DİYARE (İSHAL) NEDİR? İSHAL NEDEN OLUNUR?
Bu makalemizde diyare veya bilinen adıyla ishal nedir, ishal tedavisi nasıldır, ishali anında kesen yiyecekler ve ishal bitkisel tedavisi gibi konularda bilgiler aktaracağız. İlk olarak
İçindekiler
- 1 DİYARE (İSHAL) NEDİR?
- 2 İshal Neden Oluşur?
- 2.1 Osmotik Diyare
- 2.2 Sekretuvar Diyare
- 2.3 İdiopatik Sekretuar Diyare
- 2.4 Karsinoid Sendrom
- 2.5 Tiroidin Medüller Karsinomu
- 2.6 Zollinger-Ellison Sendromu (Gastrinoma)
- 2.7 Safra Asidi Diyaresi
- 2.8 İntestinal Motilite Bozukluğu
- 2.9 İrritabl Bağırsak Sendromu
- 2.10 İntestinal Mukozadaki Morfolojik Değişiklikler
- 3 DİYARE (İSHAL) TEDAVİSİ
- 4 DİYARE (İSHAL) BİTKİSEL TEDAVİSİ
DİYARE (İSHAL) NEDİR?
Diyare (ishal), günlük dışkı miktarının normalden fazla ve sulu olması halidir. Dünya Sağlık Örgütüne göre, günde 200 grama kadar olan miktarlar normal olarak kabul edilir. Diyare (ishal) söz konusu olduğunda, genel olarak tuvalet (defekasyon) ihtiyacı da orantılı olarak artmaktadır. Genellikle günde üçten fazla tuvalet ihtiyacı olur. Çoğu defa karın ağrısı, perianal rahatsızlık hissi görülür.
Normal beslenen sağlıklı bir kişinin proksimal duodenumunda ortalama 8-9 litre kadar sıvı bulunur. Bunun yaklaşık 2 litresi ağız yoluyla alınan yiyecek ve içecekler oluştururken, geriye kalan daha fazla miktardaki sıvının kaynağı ise sindirim kanalındaki çeşitli sekresyonlardır. Yenen gıdalara bağlı olmak üzere, hiper ya da hipotonik halde olan duodenal içerik, ince bağırsak boyunca ilerleyip ileuma ulaşıncaya dek, su ve iyon transportuna maruz kalır ve izotonik hale gelir. İleuma gelen içeriğin büyük bir kısmı buradan emilir ve emilmeyen yaklaşık 1 litre kadarı ise kolona geçer. İleumdaki içeriğin sodyum ve potasyum konsantrasyonu plazmaya benzer. Ancak, klorid ve bikarbonat konsantrasyonları oldukça farklıdır.
Bağırsak hücreleri, hem sekresyon, hem de absorpsiyon yapma yeteneğine sahiptir. Ancak, normalde sekresyon hızı emilime oranla daha yavaş olup, ortaya çıkan sonuç absorbsiyondur. Sekresyonun kript hücrelerinde emilimin ise villöz hücrelerde olduğu kabul edilmektedir. Buna göre, herhangi bir hormon ya da toksin, ya sekresyonu stimüle ederek ya da emilimi inhibe ederek bağırsaktaki net absorpsiyonu azaltabilir.
İshal Neden Oluşur?
İshal neden olunur veya ishale sebep olan durumlar gibi konular oldukça merak edilmektedir. Şimdi ishal neden olur bakalım;
Osmotik Diyare
Osmotik diyare, bağırsak lümeninde emilemeyen solütlerin varlığı halinde ortaya çıkar. Yeterince emilemeyen solütlerin alınımı, iyi sindirilemeyen gıdalar veya mukozal transport mekanizmalarının yetersizliği sonucunda osmotik diyare ortaya çıkar. Bu solütler osmotik olarak aktif olduklarından dolayı, ince bağırsak lümeninde su ve tuz retansiyonuna yol açarak ishale neden olur. Aç kalındığında ya da yeterince emilemeyen solütün alınımı durdurulduğunda osmotik diyare düzelir.
