

Kafkasya'nın son 15 yıllık sosyo - politik tarihinin en önemli simalarından Hatajuko Valeri, Rusya'nın Çeçenistan'a saldırmasının hiçbir haklı gerekçesi olmadığına, Rusya Güvenlik Konseyi'nde o tarihlerde "Rusya'nın kazanabileceği küçük bir savaşa ihtiyacı olduğu" yönünde bir mutabakata varıldığına; bunun üzerine 'küçük' bir hedef arandığı ve Çeçenistan'da karar kılındığına dair o günün Adalet Bakanı Kalmuk Yura'dan aldığı bilgilerin, bugün, yine o günün Başbakanı Viktor Çernomirdin'in şahitliğiyle doğrulandığını söyledi.
Türkiye'de bulunduğu süre içinde değişik yerlerde yaptığı konuşmalarda Rus Çeçen savaşının nasıl başladığına dair yöneltilen sorulara çok önemli bir anısını aktararak cevap veren Valeri Hatıjuko, Rusya'nın Çeçenistan'a sudan sebeplerle saldırdığını söyledi. Hatajuko yaptığı konuşmalarda konuyla ilgili olarak şu bilgileri verdi:
"Çeçenistan savaşından 10 gün önce "Rusya Çeçenistan'a müdahale edecek" diye bir haber aldık. O zaman Rusya'nın Adalet Bakanı, Çerkes asıllı ünlü bir hukukçu olan Kalmuk Yura idi. Bu haberi alan Kalmuk Yura, Rusya Federasyonu Güvenlik Konseyi'ne müracaat ederek Dudayev'le görüşmek üzere yetki almış, sonra Moskova'dan arayarak beni durumdan haberdar etmiş ve Grozni'ye gitmek üzere hazırlık yapmamı istemişti. Dediklerini yaptım, Kalmuk Yura Nalçik'e geldi ve birlikte Grozni'ye hareket ettik. Doğrudan Cahar Dudayev'in yanına çıktık. Önce Kalmuk Yura ve Dudayev yarım saat süre ile baş başa görüştüler. Sonra benim de katılımımla bir yarım saat daha görüştük. Kalmuk Yura savaşın çıkacağına ciddi şekilde inanmıştı. Dudayev'e "savaşa fırsat verme. Halkının kırılmasına sebep olma" diyerek kendisini ciddi şekilde uyardı. Bu uyarı üzerine Dudayev'in rengi değişti, heyecanlandı. "Benim halkımı savaşa sokmak gibi bir niyetim yok zaten. Hatta halkımı savaşa sokmamak için elimden ne gelirse yapacağım" diyerek cevap verdi.
O görüşmede Kalmuk Yura'yla Dudayev Çeçenistan'ın statüsünü tartıştılar. Dudayev Tataristan'ın biraz üstünde bir statüye razı olacaklarını söyledi. Yura da bunun olabileceğini belirterek, konuştuklarını aynen Moskova'ya aktaracağını söyledi. Anlaştılar. Görüşme bitince de Dudayev'in yanından ayrıldık.
Grozni'den dönüşte Kalmuk Yura ile arabada sohbet ettik. Kalmuk Yura bana, "Valeri, istifam cebimde. Eğer Rusya Çeçenistan'a saldırırsa, Bakanlık görevinde bir dakika bile durmayıp hemen istifa edeceğim" dedi.
Nitekim 8 gün sonra savaş başladı. Ve Kalmuk Yura dediği gibi yaparak hemen istifasını verdi ve Rusya Federasyonu Adalet Bakanlığı görevinden ayrıldı.
….
Aradan iki ay geçti. Kalmuk Yura ile Moskova'da karşılaştık. Kendisine, "Dudayev'le yapılan görüşme sonrasında Moskova'da neler oldu" diye sordum.
Kalmuk Yura anlattı: "Dönüşümde Başbakan Viktor Çernomirdin'le görüştüm. Dudayev'in ne düşündüğünü, ne istediğini kendisine aktardım. Hepsini makul karşıladı ve bu durumu Güvenlik Konseyi'ne sunacağını, muhtemelen de olumlu bir sonuç çıkacağını söyledi.
Fakat Viktor Çernomirdin'le iki gün sonraki görüşmemizde canı çok sıkkındı ve oldukça gergindi. Bana dedi ki: "Yura, Güvenlik Konseyi bu savaşın başlatılması yönünde bir karar aldı. Bunun dönüşü yok artık. Konsey üyeleri, iç politikada dengeleri oturtabilmek için Rusya'ya kazanabileceği bir küçük savaş lazım olduğu düşüncesinde hem fikir oldu. Alınan bu karar gereği de Rus ordusu Çeçenistan'a girecek."
Kalmuk Yura bunları bana anlattıktan kısa bir süre sonra Hakkın rahmetine kavuştu.
………..
Kafkasya'da geçtiğimiz günlerde Kalmuk Yura için bir belgesel hazırlandı. Henüz gösterime sunulmayan bu belgeseli seyrettim. Kalmuk Yura'nın anlattığı bu olayı, şu anda Rusya'nın Ukrayna Büyükelçisi olan o günün Başbakanı Viktor Çernomirdin'de aynı şekilde anlatıyor.
Bütün bunlar, savaşı Dudayev'in çıkardığı yönünde yapılan propagandaların nasıl içi boş yalanlar olduğunu gösteriyor."
19 Ocak. 2005 - Çarşamba