibi parlıyordu. ekmek. Keklik ve yaban hurması getirmiĢti. Saadi su ĢiĢesini hazır tutmuĢtu. suyunu genç kadının yüzüne sıkıyordu. ġimdiye kadar iĢitmediğim bir sesle.Çocuklar artık oraya gitmiyorlardı. dağın tepesinde oturup kadınların uzaktan ge len seslerini dinleyerek bir erkek. uyuyacakmıĢ gibi. çevresindekileri donduruyordu. Veba. Saadi yanımdaydı ve hiç konuĢmuyordu. insanların artık savaĢmaması için. göz çevrelerinde karanlık halkalar oluĢmuĢtu. belki de hiç gelmeyecekti artık. çocukluğunu geçirdiği vadide olduğu gibi. Sabah erken saatlerde. Rumiya hastalanmıĢtı. battaniyeye sarınıp baĢımı düz taĢa yaslayarak dıĢarıda yattım. Hepimiz öleceğiz burada. bir çocuk silueti görmeyi bekledim. Bu yüzü hiçbir zaman unutamam. önünde dikilmiĢ duruyordu. nedenini bilmeksizin bekledim. GüneĢ alçalmıĢtı tepelere doğru. Mavi örtüsüne sarınmıĢ. sonra da her Ģey öldüğünde. Saadi içeriye girdi. çok uzun boylu ve zayıf gö ründü gözüme. Bedüs'e. Allahın emri üzerine. Bebek Lula burada değildi. un. KomĢunun evinde. BakıĢı sert ve keskindi. Acı dolu bir sesle hızla soluk alıyordu. Nur ġams'ta tüm canlıları yok ediyordu. Yerde. tüm bedeni ürpertilerle sarsılıyor. çok uzun zaman ol muĢtu. kımıltısız. çöl kumu kemikleri örttüğünde. Bir ara. hastalığa yenik düĢmüĢtü Ģimdiden. çocuğu bir örtüyle sırtıma bağladım. sarı saçları omuzlarında ıslak ıslak duruyordu. O gece. onu izliyordu. Belki de bütün dünyaya yayılacaktı yavaĢ yavaĢ. Yarı karanlıkta. Saadi geldi. Rumiya doğururken benim çu kurda yaptığım gibi. Günbatımından önce. hatta çatlak dudaklarına akan suyu da hissetmiyordu. cennet bahçesinde. Rumiya'nın yüzünde acı izi yoktu. tavĢan ve keklik avlamak için. Aamma onu komĢuya emanet etmiĢti. Ne var ki o. kin dolu bir sesle: "Git. gözleri yuvalarından fırlamıĢtı. dönüp kampa baktım. Su.
tir tir titri yordu. dağların sessizliğinde tuhaf bir ses gibi gelen Lula'nın soluğunu dinliyordu. Onu çarĢaf larla sarmıĢ olmasına karĢın. özellikle ulaĢılmaz uzak denizi anlatmasını istemiĢti Nejma. 208 ikinci akĢam. hoĢ kokulu süt akıyordu. Nejma Bedevinin elini tuttu. soluk soluğa kalGöçmen Yddız 209/14 . bütün gün." Ġlk kez Nejma yeniden umutlanmıĢtı. Saadi dönmezse orada öleceklerdi. Uzun zamandır onları izlememiĢti Nejma. daha ötede. Tuzlu ve ılık süt boğazından aktıktan sonra. Kampın üzerinde parlayanlardan çok farklıydı. Tulkarm'dan kaçıp güneye 1 ar doğru giden insanlardı onlar. Nejma'y f k etmeden ve karan1 lıkta ağlamakta olan Lula yi duymadan geçip gittiler. Gürültü yapmadan ağaca kadar yaklaĢtı ve Nejma'ya: "Gel bak. Bir ağacın gölgesine oturdu. soğuk bir gece ve ertesi gün de. Geri döndüğünde. Bebek sütü soluksuz içti. tıpkı yaĢlı Nas'ın gömütünün bulunduğu taĢlı tepede yaptığı gibi. o da uyumakta olan bebeğin üzerinden atlayıp yanına uzandı. Askerler Tulkarm'ı iĢgal etmiĢlerdi. Saadi yanıt vermeden bakı yordu ona. sabahtan öğlene kadar." Bunu alçak sesle kendisi için söylemiĢti. giysilerini çözmeye baĢladı. Bitir dikten sonra bebek yine sızlanmaya baĢladı. liman kenti Mukhalid'den çıkan dumanlar ve gerçek dıĢı ve yarı karanlık engin deniz görülüyordu. Yıldızlar. yalnızca tuvalet gereksinmelerini karĢılamak için ayrılıyordu oradan. Gözlerini boĢluğa dikmiĢ. Nejma. Birçok kez. yavrusuysa çalılıklarda koĢturmaya baĢladı. yüksek bir burnun tepesinde. Nejma onun yürek atıĢlarını ve kokusunu duyabiliyordu. Bebek sıcaktan ve susuzluktan kıvranıyordu. Sesinde sabırsızlık hissediliyordu. Lula'ya aralarına alıp yere uzandılar. BaĢını göğsüne dayadığında. sıcaklığı bütün bedenine yayılmıĢtı. Güneydekiler çok güzel görünüyordu. ağacın dibinde öylece bekledi. biraz aĢağıda. kımıldamadan bütün gün gözledi. Onu rahatlatmak için Nejma çocukluğunda öğrendiği Ģarkılardan söyledi. Saadi içti önce. Çocukluğundan bu yana hiç olmadığı kadar büyük bir mutluluk duydu o an. ancak sözlerini iyi anımsayamıyordu artık. Nejma bebeği yere bırakıp. sonra da hemen uyudu. Nejma dua okuyup kendi yüzünde ve bebeğinkinde amin dedikten sonra ölmeye hazırlanıyordu ki.Her gün. verimli tarlalar arasından geçen tren yolunun siyah çizgisi. Öbür tarafta. yakınlarından geçen gölgeler gördü. kalan son bir kaĢık süttozunu suyla karıĢtırıp biberonla bebeğe içirdi. "Çok tatlı. Hayvan sakinle-% since Nejma onu sağmaya çalıĢtı. Saadi." Nejma. "Korkuyor musun?" diye yavaĢça sordu Saadi. Nejma baĢının döndüğünü hissetti. taĢlara takılan keçi yavrusunun annesini emerken çıkarttığı sesleri dinliyordu. kurak tepelerde yürüdüler. sı cak sütü hemen biberona boĢaltıp Lula'ya götürdü. Keçi ipini çekeleyerek kaçmaya çalıĢtı. Nejma bir an önce yenisini bulamazlarsa çocuğun öleceğini söyledi. Hayvanın ĢiĢkin memelerinden koyu." dedi. karanlık gökyüzünde parlıyordu. Saadi geldi. derisi güneĢten yanmıĢ. Hayvanı Bedevi sağdı. Gece olduğunda. madeni bir çanağın içine. "Çabuk gel. gözleri açık. kımıltısız. Hava soğuyordu. Çok koĢmuĢ gibi. Gözleri öylesine keskindi ki. öylece kalmıĢtı. elinde kalan son bisküviyi aldı ve keçiye uzattı. Nejma onu ağacın dibine yatırdı. "Artık ölmeyiz. bir ağaca bağlanmıĢ açık renkte iki gölge gördü. ancak ellerinde hiç derman kalmamıĢtı. güneye doğru. ağacın gölgesiyle birlikte sürekli yer değiĢtiriyordu. Saadi geldi diye yüreği hızla attı. Nejma. Yürüyebilmesi için Nejma'ya yardım etti. alay et meksizin. öylece durdular. dudakları ĢiĢmiĢti. kenti çevreleyen dikenli telleri ve taĢların altına gizlenen makineli tüfekleri rahatlıkla görebiliyordu. Göğsünü bedenine dayayarak: kolları ve bacaklarıyla ona iyice sarılıp kilitlendi. Ellerindeki süttozu bittiğinde. Delikanlının bedenindeki arzular uyandı. bir keçi ve yavrusuydu. Biraz daha süt kalmıĢtı. Orada. Hayvanlara doğru koĢtu. onları ürkütmüĢtü. Ge cenin sessizliğinde. Lula için biraz Ģekerli su kalmıĢtı ve birkaç Marie bisküvisi. sonra da Nejma tabağı ağzına dayayıp bitirdi. Uzun bir süre. Ne var ki.
yaban inciri ve birkaç acı zeytin yediler. Yeniden içine girdiğinde. Uzun bir süre akıntıya karĢı yüzdü. Saadi Nejma'nin yüzüne uzandı ve dudaklarıyla dokundu. Rüzgârın akasyalardan gelen sesini ve vadide durmaksızın akan suyu dinliyorlardı. Binbir kurnazlıkla ipini tutmaya çalıĢtı ve bir tavĢan yakalar gibi konumunu rüzgârın yönüne göre ayarladı. Daha sonra. Gitgide artan soluğunun gürültüsünü ve hızlanan yürek atıĢlarını iĢitiyordu. Lula'ya biberonunu verdi. obüs mermilerinin yerde açtığı çukurları görüyorlardı. yalnızca Saadi'nin ateĢli bedenini ve kendi bedenini yır tarak içine giren cinsel organını hissediyordu. açlığı. acı hissetmedi bu kez. Nejma da gitti yanına. Onu bacakları ve kollarıyla sarmaladı. Soluğundaki sıcaklığın tadını hisseden Nejma sarhoĢluk içindeydi. karanlık kıyıların arasında panldıyordu. Uçaklar ufukta kaybolduklarında. akasyaların altında konakladılar." diyen sesi Nejma'nin kulaklarında yankılanıyordu hâlâ. zaman zaman da denizin karanlık çizgisini izleyerek. Bu sırada keçi ile yavrusu çalılıkların arasına kaçtı. Gece serindi. Al-Mujib'e doğru döndü ve alnını kuma dayadı. Karanlık çökerken. Biraz ilerde. uçaklar geçiyordu. Nejma ısınmak için ateĢ yakmak istedi. Vadinin üst tarafında. Saadi ve Nejma giysileriyle uzanmıĢlardı. Saadi keçiyi sağmıĢtı. Vadi çukurunda. Hauarah yönüne. gölgeleriyse yeryüzünde koĢuyordu. ĢiĢkin memeleri nasıl sağacağını. terk edilmiĢ zeytinlikten hoĢ kokular geliyordu. yıkılmıĢ evleri. kerpiç ve taĢtan yapılmıĢ yüksek duvarlar. Lula'nın karnını doyurduktan sonra. dere. Çocukluğunun geçtiği vadiye. Dere kıyısında. Azzun'a yaklaĢtıkları bir sırada." Ancak. onlara güç veren o ılık sütten içiyor lardı. doğuya doğru yürüdüler. susuzluğu. Keçi ve yavrusu yanlarında yürüyor. "Güneye. Saadi ile Nejma donup kaldılar oldukları yerde. sırtında girdaplar oluĢturuyordu. Kıyılarda akasyalar." dedi Saadi. akasyaların yapraklarında yankılanıyordu. Çiftliğin çevresi ahıra kadar 211 . elleri ensesindeydi. bütün giy silerini çıkartıp dereye girdi. yavaĢça akan dere suyunun Ģırıltısıyla. Saadi çiftlik kalıntı larına rastladı. rüzgâr yapraklan hıĢırdatıyor ve havada yarasalar dolaĢıyordu. yere oturmak zorunda kaldı. ağlamakta olan çocuğu kollarında sımsıkı tutuyordu. akasyalarda ve küçük palmiye ağaçlarında esen rüzgârla. iĢitiyorlardı yalnızca. Azzun vadisine varmıĢlardı. üzerinde kuĢlar uçuĢan deniz ka dar mavi derin bir havuz oluĢturduğu yerde uzun süre konaklamak üzere yerleĢtiler. özeğinde Nejma ile Saadi'nin bulunduğu bir yarım daire çizmiĢlerdi. yetiĢkinlerin bedenlerinde lekeler oluĢturan ve Rumiya'nın bedenini yakıp kavuran hastalığı unutuyorlardı. Aamma Huriya'nın "Git! Buradan uzaklaĢ. KocayemiĢ ve mersin ağacı meyveleriyle besleniyorlardı. Her sabah ve her akĢam.mıĢtı. kumlu çukurda Ģimdiden uyumuĢtu. Hepimiz öleceğiz. Kudüs'e doğru gidiyorlar. kurak dereler boyunca CemaPe kadar gittiler. ağaçlardan yayılan 210 kokuyla. SavaĢ her yere yayılmıĢtı. dağların arasından geçerek. bunun üzerine Nejma ona bir Ģeyler mırıldandı. Her gün. akĢama kadar. sütü nasıl akıtacağını göstermiĢti Nejma'ya. Sonra onlar da sırayla içtiler. Atılan topların gürültüsü gök gürlemesini andı rıyordu. derenin. Nejma sudan çıktığında. yanmıĢ bir çatıdan geriye kalanlardı. güneye doğru yol alıyorlardı. Lula çığlık attı. Bu rada. o da uçakları hiç bu kadar yakından görmemiĢti. ancak Saadi askerlerin dikkatini çek mekten korkuyordu. O da Ģalvarını çıkarmadan bebekle birlikte girdi. namaza oturmadan önce yıkanmak için dereye gitti. Bir gün. Saadi. yıldızların parladığı o soğuk gecede. Nejma'nin örtüsüyle sarılı duran bebek. Saadi. gökyüzünde korkunç bir gürültü oldu. ılgınlar ve yabanıl zeytin ağaçları vardı. Gecenin karanlığı iyice çöktüğünde. Soğuk su tüm bedenini sarmıĢ. "Bir Ģey yok. Geçtikleri kimi yerlerde. Yıldızların ıĢığı altında. aynı kuyu suyundan içiyor ve köklerle besleniyorlardı. ancak onlar görmüyor. kadın ve çocukları öldüren ve insanların evlerinden kaçmasına neden olan savaĢı. Hiçbir Ģey düĢünmüyordu. Askerlerden korktukları için kentlere girmiyorlardı. Rüzgâr ara ara hızlanıyor. Yıldızlar kümesini andıran ıĢıklar gökyüzünden yavaĢça kayıp gittiler. Keçiyi yakalamak için peĢinden koĢtu. ölmüĢ atların ve eĢeklerin iske letlerini. Mersin meyvesi. Nejma korkudan öylesine titriyordu ki. su onu güldürmeye baĢladı. Daha sonra.
