1844 El Yazmaları El Yazmaları Ekonomi Politik Ve Felsefe
Karl Marx
Karl Marx 1844 El Yazmaları Ekonomi Politik Ve Felsefe
.
Sosyalizm Olarak Komünizm] [Özel Mülkiyet Rejiminde ve Sosyalizmde Ýnsanal Gereksinmelerin Anlamý. Kendinin Bilinci B. Burjuva Toplumda Ýþbölümü] [Burjuva Toplumda Paranýn Erkliði] [Hegel Diyalektiðinin ve Genel Olarak Hegel . Komünist Görüþlerin Geliþme Aþamalarý.izyokratlarýn. Kaba Ve Eþitçi Komünizm.elsefesinin Eleþtirisi] Görüngübilim A.ÝÇÝNDEKÝLER
9 14 14 29 29 30 34 34 45 60 76 76 84 84 89 106 125 131 136 136 136 136 137
Önsöz Birinci Elyazmasý Ücret Sermaye Kârý 1° Sermaye 2° Sermaye Kârý 3° Sermayenin Emek Üzerindeki Egemenliði ve Kapitalistin Güdüleri 4° Sermayelerin Birikimi ve Kapitalistler Arasýndaki Rekabet Toprak Rantý [Yabancýlaþmýþ Emek] Ýkinci Elyazmasý [Emek ve Sermaye Karþýtlýðý. Ricardo ve Okulunun Görüþleri] [Özel Mülkiyet ve Komünizm. Toprak Mülkiyeti ve Sermaye] Üçüncü Elyazmasý [Özel Mülkiyet ve Emek. Mutlak bilgi
. Tin C. Savurgan Zenginlik ile Sýnai Zenginlik Arasýndaki Ayrým. . Din D. Merkantilistlerin. Adam Smithin.
.
Karl Marx 1844 El Yazmaları Ekonomi Politik Ve Felsefe
.
.
Hegelin Hukuk . .
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
9
. .elsefesinin Eleþtirisine Katkýyý düþünmesi olasýdýr. 37-55) baþlýklý makalesine anýþtýrmada bulunuyor. 2 Marxýn burada 1843 yazý içinde yazdýðý. Din Üzerine Sol Yayýnlarý. Engels.elsefesinin bir eleþtirisi biçimi altýnda.1 Elyazmasýný baský için hazýrlarken..3 çeþitli konularýn eleþtirisine karýþtýrmanýn büsbütün [sayfa 91] yersiz olduðu.elsefesinin Eleþtirisine Katký. Marx. kurgusal felsefeden (kurgu terimini de ayný anlamda kullanýr). ve bu ka1 Marx burada.ÖNSÖZ
. hukuk bilimi ile siyasal bilimin eleþtirisini haber vermiþtim.ransýz-Alman Yýllýklarýnda. 3 Marx. s. Hegel felsefesini anlar.ransýz-Alman Yýllýklarýnda yayýnlanmýþ bulunan: Hegelin Hukuk . Giriþ (bkz: K. ama ancak 1927de yayýnlanmýþ bulunan Hegelin Hukuk . Ankara 1976.2 kurgusal felsefeden baþka bir konusu olmayan eleþtiriyi.
sadece hukuksal deðil. 5 Marx. kurgusal felsefenin bu gereç üzerinde çalýþma biçimini eleþtireceðim4 Bu nedenle. s. kaba ve týkýz yýðýn. saðtöre. MEGA I. 437-583 içinde yayýmlandý.}7 [sayfa 92] . keyfe baðlý bir sistemleþtirme görünüþüne bürünürdü. saðtöre. c. incelenecek konularýn zenginlik ve çeþitliliði. Bu gazete ile eleþtirel Eleþtiri topluluðu. 7 Marx burada Allgemeine Literatur-Zeitungu (Charlottenburg 1844) yayýmlayan Bruno Bauerden sözediyor. tamamen toplumsal toplum. ama toplumsal. birçok iktisadi yapýt inceledi. sayýlardaki makalelerinden alýnmýþtýr. sonuçlarýmýn. ya da kesenkes katýksýz. olumlu eleþtiricinin kafasýna.rýþýmýn açýklamayý engelleyip anlaþýlmasýný güçleþtirdiði ortaya çýktý. 1838de Olduðu ve Olmasý Gerektiði Gibi Ýnsanlýk. Ekonomi politik ile yakýnlýðý bulunan okur için. Not ve özetleri. ve 8. vb. 8 Terzi Wilhelm Weitling. kesenkes eleþtirel eleþtiri. ardardýna verecek. Bu nedenle. siyaset. 4 Bu plan hiç bir zaman gerçekleþmedi. 6 Elyazmasýnda Marx tarafýndan dikey bir çizgi ile çizilmiþ parçalar. bilimin bu bölümündeki özlü ve özgün Alman çalýþmalarý. Kutsal Ailede daha derinleþtirilmýþ bir polemiðin konusu olacaklardýr. kesenkes kararlý. Hegel felsefesinin eleþtirisine birer katký da sayýlabilirler. 3. ekonomi politiðin devlet. elbette Alman sosyalistlerinin çalýþmalarýndan da yararlandým. ve tamamlamak için. proletaryanýn kurtuluþunu haber veren ilk Almanlardan biri oldu. ve bu türlü bir açýklama yöntemi. özel bir çalýþmada. burada {}arasýndadýr. Weitlingin8
* Özellikle -ç. ilkin tanrýbilimsel aile iþleri dýþýnda.
10
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. Weitling. dünyasal iþlerde de söyleyecek sözünün bulunduðunun kanýtýný vermesi kalýyor. bunlarýn tek bir yapýt içinde toplanmasýna ancak özdeyiþler (aphorismes) biçimi altýnda izin verirdi. ve bitirmek için de.5 {6 Buna karþýlýk.ransýz ve Ýngiliz sosyalistlerinden baþka. 1842de Uyum ve Özgürlüðün Güvenceleri ve 1843te de Yoksul Bir Günahkarýn Ýncili adlý yapýtlarýný yayýmladý. eleþtirisini. çeþitli bölümlerin birbirleri arasýndaki iliþkiyi kurmaya çalýþacak. hukuk. daha baþta. uygar yaþam ile iliþkileri. kendilerini kaba yýðýnýn sözcüleri yapan sözcüler gibi boþ sözleri atarak eksiksiz bilgisizliði ile düþünce yoksulluðunu saklamaya çalýþan eleþtiriciye ise. Pariste. ama Kutsal Aile ile Alman Ýdeolojisi. ekonomi politiðin özenli bir eleþtirel irdelemesine dayanan tamamen deneyci (empirique) bir çözümleme ürünü olduklarýný söyleme gereksinmesini duymuyorum. sunulan yapýtta. Týrnak içindeki formüller. Ayrýca. ütopyacý boþ sözler formülünü. Bauerin 1. ancak ekonomi politik bu konulara ex-professo * deðindiði kadarýyla incelenecektir. Bununla birlikte. ayrý ayrý broþürler biçimi altýnda. bütünün zincirleniþini.
) 11 Ludwig . çünkü bu türlü bir çalýþma yapýlmamýþtýr bu. Marxta ekonomi politiðe karþý bir ilgi uyandýrdýðý söylenen ünlü makalesi. ben. sayfalarýnda yer veriyordu.elsefesinde geliþtirilmiþ bulunan baþlýca fikirlerini sunan Vorläufige Thesen zur Reform der Philosophieleri de yer alýyordu. Mantýk Bilimi. gerçek bir susku komplosu örgütlemiþe benzerler. Bu yapýtýn son bölümüne. ve bunlar. 1807de. . Grundsätze der Philosophie der Zukunft.euerbach ile baþlar. sol-hegelciliðin idealist öðelerini biraraya getiren Allgemeine Literatur Zeitungdaki arkadaþlarýna anýþtýrmada bulunur.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
11
. özsözler biçimi altýnda.euerbach. ancak . Alman Yýllýklarý yazýkurulu sansürü tarafýndan geri çevrilen tüm makalelere. 1843 yýlýnda Georg Herwegh tarafýndan yayýmlanan Einundzwanzig Bogen aus der Schweiz. tanrýbilimci tanrýbilimci olarak kalýr. Bir ve Bütün Bir Özgürlük. derin.elsefesi. 13 Tinin Görüngübilimi.euerbachýn. burada. Hegel diyalektiði ve genel olarak Hegel felsefesinin eleþtirel çözümlenmesine gelince. çaðýmýzýn eleþtirel tanrýbilimlerine14 karþýt olarak. gerçek bir kuramsal devrim içeren tek yazýlardýr. {Genel olarak olumlu eleþtiri.euerbachýn yapýtlarýnýn etkisi. Ruge tarafýndan yayýmlanan bu dergi. öyleyse. gerçek temelini. eleþtiri sýrasýnda.elsefesi11 ve Anekdotalardaki12 . sonradan Geleceðin . 1812de yayýmlandý. Hessden üç makale içeriyordu: Sosyalizm ve Komünizm. geniþ ve süreklidir. ekonomi politiði eleþtirici bir biçimde incelemiþ bulunan bu yazarlara olduðu kadar. M. ne kadar az gürültücü ise. ya da.ransýz-Alman Yýllýklarýndaki Ekonomi Politiðin Bir Eleþtiri Denemesine10 indirgenirler. kaçýnýlmaz bir ciddilik yoksunluðudur.yapýtlarý dýþýnda. öyleyse ekonomi politiðin olumlu Alman eleþtirisi de. Bu makaleler arasýnda. çünkü eleþtirici de olsa. Zürich und Winterthur 1843. 12 Anekdota zur neuesten deutschen Philosophie und Publizistik. bunlardan sessiz sedasýz yararlanýlmasýna karþýn. Bruno Bauerin.euerbachýn bulgularýna da borçludur. Eylem . Hess in 21 Yaprakta9 yaþanmýþ makaleleri ile. (Adý geçen makalenin çevirisi bu yapýtýn Ekler bölümünde sunulmaktadýr. o kadar güvenli. son derece zorunlu sayýyorum. 14 Marx. ve baþkasýnýn bulgularý sonucu. . bunu.} Olumlu insancý (humaniste) ve doðalcý (naturaliste) [sayfa 93] eleþtiri. onun Geleceðin . benim de bu irdelemenin ilk öðelerini çok genel bir taslak biçiminde yayýmladýðým . Engelsin. Zürich-Winterthur 1843.elsefe Reformu Ýçin Savlarýna karþý. Hegelin Görüngübilim ile Mantýkýndan13 bu yana. o ya bir yetke olarak felsefenin belirli konutlarýndan (postulats) yola çýkacaktýr. . 10 Engelsin. kimilerinin soysuz kýskançlýðý ve kimilerinin de gerçek öfkesi. eðer felsefi konutlarý üzerin9 Zürichte.
kararlýlýk üzerinde. onlarý iþleyememeksizin. yüzyýl eleþtirisi ve yýðýnýn sýnýrlý anlayýþý ile uðraþmaktan baþka yapacak bir iþi olmadýðý yanýlsamasýný vermeye çalýþsýn. gözlemcinin ya da kendinin gözünü. gizli kapaklý. kýlýk deðiþtirmiþ. onlarý korkakça ve doðrulamaksýzýn iteler. Ya da. bilinçten yoksun ve safsatacý bir biçimde gösterir. bu eleþtiride [.de kuþku duyarsa. modern eleþtiri için o kendi öz darlýðý ve ilkel doðasý üzerine yükselme zorunluluðundan çevirmek için. kendini saflýk üzerinde. örneðin kendi kökeni kendinde bulunan olumlu doðruluk kategorisine karþý dolaylý tanýt kategorisi gibi. eleþtirinin kendi kökeni ile Hegel diyalektiði ve genel olarak Alman felsefesi zorunlu hesaplaþmasýndan. daha çok eleþtirinin kendikendisi dýþýnda. felsefi yönde. ve eðer raslantý sonucu Hegelin bir öðesinin . hegelci diyalektiðin bu eleþtirisine karþý. kendine özgü tikel bir biçim altýnda.euerbach eleþtirisi] bulamadýðý için üzüldüðü ya da bunun eleþtirel kullanýmýnýn henüz kendisine sunulmamýþ bulunduðu doðru iliþkiyi kýnamaya çalýþarak ya da buna yetenekli olarak deðil. kendine bu bulgular üzerindeki yüksekliðinin bilincini vermesini bilir. artýk ancak olumsuz. ama bu bulgularý.euerbachýn bulgularý gibi. tüm eleþtirel eleþtiri üzerinde geveze gösterebilmek için. eleþtirel tanrýbilimci ya kendine bunlarý [sayfa 94] kendi baþýna gerçekleþtirmiþ görünüþünü verir. her þeyin yapýlacak olmasýný çok doðal bulur. ve üstelik bu iþi. içten pazarlýklý. tinselci Kendinin bilinci ve Tin putataparlýðýna karþýn. bu bulgularýn sonuçlarýný. kendi öz felsefi konutlarýnýn doðasý üzerine bulgular yapýldýðý zaman . bir yana býrakýr. duyguyu aþýp da bilince yükselemez. kuþkucu bir biçimde ileri sürerek.} Ýyi bakýlýrsa. kendi kendine felsefenin gerçek fatihi olduðu izlenimini verir. belgiler biçimi altýnda. ister. belki Hegelin diyalektik öðeleri arasýndaki.euerbachta eksik olduðu duygusunu edinirse. ancak eleþtirinin sýnýrlý bir biçimi sözgeliþi 18. [o] bunu ancak olumsuz ve bilinçten yoksun bir biçimde dýþavurur. henüz felsefenin tutsaðý bulunan yazarlarýn kafasýna atarak yapar. çünkü bizim tanrýbilimsel eleþtiricimiz. Son olarak. tanrýbilimsel eleþtiri hareketin baþýnda gerçek bir ilerleme uðraðý (moment) olmuþ olmasýna karþýn onun çözüm-
12
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. bu konulara olan baðýmlýlýðýný ve bu baðýmlýlýktan duyduðu cansýkýntýsýný. {[II] Ýster kendi öz eleþtirisinin arýlýk güvencesini durmadan yenilesin. Gerçekte tanrýbilimsel eleþtirici.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
13
. her zaman felsefenin çürümüþ köþesi olmuþ olan tanrýbilimi. Bir baþka olanakta.lemede.euerbachýn felsefesinin özü üzerindeki bulgularýnýn hiç deðilse onlarý kanýt olarak kullanmak için felsefi diyalektik ile bir hesaplaþmayý her zaman ne ölçüde zorunlu kýldýklarý. felsefenin olumsuz bozulmasýný yani kokuþma sürecini de kendinde orunlamaya atayan tarihin o ilginç tüzesini.} [sayfa 96]
* Öç tanrýçasý. açýklayacaðým þeylerden anlaþýlacaktýr. -ç. felsefenin ve özellikle Hegelin eski aþkýnlýðýnýn (transcendance) tanrýbilimsel karikatürüne kadar götürülmüþ en sivri uç ve mantýksal sonucundan baþka bir þey deðildir. . [sayfa 95] {Buna karþýlýk. o tarihsel Nemesisi* ayrýntýlý bir biçimde göstereceðim.
ve her sayfaya. iþçisiz. Bu sayfadan sonra metin tam sayfa üzerine yazýlmýþ ve içeriðine göre baþlýklandýrýlmýþtýr: Yabancýlaþmiþ emek. Kapitalist için utku (zafer) zorunluluðu. metni kaleme almadan önce sütun baþlýklarý yazdýðýný düþündürür. Toprak Rantý baþlýðýný taþýyan üç sütuna bölünmüþtür. Marxýn elyazmasýný aþaðý yukarý eþit üç bölüme ayýrmayý tasarladýðýný. Ama XXII. iþçiler arasý birlik yasak ve onlar için üzücü sonuçlarla [sayfa 97] dolu. herbiri: Ücret. Marx tarafýndan defter biçiminde biraraya getirilmiþ ve romen rakamlarý ile sayfa numalarý verilmiþ dörder yapraklýk 9 formadan (yani 36 sayfadan) oluþur. Ayrýca. Kapitalist. Kapitalistler arasý birlik alýþýlmýþ ve etkin. sayfada biter. iþçinin kapitalistsiz yasayabileceðinden daha uzun zaman yaþayabilir.
14
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. iki dikey çizgi ile. Her sayfada bulunan bu baþlýklar. Sermaye Kârý.BÝRÝNCÝ ELYAZMASI * ÜCRET
[I] Ücret. sayfadan sonra. Birinei elyazmasý. baþlýklar ve sütunlar biçimindeki bölünme tüm anlamýný yitirir. Her sayfa. kapitalist ile iþçi arasýndaki açýk savaþým aracýyla belirlenir. XXVII. toprak
* Bu birinci elyazmasý.
II. Elyazmasý burada mürekkeple lekelenmiþ. c. Loc. zenginlerin ve kapitalistlerin gönlüne baðlýdýr. Demek ki. demek ki en çok yitiren ve zorunlu olarak yitiren kiþi. iþçinin çalýþma sýrasýndaki geçimi. sermaye. bu belirlenimlerin [bir bölümü]3 demek ki bu iþlemden kurtulur ve böylece pazar fiyatý kendi merkezi [yöresinde]3 doðal fiyat4 [yöresinde]3 dolaþýr. Eðer arz miktarý talebi [aþarsa]. baþka herhangi bir metaýn varoluþ durumuna indirgenmiþtir.. s. çalýþmasýna (emeðine) baþka bir yönelim vermesi en güç olan kiþi iþçidir. I. bu zarara ilk uðrayacak olan da odur. Ama 1° iþbölümünün yüksek bir [sayfa 98] düzeyinde. sermaye. insanlarýn üretimini zorunlu olarak düzenler. ama iþçi emeði bu soyutlamadan çýkamaz. iþçilerin bir bölümü ya dilenci durumuna düþer ya da açlýktan ölür. fiyatýnýn altýnda ödenecektir. Ücret için en düþük ve tek zorunlu oran. iþçi için.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
15
. Sermaye ve toprak mülkiyeti bu soyutlama sýnýrlarý içinde kalamazlar. iþçi kendi sýnaî gelirine ne toprak rantý. Ýnsan talebi. 138den. özsel ve zararlý bir ayrýlmadýr. iþçidir. Ýþçi bir meta durumuna gelmiþtir ve bir iþ bulabilmesi onun için bir talihtir. ne de sermaye faizi ekleyebilir.) A. yalnýz iþçi için zorunlu. sonradan da olduðu gibi. ve bir aileyi besleyebilmek ve iþçiler soyunun sönmemesi için zorunlu artýdýr (excédent). Ve iþçi yaþamýnýn baðlý bulunduðu talep. bu ilk bölümlerde düþüncelerini özetleyip yorumlamaktan baþka bir þey yapmadýðý iktisatçýlarýn terminoloji ve tanýmlarýný benimsediðini belirtmek gerek. 2° kapitaliste baðýmlýlýk iliþkisi yüzünden. toprak mülkiyeti ve emeðin ayrýlmasý. Smithe göre. Ýþçiler arasýndaki rekabet iþte bu yüzden o kadar büyüktür. gelirlerine sýnaî yararlar ekleyebilirler. yani bir hayvan varlýðý ile baðdaþabilen en düþük ücrettir. s.sahibi ile kapitalist. Demek ki iþçinin varoluþu. 4 Burada Marxýn. Paris 1802. simple humanité1 ile. Olaðan ücret. ücret). 3 Anlama göre yerine konmuþ sözcükler. Smith. Pazar fiyatýnýn doðal fiyat yöresinde dolaþmasý sonucu. toprak mülkiyeti ve emeðin ayrýlmasý ölümcüldür. toprak rantý. Smith. -ç. Recherches sur la nature et les causes de la richesse des nations (Uluslarýn Zenginliðinin Doða ve Nedenleri Üzerine Araþtýrmalar). c. 162.2 Eðer arz talepten daha büyükse. Germain Garnier çevirisi. týpký herhangi bir baþka meta gibi. Cit. Öyleyse. 2 A. Ve kapi1 (Yalýn insanlýk.3 fiyatý [oluþ]turan öðelerden biri (kâr.
ama onunla birlikte zorunlu olarak yitirir. oysa cansýz sermaye [sayfa 99] hep ayný adýmla yürür ve gerçek bireysel etkinliðe kayýtsýzdýr. kapitalist kazandýðý zaman zorunlu olarak kazanmaz. pazar fiyatýný doðal fiyatýn üstünde tuttuðu zaman. talebin yükselmesi ile yükselmiþ. Demek ki ödünlenmiþtir. geçim araçlarý fiyatlarýndan çok daha kararlýdýrlar. Ayrýca: emek fiyatlarý. iþçinin kendi varoluþu içinde. Genel bir biçimde. etkinliðini gerçekleþtirme araçlarý için de savaþým verme zorundadýr. Böylece. ama kârý da ücretten daha az etkilerler. öbürü düþen baþka iki ücret vardýr. sermaye yatýrýlan çeþitli dallarýn kazançlarýndan çok daha deðiþkendir. bir miktar iþçi ekmekten yoksundur. Toplumun içinde bulunabileceði baþlýca üç durumu alalým ve iþçinin toplumdaki durumunu görelim. çoðu kez biri durgun kalan. ya da onu bu kapitalistin tüm isterlerine boyuneðmeye zorlama sonucunu verir. Ýþçi. Çoðu kez bunlar ters orantýlýdýrlar. iþçi ile kapitalistin ayný derecede sýkýntý çektiði yerde. kapitalist. ücret. bireysel etkinliðin tüm doðal. geçim araçlarý fiyatlarý nedeniyle düþmüþtür. yani etkinliðini gerçekleþtirme olanaðý için. sermayesine baþka bir yönelim verebilme olanaðý. Demek ki ödünlenmiþtir.-ç. toprak rantýný. bir yapým ya da tecim gizemi gereði. tekeller ya da mülkünün elveriþli konumu gereði. Emekte. talebin düþmesi nedeniyle azalmýþ.talistin. Ýþçinin öbür elveriþsizliði: Çeþitli türden iþçilerin emek fiyatlarý. entelektüel ve toplumsal çeþitliliði görünür ve ayrý ayrý ödenir. iþçi kazanmaz. Ýþçi sadece kendi fizik geçim araçlarý için savaþým verme zorunda deðildir. [II] Pazar fiyatýnýn olumsal (contingente) ve beklenmedik dalgalanmalarý. geçim araçlarýnýn yükselmesi nedeniyle çoðalmýþtýr. Ne olursa olsun. Yükselen bir ücret karþýlýðý. Ucuzluk yýllarýnda.
16
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. Bir yaþam pahalýlýðý yýlýnda. ya belirli bir etkinlik dalý ile sýnýrlanmýþ bulunan ouvrieryi* ekmekten yoksun etme.
* Ýþçi. kapitalistin kendi cansýz altýn buzaðýsýnýn kârý içinde sýkýntý çektiðine dikkat etmek gerekir. fiyatýn kâr ve ücrete dönüþen bölümünden daha az. ücret. iþ bulmak için.
her türlü özgürlüðü yitirerek.5 [III] 2° Þimdi zenginliðin arttýðý bir toplumu alalým.. iþçiler sýnýfý kadar sýkýntý çekmez. iþçilerin sayýsý iþbölümünü artýrýr. eðer kendi öz emeði. ona gitgide daha çok karþý çýkarsa ve eðer kendi varoluþ ve etkinlik araçlarý.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
17
. Bu durum. Loc. Ama bu ancak: [sayfa 100] =) Eðer çok emek yýðýlmýþsa. Ne kadar çok kazanmak isterlerse. Kapitalistler arasý rekabet. sermayelerin kullanýmýna ve zenginlerin keyfine de týpký öyle.1° Eðer toplumun zenginliði azalýyorsa. tüm olarak iþçi sýnýfý için elveriþli bir durumdur. Bunun sonucu. bu durumda baþgösterir. Bir yandan bu iþbölümü ve öte yandan da sermayeler birikimi sonucu. Smith. mekanik bir iþe gitgide daha arý bir biçimde baðlanýr. çünkü sermaye birikmiþ emekten oluþur. Ayrýca: Bir toplum artan zenginlik durumunda ne zaman bulunur? Bir ülkenin sermayeleri ve gelirleri arttýðý zaman. çünkü: iþçi sýnýfý toplumun gönenç (refah] durumunda her ne kadar mülk sahipleri sýnýfý kadar kazanamazsa da. toplumun gerileme durumunda hiç bir sýnýf. çünkü durmadan yeni iþçileri zorunlu kýlar. Emeklerinden baþka bir þeyleri olmayan insanlar sýnýfýnýn büyümesi [IV] iþçilerin
5
A. pazar fiyatýnýn tüm dalgalanmalarýna. açgözlülüðün hizmetinde o kadar çok bir köle çalýþmasý yapmak zorundadýrlar. en çok sýkýntý çeken iþçidir. tersine. yaþamak için sahip bulunduklarý zamaný kýsaltýrlar. Cit. arzý aþar. gitgide daha çok baðlanýr. kapitalistin elinde gitgide daha çok toplanmýþsa olanaklýdýr. týpký iþbölümünün sermayeler birikimini artýrmasý gibi. üstelik belirli. kendinden bir bölümü hep kurban etmek zorundadýr. s. Ýþçi talebi. c. demek ki eðer ürünlerinin gitgide daha büyük bölümü iþçinin elinden alýnmýþsa. iþçilerin sayýsýný artýrýr. iþçiye yararlý tek durumdur. baþkasýnýn mülkiyeti olarak. iþçi iþe. Bu sýnýf. Yaþam sürelerinin bu kýsalmasý. >) Sermaye birikimi iþbölümünü artýrýr. olanaklýdýr. II. Ama: Bir yandan. nasýl entelektüel ve fizik bakýmdan makine düzeyine düþürülmüþ ve nasýl insan durumundan soyut bir etkinlik ve bir karýn (mide) durumuna dönüþtürülmüþse. 162. Demek ki. tüm olarak yok olmamak için. ücret artýþý iþçiler arasýnda aþýrý çalýþmaya yolaçar. Ýþbölümü. çok tek yanlý. zamanlarýný o kadar çok harcamak.
rekabetini bir o kadar artýrýr, öyleyse fiyatlarýný düþürür. Ýþçinin bu durumu, fabrikalar rejiminde doruk noktasýna varýr. γ) Gönenci artan bir toplumda, yalnýz en zenginler hâlâ para faizi ile geçinebilirler. Bütün öbürleri, sermayelerini ya bir giriþime yatýrmak, ya da tecime baðlamak zorundadýrlar. Bunun sonucu, sermayeler arasýndaki rekabet artar, sermayeler birikimi daha büyük olur, büyük kapitalistler küçükleri yýkýma uðratýrlar ve eski kapitalistlerin bir bölümü iþçiler sýnýfý içine düþer; iþçiler sýnýfý, bu katýlma sonucu, bir bölümü bakýmýndan yeni bir ücret indirimine uðrar ve birkaç büyük kapitaliste daha da büyük bir baðýmlýlýk içine düþer; kapitalistler sayýsýndaki azalma sonucu, artýk iþçi bulmadaki rekabetleri hemen hemen hiç kalmamýþ, ve iþçiler sayýsýndaki artma sonucu da, iþçiler arasýndaki rekabet [sayfa 101] o kadar büyük, doðaya o kadar aykýrý ve o kadar zorlu bir duruma gelmiþtir. Öyleyse iþçi sýnýfýnýn bir bölümü, orta kapitalistlerin bir bölümünün iþçi sýnýfý içine düþmesi kadar zorunlu bir biçimde, dilencilik ve açlýk durumuna düþer. Demek ki, hatta iþçi için en elveriþli olan toplum durumunda bile, iþçi için zorunlu sonuç, aþýrý çalýþma ve zamansýz ölüm, makine düzeyine, kendi karþýsýnda tehlikeli bir biçimde biriken sermayenin kölesi düzeyine düþürülme, rekabetin yeniden canlanmasý, iþçilerden bir bölümünün açlýktan ölmesi ya da dilenciliðidir. [V] Ücret yükseliþi iþçide kapitalistin zenginleþme susuzluðunu uyandýrýr, ama o, bu susuzluðu ancak kafasýný ve gövdesini kurban ederek karþýlayabilir. Ücret yükseliþi sermaye birikimini öngerektirir ve ona yolaçar; böylece o, emek ürünü ile iþçiyi, birbirine gitgide daha yabancý bir biçimde karþý karþýya getirir. Ýþbölümü iþçinin darlýk ve baðýmlýlýðýný gitgide nasýl artýrýrsa, týpký onun gibi sadece insanlarýn deðil, ama makinelerin bile rekabetine yolaçar. Ýþçi makine düzeyine düþmüþ bulunduðu için, makine ona karþý çýkabilir ve onunla rekabete girebilir. Son olarak, sermaye birikimi, sanayii, dolayýsýyla iþçilerin sayýsýný artýrdýðýndan, ayný nicelikte sanayi, bu birikim sonucu, aþýrý üretime dönüþen ve sonunda ya iþçilerin büyük bir bölümünü ekmeklerinden yoksun býrakma, ya da ücretlerini en sefil asgariye indirme sonucunu veren daha büyük bir nicelikte yapýt üretir. Ýþçiye en elveriþli olan bir toplumsal durumunun, yani artan ve ilerleyen zenginlik durumunun sonuçlarý iþte bunlardýr.
