GİNE’DE EBOLA VİRÜSÜ HASTALIĞI
19 Haziran 2021'de Gine Sağlık Bakanlığı (SB), Gine, Nzérékoré Bölgesi, Nzérékoré Eyaletini etkileyen Ebola salgınının sona erdiğini ilan etmiştir. Bu, 2014-2016 yıllarında Batı Afrika'yı etkileyen büyük salgından bu yana Gine'deki ilk Ebola salgını olmuştur.
GİNE’DE EBOLA VİRÜSÜ HASTALIĞI
19 Haziran 2021
19 Haziran 2021'de Gine Sağlık Bakanlığı (SB), Gine, Nzérékoré Bölgesi, Nzérékoré Eyaletini etkileyen Ebola salgınının sona erdiğini ilan etmiştir. Bu, 2014-2016 yıllarında Batı Afrika'yı etkileyen büyük salgından bu yana Gine'deki ilk Ebola salgını olmuştur.
Bu yeni salgın, N'zérékoré vilayetindeki Gouécké ve Nzérékoré City alt vilayetlerinde yedi şüpheli Ebola vakasının tespit edilmesinin ardından 14 Şubat 2021'de duyurulmuştur. 14 Şubat ve 19 Haziran 2021 arasında, N'zérékoré Eyaletinin dört alt vilayetinde toplam 23 vaka (16 doğrulanmış, 7 olası) tespit edilmiştir. Bu doğrulanmış ve olası vakalardan 11'i hayatta kalmış ve 12'si ölmüştür. Vakaların beşi sağlık çalışanı olup biri geleneksel şifacıdır.
Bu son salgının indeks vakası bir sağlık çalışanı olup vakada 15 Ocak 2021'de semptomları başlamış ve iki sağlık kuruluşuna ve geleneksel bir şifacıya başvurduktan sonra 28 Ocak 2021'de ölmüştür. 1 Şubat 2021'de Gouécké alt vilayetinde güvenli ve temkinli defin uygulamaları yapılmadan defnedilmiştir.
5 Şubat ve 4 Mart 2021 tarihleri arasında ilk olası vakayla epidemiyolojik bağlantıları olan on yedi ikincil vaka rapor edilmiştir. Üç haftadan uzun bir süre yeni vaka bildirilmemesinin ardından, 27 Mart 2021'de Soulouta alt vilayetinde üç toplu ölümden oluşan bir küme tespit edilmiştir ve daha sonra olası vakalar olarak sınıflandırılmıştır. Bu defin işlemlerine bakan ve/veya defin işlemlerine katılan iki kişinin 2021 Nisan ayının başlarında Ebola enfeksiyonu olduğu doğrulanmıştır.Bu son iki teyit edilmiş vakadan biri, 1 Nisan 2021'de doğrulanmış ve doğrulanmasından kısa bir süre sonra vaka görünüşe göre iyi durumda bulunduğu 18 Haziran 2021'e kadar takip edilememiştir. 2 Nisan 2021'den bu yana, yeni doğrulanmış veya olası vaka bildirilmemiştir.
Halk Sağlığı Yanıtı
Sağlık Bakanlığı, DSÖ ve diğer ortaklarla birlikte, salgını kontrol altına almak ve hastalığın daha fazla yayılmasını engellemek için önlemleri hayat geçirmeye başlamıştır. Sağlık Bakanlığı, müdahaleyi koordine etmek için ulusal ve bölgesel acil durum yönetim komitelerini seferber etmiştir. Aktif olarak vaka aramak ve hastalara bakım sağlamak, kişileri belirlemek ve takip etmek ve salgın önleme ve kontrol önlemleri hakkında topluluklarla iletişime geçmek üzere multidisipliner ekipler sahaya yerleştirilmişti. Daha spesifik olarak, aşağıdaki faaliyetler yanıtın teknik ayakları tarafından yürütülmüştür;
Laboratuvar:
- 14 Şubat ile 17 Haziran tarihleri arasında 1239 numune (758 kan numunesi ve 483 sürüntü) alınmış ve EVD için PCR ile analiz edilmiştir;
- N’Zérékoré laboratuvarında PCR test kapasiteleri oluşturulmuş, Conakry laboratuvarlarında dizileme kapasiteleri güçlendirilmiştir;
- N'Zérékoré Préfecture'de EVH sürveyansı için toplum ölümlerinin ölüm sonrası testi için oral sürüntülere yönelik hızlı tanı testleri (OraQuick) kullanılmıştır;
Sürveyans:
- 17 Haziran 2021 itibariyle toplam 10.089 uyarı bildirilmiş ve %96'sı incelenmiştir;
- Teyit edilmiş ve muhtemel vakaların 1.110 temaslısından 1.031'i temaslı izleme ekipleri tarafından günlük olarak takip edilmiştir;
- Müdahale faaliyetlerine rehberlik edecek entegre bir salgın analiz hücresi kurulmuş;
- Salgının kaynağına yönelik araştırmalar yapılmıştır;
Giriş Noktaları (PoE):