derenin kıyı sına. Nejma yanına oturu212 yor. Nejma. sabahtan akĢama kadar. Tulkarm ve Nur ġams kamplarında her kesin artık ölmüĢ olduğunu düĢünüyordu. sivrisinek peĢinde uçuĢuyorlardı. Sabah erkenden Nejma Lula'yı kucağına alıp dereye doğru gitti. denizin kayalar üstündeki devinimlerini. YaĢlı kadınlar tekdüze bir sesle. Lula da onları bir güzel emdi. Ölüler evi olduğunu söyledi. ölen oğullarının adlarını sayıyorlardı. Saadi Nejma'nın du daklarına yavaĢça eğiliyor. Sanki dünyada onlardan baĢka hiç kimse yoktu. tetikte bekliyordu. Kaçan insanlardı bunlar. Saadi gecenin karanlığına dönüp Allanın adını zikrediyordu. Nejma. ġanslı olanlar kamyon bulup Irak'a kaçmıĢlardı. Günler uzamıĢtı ve çok güzel geçiyordu bu vadide . Askerler her bir yanı sarmıĢlardı. dalgakırana yaklaĢan balıkçı tekneleri ni görünce çığlıklar atan martıları. taĢlık dağları dolaĢıyor. beyaz teke sakalları. Tulkarm ve Kalansaueh kamplarından ve Yafa. Yıldızlar dağların arasından parıldıyor. Nejma. Nejma. Nejma içeri girmek istemedi. gece yol alıp gündüzleri gizleniyorlardı. gecenin soğuk rüzgârı ılgın ağaçlarının yapraklarında iĢitiliyordu. Günler. yollara düĢmüĢ ve yiyecek torbalarını baĢlarında taĢıyan kadın ve çocuklardan söz ediyorlardı. Namazını kıldıktan sonra. Ten cerede. peteklerin içindeki koyu balı iĢ tahla yedi. dağların arasından dere suyunun üzerine doğan güneĢe bakıyordu. Lula'nın ağlamaları ve keçi ile yavrusunun melemele ri içinde geçmekteydi. kayalık dağlar gecenin karanlığından sıyrılıyorlardı. büyük ırmağa doğru güttüğü sürüleri anlatan Ģiir ve Ģarkılar söylüyordu. öldürülmüĢ hayvanlar. ılgın ağacının gölge sinde oturmayı sürdürüyordu. uçaklar yoğun sis nedeniyle onları göremezlerdi. Gelen insanları gördü: Attil. Saadi kendini savunmaya hazır. Sonra ağaca tırmanıp kovanı kırdı ve içindeki petekleri aldı. kardeĢlerini. babasını ve annesini. sabahları. dallardan bir sığınak yaptı. bedenlerinin bütünleĢip soluklarının ve terlerinin birbirine karıĢtığı ve çevrede her Ģeyin yok olduğu an. tuzlu göle kadar gidiyorlardı. o da yeniden onun yaĢam soluğunu içine çekiyordu. AkĢamları seviyordu. Bir gece. Su. Hava aydınlanıyor. Daha sonra. Kimileri Saadi'ye sordu: "Ya sen? Neden savaĢa katılmadın? Tüfeğini eline alman gerekirken neden kadınlarla bir likte kaçıyorsun?" Saadi yanıt vermedi. Lula biberonunu bitirdiğinde. Saadi onun kulağına kısık sesle doğduğu vadiyi. bir akasya ağacının içinde. örtülerin arasında bırakıp dereye gidiyordu. sonra «fa Lula'nın uyuduğu sırada. Saadi'nin getirdiği kuru dallarla ateĢi yakıyordu. sanki yalnızca bu an için yaĢıyordu Nejma. onlar da derin havuz su yunun üzerinde. Belki de askerler artık evlerine dönmüĢlerdi. Zırhlı araçlarıyla sokak sokak dolaĢıp Al-Kuds'a ya da daha uzağa. hâlâ ılık olan sütten dudaklarını sırayla madeni çanağa dal dırarak içiyorlardı. Yalnızca. Gözleri yarı kapalı düĢler kurabiliyordu. Ağlayan çocuk sesleri iĢittiler. birlikte konuĢuyorlardı. Bu Ģarkıları Nejma ye kendisi için söylüyordu. hava iyice soğuduğunda.yanmıĢtı. bebeği sığınakta. dallardan sarkan ve güneĢ meyvesini andıran bir arı kovanı buldu. çevreden gelen insan sesleriyle uyandılar: Gölgeler büyük ırmağın kıyısında yürüyüp havuzun yanında duruyordu. üstünde yün elbisesi. Nejma. sabahın erken saatlerinde yakabiliyorlardı ateĢi. yüzü ve saçları beyaz uzun örtüsüyle örtülü. Yarı karanlık gökyüzünde yarasalar beliriyor. Saadi yiyecek peĢindeydi. ikisi aynı Ģeydi. Derin havuzda akan suyu izli yordu. Saadi keçiyi ahıra kapattı ve biraz aĢağıya. Kadınlar korkunç Ģeyler anlatıyorlardı. ilk ya da son insanlardı. "Oğlun 213 . derenin değiĢmeyen Ģırıltısı. Kadınlar. Saadi Nejma'ya 'karım' diyor. Saadi ile Ne jma. Mukhalid ve Tan-turah gibi kıyı kentlerden kaçıp gelen kadın ve çocuklardı. sonra o da paltosuna sarınarak uykuya dalıyordu. yerle bir olmuĢ kasabalar. yüzünü ve saçlarını yıkıyordu. Bir gün. Daha sonra. uzun zamandır böylesine erinç içinde hissetmemiĢti kendini. savaĢın belki de bittiğini. Nejma'nın kucağındaki çocuğu görünce söylenmeyi bıraktılar. hapsedilmiĢ ya da dağlara kaçmıĢ insan lar. çünkü Saadi'nin dediğine gö re. GüneĢe doğru dö nüp bedenini. özellikle her Ģeyin sona erdiği saatleri. Yalınayak. Arıları içinden çıkartabilmek için kuru yapraklarla bir ateĢ yaktı. bu da onu güldürüyordu. Nejma'nın uykusu geldiğinde. kök ve mersin meyveleri arıyordu. kıvılcımlardan oluĢan bir yol gibi karanlık kıyıların arasında panldıyordu. Öylesine ateĢli bir andı ki. yaban havuçları ve adını bilmediği baĢka acı bitki kökleri kaynatıyordu.
cesetlerini kuru kanallara atıyorlarmıĢ. tank tırtılları. Kimileri yalınayak yürüyordu. Suyun üzerinde. Cebel Hüseyin kamplarına doğru yürüyorlardı. ayak izleri ve dıĢkılar vardı. Zaman zaman. Saadi ile Nejma. Cinlerin sarayını göremeyiz artık. GüneĢ gökyüzünde. ilk kez anlamına geliyor. Amman. vadinin üst kısmına doğru yürüdüler. nehir suyunun göle aktığı yerde. sarı köpükler rüzgârda titreyen bir duvar oluĢturmuĢtu. ancak gözlerinden süzülen yaĢlar." Ama Nejma gözlerindeki konjonk-tivit yüzünden göremedi." Kadınlar kahkaha attılar. Saadi. Adı Lula. Çocukluğundan beri. tuhaf mavi ve jbeyaz bulutlar yüksek kayalıklara doğru yavaĢça kayıyordu. Amman'dan gelen erkeklerdi. kuzeye. Hauarah yakınlarında. Gece olmadan. ağlayan bebeği duymadan yere çöküp uyuyuvermiĢti hemen. büyük ırmak. "Orası Gor. Salt'a. insan izleri görülüyordu. "Askerler Ģimdiden oraya varmıĢlar. Saadi keçi yavrusunun öldüğünü fark etti. Yerin altından gelen bir sıcaklık var-|dı. Çamurlu su büyük ağaçların arasından vadiye akıyordu. "Orası Al-Mujib. patlamıĢ tekerlekler. berrak dere suyunun kayalar arasında çağlayıp bir ırmağa dönüĢtüğü yere. yanık zayıf cüzleri vardı. Bir sabah. Irmağa gelmeden önce. Sabah. Amman yolunda yürümeye baĢladılar. Samra yıkıntılarının arasında uyudular. Ayaklarının altından kalkan toz rüzgârda uçuĢan gri bir buluta dönüĢüyordu. dağın tepesine vardıklarında. keçi ve. Kıyılarda. Saadi yere bir çukur açıp yavruyu gömdü. 215 ." Uçurumların bulunduğu yerden geçmemek için. yanına birkaç Ģey alıp surüleriyle hep çöllerde yürümüĢtü. Akkâ'da. sanki derinliklerde bir ateĢ yanıyordu. Madaba. Birlikte. Sabah kalktıklarında." Bunu o sakin sesiyle söyledi. AkĢam olmadan büyük ırmağa vardılar. Günbatımında. Kral Abdullah'ın askerlerinin beklediği köprüden nehrin öbür yanına geçtiler. Güçlü olanlar. Belki onlar da gitti. Ona göre hep bir yerlere gitmek çok doğaldı. "Onunla yatar yatmaz bir çocuğun oldu öyle mi?" Saadi gitmek istiyordu. Yırtık pırtık giysileri. Tejma ilk kez tuzlu gölü gördü. Yolun sonu yoktu. askerlerin de onları bulup götüreceğini söyledi. Nejma'ya ve ağlayarak emecek bir meme arayan Lula'ya baktı. Saadi Nejma'ya ufukta beliren yeĢil bir gölge gösterdi. "Al-Mujib'e hiçbir zaman varamayız. Bunlar. Wadi al-Sirr. adımlarını onların önünde giden insanların ayak izlerine göre atıyorlardı. Anası yanında duruyor. çocukluğumun geçtiği vaKi. kaçmakta olan baĢka insanlarla karĢılaĢtılar. herkes için parlıyordu. sisin arasında kaybolan dağları gösterdi. Toz bulutlan havalanıyordu. Tıpkı eskiden. Lublan ve Djidjiliah'a giden güney yolundan devam ettiler. Bundan böyle buraya baĢka insanların da gelebileceğini. BaĢıboĢ köpeklerin eĢelememesi için de Roma yıkıntılarından aldığı taĢlardan dizdi üstüne. Nejma yalan söyledi: "Kızım. surların altında geleceği düĢünmeden denizi gözlediği zamanlarda olduğu gibi. güneyde. Sonra yeniden doğuya Mejdel'e doğru yürüdüler. anlayamadığı için boynuzla-rıyla itekliyordu yavrusunu. Ancak hayvanın çatlak memelerinden-kanla karıĢık çok az süt geliyordu. Oysa Nejma çevresine hüzünle Ģöyle bir baktı. SavaĢı düĢünmeden yaĢayabildiği tek yerdi burası. ancak rüzgâr '/Ģimdiden sıcak esiyordu. çıplak ayaklan taĢlardan yara içindeydi ve yüzü beyaz örtüsünün altında yanmıĢ ve kurumuĢtu. Yassuf.yavrusunu alıp yola koyuldular. Bütün gece nehir kıyısında beklediler. farları yanan çadırlı kamyonları geçiyordu. Gün doğduğunda. yoldan. Kaçan insanlar.mu?" Örtüyü açıp baktıklarında kız olduğunu gördüler. Öylesine yorgundu ki. Kadınlar ve çocuklar köprüyü geçmeye baĢlamıĢlardı. yanaklarında çizgiler çiziyor ve tozlu örtüsünün kıyısını ıslatıyorlardı. güneĢin doğusuyla birlikte. Kamplarda açlıktan ve hastalıktan ölen insanlardan söz ettiler. Nejma yanan gözleriyle denize baktı. Bunu sakin bir biçimde söylemiĢti. GüneĢ henüz gökyüzünde belirmemiĢti. askerlerin. beyaz ülke Lübnan'a ya da ġam'a gidiyorlarmıĢ. 214 Güneye." Giysileri yırtık pırtıktı. sınırdaki Al-Riha'ya doğru yürüdüler. Ve sonra da keçiyi sağdı. Ölen çocuk sayısı o kadar fazlaymıĢ ki. doğuya. Kı-fida. Saadi büyük vadiye kaygıyla baktı. Saadi keçinin boynundaki ipi bileğine bağladı ve kolunu karısının omuzlarına attı.
Ramat Yohanan kibutzuna kıĢın baĢında geldik. Kimi zaman ben ona sıcak yiyecekler götürüyordum. Yemekhanede. rüzgâr çam iğnelerinde esiyordu. köpeğini yanından ayırmadan çalılıkların arasında koĢuyordu. kuleyi ve sarnıçları o gösterdi. erkenden. bir tabureye oturup 219 . peynir ye içecek birĢeyler koyuyordu. dükkânlara bakıyorduk. El iĢaretleriyle anlaĢıyorduk. Yohanan yalnızca Macarca konuĢuyordu. ben gözlerinden okuyabiliyordum. Bunun önemi yoktu. dağlara otlatmaya götürüyordu. meyve. Elma ağaçlarının arasından parıldayan gölü ve tepede. bilmiyorum. AkĢamları benimle kampa geliyor. En olmayacak Ģeye gülüyordu. yeĢillik kokuyordu her yer. Ġkimiz denize kadar gidiyor. ahırları. arkadaĢlarıyla birlikte. Hayfa sokaklarında dolaĢıyor. Canlı birisiydi. bizlere evleri. Bizleri anımsadı mı. Burada çoban oydu. yeĢil eski bir Packard'la geliyordu. Her sabah. ilk geldiğimizde. Hayvanları ovanın öbür yanına. Yohanan'dı. GüneĢ denizde parlıyor. Uzun bir tur atıp yanıma geldiğinde. ön camı yıldızlı. keçi ve koyun sürüsüyle gidiyordu. Yüzü çok sevimli. Çingenelerinki gibi siyah ve kıvırcık saçları var. sahilde bize koyun eti dağıtan çocuktu. Ki-butza girdiğimizde. Jacques Taberiye taraflarında. Onunla birlikte tarlaların sınırına kadar yürüdüm. Boynuna astığı bir torbaya ekmek. Her izinde. Yohanan salonun ortasında. birlikte caz plakları dinliyorduk. 1950 KardeĢimi bulmuĢtum. ovanın öbür yanında Dürzilerin evlerini gördüm. Suriye sınırında savaĢtaydı. gözleri hep güler. Elma ağaçlarını geçip ovaya vardıktan sonra koyun seslerini kulak verip sürünün bulunduğu yeri tahmin edebiliyordum. Ya da Karmel dağına çıkıp çamlar arasında oturuyorduk. soluk soluğa kalıyordu.Ramat Yohanan. Ģimdi de birkaç ingilizce sözcük öğrenmiĢti.
GüneĢ yanığını üstünde taĢıyordu. Bana bir Ģey sormuyordu. ÂĢık çocuklar gibi el ele dolaĢıyorduk. tarlalar gecenin soğuğuyla kaskatı kesilmiĢ oluyordu. Dörde doğru. Kadınlar insanın baĢını döndüren tuhaf danslar ediyorlardı. Tepelere ve ağaçlara süt gibi bir çiy düĢmüĢ oluyordu. tıp eğitimi görmek istiyordu. sönmüĢ yılların anısına. Sonra güneĢ ufukta yükseliyor. Ama bedeni nin kokusunu anımsıyordum. gökyüzü çiğ bir maviye dönüĢüyordu. mü zik. Kızlar ve erkekler birlikte çalıĢıyordu. yürüyecek halleri kalmıyordu. Esther odasına gidip uzanıyor. ayağımızda kalın tabanlı asker postalları vardı. böceklerin Ģarkıları. Birkaç hafta boyunca onu göremiyordum. birlikte. daracık karyolada birleĢen bedenlerimizin ateĢi. Ġzni bittiğinde. iĢ elbiselerini yıkayıp onarıyordu. çevremiz deki dinginlik.akordeon çalıyordu. annesiyse yemeğe gidiyordu. Onunla gitmemi istemiyordu. Geceler hoĢ geçiyordu. bardağından beyaz Ģarap içiyor. Nora seviĢebilmemiz için odasını. Nora da delicesine taĢıyordu bu yanığı. Lambanın ıĢığı siyah saçlarını parıldatıyor du. UyuĢmuĢ bacakları artık onları taĢımaz duruma geliyordu. iĢlerini popolarının üstünde sürünerek bitiriyorlardı. kadife rengindeydi. Aslında bunun önemli olmadığını. Kanada'ya. Onun sıcaklığım ve bedeninin kokusu hissediyordum. ġabbat akĢamlarında. Gece aydınlıktı. karıklarda. sohbet ediyor. önümüzden serçeler uçup gidi yordu. Karıklar kuĢlar gibi sesler çıkartan insanlarla doluydu. Montreal'e ya da Vancouver'e gitmeyi düĢünüyorduk. SeviĢtikten sonra. kulağımı Jacques'm göğsüne dayıyor yürek atıĢlarını dinliyordum. Evlenmek üzereydik. baĢımı omzuna dayıyordum. yere uzanıyor. Jacques. dıĢarıya çıkıp konuĢmadan yürüyorduk. so nunda. ağaçlar hafifçe parlıyordu. Öyle ki. Sonra da. Ancak. askerlikten döndükten hemen sonra düğün yapılacaktı. Elisabeth kampta kalıyordu. Ona çamaĢırhanede görev ver miĢlerdi. Sabahları. Oysa Esther için zor. Pancarların soluk dallarını toplamak için çömelerek ilerliyorlardı. ġarap baĢımızı döndürüyordu. bir sigara içiyorlardı birlikte. Jacques askerliğini bitirir bitirmez gidecektik. Nora'yla birlikte çalıĢıyordu. Kimi zaman. Evlenip hemen gidecektik. Yitip gitmiĢ. Ġlk baĢlarda. onu hiçbir zaman unutamam. ördek gibi yürüdükleri için gülüĢüyorlardı. Tarlalar uçsuz bucaksızdı. ama aynı zamanda olağanüstü güzel bir iĢti bu. Ben de Jacques'la dans ediyordum. Kopar dıkları filizleri çuvallara doldurup karıklarda aynı tempoda ilerliyorlardı. Sonra uyandığında sabah olmuĢ oluyordu. aralıkları yirmi beĢ santimetre bırakacak biçimde pancar filizlerini koparmaktı. Zaman zaman. günün sonunda öylesine bitkin düĢüyorlardı ki. üstlerinde aynı panto lonlar ve kalın kumaĢlı ceketler. Mavi gece. DüĢlerde yaĢayan çocuklar gibiydik. Bütün gün dıĢarıda durabilecek kadar genç hissetmiyordu kendini. yeni bir gün baĢlıyordu. Her yerde bö cek sesleri iĢitiliyordu. yalnızca annemi memnun etmek ve geleneği sürdürmek için yapıldığını söylüyordu Jacques. veriyordu bize. ĠĢi. Çok tehlikeli olduğunu söylü yordu. Zaman zaman dinlenmek için duruyor. akordeonun sesi bir soluk gibi sarıyordu her bir yanı. Yüzünü. Annemin öğrenmesini istemiyordum. Bütün bunların hiç bitme yeceğini düĢünüyordum. ancak Ģüpheleniyordu sanırım. kollarını çapraz yerleĢtirip gözlerini ka221 220 . ellerini ve gömleğinin altından omuzlarını yakıp kavuran güneĢten usanmıyordu. arkadaĢlarıyla birlikte sınıra dönüyordu. Ġlkyazda. lambaların çevresinde yarasalar uçuĢuyordu. Zaman zaman da oturup sigara içerek konuĢuyorduk.
