İdeal Ahlak Sistemi Nedir? Evrensel Ahlak Yasası Var Mıdır? Gibi konuları bu yazımda ele aldım. Hikaye tarzında bir anlatım görmek istiyorsanız, bu yazım tam da size göre. Keyifli okumalar dilerim.
İdeal Ahlak Sistemi Hikayesi
Yolda bir kadın gördün. Kaldırımın köşesine oturmuş. Çocuğu küçücük kucağında. Gözlerinin içine bakıyor, hiçbir şey söylemiyor. Adeta gözleriyle sana bütün yaşanmışlıklarını, acılarını anlatıyor. Önünde iki seçenek var; ya yardım edeceksin, ya da sesini çıkarmayıp oradan gideceksin. Peki soruyorum sana, sence ahlaklı olan hangisi?
İlk olarak, eminim ki vicdanı olan insanlar; yardım ederim, küçük çocuk var sonuçta, acırım der. Koşulların normal olduğunu ve kendi ailenizle alakalı bir problemle uğraşmadığınızı varsayıyorum. Aksi takdirde, kararınız değişecektir.
Sorumuza geri dönelim. Böyle bir durumda ahlaki yükümlülüğünüz var mı? Varsa neden?
Evrensel Ahlak Yasası Var Mıdır?
Bergson; bana dinlenmekten, eğlenmekten vazgeçip ihtiyacı olana yardım etmemi söyleyecek olan “sezgi”’dir, der. Bergson’a göre; ben, içimden gelen sezgiye uyarak hareket edersem “iyi” olanı, “ahlaki” olanı yapmış olurum.
Eminim hepinizin kafasında aynı soru oluştu, bu doğru olamaz, doğru olsaydı sezgilerim bana suç işle dese ahlaki olanı mı yapmış olacaktım?
Şimdi, bu sorunun cevabını sizlere vereceğim.
Ahlak Doğuştan Mı Geliyor?
Paul Bloom’un bir araştırmasında 12 aylık bebeklere üç çizgi film gösteriliyor. İlkinde, top tepeye tırmanırken “kare” ona yardımcı oluyor, “üçgen” ise engel olmaya çalışıyor. Sonra diğer aşamaya geçip iki film daha izletiyorlar. Birinde top “kare” ile dost oluyor, ötekinde de “üçgen” ile. Bebeklerin seçimlerini topla karenin dost oldukları filmden yana yaptıkları, açık ara farkla izleme süresinden belli oluyor. Yani çocuklar; bir önceki filmde kare iyi davrandığı için sonraki kare olan filmi daha çok izliyor. Bloom’a göre bu durum, ahlakın en temel yapı taşlarından biri olan yardımlaşma ve dostluk ilişkisini çok küçük çocukların bile kavrayabildiklerini gösteriyor.
Yani aslında, bizim ahlaki değerlerimiz içimizde var. Büyüdüğünde sezgilerinin seni kötüye yönlendiriyor olması da aklının kafanı karıştırması. Onca sene geçmiş, değer yargıların değişmiş, toplum seni etkilemiş derken ahlaki doğruyu aslında kaybediyorsun. Kısacası, güç senin içinde!
Başta anlattığım hikayelerde ahlaki yükümlülüğümüz bu yüzden var. Doğrusu bu. Öyle düşünmesek de aslında özümüzde bu yatıyor. Burada, yüzyıllardır cevabı aranan evrensel ahlak yasasının da varlığı sonucu ortaya çıkıyor.
İdeal Ahlak Sistemi Nasıl Olmalı?
Madem biz çok küçükken doğruyu-yanlışı ayırt edebiliyorduk ve büyüyünce bu yeteneğimiz azaldı. Biz değişmişken, içimizdeki doğruyu, her zaman iyiyi seçen o çocuğu kaybetmişken nasıl bir ahlaki sistemde yaşamalıyız?
Bu soruya da cevabı aslında bize din veriyor. Şimdi diyeceksiniz ki Japonya süper bir yer, ahlaki sistemi müthiş ve çoğu Japon dinsiz onu ne yapacaksın? Aslında onlar da dini olan toplumlardan ahlakı öğrendiler ve iyi bir şekilde uyguluyorlar. Sağlam bir ahlaki sistemin oluşması için de bir dinin var olması gerekiyor. İdeal sistem; bizim inanışımızın gösterdiğini topluma, döneme uygulamamızdır.
Burada şunun altınız çizmek isterim; ben bir dine mensubum. Fakat, siz bir dine mensup olmak zorunda değilsiniz. Yine de ahlakı oluşturan dindir. Bu değişmez. Çünkü, en eski toplumlarda bile dini arayış insanı dizginlemiştir. Sorgulayan insanlar, ahlakın gerekliliğini bazen korku, bazense saygıları sayesinde öğrenmiştir.
Bir Japon atasözü ile yazıyı kapatayım; “Suyu kaybedersen vadide bulursun, Rüzgarı kaybedersen dağda bulursun ama ahlakını kaybedersen boşuna arama bulamazsın!”
Umarım yazım hoşunuza gitmiştir, konu hakkındaki görüşlerinizi yorumlarda bekliyorum. Kanalıma abone olursanız sevinirim, görüşmek üzere!