18
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
Ama sonunda bu artýþ durumu doruk noktasýna varacaktýr. Nedir o zaman iþçinin durumu? 3° Zenginliðinin olanaklý olan son derecesine varmýþ bulunan
bir ülkede, ücret ve sermaye faizinin her ikisi de çok düþük olacaktýr. Ýþçiler arasýndaki iþ bulma rekabeti zorunlu olarak öyle büyük olacaktýr ki, ücretler ancak ayný sayýda iþçiyi yaþatabilecek bir [sayfa 102] düzeye düþeceklerdir, ve ülke zaten týkabasa dolu olduðundan, bu sayý hiç bir zaman artýrýlamayacaktýr.6
+ [artan nüfus] ölmelidir. Öyleyse, toplumun gerileme durumunda, iþçi sefaletinin geliþmesi; artan gönenç durumunda, sefalet karmaþasý; yetkin gönenç durumunda, durgun sefalet. [VI] Ama, Smithe göre, bir toplum üyelerinin çok büyük bir bölümü sýkýntý içinde olduðu zaman elbette mutluluk ve gönenç içinde olamayacaðý,7 toplumun en zengin durumu çoðunluðun bu sýkýntýsýna yolaçtýðý ve ekonomi politik de (genel olarak özel çýkar toplumu) bu aþýrý zenginlik durumuna götürdüðü için, toplumun mutsuzluðu, öyleyse ekonomi politiðin ereðidir. Ýþçi ile kapitalist arasýndaki iliþkiye gelince, bir de þuna dikkat etmek gerekir ki, ücret yükseliþi, çalýþma zamaný niceliðinin azalmasý ile kapitalist için çoðuyla ödünlenmiþtir ve ücret artýþý ile sermaye faizinin artýþý, emtia fiyatlarý üzerinde yalýn ve bileþik faiz gibi etkili olurlar.8 O, bize, baþlangýçta, ve hatta açýkça, emeðin tüm ürünü iþçiye aittir9 der. Ama bize ayný zamanda, gerçeklikte iþçiye düþen þeyin ürünün çok küçük ve sýký sýkýya zorunlu bölümü olduðunu da söyler; tam da insan olarak varolmasý için deðil, iþçi olarak varolmasý için; insanlýðý sürdürmesi için deðil, köle iþçiler sýnýfýný sürdür6 A. Smith, loc. cit., c. I, s. 193. Marx burada Adam Smithi özetliyor. Tam metin þöyle: Zenginliðinin, toprak ve ikliminin niteliðinin ve öbür ülkeler karþýsýndaki durumunun varmasýna izin verdiði, öyleyse ötesine geçemeyeceði, ve elindekini de yitirmeyeceði son derecesine varmýþ bulunan bir ülkede, emek ücretleri ile sermayeler faizlerinin her ikisi de, büyük bir olasýlýkla çok düþük olacaklardýr. Topraðýnýn doyurabileceði ya da sermayesini kullanabilecek kimseler ölçüsünde nüfusa sahip bir ülkede, iþçiler arasýndaki iþ bulma rekabeti zorunlu olarak öyle büyük olacaktýr ki, ücretler ancak ayný sayýda iþçiyi yaþatabilecek bir düzeye düþeceklerdir ve ülke zaten týkabasa dolu olduðundan, bu sayý hiç bir zaman artýrýlamayacaktýr. 7 Ibid., c. I, s. 160. 8 Ibid., c. I, s. 201. 9 Ibid., c. 1, s. 129.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
19
mesi için zorunlu olan bölümü. [sayfa 103] Ýktisatçý, bize, her þeyin emekle satýn alýndýðýný ve sermayenin birikmiþ emekten baþka bir þey olmadýðýný söyler. Ama bize, ayný zamanda, iþçinin, her þeyi satýn alabilmek þöyle dursun, kendi kendini ve kendi insan niteliðini satma zorunda olduðunu da söyler. O tembel toprak sahibinin toprak rantý çoðu kez toprak ürününün üçte-birine yükselir ve becerikli kapitalistin kârý para faizinin iki katýna eriþirken, artýk, iþçinin en iyi durumda kazandýðý þey, ancak dört çocuðundan ikisinin açlýk ve ölüme mahküm edilebileceði kadardýr. [VII] Ýktisatçýlara göre, emek, insanýn doða ürünlerinin deðerini kendisi ile artýrdýðý tek þey olduðu halde, insanýn etkin mülkiyeti (özgülüðü) olduðu halde, ayný ekonomi politiðe göre, ayrýcalýklý ve aylak tanrýlardan baþka bir þey olmayan toprak sahibi ve kapitalist, toprak sahibi ve kapitalist olduklarý için, her yerde iþçiden üstündürler ve iþçinin uyacaðý yasalarý onlar yaparlar. Ýktisatçýlara göre emek, þeylerin tek deðiþmez fiyatý olduðu halde, hiç bir þey emek fiyatýndan daha olumsal, hiç bir þey emek fiyatýndan daha büyük dalgalanmalara uyruk deðildir. Ýþbölümü emeðin üretken gücünü, toplumun zenginlik ve inceliðini artýrýrken, iþçiyi bir makine durumuna düþürecek derecede yoksullaþtýrýr. Emek, sermayelerin birikimine ve böylece toplumun artan gönencine yolaçarken, iþçiyi kapitaliste gitgide daha baðýmlý kýlar, kapitalisti büyümüþ bir rekabet içine atar ve bir o kadar derin bir durgunluk tarafýndan izlenen dizginsiz bir aþýrý üretim düzününe götürür. Ýktisatçýlara göre iþçinin çýkarý toplumun çýkarý ile hiç bir zaman çatýþmazken, toplum her zaman ve zorunlu olarak iþçinin çýkarý ile çatýþýr. Ýktisatçýlara göre, iþçinin çýkarý: 1° ücret yükseliþi, yukarda açýklanmýþ bulunan öbür sonuçlardan baþka, çalýþma zamaný niceliðinin azalmasý yüzünden çoðuyla ödünlenmiþ [sayfa 104] olduðu, ve 2° toplum bakýmýndan tüm gayrisafi ürün olduðu ve safi ürün de ancak özel birey bakýmýndan bir anlam taþýdýðý için, hiç bir zaman toplum çýkarý ile çatýþmaz. Nedir ki emeðin kendisi, sadece güncel koþullar içinde deðil, ama genel olarak ereðinin yalýn bir zenginlik artýþý olmasý ölçüsünde, emeðin kendisinin zararlý ve öldürücü olduðu sonucu diyorum, iktisatçý bunu bilmeden, onun kendi açýndýrmalarýndan çýkar.
20
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
ücretin uðradýðý kesintilerdir. Demek ki. iþçinin yýkýmý ve yoksullaþmasý. Onu çalýþmadýðý zamanda. 99.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
21
. iþçiler için durgun sefalet anlamýna gelir. güncel emeðin özünden doðan sefalet. insanlýðýn geliþmesi içinde ne anlam kazanýr? 2° Ya ücreti yükseltmek ve böylece iþçi sýnýfýnýn durumunu düzeltmek isteyen. ama genel olarak baskýyý toplumun durumuna borçludur. toprak rantý ile kapitalist kazanç. insan olarak düþünmez. [sayfa 105] Þimdi ekonomi politik düzeyinin üzerine yükselelim. kendi emeðinin ve yarattýðý zenginliðin ürünüdür. ilk yapýtý olan Mülkiyet Nedir? (Paris 1840) adlý kitabýnda þöyle der: Topluluk üyesi olarak emekçiler birbirlerine eþittirler. istatistik tablolarýna. Ýþçi en çok toplumun gerileme durumunda sýkýntý çeker. Ekonomi politiðin. toprak ile sermayenin iþçiye býraktýklarý bir kesinti. siyasete ve dilenciler çavuþuna býrakýr. emeðe verdikleri bir ödündür. ve burjuva toplumun olduðu gibi ekonomi politiðin de ereði olan bu ülkü. ancak iþçi olarak gözönünde tuttuðu kendiliðinden anlaþýlýr. ilke olarak. dünyada ancak yaklaþýk olarak eriþilebilmiþ.* Kendi kavramlarý gereði. iki soruyu yanýtlamaya çalýþalým. hekimlere. Toplumun en günençli durumu. Adam Smith tarafýndan dile getirilmiþ fikirleri sözcüðü sözcüðüne almadýklarý zaman.) * Perakende. Öyleyse ekonomi politik. bu özeni ceza mahkemelerine. ve daha önce söylenmiþ bulunan ve iktisatçýlarýn hemen hemen kendi söylemiþ bulunduklarý10 þeylere göre. 1° Ýnsanlarýn çok büyük bir bölümünün bu soyut emeðe indirgenmesi. emek ürününden iþçiye. bundan önceki açýndýrmalarýn çoðu. gene bu fikirlerin özetidir. -ç. Ama toplumun ilerleme durumunda. Uðradýðý baskýnýn özgül aðýrlýðýný kendi iþçi durumuna. onun týpký herhangi bir beygir gibi ancak çalýþabilecek kadar kazanmasý gerektiðini tanýtlayabilir. Ama gerçeklikte ücret. yani ne sermayesi ne de toprak rantý olan. proleteri. dine. ve birinin önden çok ücret almasý çeliþki içerir. 11 Proudhon. sadece emekle ve tek yanlý ve soyut emekle yaþayan kiþiyi. ya da Proudhon gibi ücret eþitliðini toplumsal devrimin ereði olarak düþünen en detail* reformcular hangi yanýlgýya düþerler?11
10 Gerçekten. (s.
Die Bewegung der Produktion. 65.Emek. ve ikinci kategoriden bir baþkasý da elli yýl önceki kadar kazanýyorlarsa. yani emek tutumu saðlayan makinelerin üretime sokulmasýndan beri. Ýngiliz pamuk sanayii iþçileri için. kendini baþka yerlerde de azçok duyuracaktýr.13 (Schulz. daha iyi bir ücret getirdikleri söylenebilir. [IX] günde oniki-onaltý saate kadar yükselmiþtir ve bir ülkedeki ya da bir sanayi kolundaki artýþ. zorunlu aþlýk (zahire) fiyatlarý da yükselmiþse.000i bundan elli yýl öncekinden daha iyi bir durumda bulunmaz. Ve emeðin güncel örgütlenme durumunda hâlâ en sýk görülen çalýþma da. rekabet arttýkça düþmüþtür ve zorunlu olarak düþecektir. önceki ve þimdiki alýþýlmýþ çalýþma zamanýný da gözönünde tutmak gerekir. bu türlü çalýþmanýn ta kendisidir. ve eðer. bir ülkede. Oysa. þimdi sözgelimi bundan elli yýl öncekinden yedi kat çok. Ama eðer. görece gelir ayrýlýk
Schulzda: emek geliri. Öyleyse eðer birinci kategoriden bir iþçi. Zurich und Winterthur 1843.
12 13
22
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. Ve nüfusun en kalabalýk sýnýfý üzerine. ücret büyüklüðü iþçi gelirinin12 belirlenmesinde bir etkenden baþka bir þey deðildir. insanlar iþte bu tür yüzeysel ortalama hesaplarý ile kendi kendilerini aldatmak isterler. ayný zamanda. çünkü henüz her yerde yoksullarýn zenginler tarafýndan mutlak sömürüsü tanýnmýþ bir haktýr. giriþimcilerin kazanç susuzluðu yüzünden. Ayrýca. özgür rekabet denilen anarþi içinde bunu gözönünde tutmak kesenkes sözkonusu olamaz. oysa durmadan yinelenen dalgalanmalarý ve duraklamalarý ile birlikte. çünkü bu geliri ölçmek için. her ikisi de ortalama olarak eskisinden dört kat çok kazanýyorlar demektir. birinci iþ kategorisi 1. çalýþma zamaný. ancak bir kazanç gözeten etkinlik biçimi altýnda gösterir. bunlarýn 999. bunlar daha kötü bir durumda [sayfa 106] bulunurlar. ekonomi politikte.000 iþçi ve ikincisi de bir milyon insan çalýþtýrýyorsa. Son olarak. Üretim Hareketi.)
Ama hatta toplumun bütün sýnýflarýnýn ortalama gelirinin artmýþ bulunmasý yanlýþ olduðu kadar doðru olsaydý bile. kendini. Eine geschichtlich-statistische Abhandlung von Wilhelm Schulz. oysa herhangi birinin kolayca ve çabucak yetiþtirilebileceði tekdüze mekanik bir etkinliðe iliþkin ücret. s. yirmibeþ yýldan beri. * [VIII] Özgül eðilimler ya da daha uzun bir eðitim öngerektiren iþlerin. iþçi tarafýndan saðlanmýþ bulunan süreyi de gözönünde tutmak gerekir.
65-66. pamuk fabrikalarýndaki bir tek iþçi. hatta 250300 iþçinin yaptýðý iþi yapmýyor mu? Tüm üretim kollarýnda benzer sonuçlar. maddi üretimdeki ilerlemelerle birlikte. on yýlýn baþýnda ve sonunda ayný þeyi kazanan iþçi ayný gönenç düzeyinde kalmamýþ. Marxýn almadýðý þu tümce var: Ve böylece.
[sayfa 107]
Bir halk entelektüel bakýmdan daha özgür bir biçimde geliþebilmek için. tüm Samoyedlerin gereksinmeleri aynýdýr. eskiden. kendilerini daha büyük bir güçle gösterebilirler. 16 Schulzda. en zorunlu dirimsel gereksinmelere indirgenmiþ bir hayvan olarak tanýr. üretimin güncel düzeyinde. . fizik gönenç bundan bir zarara uðramaksýzýn.ve sapmalarý gene de büyümüþ olabilir. böylece bir o kadar artmýþtýr.
(Ibid. çünkü kendi kapalý toplumlarýnda. belli bir nicelikteki maddi gereksinmeleri karþýlamak için. Ama ilerleyen. ve bunun sonucu. çalýþabilecek herkesin çalýþmasý koþuluyla.) Ama ekonomi politik iþçiyi ancak iþ hayvaný olarak. Yunan Mitolojisinin Zaman Tanrýsý. benzer sonuçlar görülebilir.15 Eðer. Marx burada Schulzun þu tümcesini özetler: Tüm üretim kollarýnda. * Kronos. görece yoksulluk artabilir. Kendi balina yaðý ve acýmýþ balýklarý ile Samoyed yoksul deðildir. sonradan yarýya indirilmiþ bulunan bir zaman ve insan gücü harcamasý gerekiyor idi ise. toplumun tüm maddi gereksinmeleriSchulzda: nüfusa oranla. Çünkü toplam üretimin artmasý sonucu ve bu artýþ ölçüsünde. Emeðin örgütlenmesinde gerçekleþtirilen ilerlemeler bu zamaný saðlarlar. entelektüel yaratma ve yararlanma için gerekli zaman geniþliði. gene de kör ve adaletsiz raslantýnýn zar oyununa baðlýdýr.ransada. artýk kendi gövdesinin kölesi olmamalýdýr: Öyleyse ona her þeyden önce entelektüel bakýmdan yaratabilmesi ve tinsel sevinçleri tadabilmesi için zaman kalmalýdýr. hatta ayný geniþlikte olmasalar bile. artýk fizik gereksinmelerinin köleliðinden kurtulmalý. s. gereksinmeler. ve örneðin bir on yýl içinde toplam üretimini topluma oranla14 üçte-bir artýrmýþ bulunan bir devlette.. ama üçte-bir yoksullaþmýþtýr. Yeni itici güçler ve makinelerin iyileþtirilmesi ile. günde beþ saatlik ortalama bir çalýþma zamanýnýn. zenginlik ve yoksulluk arasýndaki karþýtlýklar.16 Ama koca Kronostan* kendi öz yurtluðunda kazandýðýmýz ganimetin paylaþýmý. uluslarýn ayný zamanda yeni bir tinsel dünyayý kazandýklarýný da kabul etmemiz gerek. mutlak yoksulluk azalýrken. dýþ doða güçlerinin insanal çalýþmaya gitgide daha çok katýlma zorunda olmalarý olgusunun zorunlu sonuçlarý gibi. istekler ve hevesler de artar ve bunun sonucu.
14 15
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
23
. çoðu kez eskiden 100. çünkü dýþ doða güçleri insanal çalýþmaya gitgide [X] daha çok katýlma zorundadýrlar.
makineciliðin. Daha baðýmsýz bir iktisadi konum [içindeki] kadýnlar . Bu tümce gerçeklikte.18 .
17 18
24
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
.. baþkalarý arasýnda. Ýnsanlarýn ne ölçüde makineler yardýmý ile çalýþtýklarý ve ne ölçüde makine olarak çalýþtýklarý arasýndaki bu büyük ayrým . daha çok erkek iþçi çalýþtýrýlýr.) Ýngiliz iplik fabrikalarýnda. fabrika iþçilerinin ölüm oranlarýnýn yükseliþinde de [XI] gösterirler.21
Schulzda: Ama bu hareket ne olursa olsun.818 kadýn çalýþtýrýlýr. Sonraki tümce. böyle sürekli olarak tekdüzeli bir [sayfa 108] etkinlik..17 fabrikalardaki köle çalýþmasý süresi. Hatta Kuzey Amerika pamuk fabrikalarýnda bile. demek ki diþi cinse kazanç ereðiyle daha geniþ bir etkinlik alaný düþmüþtür.. bu sonuncunun bütün sakýncalarý da kendilerini zorunlu olarak gösterirler. daha çok erkek iþçi. makinelerin . 67-68. Ýngiliz ipek fabrikalarýnda. her 100 erkek iþçiye karþýlýk 103. 18. Bu sakýncalar. Lancaster kontluðu pamuk fabrikalarýnda.. yalnýz 159. sonuçta toplumsal iliþkileri içinde iki cinsin birbirlerine nasýl yaklaþtýklarýný da görüyoruz... s. birbirlerine daha yakýn bir duruma gelmiþ bulunan iki cins. kadýn iþçi sayýsý 38.. Makinelerin yetkinleþmesi sonucu gerçekleþen zaman artýrýmlarýný (tasarruflarýný) hesaba katmaksýzýn.. metnin devamýdýr.. s. kadýnlar sanayiin ilerleyen geliþmesi sonucu her ne kadar daha baðýmsýz bir iktisadi konum kazanýyorlarsa da.. .818 erkek ve 196. nüfusun büyük bir bölümü için. oysa. uzamaktan baþka bir þey olmamýþtýr. s. daha büyük bir çalýþma gücü isteyen yün fabrikalarýnda. toplumsal iliþkileri içinde. ve Ýskoçyada ise 209 kadýn iþçi var. gözönünde tutulmamýþtýr. . beden için olduðu kadar kafa için de zararlýdýr. bizim kölelerimiz ve hizmetçilerimiz olacaklardýr. Emeðin örgütlenmesinde ortaya çýkan dönüþümler sonucu. Leedsdeki Ýngiliz kenevir fabrikalarýnda her 100 erkek iþçiye karþýlýk 147 kadýn sayýlýyordu. bundan ötürü. daha çok kadýn iþçi. 74. Ýþin doðasýna ve deneylerin uygun sonuçlarýna göre.593 erkek iþçiye karþýlýk. ve böylece. 20 Schulzda: Ýngiliz ipek fabrikalarýnda da daha çok kadýn iþçi bulnur. kendilerini.) Ama halklarýn yaþam geleceði için. Hatta Drudende. 69. 19 Schulzda: her zaman gözönünde tutulmamýþtýr... þurasý kesindir ki.) Karmaþýk el çalýþmasýndan [mekanik çalýþmaya] geçiþ.. 1833 yýlýnda... oysa daha büyük bir fizik güç isteyen yün fabrikalarýnda. öbürleri insanlara kalacaktýr. (Ibid.19 (Ibid. ve Ýskoçyanýn doðu kýyýsýnda. iþin çok sayýda el arasýndaki yalýn bölünmesi ile bu birleþmesi içinde.20 . tekdüzeli yinelenen iþlemlerin baþlangýçta yalnýz bir bölümü makinelere düþecek. Schulzda bir dipnotun baþlangýcýdýr. makineler içinde etkin olan ustan yoksun doðal güçler. (Ibid. 21 Schulzda: Ama eðer...nin karþýlanmasý için yeterli olduðu hesaplanmýþtýr.927den aþaðý deðildi. bu çalýþmanýn yalýn iþlemlerine ayrýlmasýný öngerektirir. 280 kadýn hesaplanýyordu.
(s. mülk sahibi olmayanlar.)23
Hizmetçiler-hizmetçi aylýklarý. s. 12-13 yaþ arasýnda 35.25 baþkasýnýn yerine çalýþmak. 1835te 8-12 yaþ arasýnda 20. soumise à un médecin dans une série de lettres. emeðini faize vermek.) Mülk sahibi olmayan insanýn bütün biçimler altýnda deðerden düþürülmesi. s.(Ibid. . Üretim Hareketi. Pecqueur Théorie nouvelle déconomie sociale et politique ou étude sur lorganisation des sociétés. Lord Broughamýn iþçilere yaptýðý: Kapitalist olun çaðrýsý. (Ibid. saðtörel ve entelektüel bakýmdan solduran sýkýcý bir çalýþma ile zarzor kazanabiliyorlar. (l. kapitalistlerin hâlâ. 417-418. Emek gerecini kiralamak. milyonlarca insan. (Ibid. bunun karþýsýnda yabanýllýk kralca bir durum gibi görünür. tüm tekdüzeli iþleri gittikçe insanlarýn elinden alarak. 70-71).. 26 Charles Loudon..26 Nüfus Sorununun Çözümü. 25 Pocqueurde: faize.. (Ibid.
Ch. yani onlarýn baðýmlýlýðý altýna girme zorundadýrlar. Kötülük þudur ki. emek gerecini faize vermek26. Marx metninde ..208 çocuk çalýþýyordu. 24 Pecqueurde: ücret. Paris 1842. c.558. insanlarý öylesine aþaðýlýk iþlere. s. s.. [XIII] Bu iktisadi kuruluþ. Solution du problème de la population et de la subsistance. 23 C. yardýmcý makineler yerine çalýþtýrmak ve kötüye kullanmak üzere.) Emeðini kiralamak. Pecqueurdan alýntýlar. Ama kendi baþýna bu oldukça hýzlý ilerlemelerin karþýsýna.
(Schulz. s.24 müstahdemleraylýk ya da maaþlar. yaþama araçlarýný ancak kendilerini fizik bakýmdan kemiren.. 409. (Pecqueur. mülk sahiplerinin hizmetine. ister istemez acý bir alay olarak görünüyor. en kolay ve en ucuz biçimde çalýþtýrabilmeleri olgusunun ta kendisi çýkýyor. vb. aþaðý sýnýflarýn çocuk yaþlarýna kadar olan güçlerini. kendi yerine baþkasýný çalýþtýrmak. Gerçi [sayfa 109] mekaniðin daha sonraki geliþmeleri.. dolaylý ya da dolaysýz olarak. öylesine üzücü ve acý bir alçalmaya mahküm eder ki. 71-72). bu bozukluðu yavaþ yavaþ ortadan [XII] kaldýrmaya yöneliyorlar. Paris 1842.867 ve son olarak 13-18 yaþ arasý 108. s. 411).
Buhar ve su gücü ile çalýþan Ýngiliz iplik fabrikalarýnda..) Paçavracýlar. hatta böyle bir iþ bulmuþ olma mutsuzluðunu bir talih saymalarý gerekiyor. Demek ki yaþamak için..
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
25
. 409-410. 60).
Lord Broughamýn iþçilere çaðrýsý: Kapitalist olun!22 . Loudon.ransýzcadýr. s. iþçiler-ücretler. Yeni Toplumsal Ýktisat Kura-
mý vb. 421 Vd. (Paris 1842)
22 Schulzda: Ama güncel koþullar içinde.
1821de. 7. sýkýntý çekme hakkýnýn kavgasýný yapmak için. ve iþçi de her zaElyazmasýnda. ya kapitalistler ile iþçiler arasýndaki rekabet. nüfus ancak %8 artmýþ. onu çalýþtýran kimsenin karþýsýnda. c. Ýtalik tümceler. sefaletleri ile birlikte artar. oysa en yoksul il olan Connaughtda. Tüm alýntý . Ýngilteredeki orospu sayýsýný 60. Viyana 1840). s. kýlýk deðiþtirmiþ bir kölelik kuramýndan baþka bir þey midir? (L. Buradan sonra alýnmýþ bulunan tüm parça. 42-43. 2 cilt. tersine. üç krallýkta.827 idi. (l..) Büyük atelyeler.30 . I. Eugène Buret... kapitalist. fiyat çok düþükse. sürekli olarak bu zavallýlardan bir-buçuk milyon bulunmasý gerekir. bu.764. c. altý-yedi yýl dolaylarýndadýr.28 Ýrlandanýn nüfusu 6 milyon 801. .. meta olarak.010a yükselmiþti.) Öyleyse [sayfa 111] emekte bir deðiþim deðerinden baþka bir þey görmemek neden? (Ibid.)
[sayfa 110]
Bu bahtsýz yaratýklarýn kaldýrým üzerindeki yaþam ortalamasý... metaýn çok talep edilmiþ olmasýndandýr. emeðin fiyatý gitgide düþmelidir. [36]-37. 60. ve buna göre. Marx tarafýndan . emek bir metadýr. ya da iþçiler arasýndaki rekabet. s.000.000 olarak kestirir.)
Sefiller nüfusu. eðer bütün yeryüzünde ayný oran geçerlikteyse. 30 Ibid. bu da saat baþýna ortalama bir eder. bu da çok arz edilmiþ olduðu içindir. s. zorla. De la misère des classes laborieuses en Angleterre et en .emmes dune vertu douteuse* sayýsý da bir bu kadar büyükmüþ.000-70. Sefalet Üzerine vb. ve . eðer fiyatý yükselmiþse.adlý yapýtýnda.29 Ekonomi politik.ransýzca yazýlmýþ.
27 28 29
26
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. eðer.. emeði soyut biçimde bir þey olarak düþünür. -ç. Buretnin kanýtlamasýný özetler.. s. artýþ %21e yükselmiþti (Ýngiltere de Ýrlanda Üzerine Yayýmlanmýþ Bulunan Anket Özetleri. Son tümce. Buretde not biçiminde bulunur. * Ýffeti kuþkulu kadýnlar.. erkek emeðinden daha ucuza malolan kadýn ve çocuk emeðini yeðleyerek satýn alýrlar. emeði kullanmakta her zaman özgür. (Ibid. . c.
44. hiç de özgür bir satýcý konumunda deðildir. Buret. (s.