Onlarla birlikte bir kadın inmiĢti. sanki baĢka bir dilde söyleniyor-muĢ gibi yineliyorlardı bu sözcükleri.patıyordu ve öylesine uzun uzun duruyordu ki öylece. elmaları ve muzları çıkartıyor. kampta öğrendiği birkaç Arapça sözcük söyleyip onlarla konuĢmaya çalıĢıyordu. Üstlerinde. Daha sonra kadın testiyi alıp kayalıklardan tepeye tırmandı. hasta olacaksın. Ama gelmediler. Ģarap taze. sürü tepeye gelir gelmez çocuklar beliri-yordu. Yalnızca sessizlik. Esther ile Nora'yı gördüklerinde azıcık rahatlıyorlardı. aatani. Onları görür görmez. Yohanan armonikasını çıkartıp akordeonda çaldığı Macar dans havalarından çalıyordu. Tepede dikiliyorlardı. Esther onu tartaklayıp yerinden zorla kaldırıyordu. Esther kayaların arasından tırmanıp onların yanına gitme yürekliliğini gösterdi. "Böyle yapma. Çok yoksuldular. çocukların bakıĢı. Yohanan ile Nora da tattılar. sanki geçmiĢte hiç- 222 . Yiyecekleri dağıttıktan sonra. deliklerden yanık tenleri görülüyordu. Esther tattı. Daha sonra insanlar geldi. baĢlarındaysa uçları enselerinde savrulan beyaz bir mendil vardı. hubs. Nora ve Esther tepelerde dolaĢan çobana yiyecek götürüyorlardı. Nora ile Yohanan'ın yanına döndü. biraz daha yaklaĢıp taĢların üstüne oturuyor. Sonraki günlerde. siluetleri kuĢlar gibi görünüyordu gökyüzünde. Kadınlara ekmek ve meyve uzattı. ĠĢte bu nedenle. Ġçlerinde en gözüpek olan oğlanlar hiçbir Ģey söylemeden yiyeceği kaptıkları gibi kayalara doğru kaçıyorlardı. Esther taĢların üstünden atlayıp kızlara yaklaĢıyor. ekmeği de paylaĢtırıyordu. Ürkütücü bir sessizlik vardı. Ģarabın ağızda bıraktığı tat ve güneĢ parıltısı kalmıĢtı geriye. Bir gün. Kasabanın çocukları da duyar duymaz taĢlık tepeleri koĢarak inip sıkıla sıkıla yaklaĢıyorlardı. Bir testi Ģarap verdi. kul! Çocuklar gülüĢüyorlardı. Dürzilerin uzun beyaz elbiselerinden. giysileri yırtık pırtıktı. Esther'in yaĢlarınday-dı. meyveleri onlara dağıtıyor. hafif ve biraz da ekĢiydi. Esther olanların hep böyle süreceğini. üstünde gökyüzü mavisi uzun bir elbise vardı ve saçlarının arasında altın renginde teller bulunuyordu. Esther torbadan ekmeği. Yoha-nan'ın armonikasını dinliyorlardı. Yohanan çalmayı bırakıp gelmeleri için iĢaret etti." Tarlalarda iĢleri bitince.
ovanın ortasına. Köpeğe ıslık çalıp çoban değneğini eline alıyordu. sonra koyunlar ve keçiler. 223 . ağaçların arasından parıldayan gölün bulunduğu yere doğru yola koyuluyorlardı. GüneĢ ufka iyice yaklaĢtığında.bir Ģey olmamıĢ gibi babası yeniden ortaya çıkıp bu tepeyi tır-manacakmıĢ sanıyordu. Yohanan hayvanları topluyordu.
BoĢ bakıĢları ve dudaklarının her bir yanında acı izleri taĢıyan kırıĢıklıklar vardı. Pavese'den parçalar. Yaprakların gölgesi oldukça serindi." Böyle tuhaf Ģeyler söylüyordu. Bir gün. Onları okudu: "KardeĢ. Ölümü Getirecek Gözlerin. güneĢ batmaya yüz tuttuğunda. belleğinin boĢ kalmamasını istiyordu. Odasında. Esther gibi o da pancar tarlalarında çalıĢıyordu. Nora taĢların altında. yalnızca borularda akan ve sürekli bir yerlere damlayan suyun sesi iĢitiliyordu. Tiyatro yapmak istiyordu. Su deposunun al tındaki kapının anahtarını da bulmuĢtu. neredeyse Ģeffaf denilebilecek kadar beyaz akrepler buluyordu. Göçmen Yıldız 225/15 . Garcia Lorca'nın.. Nora tarlada çalıĢtığı sırada. Odasını beyaza boyadıklarından bu yana. kimse canlarını yakmasın diye uzak bir yere taĢıyordu. burada oturduğunu söylüyordu. zehir salgılayan ĢiĢkin salgı bezini ve sivrilen iğnesini gözlerdi. öğleden sonraları çok sıcak olduğunda oraya sığmıyordu. birlikte sohbet edip sigara içiyorlardı ya da Esther baĢını Nora'nın dizine dayayıp uyuyordu. üstüne bastığımız kara gözlere acı. Ağları süpürmek istemiĢ. onlar onun 224 arkadaĢı. avokado ağaçları arasında yeni bir sığınak ararlardı. binaların sonunda. ancak gürültüleri iĢitilmiyordu. tavanda oluĢan örümcek ağlarına hiç dokunmuyordu." diyordu. Kimileriyse kapkaraydı. öğle sonraları. Taberiye yakınlarındaki karanlık tepeler ve Arap kasabaların oluĢturduğu açık renk lekeler seçilebiliyordu. Nora Ģöyle diyordu: "Ġçimden ne yapmak geliyor biliyor musun? Çocukları buraya getirip onları Ģarkı söylerken ve oynarken izlemek. Bit miĢti. Nora. Dante ve Petrarca'dan bölümler. Daha ileride de. su deposunun al tında gizli bir yeri vardı. Akrepler toprağın üzerinde kaçıĢırlar. Hayyim Nahman Bialik'in Ģiir lerinden yazmıĢtı. ĠĢ giysilerini çıkar dığında. ürpererek geri çekilmiĢti. havan topları ĢimĢekler gibi ıĢıldıyordu. bizim burada yaptıklarımızı yapmak için biraz deli olmak gerekir. Esther ile Nora'nın. Odada cereyan olduğunda. kardeĢ. Livorno'luydu. Onları evcil leĢtirebileceğini. Örümcekleri yok olduğu için ağlıyordu. Esther'e kuyruklarında görünen ve zehrin gücünü ka nıtlayan halkaları gösteriyordu. her taraf kan olmuĢ. annesi ve küçük kız kardeĢi faĢistler tarafından kaçırılmıĢtı. Yalnızca. Mayakovski'nin Ģiirleriydi bunlar." Sonunda Jacques da alıĢmıĢtı. tek seyircisi oydu. ama Esther ona engel olmuĢtu: "Bunu yapamazsın. kampta bağırarak koĢup yapanlara sövmüĢtü. Tuhaf ve korku vericiydi. yüksek sesle Ģiir ler söylüyordu. o da Nora'nın biraz deli olduğunu düĢünüyordu. Esther ile Nora birlikte avokado ekili tarlalarda oturuyorlardı. kasalar. bir arkadaĢındaydı ve savaĢ boyunca bodrumda saklanarak ge çirmiĢti günlerini. odasını boyamıĢlar. Bu haykırıĢlarını ve çağrılarını Esther'e tercüme ediyordu. Bir ot parçasıyla onları tutuyor. Sonra da Ġtalyanca mısralar söylüyordu." Yoğun bir sessizlik vardı. "TaĢlarda parlayan kanı görüyor musun?" Yassı taĢlan kaldırıp altlarındaki akrepleri ortaya çıkarırdı. gri tuhaf yıldızları andıran bu ağlar hafifçe titriyordu. orada uzun bir süre kalıyorlar. Ġki mazgal deliğinin ıĢı ğıyla aydınlanan boĢ ve büyük bir salondu. Bir mağara kadar karanlık ve soğuktu. bir Sicilyalı gibi sürekli simsiyah giyinirdi. Jacques onun odasına ilk girdiğinde. "Ne de olsa. Kimi geceler.Zaman zaman. "Baksana Esther. Sürgün yolunda Nejma'nın adını yazdığı defteri andıran kara bir deftere. Tarla yüksekçe bir yerdeydi. Esther onu dinliyordu. babası. her anın dolu dolu kalmasını. eski çuvallar. bir Ģey bekliyorlardı sanki. Deponun altında sağa sola yürüyor. Uzakta. Nora çılgına dönmüĢ. ġiirler ona benziyordu. Nora Ġtalyandı. oradan bütün vadi görülebiliyordu. iki çubukla canlarını acıtmadan onları yakalar. Esther. Ģiddet dolu ve trajikti ler. yerden tavana kadar her yer donuk beyaz olmuĢtu. Milislerin geldiği gün. Orasını Nora keĢfetmiĢti. değiĢik oyunlar öğretebileceğim söylüyordu. Önemi yoktu. Jacques'in savaĢmakta olduğu sınır vardı. dalların al tına saklanan örümceklerin yerlerini buluyordu hemen. kablolar ve boĢ bidonlar vardı orada. Hiç gürültü yoktu. .
Ġçinde büyük bir boĢluk hissediyordu. Ancak Esther bunu duymak bile istemiyordu. Yahudilerin ıĢıklar bayramında yakılan dokuz mumlu Ģamdan. Birbirlerine sarılıp yatmıĢlardı. Çocukların boylarına uygun masalar ve iskemleler vardı. bir doğuĢu simgeleyen yeni bir ateĢin. Ġkisi beraber aynı ĢiĢeden beyaz Ģarap içiyorlardı. kendi etimden kopardım onu. Jacques'in saçları ve sakallan altın gibi parlıyordu. çünkü yalnızca bu iki dili biliyordu. bir kardeĢ gibi yatağına yavaĢça yatırıyordu. Esther kiminle olduğunu bilmeden dans etti. YaradılıĢ Kitabının sözcüklerini de anımsadı Esther. her yer kıĢın ıĢığıyla. italyanca ve Fransızca özür diliyordu. milisler kardeĢi Vera'yı götürüyorlardı. Elinde değildi. O günlerde Jacques yanındaydı. Yıkılıp yakılan dünya. ancak donuk beyaz duvarlar bomboĢtu. Yılanları arıyordu. Ve birden Nora nerede olduğunu anlayıp gerçeğe dönüyor. solukları birbirine karıĢmıĢtı. kara elbisesinin yanın da. Jacques yalnızca Ģöyle demiĢti: "Biraz sonra gideceğim. onu tanımıyordu. her Ģey yenilenecek. insanların öldürüldüğü topraklar. Livor -no'daydı. Vera'yı hemen görmek istiyorum!" Çocukların evine kadar gidiyor. Kızlar Esther'in yanına gelmiĢ ve sormuĢlardı: "Ne zaman evleniyorsunuz?" Esther Nora'yla birlikteydi." Çocuk evi. ilk kez kutlanıyordu. Esther babasının kendisine her Ģeye yeniden baĢlamak gerekiyor dediğini anımsadı. DıĢarıda ıĢığın göz kamaĢtırdığı sırada. Vera. müzik vardı ve Ģarap içiliyordu. paylaĢıyoruz çünkü senin acını. Öğleden sonra. Belki de bütün gün yüzü yakan güneĢin ıĢınlarındandı. yıkıntılar. Bir deli gibi dolanıyordu ortalıkta. DıĢarı çıkıp su deposunun çevresinde bulunan otların arasında yürü yordu. dersliğe giriyordu. çıkan gü rültü tarlada yankılanıyordu. Hava soğuk olmasına karĢın.) 226 227 . Nedenini anlayamıyordu. Olağanüstü güzel bir sabahtı. kibutzun ortasında yer alıyordu." Esther gözlerinin yaĢardığını hissetmiĢti. ona sımsıkı sarılıyor ve çocuk korkudan ağlamaya baĢlayana kadar onu öpüyor ve Ġtalyanca birĢeyler söylüyordu. Yemekhane kalabalıktı. sonra birden uykuya dalıyordu. üçüncü gün yıldızların ıĢıldamasıyla Festiona'da kilisede yanan mumların alevlerini düĢündü. meyveleri elle toplarken. hapishaneler. Nora gözlerini. karĢısındaki bembeyaz duvara d ikiyor. Bayram günleri biter bitmez gitmesi gerekiyordu. Nora küçük bir kızın karĢında diz çöküyor. öylece ayakta kalakalıyordu. Esther'le karĢılaĢıyordu da. bu adı haykırıyordu: "Vera. bir maske gibi aydınlanmıĢtı. Esther onu elinden tutup odasına kadar götürüyor. Nora kendini denetleyemiyordu bir türlü. Solgun yüzü. Ġlk hanukkayı yaktıkları zamandı.yorgunuz çünkü biz. sabahın serinliğiyle. suyun gürültüsünün iĢitildiği o depoda tek baĢına kalmaya dayanamıyordu artık. kendi yüreğimde yonttum. (Çev. Belleğinin dibinde silinip gitmiĢti. Hepsi sabırsızlıkla bekliyordu. Hiç unutamadığı bir gece oldu. hanukkaların yakılmasıyla yıkanıyordu sanki. IĢıklar bayramı gelmiĢti. Oysa Jacques sınıra ilk kez gitmiyordu. güneĢ yakıyordu. yi ne Nora'nın odasına gitmiĢlerdi. ilk kez sarhoĢ olmuĢtu. Greyfurtları toplama zamanı gelmiĢti. Babamdan kalmıĢ bir Ģey de değil. Jacques ile Esther yan yana çalıĢıyorlardı. KonuĢmadan yatağın bir ucuna oturuyordu. Özgürlük yollarında ıĢığımı bulamadım ben. Aynı zamanda okul için de kullanılan yemekhane salonlarıydı bunlar. yaptıklarından utanıyor. öğretmen karatahtaya yazmakta olduğu tümceyi bitiremeden. her Ģey yeniden baĢlayacaktı sanki.
