Bu tür disosiyasyonda kişi, anksiyete duygularına karşı, iki ya da daha fazla
sayıda bağımsız kişilik sistemi geliştirebilir. Her bir sistem, kendine özgü, tutarlı ve kesin bir biçimde belirlenmiş duygu ve düşünce süreçlerinden oluşur. Zaman zaman bu kişiliklerin birinden diğerine geçişleri görülür. Her bir dönem birkaç dakikadan birkaç yıla kadar sürebilir. Kişilikler birbirinden dramatik bir biçimde ayrılır: Biri neşeli, umursamaz ve eğlence düşkünü; diğeri sakin, çalışkan ve ağırbaşlıdır. Genellikle bir kişilik diğer kişiliğin varlığından haberdar olmaz ve diğer kişiliği benimsemiş olduğu süre içinde neler yapmış olduğunu hatırlaya-maz (Coleman, 1972).
Edebiyat dünyasında Stevenson’un “Dr. Jekyl ve Mr. Hyde” (İki Yüzlü Adam) adlı yapıtı bu tür bir disosiyasyonun klasik örneği sayılabilir. Tıp literatüründe çoğul kişilik ilk kez Price (1905) tarafından tanımlanmıştır. Price’ın izlemiş olduğu Bayan Beauc-hamp, değişik zamanlarda üç ayrı kişilik özelliği göstermekte idi. Bu kadın bazen törelere aşırı bağlı, sakin ve mazoşist bir kişiyi; bazen ise hırslı, saldırgan ve bildiğini okuyan bir diğer kişiyi yaşamakta idi. Price, Bayan Beauchamp’ı hipnoz altında tedavi etmişti. Tedavi süresinde kendisine “Sally” adını veren bir üçüncü kişilik bölümü de belirmeye başlamıştı. Sally’nin Bayan Beauc hamp’ın varlığından haberdar olmasına karşılık, Bayan Beauchamp’ın iki kişiliği de Sally’nin varlığından habersizdi. Price, altı yıl süren çalışmaları sonucu, bu kadının üç ayrı kişiliğinin tek bir bütün durumuna gelebilmesini sağlamıştır.
Çoğul kişilik geliştirmenin kökeninde, törelere uyma zorunlu-ğu ile törelere karşı çıkma isteğinin yarattığı çatışmalı durum ve suçluluk duygularına ilişkin anksiyete bulunur. Kişi kendisini birbirinden habersiz ve bağlantısız iki ayrı kişiliğe bölmekle bu çatışmaya bir çözüm getirmiş olur.