-
geçmiş zaman düşünenlerinin biyografilerini okuduğumda en çok hoşuma giden bilgilerden birine arabi de sahiptir, o da kimilerine göre 200 kimilerine göre 500'den fazla eser yazmıştır, daha ne yapsın. tabi annemin tanımlamasıyla "rafizi" olan şahsımın aşina olduğu mutasavvıflar gibi arabi de klasik islam düşüncesine çok aykırı biridir. bu nedenledir ki kimilerince şeyh-i ekber -en büyük şeyh- kimilerince ise şeyh- i ekfer -en sapkın şeyh- olarak adlandırılır. arabi ünlü eseri fususu'l hikem'i yazmasını kendisinden rüya aracılığı ile peygamberin istediğini öne sürer, bu eserde kuran'da geçen mevcut peygamberlerin yanına bir peygamber de kendisi ekler , ona göre halid sinan ismindeki bu peygamber isa ile muhammed arası zaman diliminde gönderilmiş, fakat gönderildiği kabile kendisini kaybetmiştir.
arabi ile ilgili bir başka ilginç husus dante'nin ilahi komedya eserinde kendisinden fazlasıyla faydalanmasıdır, bu faydalanma meselesine kara kitap'ta değinilmiştir :
"sayısı iki yüzü aşan mutasavvıfane kitap yazan ibn arabi, ibn rüşd'ün kurtuba'daki cenazesinde bulunmadan bir yıl önce fas'taydı ve kuran'ın 'el isra suresi'nde anlatılan, muhammed'in bir gece kudüs'e götürülüp oradan merdivenle (arapçası miraç) göğe çıkması, cenneti, cehennemi iyi bir seyretmesi hikayesinden (rüyasından) ilhamla bir kitap yazıyordu. şimdi, ibn arabi'nin rehberi eşliğinde göğün yedi katını nasıl dolaştığını, oralarda gördüklerini, rastladığı peygamberle neler söyleştiklerini anlatışına ya da bu kitabı tam 35 yaşında (1198) yazışına bakıp, nizam adlı bu rüyalardan çıkma kızın doğru , beatrice'in yanlış; ya da ibn arabi'nin doğru, dante'nin yanlış; ya da kitab al isra ile makam al asra'nun doğru, divina commedia'nın yanlış olduğuna hükmetmek...".
yine miguel asin palacios "dante ve islam" adlı bir eser yayınlayıp sözü edilen benzerliklere dikkat çekmiş, aynı şekilde batı dünyasının da tepkilerini - en azından kitap tanıtımlarında yazıldığı kadarıyla- kendisinde toplamıştır. demek ki arabi farkında olmadan batı dünyasının en büyük birkaç eserinden birine sebep olmuştur.
-
ibn arabi'ye bakmadan önce ufaktan gazali'ye değinmekte fayda var. doğu felsefesinde kindi ile başlayıp, farabi ve ibni sina ile devam eden dini aklileştirme çabasına gazali son vermiş, imanı akıl yoluna sokmanın özünü bozacağını kesin dille belirtmiştir. yani gazali ile yunanlıların rasyonalist felsefesi artık bitmiş, tasavvuf kapısı sonun kadar aralanmıştır. bunu yaparken de aklın varoluş ve ilahi konularda yetersiz kalacağını bu nedenle dini öğretilere bağlı kalınması gerektiğini söylemiştir. materyalistleri, metafizikçileri, teistleri kafir ilan etmiştir. en çok da evrenin ezeli ve ebedi olması fikrine karşı çıkmıştır.(ezeli ise tanrı yarattı denemiyor)
ibn arabi'ye gelince, vahdet-i vücut öğretisini açık seçik anlatan kişidir. babası kendisi için "bazı bilinmez kapıları aralıyor demiştir. bu bağlamda ibn arabi tam bir filozof gibi değil de kendini ruhani, üstün bilgilere sahip bir varlık olarak düşünmüştür, hissetmiştir. bilgi felsefesinde de felsefi rasyonel bilgiye bir de mistik bilgi eklemiştir. panteist görüşe de allahın her şeyi kavrayıp kuşattığı anlamını katmıştır. gazali gibi allah her şeyi bile isteye yaratmıştır, istediği anda da yaratma kudretine sahiptir demiştir. varlıklar onun tezahürüdür, yaratılışta bizim bilmediğimiz bir amacı olabileceğini söylese de nihayet "tanrının bilinme arzusudur "demiştir. nitekim böyle de bir kutsi hadis vardır; "bilinmez bir hazineydim, alemi yarattım ki onunla bilineyim"
-
rivayet odur ki ibn arabi'nin babasının uzun süre çocuğu olmamış. ne kadar hoca, dervişe gittiyse de derdine derman bulamamış. en son bağdad'ta ünlü bir hocanın adını duyup yola koyulmuş. vardığında abdülkadir geylani ile tanışıp himmet istemiş. geylani de doğacak çocuğa kendi adının konmasını (bkz: muhyiddin) ve çocuğun islam ilmini sıkıca öğrenmesini şart koymuş. ali ibn muhammed eve döndükten bir yıl sonra bir erkek evlat dünyaya gelmiş ve adını muhyiddin ibn arabi koymuş.
-
derrida ve ibn arabi hakkında çiçek gibi bir yazı okudum. fütûhat-ı mekkiyye'den bir alıntı koymuşlar;
"mazharları zat, "zat" olmak yönünden izhar etmiş ise, bilmişlerdir. bilmişler ise, onu ihata etmişlerdir. ihata etmiş iseler, zat sınırlanmış, sınırlanmış ise, münhasır olmuştur, münhasır olmuş ise, sahiplenilmiş ve mülk olmuştur."