kökle rini en derin anılara gömerek içine giriyorlardı. Elisabeth hâlâ uyuyordu. Artık gölgeler oluĢmaya baĢlamıĢtı. o tozlu yolda çıkardığı ve üstüne adlarını yazdığı ö kara deftere yazmaktaydı. Sonra da inekleri göle su içmeye götüren kovboyu. Elisabeth'in yardımıyla. yağmacı sığırcık kuĢları tarlaların üzerinden geçip göle doğru uçuĢlarını sürdürüyorlardı. ağaçların tepelerini aydınlatıyor. sonra odasına götürdüler. Henüz çok erken olduğu için kampta hiç kımıltı yoktu. Kusarken kollarından tuttular. Yalnız kalmak istemiyordu. evet. Ģimdiye kadar hiç duymadığı bir sevinçti bu. Ġlerledikçe. belki de Jacques ya da babasınaydı. görmediği halde. SakinleĢmesi için. Her Ģey soluk ve kımıltısızdı. Kime yazdığını bilmiyordu. Dürzi kasabalarının yakınında. gecenin serinliğini hissetmek ya da odaya ve çarĢaflara sinmiĢ olan sigara ve Ģarap kokusuna yok etmek için bütün gece kapıyı açık bırakmıĢtı. Art arda gelen bir tümcenin sözcükleri gibi. italya'dan. otlaklara doğru giden Yohanan'ın sürüsünü duydu. KuĢlar önünden geçiyor. Nora'nın yanında. sonra da avok ado tarlalarına doğru gitti. yatağın bir ucunda. YavaĢ yavaĢ gürültüler baĢlıyordu. Onları tanıyordu artık. Uykuya dalmıĢtı. Onlar Nice'te. Elisabeth bir parça bezi ıslatıp alnına koydu. Esther su deposuna kadar yürüdü. içtiği Ģarap ve sigara dumanından midesi bulanı-yordu. Livorno'dan ve kardeĢi Vera'yı götüren milislerden söz ediyordu. ahırda duran koyun ve keçilerin bağırıĢları. Elisabeth yatmaya gitti. su borularından gelen gürültüler. Esther hamile olduğunu ilk kez öğrendi. ancak Esther salona geri dönmek istemiyordu. sessiz mi sessiz. bir rahatsızlık hissetti. KuĢların gürültüleri. gün yavaĢ yavaĢ doğuyordu.Nora ilk baĢta gülüyordu. bedeninin özeğinden gelen bir çekim. sonra birdenbire sebepsizce ağlamaya baĢladı. çünkü hepsini sık sık iĢitmiĢti. Ayaklarının altında çatlayan toprağı dinliyordu. gölün 229 228 . Fiziksel kanıtı görmeden bunu anladı. Korkuyordu. ayaklarındaysa Jaçques'la birlikte Hayfa'dan satın aldığı Bedevi sandaletleri vardı. Bir ara. onu diĢarıya çıkarttı. Ya da zaman zaman kibutzun öbür ucunda öten bir horozun yırtık sesi geliyordu. Saint-Martin'de de hep vardı. Sabahın erken saatleriydi. GüneĢ taĢlı tepelerde yeniden belirdi. Esther. Esther yeniden tarlalarda yürümeye baĢladı. Üstünde hafif bir elbise. kadınların ve çocukların sesleri. Ya da belki de Nejma'ya yazıyordu. gece lambasının ıĢığıyla bir mektup yazmaya baĢladı. açıklayamadığı bir Ģeydi bu. Roquebilliere'deki dağda. Sabahtı. tepelerdeki ağaçların siluetleri seçilebiliyordu. ağaçların arasında uçuĢan birkaç serçe dıĢında. Esther her birini ayırdedebiliyordu. Bir sevinç.
Hayvanlar bir çukurda durmuĢlar. akreplerin ve yılanların yaĢadığı yere gelmiĢti. Tepelere doğru. oğlunu göremeyecek. aynı gün. ĢiĢiyordu. akan kanının gürültüsüyse Ģakaklarında yankılanıyordu.üzerinde kırmızılıklar oluĢturuyordu. GüneĢ iyice yükselmiĢti artık. Oldukça uçsuz bucaksız ve saftı. ancak o bil miyordu. tüm varlığını dolaĢıyordu. Ve içinde adını bilmediği. hatta birkaç keçi yamacı tırmanmaya çalıĢıyor ve yetiĢen pancar fidanlarını yiyordu. Her Ģey tuhaf bir biçimde bomboĢtu. Taberiye Gölü yakınlarındaki sınırda vu rulan Jacques'in ölümünü öğrendi. Kesik kesik sesleriyle bağrıĢıyorlardı. Esther. gölü ve su kanallarını aydınlatıyordu. evlerin önüne toplanmıĢ insanları gördü. Stura vadisinde kaybolan ve penceresiz vagonlarda götürülen çocukların gözleriyle görüyordu her Ģeyi. Esther hiç konuĢmadı. Esther'in içinde birĢeyler büyüyor. Esther kendi gözleriyle değil de bu görüntüyü düĢlemiĢ olan gözlerle. artık ne insan gürültüleri. Gömleğinde katilin vurduğu yerde kararmıĢ geniĢ bir leke vardı. Gök yüzünde tek bir kuĢ yoktu. Adımlarının gürültüsü dağlarda. Esther koĢmaya baĢladı. sınıra dönmeden önce. Yeniden yürümeye baĢladı. güneĢin ıĢığı altında her birini yeniden görmek isterdi. o güneĢ. geri gelmeyecek artık. ne bir baĢkasına herhangi bir Ģey anlatmak. Avokado ağaçlarının arasından. Yeni birisinin varlığına henüz hazır değildi. Öylesine güçlüydü ki. Duvara yansıyan ıĢık gözlerini ve siyah saçlarını aydınlatıyordu. Ve birden ürktü. Kolları bedenine dayalı elleriyse açıktı. çok uzaklara gitti. Tıpkı eskiden Roquebilliere yolunda babasının üzerinde dolaĢan ölümü. Korkunçtu. düzgün karıklar güneĢin ıĢığında pırıl pı rıldı tıpkı yok olmuĢ bir dünyadan geriye kalan izler gibi. Kibutzdan iyice uzaklaĢmıĢ. Esther keçi ve koyun sürüsüyle karĢılaĢtı. sahildeki kumu anımsıyordu. o kırmızı ve yakıcı ateĢ vardı. Bu nedenle Esther ne Jacques'a. 230 önünde açılan o boĢluğu hissettiğinde soluğu tükeninceye dek koĢtuğu gibi. 231 . bu toprak larda. bundan çok zaman önce Esther ile Elisabeth'in Sette Fratelli gemisinden gördükleri tepelerin ufukta beliren kara çizgisini. Toulon'daki hapishanede Joel'in söylediklerini. Esther kibutza döndüğünde. Ona hemen söylemeyecekti. gizemli dilde söylenen sözcüklerin boğazından çıktığını ve bütün bedenini sardığını anımsıyordu. denizin de ötesinde Karmel dağının tepesi görülüyordu. Hiçbir görüntü Esther'i böylesine etkilememiĢti. Yoha nan'ın bedenini ortadaki binanın gölgesine. çalılık ların içinde yürüyordu. Hâlâ issiz olan tarlalarda yürüyordu. Kanada'ya gider gitmez orada okumaya baĢlayacağını ve evleneceklerini söylemiĢti. ne hayvanların sesleri iĢitiliyordu. Tarlalar terk edil miĢ gibi görünüyordu. Bir ağacın gölgesin deki taĢa oturup yavaĢça soluklandı. Jacques'i düĢündü. Çocuklar da okuldan ayrılıp gelmiĢlerdi. Güneyde. Elisabeth'le birlikte. Biraz ilerde. çimentonun üstüne boylu boyunca yatırmıĢlardı. Askerler haberi söylediklerinde. Artık yürüyemez duruma gelmiĢti. Hiçbir Ģe yin değiĢmesini istemiyordu. Çok uzaktan geliyor. Esther tir tir titriyordu. Akkâ'yı. Hayfa körfezini. Karmel'i. geleceği fazla düĢünmek istemiyordu. bilemezdi. Gözleri yaĢarmadı. geriye doğru sarkan bembeyaz yüzünü gördü. Jacques. bu umutla kapa nan gözlerle. Burada. Ekili alanlardan çıkmıĢ. tarlaya dağılmıĢlardı. çok uzakta. Öylesine uzaktı ki. aynı zamanda çok da eskimiĢ görünüyordu. Yalnızca Ģöyle düĢündü: ĠĢte. yüreğinin. denizin tuzuyla kirlenmiĢ giysileri ve elle rinde eski çamaĢır paketleriyle gemiden inip bu topraklara ilk ayak bastıkları anı. dağı tırmandı. Esther. öğle sıcağında uyuyor gibi görünüyordu yalnız ca.
Montreal. Tiyatro dersleri alıyordu. çıplak ağaçların solgun gökyüzüne doğru sivrildiği bir bahçe var. Dönmek zordun Her bir ayrıntıyı belleğime iyice yerleĢ tirmek için. ilk adımlarını iĢte bü bahçede attı. Bir an için aramayı düĢündüm. elektrikli aletleri. bir eğlence yapıldı. çevremizde savaĢ yaĢanmasına karĢın her Ģeyin olabileceğine inandığımız o günlerde tanıdığım çocuğu görmek istiyorum. beni sürekli izle diği ve her yerde karĢıma çıktığı için kızdığım o yeniyetme delikanlıyı anımsıyorum. briket binaların ve çıplak ağaçların oluĢturduğu sonsuzluğa doğru uzanıyor. üstleri ve camları buzlu karla kaplanmıĢ. soluğumdan çıkan buhar camda iki yuvarlak oluĢturuyor. alnıma vuran soğuğu hissediyorum. ġimdi gitmek üzereyken yüzü geliyor gözlerimin önüne. 233 . Michel. Yamaçlar hâlâ bembeyaz. Geceleri. gerçek dıĢı gibi geliyor. sanki yeryüzünün en yüksek bölgesindeyiz. unutamıyorum. Bunca yıl bu kadar çok Ģey biriktirdiğime inanamıyorum. aküsü kıĢ baĢında boĢalmıĢ olan VW'unu görebiliyorum. bir Ģirkette ya da otelcilikle ilgili bir iĢte çalıĢıyormuĢ. acı veren bir dikkatle bakıyorum caddeye. çocuklar küçükken yaptığımız gibi. Ö da hamileydi. Philip biraz yüksek sesle konuĢuyordu. ancak sonra numarayı kaybedip unuttum. VW'le Longueil'e ya da Mont-Royal gömütlüğünü ve orada yaĢayan sincapları görmeye gidiyorduk. kitap ve ĢiĢeler kaldı. bahçede. Notre-Dame Sokağı. ama o. sarı ıĢıklı birikintiler oluĢturuyorlar. yaĢantımın öbür döneminde yer alıyor. Dün. göbekli bir adam değil benim görmek istediğim. Öyle ki. National Geographic serisini. Bundan bir yıl önce Tristan'ın bu ülkede olduğunu öğrendim. dünyada birĢeylerin henüz değiĢmediği. Kargaların bıraktığı izler var yalnızca. Kavuniçi ve beyaz renkte otobüsler Ģehir alanında dolanıp kavĢağa giden caddeden ilerliyorlar. Saint-Martin'de dağlarda dolaĢtığımız gün kestane ağaçlarının gölgesinde gördüğüm sevimli çocuksu yüzü geliyor gözlerimin önüne. SaintMartin'de. kavĢakta duran arabaların arka lambaları yanıyor. ak saçlı. Caddenin her bir yanın da. Michel ve Lola'nın kızı Zoe birlikte eĢyaları taĢıdılar. Gitmek çok güç. Toronto'daki iĢleriyle uğraĢan kırk yaĢın da. ġimdiyse daire bomboĢ. bu sebeple ko nuĢmuĢtuk. Michel ile Zoe yanımızdan çok çabuk ayrıldılar. solgun gökyüzüne. oraya. plak 232 lan. Gökyüzü öylesine uzak ve beyaz görünüyor ki. . Pazar günleri. Lola'nın. yalnızca birkaç karton. Bir bölümü uzun süredir yerinden oynamadığı için. biraz utanmıĢlardı sanki. Cadde uçsuz bucaksız görünüyor. Tekerleklerin dolambaçlı izlerini ve insanların ayak izle rini görebiliyorum. Philip. Bütün bunlar öylesine uzak ki. Pazar günüydü. SatıĢtan sonra. Biri ondan söz etmiĢti Philip'e. hiç değiĢmeyen caddeyi izliyorum. Cadde kardan leke leke oimuĢ. birlikte gömütlüğe dönelim istedi. hafifçe eğik büyük sokak lambaları duruyor. Lola'nın evinin önünde satıĢ yapıldı. hatta kibrit kutusuna telefon numarasını karalamıĢtı. Oturduğum binanın karĢısında. kar yağıyordu. kış 1966 Balkonun kapalı penceresinden. Yüzüm cama öylesine yakın ki. birlikte. bira içilip dans edildi. Toronto'da. Buzlu suların arasında sıkıĢıp kalmıĢ olan bir gemiyi andırıyor. Ya da dere suyunun gürültülü boğazında. okyanusun öbür ucuna annem Elisabeth'in yanına gitmek için herhangi bir otobüse binmek yeterli sanki. Dostlarıyla birlikte bowling oynamaya gittiler. Tam gitmek üzereyken. Lola. O gün babam kapının eĢiğinde dikiliyordu. Nasıl oldu da bütün bunlar bozuldu? Ġçim sızlıyor. Arabalar karlı kaldırımlara park etmiĢ. Hepsini paketleyip verdim ya da satmak zorun da kaldım. Tristan'ın. Caddenin sonunda. Tristan kulağını çıplak göğsüme dayayıp sanki dünyanın en önemli ĢeyiymiĢ gibi yürek atıĢlarımı dinlemiĢti. Hava çok soğuktu. mutfak malzemelerini. Tristan'sa büyük bir ciddiyetle elini sıkmıĢtı. Mac GiH'e gitmek için otobüse oradan biniyorum. aramamıza karĢın gömütlerde yaĢayan sincapları göremedik ne yazık ki. eski oyuncakları. Lola'yla ilk kez orada karĢılaĢtım.