229.. bunlar kötülük mesleðine girdikten sonra.. 1831de. yoksulluðun en aþýrý ucunda büyük bir sayý olarak yýðýþýrlar.000 orospu sayýsýný sürdürebilmek için. kendini her yýl bu aþaðýlýk iþe veren en az 8. Öyle ki. ya da günde 2427 dolaylarýnda kadýn olmasý gerekir. insan varlýklarý.. Marx yanlýþlýkla 80 olarak yazar. Paris 1840. meta-emek kuramý.. 228. bunu zorunlu kýlar..000-9.ransýzca olarak yazýlmýþtýr. on yýlda %14 artýþ. En büyük geçim kolaylýðýnýn bulunduðu il olan Leinsterde. 43. ürünün en küçük bölümüne indirgenmiþtir.rance.) Emekçi.000-70. Emek satýcýsý olan iþçi nüfus. s.
(Buret.. eðer emek bir meta ise.man onu satma zorundadýr. gerçek [metalarýn] tersine. 34 Buret.. Gitgide daha sýkýþýk bir duruma gelen bu emekçi nüfuslarýnýn. ve eðer yaþam her gün besinlerle deðiþilmezse. [XIV] Emek. Ama hatta ekonomi politik ilkelerine göre bile. yaþamdýr. Eðer her an satýlmamýþsa. hatta ne de artýrýma (tasarrufa) elveriþlidir. s. 193. ödev duygusu ile deðil. çünkü özgür bir pazarlýðýn özgür sonucu deðildir..32 Güncel iktisadi rejim. büyük fatihlerin kayýtsýzlýðý ile harcadý. zenginliðe sahip olmak idi. s.ransýzcadýr. Üstleri için ne sevgi.
31 32 33
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
27
. ama sert açlýk zorunluluðundan kurtulmak için katlanýrlar.. c. Ýnsan yaþamýnýn bir meta olmasý için.ransýzcadýr. Tümce Marxta . not. kendi baþlarýna býrakýldýklarýnda..31 (s. s. baðlýlýk ya da. ve onlardan vazgeçebildiði an. en uðursuz özgülüklerle bezenik bir metadýr. ona göre barýþý elde etmenin tek yoludur bu savaþa rekabet adý verilir. 52-53. Alýntýnýn baþlangýcý. s. meta deðildir. ayný noktaya yýðabileceði ve geniþ ölçüde yokedebileceði kalabalýk ordular ister. 23. onlarý çaðýrmýþ bulunan sanayi. sadece en çoðu der. Ve [sayfa 112] bu ordunun erleri kendilerine dayatýlan yorgunluklara... olanaklý olan en çoðu deðil. baþarýyla yürütülmek için. 49-50. insanlarýn mutluluðu deðil. demek ki köleliði kabul etmek gerekir. ve tecim bir kumar durumuna gelmiþtir. ne de iç yükümü duyarlar.
Bu alýntý elyazmasýnda . emeðin deðeri tamamen yokolmuþtur. 20. Ereði. sýkýntýya düþer ve çok geçmeden yokolur. c.. Ibid. (l. Marxta . astlarýna hiç bir iyilikçilik duygusu ile baðlanmazlar. onlara insan olarak deðil.ransýzcadýr. emeðin hem fiyatýný hem de ödüllendirilmesini düþünür. kimilerine utkuyu vermek için. Ordusunu oluþturan insanlarýn yaþamýný.) Sanayi bir savaþ. c. karþýt güçlerin çatýþmasýnda arar: sürekli savaþ. ama sadece olanaklý olan en azý harcayarak olanaklý olan en çoðu34 getirecek üretim aletleri olarak bakarlar. 62. ve savaþ kararlarý.33 Sanayi þimdiye kadar fetih savaþý durumunda bulunuyordu.. l.) Pamuk iþleyen makineler (Ýngilterede) tek baþlarýna 84 milyon zanaatçýyý orunlarlar. onlarý ancak kendilerine gereksinme duyduðu zaman yaþatýr. (l. ne birikime. kimilerine yenilgi ve ölümü verirler. (l.. her zaman çalýþtýrýlma güvenceleri bile yoktur. üstler. düzen ve dengeyi.) Sýnaî savaþ.)
Bu çýkarlar (yani iktisadi çýkarlar). zorunlulukla çatýþacaklardýr. iþçiyi yetkinleþtirip insaný alçaltýr. Bilim. s.) Demek ki. onlarýn savaþtan baþka kararlaþtýrýcýlarý yoktur. Buretde: özgür bir alýþveriþin sonucu. Emek. c.
.en küçük bir kaygý duymaksýzýn onlarý yüzüstü býrakýr. ölmeme hakkýný zarzor satýn alanlar görülür. [XV] El dokumacýlarýnýn durumu üzerine anket yapmakla görevli komiserler tarafýndan . az zamanda kendi emekçi nüfuslarýný yitirirlerdi. s. (l. ne kadar güç ve ne kadar cansýkýcý ise. kanlý canlý insan ordularýný sürekli olarak çekmeselerdi. paylaþýlmýþ .. iþçiler. günde on-altý saat sürekli çalýþma ile..c..c..35 kendilerine ödenmek istenen fiyat karþýlýðý. Onlara verilen iþ ne kadar uzun. [68]-69).. 362. (l. inancýmýza göre. aralarýnda.) [sayfa 113]
35
Burasý Buretde: reformdan geçirilmiþ iþçiler
28
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. büyük sanayi kentleri eðer her an komþu kýrlardan saðlýklý.. kiþiliklerini ve güçlerini sunmak zorundadýrlar. ve .. s. ücretleri o kadar düþüktür.
37 [sayfa 114]
36 Jean-Baptiste Say.
(Say. not. Biz burada J. II. yani baþkasýnýn emek ürünlerinin özel mülkiyeti neye dayanýr?
Sermayenin hiç bir soygun meyvesi olmadýðý varsayýlsa bile. 2 cilt. Sayýn metnini veriyoruz. 136.SERMAYE KÂRI
[I] 1° SERMAYE
1° Sermaye. Marx tarafýndan özetlenliþ bulunan metni: Bu üretici fonlara nasýl sahip olunur? ve bunun sonucu bunlardan çýkabilen ürünlere nasýl sahip olunur? Burada pozitif hukuk. doðal hukuka onayýný eklemeye gelmiþtir.)36 Üretici fonlara nasýl sahip olunur? Bu fonlar yardýmýyla üretilmiþ bulunan ürünlere nasýl sahip olunur? Pozitif hukuk sayesinde (Say.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
29
. s. Traité dÉconomie politique. Tümcenin sonunu: mirasýný kutsallaþtýrmak için diye çevirir. soygundan sonra: ve hile sözcüklerini de ekler. baský. c. c. Marx. Paris 1817. s.-B. 37 Ýþte Sayýn. 3. I. onun mirasýna yer vermek için gene de yasalarýn yardýmý gerekir. 4).
ücretten büsbütün ayrýdýr.. 2° . Ancak sahibine [herhangi bir]40 gelir ya da kâr getirdiði zaman sermaye adýný alýr (Smith. (Smith.. gene. bu güce sahiptir. II.. hiç bir þeyin direnemeyeceði sermayesinin satýn alma gücüdür. c.
toprak ya da yapýmevleri çalýþmasýnýn her türlü [herhangi bir]40 yýðýný anlamýna gelir. 312).Örneðin büyük bir servete konarak. daha ilerde göreceðiz. satýn alma gücüdür. emeði ve onun ürünlerini yönetme gücüdür. 61.. sermaye kazançlarý bütünüyle kullanýlmýþ bulunan sermayenin deðerine göre ayarlanýr. Kapitalist. denetim ve yönetim çalýþmasý çeþitli sermayeler için ayný da olabilse. s.de kârlarýnýn sermayesi ile ayarlanmýþ bir oran içinde olmasýný istemekten geri kalmaz. sonra da sermayenin kapitalistin kendisi üzerindeki yönetme gücünü. ikili bir biçimde görünür.)
115]
Smithte: Ama büyük bir servet kazanan ya da bunu miras yoluyla edinen biri. Altlarý Marx tarafýndan çizilmiþ. ama sermaye sahibi olduðu ölçüde.
38 39
30
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. 2° SERMAYE KÂRI Sermaye kâr ya da kazancý. I. Bu [sayfa ayrýlýk. böylece zorunlu olarak hiç bir siyasal güç kazanmaz [. Mülk sahibinin çalýþmasý hemen hemen hiçe indirgenmiþ de olsa. 40 Köþeli ayraç [] içindeki herhangi bir sözcüðü Smithte vardýr ve Marx tarafýndan alýnmamýþtýr. s. büyük fabrikalarda. Ýlkin kapitalistin sermaye aracýyla emek üzerindeki yönetme gücünü nasýl kullandýðýný. Bir yandan. 97-99.. not 1). aylýðý yönetilmesini gözettiði sermaye ile hiç bir zaman ayarlanmýþ bir oran içinde bulunmayan bir baþ görevliye býrakýlmýþ [II] olduðu eklenir. s.] büyük bir servet edinen biri. 191. c.)
Öyleyse sermaye. d. kendi kiþisel ya da insanal nitelikleri nedeniyle deðil. stok. o. c.] Bu varlýðýn ona hemen ve dolaysýz bir biçimde geçirdiði güç türü. tüm bu iþin. II. sermaye ile ne kazanýlýr?
Miras yoluyla38 [. I. Sermaye nedir? Biriktirilmiþ ve yedeðe ayrýlmýþ belli bir nicelikte emek39 (Smith. Sermaye biriktirilmiþ emektir. baþkasýnýn tüm emeði ya da o sýrada pazarda varolan bu emeðin tüm ürünü üzerinde bir komuta hakkýdýr. s. (Smith..on. Buna. Onun gücü.
ücretlerden. secundo. raisonnable45 adýný verdikleri bir kâr. küçük bir fon yerine büyük bir fon kullanmakta çýkarý olmazdý. bir kazanç saðlar: Primo.]. s. Ortalama faiz oraný ile [. kazanç ile sermaye arasýndaki bu oraný neden ister?
Eðer iþçilerin yapýtýnýn satýþýndan. I.] deyimler. Ama bu oran.. Smithte: oranýn kendisi. kullanýlmýþ bulunan hammaddelerden. c. ölçülü. tecimenlerin bir profit honnête. faizin iki katýna yükselir.. I. Demek ki. 45 Dürüst. Yaygýn. (c. modéré. Smithte: özel. 44 Altlarý Marx tarafýndan çizilmiþ. olaðan bir kârdan baþka bir anlama gelmeyen [. Bu kâr. her sermaye kullanýmýnýn karþý karþýya bulunduðu kaza zararlarýný karþýlamak için
Altlarý Marx tarafýndan çizilmiþ. c.. (Smith. I. Para aracýyla çok kâr edilebilecek her yerde. I.) En düþük kâr oraný nedir? En yükseði nedir?
Sermayelerin olaðan kârlarýnýn en düþük oraný.) Ama ortalama sermaye kârlarýnýn þu anda ya da daha önce ne olduklarýný belirlemenin para faizine44 göre bu konuda [sayfa 116] gene de bir fikir edinilebilir.
41 42 43
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
31
. Peki kazancýn sermayeye oraný nedir?
Belirli42 bir yerde ve belirli bir zamanda emek ücretlerinin ortalama oranýnýn ne olduðunu belirlemenin güç olduðunu daha önce belirtmiþtik. sadece onun alýp sattýðý metalarýn fiyatýnda görülen her deðiþikliðin deðil. ama hatta günden güne ve hemen hemen saatten saate deðiþir. [180]-181). para kullanma yetkisine sahip olmak için genellikle çok þey verilecek.. s. (Smith. s.
198. bu iþçileri çalýþtýrmakta çýkarý41 olmazdý ve eðer kârlarý kullanýlmýþ bulunan fonlarýn geniþliði ile belli bir oraný korumasaydý. kârýn yüksek ya da alçak olmasýna göre zorunlu olarak deðiþir.. depoda tutulmalarý sýrasýnda olsun karþý karþýya bulunduklarý daha binlerce baþka raslantýnýn da etkisinde kalýr.] ortalama safi kâr oraný arasýndaki oran. s. Büyük Britanyada. 179-180. ve para aracýyla ancak az kâr edilebileceði zaman da genellikle de daha az verilecektir (Smith.43 sermaye kârlarý karþýsýnda daha kolay belirlenmez [.)
Demek ki..Kapitalist. c. sadece yýldan yýla deðil... 97. usa-uygun bir kâr. ama ayrýca rakipleri ve alýcýlarýnýn (müþterilerinin) iþlerinin iyi ya da kötü gitmesi ve metalarýn kara ya da denizde taþýnmalarý sýrasýnda olsun. kapitalist. ücret için ödemiþ bulunduðu fonlarýný geri almak için gerekenden çok bir þey beklemeseydi.
ve daha yüksek bir kâr ile. bu böyledir. iþ onu uðraþtýrdýðý zaman boyunca47 beslenmiþ olmasý gerekir. Son olarak bireyler ya da ortaklýklar tekelleri ile. ayný. Ayrýca.) Sermaye kârýný yükseltebilecek öbür raslansal nedenler. sadece bu artýdýr. 48 Smith. ama toprak sahibinin rant almamasý pekâlâ olabilir. üretimin belirli bir yere baðlý bulunduðu (örneðin deðerli bir þarap gibi) ve edimsel talebin hiç bir zaman karþýlanamadýðý yerlerde. toprak rantýna gitmesi gereken þeyin tümünü46 koparýp alan ve emek ücretini ödemek için sadece zorunlu olan þeyi46 emeðin ödenebileceði en düþük oraný46 [. (Smith. c. I. 190. s. Sonra. 121.gerekli olanýn.
(Smith. c. Yeni ülkeler ya da yeni tecim dallarýnýn ele geçirilmesi. (Smith. onu azýklandýran kimselerden çok uzakta ise: özellikle fiyat deðiþikliklerini gizli tutarak.)50
Altý Marx tarafýndan çizilmiþ. hatta rakiplerinden daha düþük bir fiyat üzerinden sürebilmesini saðlayan yapým sýrrý ile (Gizli tutarak aldatmak töredýþý deðil.49 (Smith. hatta zengin bir ülkede bile. 1. her an. rekabeti azalttýðý.) [III] Olaðan kârlarýn yükselebilecekleri en yüksek oran.. Eðer pazar. hatta bolluða doðru hýzlý ilerlemeler yapan bir ülkede bile. I. pazarý daha az..) Kapitalist. çoðu kez sermayelerin kârýný artýrýr.] býrakan orandýr. metalarýn en büyük bölümünde. bu kollarýn tecimenleri o zaman ödünç parayý daha yüksek bir oran üzerinden ödeyebilirler. her zaman ötesinde46 bir þey olmalýdýr. elde edilmesi olanaklý en yüksek fiyattýr. yükseltilebildiði kadar yükseltilmiþtir. fiyatý doðal durumun üzerine yükselterek. I. kapitalistin kendi metaýný. 197-198. sermayelerin bir bölümünü eski tecim kollarýndan çektiði. daha düþük üretim [sayfa 117] masraflarý. c. Hindistan Tecim Ortaklýðýnýn adamlarý. 49 Smithte: Tekel fiyatý. En düþük faiz oraný için de. Ýþçinin her zaman. ve onlarla
46 47
32
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. 120-124. s. þu ya da bu biçimde. Borsa tecimi). Tekel fiyatý. Kâr ya da net kazancý gerçekten oluþturan þey.48 Bu sýr. 50 Smithte: Yeni bir ülkenin ya da bazý yeni tecim kollarýnýn elde edilmesi.
Bir yandan. Örnek: Bengalde. Marxta: bir iþte çalýþtýrýldýðý sürece. ama o zaman da fiyatlarý yükselen metalar ile azýklandýrttýðý için. gerçekte öbür kapitalistlerin de sermayelerini bu kola yatýrmamalarý sonucunu verir. tecimsel sýr ile. s. bazan sermaye kârlarýný. pazar fiyatýný dürüst bir biçimde doðal fiyat üzerinde de tutabilir. s. c. I. c. bu durumda yararlanabileceði kýsýtlý bir rekabetin tüm üstünlüklerinden baþka. s. 196.
226-227. Eskiden baþka iþlerde kullanýlmýþ bulunan sermayelerin bir bölümü. ücreti deðil. ama ayrýca dokumacýlarýn ücretlerini de öder. ve [.
(Ibid. ama ya kâr getiren sermayeler sayýsýný. çeþitli emek türlerinin ücretinden daha yakýndýr. ortalama sermaye kazançlarý oraný. 102-103. ayný bir düzeye. daha kârlý olan bu yeni iþlere yatýrýlmak üzere... ranta dönüþen bölümüne göre o kadar büyür.] kârlarýn her zaman sermaye ile belirli bir oran içinde bulunmalarý gerekir. s.) Sermaye kârlarýnýn. çünkü sadece bu son sermayeyi kârlarý ile birlikte yenilemekle kalmaz.. Pazar.Bir meta ne kadar çok iþlenirse. Bu metalarýn fiyatý zorunlu olarak azçok yükselir ve bunlarýn tecimini yapan kimselere daha büyük bir kâr saðlar. s. s. ama sonraki her kâr daha öncekinden daha büyüktür de.. Gene de. tehlike oranýnda. dolaþým araçlarýnýn hafiflemesi ya da daha küçük maliyet fiyatý (örneðin kaðýt para) ile birlikte de artabirlikte de para faizini yükseltebilir. bütün bu eski iþ kollarýnda. Örneðin dokumacýlarý çalýþtýran sermaye. insan emeðinin. az ya da çok deðiþir. ayný bir toplum ya da kantonda. . çok çeþitli emtia türleri ile daha eksik bir biçimde azýklandýrýlma durumunda kalýr. iplik eðiricileri çalýþtýran sermayeden daha büyüktür. ikinci olarak da insan emeðinin doðal ürün üzerinde gerçekleþtirdiði ilerlemeden. ilkin iþbölümünden. rekabet eskisinden daha az bir duruma gelir. ikili bir kâr saðlar.) [sayfa 118]
Demek ki.51 (c. böylece.) Sermayelerin çeþitli kullanýmlarýnda. Ýþgücünün (main-duvre) bu meta üzerinde gerçekleþtirdiði ilerlemelerde. 228. ya da sonraki tüm sermayenin önceki sermayelere oranýný artýrýr... Kapitalistin iþbölümünden saðladýðý kâr üzerinde ilerde gene duracaðýz. Kapitalist. (c. normal kâr oraný. gelirlerin az ya da çok kesinliðine göre. 52 Smithte: Normal kâr oraný.
Bir ve ayný toplumda. çeþitli emek türlerinin parasal ücretlerinden çok daha yakýn bulunacaktýr.. fiyatýn ücret ve kârlara dönüþen bölümü. I.. Bir metaya insanal katký ne kadar büyükse. o iþlerden zorunlu olarak çekilmiþtir. sadece kârlarýn sayýsý artmakla kalmaz.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
33
. ayný düzeye. onlarý. sermayelerin çeþitli kullanýmlarýndaki normal ortalama kârlar oraný. ya da tehlikeyi büsbütün ödünleyecek bir biçimde yükselir gibi görünmez. iþlenmiþ doða ürünü durumuna dönüþtürdüðü doðal ürün üzerinde gerçekleþtirdiði ilerleme. Kâr oraný52 her zaman azçok tehlike ile birlikte yükselir. I.. bu durum da. 51 Smithte: . çünkü çýktýðý sermaye [IV] zorunlu olarak daha büyüktür. kendilerine verilen ödünçleri daha yüksek bir faiz ile ödeyebilecek bir duruma getirir. cansýz sermayenin kârý da o kadar büyük olur.
] Doðanýn üretici güçlerinden yararlanmakta kullanýlmýþ bulunan tüm sermayeler. ya da herhangi bir toptan ya da perakende tecim dalýnda kullanmasýný belirleyen tek güdü.. toplumun genel çýkarý ile öbür iki sýnýfýn çýkarý arasýndaki baðlýlýktan yoksundur.
3° SERMAYENÝN EMEK ÜZERÝNDEKÝ EGEMENLÝÐÝ VE KAPÝTALÝSTÝN GÜDÜLERÝ Bir sermaye sahibinin.. Demek ki.
53 54
34
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. ve hiç bir zaman hýzla yýkýmlarýna giden ülkelerdeki kadar yüksek deðildir.. s.. I. Bu sýnýf. 55 Smithte: Oysa. c. zengin ülkelerde doðal olarak düþük. bu oran.55 kâr oraný. gerilemesi ile düþmez. Tersine. 179. halký aldatmak ve [.caklarý kendiliðinden anlaþýlýr. II. Demek ki.)
Smithde: görünüþüdür.. (Smith. Tecimenin çýkarý her zaman pazarý büyütmek ve satýcýlarýn rekabetini kýsýtlamaktýr. (Say.. 163-165. Altlarý Marx tarafýndan çizilmiþ. bu [. s. en elveriþli biçimde kullanýlmýþ bulunan sermayelerdir. II. [. aralarýndaki rekabet aracýyla kapitalistlerin kârýný düþürmeye yönelir. ücretleri yükselten birikimi. sermayeyi kullananlarýn plan ve kurgularýna göre düzenlenip yöneltilmiþlerdir. s. bazý bakýmlardan. kârdýr.. ve genellikle. 400-401. s. (Smith. ve onlarýn bütün bu plan ve kurgularda gözettikleri erek de. toplumun gönenci ile yükselmez. c. ve gene onlar gibi. kamu çýkarýndan her zaman ayrý ve hatta ona karþýttýr. rant ve ücretler gibi.) Emeðin en önemli iþlemleri. ona en büyük kârý getiren kullanýmdýr. eþit güvenlikte. 130-131.) 4° SERMAYELERÝN BÝRÝKÝMÝ VE KAPÝTALÝSTLER ARASINDAKÝ REKABET Sermayelerin. Özel bir tecim ya da yapým kolunda iþ yapan kimselerin özel çýkarý..)[sayfa 119] Kapitalist için en elveriþli sermaye kullanýmý.] onu ezmekte çýkarlarý bulunan kimselerin sýnýfýdýr. ama bu kullaným toplum için en elveriþli kullaným olmayabilir. (Smith.. onu tarým ya da yapýmcýlýkta. yoksul ülkelerde de yüksektir.. çýkarý hiç bir zaman toplumun çýkarý ile týpký olamayacak olan. c. II.53 Bu çeþitli kullaným türlerinden herbirinin ne kadar üretken emeði54 etkinliðe geçireceði ya da [V] ülkesinin yýllýk toprak ve emek ürününe ne kadar deðer ekleyeceði kapitalistin düþüncesinde hiç bir yer tutmaz. c. kendi kâr bakýmýdýr.] sýnýfýn çýkarý.
hatta rekabet bir yana býrakýlsa bile. Kârlarýn yükseliþi ise bileþik faiz gibi etkili olur.56 kapitalistlere karþý tek çýkar yol. c. bir metaýn fiyatýný yükseltirken. Sermayeler arasýndaki rekabet. eðer sermayeler kendi doðal akýþlarýna býrakýlýrlar. [VI] bunun sonucu rekabet o kadar daha [sayfa 120] etkin. sermayenin az sayýda ellerde deriþmesi (concentration) demek olan birikim. bunlardan herbiri. Öyleyse sýkýntýya ilk düþecek olan. (Smith. ücretlerin yükselmesi üzerinde olduðu kadar. Ama rekabet ancak. c.Örneðin. rekabet sonucu. sermayelerin birikimini artýrýr. ve eðer bu sermaye yirmi kiþi arasýnda bölünmüþse. büyük sermayenin birikimi. Ama bunun gidiþini izleyelim. büyük bir sermaye. bir kentin bakkallýk tecimi için gerekli sermaye iki ayrý bakkal arasýnda bölünmüþ bulunduðu zaman. Sermayelerin artýþý ve çok sayýda bir sermaye. Özel mülkiyet rejimi altýnda. [VII] Sonuç darak. Bize sermaye kârýnýn. Genel olarak sermaye ancak birikim aracýyla doðduðu. 372-373. ayrýca ülke
56 Smithte: Ücretlerin yükseliþi. küçük sermayenin birikiminden çok daha hýzlýdýr. küçük bir sermayeden daha hýzlý birikir. ekonomi politiðin verilerine göre. ve çok yanlý birikim zorunlu olarak tek yanlý birikime dönüþtüðü için. ve üstelik çok sayýda ellerde çoðalýrlarsa olanaklýdýr. tüketici halk yararýna metalarýn ucuzluðu üzerinde de iyilikçi bir biçimde etkin olan rekabettir. ve sermayenin bu doðal yönelimine yolu gerçekten sadece rekabet açarsa. bir borcun birikiminde yalýn faizin etkili olduðu gibi etkili olur. çok sayýda sermayelerin doðuþu. küçük kapitalisttir.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
35
. 199-201). demek ki. ancak çok yanlý birikim aracýyla olanaklýdýr. sermayenin sadece birinin elinde bulunacaðý duruma göre daha ucuza satacaktýr. kendi büyüklüðüne göre. eðer sermayeler çoðalýrlar. sermaye kârýndaki artýþýn meta fiyatý üzerinde bileþik faiz gibi etkili olduðunu daha önceden bildiðimize göre (Smith. s. ve metalarýnýn fiyatýný yükseltmek için aralarýnda anlaþabilme olanaklarý o kadar daha az olacaktýr. onun büyüklüðü ile orantýlý olduðu söylendi. Her þeyden önce bile isteye yapýlan rekabet bir yana býrakýlýrsa.)
Tekel fiyatlarýnýn olabildiklerince yüksek olduklarýný. bunlarýn kârlarý [sayfa 121] azalýr. genel olarak zorunlu bir sonuçtur. kapitalistlerin çýkarýnýn hatta bayaðý ekonomi politiðin gözünde bile topluma karþýt olduðunu. Sermayeler arttýðý ölçüde. II. s. rekabet sonucu. I.
(Smith. aylaklýk üste çýkar.58 bu sermayeleri kullanarak elde edilebilecek kâr zorunlu olarak azalýr.. c. sermayelerin aðýr bastýðý her yerde.
Sanayi ile aylaklýðýn içinde bulunacaklarý oraný.zenginliðinin geliþmesini öngerektirirler. Sonuç olarak. [. ekonomi politiðin en üstün tuttuðu durumdur. s. Altlarý Marx tarafýndan çizilmiþ. ama bir de. Herkesin azçok iþlerin içinde.
36
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
.. Üretken emeðin bakýmýna ayrýlmýþ fonlar günden güne büyüdüðünden.
Zenginlik ölçüsünün doruðuna eriþmiþ bulunan bir ülkede. öyleyse kapitalist
57 58
. zorunlu olarak düþecektir. daha iyi davranma koþullarý sunmadýkça. bir baþkasý tarafýndan tutulmuþ bulunan iþi onun elinden koparmak için her türlü çabayý gösterdiði bir rekabettir baþlar. s. bu emeðin talebi de günden güne daha büyük bir duruma gelir: iþçiler kolayca iþ bulurlar. zenginlerden baþkalarýnýn kendi paralarýnýn faiziyle yaþayamayacaklarý kadar düþük olacaktýr. Sadece sattýðýný daha ucuza satma [sayfa 122] zorunda kalmaz. faiz.)
Peki bu artan rekabet içinde sermaye nasýl kullanýlýr?
Sermayeler çoðaldýðý ölçüde. s. Ama çoðu kez. çeþitli sermayeler arasýnda. [. ya sermayesini yemek. c.[196]-197. I. II. bir sermaye sahibinin. ama bu duruma özgü baþka nedenler gereðince de. Bir ülkede sermayeler çoðaldýðý ölçüde.57 niceliði gitgide daha büyük olur. küçük kapitalistin iki seçeneði var: 1° artýk faizle yaþayamayacaðýna göre. bunun sonucu. c.] sadece niceliði artan her þeyin pazar fiyatýnýn bu artýþ ölçüsünde düþmesi sonucunu veren o genel nedenler gereðince deðil. fonds à prêter à intérêt. Serveti sýnýrlý ya da þöyle böyle olan bütün insanlar. (Smith. bu ülkede yeni bir sermayeye kârlý bir kullanma biçimi bulmak zamanla gitgide daha güç bir duruma gelir. satma olanaðý bulabilmek için bazan aldýðýný daha pahalýya alma zorunda da kalýr. egemen olan sanayidir.) Bu durum.] olaðan safi kâr oraný çok küçük olacaðýndan. her yerde sermayelerin tutarý ile gelirlerin tutarý arasýnda varolan oran belirler. [IX] ama sermaye sahipleri çalýþtýracak iþçi bulmakta güçlük çekerler. 358-359. .)
