Kuvvetler Ayrılığı Ne Demektir?
“Kuvvetler ayrılığı“, bir devletin nasıl yönetildiğine ilişkin spesifik bir modeldir. “Kuvvetler ayrılığı” adı verilen model altında, hükümet ana dallara ayrılmıştır. Her şube özerktir ve farklı yetki ve sorumluluklara sahiptir. Farklılığın ardındaki fikir, her birimin sorunsuz çalışmasını sağlamak için yetki ve sorumluluklarında herhangi bir çatışma olmaması gerektiğidir. Sonuç olarak, diktatörlüğün yükselişini teşvik edecek tek bir kol için kontrolsüz iktidar diye bir şey yoktur.
Çoğunlukla, modelin yasama, yargı ve yürütme olmak üzere üç birimi vardır. Bu üç yönlü kuvvetler ayrılığı modeli aynı zamanda “kuvvetler ayrılığı” modeli olarak da bilinir. Çoğu insan “güçler ayrılığı” ifadesini “kuvvetler ayrılığı” ile değiştirme eğilimindedir, bu yanlıştır. Kuvvetler ayrılığı yalnızca güçler ayrılığı biçimidir. Bazı ülkeler, aynı derecede etkili olan üçlü sistemler yerine iki taraflı sistemlere güvenmektedir.
Aristoteles, ilk olarak Antik Yunan’daki birçok yönetim biçimini analiz ederek karma veya melez bir hükümet fikrini ortaya atmıştır. Yıllar sonra, John Calvin (bir Fransız ilahiyatçı) gücün bir aristokrasi ve bir demokrasi arasında paylaşıldığı iki partili bir sistemin kullanılmasını savunmuştur. Ayrıca, gücün kötüye kullanılmasını önlemek için güç kontrollerinin uygulanmasını önermiştir. Böyle bir sistemi savunarak, demokrasinin yükselişini ve siyasi mutlakiyetçiliğin bastırılmasını teşvik etmiştir.
1620’de, Pilgrims Babalar olarak bilinen bir grup İngiliz Anglikan ve Cemaatçi, iki taraflı bir demokrasi ile Kuzey Amerika’nın Plymouth Kolonisini kurdu. Bundan sonra, diğer koloniler de benzer yönetim biçimleriyle ortaya çıktı. Örneğin, Massachusetts Körfezi Kolonisi 1628’de başlarken, Connecticut 1636’da daha sonra geldi. Yeni kolonilerin çoğu din özgürlüğünü de ekleyerek insan haklarının temelini daha da attı.
İngiltere’de bu tür yönetim biçimlerinin avantajları hakkında yazılmış popüler kitaplar vardır. Böyle bir kitabın bir örneği William Bradford tarafından yazılan “Plymouth Plantation Tarihi” dir. John Locke gibi filozoflar da bu fikri aldılar ve böyle bir sistemin avantajlarını ağırlıklı olarak İngiliz modelinden yararlanarak yaydılar. İngilizler iktidarı yasama, federatif şube ve yürütme arasında üçe bölmüştür.
Charles-Louis de Secondat
Yukarıdan, üçlü sistemler için temelin zaten oluşturulmuş olduğu açıktır. Bununla birlikte, çoğu tarihçi “üçlü sistemi” Fransız filozof Charles-Louis de Secondat’a (Montesquieu) atfetmektedir. Bununla birlikte, 1748’de yayınlanan “Kanunların Ruhu” adlı kitabında açıkladığı gibi, güçlerin “dağıtımı” terimini kullandığını belirtmek önemlidir.
Montesquieu kitabında, gücün yasama, yargı ve yürütme arasında nasıl bölünebileceğini anlattı. Onun fikri, “aristokrasi” durumunda olduğu gibi, tek bir kişiye çok fazla güç yüklemeyen bir sistem bulmaktı. Filozof, yeni sistemi ortaya çıkarırken, İngiliz anayasal sisteminden ve Roma Cumhuriyeti Anayasasından büyük ölçüde yararlandı. Kitabı aslında Birleşik Devletler Anayasasına ve İnsan Hakları Bildirgesine yardımcı olmuştur.
Kontroller ve Dengeler
Kuvvetler ayrılığının ana fikri, her bir bölümün diğer ikisini sınırlama gücüne sahip olacağı şekilde kontroller ve dengeler bulmaktır. Bu kontroller daha sonra denge yaratır çünkü her dal diğerinin çok fazla güce sahip olmasını istemez. Bu nedenle, sürekli olarak birbirleriyle yüzleşecekler ve böylece insanları siyasi istismardan kurtaracaklardı.
Immanuel Kant, bu sistemi savunan ünlü bir açıklama yaptı. Bir devil ulusunun bile bir devlet kurma sorununu çözebileceğini savundu. Ona göre, sorun basitçe karşıt grupların birbiriyle karşı karşıya gelmesini sağlayacak güçlü bir anayasa ile çözülebilir. Basitçe söylemek gerekirse, eğer sıradan insanlar özgürlük ve demokrasiden yararlanacaksa, hırslı insanların birbirlerine karşı çekilmesi gerekir.
Sistem ayrıca, başka herhangi bir birimin devralmak istemesi durumunda, her birimin kendi yetkilerini savunma yetkisine sahip olduğunu gösterir. Bir birimin kendini savunma gücü, her birimin bağımsız olacağına dair garantiler vermeye kıyasla gerekli ve daha etkili görülüyordu. Kontroller ve denge fikri de Montesquieu’ya atfedilir.
Üçlü sistemde üç ana dal vardır. Bununla birlikte, eşit derecede önemli olan ek dallar da vardır. Bunlar, denetleme, seçim, kamu hizmeti komisyonu ve savcılık birimlerini içerebilir.
Uygulamada Kuvvetler Ayrılığı
Dünyadaki birçok ülke üç dallı sistemi uygulamaktadır. Bununla birlikte, kuvvetler ayrılığı kavramı hemen hemen tüm ülkelerde farklı uygulanmaktadır. Her ülke, tarihsel olaylara ve diğer faktörlere dayalı olarak kendi kuvvetler ayrılığı fikrini benimsemek zorunda kalmıştır. İlginç bir şekilde, Montesquieu’nun (Birleşik Krallık’tan) aldığı ülkenin güçlü bir kuvvetler ayrılığı yoktur. Uygulamada, Birleşik Krallık’taki tüm sistem oldukça iç içe geçmiştir.