Akdeniz'in ıĢığını da. en sonunda toprağına ve gökyüzüne kavuĢsun. Bir gün Siloe yoluna geri döneceğim. Michel'i. o toz bulutu dağılacak ve Nejma bana doğru yürüyecek. ayırdedemiyordum artık. onu yok eden toz bulutunun ardından. Philip benimle alay ediyordu. Gecenin ortasında. kara defterinin ilk sayfasına adını Latin harflerle yavaĢça yazıĢını izliyorum. Berenice Einberg'le karĢılaĢmamızı. bizi toprağımızdan ayıran uçurumu geçmek. Onu okudum ve neler anlatıldığını. ölüm kadar uzun ve acı dolu bir yolculuğun sonunda olduğunu sanıyordum. yalnızca birkaç saat sürüyor. Ve iĢte yarın geldi sayılır. sorgulayan bakı Ģını hissediyor. YaĢantımı anlatıyordum orada. Semaforların öbür tarafında. Bu caddenin sonunda duruyor. defterlerimizi değiĢtireceğiz onunla. Siloe yo lunda. esrarengiz biri tarafından bırakıldığını düĢledim. Her Ģeyin çok uzakta. neredeyse ulaĢılmaz bir yerde. sırayla kullandığımız aynı kara kalemle yazılmıĢ ince bir yazıydı. Caddeye bakıyor. ġimdi soluk gözlü ve esmer tenli Nejma'yı düĢünüyorum. DüĢünüyorum da birden. Sette Fratelli'ye bindiğim yaĢta o Ģimdi. gizemli bir anlaĢma yapar gibi benim de adımı yazdığım o kara defterdir yalnızca. gün be gün. tıpkı Dickens zamanında terk edilen çocuklar gibi.Dönmek zor. Zamanı yok etmek. dönüĢ beklentisini. koluma dokunan elini. kendini daha fazla yaban ellerde hissetmesin diye. baĢımın döndüğünü hissediyorum. zamanın öbür ucunda. tüm bir yaĢamın geçmesi gerektiğini düĢünüyordum. bugün uçakla. Michel için dönüyorum. Oydu. bir toz bulutunda doğmuĢ ve yine bir toz bulutunda yok olmuĢtu. bendim. kamyonların bizleri kutsal kente götürdükleri sırada onunla bir kez rastlantı sonucu karĢılaĢtım. çok güzel tepeleri. "Anılarını mı yazıyorsun?" Kimi Ģeyleri geç yaĢayan genç kızların aĢklarını ve sırlarını yaz dıkları basit bir günlük olduğunu düĢünüyordu belki de. Ve Elisabeth'in mektuplarını. Bunun üzerine ben de kara bir defter aldım ve ilk sayfasına Nejma'nın adını yazdım. Philip'le yaĢadığım aĢkı. O defterin postayla bana ulaĢtığını ya da Montreal'deki dairemin kapısının önüne. UlaĢabilmek içinse. Bu defteri düĢümde gördüm. Lola'yla olan dostluğumu. Kudüs yakınlarında. Bunca yıldan sonra. ondan kesin olarak geriye kalan tek Ģey. 235 234 . toprağın kokusunu. Tek farkla. üniversitede geçen günlerimi. gitmekten de zor. ölmüĢ insanların acılarını ve yanıklarını ortadan kaldırmak için. benim olabilecek bir gezi ve aĢk öyküsü olduğunu düĢledim. Kimi zaman. ka vuniçi ve beyaz otobüslerin dönüp yüksek binaların arasında yok olduğu yerde.
Sürgünden. yıldız parçalan gibi. çocuklar dere boyunca deliler gibi dolaĢan bu kadının peĢine takılıp taĢ atıyorlardı. gözlerimde tuz vardı sanki. nereye gittiğimi bilmeksizin. Jacques öldüğünde yıkılmıĢtım. Kederden böyle davrandığımı düĢünüyordu. Geceleri uyuyamıyordum. Kalabalığın içinde hep aynı kadını görüyordum. tozlu gri hırka. yalnızca Jacques Berger'nin öldüğü topraklarda yürümek istiyordum. 237 . Yanıp kül olmuĢ bir iskelet gibiydi." Ona çocuktan söz etmek istemiyordum. DüĢle rimde. Jacques Berger'nin yapmak istediği de buydu. Sonra askerler beni buldu. Her zaman yalnız görüyordum onu. beni çekiyor. Sokaklarda dolaĢıp durdum. amaçsızca sokaklarda yürüyordum. içime bıraktığı ve ölümü aĢan bu yaĢam parçasıyla bağlanmıĢtım sanki Jacques'a. birlikte yürüdüğü öteki kadın ve çocuklar yoktu. Tıpkı Festiona yolunda. tekerleklerdeki tırtıllar toprağa sap lanmıĢtı. yıllar önce ayak bastığımız o sahile gittim. Montreal'e gidip Mac Gill Üniversitesinde tıp eğitimi görecektim. Daha sonra cepheye ulaĢtım. Kanada'ya. "Ağla Estrellita. kendini 236 daha iyi hissedersin sonra. sicimler gibi fırlayan damarlarıyla zayıf yaĢlı bir kadının eliydi onunki. yırtık pırtık giysileriyle. Bana bakıyordu. sonra kıyısına oturup uzun bir süre Taberiye Gölüne doğru baktım. gözlerinin içine bakıp Nejma'yı bulmak istedim onda. güneĢin ıĢığı gözlerimi kamaĢtırıyordu. Soluk bakıĢında hep o sorgulayan ifade vardı. dar sokakların arasından kaçıp yok oldu. Siperler boyunca yürüdüm. Nora gibi ben de her yerde kan ve ölüm görüyordum. aynı zamanda da bende nefret uyandırıyordu bu olay. Mart ayı sonunda Providence adında. Anlayamıyordum birçok Ģeyi. BaĢım döndü ve hemen geri çekildim. Hep yanımdaymıĢ ve beni duyabiliyormuĢ gibi onunla konuĢuyordum. YaklaĢtığımı görünce elini uzattı. Özellikle elleri. duvarları kurĢun izleriyle kaplı olan terk edilmiĢ çiftliklerin önünden geçtim. KarĢılaĢtığımız günden bu yana hiç değiĢmemiĢti. Bir gün ona yaklaĢtım. uzak bir yerde doğ masını istiyordum. Kimi zaman onu arabaların ve kamyonların gürültüsüne aldırmaksızın. Pazar ye rinde dilenen o deli kadın gibi yürüyordum. Penceremden bu karlı caddede onu görmeyi umut ettim. Elisabeth beni evine götürmüĢtü. bir duvarın dibine oturmuĢ olarak görüyordum. Hiç gürültü yoktu. Bir gün anlamsız bir Ģey yaptım. yüzünü yarı yarıya örten o aynı eĢarp vardı. Elisabeth her Ģeyi düzenleyip kararlaĢtırmıĢtı. Nerede olduğumu bilmiyordum. Sırıklarla oluĢturulmuĢ ve çalılıklarla kaplı siperler. Taberiye'ye kadar gittim ve orada dağların arasında yürümeye baĢladım. Benim sırrımdı çünkü. elinin hafifçe koluma dokunuĢunu hissediyordum yine. göz kapaklarım kapanmak bilmiyordu. Sonra da bir kamyonla beni Hayfa'ya geri götürdüler. ıĢığın ağırlığını omuzlarımda ve sırtımda hissedebiliyordum. bir köylü kadınınkiler kadar geniĢ ve yanıktı. Ve kar nımda bu ağırlık. tedaviye gelen yoksul insanların arasında aradım onu. Arap mülteciler için BirleĢmiĢ Milletler'in gönderdiği yiyecek ve ilaç getiren ve dönüĢte yolcuları Marsil ya'ya bırakan bir gemiye bindim. saçlarımı okĢuyordu. GüneĢ yakıyordu. anlamsız bakıĢlı bu dilenci kadın üstüme tükürdü. yol kıyısında durmuĢ bir tank gördüm.Nejma'yı bugüne kadar hep aradım. Hayfa'da denize bakan bir eve yerleĢmiĢtik. çünkü Suriyeliler adına çalıĢan bir casus olabi leceğimi düĢünüyorlardı. Sorgulamak üzere Genel Karar gâha götürdüler. kapıyı açıp karĢıma dikiliyordu. KıĢ gelmiĢti. güneĢ Galile tepelerini ve yollan yakıyordu. Sessizlik ve rüzgâr yürek atıĢlarımı hızlandırıyor. babamı beklediğim dağlarda olduğu gibi. gölgede. dağın yamacında zikzaklar çiziyordu. Gündüzleri. Hastanenin koridorlarında. Üstünde aynı elbise. Marsilya'da da göçmenleri Yeni Dünyaya taĢıyan Nea Hallas'z. Zeytinliklerin arasından yamacı tırmandım. unutulmuĢ kurak ülkelerden benim için geliyordu. bu ateĢ parçası vardı. ama çok korktum. çocuk sayılacak kadar genç olan iki askeri kan dırıp sınırda savaĢan niĢanlımı görmeye gideceğimi söyledim ve malzeme ve yiyecek taĢıyan kamyonu kaçırmayı baĢardım. Elisabeth öğrenmemeliydi. Bir ara. buna karĢın yürümeye ve o sessiz dağlarda koĢmaya de vam ediyordum. yüzü tozlu bir bez parçasıyla örtülü. Çocuk yüzünden kabul ettim. daha fazla ilerleyemedim. yaĢı belli olmayan bir siluet. düĢ kuramıyordum artık. Elisabeth beni duyuyor.
derslere gidemiyordum. kar ıĢıltısıyla parlayan gri ve pembe 239 . Bir kız istiyordu. her Ģey bittiğinde. daha hızlı çevir mesi için Jacques'in elini sıkıyordum. Nerede olduğumu bilmiyorum.man adını sen koyarsın. Ona güneĢ olacağını söyle meye cesaret edemiyordum. bu gücü. Lola eğlendiriyordu beni. bedenimde dolaĢıyor. Rab Joel'in Toulon hapishanesinde söylediklerini. O kadar benziyorduk ki bir birimize. Marik ya da Marit. Bana: "Sonra de vam edersin yine. bir boĢluk vardı hep. onun sayesinde bursumu korumuĢtum. Romaine. etimden ve kanımdan. Öbürleri nasıl anlayabilirdi ki? Onların en azından doğdukları belli bir yer. Hemen her zaman bera berdik. geceyi görüntüleyen parmaklıklı büyük pencereler. Hamileliğimin son ayları zorlu geçti. biri. bu varlığı. Bize yararlı olacağını söylüyordu. O da hamileydi. dönemim boĢa geçmiĢti. adlar sayı yor. bıyıklı ve Ghandi gibi küçük yu varlak gözlükler taĢıyan yaĢlı adam dıĢında. büyüklerin adlarını yazılı olarak görebildikleri bir gömütlük ve anıları vardı. Hastahanedeki çalıĢma salonu. Ni Ģanlısı adres bırakmadan yok olmuĢtu. uzun boylu ve sinirli bir yapısı. Yazgıdan korkuyordum. Birgit." Lola çocuğumun babası hakkında hiç bir zaman soru sormadı bana. Bir güneĢ parçası kadar yakıcı ve ağırdı. Hocalar son derece kayıtsızdılar . annesi ve babasının ona niye bu Meksikalı adını taktıklarını hiçbir zaman anlayamadım. eylül sonunda doğdu. Adı van Walsum'du. Soluk alıp vermek. Ona eğer erkek olursa babamın adını vereceğimi söylemiĢtim. içimdeki bulantıyı dudaklarımda hissediyor dum. Stura'daki çamurlu su. Sylvia. Sınavlara katılmadığım halde. bedenimde baĢka bir dünyaya. Ancak bu konuyu hiç düĢünmüyor gibi yapı yordum. dilde bizlere AyĢe'nin doğumunu anlatı Ģını anımsadım. Kemikleri Karmel Dağının taĢlarını ve Gelas'ın kayalarını oluĢturacak. Hep içimdeydi sanki. etiyse Galile tepelerinin kırmızı toprağını. bir düĢe açılan bir delik. Sonya. bacaklarını yuvarlak oluĢturacak Ģekilde yere yatırmak. sıralamayı her gün değiĢtiriyordu. gözlerini kapayıp düĢüncesini yoğunlaĢtırmak. Elisabeth ve benim Sette Fratelli'fen inip ilk ayak bastığımız sahilde doğacağını düĢlemiĢtim. ayak bastığımız ve doğduğumuz yere sürüklenecekti. tepelerin arasında. Ramat Yohanan'da. "Ya oğlun?" Benim oğlum. ancak onun çocuğu Noel'den önce doğmayacaktı. Bedeninde. "Ya kız olursa?" "O za238GüneĢin çocuğu olacaktı. Carlotta. aileleri. suyla sürüklenen bir kütük parçası gibi Montreal'e vurmuĢtuk. Belki onun gibi beni de bir ada mın terk edip gittiği düĢünüyordu. ġimdi de aynı gücü hissediyorum. kıvır kıvır saçları ve Hollanda yapma bebeklerini andıran bir teni vardı. O da yalnızdı. Çocuğun ona benzemesi' durumunda. Ġkimiz birbi rimize destek oluyor. kanı Saint-Martin'deki derelerin suyu. toprağımdan ve gökyüzümden doğacaktı. patoloji hocası Salvadori. bir gün bir dalganın bizi birbirimizden ayıracağını ve bir daha görüĢemeyeceğimizi de biliyorduk. karnını ileriye doğru atmak. O da dalgalarla kumlu sahile. Oysa onun kend i topraklarımızda. Zoe'nin çok uygun bir isim olabileceğini söylüyordum. çobanın gücü ve çevikliği olacak." demiĢti. Maryse. o esrarengiz. ve Samiriye'nin karısının Nabulus kuyusundan aldığı ve Ġsa'ya verdiği su olacaktı. Leonora. öyküler anlatıyorduk. ebenin doğurmak üzere olan bir kadını getirdiğinde bir ileri bir geri savrulan o kahverengi iğrenç kapı ve tavanda çıtırdayan altı floresan lamba. çocuksu bir yüzü. Sözcükler içimi ürpertiyordu. parlak sarıya boyanmıĢ duvarlar. Bu nedenle baĢım hep dönüyor. sanki o sözcükler gerçeğe dö nüĢtü. güneĢim olacaktı. gözlerinde Kudüs'ün ıĢığı parlayacaktı. mavi gözleri. Tümceler de dolaĢıyor. kadınların uzandığı te kerlekli sedyeler. Michel. Christina. Lola benimle bir kardeĢ gibi ilgileniyordu. Benimse. Bana yoga öğretiyordu. içimde taĢıdığım ve sonradan ortaya çıkacak bir kütlem vardı yalnızca. Albertine. GüneĢim. avokado tarlalarının tozlu topraklarında dolaĢırken de hissetmiĢtim bunu. Adlardan söz ediyorduk. Zoe ve her defasında Helene'i de ekliyordu benim için. okyanusun öbür ucunda. tıpkı rüzgârın suyun üstünde oluĢturduğu izler gibi dalga dalga yayılıyorlar.