Demek ki. II. 325.aizle ödünç verilecek fonlar niceliði arttýðý ölçüde. bu kârýn ödemeye yetebileceði olaðan faiz oraný.. bu öbür sermayeyi iþinden koparýp atmayý umamaz. (Smith. ya da herhangi bir tecim türü içine karýþmýþ olmasý
gerekecektir.aizle ödünç verilecek fonlar.. Kapitalistlerin rekabeti emek ücretlerini yükseltir ve kârlarý düþürür. aðýr basanýn gelirler olduðu her yerde. kendi sermayelerinin kullanýmýný kendi elleri ile yönetme zorunda kalacaklardýr.
iþe yatýrýlmýþ bulunan sermayelerin artmasý ve bunun sonucu kârýn azalmasý da. 359.
Bir sermayenin kullanýlmasý ile saðlanabilecek kârýn azalmasý sonucu. [kârlarýn azalmasýna karþýn]. eðer bu büyük sermayenin karþýsýna. alacaðýný ondan daha pahalýya almak.)
Demek ki. geçici zararlara da katlanabilir. Atasözü. Böylece. (c. bu sermayenin kullanýlmasý için ödenecek fiyatýn da bu kârla ayný zamanda zorunlu olarak düþmesi gerekir.] oranýndaki düþüþ. Öyleyse. eðer para [faiz -ç. der. s. Smithin verdiði sabit sermaye ve döner sermaye
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
37
. metalardaki genel nitelik düþüklüðü. Buna karþýlýk. büyük bir sermaye. öykünme. Küçük kârlar. küçük kapitalist yýkýlana ve bu rekabetten kurtulduðunu görene kadar. iþçi karþýsýnda sahip bulunduðu bütün üstünlüklere sahiptir. zarara uðramadan. O zaman bu rekabette. varsayýmýmýzýn güçlü rekabet durumunda olduðu gibi. 189. Ama. onun karþýsýnda. daha ucuza satabilir. servetini yitirmek. Ayrýca: büyük kapitalist. [X] Ayrýca capital fixe ile capital circulant60 arasýndaki oran
59 Smithte: Oysa bir sermayenin kullanýlmasý ile saðlanabilecek kâr böylece deyim yerindeyse iki ucundan birden kemirilmiþ bulunduðu zaman. þimdi küçük kârlar getiren küçük sermayeler çýkarsa. ama sermayelerin kendileri gene de artmaktan geri kalmazlar. I. kapitalist olarak. öyleyse sermayelerin kârý azalýr. yüksek bir rekabetin varsayýlmasý sonucu pazar fiyatý zaten çok düþük olduðundan. onun bakýmýndan sermayesinin büyüklüðü tarafýndan ödünlenmiþlerdir ve hatta. bir sermayenin kullanýlmasý için ödenecek fiyat da zorunlu olarak düþer. Ya da 2° kendi baþýna bir iþ kurmak. bozukluk. ve yüksek bir ücret ödemek. daha büyük niceliklerle aldýðý için.)59 [sayfa 123] Servetler. para faizi. büyük kârlar getiren küçük bir sermayeden genel olarak daha hýzlý artar. Küçük kârlarla da olsa. sanayi ve nüfus arttýðý ölçüde. büyük kentlerde görüldüðü gibi genel zehirlenme.. II. (Smith. demek ki. eðer büyük kapitalist küçüðü iþinden etmek istiyorsa. zorunlu sonuçlardýr.ransýzca. para parayý çeker. kapitalistin.olmaktan çýkmak. hatta eskisinden de çok daha hýzlý artmaya devam ederler. para oranýnýn düþmesi sonucunu verir. Marx burada A.. tersine. s. metaýný daha zengin kapitalistten daha ucuza satýp. ortalama kapitalistleri rantiye durumundan iþadamý durumuna dönüþtürürse. onlarý ezer geçer. 60 Metinde . her zaman küçükten daha ucuza satýn alýr. küçük kapitalistin kazançlarýný kendi yararýna biriktirir. c.
Büyük bir toprak sahibinin aletleri. On
tanýmýný benimser. Marxýn dolaþan sermaye adýný vereceði þeye. sabit sermayeden. topraðýnýn büyüklüðü ile orantýlý olarak artmazlar. sahibinin elinde kaldýkça ya da ayný biçim altýnda kalmaya devam ettikçe. sermayesini yatýrmanýn iki biçimini birbirinden ayýrýr. (Smith. zorunlu olarak onun sabit sermayesi ile döner sermayesi arasýnda paylaþtýrýlmýþtýr. büyük ve küçük sermayelerin rekabetinde önemli bir konudur.. demek ki hemen tüm el emeðinin fabrika emeði durumuna dönüþmüþ bulunduðu yerlerde. kârýn yaratýcýsýdýr. Bundan ötürü. ve iþte bu ardý arkasý kesilmeyen dolaþým ya da deðiþimler aracýyladýr ki. [toplumun] safi gelirinde bir iyileþtirmedir. küçük kapitalistin tüm sermayesinin. topraklarýn iyileþtirilmesinde ve yararlý makineler ile aletleri ya da öbür benzeri þeyler satýn alýnmasýndan kullanýlan sermayeden bileþir. bir baþka biçim altýnda dönmek üzere. çok küçük bir bankacýdan.da. fonu artýracaktýr. geçim araçlarýný üretmekte kullanýlan sermayedir.) Sabit sermayenin bakým masrafýndaki her tutum (tasarruf). 61 Bu alýntýyý Adam Smithin terimleri ile veriyoruz. s. yani hep elinde bulundurmasý gereken paradan bir o kadar büyük bir tutumdur. (Smith. Smith. ona bir kâr getirebilir.
38
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. Sabit sermayeleri. bürolarý ile sýnýrlanýr. Çok büyük bir bankacýnýn. sýnai emeðin yüksek bir geliþme derecesine eriþmiþ. Bu biçimde kullanýlan sermaye. Onuncu Bölümde bunun eleþtirisini yapacaktýr. bu. sabit sermayenin [bakým harcamasýnda]. durmadan bir biçim altýnda çýkar. Marxýn almamýþ bulunduðu parçalarý [ ] içine koyduk. II. emekteki üretici gücü azaltmayan her tutum. sahibine gelir ya da kâr getiremez [.)61
Capital fixe ile capitat circulant arasýndaki oranýn. bu. Herhangi bir iþ giriþimcisinin sermaye bütünü. onun sadece zorunlu capital fixee sahip olmasý için bile yetmeyeceðini kendiliðinden anlaþýlýr. Ýngiliz iktisatçý. Ayný biçimde.. s. ancak çok küçük nicelikte daha çok bir sabit sermaye gereksinmesi vardýr. II]. döner sermayedir. büyük kapitalist için küçük kapitalistten çok daha elveriþli olduðu daha ilk anda görülür. onun elinden. Son olarak. c. öbürü zorunlu olarak o kadar büyük olacaktýr. Sabit sermaye. iki parçadan biri ne kadar küçük olursa. Bu sermaye. 226. elinde bulundurma üstünlüðüne küçük bir kapitalistten çok sahip olduðu kredi de. Sabit sermayeye gelince.]. 197-198. bilimsel bir ayrým deðildir. Emek gereç ve ücretlerini saðlayan ve sanayii etkinliðe geçiren. [c. yapým ya da tecim için. der. Toplam sermayesi [sayfa 124] ayný kaldýkça. Daha sonra Kapitalin Ýkinci Cildinde. döner sermaye.
Döner sermaye. büyük bir kapitalistin. Smithe göre.
1814te 16 þilin ödenen yapýlmýþ ürünlerin eþit niceliði. hem iç tüketimi. topraðýn iþlenmesi için çok gerekli olmayan malsýz mülksüz iþçiler yýðýný yeniden sanayie doðru itilir.
62. ortak bir üretim amacýnda. s. Ama yasalarýn topraðýn sürekli paylaþmasýna izin verdiði yerlerde. Üretim
Hareketi. 3 þilin 8 peni deðerindeki yarým kilo pamuktan. üretim biçimindeki deðiþiklikler ve özellikle makinelerin kullanýlmasý sonucu..)
Ýngilterede pamuklu fiyatlarý 45 yýldan beri ortalama olarak 11/12 düþtü ve.62 Genel olarak. s. kendisi için [XI] emek araçlarýnýn bir örgütlenme tipini uygular. sanayi alanýnda. arttýðý görülür. her yapýmevi ve her fabrika.5 milyona yükselmesi de buna baðlýdýr.)
Ayný türden metalarýn özlüðü. entelektüel yetenekler ve çok sayýda ve çeþitli [sayfa 125] teknik beceriler ile oldukça geniþ bir birleþmesidir.ransada olduðu gibi. proleterlerin en büyük bir bölümü her þeyden önce sanayi alanýnda birikir. ve Büyük Britanyada makinelerin kullanýlmaya baþlanmasýndan sonra iþçi sayýsýnýn sadece düþmemekle kalmamasý.. ancak insan gücü yerine makine geçirerek olanaklý bir duruma gelmiþtir. . Marshallýn hesaplarýna göre. Yasalarýn geniþ toprak mülklerinin varlýklarýný sürdürmelerine olanak verdikleri yerlerde.. büyük sanayiin küçük sanayii yýkmasý gibi büyük toprak mülkiyeti de küçük toprak mülkiyetini yeniden yutar.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
39
. [58]-59. (Schulz. sürekli parçalanmanýn geliþmesi sonucu. Eðer sonunda bu parçalanma ve borçlarýn bu artýþý daha yüksek bir dereceye varýrsa.000den 1. 167 Ýngiliz mili. þimdi 1 þilin 10 peniye veriliyor. yoksullar ve hoþnutsuzlar sýnýfý içine atýlmýþ bulunan borçlu küçük toprak sahipleri sayýsýnýn. yani 36 Alman mili bir uzunlukta ve 25 Ginelik bir tecimsel deðerde 350 çile. [XII] þimdi sanayi giriþimci ve
62 Büyük ekim çalýþmalarýnýn genellikle ancak küçük bir sayýdaki kolu çalýþtýrdýðý bilinir. küçük kapitalistlere oranla capital fixete görece bir merkezleþme ve bir yalýnlaþma da olur. Büyük kapitalist. artan bir nüfusun artýk bölümü sanayilere üþüþür ve bunun sonucu.sait que les travaux de la grande culture noccupent habituellement quun petit nombre de bras. daha þimdiden oldukça büyük maddi bir servetin. Sanayi ürünlerindeki büyük ucuzlama. ve büyük toprak mülklerinin yeniden kurulmalarý üzerine. deðiþir. Büyük Britanyada olduðu gibi. (Ibid. büyük sermayelerin birikiminde. ama 40. hem de dýþ pazarý büyütmüþtür.
Ayný biçimde.
413.. kira vb.63 gerecin ise. ne de onlara her zaman yeterli bir ücret ödemeye zorlamýþlardýr. imalat hacmi de bir o kadar artýrýlmýþtýr.. niceliði. verimli olma büyülü etkililiðini kazanýr.c.. kapitalistler ve iþ sahipleri sýnýfý içinde. iþin. Emek. zararýný hep ücretliler sýnýfýnýn acý çektiði bir durdurulma ya. 413.. tersine.000 iþçinin emeðini)65 orunlar. 412-413). 1 þilin 9 peniye düþmüþtür. yerindeliði bakýmýndan. bir pamuklu parçasý için 4 þilin 11/3 peniden.) Bir iþçinin günlük emeðinin ona yýlda ortalama 400 frank getirdiði ve bu tutarýn her yetiþkin insanýn kabaca bir yaþam yaþamasýna yettiði varsayýlýrsa.. yani tüm emek konusunda ne isterlerse onu yapma hakkýný almýþlardýr . s.
(Pecqueur. Manchesterdeki bir fabrikacýnýn gayrisafi kârý.. mülkiyetin pek güvenli olmayan bir kararsýzlýk ve [sayfa 126] dalgalanmasý sonucunu veren birçok iflaslar olur. (l. onlar için. istediði gibi deðiþimde özgürdür. 63.) Rekabet.. kendisi de her tür üretim aletlerinin bireysel kullan63 64
Pecqueurde: insan demektir. þudur ki. insanla hiç bir ilgisi yoktur. teslim ettikleri ürünlerin miktarýna göre zorunlu olarak azalmýþtýr. insandýr. 2. 1. Herkes sahip olduðu þeyi. 750..500 bireyin emeðini (öyleyse 300 milyon (Louis-Philippe). geliri olan her varlýklý.c. demek ki dolaylý olarak beþ insaný kendisi için çalýþmaya zorlar. s. Pecqueurün bunu izleyen tüm alýntýlarý elyazmasýnda . çeþitli sanayi kollarýnda. kullanma ve kötüye kullanma.. 100.. (Ibid. bu da iktisadi bakýmdan yýkýma uðramýþ bulunanlarýn bir bölümünü proletarya içine atar.)64
Emek öðesi olmadýkça. Varlýklýlar.000 franklýk çiftlik kirasý.000 franklýk gelir 2.. Théorie sociale vb. varlýksýzlara zamanýnda ve her zaman ne iþ saðlamaya. s.iþçilerinin kazancýna gelince.000 franklýk gelir ikiyüzelli insanýn emeðini. (Ibid. (l. insanlarýn yasasýndan.. köleleþmeye baþlamak demektir. zenginliklerin kullanýmý. Ama. 1820-1833 arasýnda. s. da bir azaltýlmasý zorunlu duruma gelir. yasa tarafýndan. kendi öz birey çýkarýndan baþka bir þey düþünmeksizin.c. niteliði. bunlarýn kârý. vb.ransýzcadýr. fabrika sahipleri arasýndaki artan rekabet sonucu.) Üretimin özlüðü. zaman zaman bir aþýrý üretim görünür.. tüketimi bakýmýndan. (Ibid. kendi özgürlüðünü kurmak demektir. sýk sýk ve hoyratça.. emek gerecini kiralamak demek.. sanki onlar bu zorunlu öðeyi oraya kendi çalýþmalarý ile koymuþlar gibi. 411-412. her tür emek gerecinin kullanýmý bakýmýndan tam bir özgürlük.) Emeðini kiralamak demek. s. zenginlik yaratma bakýmýndan hiç bir þey yapamayan gereç öðesi. Bunun sonucu . l.000.
40
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. bu yitiði karþýlamak için.
Ve ayni biçimde satýn alýr. kitabýnda67 (Toprak ranta): Uluslar. Siz tüketiciler topluluðu içinde kendini gösteren bir zevk. nerede satacaðýný kimse bilmez. s. yýlda 2. toprak kiralarý ve kârlarý ayný olduk[sayfa 128]
Bu ayraç. Ýnsan bir üretim ve tüketim makinesidir. Pecqueurde: kime satacaðýný en sonra gelir. Constancio. . 414-416. istediði zaman. talep de arzý. . [XIII] Üretici gereksinmeleri ve kaynaklarý. Bir ulusun gerçek çýkarý da ayný deðil mi? Safi ve gerçek geliri. devirli týkanýklýk ve kýtlýklar.. Ýngilizceden çeviren .ransýzca çeviri metnini kopya etmiþtir. üretim her þeydir. Bir yerde bir zenginliðin kýtlýðý varken.ransýzca çevirinin 26. en sýkýntýsýzýn. insan yaþamý bir sermayedir. deðiþim özgürlüðü ve isteðe baðlý rekabet.. kesin sonuçlar.. istediði zaman. en güçlünün.. . istediði gibi.66 nasýl satacaðýný. zaman ve çabalarýn yitirilmesi ve saçýlýp savrulmasý. öbürü ya hiç bir þey satmaz ya da zararýna satar. Des principes de Iéconomie politique et de limpôt. Ricardo için. Marxýn..ma ve kötüye kullanma hakkýnýn yakýn ve mantýksal sonucu [sayfa 127] olan istemli deðiþimden baþka bir þeyi dýþavurmaz.. en zenginin koyduðu yasanýn kölesidir. Paris 1835. Bölüm XXVI: Gayrisafi ve safi gelir. ne zaman satacaðýný. iktisadi yasalar dünyayý körü körüne yönetirler. Ibid. Arz talebi bilmez. kýrýlmýþ umutlar. istediði fiyata satar. Almancadadýr.-S. pahalý ya da ucuz fiyatla üretir. Bir üretici büyük nicelikte.c. istediði kiþiye.. çok ya da az. satýp satmayacaðýný. iyi ya da kötü. ama daha siz malý teslime hazýr olduðunuz zaman. istediði yerde üretir. þu sonuçlara yolaçarlar: Herkes istediði þeyi.)
Ricardo. iflaslarýn süreklilik ve genelleþmesi. kime satacaðýný. . talepleri ve arzlarý bilmez. 2 cilt. Bütün bu durumlarda. er ya da geç. ücretler ile kârlarýn kararsýzlýk ve deðerden düþmesi... tecimsel bunalýmlar. bir baþka yerde aþýrý bolluðu ve saçýlýp savrulmasý vardýr. 69 Marx burada .
65 66 67
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
41
. Aslýnda bir birlik oluþturan þu üç iktisadi uðrak: kullanma ve kötüye kullanma hakký. bir moda inanýna göre üretirsiniz. 68 Ibid. baský. ve alýmlar konusunda bu böyledir.000 sterlin kâr eden biri için... ya da yüksek fiyatla ve büyük bir kârla satarken. o hep raslantýnýn oyuncaðý. yoksa bir insaný mý çalýþtýrdýðý hiç bir önem taþýmayacaktýr. David Ricardo. insanlar hiç bir þey. üretim atölyelerinden baþka bir þey deðildirler. 2. apansýz yýkýmlar ve beklenmedik servetler. (l. satabildiði zaman. amansýz bir rekabet alanýnda zenginlik. heves geçmiþ ve baþka tür bir ürün üzerinde karar kýlmýþtýr. bölümünde. istediði yerde. Bölüm XXVI: Gayrisafi ve safi gelir.68 þöyle der:69
20. iþsizler.000 sterlinlik bir sermaye üzerinden. Pecqueurden yaptýðý alýntýya bir katma. sermayesinin yüz insaný mý.
. iþ. 6-7. adada tek baþýna oturan kralýn.. bu görevleri
70 J.ransýzcadýr. çok kötü yollar üzerinde uzun bir kara yolculuðu yapar. eþit bir sayýda insanýn iþleyebileceði maddelerin niceliði büyük bir oran içinde artar. c. 71 Marxýn metninde bütün bu alýntý . 331). Ýngilterede. York Kontluðunda iþlenmek üzere. s.. Simonde de Sismondi: Nouveaux principes déconomie politique. . ya da daha önce iþe alýnmýþ bulunan iþçilerin üretici yeteneðini72 erk bakýmýndan artýrmaktan baþka bir yol yoktur. II.-C. 73 Marxýn metninde bu son alýntý . Her ne kadar bu kentlerde bazý satýcýlar görülürse de. þunlar: Neymiþ? Zenginlik her þey. ve iyileþtirmek için yeterli sermayelere sahip bulunmadýklarý birçok yerler vardýr. c.-L. Ýskoçyanýn güney illerinin yünü.. de Sismondi70 (c. der M. ne de iþin çok uzun süresinden: o kendi koyduðu yasaya kendi de boyun eðer.ransýzcadýr.c. Ýþçinin emeðini. 381-382.. hemen her zaman bir sermaye artýþý gerekir. ([Buret. alýntýdan önceki tümceler.
42
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
.) Aslýnda. Ýþbölümü ileri götürüldüðü ölçüde. bir kolu durmadan çevirerek. halkýnýn topraklarýný iþlemek.tan sonra. halký.71 Büyük Britanyada. (Smith. 2 cilt. ne ücretlerin yetersizliðinden sorumludur.) Toprak ve emeðin yýllýk ürün deðerini artýrmak için.] l. ancak sermayelerin daha önce gitgide birikmiþ bulunduklarý oranda daha ayrýntýlý bir biçimde bölünebilir. Paris 1819. Tüm bu paragraf Buretden alýnmýþtýr.. ve her iþçinin görevi giderek büyük bir yalýnlýk derecesine indirgenmiþ bulunduðundan. insanlar hiç bir þeymiþ! Efendim? Zenginliðin kendisi de ancak vergilere oranla mý bir þeymiþ? . büyük bölümü bakýmýndan. Ýngilterenin bütün iþini otomatlara yaptýrtmasýndan baþka isteyecek bir þey yoktur. II. nesnelerin erkinden gelir. yetiþtiði yerlerde iþlenmek için sermaye yokluðu nedeniyle. 338.. (Smith. nüfusunun on ya da oniki milyon olmasýnýn ne önemi var? (c. en zorunlu gereksinmelere ancak yetecek kadar düþük bir fiyata satýn alan patron. 82). s.)73 [sayfa 129]
Demek ki. c. Ricardoya karþý yöneltilmiþ bir notta bulunur. Aktarýlan parça. ya üretici iþçileri sayý72 bakýmýndan artýrmak. kendi öz sanayilerinin ürününün talep edileceði ve tüketiciler bulacaðý o uzak pazarlara taþýmak için yeterli sermayelerden yoksun birçok küçük fabrika kentleri vardýr. II. Her iki durumda da.
s.. II. 74 Altlarý Marx tarafýndan çizilmiþ. Sefalet insanlardan çok. s. s. bir sermaye birikimi74 iþbölümünün zorunlu bir önkoþuludur. iþlerin doðasýnda. 194-195. 72 Altlarý Marx tarafýndan çizilmiþ. I.c. l. bundan [XIV] aslýnda bazý büyük tecimsel kentlerde oturan daha zengin satýcýlarýn görevlilerinden (agents) baþka bir þey deðildirler.
(Smith. Demek ki. (Smith. s. çeþitli üretim kollarýnýn bir tek yönetici kafanýn yönetimi altýndaki bu türlü birleþmeleri. her iþkolundaki iþçi sayýsý. önceden eþit bir yiyecek yedekliði ile. eþit bir sayýdaki iþçinin sürekli olarak çalýþtýrýlabilmesi için. sadece onu devinime getiren sermaye74 çoðaldýðý ölçüde artmakla kalmaz.. Oysa. bir ülkedeki sanayiin niceliði. sayýlarýnýn artýþýdýr.. sermayelerin birikimi de doðal olarak bu geniþlemeye yolaçar. Kapitalist. Bazý fabrika patronlarýnýn bazan 10. gerçekte kendi sermayesi aracýyla erden geldiðince büyük nicelikte yapýt üretmek ister.c. daha çok sayýda ve daha çeþitli insanal güçlerle doðal güçlerin biraraya getirilmesi aracýyla .. ya da... c. ayný sanayi niceliði çok daha büyük bir nicelikte yapýt üretir. Böylece büyük fabrikacýlar. üretici erkin bu büyük geniþlemesini. hiç deðilse kendi sanayilerine gerekli hammaddelerin bir bölümünü ilkin üçüncü elden edinme zorunda kalmamak için.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
43
. Böylece son zamanlarda Birmingham maden ocaklarý sahipleri. devlet içinde bu türlü devlet ve eyaletler ender deðil. Bu iki amaca da eriþebilme olanaklarý [XV] genel olarak sermayesinin geniþliði ya da bu sermayenin çalýþtýrabileceði kiþilerin sayýsý ile orantýlýdýr. Þurada burada da . Öyleyse hem iþçileri arasýnda en uygun iþ daðýlýmýný kurmaya. ayný [sayfa 130] zamanda büyük toprak mülkleri edinmeye de çalýþacaklar. daha az ilerlemiþ bir durumda gerekli olacaktan daha çok bir gereç ve alet yedekliðinin biriktirilmesi gerekir. iþbölümü geniþledikçe. Böylece. sadece kendi öz ürünlerini satmak için deðil. ama baþka türlü ürünler satýn almak ve bunlarý kendi iþçilerine satmak için de. II. daha büyük ölçekte iþletmeler ereðiyle.000-12. 193-194. hem de onlara düþünebildiði ya da elde edebilecek durumda bulunduðu en iyi makineleri saðlamaya çalýþýr.) Emeðin.. l. iþkolundaki iþbölümünün artmasý ile birlikte. kendi sanayi iþletmeleri ile tecim arasýnda bir bað kuracaklardýr.
194-195.000 iþçinin baþýnda bulunduklarý Ýngilterede . ya da daha doðrusu onlarý bu biçimde sýnýflanýp bölünecek duruma getiren þey. daha geniþ üretici güçler baðdaþýmlarý. bu çoðalmanýn bir sonucu olarak.) Öyleyse aþýrý üretim. sermayelerin daha önceki bir birikimi olmaksýzýn kazanamamasý gibi. eskiden çeþitli giriþimci ve çeþitli ocak sahipleri arasýnda paylaþýlan tüm demir üretim sürecini kendi
74
Altlarý Marx tarafýndan çizilmiþ.kolaylaþtýrýp kýsaltmak için bir yýðýn yeni makine türetilir.. s.
Sanayi ve tecimde. ama bir de. genel olarak artar. daha þimdiden bellibaþlý üretim kollarýnýn kendi aralarýndaki daha sýký iliþkiler.
Böylece son zamalardadan itibaren. c. s. 76 Rehin karþýlýðý borç veren. s. Schulzun kitabýnda. sýnai sefalet ile ters orantýlýdýr. Böylece. von A. Smithin þu parçasýný düþünür (l.ellerine almýþlardýr. I. sarhoþluk. bu da ayný zamanda çýkar çevrelerini geniþletir. Ama sermayeyi bu en çeþitli biçimde üretici kýlma artan olanaðýnýn bile. geniþliði aracýyla.
44
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. Bkz: Birmingham maden bölgesi. Deutsche Viertelj[ahresschrift] 3. ve bir de sermayenin. (Schulz. not bölümündedir..)
Konut sahiplerinin sefaletten elde ettikleri engin kâr.) Helft 3. 78 Safi ve gayrisafi gelir. Jg.. s. kazanan biletleri çeken kimselerin. 47 vd. [sayfa 131] Ýnsanlar karþýsýnda. Smithin yirmi piyango bileti.77 Sayýn revenu net et brutü. Yýkýma uðramýþ proleterlerin kusurlarýndan saðlanan kazançlar da böyle. bu bir kiþinin. bilimsel ve teknik bilgi ve deney sahibi birçok hisse sahibinin. Baþarý kazanan bir kiþiye karþý baþarýsýzlýða uðrayan yirmi kiþinin bulunduðu bir meslekte. sanayi ve tecim çýkarlarý arasýndaki karþýtlýklar bütününü yumuþatýp birleþtirir. iþin yürütülmesi kendilerine býrakýlmýþ baþka kiþilerin geniþ baðdaþýmlarýný da görüyoruz. Ev kirasý. kayýtsýzlýk. 77 Marx burada A. l. 1838. 216): Kazanma olanaðý herkes için eþit bir piyangoda. kapitalistler için artýrýmlarýný (tasarruflarýný) daha çeþitli ve ayrýca tarýmsal.uhuþ. sermayelerin birikimi artar ve rekabetleri azalýr.c. yirmi bahtsýz tarafýndan kazanýlabilecek olan her þeyi kazanmasý gerekir.)76 Sermaye ile toprak mülkiyetinin tek bir elde bulunmalarý sonucu. mali güçlerin.: Der Bergmnänische Distrikt Zwischen Birminghain und Wolverhampton.78 [sayfa 132]
75 Deutsche Vierteljahresschrift. pratêur sur gages. ya da kýsaca tefeci anlamýnda. [XVI] tarým. 40-41. çeþitli üretim kollarýný baðdaþtýrma olanaðýna sahip bulunmasý nedeniyle. boþ biletleri çeken kimseler tarafýndan yitirilmiþ bulunan her þeyi kazanmalarý gerekir.75 Son olarak sayýlarý o kadar artmýþ bulunan büyük hisse senetli iþletmelerde. Treskow. Stuttgart und Tübingen 1838 (I. sýnai ve tecimsel üretimde eþzamanlý biçimde kullanabilme olanaðý doðar. Bu parça.-V.c. varlýklý sýnýflar ile varlýksýz sýnýflar arasýndaki karþýtlýðý artýrmasý gerekir. (.