Sekretuvar Diyare
Bağırsaktaki su ve elektrolit sekresyonunun artması ya da emilimin azalması sonucu ortaya çıkan diyarelerdir. Sekretuvar diyareye neden olan başlıca durumlar, iyon emilimindeki konjenital bozukluklar, bağırsak rezeksiyonları, bağırsak epitel hücrelerinin sayı ve fonksiyonlarda azalmaya neden olan diffüz mukoza hastalıkları ile absorpsiyon ve sekresyon fonksiyonlarını bozan anormal mediyatörlerin varlığıdır.
Sekretuvar Diyareye Neden Olan Başlıca Durumlar
Enterotoksin Salgılayan Organizmalarla Olan Enfeksiyonlar
Bu kategoriye giren klasik hastalık koleradır. Bağırsak mukozası morfolojik olarak normaldir. Ancak kolere toksininin etkisiyle, hücre içi siklik adenozin monofosfat artışı enterositlerden aktif iyon sekresyonuna neden olur. Hastalar günde 10-12 litre kadar sulu dışkı çıkarırlar. Enterotoksijenik escherichia coli, campylobacter jejuni, yersinia enterocolitica, salmoaureus ve klebsiella pneumonia gibi çeşitli mikroorganizmalar da salgıladıkları enterotoksinleri aracılığıyla sekretuar ishale neden olurlar.
Pankreatik Kolera Sendromu
Dolaşımda yüksek konsantrasyonlarda bulunan vazoaktif intestinal polipeptid (VIP) bağırsaktan su ve elektrolit sekresyonuna neden olarak ishal oluşturur. Erişkinlerde genellikle pankreasın adacık hücrelerinden kaynaklanan tümörlerinde görülen VIP artışı, çocuklarda ise çoğu kez ganglionöroma veya ganglionöroblastoma varlığında ortaya çıkmaktadır. Tümörün rezeke edilmesinden sonra VIP düzeyinin normale dönmesiyle ishal düzelir.
İdiopatik Sekretuar Diyare
Bu hastalıklarda sekretuar diyare ve pankreatik koleranın klinik özellikleri bulunmakla birlikte, tümör veya VIP artışı saptanamaz. Laparotomi hatta otopside bile neden bulunamayabilir.
Karsinoid Sendrom
Karsinoid sendromlu hastaların %70-80’inde diyare vardır. Deneysel olarak bağırsakta su ve elektrolit sekresyonuna neden olduğu bilinen serotonin ve substance P plazma düzeyi çoğu hastada artmıştır. Ayrıca tümöral kitlenin basısı sonucu oluşan lenfatik obstrüksiyon ile bağırsak duvarında meydana gelen fibrozisin yol açtığı bağırsak obstrüksiyonu da diyarenin oluşumuna katkıda bulunabilir.
Tiroidin Medüller Karsinomu
Tiroid meduller karsinomu olgularının yaklaşık %25’inde diyare görülür. Bağırsak sekresyonuna ve dolayısılyla diyareye neden olan esas mediyatör, kalsitonindir.
Zollinger-Ellison Sendromu (Gastrinoma)
Bu hastalarda dolaşımdaki gastrin düzeyinin yüksek olması nedeniyle ince bağırsaka geçen HCI miktarı artmıştır. Jejunuma ulaşan asit miktarı, açlıkta günde 24 litreyi bulabilir. Ayırca bağırsak lümeninde bulunan fazla miktardaki asidin etkisiyle enterositlerin fırçamsı kenarlarında oluşan bozukluklar, aşırı miktardaki gastrinin ince bağırsak mukozasına direkt etkisi, pankreastik lipazın asit ile inaktivasyonu ve intralüminal pH düşüklüğü sonucu safra asitleri tarafından miçel oluşumunun azalması nedeniyle ortaya çıkabilen steatore de, diyarenin oluşumuna katkıda bulunur.
Safra Asidi Diyaresi
Safra asitlerinin eminliminin bozuk olması nedeniyle, kolonda sekresyonun artması sonucu ortaya çıkan ishal şeklidir. İleum hastalığı ya da rezeksiyonu safra asitlerinin ileal transportunda selektif olarak bozukluk ve kolesistektomi ya da vagotomi ameliyatlarından sonra safra asitlerinin kolona fazla miktarda geçmesi sonucu bu tür sorun ortaya çıkar.