Ve adam dedi: Şimdi bu benim kemiklerimden kemik. Soluk alıyordum. elini elimde hissediyor. denizden gelip yavaĢça kıyıya vuran o ıĢığı. Yoğun ıĢık gözlerimi kör etmiĢti. dalgalar karnımda gi dip geliyordu. 240 Göçmen Yıldız 241/16 . çünkü onun çocuğuydu. ve onun kaburga kemiklerinden birini aldı.' Orhan Matbaacılık. onun gücüne ve toprağımın gücüne sahip olacak. hamilelik sancıları arasında uyuyabiliyordum. itin. (Çev. hiç bilmiyorum.) ye bölünen denizin üstünde kayıyordum. annemin saçlarımı okĢadığını ve kıyıya vuran dalgaların yumuĢak sesini. aydınlık yüzünü. ve yerini etle kapadı. Bebek doğmak üzereydi. Kirpiklerimin arasından. beni kimler götürdü. itin." Ebenin sesi. iĢte bu nedenle sarı saçlı oğlum güneĢin çocuğuydu. sabahın berrak ıĢığını görebili yordum. gece annem ElisabethĠe birlikte kumun üstüne uzandığımı. Olağanüstüydü. bozkırların sessizliğini delen kadınların acı çığlıkları ve koridorda yankılanan ayak sesleri.gökyüzü. iyice bitkin düĢmüĢtüm artık. En sonunda vardığım o büyük ve dümdüz sahilde uzun bir süre uyudum. Sonra neler oldu. dudaklarımda tuzun tadını hissediyor dum. GüneĢin. ba ğırmıyordum. Gözlerimi kapattığımda orada buluyordum kendimi. canım. Denizin kokusunu. Orada olduğumu düĢledim. Canım acıyordu. iki ' 'Kitabı Mukaddes. ama kuma vuran dalgaların sesini duyabiliyordum. ıssız sahilde tuhaf bir biçimde yankılanıyordu. Ve Michel doğdu. Öylesine güzeldi ki. çünkü o insandan alındı." Çocuğumun gü neĢin doğusuyla aynı anda doğacağını biliyordum. durgun denizin uzantısını görebiliyordum. 2. itin. sabahın erken saatlerinde. s. doğan güneĢin etkisiyle ıĢıl ısıldı. "Ne zaman baĢlıyor?" diye ebeye sordum. bundan yıllar önce Elisa beth'le birlikte gittiğimiz o büyük sahilde doğacağını düĢledim. altın sarısı saçlarına ve sakalına vuran ıĢığı görebiliyordum. ve etimden ettir. Jacques da benimleydi. gözlerimi kapattığımda dalgaların yumuĢak sarsıntılarını duyumsuyor. o çok sevdiğim denizin gücünü ve güzelliğini alacaktı. dalgalar beni Elisabeth bavulların baĢında beklediği sırada uykuya daldığım o sahile götürdü. buna Nisa denilecek. YaradılıĢ Kitabının sözlerini çeviren sesini duyabiliyordum: "Ve RAB Allah adamın üzerine derin uyku getirdi. gemi kı yıya yaklaĢırken blues söyleyen o boğuk ses iĢitiliyordu. sabahın erken saatlerinde ba lıkçı teknelerini izleyen martıların ve pelikanların çığlıklarını iĢitiyordum. Öylesine yor gundum ki. dünyanın öbür ucunda. ve onu adama getirdi. -ve RAB Allah adamdan aldığı kaburga kemiğinden bir kadın yaptı. "Soluk alın. sahil. ve o uyudu. "Aslında baĢladı bile. beni alıp götürüyorlardı. Alon Li manından Ġsrail'e doğru gidiyorduk. " ġimdiye kadar yaĢadığım en uzun geceydi. Gözlerim yaĢla dolmuĢtu. Beni öptü. 1995.
bulvar bulvar dolaĢanlar. Arjantinli ya da Arap. Yunan. Özel likle de motorların uğultusuna karĢın iĢitilen o ayak sesleri ve 245 . eski savaĢ çılar. GüneĢte yanmıĢ Hollandalı yüzücüler. kadınlar üstlerine çok fazla koku sürmüĢlerdi. insanlar çok yüksek sesle konuĢuyor lardı. Sonra deniz kıyısında yer alan ve adlarında i harfinin bulunduğu. duraksayan. araba tamircileri. sahilde. Alexandre Mari gibi sokaklarda dolaĢacağım. yarı kararmıĢ gökyüzü tuhaf görünüyordu. Macarani. Bunu gözlerim dolmadan yapmalıyım. Her akĢam kül yağmuru yağıyordu denizin üstüne. ölecek kadar uyuĢturucu almıĢ yeniyetmeler vardı. bir kanalda akıp giden v e kalın bir tortu yığınını andıran kalabalığı izliyordum. Annem Elisabeth dün öldü. birbirleriyle konuĢan. jigololar. Kıbrıslı. Artık hiçbir Ģeyi tanıyamıyordum. pezevenkler de vardı. bakanlar ve daha sayamadığım birçok insan. GüneĢ tüm bu haftalar ve tüm bu aylar yakıp kavurdu. Alman. Narin yapılı eĢcinsel çiftler. Sefil Alman dilenciler. setin üstünde aĢırı sıcak akĢamın ma murluğuyla kımıltısız duran birkaç balıkçının dıĢında kimsenin kalmadığı bir sırada küllerini o çok sevdiği denize savuracağım. elçiler.Nice. yaz 1982. birbirlerine dokunan bu insanları. Fransız Demiryolları ĠĢletmeleri emeklileri. italyan. Hiç bilmediğim bu dünyayı izliyordum. Gidip gelen. Verdi. hatta hiçbir Ģey hisset meden. onun isteği üzerine. duman yüzünden yarı mavi. kuaförler. dadılar. Amerikan. turistler vardı. b u gece günbatımında. Sarraflar. Kafelerin terasında. Annemin o çok sevdiği denizin buram buram kokusunu ve rüzgârını içime çekeceğim. Tunuslu ve Rus de nizciler vardı. Kabilli iĢçiler. Yangınlar yüzünden birçok tepe kül oldu. sarı saçlı boĢ bakıĢlı genç kızlar. Yalnızlık Oteli. pizza düĢkünleri. Ribotti.
Amantea. 1973 yılında Sina Çölü savaĢı sırasında gitti. Elisabeth'in sesi gün geçtikçe kısılıyordu. Ne var ki. Antibes'i. soğukkanlılıkla ve acımasızca: "Elbette. Nasıl oldu da onun gitmesine izin verd im? Hasta. aynı öyküyü an latıyordu sürekli. Yitip gitmekte olan Beyrut'u ıĢıldatan yangınlar. Fazla abartmamam gerektiğini gösteren bir ifadeyle el iĢareti yapıp gülümsedi. Rakamları Latince yazılı güneĢ saatini gördüm. yaĢamaya bakıyordum. GeçmiĢ ten ve babamdan söz ediyordu. Toulon. Floransa'da. akĢam saatlerinde hastaneden ayrılıyor. mazgal deliklerini. onlarla birlikte buz gibi karpuzlardan yemiĢ. ama ben onu özleyeceğim. Her gün. Oysa ben. dereye bakan binayı aradım. Geçen her gün. Biraz ilerde. anı parçacıklarını alıp götüren o soluğunu hissedebiliyordum. çiftin göl kıyısında bir otelde karĢılaĢtığı ve bir an için mutluluğunu paylaĢtığı bir genç kıza anlatır gibiydi. geri dönmemek üzere gittiğimi anlamıĢ-Ģındır. Maures'da. Son günlerinde sesi iyice gitmiĢti. beraberinde.. mutlu günlerini. Var tepele rinde patlayan silahların haberini getiriyordu bana. Annem le babam gençlik yıllarını burada geçirdiler. masmavi denizi. Bana Amantea'yı. Annemle babamın yaĢadığı balkonu. Çimenler ortasına dikilmiĢ. dalgaların ezgisini ve martıların sesini iĢitmistim. Hiç bilmediğim bu kentte. sürekli yinelenen ve peĢimi bırakmayan o adı iĢitiyordum hep: Aman tea. belki de hiçbir yerde değilim. onu duyabilmek için dudaklarına iyice eğiliyor. kansız ve zayıf düĢmüĢ olan annemin yavaĢ yavaĢ yok oluĢunu izliyordum. yangınların kavurucu sıcaklığın da geçirdiğim bunca gün. Trafik gürültülerini iĢitmemek için bahçeye bakan küçük bir oda tuttum. geriye kalan her Ģey siliniyordu. uçağa binmeden önce.insan seslerinin gürültüsü vardı. güvercin seslerini. ben de o yıl Philip'le evlenip Tel-Aviv'in gürültülü bir sokağında. sanki ben de oradaymıĢım ve gençliğin ıĢığıyla aydınlanan o yüzleri görmüĢüm. "O benim yokluğumu hissetmeyecektir. elini elimde hissediyordum. o sırada. Dar yatağa uzandığımda. aynı kentleri sayıyordu. 247 . Kanser içini kemir miĢti. küçük kuleleri. an cak kararını değiĢtiremeyeceğini biliyordum. Amantea Lokanta sını. bir kardeĢe." Havaalanında. uzaktan gelen radyo sesini ve 246 çocuk çığlıklarını duyabiliyorum. Philip'ten. adını çok beğendiğim bir otel var. barıĢı simgeleyen cılız zeytin ağacını da gördüm. Gazetelerde. Babamın tarih ve coğrafya dersleri verdiği liseyi. Roma." dedi yalnızca.. dur durak bilmeden. bir yansımayı andıran sert ve uzak bakıĢlarla bakıyorlar. Neden böyle söylediğini Ģimdi anlıyorum. günbatımında kıyıdaki yüksek burunları. Herhangi bir yerde ya da her yerdeyim. diyordu sürekli. Tanımadığım bu kentin sokaklarında yürüyorum. Çok derinden gelen alçak sesini iĢitiyor. Elisabeth'in üstünde siyah giysileri.olmaya çalıĢtım. ona muhtaç olan Michel'den söz ettim. eski bir binada. bana Pickwick Club'ün formüllerini anımsattı. sözcüklerini. tıpkı martı çığlıkları arasında denizin üstünde kayan teknede babamın elini sıktığı gibi. Sahte bir mutluluk ifadesiyle ekledi: "Ġstediğinde gelip beni görebilir. HoĢuna gideceğinden eminim. Ġnsanlar. Fayence. sanki dünyada savaĢın yaĢanmadığı tek yerdi orası. Esterel'de. Nice'i. Habima Tiyatrosu yakınında çocuk hastalıkları muayenehanemi açtım. neler olduğunu anlamaya çalıĢmadan." dedi. Roma'da geçirdiği tatili an latıyordu. deniz kıyısında yaptığı uzun gezinti leri. Ģimdi derenin yerine parkingler ve beton yığınları inĢa edil miĢ. Yüreğim hızla çarpmıĢtı. Elisabeth. Gün be gün. Ben de oradaydım sanki. bir dosta. Lübnan'daki savaĢın yankılarını. KonuĢurken elimi sımsıkı tutuyordu. sımsıkı kapalı tuttuk ları kabuklarından. Siena'da. Yalnızlık Oteli. ona engel. seslerini ve gülüĢlerini duymuĢum gibi anlattığında. Bütün bunları bir yetiĢkine.olduğunu. Piza. hastanenin daracık odasında.ve elinde gemiye binerken aldığı o küçük bavulu vardı. sessizce acı çektiğini anlamalıydım. Hotel Soledad. Draguignan ve Tanneron'da ağaçlıkları kül eden yangın haberini okuyordum. o Ģarabı içmiĢ. Michel. aynı adları sayıklıyor. hızlı ve güçlü olmaya çalıĢıyordum. sivri uçlu demirleriyle gri taĢlı o olağanüstü hapishaneyi gördüm. Napoli ve hep Amantea adı geçiyordu. Ona mesleğimden. baĢımın dönmesine aldırmadan sokaklarda amaçsızca dolaĢıyor. balayım geçirdikleri o yazı. Ġtalya'da.
Amantea. dalgakıranın yanından ağır ağır geçiyor. Sol Phryne. dünyanın öbür ucuna. Verilen ilaçlar. o gölgelikte. hiçbir Ģey durgun denizin enginliğini bozmamıĢtı henüz. Napoli'den. ben de eğilip soluğunun arasından onla rı yakalamaya çalıĢıyordum. Durgun denizde ilerliyorlardı. Adları belleğime kazınmıĢtı artık. yaĢıyordum orada. ıĢık kıvılcımlarıyla doluydu. martılar eĢliğinde denizde kayarken görürüm diye. Tunus'a. Ben de yaĢamıĢtım bütün bunları. Uzun yıllardır bu kentte yaĢıyordum ve artık buradan hiç ayrılamayacakmıĢım gibime geliyordu. Sevdiği sözcükleri. suya. kül kokusu havaya. Sol Georgios. HemĢireler beni uzaklaĢtırmaya çalıĢmıĢlardı. sedyede çarĢaflara sarılı bedenini.. algılanamayan. denizin öbür tarafına gidiyorlardı. hatta denize kadar yayılmıĢtı. Sainte-Maxime'in yukarısında. balıkçı yelkenlerinin silueti. ona Siena'dan. artık gözleri beni se çemiyordu. Son günlerde ar tık hiç konuĢamıyordu. kadehlerde köpüren Ģarap. insanları top layıp harabeye dönen kentten ayrılıyorlardı. çok alçak. güneĢ. ne su. yüzler sorgularcasına bana bakıyordu. yıkıntılar arasında boĢ boĢ dolaĢan çocukların siluetleri vardı. bekliyor. bir taksiye binip korkunç ayini yerine getirmek üzere ölülerin yakıldığı yere gittim. durgun denizde kayıyor. belki de Yunanistan'a ya da Ġtalya'ya doğru. Amantea'dan söz ediyordum. birkaç saniyede. biraz daha aramızda kalmasını sağlamak için yinelenen sözcükler. SavaĢ olmamıĢtı. adları söylüyordum. Kadın ve çocukların yıkık dökük caddelerde. kanına ve soluğuna karıĢabiliyordu hâlâ. KuĢatılmıĢ kentte. ancak yatağın demirlerine sımsıkı yapıĢmıĢ. Kıbrıs a. YaĢamla birlikte bağnndaki acı da yok olmuĢtu. soluk alıyor. dağların tümü yanıyordu. Amantea. hastaneden çıktıktan sonra. oluĢturdukları dalgalar gitgide büyüyor ve kıyıya vurup yok oluyordu. baĢımı aynı yastığa dayamıĢ. Yük gemileri. ne ekmek kalmıĢtı. Deniz daha da güzel görünüyor. alıp çantama koydum. ona güç vermek için elini hiç bırakmıyordum. günbatımında. orada olan bendim sanki. ufukta ya vaĢ yavaĢ batan ıĢığa bakarak babamın elini ben tutuyordum. Amantea'da. dalgaların ezgisini dinliyor. Hiçbir Ģey hissetmiyordum. ama sahte bir gülümseme taĢı yan çok soluk ve zayıf yüzünü gördüm. kıyıda binalar minicik beyaz lekelere dönüĢünceye kadar gemileri izliyorlardı. yalnızca yangınların titrek ıĢıltısı. Nereus. dudakla rına kadar geliyorlardı. çünkü ancak bu sözcükler içine girebiliyor. o yaĢam sözcüklerini yeniden du yabilmek için. her dalga kumsala doğru ilerliyordu. gökyüzünde günbatımını andıran o ıĢığı görüyordum. çarĢafların çıplak tende hissedilen serinliği. sahilde martıların gökyü zünde uçuĢlarını izliyor. Martılar. 249 . geceleri. Sonra da. meyvelerin iç açıcı sularındaydım. serinlikte. Bu külrengi denizde onun yolunu gözlüyordum. Sudan Limanına gidiyorlardı. Amantea. annemi bir yığın küle dönüĢtürdü. Elisabeth gece öldü. topların gürültüsü. günbatımının sıcak rüzgârında. babamın ona bir sır gibi söyledi ği sözler.Ben de. iğneler. Floransa. Sabra ya da Chatila kamplarındaki sokaklarda gölgeler gibi kı mıldadıklarını görüyordum. ona birĢeyler söylüyordum. Ara sokaklarda. aydınlık gökyü zünde. kapaklı demir bir silindir verdiler. anlaĢılmaz söz cükler fısıldıyordu bana. Roma'dan. karanlıkta yanan ıĢıklarıyla. acil yardımlar ve elimde birdenbire acıyla kaskatı kesilen Elisabeth'in eli. yakıcı sokaklarda. çok ağır söylenen bu sözcükler birbiri ardına sıralanıyorlardı. kapalı kepenklerden oluĢan mavi gölgeleri. bir öğle sonrasının sıcağında Amantea kentindeki dinginlik. siyah kaya lar. deniz. bir bina kadar yüksek ve bem248 beyaz duruyordu. Elisabeth elimi sımsıkı tutmuĢ. uçuĢan kuĢlar. meyveler. Atlantis. sahilde babama sarıldığı sırada söylediği aĢk sözcükleri. orada annem ve babamla birlikteydim. Gereken kâğıtları doldurduktan sonra. Ona bir süre baktım ve oradan ayrıldım. Var'da. Sekiz yüz derece sıcaklıktaki fırın.. 7 Geceleri. anılar ve gölgeler peĢin de yürüyordum. Kuzeye doğru ilerliyordu. Biraz zaman kazanmak. Ağustos ayının son günleriydi. yüzünü v e çarĢafı hafifçe kımıldatan göğsünü izliyor. yedi bin hektar alan alevlerle kaplanmıĢtı. ama sözcükler içindeydi hâlâ. tepelerde yürürken. Napoli. Elini sımsıkı tutuyor. benim söylediğim sözcükler de bu damlacık lar gibiydi. para karĢılığında. Odaya girdiğimde. Su damarlarına dam la damla akıyordu. Alkion. GüneĢ. erinç içinde. Gemiler uzaklaĢıyor. Onun gücü yetmediği için artık ben konuĢuyor dum. Kulağına iyice yaklaĢıp ak saçlarını dudaklarımda hissederek uzun uzun anlatıyordum ona. Elisabeth öylesine zayıf düĢmüĢtü ki.