TOPRAK RANTI
[I] Toprak sahibinin hakký, kökenini soygundan alýr. (Say, [l.c.,] c. I, s. 136, not.) Toprak sahipleri, bütün öbür insanlar gibi, ekmedikleri yeri biçmeyi sever, ve hatta topraðýn doðal ürünü için bile bir rant isterler. (Smith, c. I, s. 99.) Toprak rantýnýn, çoðu kez toprak sahibinin, topraðýn iyileþmesi için kullandýðý sermayenin [...] kârýndan baþka bir þey olmadýðý düþünülebilir. ... Ranta biraz da böyle bakýlabileceði durumlar vardýr ... ama toprak sahibi: 1° iyileþtirilmemiþ toprak için bile bir rant ister, ve iyileþtirme harcamalarýnýn faiz ya da kârý varsayýlabilecek þey, genel olarak bu ilk ranta bir katmadan baþka bir þey deðildir; 2° öte yandan bu iyileþtirmeler her zaman toprak sahibinin fonlarý ile deðil, ama bazan çiftlik kiracýsýnýn fonlarý ile yapýlýrlar; gene de, kira sözleþmesini yenileme sözkonusu olduðu [sayfa 133] zaman, toprak sahibi, genellikle, sanki bütün
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
45
bu iyileþtirmeler kendi öz fonlarý ile yapýlmýþlar gibi, ayný rant artýþýný ister; 3° bazan insanlarýn eli ile kesenkes düzeltilemeyecek þeyler için de bir rant ister. (Smith, c. I, s. 300-301.) Smith bu son duruma örnek olarak, yakýldýðý zaman sabun, cam, vb. yapmak için kullanýlan bir alkali tuzu veren bir deniz bitkisi olan çöðen otunu verir. Bu bitki Büyük Britanyada, özellikle Ýskoçyanýn çeþitli yerlerinde, ama sadece günde deniz sularý ile iki kez örtülen, ve bunun sonucu üretimi insanlarýn ustalýðý ile hiç bir zaman artýrýlamamýþ bulunan, yüksek gelgit altýnda bulunan kayalar üzerinde biter. Gene de, bu tür bir bitkinin bittiði bir topraðýn sahibi, týpký kendi buðday tarlalarý gibi, bu toprak için de bir rant ister. Shetland adalarýnýn dolaylarýnda, deniz, balýk bakýmýndan olaðanüstü zengindir... Adalarda yaþayanlarýn büyük bir bölümü [II] balýkçýlýkla geçinir. Ama deniz ürününden yararlanabilmek için, komþu toprak üzerinde bir konut sahibi olmak gerekir. Toprak sahibinin rantý, sadece çiftlik kiracýsýnýn toprakla yapabileceði þeyle deðil, ama hem toprak hem de denizle, birarada yapabileceði þeyle orantýlýdýr. (Smith, c. I, s.
301-302.)
Bu rant, toprak sahibinin çiftlik kiracýsýna kullanýmýný ödünç verdiði bu doða erkinin79 ürünü sayýlabilir. Bu ürün, bu erkin az ya da çok geniþ varsayýlmasýna, ya da baþka bir deyiþle, topraðýn az ya da çok doðal ya da yapay verimlilikte varsayýlmasýna göre, az ya da çok büyüktür. Ýnsan yapýtý olarak bakýlabilecek þeyler çýkarýldýktan ya da düþüldükten sonra geride kalan þey, doðanýn yapýtýdýr. (Smith, c. II, s.
377-378.)
Topraðýn kullanýmý için ödenmiþ fiyat olarak düþünülen toprak rantý,80 demek ki doðal olarak bir tekel fiyatýdýr.80 Toprak sahibinin topraðýný iyileþtirmek için yatýrmýþ bulunabileceði, ya da zarara uðramamak için almasý gereken þeyle deðil, ama çiftlik kiracýsýnýn zarara uðramaksýzýn verebileceði þeyle orantýlýdýr. (Smith, c. I, s. 302.) Ýlk81 üç sýnýf arasýnda, bu sýnýf (toprak sahipleri), geliri ona [sayfa 134] ne emek, ne de kaygýya malolan, ama deyim yerindeyse kendiliðinden, onun hiç bir tasarýsý,82 hiç bir planý olmaksýzýn gelen tek sýnýftýr. (Smith, c. II, s. 161.)
Bize daha önce, toprak rantýnýn, topraðýn orantýlý verimliliðiAltý Marx tarafýndan çizilmiþ. Altý Marx tarafýndan çizilmiþ. Daha önceki bir tümceyi özetleyen bu sözcük, elyazmasýnda dalgýnlýkla Üretken olarak yazmýþtýr. 82 Elyazmasýnda Marx Absicht (tasarý) yerine Einsicht (yargý) yazar.
79 80 81
46
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
ne baðlý olduðu söylenmiþti. Toprak rantýnýn belirlenmesinin bir baþka etkeni de, topraðýn konumudur.
Rant, ürünü ne olursa olsun topraðýn verimliliðine,83 ve verimliliði ne olursa olsun konumuna83 göre deðiþir. (Smith, c. I, s. 306) Eþit bir verimlilikteki topraklar, maden ocaklarý ve balýkçýlýk alanlarý alýndýðýnda, bunlarýn verecekleri ürün, ekim ya da iþletmelerinde kullanýlacak sermayelerin geniþliðine, ve bu sermayelerin [III] kullanýlacaklarý az ya da çok uygun biçimle orantýlý olacaktýr. Sermayelerin eþit ve ayný derecede iyi kullanýldýklarý varsayýlýrsa, bu ürün, topraklarýn, maden ocaklarýnýn ve balýkçýlýk alanlarýnýn doðal verimliliði ile orantýlý olacaktýr. ([Smith], c. II, s. 210.)
Smithin bu tümceleri önemlidir, çünkü eþit üretim harcamalarý ve eþit geniþlikte, toprak rantýný topraðýn az ya da çok büyük verimliliðine indirgerler. Böylece de, topraðýn verimliliðini toprak sahibinin bir niteliði durumuna dönüþtüren ekonomi politikteki kavramlarýn devrikliðini açýkça gösterirler. Ama þimdi toprak rantýný, insanlarýn gerçek alýþveriþlerinde büründüðü biçim altýnda görelim. Toprak rantý, çiftlik kiracýsý ile toprak sahibi arasýndaki savaþým tarafýndan saptanmýþtýr. Ýktisatta, her yerde, toplum örgütlenmesinin temeli sayýlan açýk çýkar çatýþmalarý, savaþýmlar, savaþlar görürüz. Þimdi toprak sahipleri ile çiftlik kiracýlarý arasýndaki iliþkilerin ne olduðunu görelim.
Toprak sahibi, kira sözleþmesi koþullarýnýn saptanmasý sýrasýnda, üründen [çiftlik kiracýsýna], elinden geldiðince, tohumluðu [sayfa 135] saðlayan, emeði ödeyen, hayvanlarý ve öbür toprak iþleme aletlerini satýn alýp yaþatan sermayeyi karþýlamak, ve ayrýca da ona kantondaki öbür çiftliklerin verdikleri olaðan kârlarý vermek için gerekli olandan daha büyük bir parça býrakmamaya çalýþýr. Bu parça elbette çiftlik kiracýsýnýn zarara uðramaksýzýn yetinebileceði en küçük parçadýr ve toprak sahibi de ona daha çoðunu býrakmayý çok ender düþünür. Ürünün kendinden ya da fiyatýndan [...] bu parçanýn üstünde tüm geri kalaný, bu artý ne olursa olsun, toprak sahibi topraðýnýn rantý olarak kendine alýkoymaya çalýþýr; bu rant, elbette, topraðýn güncel durumunda, çiftlik kiracýsýnýn ödeyebileceði en yüksek [IV] ranttýr. [...] Bu artýya her zaman topraðýn
83
Altý Marx tarafýndan çizilmiþ.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
47
hiç bir yatýrým yapmadýðý halde.] uygularlar. Bir kanalýn açýlmasý. (Say. (Smith. ender olarak büyüktür. topraðýn þimdilik içinde bulunduðu koþullarda. s. durmadan geniþleyebilir: ama mallarýnýn niceliði ancak belli bir noktaya kadar geniþler..) Toprak üstündeki bir mülkün rantý. Çiftlik kiracýsýnýn kendisi de gerçi84 kendi harcamalarý ile fonu (topraðý) iyileþtirebilir. toprak olan mallarýnýn talebi. ürünün ilineksel deðiþikliklerinden baðýmsýz ve deðiþmez bir [V] ranttýr (Smith. iþlerin doðasýndan saðladýðý bu üstünlükten baþka. ama bu. Toprak sahibi ile çiftlik kiracýsý arasýnda yapýlan pazarlýk.
Genel olarak pazara.doðal rantý. genel olarak toplam ürünün üçte-biri olduðu varsayýlan düzeye yükselir. 378. toplam ürünün dörtte-birinden ender olarak düþük ve çoðu kez üçte-birinden yüksektir. onun ancak sözleþme süresince çýkar saðlayabileceði. birçok bölgelerde taþlar için toprak rantý ödenmez..] dörtte-birinden. Onlarýn. toprak yararýna elveriþli koþullardan her zaman tek baþýna onun yararlanacak durumda bulunmasý için yeter. II. bu sermayenin olaðan kârlarýný karþýlamak için yeterli olan bölümleri getirilebilir.. ama bu üstünlüklerden birincisi. toplam ürünün [. s. çünkü toprak kirasý bu ölçüde yükselir. ve bu. 86 Smithte: Bu. Toprak sahibi. olaðan fiyatý onlarý oraya getirmek için kullanýlmasý gereken sermaye ile..)86
Toprak rantý bütün metalar için ödenmiþ olamaz..85 toprak sahibine kalan bir sermayeden baþka bir þey deðildir.. bunun faizlerinden yararlanýr. c. ona çiftlik kiracýsý üzerinde daha büyük bir servetin. der Say. götürülemediði için. (Ibid. (Smith. . c. ya da topraklarýn çoðunun doðal olarak kendisi üzerinden kiralandýklarý düþünülebilen rant olarak bakýlabilir. 142-143. s..)
Toprak sahipleri. bir kantondaki nüfus ve gönenç (refah) artýþý. her zaman toprak sahibi için olabildiðince yararlýdýr. bir yol. II.. 351). s.
299-300. elbette çiftlik kiracýsýnýn ödeyebilecek durumda olduðu en yüksek fiyattýr. ve bazan da saygýnlýk ve toplumdaki yerin söz dinletme gücünü veren konumun bir baþka üstünlüðünden daha yararlanýr. I.. c.
Bu sözcük Marxýn bir katmasýdýr. Örneðin. I. 299. Bu götürülemediði için sözcükleri Marxýn elyazmasýnda yer almamýþ.. I. ve sözleþme süresi sonunda. c. sözleþme süresi bittikten sonra. sadece toprak ürünlerinin.) [sayfa
136]
Topraðýn kullanýlmasý için ödenmiþ fiyat olarak düþünülen rant. s. . her zaman çiftlik kiralarýný yükseltirler. Bu.. c. normal olarak.
84 85
48
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. toprak sahibi. çiftlik kiracýlarýna karþý bir tür tekel [.
87 88 89
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
49
. 303. Köþeli ayraç içindeki parçalar Marx tarafýndan alýnmamýþ. c.) Rant. ürünlerinin giydirip barýnBu tümcede italik dizilen sözcüklerin tümünün altý. yiyecek maddeleri bulunur. s. toprak sahibine her zaman ödenecek bir rant saðlar.) Ýnsan yiyeceði. 337.89 (c. satýn alabileceði emek. I. doðal olarak geçim araçlarýna oranla çoðaldýklarýndan.)
Her zaman bir toprak rantý getiren ürünler arasýnda. s. 345. doðal olarak toprak rantýna gidecektir. c. ama toprak ürününün eðer herhangi bir baþka bölümü de sonradan bir rant getirmeye baþlarsa. 305-306. s. yüksek ya da düþük emtia fiyatýnýn nedenidir: rantýn yüksek ya da düþük oraný ise.. I. c.] satýn alabilecek.) Ülkelerin nüfusu. Marx tarafýndan çizilmiþ.Eðer olaðan fiyat yeterli olmaktan da yüksekse. talebe baðlýdýr. eðer en iktisadi bir biçimde daðýtýlmýþ [sayfa 137] olaydý.] Bu yiyecek maddeleri artýðý da.iyat yeterli olandan yüksek olacak mý. elyazmasýnda aslýnda þu biçimde yazýllýþtýr: Ýnsan yiyeceði. fiyatýn sonucudur. ürettiði yiyecek maddelerinin pazara sunulmasýnda elbirliði eden tüm emeði beslemek için gerekli olandan daha çok yiyecek maddesi üretir. Aslýnda. her zaman az ya da çok yiyecek maddesi talebi vardýr. Altý Marx tarafýndan çizilmiþ. Yiyecek maddesi her zaman [VI] az ya da çok büyük nicelikte bir emek [. [. Ücret ve kârlarýn yüksek ya da düþük oraný. (Smith. (surplus). yiyecek maddeleri üretmek üzere emeðin kazanmýþ bulunduðu erk artýþýna borçludur. besleyebileceði emeðe her zaman eþit88 deðildir ve bunun nedeni de. toprak sahibine her zaman [ve zorunlu olarak] ödenecek bir rant saðlayan [tek toprak ürünü olarak görünür]. bazan emeðe verilen yüksek ücretlerdir.. meta pazara getirilebilecektir.. olmayacak mý? Ýþte bu. 302-303. toprak sahibine bir rant vermek için her zaman bir þeyler kalýr. I.. bu emeði çalýþtýran sermayeyi kârlý bir biçimde yenilemek için gerekli olandan her zaman daha çoktur. metalarýn fiyatýnýn bileþimine. ve tümce. Böylece. Ama her zaman besleyebileceði kadar emeði. ücret ve kârlarýn girdiðinden bir baþka biçimde girer. Eðer tastamam yeterli olacak kadarsa.) Rant ilk kaynaðýný sadece besin maddelerinden almakla kalmaz. ve onu kazanmak için bir þeyler yapmaya hazýr biri her zaman bulunacaktýr. bu tür emeðin ülkede genellikle beslendiði oran üzerinden satýn alabilir. hemen hemen olanaklý bütün durumlarda. Oysa toprak. s. s. . o bu deðer katýlmasýný. ama toprak sahibine ödenecek bir rant saðlayamaz.
Ýnsanlar. c. (Smith. I.87 (Smith. artý. bütün öbür hayvan türleri gibi. (Smith. I. topraðýn ekim ve iþlenmesi aracýyla.
I.
50
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. toprak sahibinin rantýný.. I. yani onun baþkasýnýn emeðini ya da baþkasýnýn emek ürününü satýn alma erkliði artýrmaya yönelir. . demiryollarý vb. konut. örneðin kömür ocaklarýnýn rantý.. ýsýnmadýr. s. 1° Toprak rantý nüfus ile birlikte artar (Smith.
90 Smithin terimleri ile: Ýnsanýn beslenmekten sonra gelen iki en büyük gereksinmesi.90
[VIII] Þimdi toprak sahibinin. kýsmen.. Ürün arttýðý ölçüde... 337-338). c.91 topraðýn gerçek rantýný yükseltmeye. Böylece. nüfus artýþý ve nüfusun gereksinmelerindeki artýþ sonucu olabilir. buharlý vapurlar vb. sadece toprak sahibinin payýnýn gerçek deðeri. s. giysi ve konuttur. I. s. s.342. bir rant getirirler. Ürünün gerçek deðeri ile birlikte. Bu türlü gayrisafi ürünlerin gerçek fiyatýnda baþgösteren yükselme. 2° Say. bu payýn ona baþkasýnýn emeði üzerinde verdiði erklik artmakla kalmaz.) Ýnsanýn beslenmekten sonra gelen iki en büyük gereksinmesi giysi. (Smith. ama bu ürünün besleyebileceði sayý oranýnda artar. bu deðer ile birlikte artar. demek ki bütüne oranla. ile birlikte büyük ölçüde yükselmiþtir. ama bu payýn toplam ürüne göre oraný da. toprak rantýný artýrýr. dolaylý ya da
dolaysýz bir biçimde. Bu ürün. güvenliðin iyileþtirilmesi ve ulaþtýrma araçlarýnýn çoðalmasý ile birlikte [sayfa 138] nasýl arttýðýný bize daha önce söylemiþti. ile.] ve bu emeði çalýþtýran sermayeyi. Topraklarýn ve ekimin iyileþtirilmesindeki geniþleme buna dolaysýz bir biçimde yönelir. c. (Smith. (Ibid.)
[IX] Hammaddeler talebinin artýþý ve dolayýsýyla deðerinin yükselmesi. . Bunlar da. Ama her yeni türetim. 91 Altlarý Marx tarafýndan çizilmiþ. bu sermayenin olaðan kârlarý ile birlikte yenileyebilmek için. 3° Toplum durumunda yapýlan her iyileþtirme. toprak rantýnýn.dýrabileceði sayý oranýnda deðil.. 335). eskiden kullanýlmayan ya da az kullanýlan bir hammaddeden sanayiin her yeni kullanýmý. koþullara göre. toprak sahibinin gerçek zenginliðini. daha çok emek istemez. ama her zaman zorunlu olarak deðil. c. toplumun tüm yararlarýný nasýl sömürdüðünü görelim. c. II. eskiden olduðundan daha büyük olacaktýr. kendi gerçek fiyatý içinde yükseldikten sonra. [. Ürünün geri kalan ve toprak sahibinin olan parçasý. toplanmak [. demiryollarý. Bunlar da çoðu zaman. bazan bir rant getirebilir ve bazan da getirmezler. toprak sahibinin ürün içindeki payý da zorunlu olarak artar. 157-159. dolaysýz bir biçimde ve daha da büyük bir oranda artýrmaya yönelir.] örneðin hayvan fiyatýnýn yükselmesi de..
toprak sahibinin [sayfa 140] toplumdan saðladýðý çýkara bir
92 Marx. edinmek istediði konfor. 1° Toprak sahibinin. kitabýnda [Üçüncü Cildinde] (c. (Smith. bu bir alýklýktýr. bu artýþ. týpký tefecinin savurgan birinden saðladýðý çýkarla (faizle). Smith [X] toprak sahibinin çýkarýnýn toplum çýkarý ile her zaman özdeþ olduðu sonucunu çýkarýrsa (c. 11.92 Ayný biçimde. özel mülkiyet rejimi altýnda. örneðin buðday yasalarý ile baþlayan tekel susuzluðunun sözünü. topraðýn gerçek rantýný dolaylý olarak yükseltmeye yönelirler.Toprak sahibinin yapýmcýlýktan. kendi gayrisafi ürününün kendi kiþisel tüketimini aþan [sayfa 139] bölümünü. ve buraya kadar görmüþ bulunduklarýmýza göre. Ekonomi politikte. II. s. Jacobinlere karþý savaþlar sýrasýnda olaðanüstü artmýþ bulunan rantlarýna süreklilik saðlamak üzere ülkeye dayatýlmýþ. toplumun iyiliðinde çýkarý olduðunu söylemek..
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
51
. ve toprak sahibi. Toprak sahibinin. hemen bir baþka yarar daha göreceðiz. bu gayrisafi ürünün eþit bir niceliði. savurganýn çýkarýnýn kesenkes özdeþ olmamasý gibi. gereksinmelerinin büyümesinden. emekten saðladýðý bu yarardan baþka. s. ekmek üzerinden alýnan bir vergi koyuyorlardý. toplumun ondan saðlayabileceði çýkarla tam bir ters orantý içindedir. aylak toprak sahiplerinin. sanayi üretiminin geliþmesinden. yapýlmýþ ürünle deðiþtirir. Büyük Britanya kýr gündelikçilerinin sefaletine de burada deðinmeyeceðiz. Éditions sociales) þöyle yazacaktýr: Bu yasalar. ancak þöyle edip geçeceðiz. 18. 4° Emeðin üretici erkinde. birincinin gerçek fiyatýný yükseltir. bundan böyle bu yapýlmýþ ürünün daha büyük bir niceliðine eþit olur..)
Ama. ya da [. yasacýlarýn itirafýna göre. toplum nüfusunun. s. Toprak sahibi. yabancý ülkelerin toprak mülkiyeti karþýsýndaki. Sadece ekonomi politiðin kendi tezleri ile yetinelim. türetimlerden. Ev kirasýnýn artýþý ile sefalet artýþý arasýndaki baðlýlýk. ortaçað toprakbentliðine (servage). süs ya da lüks nesnelerinden daha büyük bir nicelikte satýn alabilecek bir durumda bulunur. VIII. kýsacasý zenginlik artýþýndan çýkarý olduðunu söylemek demektir. c. iktisat ilkelerine göre. yapýmevi ürünlerinin gerçek fiyatýný
doðrudan doðruya indirmeye yönelen bu türlü iyileþtirmeler.] bu bölümün fiyatýný. 1815 Ýngiliz buðday yasalarýna anýþ da bulunuyor. Daha sonra Kapitalin III. Bu ikinci tür ürünün gerçek fiyatýný düþüren her þey. eðer toprak sahibinin toplumun bütün yararlarýný sömürdüðü olgusundan. burada. 161). sömürgelerdeki köleliðe. herhangi birinin toplumdan saðlayabileceði çýkar. 159. sefalet ve kölelik artýþý ile elele gider.
istediði saban.örnektir. yapýmevi patronlarýnýn çýkarý kendi iþçilerinin çýkarlarýna ne kadar karþýtsa. büyük toprak mülkiyeti ile küçük toprak mülkiyeti arasýndaki iliþki. Þimdiden. hatta þimdi gözden geçireceðimiz rekabet sonucu. bir toprak sahibinin çýkarý bir baþka toprak sahibinin çýkarý ile bile özdeþ deðildir. genel bir biçimde. 4° Mamul ürünlerin gerçek fiyat düþüþü toprak rantýný yükselttiðine göre. daha þimdiden toplumun önemli bir bölümünün karþýtý. 2° Büyük toprak mülkiyeti. bütün biçimleri altýndaki sömürü olanaðý. Bütün bu kâr. tarým emekçilerinin. ve küçüðün bunun tarafýndan yutulmasýna götüren özel koþullar da eklenir. demek ki. hiç bir yerde toprak mülkiyetinde olduðu kadar azalmaz. yapýmevi iþçilerinin ücret düþüþünde. Bir tarla ne kadar küçük olursa olsun. onun için yitirilmiþtir. çünkü ev kirasý ile birlikte. çiftlik kiracýlarýnýn. kapitalistler arasý rekabette. yapýmevleri iþçileri ve kapitalistlerin çýkarýnýn dolaysýz karþýtýdýr. fonun büyüklüðü ile birlikte. toprak sahibinin çýkarý. hiç bir yerde toprak mülkiyetinde olduðu kadar artmaz. [XII] 1° Ýþçilerin ve aletlerin görece sayýsý. Bunun gibi. 5° Demek ki toprak sahibinin çýkarý. oysa mülkün küçüklüðü bu sýnýrýn çok altýna inebilir. [XI] 3° Çiftlik kiracýsý ne kadar az ücret öderse. toprak sahibi çiftlik kiracýsýndan o kadar çok rant isteyebileceðine ve toprak sahibi ne kadar çok toprak rantý isterse çiftlik kiracýsý ücreti o kadar çok düþüreceðine göre. çiftlik kiracýsý sermayesinin topraðýn iyileþtirilmesi için uygulamýþ bulunduðu çýkarlarý kendi yararýna biriktirir. toplum çýkarý ile özdeþ olmak þöyle dursun. 2° Ýktisatçýlarýn kendilerine göre bile. yapýmevinin yolaçtýðý tüm sefalette. büyük sermaye ile küçük sermaye arasýndaki iliþki gibidir. topraðýn üzerine kurulmuþ bulunduðu topraðýn kazanç payý da artar. zorunlu bir biçimde büyük mülkiyetin birikimine. toprak sahibinin çýkarý da tarým emekçilerinin çýkarlarýna o kadar aykýrýdýr. aþýrý üretimde. 3° Tüm toplumsal iyileþtirme büyük toprak mülkiyetine yarar-
52
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. býçký vb. toprak rantý. Küçük toprak mülkiyetinin kendi öz sermayesini kullanmasý gerekir. çiftlik kiracýsýnýn çýkarýnýn doðrudan doðruya karþýtýdýr. demek ki. üretim harcamalarý tutumu (tasarrufu) ve [sayfa 141] becerikli iþbölümü. gibi aletlerin altýna inilemeyeceði belli bir sýnýrý vardýr. fonun büyüklüðü ile birlikte. toprak sahibinin dolaysýz bir çýkarý vardýr. Ama buna.
Küçük mülkiyet yalýn bir emek aleti durumuna gelmiþtir. gibi geçim araçlarý. Demek ki. maden ocaklarý ve balýkçýlýk alanlarýnýn eþit verimlilik ve eþit iþletme ustalýðýnda. γ) Genel olarak bir maden ocaðýnýn verimli ya da verimsiz ol-
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
53
. çevresindeki bütün öbür maden ocaklarý için kömür fiyatýný düzenler. son çözümlemede. çünkü ondan daima daha çok nakit para ister.) Sürü hayvanlarý vb. Kendi baþýna çalýþan küçük toprak sahibi. 345-346. Ocak sahibi ile giriþimci. Bazý ocaklar o zaman büsbütün yüzüstü býrakýlýr. hatta eski
ken. Komþular. baþka bazýlarý artýk rant getirmez olur ve ancak ocak sahibi tarafýndan iþletilebilirler. [XVI] Küçük toprak sahibi için rant büsbütün yok olur. ürünün. her ikisi de. topraklarýn. öbür ekilmiþ topraklardan çoðunun rantýný düzenler. (Smith.. 4° Bu rekabet için daha incelenecek iki önemli yasa var: =) Ýnsanlarýn yiyecek maddelerinin üretilmesi için ekilmiþ topraklarýn rantý. Demek ki. kazanan en verimli topraðýn sahibidir. 350. çünkü rekabet rantýn. verimlilik ile orantýlý durumda. >) Öte yandan. küçük toprak mülkiyetine zarar verir. ayný fiyatla satma zorunda kalýrlar. belli nicelikte bir emeðin o ocaktan çýkarabildiði maden niceliðinin. s. eþit nicelikte bir emeðin ayný türden öbür maden ocaklarýnýn çoðundan çýkarabileceði maden niceliðinden az ya da çok olmasýna göre belirlenir. (Smith. I. c. ancak büyük mülkiyet tarafýndan üretilebilirler. (Smith. . artýk toprak sahibinin kendi yatýrmadýðý sermayenin faizinden baþka bir þey olmamasýna yolaçar. biri daha yüksek bir rant. Potosi ocaklarýnýn bulunmasýndan sonra da. c. c. Öyleyse öbür topraklarýn rantýný büyük mülkiyet düzenler ve onu bir asgariye indirebilir. I.duðu. ona olsa olsa. öbürü daha yüksek bir kâr yapabileceklerini görürler. Avrupa gümüþ madenlerinin çoðu yüzüstü býrakýldý..) En verimli kömür ocaðýnýn fiyatý. o zaman büyük toprak sahibi karþýsýnda. çok geçmeden. sermayesinin faizi ile ücreti kalýr. bütün komþularýndan biraz düþük satarak. bununla yetinecek durumda bulunmamalarýna. sermayelerin eþitliðinde. Küba ve Saint-Domingo madenlerinin. 331. s.) Peru madenlerinin bulunmasýndan sonra. ve bu fiyatýn durmadan azalýp hatta bazan rant ve kârlarýný ellerinden almasýna karþýn. sermayelerin eþitliðinde. kendi öz aletlerine sahip bir zanaatçýnýn fabrika patronu karþýsýndaki durumunda bulunur. 1. s. sermayelerin geniþliði ile orantýlý durumda bulunduðunu daha önce görmüþtük. Ayný biçimde. büyük toprak mülkiyetinin [sayfa 142] utkusu (zaferi).
kimse toprak satýn almak istemez. Ýlkin. Tersine. ve bunun sonucu onun karþýsýna birkaç büyük toprakbeyi kiþiliðinde çýkan topraðýn mülkiyetidir. sonunda sadece en zengin insanlar toprak rantý ile yaþayabileceklerdir. 353. Ayný
54
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
.