- 2.529.993 tarama gerçekleştiren ve soruşturmanın ardından 209'u şüpheli vaka olarak sınıflandırılan toplam 237 uyarı bildiren toplam 10 Giriş Noktası ve 12 Kontrol Noktası etkinleştirilmiştir. Ayrıca, komşu ülkelerle ulusal ve yerel halk sağlığı ekipleri arasında bilgi alışverişi ve deneyim paylaşımını kolaylaştıran sınır ötesi koordinasyon toplantıları gerçekleştirilmiştir;
Aşılama:
- 27 Mayıs 2021 tarihi itibariyle 885 temaslı ve 2.779 ön saf çalışanı olmak üzere toplam 10 873 kişi aşılanmıştır;
Hasta yönetimi:
- Ebola vakalarının Klinik Yönetimi, Gouécké Sub-prefecture ve N'Zérékore kentindeki iki Salgın Hastalıklar Tedavi Merkezinin (CTEpi) rehabilitasyonu yoluyla güçlendirilmiştir. Ebola vaka yönetimini ve enfeksiyon önleme ve kontrolünü güçlendirmek için bu merkezlerde tıbbi ekipler görevlendirilmiştir. CTEpi'ye on beş hasta kabul edilmiş bunlardan on tanesi hayatta kalmıştır;
- Gine'deki idari makamlar, monoklonal antikorlar MAb114 ve REGN-EB3 terapötik moleküllerinin kullanımını onaylamıştır. CTEpi'ye kabul edilen, Ebola enfeksiyonu olduğu doğrulanmış 15 kişiden sekizi, spesifik Ebola tedavisi görmüştür. Ayrıca hasta ve yakınlarına psikososyal destek verilmiştir;
Enfeksiyon önleme ve kontrol faaliyetleri (IPC)
- 18 sağlık tesisinin dekontaminasyonu, 109 IPC kitinin bağışlanması ve birçok okulun dekontaminasyonu IPC ring yaklaşımıyla organize edilmiştir.
- Nüfusa (Su Sanitasyon ve Hijyen ekipleri ile işbirliği içinde toplum ve sağlık tesisleri) el yıkama ekipmanları ve su noktaları sağlanmıştır.
- Ayrıca, 8 sağlık bölgesindeki 123 öncelikli sağlık tesisi IPC ekibi tarafından IPC Rapid Scorecard kullanılarak değerlendirilmiş ve 1.700'ün üzerinde sağlık çalışanına ve geleneksel şifacıya Ebola kapsamında IPC konusunda eğitim verilmiştir.
Dahil edilen risk iletişim faaliyetleri (RCCE):
- Nzérékoré'nin 17 “sağlık alanına” RCCE odak noktalarının eğitimi ve konuşlandırılması, topluluk uyarı raporlaması ve sevk reddinin yanı sıra topluluk temelli gözetim yönetimini desteklemek
- Bir dizi yerel ve topluluk alt grubundan 900'den fazla eğitimli harekete geçirici tarafından yönetilen sosyal seferberlik müdahaleleri.
- Ekipler, güvenli cenaze törenleri gerçekleştiren toplulukları desteklemek için güvenli ve temkinli definler konusunda eğitilmiştir.
- 11 EVH mağduruna bakım sağlamak ve biyolojik tarama yapmak için özel bir program uygulanmıştır.
- Ulusal bir stratejik plan ve çok uluslu bir hazırlık ve müdahale planı yapılmış ve uygulanmıştır.
- Sınırdaki ülkeler sürveyans kapasitesini artırmışı ve EVH hazırlık planları oluşturmuştur.
DSÖ risk değerlendirmesi
Virüsün ülkedeki bazı hayvan popülasyonlarında enzootik olduğu ve hayatta kalanların belirli vücut sıvılarında kalıcı olabileceği göz önüne alındığında, Gine'de EVH vakalarının saptanması beklenmeyen bir durum değildir. Sınırlı sayıda vakada, hayatta kalanların vücut sıvılarına maruziyetten kaynaklanan ikincil bulaşmalar önceki salgınlarda belgelenmiştir. Genomik dizileme kullanılarak bu salgının kaynağına yönelik araştırmalar, tanımlanan 2021 virüs soyunun 2014'te Gine'de dolaşan bir virüsle çok yakından ilişkili olduğunu göstermiştir. Ancak bu salgındaki indeks vaka, 2014-2016 salgınından sağ kurtulan bir kişinin olmadığı belirlenmiştir. Bununla birlikte, bu durumda olduğu gibi enfeksiyon önleme ve kontrol önlemleri tam olarak uygulanmadığında EVH'ye yakalanma riskinin yüksek olduğu bilinen bir sağlık çalışanı olduğu tespit edilmiştir. Söz konusu salgının kaynağına ilişkin derinlemesine epidemiyolojik araştırmalar, indeks vakanın nerede ve nasıl bulaştığına dair bugüne kadar kesin hipotezler ortaya koymamıştır. Bu nedenle, Soruşturmalar devam etmekte ve olası tespit edilmemiş vaka riski devam etmektedir. İşleyen bir sürveyans sistemi, EVH vakalarını tespit etmenin anahtarıdır, ancak bu salgın boyunca sürveyans sistemi çeşitli zorluklarla karşılaşmıştır.