mülteci kamplarında kadın ve çocuklar sakin denizde uzaklaĢan büyük gemileri izliyorlar. bahçelerini. bodrum katlarında ya da çatılarda saklanan insanlardı aradığım. Caddelerin sonunda. ĠĢte görmek istediğim buydu. bu görkemli binala rın gizli bodrumlarında. tüm yaĢantımı ve gerçeği yitirebilirim. Nasıl oldu da Ģimdiye kadar görememiĢtim onu? Oysa bu bina kentin her bir yanından görülebiliyordu. düzgün görü nümlü parka. Ne var ki. günlerce iĢkence gören ve öldürülen in sanlardan. ne görmek istediğimi bilmiyordum. Saint-Martin'deki evimizin mutfağından babamın sesini duyuyorum sanki. insanlar sokaklarda gidip geliyor. gökyüzünde bulut yoktu.Sonraki günlerde. sonra da zırhlı vagonlara doldurulup Nice istasyonundan geçen. barok tarzı beyaz cephesini. kötüyü görmek. Sarayın yüksek pencereleri altında ilerliyorum. ölüm ve acı hâlâ buradaymıĢ gibi. kumruların ve karatavukların hoĢ sesine karĢın ölüm sessizliği hüküm sürüyor. Zaman hiç geçmemiĢ. yeni yer ler ve yüzler tanıyacak. konuĢabilecek. Drancy'ye ve daha uzağa. her Ģeyi unutup yaĢamımı o çok sevdiğim iki erkekle. kentin çevresinde. güvercinlerin ve karatavukların sakin havuzundan su içtikleri Fransız usulü bir bahçeyle çevriliydi. Burada. yolculuklarını kuzeye doğru sürdüren. istasyon yakınlarında gördüğüm Excelsior Otelini düĢünüyorum. bir sahilde. büyük parkın erinci ve lüksü içinde. Elisabeth'in ölümünden sonraki gün. sonsuza dek güneĢ gören ve baĢtan sona deniz bakan bu beyaz görkemli ev vardı. yeniden yolculuğa çıkabilecek. beni baĢka bir dünyaya itenleri anlamak isti yordum. omzumda çantam. Kötülüğün kökenini bulamazsam. Kumrular villaların tepelerinde dans ediyorlardı. Kimi adamlar bana doğru eğilip kulağıma birĢeyler fısıldıyordu. ÖldürülmüĢ çocukların. ıĢıklı vitrinlerin önünden geçiyorlar. Auschwitz'e götürülen insanlardı belki de? Kentin caddelerinde yürüyordum. yangınların sıcağında dolaĢıp durdum. Belki de Gestapo ajanlarının ölüm cezasına çarptırıp yakalamaya çalıĢtıkları. beyaz evin pencereleri altında. akĢamlan dövülen kadınların çığlıklarından. Cimiez tepelerinde. sorgulamadan önce Yahudile rin önünden geçtiği alçıdan yapılmıĢ küçük meleklerle donatılmıĢ büyük giriĢ kapısını. Denizin öbür tarafında. belki de o zamanlar olanları duymamak için kulakları tıka mak yeterliydi. Yüreğime açılan bir yaraydı sanki. güneĢin son ıĢıklarıyla aydınlanan bu bina çok güzel ve sakindi. Bu kötülüğün kökenini bulduğumda. Ve boĢ boĢ dolaĢmaya devam ederim. 251 250 . kasaplardaki çengellere takılmıĢ gibi sokak lambalarına boyunlarından asıldığı köĢelerden geçiyorlar. Günler boyunca. sınırdıĢı ettiği Yahudilerdi bunlar. Sonra da beyaz büyük bir yapının önüne vardım. denize bakan lüks yapıların önünde yürüdüm hep. çantamla birlikte. Zamanım az. Ne aradığımı. Yangın kokusu kalmamıĢtı artık. Michel ve Philip'le. bahçelerde. Ģimdiye ka dar kaçırdıklarımı. malikânenin sessizliğinde bu ses sert ve neredeyse tehdit edercesine yankılanıyor. kayıtsız ve uzaklar. kentin yok olduğu bir sırada. güneĢle parıldayan sessiz sokaklarda. Ģimdiki zamanda yaĢayabilecektim. buradan gidebi leceğimi. Alman ordusunun Stura vadisinde yakalayıp istasyon yakınındaki Borgo San Dalmazzo Kampına kapattığı. yeniden kurabileceğimi sanıyordum. arabaların ve insanların gürültüsünden uzakta. Yürümeyi sürdürüyorum. Ne aradığımı bilmiyordum. Sonunda. Arabaların arasında dolaĢan kediler ve pervasız karatavuklar vardı. servi ve bodur ağacı kokuları arasında yürüdüm. Dün. Genç insanlar sarmaĢ dolaĢ gülüĢüyorlardı. bu kentteyse. burada. parkın yeĢilliklerinde ve havuzunda kaybolan çığlıklardan. dikkatle yaklaĢtım görkemli dairelere. Dachau'ya. karatavukların sesiyle hiçbir benzerliği olmayan bu çığlıklardan söz ediyor. Parkta ağır ağır yürüyor. gürgen fidanlarına ve alçıdan yapılmıĢ her heyke le. ağır ağır. sokak lambalarının ıĢığıyla aydınlanan yüzler önümde uçuĢuyorlardı sanki. ayakkabılarımla ezdiğim çakıllar dan çıkan sesi iĢitiyorum. Kraliyet sarayı gibi güzel ve ürkütücüydü. Vali Ribiere'in ölüme mahkûm ettiği.
delikanlıların su fıĢkırttığı için çığlıklar atan genç kızları. pencerelerin' sıkıyönetim sırasında gazete parçalarıyla her bir köĢesini tı kadığımız o günlerde sürekli bu adın söylediğini. Büyük alana. ne olduğu bilinmeyen büyük bir bi na yapılmıĢ. reklam dolu brandaları ve pencerelerinde gülünç el iĢi perdeleri olan. yürek atıĢlarımı dinleyen Tristan'm göğsüme dayadığı yumuĢak yanağını hissettim yine. o gördüğüm iki yıldızlı küçük otelmiĢ. mutfağın yarı karanlığında. askerlerin zavallı Bay Ferne'in piyanosunu götürdükleri yeri. nehrin ve yıkanmaya gittiğimiz karan lık boğazın göründüğü dönemece kadar yürüdüm. eskiden bir nehir kadar güçlü ve tehlikeli olan dere. buz gibi su yun ve güneĢin etkisiyle tüylerim diken diken oldu yine. güneĢ ıĢığına ve uzakta. Derenin aktığı sokakta. hemen kasabaya döndüm. Ne var ki. bunca zaman. kuyruğa girip jandarmaların kütü ğüne adımızı yazdırdığımız o yeri. biraz aĢağıda kalan ve birkaç basamakla inilen evimizi aradım.bu pencereler. bense.253 252 . Zaten yaĢlılar ölmüĢ. her gece. lokanta. KuĢkusuz. Ermitage dediği ni duyuyorum. artık bir dinlence evine dönüĢmüĢ. palmiye ağaçlarının arasından görülen denizin parıltısına karĢın. tiksindirici bir sır gibi içimde kalmıĢ. iĢkence görenlerin çığlıklarının yankılandığı karanlık bodrum pencerelerine bakıyorum. Evin önünden geçiyor. Rachel'in italyan yüzbaĢısıy-la dans ettiği yeri. her Ģey yabancıydı bana ya da ben yabancılaĢmıĢtım. Sonunda anladım ki. Ve bu ad. Sokağın ortasında akan. her Ģey unutul . Ayak uçlarıma basıp uzandım. Elisabeth'in ölümünden sonraki pazar günü. her sabah annem ve babamla gittiğimiz. küçük kâğıt parçalarını sürükleyen ince bir akıntıya dönüĢmüĢtü artık. her bir penceresine. Kasabanın aĢağısına. içimde bir soğukluk hissediyorum. Saint-Martin'e kadar giden otobüse bindim. eskisi gibi: "Maryse! Sonia!" diye bağıran sesleri de iĢittim. Eski bodrum katlan ve ahırlar. bahçesinde dut ağacı olan o terk edilmiĢ tuhaf villası. gençler de buradan ayrılmıĢtı. ince kenar oyuklarıyla. hoĢ yeĢillikte geniĢ bir yaprak koparttım. evin adını söylediğini. O gizemli ürkütücü oteli bile aradım. piz zacı ya da dondurma ve küçük hediyelikler satan dükkânlara dönüĢmüĢler. Belki de gülüĢen çocukların sesini.Nazi subaylarının dürbünlerle kentin sokaklarını gözledikleri . Ama eski dut ağacını tanıdım. Babamın. Ermitage adı baĢkaları için güvercinlerin dolaĢtığı bir parkı olan ve denize bakan büyük lüks daireler dıĢında hiçbir Ģey ifade et miyor. Yüreğim daraldı. Kimseyle konuĢmaya cesaret edemedim. anımsıyorum. arıların vızıltısını iĢittim. Bugün kimse yok burada. cephesine. Hatta Bay Ferne'in tek baĢına siyah p iyanosunda Macar valsleri çaldığı.
muĢtu. Turistler çocukları ve köpekleriyle birlikte sokaklarda dolaĢıyordu. ġabbat ayini için kadınların mumlarla aydınlattığı o eski ev artık bir garaj ölmüĢ. IV'üncü italyan Ordusunun geri çekilip kasabayı Almanlara terk ettiği sırada, Yahudilerin dağlara çıkmadan önce toplandıkları büyük alanda, küçük demir toplarla oynayan insanlar, park etmiĢ arabalar, fotoğraf çeken turistler gördüm. Çocukların uzanarak su içtikleri, dört ağızdan su fıĢkırtan havuzlu çeĢmenin suyu akıyor yalnız. Notre-Dame-des-Fenestres yolu üzerinde otostop yapmak zorunda kaldım, çünkü baĢka seçeneğim yoktu. SarıĢın genç bir kızın kullandığı bir araba önümde durdu. Aracın içinde, Ġtalyan'a benzeyen esmer genç bir erkek ve güzel siyah gözlü es mer genç bir kız vardı. Araba, değiĢik ağaçların bulunduğu or manın içinden geçerek tapınağa kadar giden yolu birkaç dakikada tırmandı. Elisabeth'le birlikte yürüdüğümüz yola baktım hiç duygulanmadan, nehrin kıyısında duraklayıp uyuduğumuz o düz alanı aradı gözlerim. Arabadaki gençler benimle konuĢmaya çabalıyorlardı. Genç adam: "Buraya ilk kez mi geliyorsunuz?" diye sordu. Hayır, ilk kez olmadığını, çok zaman önce geldiğimi söyledim ona. Yolun sonunda, dağfarın kapladığı alanda bulutlar tepeleri Ģimdiden gizliyordu, içinde uyuduğumuz küçük binalar, italyan askerlerin barakaları, küçük kilise, her Ģey yerli yerindeydi, ne var ki birĢeylerini yitirmiĢlerdi sanki, aynı Ģeyleri ifade etmiyorlardı. Asker barakalarının karĢısında, içinde uyuduğumuz o binada, Ģimdi Club Alpin'in bir durak yeri var. Arabadaki gençler de, geceyi orada geçirmek üzere, çantalarını oraya bıraktılar. Bir an için, ben de onlara eĢlik edip orada kalmayı düĢündüm, ama olanaksızdı. "Bu mevsimde bile, bir hafta önceden rezervasyon yaptırmak gerekiyor." Durak yerinin bekçisi ilgisizce söyledi. Eskiden insanlar bu kadar zorluk çıkartmıyorlardı. Geç olduğu için, turistlerin dönmekte olduğu taĢlık yolda yürümeye cesaret edemedim. Barakalardan fazla uzaklaĢmadan yol kıyısına, rüzgârdan korunmak için bir kayanın yanına otur dum ve dağa baktım, tıpkı eskiden gözlerim acıyıncaya ve baĢım dönünceye kadar babamın yolunu gözlediğim gibi. Ama Ģimdi, hiç geri gelmeyeceğini biliyorum. 254
Ġtalya'ya gitmek üzere, annemle birlikte yola koyulduğu muz o gün, babam Berthemont yakınlarında, sınırı geçmeye çalıĢan insanlara yardım ediyordu. Öğle saatlerinde, Almanlar onları buldu. Gestapo'dan olan adam onlara: "KoĢun! Kaçın!" diye bağırdı. Bunun üzerine, yüksek otların arasında kaçıĢmaya baĢ ladıkları sırada, kurĢun yağmuruna tutuldular ve erkekler, ka dınlar, yaĢlılar ve küçük çocuklar birbirlerinin üstüne yığıldılar. Çalılıklar arasına, sonra da terk edilmiĢ bir ağıla saklanan genç bir kadın anlattı bunu. Bunun üzerine, Elisabeth, kocasının öldüğü topraklarda olabilmek için Fransa'ya döndü. Bunları o in ce ve zarif el yazısıyla okul defterlerinden kopartılan bir sayfada, uzun bir mektupta anlattı, babamın adını, Michel Greve ve onunla birlikte, Berthemont yakınlarında, otların arasında ölen öbür insanların adlarını da yazmıĢtı. Bugün, o da aynı toprak larda öldü, bedeni, yanımda taĢıdığım çelik bir silindir içinde duruyor Ģu anda. Saint-Martin'e doğru giden yolda biraz yürüdüm. Ardımd a bıraktığım nehrin sesini ve bulutlardan gelen gökgürültülerini iĢitiyorum hâlâ. Ġngiliz turistler beni arabalarına bindirip kasa baya kadar götürdüler. Mevsim kalabalığına karĢın, Centrale Caddesinde, tanımadığım eski bir evde, otelde küçük bir oda bulabildim. Berthemont'da, babamın öldüğü yeri görmek istedim. Sabahın erken saatlerinde, yol kavĢağına kadar bir otobüsle gittim, sonra da vadinin sonuna, eskiden kaplıcaların bulunduğu terk edilmiĢ eski otele kadar yürüdüm. Kükürtlü suların aktığı nehrin yukarısında merdivenlerden çıkıp dağa tırmanan patikayı izledim. Gökyüzü olağanüstüydü. Philip ile Michel'in de bu görüntüleri sevebileceklerini düĢündüm, sabahın ilk ıĢıklarıyla parıldayan otlarla kaplı yamaçları ve kayaları. Vesubie vadisinin öbür tarafında bulunan mavi yüksek dağlar, bulutlar kadar hafif görünüyordu. Böyle bir sessizliği iĢitmeydi, barıĢ içinde yaĢamayalı çok zaman olmuĢtu. Denizi düĢündüm, Sette Fratelli'nin sintinesinden baĢımı uzattığımda gördüğüm o denizi, aradan öyle çok zaman geçti ki, bir söylence gibi geliyor Ģimdi. Babamı düĢledim o gemide, güneĢin dünyaya çok yakın olduğu ve dalgaların tepelerini aydınlattığı bir sırada. Kudüs'ten, ıĢıklar kentinden böyle 255