([Smith]. . bu da çok geçmeden yürürlükte olan toprak fiyatlarýný düþürürdü. 1° Romantizmin bu konuda döktüðü duygusal gözyaþlarýný paylaþmýyoruz. [XVII] Bu rekabetin bir de toprak mülkiyetinin büyük bir bölümünün kapitalistlerin eline geçmesi ve kapitalistlerin böylece ayný zamanda toprak sahibi de olmalarý gibi bir sonucu var. @) Yürürlükte olan (cari) toprak fiyatlarýnýn her yerde yürürlükte olan faiz oranýna baðlý bulunmasý ilginçtir. onlara yabancý bir erk biçimindeki egemenliðini içerir. [sayfa 143] Aralarýndan bir bölümünün yýkýmý. ve bu da çok geçmeden yürürlükte olan toprak fiyatýný yükseltirdi. 367-368. faizin oldukça üstüne çýksaydý. I. (c. Demek ki. ayný zamanda sanayici olmasý gibi. insana yabancýlaþmýþ. topraktan kazanç saðlama alçaklýðý ile. nüfusun artýk sadece iki sýnýfý var: iþçi sýnýfý ile kapitalistler sýnýfý. týpký küçük toprak sahiplerinin. topraðýn ekidir. toprak mülkiyetinin bu meta durumuna dönüþümü. genel olarak. özel mülkiyet çerçevesinde son derece ussal.)
Smithin burada maden ocaklarý üzerine tüm söyledikleri. topraðýn insanlar üzerindeki. Büyük toprak mülkiyetinde yeni birikim. öyle ki. doðasý gereði.. topraðýn özel mülkiyetinin alýþveriþ konusu olmasýnýn içerdiði. toprak rantýnýn gitgide düþmesi gerektiði sonucu çýkar. herkes toprak satýn almak ister. zaten kazanç konusu edilmiþ. Týpký büyük toprak mülkiyetinin bir bölümünün. rant. istenir ve zorunlu mantýðý birbirine karýþtýrýr. demek ki. feodal toprak mülkiyeti. s. s.Peru madenlerinin baþýna ayný þey geldi. c. kapitalist ile toprak sahibi arasýndaki ayrýmýn kalkmasýdýr. öyle ki. Toprak mülkiyetinin bu alýþveriþ konusu olmasý. eninde sonunda artýk kapitalistten baþka bir þey olmamalarý gibi.eodal mülkiyet. O. topraklarýný kiraya vermeyen toprak sahipleri arasýnda durmadan büyüyen rekabet. . Son sonuç.] oraný arasýndaki bu iliþkiden. genel olarak toprak mülkiyeti için de azçok geçerlidir. eski soylular sýnýfýnýn kesin düþüþü ve para soylularý sýnýfýnýn da kesin yükseliþidir.) Toprak rantý ile para [faiz -ç. II. Eðer toprak rantý para faizinin çok altýna düþseydi. Serf..
Onu miras olarak alan. özlük. siyasal baðlantýlarýna vb. sadece ve sadece para kesesidir. feodal toprak mülkiyeti de beyine kendi adýný verir. mülk sahibinin [sayfa 145] üstünlüðü93
Beysiz (senyörsüz) toprak olmaz.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
55
. özel mülkiyetin kökü olan toprak mülkiyetinin. Ayný biçimde. [XVIII] Bir krallýðýn kralýna kendi adýný vermesi gibi. ya da onun karþýsýnda bir baðlýlýk. özel mülkiyet egemenliði toprak mülkiyeti ile baþlar. bey hiç deðilse mülkün kralý gibi görünür. topraktýr. oysa daha sonra insaný topraða baðlayan þey. uyrukluk ve yükümlülük iliþkisi içindedirler. Sýký bir ulusallýk (nationalité) tipidir bu. Demek ki. beyine romantik bir hâle kazandýran soylu durumu iþte budur. toprak mülkiyetinin egemenliði. Uyruklarý onun karþýsýnda. yargýlama yetkisine.biçimde. Toprak. sahibinin düzeyindedir. Son olarak. bir topraktan öbürüne deðiþir ve toprak parçasý ile ayný þeymiþ gibi görünürler. ama duygusal bir yaný da vardýr. bir kiþi durumuna getirirler. bütün bunlar. beyin toprak mülkiyetini iþleyen kimseler ücretli gündelikçiler durumunda deðil. sahibi ile bireyselleþir. Toprak mülkiyetinin. Ayný biçimde. büyük oðul da topraða baðlýdýr. Beyinin örgensel-olmayan bedeni olarak görünür. beyin onlar karþýsýndaki durumu doðrudan doðruya siyasaldýr. Ama feodal toprak mülkiyetinde. Toprakbeyliði ile toprak mülkiyeti arasýndaki kaynaþmayý dile getiren nulte terre sans maître93 atasözü de buradan gelir. henüz mülk sahibi ile toprak arasýnda yalýn bir maddi zenginlik iliþkisinden daha içli [sayfa 144] dýþlý bir iliþki görünüþü vardýr.. Ayný biçimde. doðrudan doðruya yalýn sermayenin egemenliði olarak görünmez. Ailesinin tarihi. ortada ne varsa onu tüketir ve gerekli olaný saðlama iþini serfe ya da kiracýya býrakýr. meþruta sahibi (majorataire). Tersine. vb. evinin tarihi. Genel olarak. onun özlük ya da bireyselliði deðil. onunla birlikte baronluk ya da kontluktur. onun ayrýcalýklarýna. sahiptir. özel mülkiyetin temeli toprak mülkiyetidir. toprak mülkiyetini onun için bireyselleþtirir ve onu biçimsel olarak kendi evi durumuna. ama ya serfler gibi onun mülküdürler. Bu görünüþün ortadan kalkmasý. bütünüyle özel mülkiyet hareketi içine sürüklenip bir meta durumuna gelmesi. daha çok kendi yurtlarý karþýsýndaymýþ gibidirler. Töreler. vb. bey kendi toprak mülkiyetinden olabilecek en büyük yararý saðlamaya çalýþmaz.
mülk sahibinin mülkiyeti ile tüm kiþisel iliþkisinin ortadan kalkmasý ve bu mülkiyetin sadece somut maddi zenginlik durumuna gelmesi. mülkiyetin bu rekabet içinde kendi egemenliðini. pis açgözlülüðün de. Tekelin temelini. Bunun sonucu.nün. sermayenin hareket yasalarýnýn onlarý yýkýma uðratýp yükselttiklerine göre. ama özüne karþý çýkmaz. büyük toprak mülkiyeti tekelini yadsýr. Tekelin varoluþuna karþý çýkar. zorunlu olarak yeni baþtan birikime dönüþür. baþkasýnýn kan ter içinde kalmasýndan aylakça yararlanmanýn. O zaman. ama ancak onu genelleþtirerek. bu parçalara ayrýlma. toprakla onur birleþmesinin yerini. ya daha da kötü bir birim altýndaki tekele geri dönmek. özel mülkiyet yasalarýnýn etkisi altýnda kalýr. Toprak mülkiyetinin kökü olan þeyin.
56
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. salt sermaye üstünlüðü olarak görünmesi. nulle terre sans seigneur ortaçaðsal atasözü yerine. Mülkiyetin bölünmesi. Taþýnmaz tekelin. iþçi sýnýfý üzerinde olduðu kadar. Son olarak. Aletlerin bu bölünmesi ve herkesin [sayfa 146] çalýþmasýnýn bu yalýtýklaþmasýnýn iktisadi sakýncalarýndan baþka (herkesin çalýþmasýnýn bu yalýtýklaþmasý iþbölümünden iyice ayrýlmalý: iþ. sermaye biçimi altýnda. gerçekte sýnai alandaki rekabet hareketine karþýlýk düþer. ama ayný iþi herkes kendisi için yapar. sömüren ile sömürülen arasýndaki iktisadi iliþkiye indirgenmesi. taþýnýr ve tedirgin edilmiþ tekel durumuna. aþaðýdaki gözlemleri yapmak gerek. onu kaldýrýr. ya da mülkiyetin bölünmesini yadsýmaktan. kaldýrmaktan baþka yapacak hiç bir þey
94
Paranýn efendisi yoktur. tüm siyasal renkten arýnmýþ. bundan yapýlan bir tecim iþi biçimini almasý zorunludur. toprakla çýkar birleþmesinin almasý ve insanýn olduðu gibi topraðýn da tecimsel bir deðere indirgenmesi zorunludur. rekabet durumuna dönüþmesi. Öyleyse toprak mülkiyetinin bölündüðü yerlerde. mülk sahibi ile iþçi arasýndaki iliþkinin. cansýz maddenin insanlar üzerindeki tüm egemenliðini dile getiren largent na pas de maître94 modern atasözü geçecektir. kendi kinik biçimi altýnda görünmesi zorunludur. ayný iþin bir çoðaltýlmasýdýr bu). Toprak mülkiyetinin bölünmesi. [XIX] 2° Toprak mülkiyetinin bölünmesi ya da bölünmemesi tartýþmasýna gelince. birçok birey arasýnda daðýtýlmamýþtýr. mülk sahiplerinin kendileri üzerinde de göstermesi zorunludur. özel mülkiyeti ortadan kaldýrmaz. rekabetin tekele dönüþmesi gibi. salt özel mülkiyet.
genel olarak topraðýn özel mülkiyetinin kaldýrýlmasý anlamýna gelir. büyükölçekli tarýmýn sunduðu iktisadi üstünlükleri. ne yaparsa yapsýn. Bölünmenin bir büyük üstünlüðü þudur ki. ama ussal bir biçimde yeniden kurduðu gibi: gerçekte. varoluþunun geniþletilmesidir. özel mülkiyet bölünmeye dayanýr. donmuþ bir biçim altýnda. Ayný biçimde. büyük mülkiyete karþý çevirebilir. onlar küçük toprak mülkiyetinin [sayfa 147] bezirgânca (mercantile) anlayýþýna da saldýrmýþlardýr sanki büyük mülkiyet. zorunlu olarak bölünmeye kadar gitmesi. büyük toprak mülkiyetinin üstünlüklerini paylaþýr. Öte yandan. feodal mülkiyetin de týpký öyle. her zaman yanýltýcý bir biçimde büyük toprak mülkiyeti ile özdeþleþtirmiþlerdir sanki bu üstünlüklere hem en büyük geniþliklerini. feodal mülkiyete geri dönme anlamýna deðil. ve bölünmenin ilk eðilimini. genel olarak. mülkiyetin kaldýrýlmasýnýn ta kendisi [XX] deðilmiþ gibi. onun eksiksiz yok ediliþidir. bölünme eleþtirisini týpký öyle. sanayide olduðundan bir baþka biçimde bezer. nasýl büyük toprak mülkiyeti.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
57
. iktisadi bakýmdan. nasýl kapitalist zenginlik biçimi altýnda büyük mülkiyete yolaçýyorsa. hatta daha feodal biçimi altýnda bile. ama sert. Topraða uygulanmýþ ortaklýk (association). yeniden insanýn gerçek ve kiþisel bir mülkiyeti olur. toprak mülkiyetinin bölünmesi de. çýkar düþkünlüðünü örtük bir biçimde içermiyormuþ gibi. mülkiyetin bölünmesinin kendisine yönelttiði tekel eleþtirisini ona karþý çevirebilirse. onun savunucularý. ya da hiç olmazsa kapitalistlerin ellerine düþmesi gerekir. toprak mülkiyetinin bölünmesi. Ama bu. burada. týpký insan ile toprak arasýndaki duygusal iliþkiyi. tersine.kalmaz. toprak bir alým satým konusu olmaktan çýkar. ve emek ve özgür yararlanma aracýyla. Bölünme de özel mülkiyet tekeli üzerine kurulmuþ bulunduðu için. artýk köleliðe dönüþemeyen yýðýn. çünkü orada da bölünme egemendir. yani eþitliði ilk o gerçekleþtirir. Tekelin ilk kaldýrýlýþý. hem de toplumsal yararlýlýklarýný vermeye baþlayan þey. artýk kölelik. mülkiyetten. egemenlik ve saçma bir mülkiyet gizemseli dolayýmý ile deðil. her zaman onun genelleþtirilmesi. Olanaklý en geniþ ve en kapsayýcý varoluþuna eriþmiþ bulunan tekelin kaldýrýlýþý. Büyük toprak mülkiyetine gelince. Mülk sahibinin feodalizmi ile çiftlik kiracýsýnýn bezirgânca anlayýþý ve sanayiinin baðdaþtýðý modern Ýngiliz biçimi üzerine hiç bir þey söylemiyorum.
ayný bir elden öbürüne geçmelere boyun eðer. çoðu kendini saçýp savurmaya vermiþ ve çoðu zaman da büyük ölçekli tarýmý yönetecek durumda olmayan büyük mülk sahiplerinin bir bölümünün topraðý iþletmek için ne gerekli
58
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. çiftlik kiracýlarý sýnýfý daha þimdiden sanayi ve sermayenin erkini orunlar. bu biçimde proletarya durumuna düþen çiftlik kiracýlarýnýn yerini alýr. Ayný dalgalanmalara. Bir kez rekabet içine atýldýktan sonra. [sayfa 148] onun yasalarýna uyar. bugün Ýngilterede olduðu gibi. rekabete uyruk baþka her meta gibi. Toprak sahiplerinin büyük bir bölümü. zorunlu olarak. Büyük toprak mülkiyeti. toprak mülkiyeti içinde. ve elden geldiðince çok para kazanmak istediði ölçüde. Yoksullarý ve ülkenin tüm etkinliðini öbür kampa atarak büyük toprak mülkiyeti demek ki düþmanlarýnýn. [XXI] Dolaysýz sonuç. çoktan en düþük ücrete indirgenmiþlerdir ve. demek ki büyük toprak mülkiyetinin düþmaný durumuna getirir. Ülke çoðunluðunu sanayicileþtirir. Ýngilterede gördüðümüz gibi.Çünkü büyük toprak mülkiyeti. sanayiin gücünü yaratýp artýrýr. ayný artýþ ve azalýþlara. toprak rantý büyük bölümü bakýmýndan baðýmsýz bir gelir oluþturabilmekten çýkar. yabancý ülkelere karþý tekeller aracýyla saðlayabilirdi. böylece zorla korunup sürdürülmüþ ve kendi yanýnda korkunç bir sanayi yaratmýþ bulunan büyük toprak mülkiyeti. büyük bir erke eriþmiþ bulunursa. tecimin kendi feodal doðasýna aykýrý genel yasalarýndan kendini korumak üzere. Son olarak. büyük mülkiyetin elinden. Ýngilterede olduðu gibi. ve hiç bir yasa onu artýk birkaç cennetlik elde tutamaz. Mülk sahibine olanaklý en yüksek rantý. Sanayi egemenliði altýnda. toprak mülkiyeti. feodal özlüðünü çoktan yitirmiþ. çünkü. Öte yandan. sanayi sermayelerinin erkliði altýna girer. nüfusun ezici çoðunluðunu sanayiin kollarýna iter ve kendi öz iþçilerini tam bir sefalete düþürür. Yabancý ülkeler ile rekabet sonucu. birçok çiftlik kiracýsý da toprak mülkiyetini ellerine geçireceklerdir. kolay gelirler ile birlikte. gerçekte ancak. demek ki. yabancý [tekeller] karþýsýndaki tekellerini yavaþ yavaþ söküp alýr ve onlarý yabancý ülkelerdeki toprak mülkiyeti ile rekabetin içine atar. bireysel bir özlük kazanmýþtýr. sanayiin erkinin onun yanýnda hep ikinci sýrada kaldýðý toprak bölünmesinden de hýzlý bir biçimde bunalýma yolaçar. eninde sonunda. Tarým iþçileri. sermayenin. toprak mülkiyeti kendi feodal büyüklüðünü. birçok ellerdeki daðýlmadýr. çiftlik kiracýsýna sermayesinin olanaklý en büyük kârý[ný verir]. Eðer sanayi.
Demek ki. Toprak mülkiyetinin. Son olarak. rekabet biçimi altýnda da. insana inanmayý öðrenmek için. rekabete karþý koyabilmek için daha da düþürülmesi gerekir. Bu da o zaman zorunlu olarak devrime yolaçar.sermayesi. iki biçimin ikisinde de geliþmesi gerekiyordu týpký sanayiin de. tekel biçimi altýnda da. [sayfa 150]
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
59
. aralarýndan bir bölümü adamakýllý yýkýma uðramýþtýr. zaten en aza indirgenmiþ bulunan ücretin. her ikisinde de kendi zorunlu [sayfa 149] çöküþünü görmesi için. yýkýma uðramasýnýn gerektiði gibi. ne de gerekli yetenekleri vardýr.
deðiþimdeðeri kavramý vb. sermayenin az sayýda elde birikmesi. sefaleti o kadar büyür.
95
Yani ne kadar çok üretirse. Özel mülkiyeti. rekabet. gibi. kapitalist kâr ve toprak rantýnýn ayrýlmasýný varsaydýk. hem de en sefil meta düzeyine düþürülmüþ bulunduðunu. iþçinin meta.[YABANCILAÞMIÞ EMEK]
[XXII] Ekonomi politiðin öncüllerinden yola çýktýk. Onun dilini ve onun yasalarýný benimsedik. onun kendi terimlerini kullanarak.95 rekabetin zorunlu sonucunun. iþçinin sefaletinin. Ekonomi politiðin kendisinden yola çýkarak. öte yandan. öyleyse tekelin daha da korkunç bir yeniden kurulmasý [sayfa 151] olduðunu. týpký iþbölümü. sermaye ve topraðýn. onun üretiminin erki ve büyüklüðü ile ters orantýlý olduðunu. bir yandan emek.
60
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. ücret.
Ama. emek ile sermayenin. Sözcük kaynaðý bakýmýndan. Deðiþimin bile.
96 97
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
61
. Ekonomi politik. köylü ile yapýmevi iþçisi arasýndaki ayrým gibi. yani açýndýrmanýn sonucu olacak olan þeyi. özel mülkiyetin gerçeklikte izlediði maddi süreci dile getirir. tekel ve rekabet. oysa Entäusserung daha çok yoksunlaþma fikrini belirtir. Rekabet dýþsal koþullar aracýyla açýklanmýþtýr. yok olduðunu ve tüm toplumun iki sýnýfa. sýnai özgürlük öðretisi lonca öðretisinin. özel mülkiyet olgusundan yola çýkar. sadece zenginlik susuzluðu ile açgözlülükler arasýndaki savaþ. kapitalistlerin çýkarýdýr. Örneðin ücretin sermaye kârýna oranýný belirlerken. Görünüþte olumsal bir nitelik taþýyan bu dýþsal koþullarýn. mülk sahipleri sýnýfý ile mülk sahibi olmayan iþçiler sýnýfýna bölünmesi gerektiðini gösterdik.son olarak kapitalist ile toprak sahibi arasýndaki ayrýmýn. toprak mülkiyetinin bölünmesi öðretisi büyük toprak mülkiyeti öðretisinin karþýsýna yeni baþtan çýkabilmiþtir. onun için son neden olan þey. tekelin. ona nasýl bir raslantý sonucu olarak göründüðünü gördük. özsel zincirlenmesini. Ýktisat hareketinin zincirleniþini anlamadýðý içindir ki. Marx burada Entfremdung terimini kullanýr. Marxýn gözetmediði bir ayýrtýyý gözetmekten. sermaye ve mülkiyetin ayrýlmasýný baðlayan özsel zincirlenmeyi. Onu bize açýklamaz. sýnaî özgürlük. rekabet her yerde baþgösterir. þimdi özel mülkiyeti. hemen hemen eþit bir sýklýkla. çünkü rekabet. [sayfa 152] emek. sermaye ile topraðýn ayrýlma nedeni üzerine bize hiç bir açýklama vermez. kaçýnýlmaz ve doðal sonuçlarý olarak deðil. ama sadece olumsal. zenginlik susuzluðunu.
Begreift. Ekonomi politik. örneðin rekabet öðretisi tekel öðretisinin.96 yani özel mülkiyetin özünden nasýl çýktýklarýný göstermez. zorla çýkarýlmýþ sonuçlar olarak açýndýrýlmýþ ve anlaþýlmýþlardýr. deðiþim ve rekabet. ne ölçüde zorunlu bir geliþmenin dýþavurumundan baþka bir þey olmadýklarýný ekonomi politik bize öðretmez. Bu yasalarý anlamaz. yani: bu yasalarý kendi kavramlarý içinde kavramaz. insanýn deðeri ve deðerden düþmesi. loncanýn ve feodal mülkiyetin zorunlu. Ayný biçimde. Entfremdung daha çok yabancý fikrini vurgular. Demek ki. kýsacasý bütün bu yabancýlaþma97 ile para sistemi arasýndaki baðlýlýðý anlamak zorundayýz. vb. verilmiþ varsayar. Sonradan kendisi için yasa deðeri taþýyan genel ve soyut formüller biçiminde. toprak mülkiyetinin bölünmesi. Entäusserung terimini de kullanýr. Onun devinime geçirdiði güdüler. yönelimsel. [yani] yarýþýmdýr. Her iki terimi de ayný anlamda kullandýðýna göre.
Sorunu uzak ve bulanýk bir düþ içine itelemekten baþka bir sonuç vermez. bir nesne içinde somutlaþmýþ emektir. Nesnelleþme kendini nesnenin öylesine bir yitirilmesi olarak gösterir ki. Ýþçi ne kadar çok zenginlik üretir. örneðin iþbölümü ile deðiþim arasýndaki iliþkiyi. yabancý bir varlýk olarak. Emeðin edimselleþtirilmesi. Biz güncel bir iktisadi olgudan yola çýkýyoruz. onun ürünü. Bu türlü kökensel durum hiç bir þeyi açýklamaz. emeðin bu edimselleþmesi. Evet. o kadar ucuz bir meta olur. ve bize kalýrsa. Bu olgu sadece þunu dile getirir: emeðin ürettiði nesne. extranéation sözcüðünü yaratmýþ bulunan M. üretimi erk ve hacim bakýmýndan ne kadar artarsa. Ýktisat aþamasýnda. Görüngübilim çevirisinde. kendini kendi uydurduðu bir kökensel durum içine koyan iktisatçý gibi yapmayalým. Emek ürünü. o kadar yoksul duruma gelir. her iki terimi de arka arkaya kullandýðý yerlerde. yani iki þey arasýndaki. Hegel de ayrým gözetmiyordu. çalýþmanýn kendisi ancak en büyük çabalar gösterilerek ve en düzensiz kesintilerle elde edilebilen bir nesne durumuna gelir. kötülüðün kökenini ilk günah ile açýklar. Böylece tanrýbilimci. olay biçimi içinden çýkarmak istediði þeyi. yani açýklamasý gereken þeyi. bir neden olarak görür. bir nesne içinde saptanmýþ. temellük yabancýlaþma. yabancýlaþtýrýlmýþ ile çevirdik. bunu. bunlardan birini yoksunlaþma (dessaisissemet) ile çevirdik. ona karþý koyar. iþçi kendi gerçekliðini açlýktan ölecek derecede yitirir. yoksunlaþma olarak görünür. olay biçimi içinde verilmiþ varsayar. Marxýn. Olgu.Bir þey açýklamak istediði zaman. iþçi sadece yaþamak için en gerekli nesnelerden deðil. Emek sadece emtia üretmekle kalmaz. nesnelerin dünyasýnýn deðer kazanmasý ile orantýlý olarak artar. ama çalýþma nesnelerinden de yoksun býrakýlmýþtýr. genel olarak emtia ürettiði ölçüde.
62
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
.
kendi hesabýmýza biz de vazgeçiyoruz. üreticiden baðýmsýz [sayfa 153] bir erk olarak. kendi kendini ve iþçiyi de meta olarak üretir. iþçi için kendi gerçekliðinin yitirilmesi olarak. Ama yabancýlaþmýþ (aliéné) terimi sadece entäusserti karþýlamak için kullanýlmadý. Ne kadar çok meta üretirse. vurgulamak için. onun nesnelleþtirilmesidir. nesnelleþme nesnenin yitirilmesi ya da nesneye kölelik olarak. Hippolyte gibi davranmanýn bir yararý yoktur. emeðin nesneleþmesidir. Marxýn entfremdet sýfatýný kullandýðý yerlerde. olanaklý olduðu zaman. Ýnsanlarýn dünyasýnýn deðersizleþmesi. tarihsel biçim altýnda. Emeðin gerçekleþmesi kendini gerçekliðin öylesine bir yitirilmesi olarak gösterir ki.
ve nesneye çevirdiði yaþamýn. Ýþçi. [XXIII] Þimdi nesnelleþmeyi. ve onun karþýsýnda özerk bir erk durumuna gelen bir varlýk olarak varolduðu. kendi ürününün yabancýlaþmasýný. Ama o zaman yaþamý kendisinin deðil. Doða. Demek ki bu etkinlik ne kadar büyükse. nasýl ki doða. duyulur dýþ dünya olmadýkça. o kadar az temellük edebilir ve kendi ürünü olan sermayenin egemenliði altýna o kadar çok girer. öte yandan da dar anlamda geçim araçlarý. yaþamýný nesneye koyar. ama emeðinin kendi dýþýnda. iþçinin içinde etkin olduðu. hasým ve yabancý bir yaþam olarak. nesnenin. onun emeðine
98
Almanca deyim gegenstandslosdur. iþçi o kadar nesnesizdir. yani iþçinin kendisinin fizik geçim araçlarýný da saðlar. kendini geçim araçlarýndan þu iki açýdan o kadar çok yoksunlaþtýrýr: ilkin. varsayým gereði açýktýr: iþçi kendi emeði içinde kendini ne kadar dýþlaþtýrýrsa. ve bu üretimde de. ona karþý çýktýðý anlamýna da gelir. ona dayanarak ve onun aracýyla ürettiði maddedir (matière).Nesnenin temellükü kendini öylesine bir yabancýlaþma olarak gösterir ki. Ama. Öyleyse bu ürün ne kadar büyükse. týpký öyle. Çünkü bu durum. iþçi. geçim araçlarý sunarsa. hiç bir þey üretemez. iþçi ne kadar çok nesne üretirse. emeðinin ürünü olan þey deðildir. nesnel dünya o kadar erkli bir duruma gelir. iþçinin üretimini. doða olmadýkça. sadece emeðinin bir nesne.98 O. kendi karþýsýnda yarattýðý yabancý. Ýþçi. kendi emek ürünü karþýsýnda. kendinde o kadar az þey kalýr. emeðe. dinde de böyledir.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
63
. nesnenindir. iþçi emeðinin içinde gerçekleþtiði. duyulur doðayý ne kadar çok temellük ederse. emeði ile dýþ dünyayý. Ýþçinin [sayfa 154] kendi ürünü içinde yabancýlaþmasý. kendi kendini ne kadar yoksullaþtýrýr ve iç dünyasý ne kadar yoksul bir duruma gelirse. Ýnsan Tanrýya ne kadar çok þey verirse. Bütün bu sonuçlar. þu belirlenimin içinde bulunurlar: iþçi. duyulur dýþ dünya. Öyleyse. ona yabancý. yitimini daha yakýndan inceleyelim. Bu. iþçi o kadar az kendisidir. yabancý bir nesne karþýsýndaki ile ayný iliþki içindedir. ondan baðýmsýz. emeðin üzerlerinde çalýþtýðý nesneler olmaksýzýn yaþayamayacaðý anlamýnda. kendine özgü o kadar az þeye sahip olur. dýþsal bir varoluþ durumuna geldiði anlamýna deðil.
ikincisi de geçim araçlarýný ondan aldýðý bir kölesi durumuna gelir. insanýn özgül bir etkinliði. iþ ne kadar erkliyse. Bu köleliðin doruðu þudur ki. kendini þu biçimde dile getirir: iþçi ne kadar çok üretirse. ama iþçi için solup sararma üretir. onun emeðine bir geçim aracý olmaktan. Bu öbür görünümü daha sonra inceleyeceðiz. birincisi iþçi olarak. Servet sahibi insanýn üretim nesneleri ve üretimin kendisi ile iliþkisi. iþçinin kendi üretim nesneleri ile iliþkisidir. iþçi. ikincisi. ne kadar çok deðer yaratýrsa. Us. bu ilk iliþkinin bir sonucundan baþka bir þey deðildir. Emeðin kendi ürünleri ile dolayýmsýz iliþkisi. Ve onu doðrular. Bu ikili açýdan. ve insanýn özsel güçleri olmaktan çýkýp. [sayfa 155] (Ýþçinin kendi nesnesi içinde yabancýlaþmasý. onun. çalýþma). birincisi bir emek nesnesini. emeðin özündeki100 yabancýlaþmayý gizler. yani iþi. iktisat yasalarýna göre. Gerçi emek zenginler için tansýklar (harikalar). Güzellik. kiþiliðinin belirtisi. iþçinin bir fizik geçim aracý olmaktan gitgide daha çok çýkar. yoksa doðanýn sunduðu geçim araçlarýndan doðrudan doðruya yararlanabilme olanaðýna sahip insan niteliði ile deðil. iþçi o kadar barbardýr. insanla iliþkisi içinde deðil. iþçi ustan o kadar yoksunlaþmýþ ve doðanýn o kadar kölesi durumuna gelmiþtir.
