SİR WİLLİAM HERSCHEL Kimdir (1738-1822)
Alman asıllı İngiliz astronomi bilgini Sir William Herschel, Güneş sisteminin dışındaki uzak gök cisimlerini inceleyen ilk bilim insanı olarak modern astronominin kurucusu sayılır. Almanya’nın Hannover şehrinde doğan Herschel’e ailesi Friedrich Wilhelm ismini verdi ve babası gibi müzik eğitimi görmesini sağladı. 1757’de, 7 sene Savaşı esnasında Hannover şehiri Fransız işgaline uğrayınca genç Herschel ülkesinden kaçarak İngiltere’ye sığındı ve küçük ismini William olarak değiştirdi. İngiltere’de uzun müddet müzik dersleri vererek hayatını kazandı ve 1766’dan 1782’ye kadar Bath’daki bir kilisenin orgculuğunu üstlendi. Aynı zamanda okuduğu kitapların tesiriyle semanı inceleme ihtirasına kapılmıştı. İşinden arta kalan vakitlerde uzayın derinliğindeki en uzak yıldızları inceleyebilmek için kuvvetli teleskoplar yapmaya başladı. 1786’da Slough kasabasına yerleşerek kendini tümüyle astronomi çalışmalarına verdi ve 1789’da evinin bodrumunda çağının en büyük gözlem aracını yaptı. Bu, aynasının çapı 121 santimetre olan 12 metrelik bir yansımalı teleskoptu.
Ömrü süresince hiçbir gözlemevinde görev almayarak çalışmalarını evinde tek başına sürdüren William Herschel’in en büyük yardımcısı kız kardeşi Caroline de kısa sürede iyi bir astronom olarak yetişti; sekiz kuyruklu yıldız keşfetti ve çok sayıda bulutsu ile yıldız kümesini tanımladı.
William Herschel 1781’de Uranüs seyyarenini keşfederek büyük bir ün kazandı. Herschel’in İngiltere Kralı 3. George’un onuruna Georgium Sidus (“George’un Yıldızı”) ismini verdiği bu seyyare bir gözlemcinin şahsi gayretleriyle keşfedilen ilk seyyareydi. Daha sonra Mars’ı incelemeye başlayan Herschel, bu seyyarenin dönme ekseninin de Dünya’nınki gibi eğimli olduğu tespit etti. Buradan yola çıkarak Mars’ta da mevsimlerin birbirini izlediği ve kutuplarının Dünya’nın kutupları kadar soğuk olduğu neticenine vardı. Mars’ın kutuplarının etrafında gözlemlediği beyaz noktaların buzul takkeleri olduğunu düşünen Herschel’in bu görüşünü çağımızda yapılan araştırmalar da doğrulamıştır.
Kendi gayretleriyle çağının en tanınmış astronomlarından biri olmayı muvaffak olan Herschel’i Londra’daki Krallık Derneği azalığa kabul etti ve çalışmalarını altın madalyayla ödüllendirdi. 1782’de de Kral 3. George’un özel astronomluğuna atanan Herschel, kendisine bağlanan gelir sayesinde müzik öğretmenliğini ve kilise orgculuğunu bırakarak bütün vaktini astronomi çalışmalarına ayırdı.
Yaşadığı çağda belki de bütün ününü bir gezegen keşfetmesine borçlu olan Herschel, son zamanlarda bilhassa yıldızlar ve bulutsular konusundaki çalışmalarıyla büyük saygı duyan bilim insanlarından biridir. Harbiden de yeni bulutsu ve yıldız kümelerine ait bir hayli fihrist hazırlayan Herschel yıldız astronomisinin lideridir. Kimi yıldızların birbirinin etrafında döndüğünü fark ederek 100’den fazla çift yıldızın semandaki yerini belirledi. Teleskopla yaptığı gözlemlerle kimi bulutsuların gerçekte sayısız yıldızı içeren dev topluluklar olduğunu ortaya koydu. Bugün bu topluluklar gökada veyahut galaksi isimiyle bilinir. Bunlardan başka Güneş’i de inceleyen Herschel, bu gök cisminin bütün güneş sistemiyle beraber uzayda hareket ettiğini iddia etti. Güneş gözlemleri sırasında evrende kızılötesi ışınların varlığını tespit etti; ayrı olarak Satürn ile Uranüs’ün ikişer uydusunu keşfetti.
1816’da “sir” unvanını alan Herschel’in tek erkek çocuğu Sir John Herschel (1792-1871) de ünlü bir astronomdur. Babasının bulutsulara ilişkin çalışmalarını sürdüren Sir John 1830’larda Ümit Burnu’na yaptığı 5 yıllık bir araştırma gezisinde güney yarı küredeki takriben 69 bin yıldızın ve çok sayıda bulutsu ile çift yıldızın kataloğunu hazırladı. Sir john’un erkek çocukları Alexander ve John da aile ananenini sürdürerek astronomi alanında çalışmayı seçtiler.