söz ederdi babam, yeni bir dünyanın üzerine,doğan bir bulut , bir serap gibi. O kent nerede? Gerçekten var mı böyle bir yer? Dağın kıyısında, Mario'nün engerekleri aradığı büyük ot lakların baĢladığı yerde, babamı görmeyi düĢlediğim o yerde durdum. GüneĢ yakıyor, gökyüzünün özeğinde parıldıyor, göl gelerin hepsini yavaĢ yavaĢ yok ediyordu. Vadi hâlâ sabahın sis li havasını taĢıyordu, ne insan silueti, ne ev, ne bir gürültü vardı. Otlarla kaplı yamaç, sonsuza uzanır gibi, gökyüzüne doğru yükseliyordu. Tek bir iz, yol. Buradan geçtiklerini anladım, baĢlarında babam, kaçak insanlarsa ardına dizilmiĢler, Ģallarına sarınmıĢ kadınlar, sızlanan ve her Ģeyden habersiz çocuklar ve arkada bavulları, yiyecek çantalarını ve yün battaniyeleri taĢıyan erkekler. Yüreğim hızla atmaya baĢladı, yüksek otların arasından tırmanmaya de vam ettim. Yine bir yaz sonuydu, tıpkı kırk yıl öncesi gibi, çok iyi anımsıyorum: Uçsuz bucaksız mavi gökyüzünden uzam görüle biliyordu sanki. YanmıĢ otların kokusu, çekirgelerin keskin ses leri. Yarı karanlık vadilerin üzerinde çığlıklar atarak uçuĢan çaylaklar vardı. Gerçeğe doğru ilerlediğim için yürek atıĢlarım gitgide hızlanıyor. Her Ģey yerli yerinde, unutmadım, dün gibi sanki, annemle birlikte keskin taĢlarla kaplı yolda, bulutların arasından, vadiye, Ġtalya'ya doğru yürüyorduk. Kadınlar, boĢ ve durağan bakıĢlarla, yol kıyısına oturmuĢlardı, paketleri yanlarındaydı. Burada, otların kokusu güçlü bir parfüm gibi baĢ dön dürüyordu, belki de çiftçiler otları yeni biçmiĢlerdi. Patika yolda, otlarla kaplı yamaca doğru ilerlerken yüzümden ve sırtım dan terler boĢalıyor. Tepelerdeki kayalara kadar uzanan uçsuz bucaksız bir otlaktayım Ģimdi. Öylesine yükseğe çıktım ki, artık vadinin aĢağısını göremiyorum. GüneĢ öbür yana, mavi dağların arasına indi. Bulutlar ĢiĢkin ve olağanüstü güzel, bir yerlerden gök gürültüleri geliyor. KarĢımda, çobanların kulübeleri var. Eski yıpranmıĢ taĢlar dan yapılmıĢ kulübeler bunlar. Belki bunlar, insanlar buraya ge lip kasabalarını, tapınaklarını kurmadan önce de vardı. Kulübelere yaklaĢtıkça, güneĢin sıcağına ve mayalanmaya yüz tutmuĢ otların baĢ döndürücü kokusuna karĢın, içimde gitgide büyü yen bir ürperti hissediyorum. Ve birden, biliyorum, hiç kuĢkum yok. Burası. Buraya gizlenmiĢlerdi, bu taĢlı kulübelerin ar256
dına. Kaçak insanlar otlakta yürüdükleri sırada, katille r, otomatik tabancılarıyla ortaya çıktılar, içlerinden biri Fransızca bağırdı: "Kaçın! Çabuk kaçın! Gidin, sizlere bir Ģey yapılmayacak!" Gestapo adamlarından biri söylemiĢti bunu, üstünde Ģık gri bir takım vardı, baĢında fötr Ģapka. Kadınlar, çocuklar, yaĢlı insanlar, erkekler, kudurmuĢ hayvanlar gibi yüksek otların arasında kaçıĢmaya baĢlamıĢlardı. Bunun üzerine, S.S.Ġer tetiğe basıp otomatik silahlarıyla otlarla kaplı tarlayı taramaya baĢladılar, bedenler birbirlerinin üstüne yıkıldı ve korkunun keskin çığlıkları kana karıĢtı böylece. Kimileri yaĢıyordu hâlâ, yamacın aĢağısına , doğru geldikleri yoldan kaçmaya çalıĢıyorlardı, ancak mermiler sırtlarından vurdu onları. Paketler, bavullar, un çuval ları otların arasına yuvarlanıyor, giysiler, ayakkabılar ortalığa dağılıyordu. Askerler bavullara dokunmadılar. Cesetleri bacak larından tutup çoban kulübelerine kadar sürüklediler, sonra da onları güneĢin altına öylece bırakıp gittiler. AkĢamüstü, otlarla kaplı yamaca ve taĢlı kulübelerin üstü ne yağmur yağmaya baĢladı. Patika yüksek otların arasına, gölgelik vadiye doğru iniyor, tıpkı eskiden, keskin otların dudaklarıma değdiği ve artık nerede olduğumu bilemediğim o günlerde olduğu gibi görünüyor her yer. Belli ki artık buraya hiç kimse gelmiyor. Belki de, yalnızca yaz sonlarında, köpeğiyle ıslıklarla konuĢan yaĢlı bir çoban koyun sürülerini getiriyor buraya ve bir taĢın üstüne oturup kayan bulutları izliyor. Kaygan patikada, yüksek otların arasından, yamacı koĢarak indim. Birbirlerine sarılıp seviĢmekte olan engerekler hâlâ var mı? Mario gibi diĢlerinin arasından islik çalarak onlara seslenen birileri var mı? Çevremde her Ģey dönüyor, savaĢtan kurtulmayı baĢaran tek canlı, tek kadın benim sanki. Babamın görmek istediği ıĢıklar kenti Kudüs, yukarda, otlarla kaplı yamacın üstünde yer alıyor sanki, yeryüzünü bulutlarla birleĢtiren yüksek kubbeler ve minareler var orada. Vadide, gölgeler serin. Yağmur yumuĢak bir sesle yolun üs tünde kayıyor. Bir Ġtalyan'ın kullandığı kamyonla Nice'e döndüm. Aradığımı bulmuĢtum artık. Ġki gün sonra, Philip ile Michel de buraya geliyorlar. Onları seviyorum. Onlarla birlikte, denizin öbür tarafına, ıĢığın çok güzel olduğu kente gideceğim. Özellikle çocukların gözlerinde, acıyı yok etmeye çalıĢtığım o
Göçmen Yıldız 257/17
gözlerde bambaĢka parıldıyor. Her Ģeyin baĢlayacağını biliyo rum. Ve Nejma'yı düĢünüyorum, yıllar önce yolda, tozların arasında kaybettiğim kardeĢimi artık bulmam gerekiyor.
Deniz, günbatımında çok güzel. Su, toprak ve gökyüzü bir birine karıĢıyor. Bir sis bulutu dolaĢıyor ve ufkun önünü kapatıyor. Arabaların devinimine, insanların ayak seslerine karĢın, ortalık sessiz. Esther'in oturduğu sette her Ģey oldukça dingin. Kirpiklerini neredeyse hiç oynatmadan karĢıya bakıyor. Birkaç gündür, güneĢ batarken denize bakmak için buraya geliyor. Bu akĢam son kez bakıyor. Yarın, Philip ile Michel geliyor, birlikte trene binip Paris'e ya da Londra'ya gidecekler. Çünkü unutmak için gitmek gerek. Her akĢam, aynı saatlerde, balıkçılar gelip yerlerini alıyor^ lar. Dalgakıranın üstünde, olta yemlerini ve oltalarını özenle hazırlıyor, her zamanki Ģeyleri yapıp kendinden emin davranıyorlar. Esther onları izlemeyi seviyor. Öylesine coĢkulu ve dikkatliler ki, geriye kalan her Ģey bir düĢten, tımarhane koridorla rında tek baĢına boĢ boĢ dolaĢan bir delinin düĢ gücünden, sayıklamasından baĢka bir Ģey değil sanki. Esther gerçeğin bu olduğunu düĢünüyor; günbatımının ıĢıkları altında oturan bu ba lıkçılar, denize saldıkları oltaları, dalgalara çarptıklarında sesler çıkartan kurĢun tanecikleri ve güneĢin yavaĢ yavaĢ sisin içinde kaybolduğu sırada, dalgalanan ıĢık. Esther, karĢısında duran gri mavi enginlere dalıyor, sonra da bakıĢı tek bir küçük gemide yoğunlaĢıyor, sisi yavaĢça delen üçgen biçimde ince bir yelken de. Yazın son günleri yaĢanıyor. Günler gitgide kısalıyor, ani den gece oluveriyor. Esther, hava ılık olmasına karĢın, ürperi yor. Kayalarda oturan balıkçılar radyoyu açtılar. Müzik, rüz gârla birlikte geliyor, yüksek sesle kötü bir biçimde Ģarkı söyle mekte olan bir kadın sesi ve dağlardaki gökgürültüleri yüzün den çıkan cızırtılar iĢitiliyor. ' Balıkçılar, arasıra dönüp ona alaylı alaylı bakıyor, Nice lehçesiyle birĢeyler söylüyorlar, Esther kendinden söz ettikleri258 259
geminin güvertesinde. Notre-Dame Sokağındaki dairede. sessizlikten ve gökyüzünün parıltısındandı. yelkenlerden gelen yumuĢak sesleri. On ta rafın üst güvertesinde radyo açıktı. Esther. Esther odaya girdi ve yastıkta yana doğru düĢmüĢ bembeyaz yüzü ve gözkapaklarındaki karanlık lekeyi gördü. ayakta bekledi. Uzun zamandır böylesine bir değiĢiklik. dağda güneĢin altında geçirdiği günler yüzünden yanmıĢ çocuksu yüzünden olsa gerek." dedi. küçük yıldız. bütün bunlar gerçek. Billie Holiday'in müziğiyle ilerleyen gemi de sakin denizin üstünde kaymayı bıraktı. Lola'nın sesi. Özür dilercesine. Bu adları Jacques Berger söylemiĢti ona. karanlık gecede. Bu seslerin uzaklaĢması ne korkunç bir Ģey. denizciler. Soğuk ve kaskatı kesilmiĢ bedenin üzerine eğilip: "ġimdi olmaz. çocukluğundan bu yana ilk kez gözlerinin yaĢlarla dolduğunu duyuyor. ġimdiyse gözlerinden dolu dolu akan yaĢlan hissedi yor. Gerçek olduklarının bir kanıtı bu. Bir baĢka evrende gibi. sonraları Ramat Yohanan'da. kent sokaklarında. dağlara çıktığında ya da babasının öldüğü yamaçta dolaĢtığı sırada yanında taĢıdığı 261 . beton yığınları. Esther o an ağlamamıĢtı. Toulon Hapishanesinde. ekili alanlarda parıldayan güneĢin ıĢığından. Sürekli kendini yenileyen deniz. Amantea'dan söz etmek istiyorum. Her Ģeyin bozulup değiĢtiği bir saat bu. tutuna tutuna soğuk rüzgârda ön tarafa kadar gitmiĢti. Rab Joel'in sözlerini çeviren Jacques Berger'nin sesi. deniz suyu gözlerine kadar yükseldi sanki. denizin üstünde kayan gemiyi. Çok sevimli yüzleri vardı. Jealous Heart. bir daha yolculuğa çıkamayacak o. Artık bütün bunlar uzaklaĢıyor. geceyarısı. tıpkı bu gün gibi. Hiçbir zaman da yok olma yacaklar. zaman zaman uzaklaĢıyor. Karanlık çöktüğü sırada. Elisabeth soluk almayı bıraktığında. Ölü parmakları biraz ısıtabilmek için bu z gibi eli sımsıkı tutarak yüksek sesle söylemiĢti bunu. Ġçlerinden. kararan denize bakarak balıkçıların radyosundan gelen müzikle dalıp gidiyor yine. italyan'a benziyor. Esther. Kanada'ya gittiğinde. Belki de o zamanlar savaĢ nedeniyle gözlerinde yaĢ kalmadığı içindi. siste ağır ağır ilerleyen yelkenli. renklerin. Güçlü yırtık ses. kırılan ıĢıklarıyla Esther'in içine yerleĢti. Sonra da hemen gittiler. sakin deniz. güvertenin altında çalıĢan motorların uğultusunu anımsadı. üstündeki giysilerle bir serseriyi andırıyor. Ama her Ģeye karĢın. Messina Boğazındaydı. Gece. Yohanan'ın siyah saçlarında parıldayan ıĢıktan. Ama birden yüreği burkuluyor. Havanın hafifliği ve sisin ıĢıltısı her bir yanını sarıyor." diyen sesi. hiçbir Ģey söylemeden kapının yanında. bayağı mü ziklerini ve gülüĢlerini duymaktan hoĢnut. oldukça esmer. Babasının. Elisabeth. elini tutacak biri olmadığı sırada öldü. soğuk ve yalnızlık içinde. piyanoda Little Johnnie Jones. Esther o Ģarkının ezgisini anımsadı. bakıĢların farklı baktığı bir dünyada. Esther. Jacques Berger Taberiye tepelerinde öldüğünde. sokaklarda yürürken hep onu mırıldanmıĢtı.ni anlıyor. buradaki balıkçı ların dinlediği türden hımhımli ve yırtık bir sesin iĢitildiği bi r müzik dinliyorlardı. Jacques Berger'nin 10 Ocak tarihinde öldüğünü ve gömüldüğünü söylediler. karyolasında. 260 dalgakıranın üstünde. oğlu yaĢında kimi erkekler. Onun hakkında ne söyleyebilirler ki? Tahmin etmek güç. HemĢire içeri girdi. seslerin farklı Ģeyler söylediği. Tristan'ın sesi. Sicilya ve Tance'deki Amerikalıların radyosuydu. yıllardan sonra. caz müziği geceyi zaman zaman deliyordu. üç asker kibutza gelip haberi vermiĢlerdi. Kaptanın yasaklamasına karĢın. Ada Brown. çünkü Elisabeth için bütün bunlar yok artık. sonsuza. onu görmemezlikten gelip hiç sesini çıkarmamıĢtı. Neden ağladığını bilmiyor. "Es trellita. toprak parçalarının ve zamanın yok olduğu anları anımsıyor. Ya da belki tarlalarda. tek baĢına. Livorno'dan sonraydı ya da daha güneyde belki. bir erinç duymamıĢtı. Esther ambarın yarı aralık kapısından geçip merdiveni tırmanmıĢ ve güverteye çıkmıĢtı. uzamda kaybolmuĢ. Solitude ve Sophisticated Lady'y'ı söyleyen Billie Holiday. yalvarırım. Sa-intMartin'de alanda bağrıĢan çocukların sesleri. seslerini. günlerce. sürgünde yaĢamasını kolaylaĢtırmıĢtı o müzik. O zamanlar. Jacques Dupree. Nora'nın odasında eski bir gramofonda plakları dinler ken. Bugün burada. sonra geri geliyordu. aklaĢmaya yüz tutmuĢ kısa saçları. ıĢı ğın. Nora'nın. tatların çok farklı olduğu. nereye gittiğimizi bilmiyorduk. çünkü zaman zaman aralarında gülüĢüyorlar. denizin öbür ucuna gitmenin nasıl olduğunu anımsıyor. üstlerine kısa kollu pembe gömlekler var. Silvio nöbetteydi o sırada. Biraz daha kal! Sana italya'dan. Rachel'in sesi. YaĢlar gözlerinden boĢanıp yanaklarına akıyor. Bay Ferne'in sesi.
yok. Büyük bir yorgunluk ve büyük bir rahatlık duyuyor. külleri Esther'e doğru geri getiriyor ve küller gözlerini kör ediyor. baĢka bir ses.çantadan. Tüm gücüyle kapağını açmaya çalıĢtı. içinde annesinin küllerinin bulunduğu madeni silindiri çıkarttı. son 262 . çantasını kapatıp dalgakıran boyunca kayadan kayayaatlayarak oradan uzaklaĢıyor. Bir süre iskelede dolaĢıyor. Messina Boğazında duyulan. Gecenin esintisi. Solitude Ģarkısını söyleyen Billie Holiday'in sesi bu. boĢalan kabı uzağa fırlatıyor. Sonra. Esther. Beton yığınlarının üzerinde zaman zaman esen ılık rüzgâr beraberinde hım-hımh müziği de getiriyor. denizde çıkan gürültü balıkçıların dikkatini çekiyor. Sokak lambalarının çevresinde yarasalar uçuĢuyor. Kasırga. Yok. külleri madeni silindirin içinden alıp denize doğru savuruyor. zaman zaman. saçlarının arasına giriyor.
This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
We've moved you to where you read on your other device.
Get the full title to continue listening from where you left off, or restart the preview.