İntestinal Motilite Bozukluğu
İntestinal motilitenin bozulması, değişik mekanizmalarla ishale neden olabilir. Peristaltizmin ileri derecede azalması, bakteri aşırı çoğalmasına yol açarak diyare oluşturabilir. Prristaltizmin artması sonucu, bağırsak içeriği ile mukoza hücrelerinin temas süresinin azalması, ince bağırsakta birim zamandaki emilim normal olmasına rağmen, kolona geçen sıvı miktarının artması sonucu bu sorunu ortaya çıkarabilir. Ayrıca irritasyon ya da inflamasyona bağlı olarak kolon boşalmasının hızlandığı durumlarda da diyare gelişebilir.
İrritabl bağırsak senromu, karsinoid sendrom, tiroidin medullar karsinomu, tirotoksikoz, progressif sistemik skleroz, diyabetik otonomik nöropati, postgastrektomi dumping senromu ve vagotomiden sonra ortaya çıkan diyarede motilite bozukluğunun rolü vardır.
İrritabl Bağırsak Sendromu
Gastrointestinal sistem yakınmaları ile hekime başvuran hastaların önemli bir kısmını, irritabl bağırsak sendromu hastaları oluşturur. İrritabl bağırsak sendromunun tanısı ancak organik nedenlerin ekarte edimesiyle konabilir. Yapılan çalışmalarda diyareleri hastalarda ince bağırsak transit zamanının kısaldığı ve kolonun miyoelektriksel aktivitesinde değişiklikler olduğu gösterilmiştir. Ancak bu değişikliklerin klinik önemi bilinmemektedir. Hastalar genellikle karnın değişik bölgelerinde bir kaç yıldır devam eden ağrı ve rahatsızlık hissinden yakınırlar.
İntestinal Mukozadaki Morfolojik Değişiklikler
Yeterli bir emilimin olabilmesi için kanlanması ve inervasyonu normal olan sağlam bir intestinal mukozanın varlığı gereklidir. Pek çok hastalık bağırsağın normal anatomik yapısının bozarak diyareye neden olur. Bu hastalıklardan bazıları ise;
- Viral gastroenteritler
- Doku invazyonu yapan bakteriye enfeksiyonlar
- Eozinofilik gastroenterit
- İnce bağırsak lenfoması
- Divertikülit
- Sprue
- Whipple Hastalığı
- Radyasyon enteriti
- Amiloidoz
- İskemik bağırsak hastalığı
- İleoçekal tüberküloz
- AIDS
- Bağ dokusu hastalıkları (SLE, PSS, mikst bağ dokusu hastalığı)
DİYARE (İSHAL) TEDAVİSİ
Diyare tedavisinde ideal olan etkene yönelik tedavi uygulanmasıdır. Bunun mümkün olamadığı durumlarda hastalığın hafifletilebilmesi ya da ishalin tedavisi amacıyla çeşitli ilaçlar kullanılabilir. Semptomatik tedavi önemlidir. Diyareli hastaların çoğunda tedavinin en önemli kısmı sıvı-elektrolit kaybının önlenmesi ve kayıpların yerine konmasıdır. Bu amaçla oral solüsyonlar kullanılabilir. Kremler ve oturma banyoları yararlı olabilir. Bol miktarda sıvı alınmalıdır.
DİYARE (İSHAL) BİTKİSEL TEDAVİSİ
İshal için bitkisel tedavilerde başarı sağlamaktadır. Bunlardan en önemlisi limon, nar ve havuç üçlüsüdür. Aynı zamanda muzda çok iyi gelmektedir. Çok fazla tüketilmemelidir. Ayrıca bir tatlı kaşığı Türk kahvesine limon damlatıp içilirse ishale çok iyi gelir. Ada çayı da ishale iyi gelen bir başka bitkidir. Böğürtlen ve ahududu da ishali kesen yiyeceklerdendir.
Aynı zamanda tahrişi zeytinyağı ile önleyebilirsiniz. Bunun haricinde gül yapraklarıyla çay hazırlayıp içebilirsiniz.
İshale Hangi Doktor Bakar?
İshale hangi doktor bakar veya ishale hangi bölüm bakar sorusu bu sorunu yaşayan kişilerin sıklıkla merak ettiği bir konudur. İshal için hastanelerin gastroenteroloji bölümünden randevu almak gerekir. Bu bölüm bulunmuyorsa dahiliye bölümünden randevu alınabilir.