99 Ýnsan için kiþiliðinin belirtisi olan emek (iþ. aptallýk üretir. iþçi o kadar biçimsizdir.) Ekonomi politik. ama sadece yabancýlaþmýþ biçimi altýnda gözönünde tutar: deðer üreticisi olduðu. emeði.
64
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. ve artýk ancak fizik özne99 olarak iþçidir. iþ ne kadar us iþi olmuþsa. ikincisi de fizik özne olarak varolma olanaðýný kendi emek nesnesine borçlu olduðu anlamýnda. iþçi için geçinme aracýndan baþka bir þey deðildir. 100 Marx için emeðin özü. ama iþçi için inler üretir. ama iþçilerin bir bölümünü barbar bir çalýþma içine atar ve öbür bölümünü de makine durumuna getirir. iþçi o kadar erksizdir. Saraylar. Emeðin yerine makineleri geçirir. nesnesi ne kadar uygarsa. Demek ki. demek ki. Ekonomi politik. kazanç gözeten bir etkinlik durumuna dönüþtüðü ölçüde. o kadar çok deðerden düþer ve saygýnlýðýnýn azaldýðýný görür. fizik özne olarak varlýðýný sürdürebilmesini artýk sadece iþçi niteliði saðlar. O fizik özne olarak varlýðýný ancak iþçi niteliði ile sürdürebilir.iliþkin bir nesne. kendi nesnesinin. dolayýmsýz anlamda bir geçim aracý. ama iþçi için budalalýk. nesnelleþmesi olmasýdýr. iþçi (emek) ile üretim arasýndaki dolaysýz iliþkiyi gözönünde tutmamasý sonucu. ama iþçi için yoksunluk (dénuement) üretir. ürünü ne kadar biçimliyse. o kadar az tüketecek nesnesi vardýr.
kendini kendi dýþýnda duyar. üretici etkinliðin kendi içinde de görünür. yani kendi varlýðýnýn dýþýndaki belirlenimlerden kurtulmuþ. Ýþçi. insanýn içinde kendine yabancýlaþtýðý emek.Demek ki. mutlu deðil mutsuz duymasý. etkinliðin yabancýlaþmasý. emeðin özsel iliþkisi nedir sorusunu soruyorsak. eðer emek ürünü yabancýlaþma ise. Son olarak. ama üretim eylemi içinde. yoksunlaþmanýn özetinden baþka bir þey deðildir. insan imgeleminin. eylem durumundaki yabancýlaþma. iþçi ancak çalýþmanýn dýþýnda kendi kendisinin yanýnda101 olma duygusuna sahiptir. yabancýlaþmanýn etkinliði olmasý gerekir. gerçekte. özgür bir fizik ve entelektüel etkinlik göstermeyip bedenine ve tenine eziyet etmesi olgusuna. nasýl birey üzerinde ondan baðýmsýz olarak. Peki. iþçinin emekte (çalýþmada) kendine deðil. insan kafasýnýn ve [sayfa 157] insan yüreðinin öz etkinliði. Emek nesnesinin yabancýlaþmasý. Ýþçinin yabancýlaþmasýný. emeðin iþçiye dýþsal niteliði. Öyleyse. ama bir baþkasýnýn malý olmasý. kendi etkinlik ürünü ile yabancý olarak nasýl karþýlaþabilirdi? Ürün. çalýþmadan veba gibi kaçýlmasý olgusunda açýkça görünür. yani tanrýsal ya da þeytansal yabancý bir etkinlik olarak etkili olursa. üretimin özetinden baþka bir þey deðildir. Emeðin yabancý niteliði. etkinliðin. yani onun özüne iliþkin olmamasý. Çalýþmadýðý zaman kendi evinde gibidir. bir onur kýrýlmasý çalýþmasýdýr. fizik ya da baþka bir zorlama ortadan kalkar kalkmaz. iþçinin üretim ile iliþkisi sorusunu soruyoruz demektir. onun kendi emek ürünü ile iliþkisi görünümü altýnda gözönünde tuttuk. ve çalýþmada. onun iþçinin kendi öz malý deðil. ama istemsizdir. yabancýlaþmanýn. üretimin kendisinin de. Dýþsal emek. demek ki. emeðin etkinliðinin kendi içinde. Öyleyse çalýþmasý istemli deðil. iþçiye iliþkin olmamasý. yoksunlaþmasýný þimdiye kadar sadece tek bir görünüm. iþçinin kendini olurlamayýp yadsýmasý. eðer üretim eyleminin ta içinde kendi kendine yabancýlaþmasaydý. ama sadece çalýþma dýþýndaki gereksinmelerin bir karþýlama aracýdýr. iþçinin etkinliði
101
Bei sich. bir kendini kurban etme. zorlama çalýþmadýr. Sonuç olarak.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
65
. emeðinde. emeðin iþçinin dýþýnda olmasý. emeðin yabancýlaþmasý neye dayanýr? Ýlkin. Dinde. ve çalýþtýðý zaman da kendini kendi evinde duymaz. Öyleyse bir gereksinmenin karþýlanmasý deðil. Nedir ki yabancýlaþma [sayfa 156] sadece sonuç içinde deðil. ama bir baþkasýna iliþkin olmasý olgusunda da görünür.
ve insanal da hayvanal durumuna gelir. yabancý ve kendi üzerinde egemen nesne olarak emek ürünü ile iliþkisi. nesnel evrenseli kendinde tanýdýðýný ve sonlu varlýk olarak kendini aþtýðýný söylemek demektir. erksizlik olan kuvvet. kendi öz türünü olduðu kadar baþka þeylerin türünü de kendi nesnesi (konusu) durumuna getirdiði için deðil. insanal etkinlikler alanýnýn üst yanýnda soyut olarak ayrýlmýþ ve böylece son ve tek erek durumuna gelmiþ biçimde. kendine iliþkin olmayan yabancý etkinlik olarak kendi öz etkinliði ile iliþkisidir. içmek ve çoðalmak gibi hayvanal iþlevlerinde. öyleyse insanýn kendi öznel bireyselliði üstüne yükseldiðini. Pratik insanal etkinliðin yabancýlaþma belgesini. Bundan þu sonuca varýlýr ki. yalýn bir birlik oluþturduðunu da söyler (§ 367). özgürce etkin duyabilir. insan iþlevlerinde ise ancak hayvanlýðýný duyar.102 Sadece pratik ve kuramsal [sayfa 158] düzeyde. iþçinin. iþçinin. hayvanal iþlevlerdirler. Baþka bir deyiþle. kendi kendinin yitirilmesidir bu etkinlik. türsel bir varlýktýr. yabancýlaþmýþ emeðin bundan önceki iki belirleniminden. ona iliþkin olmayan. iðdiþlik olan dölverme. Ýnsanýn türsel bir varlýk olduðunu söylemek. Gerçi yemek. Hegel. Daha yukarda [gördüðümüz -ç. týpký öyle. bugün bizim için o kadar anlaþýlýr deðil. yaþayan güncel türe karþý olduðu gibi davran102 O çaðýn felsefesinde çok kullanýlan bu deyim.
66
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. ondan baðýmsýz. emeði. çalýþma içindeki üretim eylemi ile iliþkisi.de. onun kendisine karþý yöneltilmiþ etkinlik olan çünkü yaþam etkinlikten baþka nedir kiþisel yaþamýdýr bu. Ýnsan. kendinin yabancýlaþmasý. edilginlik olan etkinlik. Ýkincisi. türü (die Gattung) somut Evrensel olarak tanýmlar. Ansiklopedide (§ 177). kendi öz etkinliði deðildir.] þeyin yabancýlaþmasý gibi. emeðin. Hayvanal insanal. insan (iþçi) artýk kendini ancak yemek. Hegel onun somut tözü olduðu öznenin tekilliði ile kendinde olduðundan. o bireysel olarak Ýnsanýn oruncusudur. Bu iliþki. Ama. iki görünüm altýnda gözönünde tuttuk: Birincisi. vb. içmek ve çoðalmak da gerçek insanal iþlevlerdir. bir üçüncü belirlenim daha çýkarmak zorundayýz. bir de olsa olsa konutta. Bir baþkasýna iliþkindir. Bu iliþki ayný zamanda duyulur dýþ dünyaya. onun. [XXIV] Ama. onun karþýsýna yabancý ve düþman bir biçimde çýkan dünya olan doða nesneleri ile de iliþkidir. iþçinin kendine özgü fizik ve entelektüel enerjisi. ama ve bu ayný þeyi bir baþka anlatma biçiminden baþka bir þey deðil kendi kendine karþý. süste.
insan yaþamý ve insan etkinliðinin bir bölümünü oluþtururlar. pratikte. fizik varlýðý koruma gereksinmesinin bir karþýlama aracý olarak görünürler. ister sanat nesneleri olarak. yani kendisi insan bedeni olmayan doða. fizik bakýmdan. ister giysi. 1° doðayý. Ama üretken yaþam. ve insan. onun için bireysel yaþam aracý durumuna getirir. Doða. emek. ister doða bilimleri nesneleri. Çünkü. ister ýsý. Dirimsel etkinlik biçimi. dirimsel etkinlik. kuramsal bakýmdan. kendi dirimsel etkinliðini insana yabancýlaþtýrýrken. bir türün103 tüm özlüðünü. pratik bakýmdan da týpký böyle. fizik bakýmdan. insanýn (hayvan olarak) örgensel-olmayan doðada yaþamasý. çünkü insan doðanýn bir parçasýdýr. Ýlkin. Yabancýlaþmýþ emek. kendi öz etkin iþlevini. ister konut vb. öyleyse özgür bir varlýða karþý olduðu gibi davrandýðý için de. yasadýðý örgensel-olmayan doða alanýnýn da o kadar evrenselleþtiði olgusuna dayanýr. ilkin doðanýn dolayýmsýz bir geçim aracý olmasý ölçüsünde olduðu kadar. gene soyut ve yabancýlaþmýþ biçimi altýnda alýnmýþ bulunan türsel yaþamýn ereði durumuna getirir. 2° kendi kendini. kendi kendine karþý. ölmemek için kendisi ile sürekli bir süreç sürdürmesi gereken bedenidir. ancak bu doðal ürünler aracýyla yaþar. evrensel. [sayfa 159] insanýn. Bunlar ister besin. ve ikinci olarak da soyutlamaya indirgenmiþ bulunan bireysel yaþamý. ilkin. türsel yaþam ile bireysel yaþamý yabancýlaþtýrýr. Bitkiler. bunlar insana ancak bir gereksinmenin.. bilinçli
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
67
. Türsel hayat. Ýnsan. insanda olduðu kadar hayvanda da. insanýn yararlanýp sindirmek için önce hazýrlamasý gereken entelektüel geçim araçlarýdýr bunlar. ilkin. üretken yaþam. insan. taþlar. Yaþamý doðuran yaþam. biçimi altýnda görünsünler. Ýnsanýn evrenselliði. hava. ýþýk vb. Ýnsanýn fizik ve entelektüel yaþamýnýn doðaya sýký sýkýya baðlý olduðunu söylemek. türü de yabancýlaþtýrýr ona: türsel yaþamý. türsel yaþamdýr. türsel özlüðünü kapsar. doðanýn kendi kendine sýký sýkýya baðlý olduðunu söylemekten baþka hiç bir anlama gelmez. nasýl insan bilincinin bir bölümünü oluþtururlarsa bunlar onun örgensel-olmayan entelektüel doðasýný oluþtururlar. insanýn örgensel. þu anlama gelir: doða. nesnesi ve aleti olmasý ölçüsünde de. doða aracýyla yaþar.dýðý.olmayan bedenidir. [ikinci olarak] insanýn dirimsel etkinliðinin maddesi. tüm doðayý kendi örgensel-olmayan bedeni durumuna getiren evrenselliðin ta kendisinde görünür. hayvanlar. ve özgür. hayvana oranla ne kadar evrenselleþirse.
insanýn türsel özlüðüdür. Kendini ondan ayýrmaz. O. ya da kendisi karþýsýnda. ancak kendi öz tür ve kendi has özünü konu alan bir varlýk için sözkonusudur.104 Ya da o sadece ancak türsel bir varlýk olduðu [sayfa 160] için bilinçli bir varlýktýr. dýþ þeyleri duyu organlarý ile duyulan belirli göstergelere göre algýlama.)
103 104
68
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. kendi irade ve bilincinin nesnesi (konusu) durumuna getirir.. insan. yani tür karþýsýnda kendi has özü karþýsýndaymýþ.euerbachtan þu alýntý (Hýristiyanlýðýn Özü. kendi özünü. Bundan ötürü hayvanýn sadece yalýn ve insanýn ikili bir yaþamý vardýr: hayvanda iç yaþam dýþ yaþam ile karýþýr. çünkü kendinin duygusunu.. duyulur nesneleri ayýrdetme. 57-58.. Paris 1960. yararlýðýný gösterir. gibi. oysa insan hatta fizik gereksinmeden baðýmsýz olarak bile üretir ve ancak ondan baðýmsýz olduðu
Species.tek yanlý bir biçimde üretir. baþka bir deyiþle kendi öz yaþamý onun için bir nesnedir. s. öyle ki. kendi dirimsel etkinliðini. kendine bir yuva. Onun bilinçli bir dirimsel etkinliði vardýr. Ama o sadece kendisi ya da yavrusu için dolayýmsýz gereksinme duyduðu þeyleri üretir. Ama dar anlamda bilinç. Ýþte o tastamam bundan. Oysa ancak kendi öz türünü. Arý. insan bilinçli türsel varlýk olarak. karýnca vb.etkinlik.euerbach: Manifestes philosophiques. (Ludwig . Yaþamýn kendisi bile ancak geçim aracý olarak görünür. Gerçi hayvan da üretir. Etkinliði. Bilinçli dirimsel etkinlik. ama ayný zamanda da en popoleri þudur: bilinç. konu olarak almaya yeteneklidir. .euerbachýn karþýlýklý konumlarýnýn benzerliði ile onlarý ayýran þeyi iyi gösterir: Öyleyse insaný hayvandan ayýran o özsel ayrým nedir? Bu soruya verilen yanýtlarýn en yalýn ve en geneli. örgensel-olmayan doðanýn iþlenmesi ile. kendinden baþka þey ve varlýklarý.. Nesnel bir dünyanýn pratik üretimi ile. kunduz. . bilinçli bir varlýk olmasý sonucu. Marx ile . barýnaklar kurar. hayvanlarda da varolmadýðý söylenemez. tersine. bu etkinliktir. Hayvan kendi dirimsel etkinliði ile doðrudan doðruya özdeþleþir. kendi has özünü konu olarak alan bir varlýk. özsel anlamlarý içinde. Bilim.. insan. hayvanýn dirimsel etkinliðinden doðrudan doðruya ayýrýr. Bilinçle bezenmiþ olmak demek. ancak varoluþunun bir aracýnýn ta kendisi durumuna getirir. iliþkiyi tersine çevirir. bir iç ve bir de dýþ yaþama sahiptir. Kendisine doðrudan doðruya kaynaþtýðý bir belirlenim deðildir bu. Yabancýlaþmýþ emek. türlerin bilincidir. . türsel varlýkmýþ gibi davranan varlýk olarak. hayvan araçsýz fizik gereksinme egemenliði altýnda üretir. En dar anlamda anlaþýlmýþ bilinç. sadece bundan ötürü özgür etkinliktir. Louis Althusser çevirisi. bilime yetenekli olmak demektir. oysa insan evrensel bir biçimde üretir. Giriþ). insaný. ve sadece bundan ötürü türsel bir varlýktýr. Ýnsan kendi dirimsel etkinliðinin kendisini. hatta yargýlama yetisini belirten bilincin.
hayvan sadece kendi kendini üretir. Ýnsan kendi kendisinin karþýsýnda iken. onun karþýsýnda olan ötekidir. oysa insan her türün ölçüsüne göre üretir ve nesneye her yerde kendi iç doðasýný uygulamasýný bilir. demek ki yabancýlaþma sonucu. yabancýlaþmýþ emek. ve böylece kendini yaratmýþ bulunduðu bir dünyada seyreder. O. Ýnsanýn kendi türü üzerine sahip olduðu bilinç.
105
. doða. ve insanýn hayvan karþýsýnda sahip bulunduðu üstünlüðü.zaman gerçekten üretir. Öyleyse yabancýlaþmýþ emek þu sonuçlara yolaçar: 3° Ýnsanýn türsel varlýðý. 4° Ýnsanýn kendi emek ürününe.euerbachta þöyle bir parça bulunur: Nesne olmaksýzýn insan hiçtir. onun dýþýndaki doðayý olduðu gibi. Hayvan sadece kendi türünün ölçü ve gereksinmelerine göre yapar. türsel yaþam onun için bir araç durumuna gelecek biçimde dönüþür. gerçek bir biçimde ikiler. araç durumuna düþürürken. bilinçte olduðu gibi. kendi öz bedenini de insana yabancýlaþtýrýr. Ýnsan türsel varlýk olduðunun kanýtlarýný. kendi türsel varlýðýna yabancýlaþmasýnýn dolaysýz bir sonucu da þudur: insan insana yabancýlaþmýþtýr. Bu üretim onun etkin türsel yaþamýdýr. onun tinsel özünü. kendini sadece entelektüel bir biçimde deðil. Demek ki. Oysa bir
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
69
. onun gerçek türsel nesnelliðini de koparýp alýr. insana özgü etkinliði. demek ki tam da nesnel dünyayý iþleyip geliþtirme olgusunda gerçekten vermeye baþlar. örgensel-olmayan bedeninin. oysa insan kendi ürünü ile özgürce karþý karþýya gelir. onun bireysel varoluþ aracý durumuna dönüþürler. Bu üretim aracýyla. demek ki [sayfa 161] insan güzellik yasalarýna göre de üretir. ondan türsel yaþamýný. doða kadar onun türsel entelektüel yetileri de. insanal özünü olduðu gibi. yabancýlaþmýþ emek insandan kendi üretim nesnesini çekip alýrken. ama etkin bir biçimde. hayvanýn ürünü doðrudan doðruya kendi fizik bedeninin bir parçasýdýr. özgür etkinliði. ona yabancý bir varlýk durumuna. Ayný biçimde. insanýn türsel yaþamýný. Çalýþmanýn (emeðin) amacý demek ki insanýn türsel yaþamýnýn nesneleþmesidir: çünkü insan. elinden alýnmasý elveriþsizliðine dönüþtürür. doðanýn. onun fizik varlýk aracý durumuna getirir. onun yapýtý ve onun gerçekliði olarak görünür. oysa insan tüm doðayý yeniden üretir.105 Ýnsanýn kendi emeðine. kendi dirimsel etkinliðine.
Doða da öyle. Bu kavramý. onlardan her birinin de insanal öze yabancýlaþtýðý anlamýna gelir. yabancýlaþmýþ emek. bir komuta aracý ise. Ama sadece tanrýlar hiç bir zaman emeðin egemenleri olmamýþlardýr. Þimdi yabancý kýlýnmýþ. [XXV] Ýktisadi bir olgudan. gerçeklikte kendini nasýl dýþavurup nasýl orunlayacaðýný görelim. o zaman bu ürün kime iliþkindir? Eðer benim öz etkinliðim bana iliþkin deðilse. kendi kendisi ile iþçi olarak içinde bulunduðu iliþkinin ölçü ve niteliðine göre deðerlendirir. her insan ötekini. emeði aracýyla doðayý egemenliði altýna aldýðý. Emeðin ve emek ürünün kendisine iliþkin olduðu. bu öznenin has. ve genel olarak insanýn kendi kendisi ile içinde bulunduðu her iliþki. tanrýlara iliþkin ürün olarak da görünür. (Ibid. ancak insanýn öteki insanlarla bulunduðu iliþki içinde edimselleþir. yabancýlaþmýþ emek kavramýnýn. sanayiin tansýklarý aracýyla gereksiz kýlýndýklarý ölçüde. Meksikada tapýnaklar yapýmý vb. türsel varlýðýnýn insana yabancýlaþtýðý önermesi. tanrý hizmeti olduðu kadar. Ve insan.)
70
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. dýþavurulur. ve onun emek ve emek nesnesine iliþkisi için de doðrudur. 61. eski çaðlarda.kendi emek ürününe ve kendi [sayfa 162] kendine iliþkisi için doðru olan þey. gibi en önemli üretim. emeðin kendi hizmetinde bulunduðu ve emek ürününün kendi kullanýmýöznenin öz ve zorunluluk gereði iliþikli olduðu nesne. iþçinin ve üretiminin yabancýlaþmasý olgusundan yola çýktýk. ama nesnelleþmiþ özünden baþka bir þey deðildir. bir insanýn öbürüne olduðu gibi. o zaman bu etkinlik kime iliþkindir? Benden baþka bir varlýða. demek ki sadece iktisadi bir olguyu çözümledik. Kimdir bu varlýk? Tanrýlar mý? Gerçi. Eðer emek ürünü bana yabancý ise. eðer yabancý bir etkinlik. örneðin Mýsýr. yabancýlaþmýþ emek iliþkisi içinde. Genel bir biçimde. Ýnsanýn yabancýlaþmasý. Bu olgunun kavramýný dile getirdik: yabancý kýlýnmýþ. karþýma yabancý erk olarak çýkýyorsa. insanýn bu erkler aþkýna üretme sevinci ve ürün zevkinden [sayfa 163] vazgeçme zorunda kalmasý da büyük bir çeliþki olurdu. insanýn öbür insana. tanrýlarýn tansýklarý. s.. Hindistan. Demek ki.
Buraya kadar iliþkiyi sadece iþçi bakýmýndan gözönünde tuttuk. kendisinden baðýmsýz bir baþka insan ona sahipmiþ gibi bir iliþki içindedir. yabancýya da kendinin olmayan etkinliði týpký öyle verir. bu nesne ile. yabancý ve kendine düþman erkler olarak iliþkisini oluþturmaz. týpký öyle yaratýr. bir aracý. kendisinden ayrý öteki insanlar ile kurduðu.na yaradýðý yabancý varlýk. vb. demek ki insan sadece nesne ve üretim [sayfa 164] eylemi ile. Yabancýlaþmayý oluþturan aracýn kendisi pratik bir araçtýr. ondan baðýmsýz bir nesne olarak davrandýðý zaman. ona karþý. Pratik gerçek dünyada. güçlü. Kendini kendi öz etkinliðine nasýl yabancýlaþtýrýyorsa. onun için ancak baþkasý ile iliþkisi aracýyla nesnel. kendisine yabancý. ya da burada entelektüel dünya sözkonusu olduðuna göre. düþman. layýkin rahip ile. kendi nesnelleþmiþ emeðine karþý. ne tanrýlar olabilir. kendini ve doðayý içine koyduðu iliþkide görünür. özgür-olmayan bir etkinlik karþýsýndaymýþ gibi davrandýðý zaman. Kendi öz üretimini nasýl kendi öz gerçeklik yoksunluðu. güçlü. üretmeyen kiþinin üretim ve ürün üzerindeki egemenliðini de. daha sonra onu iþçi-olmayan bakýmýndan da inceleyeceðiz. ancak o ürün iþçi dýþýnda bir baþka insana iliþkin olduðu için olanaklýdýr. ne de doða. düþman. ile iliþkisi içinde görünür. Ýnsan üzerindeki bu yabancý erk. Eðer iþçinin etkinliði onun için bir iþkence ise. Demek ki. zorlamasý ve boyunduruðu altýnda bir etkinlik olarak davranýr. Yabancýlaþmýþ emek aracýyla. Bu nedenle kendinin dinsel yabancýlaþmasý. bu. Yukardaki önermeyi bir kez daha düþünelim: insanýn kendi kendisiyle iliþkisi. öteki insanlarýn kendi üretimi ve kendi ürünü karþýsýnda içinde bulunduklarý iliþkiyi ve kendisinin bu öteki insanlar ile içinde bulunduðu iliþkiyi de oluþturur. bir baþka insanýn hizmetinde. ancak insanýn kendisidir bu. zorunlu olarak. ve kendi öz ürününü nasýl bir yitik durumuna getiriyorsa. insanýn kendisinden baþkasý olamaz. Öyleyse o kendi emek ürününe karþý. bir baþkasýnýn zevki ve bir baþkasý için yaþama sevinci olmalýdýr. gerçek bir iliþki olabilir. yabancýlaþmýþ emek aracýlýðýy-
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
71
. Eðer emek ürünü iþçiye iliþkin deðilse. kendinin yabancýlaþmasý ancak öbür insanlar karþýsýndaki gerçek pratik iliþki aracýyla görünebilir. Ýnsanýn kendisi ve doða karþýsýndaki kendinin her yabancýlaþmasý. O kendi öz etkinliði karþýsýnda. eðer bu ürün iþçi karþýsýnda yabancý bir erk ise. kendi cezalandýrýlmasý. bir baþka insanýn egemenliði. yabancý kýlýnmýþ. yabancý.