Örneğin, 23 vakanın sadece dokuzu (%39) tespit sırasında bilinen vaka temaslıları olup vaka araştırmasının ve temaslı listesinin kapsamlı olmadığını göstermektedir. Ek olarak, uyarı sistemi, optimal olmayan sayıda uyarı bildirmiş ve şüpheli EVH vakalarını araştırmak ve test etmek için zorluklarla karşılaşmıştır. Nzérékoré'nin komşu illeri de birkaç uyarı bildirmiş, bunlardan daha da azı doğrulanmış ve test edilmiş olup ulaşılması zor bu uzak bölgelerde sürveyansın karşılaştığı zorlukları göstermiştir. Bu nedenle, doğrulanan son vakanın ikinci kez negatif test edilmesinden 42 gün sonra, salgının sona erdiği ilan edilmiş olmasına rağmen (DSÖ tavsiyelerine göre), toplumda tanınmayan bulaşma zincirleri olma olasılığı devam etmektedir.
DSÖ, devam eden erişim ve epidemiyolojik sürveyans zorluklarının, COVID-19'un ortaya çıkması ve yakın zamanda ortaya çıkan bir sarıhumma salgını ile birleştiğinde, ülkenin yeni bir EVH salgınını hızla tespit etme ve buna yanıt verme becerisine meydan okuyabileceğini düşünmektedir.
DSÖ tavsiyesi
DSÖ, EVH bulaşmasını azaltmanın etkili bir yolu olarak aşağıdaki risk azaltma önlemlerini tavsiye etmektedir:
Meyve yarasaları, kuyruklu maymunlar ve kuyruksuz maymunlarla temas yoluyla, vahşi yaşamdan insana bulaşma riskini azaltmak için:
- Eldivenler ve diğer uygun koruyucu giysilerle vahşi yaşamla temas edin ve
- Hayvansal ürünleri (kan ve et) tüketmeden önce iyice pişirin ve vahşi hayvanlardan elde edilen çiğ et tüketiminden kaçının.
EVH semptomları olan kişilerle, özellikle vücut sıvılarıyla doğrudan veya yakın temas yoluyla insandan insana bulaşma riskini azaltmak için:
- Sağlık tesislerinde ve evde hasta hastalara bakarken eldiven ve uygun kişisel koruyucu ekipman kullanın ve
- Hastanedeki hastaları ziyaret ettikten sonra ve ayrıca evde hastalara baktıktan veya herhangi bir vücut sıvısına dokunduktan veya temas ettikten sonra ellerinizi düzenli olarak yıkayın.
Risk altındaki ülkeleri gelecekteki salgınlara hazırlanmaları için destekleyebilecek faaliyetler şunları içerir:
- Sağlık işgücünün sürekli eğitimi; EVH vakalarının erken tespiti, izolasyonu ve tedavisi; standart ve iletim tabanlı önlemleri içeren IPC önlemlerinin temellerinin yanı sıra güvenli ve temkinli defin işlemleri ve IPC müdahaleleri konusunda yeniden eğitimi;
- IDSR 3. Baskısını ve entegre topluluk temelli sürveyans ile birlikte temas takibi ve uyarı sürveyansı için etkili araçları kullanarak alt il düzeyinde halk sağlığı sürveyans kapasitesinin güçlendirilmesi
- SAGE tavsiyelerine göre sağlık çalışanlarının aşılanması için hazırlık yapılması ve doğrulanmış vakaların yakın çevresindekilere halka aşılama yapılması.
- Sağlık bakım hizmetinin hastalara güvenli bir şekilde sunulmasını ve sağlık çalışanlarının korunmasını sağlamak için WaSH unsurları da dahil olmak üzere sağlık bakım sistemlerinin güçlendirilmesi.
DSÖ, hayatta kalanların bazı vücut sıvılarında virüsün kalıcılığından olası bulaşma riskini azaltmak için, bir EVH mağdurları bakım programı aracılığıyla tıbbi bakım, psikolojik destek ve biyolojik testler (arka arkaya iki negatif teste kadar) yapılmasını önermektedir. DSÖ, kanında Ebola virüsü testi negatif çıkan nekahat dönemindeki erkek veya kadın hastaların izolasyonunu önermemektedir. Ayrıca, daha fazla damgalanmayı önlemek için bireylerin sağlığını izlerken, hayatta kalanlar, hayatta kalan dernekleri, aileleri ve toplulukları ile işbirliğine dayalı ilişkileri sürdürmeye de ihtiyaç vardır.
Mevcut risk değerlendirmesine ve Ebola salgınlarına ilişkin önceki kanıtlara dayanarak DSÖ, Gine'ye herhangi bir seyahat ve ticaret kısıtlaması getirilmesini tavsiye etmemektedir.
Ayrıntılı bilgi için bakınız:
- Ebola virus disease fact sheet
- Optimized Supportive Care for Ebola Virus Disease. Clinical management standard operating procedures. WHO. 2019.
- Weekly Outbreaks and Emergencies Bulletin