Ebniye Nizamnamesi, Osmanlı Devleti’nde imar ve inşaat işlerini belirli kurallara bağlamak amacıyla 1848’de çıkarılan ilk tüzük. 19. yüzyıla değin bu işler Hassa Mimarları Ocağı eliyle denetlenir, gerektikçe ferman çıkartılarak konuya ilişkin yeni kurallar getirilirdi. 1831’de Hassa Mimarları Ocağı’nın yerine Ebniye-i Hassa Müdiriyeti kuruldu ve İstanbul’un imarı konusunda bazı temel ilkeler benimsendi. Tanzimat’tan (1839) sonra çıkarılan Ebniye Nizamnamesi’yle bu ilkeler daha kesin kurallara bağlandı. Toplam 30 bendden oluşan nizamnamede cadde ve sokak genişlikleri, yapılarda kullanılacak malzemeler, kat yükseklikleri, çeşitli yapı bölümleri, yapıların denetlenmesi gibi konulara oldukça ayrıntılı kurallar getirilmişti. Dikkati çeken bir konu da yangına karşı çeşitli önlemlerin öngörülmüş olmasıydı. Aynı yıl Ebniye Nizamnamesi’ne ek olarak bir de Ebniye Beyannamesi çıkarıldı. 1849’da ise 33 maddelik ikinci bir nizamnameyle bazı yeni kurallar getirildi. Ayrıca önceki nizamnamenin bazı bendleri değiştirildi, bazıları genişletildi. Bir yıl arayla çıkarılan bu iki nizamnameyi birbirinden ayırmak için 1. ve 2. Ebniye Nizamnamesi adları kullanılır.
Bu konuda daha sonraki iki uygulama da 20 Ekim 1863 tarihli Turuk ve Ebniye Nizamnamesi ile 5 Kasım 1882 tarihli Ebniye Kanunu oldu. İlki 49 maddeden, ikincisi 12 fasıl altında toplanmış 98 maddeyle bir geçici maddeden oluşan bu tüzük ile yasada da sokak genişlik ve yönleri, sokak levhaları ve hane numaralan, yangın yerleri ve yangına karşı alınacak önlemler, yapılann sokak cephesindeki çıkmalar, yapı yükseklikleri, inşaat ve onarım resimleri, ruhsat teskeresi alınması gibi konularda kurallar getirilmiş, cezalar saptanmıştı.
Hazırlanışlarında Fransa, Avusturya, Belçika gibi Batı ülkeleri imar yönetmeliklerinin örnek alındığı bu yasa ve tüzükler uzun süre, başta İstanbul olmak üzere Türk kentlerinin biçimlenmesinde etkili oldular ve bugünkü Türk imar hukukunun temelini oluşturdular. Ebniye Nizamnamesi ne demek hakkında bilgi açıkladık.