Özel mülkiyet. Proudhon. Sonuç olarak ücret ile özel mülkiyetin özdeþ olduklarýný da görüyoruz: çünkü ürünün. kendini ancak özel mülkiyetin geliþmesinin doruk noktasýnda yeniden gösterir. ama ücret köleliði olarak görünür. iþçi bu emek ile ona yabancý ve onun dýþýnda bulunan bir insanýn iliþkisini oluþturur. Bu açýndýrma henüz çözülmemiþ çatýþmalarý hemen aydýnlatýr.la. emek nesnesinin. kapitalistin. ve ekonomi politiðin yabancýlaþmýþ emek yasalarýný dile getirmekten baþka bir þey yapmamýþ bulunduðunu görüyoruz. kendisine verilen ad ne olursa olsun. iþçinin doða ve kendi kendisi ile dýþsal iliþkisinin ürünü. Daha sonra. özel mülkiyete karþý emekten yana bir sonuca varmýþtýr. karþýlýklý etki durumuna dönüþür. týpký tanrýlarýn baþlangýçta insan anlýðýndaki sapýncýn nedeni deðil. Ýþçinin emek karþýsýndaki iliþkisi. ama sonucu olmalarý gibi. Ekonomi politik gerçek üretimin ruhu olarak emekten yola çýkar. içinde emeðin kendisini ödüllendirdiði ücret. Ama bu kavramýn çözümlenmesinden. yabancýlaþmýþ emeðin kendi kendisi ile çeliþkisi olduðunu. çözümleme gereði yabancýlaþmýþ emek. özel mülkiyet her ne kadar yabancýlaþmýþ emeðin kanýtý. bu iliþki. Öyleyse özel mülkiyet. 1. artýk kendiliðinde erek olarak deðil. her þeyi özel mülkiyete verir. demek ki yabancýlaþmýþ emeðin. yabancý kýlýnmýþ yaþam. daha çok bunun bir sonucu olduðu çýkar. yabancý kýlýnmýþ insan kavramýndan doðar. nedeni olarak görünürse de. yani yabancýlaþmýþ insan. yabancý kýlýnmýþ emek. Bu konuyu daha sonra açýndýracaðýz ve þimdilik bundan sadece birkaç sonuç [XXVI] çýkartacaðýz. bu çeliþkiden yola çýkarak. Zorla bir ücret yükselmesi (bütün öbür güçlükler bir yana
72
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. emeðin efendisinin iliþkisini oluþturur. emeðin yabancýlaþmasýnýn zorunlu bir sonucundan baþka bir þey deðildir. sonucu zorunlu vargýsýdýr. ama gene de emeðe hiç bir þey vermez. yani onun bir yandan yabancýlaþmýþ emeðin ürünü ve öte yandan emeðin kendisi aracýyla [sayfa 165] yabancýlaþtýðý araç olmasý. bu yabancýlaþmanýn gerçekleþmesi olmasý. Gerçi yabancýlaþmýþ emek (yabancýlaþmýþ yaþam) kavramýný ekonomi politikten özel mülkiyetin hareketi sonucu olarak çýkardýk. ve ücret içinde emek. Ama bu göze çarpan çeliþkinin. Özel mülkiyete özgü bu giz.
diye soruyoruz þimdi. Yabancýlaþmýþ. kendini iþçilerin kurtuluþu siyasal biçimi altýnda dile getirdiði sonucu da çýkar. gerçekten insanal ve toplumsal mülkiyet ile iliþkisi içinde belirlemek. Toplum o zaman soyut bir kapitalist olarak tasarlanmýþ bulunur. 2. ve örneðin alýþveriþ. Proudhonun istediði biçimdeki ücret eþitliði bile. insanýn tüm köleliði iþçinin üretim ile iliþkisinde içerildiði ve bütün kölelik iliþkileri bu iliþkinin çeþit ve sonuçlarýndan baþka bir þey olmadýðý için. terimlerden birinin yok olmasý.. yabancýlaþmýþ emeðin dolaysýz bir sonucu ve yabancýlaþmýþ emek de özel mülkiyetin dolaysýz nedenidir. onu yabancý kýlmaya kadar gidebilir? Bu yabancýlaþma insanal geliþmenin özünde nasýl temellendirilmiþtir? Özel mülkiyetin kökeni
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
73
. sermaye. iktisadýn bütün kategorileri açýklanabilir. öyleyse kölelere daha iyi bir emek karþýlýðý ödenmesinden baþka bir þey olamaz ve iþçi için de emek için de kendi yerlerini ve insanal saygýnlýklarýný saðlayamaz. bir düzgüsüzlük (anomalie) olduðu için. bu ilk temellerin belirli ve geliþmiþ bir dýþavurumundan baþka bir þey görmeyiz. toplumun özel mülkiyetten vb. güncel iþçinin kendi emeði ile iliþkisini. öbürünün de yok [sayfa 166] olmasý sonucunu verir. ama bu kurtuluþ insanýn evrensel kurtuluþunu içerdiði için. rekabet. Ücret. ayrýca. Ýnsan nasýl olur da. yabancý kýlýnmýþ emek kavramýndan. kölelikten kurtuluþunun. iþçilerin kurtuluþu içine konmuþtur. bu iki etken yardýmýyla da. Bunun sonucu. çözümleme aracýyla. bütün insanlarýn emek ile iliþkisi durumuna dönüþtürmekten baþka bir sonuç vermez. kendi emeðini yabancýlaþtýrmaya. bu yükselmenin ancak zorla sürdürülebileceði bir yana býrakýlýrsa). bu biçimleri gözönüne almadan önce. insanlýðýn evrensel kurtuluþu. sadece iþçilerin kurtuluþu sözkonusu olduðu için deðil. 2° Emeðin yabancýlaþmasýný. özel mülkiyet kavramýný çýkarmýþ bulunduðumuz gibi. onun kendinin yoksunlaþmasýný bir olgu olarak kabul ettik. ve bu olguyu çözümledik. Gene de. iki sorunu çözmeye çalýþalým: 1° Yabancýlaþmýþ emeðin sonucu olarak göründüðü biçimde özel mülkiyetin genel özünü. Yabancýlaþmýþ emeðin özel mülkiyet ile bu iliþkisinden. para gibi her kategori içinde.býrakýlýrsa.
yaþamýn kurban edilmesi olarak.sorununu. Özel mülkiyetin genel özü ve gerçekten insanal mülkiyet ile iliþkisi. iþçi-olmayanýn iþçi ve iþçinin emek ürünü ile iliþkisini de kapsar. dünyasýnýn zenginliðini geliþtirmiþtir. yani yabancýlaþmýþ emeðin kendi kendisi ile iliþkisini gözönüne aldýk. Yabancýlaþmýþ emek bize göre birbirlerini karþýlýklý olarak koþullandýran ya da bir tek ve ayný iliþkinin çeþitli dýþavurumlarýndan baþka bir þey olmayan iki öðeye ayrýlmýþtýr. yabancýlaþma. nokta konusunda. insanlýðýn geliþmesinin bir gün aþýlacak olan iki evresi olduklarý anlamýna gelir. 107 Ýnsan doðayý temellüke çalýþtýðý ölçüde. Bu. ve yoksunlaþma temellük. dirimsel sürecin. þimdilik kendisine yabancý olan bu dünyada eski yerini sözgötürmez bir biçimde yeniden alabileceði aþamasýndadýr. eðer þimdiye kadar. temellükün yabancýlaþma olarak. yabancý bir insan yararýna yitirilmesi olarak göründüðünü görmüþ bulunuyorsak. doðasýnýn. nesnenin yabancý bir erk. nesne üretiminin. Özel mülkiyet emeðin yabancýlaþmasýndan doðmuþtur. ama bu yabancýlaþmanýn tarihte bir kökeni de vardýr. iþçi. her iki iliþkiyi de. doðrudan doðruya insanýn kendisi sözkonusu edilmiþ demektir. onun çözümünü de içerir. þimdi de emeðe ve iþçiye yabancý bu insanýn. bu iliþkinin zorunlu sonucu olarak gördük. Ýþçi-olmayanýn iþçi ve emek ile mülkiyet iliþkisini. yoksunlaþma olarak. iþçinin kendisine oranla yabancýlaþmýþ emeði. yabancýlaþma da yurttaþlýk haklarýna gerçek kavuþma olarak görünür. öyleyse o da tarihseldir. Ýnsan. kendi emeðinin ürünü ve iþçiolmayan ile iliþkisini de.107 Görünürlerden birini. temellük idi. insanýn dýþýndaki bir þeyden sözedildiði düþünülür. Yabancýlaþmýþ emeðin özetlenmiþ maddi dýþavurumu olan özel mülkiyet. her ikisinin de. doðayý emekle temellük eden iþçiye oranla. Çünkü özel mülkiyetten sözedildiði zaman. yabancýlaþmýþ emeðin insanlýðýn geliþmesinin gidiþi ile iliþkisi sorunu durumuna dönüþtürerek. Oysa. bu sorunun çözümünde daha önce büyük bir adým atmýþ bulunuyoruz. has etkinliðin bir baþkasý için ve bir baþkasýnýn etkinliði olarak. Ýþçide yoksunlaþma. yabancýlaþma içine düþmüþtür. iþçinin iþ ile. yabancýlaþma etkinliði olarak [sayfa 168]
106 Marx için. Temellük. bu sonuçlar son derece önemlidirler. emek ve nesnesi ile iliþkisini gözönüne alalým. Sorunun bu yeni konuþ biçimi.
74
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. Özel mülkiyetin kökeni olan bu yabancýlaþma. Emeðin yabancýlaþmasý insanal geliþmenin zorunlu bir aþamasýdýr. bu iliþkinin ürünü olarak. Ve emekten sözedildiði zaman da. yabancýlaþarak. düþüncesinin oluþmasýnýn bu aþamasýnda.106 [sayfa 167] 1. ve þimdi yabancýlaþmanýn.
iþçinin üretimdeki ve kendi ürününe oranla gerçek pratik davranýþýnýn (ruh durumu olarak). insanýn. ona yabancý duruma gelen kendi insan doðasýna yabancýlaþýr. üretici. [sayfa 169]
108 Ýþçi. iþçi-olmayan iþçiye karþý yapar. Bu üç iliþkiyi ayrýntýlý olarak gözönüne alalým. çalýþýp üretmeyen kapitaliste gelince. o. iþçi-olmayanda yoksunlaþma. karþýsýna çýkan iþçi-olmayanda kuramsal davranýþ olarak göründüðüne.görünen þeyin. yabancýlaþma durumu olarak göründüðüne dikkat etmek gerek. iþçinin kendi kendisine karþý yaptýðý her þeyi.108 Ýkinci olarak. Ýþçi-olmayana. kendi etkinliði ile. bu olgu sonucu. ama iþçiye karþý yaptýðý þeyleri kendi kendisine karþý yapmaz. [XXVII] Üçüncüsü.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
75
. üretmenin ta kendisi olan doðasýna yabancý durumdadýr.
Ama iþçi. Marxýn bu parçada iþçinin oluþturduðu o canlý sermayenin bir faizi olarak gördüðü ücret sözkonusu ediliyor.
76
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. iþçinin deðeri arz [sayfa 170] ve talebe göre yükselir ve hatta varoluþu. faizlerini. ve bunun sonucu olarak da varoluþunu yitiren bir sermaye olma mutsuzluðuna uðramýþtýr. Sermaye olarak. 2 Büyük bir olasýlýkla. sadece son dört sayfasý bize kadar eriþmiþtir. yaþamý. yitip gitmiþtir. ve çalýþmadýðý her an. Büyük bir olasýlýkla yapýtýn en önemli bölümünü oluþturan ilk 39 sayfasý.2 Ýþçinin kiþiliðinde demek ki sermayenin kendini iyiden iyiye yitirmiþ insan olduðu olgusu nesnel olarak gerçekleþir.
1 Elyazmasýnýn. sermayede emeðin kendini iyiden iyiye yitirmiþ insan olduðu olgusunun nesnel olarak gerçekleþmesi gibi. TOPRAK MÜLKÝYETÝ VE SERMAYE]
[XXXX] sermayesinin faizlerini oluþturur.ÝKÝNCÝ ELYAZMASI1 [EMEK VE SERMAYE KARÞITLIÐI. gereksinmeleri olan. XXXX-XLIII olarak sayfa numarasý verilmiþ. canlý.
gözleri için varolan figürlerdir. sermaye artýk iþçi için olmadýðýný düþünür düþünmez zorunlu ya da keyfi düþünce. ve o insan olarak deðil. ekonomi politik. Ýþçi ancak sermaye olarak kendisi için varolur olmaz. Demek ki. Üretim. hekimin. öyleyse kayýtsýz. bu yabancý nitelik de gerçek olarak görünecektir.. sefalet çeken. dolandýrýcý. vb. onun için [ekonomi politik için -ç. kendini topraða gömdürebilir. ve insan. meta olarak. dýþsal ve olumsal bir iliþki içinde bulunduklarý için. yargýcýn. açlýktan ölebilir. yaþamýdýr. Artýk bir iþçiden baþka bir þey olmayan insan için ve iþçi olarak. Öyleyse. mezar kazýcý ve dilenciler kahyasýnýn vb. ve sermaye onun yaþamýnýn içeriðini ona kayýtsýz olan bir biçimde belirler. çalýþma durumunda tutulmasý ile. kendi insan nitelikleri. tüm hareketin ürünüdür. Ýþçi sermayeyi üretir. insaný sadece meta. sermayenin kendini faizlerle birlikte yeniden üretmek için gereksinme duyduðu sermaye tüketimi ile. Öyleyse ücret. Sermayenin varoluþu onun varoluþudur. onu. iþçi olarak. ve sadece iþçiler soyunun sönmesini engelleyecek biçimde yaþatma gereksinmesinden baþka bir þey deðildirler. ama sadece baþka gözler için.fizik bakýmdan. suç iþleyen iþsiz emekçi. insanal meta. fizik bakýmýndan olduðu kadar entelektüel bakýmdan da insanlýktan
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
77
. dilenci. bu taným uyarýnca. sermaye iþçiyi. iþçi olarak vardýr ve bir sermaye onun için varolur olmaz sermaye olarak vardýr. onun için deðil. öyleyse ücreti yoktur. iþsiz iþçiyi.] iþçiyi çalýþma süresince yaþatma. baþka herhangi bir üretken aletin bakýmý. o bu emek iliþkileri küresi dýþýnda bulunduðu ölçüde tanýmaz. demek ki. Ama sermaye ile insan birbirlerine yabancý olduklarý. öyleyse o kendi kendini üretir. Öyleyse ücret. ama iþçi olarak varolduðundan. meta olarak belirlenmiþ insan olarak yaratmakla kalmaz. ve herhangi bir meta arzýna benzer bir meta arzý olarak bilinir. onun yurtluðu dýþýndaki hayaletlerdir bunlar. iþi. emek adamýný. dönmelerini saðlamak için çarklarýn yaðlanmasý ile tastamam ayný anlamý [sayfa 171] taþýr. çok tutarlý bir davranýþtý. iþçi artýk kendisi için yok demektir. Namussuz. iþçinin yoksullar vergisi aracýlýðýyla aldýðý kamusal yardýmlarý onun ücretinden kesen ve bu yardýmlarý ücretin tamamlayýcý bir parçasý sayan Ýngiliz fabrika patronlarýnýn davranýþý. 1834 Amendment Billinden önce. Ýþçinin gereksinmeleri. Demek ki. açlýktan ölen. sermaye ve kapitalistin zorunlu harcamalarý arasýna girer ve bu zorunluluðun sýnýrlarýný aþmamalýdýr. kendisine yabancý olan sermaye için varolduklarý ölçüde vardýrlar.
insanal etkinliðin emek olarak. doruðunu ve sonunu oluþturur. Ona göre olaðan iliþki. kendinin bilinci ve kendine özgü etkinlik ile bezenmiþ metadýr . da.. yýllýk ekonomilerin tutarýdýr onlara göre. iþçinin de ancak sermaye çýkarlarýný kýsarak kazanabileceklerini tam bir açýklýkla açýklamýþ bulunmasý. Millin. bu karþýtlýk. bir sermayenin gereksinmelerini saðladýðý iþçilerin sayýsý deðil. toplumsal ve dolayýsýyla gerçek varolmayýþý (non-existence) içine düþebilecek emekçi olarak tasarlanmýþ insanýn soyut varoluþudur bu. öyleyse sadece her gün kendi dolu hiçliðinden mutlak hiçliðe. kendi gerçek içeriðine iyice kayýtsýz bulunan sermaye olarak üretimi. ve genel kural olarak. insanal etkinlik nesnesinin. modern Ýngiliz iktisadinin iyiden iyiye mantýksal büyük bir ilerlemesi oldu. Sonuna kadar götürülünce. nesnenin her doðal ve toplumsal belirleniminin silinmiþ. özel mülkiyetin kendi doðal ve toplumsal niteliðini yitirmiþ (demek ki bütün siyasal ve dünyalýk yanýlsamalarý yitirmiþ ve artýk görünüþe göre hiç bir insanal duruma karýþmamýþ) bulunduðu. [sayfa 172] Özel mülkiyet iliþkisi. Üretimin gerçek ereði.. ama kapitalist ve iþçi için birbirlerini karþýlýklý olarak sömürmeye çalýþmalarý olgusudur. yani kendi kendine. yozlaþma ve sersemleþmesi. Öte yandan da. Smith ve Saya göre gerçekleþtirdikleri büyük ilerleme þudur ki. insanal meta.uzaklaþtýrýlmýþ bir varlýk olarak da üretir iþçilerin ve kapitalistlerin töretanýmazlýk. [XLI] bir yandan da ücret ile sermaye çýkarlarýnýn birbirleri ile ters orantýlý olduklarýný. gene ayný sermayenin en çeþitli doðal ve toplumsal varoluþ içinde ayný kaldýðý. insana ve doðaya. onlar insanýn varoluþunun metaýn azçok büyük insanal üretkenliði önemsiz hatta zararlý olduðunu söylerler.. Sonuç olarak. tüketicinin sömürülmesi deðil. ekime ayrýlmýþ en kötü toprak çýkarlarý ile ekilen en iyi toprak çýkarlarý arasýndaki ayrým olarak tanýmlamýþ bulunmak... zorunlu olarak tüm özel mülkiyet iliþkisinin son dýþavurumunu. sermaye olarak özel mülkiyet iliþkisi ile bunlarýn karþýlýklý iliþkisini de gizli bir biçimde içerir. emek olarak özel mülkiyet iliþkisini olduðu gibi. Ricardonun. öyleyse bilince ve yaþamýn belirtisine iyiden iyiye yabancý etkinlik olarak üretimi. ama getirdiði faizlerin miktarý. Ürünü. . toprak rantýný. Bir yandan. toplum
78
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. vb. kapitalistin ancak ücreti. Bir yandan emeði iktisadýn tek ilkesi durumuna getirirken. toprak sahibinin romantik yanýlsamalarýný onun sözümona toplumsal önemini ve onun çýkarýnýn.
ya da daha doðrusu paradan baþka bir þey söylemeyen sermaye [sayfa 173] ve faiz durumuna gelmiþlerdir. Sanayide vb.3 yani tüm öbür varlýktan soyutlanmaya büsbütün geçmemiþ. bu belirlenimler içinde. biçimi içinde karþýtýnýn feodal özlüðünü henüz kendisinde taþýdýðý sürece sürdürebilir. bu arý kendisi-için-Varlýk soyutlamasýnýn sözünü eder. sanayi. oysa eskiden toprak mülkiyeti iþin özünü topraða ve bu topraðýn. kendisi-için sanayi olarak kurulmuþ bulunan kurtulmuþ sanayi. kendisi-çin-Varlýký (. ve öyleyse henüz kurtulmuþ4 sermaye durumuna da gelmemiþtir. Adam Smithin fizyokratlardan sonra bile doðruladýðý özdeþliðini göstermiþ bulunmak. onu doruðuna çýkaracak ve böylece ortadan kalkýþýný çabuklaþtýracak hareketini öncelemiþ ve hazýrlamýþ bulunmak. gerçekliðin. taþýnmaz mülkiyete karþýt olarak. týpký onlarla ücret arasýndaki. kendisini. Toprak olarak toprak. Sermaye ile toprak. 4 Almanca: freipelassen. henüz þeyin özü üzerine kurulmamýþ tarihsel bir ayrým.çýkarý ile. öbürVarlýkýn yadsýnmasý olarak tanýmlar. taþýnmaz ve taþýnýr mülkiyet arasýndaki ayrým gibi. bu ayrým. modern Ýngiliz iktisadýnda kendi kast ayrýmlarýný yitirmiþler. Görüngübilimde. emek. [XLII] Ama emeðin zorunlu geliþmesi. tarýmýn gerçek sanayi olarak doðuþunda kendini hemen gösterir. kendisi-içinVarlýka. kendisi olmayan her þeyden soyutlar. sermaye ile emek arasýndaki karþýtlýðýn doðuþ ve biçimleniþi sonucu billurlaþmýþ bulunan bir uðraktýr. emek ile sermaye arasýndaki karþýtlýðý yalýnlaþtýracak..ürsichsein). esnaf loncasý. esnaf kahyalarý loncasý. kendini bu toprak
3 Hegel. Kendisi-için-Varlýk. gene de modern Ýngiliz iktisadýnýn bir baþarýsýdýr. lonca. kâr ile toprak rantý arasýndaki ayrým. Hegel. henüz gerçek topluluk anlamýna gelir ve henüz kendi içeriðine kayýtsýz olmamýþ. toprak sahibini iyiden iyiye olaðan ve sýradan bir kapitalist durumuna dönüþtürecek. henüz görünüþe göre toplumsal bir anlam taþýr. önemli ve yaþamý kapsayan özsel bir ayrým olarak. toprak rantý olarak toprak rantý. tarým. ve kurtulmuþ sermayedir. sadece doðuþ biçimi ve sanayiin tarýma göre içinde geliþmiþ bulunduðu karþýtlýk kendilerini dile getirirler. Sanayiin kendi karþýtý üzerindeki erki.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
79
. varlýðýný ancak sanayi (kentsel yaþam) kýrsal mülkiyet (soylu feodal yaþam) karþýsýnda kendisini gösterdiði ve tekel. vb. ve hiç bir þey söylemeyen. Özel bir emek türü olarak. Kendine sonsuz dönüþ olarak.
ne kafasý. Toprak sahibi tüm güncel toplumsal anlamýný. toprak sahibinin oruncusu. þiirsiz. tarýmý yapan kapitalist yani çiftlik kiracýsý toprak sahibi olmalý. feodal anýlarý. onun açýmlanmýþ gizidir. Kölenin özgür iþçi. Çiftlik kiracýsýnýn sýnai alýþveriþi. coþkulu doðasýný. ve kendini de kapitalist olarak onun tarafýndan tehdit edilen biri olarak görür kapitalist ise toprak sahibini dünkü aylak. mallarýný ve kývançlarýný sanayie borçlu bulunmasýna karþýn. her þeyi alýp satan. ve iktisat dilinde. siyasal önemini vb. kapitalisti. vurgular. ya da toprak sahibi tarým yapan kapitalist durumuna gelmelidir. baþkaldýrýcý bir insan. Ama onlar kendi karþýt kökenlerini. özgür sanayi ile özgür sermayenin. ne de yüreði olan. toprak sahibi iktisadi olarak ancak onun aracýyla vardýr. o. bir kapitalist durumuna dönüþmüþ bulunur her þeyden önce çiftlik kiracýsý orta terimi aracýyla gerçekleþen dönüþüm. zenginleþmiþ bulunan dünkü kendini beðenmiþ ve kurtulmuþ kölesi sayan. çiftlik kiracýsý biçimi altýnda. açgözlü ve [sayfa 175] çýkarcý bir düzenci. toprak sahibi çoktan olaðan kapitalist durumuna dönüþmüþ bulunmaktadýr. bu þöyle anlatýlýr: Sadece tarým üretkendir. bir köle. taþýnýr mülkiyetin de taþýnmaz mülkiyete saldýrýlarýný okumaktan baþka bir þey yapmak gerekmez. topluluða yabancýlaþmýþ ve onu alýp satan. bükülgen. cevhersiz. Öyleyse. aldatan.yardýmýyla geçindiren kölesine býrakýyordu. acýlýk doludur ve her iki yan da birbirlerine karþýlýklý olarak kendi doðruluklarýný (vérités) söylerler. rekabetin ve dolayýsýyla yoksullaþma ve suçun
80
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. Ve bu durumu gerçeklik içinde de tamamlanmalý. kýyýcý ve bencil bey olarak görür. kendi doðuþlarýný anýmsarlar toprak sahibi. yani ücretli durumuna dönüþmesi ile birlikte. ancak onun aracýyla özel mülk sahibi olarak vardýr çünkü topraðýnýn rantý ancak çiftlik kiracýlarýnýn rekabeti ile vardýr. toprak sahibinin sýnai alýþveriþidir. her þeyi yeren. Bu karþýtlýk. [sayfa 174] Ama çiftlik kiracýsý. tüm doðal belirlenimden baðýmsýz karþýtýný görür. onun kapitalist olarak kendisine zarar verdiðini bilir. kapitalist. bir aracý. onda. ilkesiz. Karþýlýklý saygýnlýk yoksunluklarýnýn telkin edici bir tablosunu görmek için. taþýnmaz mülkiyetin taþýnýr mülkiyete. aný þiirini. ikincinin Varlýðýný öngerektirir. salta durmak ve tefe almakta usta bir tefeci. Ayný zamanda. toprak sahibinin kendisi de bir sanayi patronu. hiç bir þeysiz bir para düþkünü. eski anýlara dayanan düþünceleri. çünkü birincinin Varlýðý. Toprak sahibi mülkünün doðuþ yüceliðini. düþmanýný onursuz.
L. sýradan ufkunu bir an bile býrakmamalarýyla belli eden. kendi öz doðasý üzerine aydýnlanmamýþ (ve bu dipten doruða doðrudur). modasý çevmiþ. ve gene de arý fanteziden baþka bir þey olmayan Yurtseverce . tüm toplumsal baðlarýn çözülmesine yolaçan. insanýn dostu tecimi. bir kölenin soylu bir mülkiyet olmaktan çýkmayý nasýl kabul etmediðini iki gözü iki çeþme anlatan. [sayfa 176] coþkunluðunu. küçük-burjuva. n° 16. Justus Moeserin9 kendilerini hamkafanýn sýnýrlý. Onu. n° 26. 56. yýrtýcýlýk. kendi harekete geçme olanaksýzlýðýný.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
81
. Düzenci bir tekelci olduðunu söyler onun. s. 102. anarþi. kötü niyeti gizleyen bir Don Kiþot olarak betimler.. [XLIII] Taþýnýr mülkiyet [sözümona -ç.unkeye8 bakýnýz. fuhuþ. Haue 1833. 1839.. kalabalýklarý kendi aralarýnda birleþtirmiþ. s. Kosegarten* ve özellikle Sismandiye bakýnýz). Taþýnýr mülkiyet de. halka. s.] halklara siyasal özgürlüðü vermiþ. doðruluk.rance et de Brabant5 gazetesinde kýnadýðý fizyokrat Bergassea bakýnýz. Kasým 1789-Temmuz 1791 arasýnda yayýmlanan bu haftalýk. Nisan ve Mayýsý kapsayan ikinci trimestre. Léo. saðtörel sermaye ve özgür emek yerine kaba zoru ve toprak köleliðini geçirmek isteyen bir kafasýz olarak acýr. (Marxýn notu. 1. þiirini. özel çýkarý. 9 Justus Moeser: Patriotische Phantasien. genel çýkar.rance et de Brabant. Haller. 520 vd. nachgwiesen von G.kökeninde bulunan bir insan.antazilerine de bakýnýz. tat dolu kültürü yaratmýþtýr. bunu besleyen ve öven bir insan olarak betimler. * Leoya göre. eski hegelci okuldan gurur dolu tanrýbilimci . Camille Desmoulins tarafýndan çýkarýlan haftalýk gazete. Camille Desmoulinsin kendi Les Révolutions de . her þeyden önce bir yergiler dizisiydi. rezillik.. Hamburg und Gotha. 8 Die aus der unbeschränkten Teilbarkeit des Grundeigentums hervorgehenden Nacteile. Mart. uygar toplumun baðlarýný çözmüþ. 139 vd. iþte bu çeliþkidir. beniçinciliði (égocentrisme).7 toprak köleliðinin kaldýrýlmasý sýrasýnda.unke. uygar gereksinmeler ve bunlarý karþýlama araçlarý vermiþtir. yýl I. romantik þatolarda piþirilip kotarýlan tarihsel ve alaylý (sarcastique) bir aþaðýlýk. von Vincke. alçaklýk. s. evine baðlý. kendi açgözlü zevk düþkünlüðünü. kendi köþesinde. Berlin 1775-1778. dürüstlük. . baþkaldýrma sayýmý altýnda gölgelendirir. Paris.) 7 Studien und Skizzen zu einer Naturlehre des States. (Örneðin. süreklilik görünüþü altýnda. Lancizolle. O modern çaðýn çocuðu ve onun töreli (meþru) kýzýdýr. düþmanýnýn anýlarýný. sanayi ve hareketin tansýklarýný gösterir. Abt. arý saðtöreyi. kendi kaba gereksinmeleri yerine. Bu fantezileri Alman ruhu için o kadar çekici kýlan þey de. W. oysa toprak sahibi bu aylak ve býktýrýcý buðday istifçisi halkýn ilkel geçim
5 Les Révolutions de . düþmanýna.
boþ inanca dayalý bencilliði yenmesi gerektiði gibi. henüz yerel ve siyasal önyargýlarla lekelenmiþ özel mülkiyet. Ganilh. sakýntýlý. Sermaye olmadýkça. Eksiksiz özgür sanayiin. kendi çiftlik kiracýsýna bakmaktan baþka yapmasý gereken bir þey yoktur ve özgür sanayi ile sevimli tecimden öylesine tiksinmesine ve tarihsel anýlar ile saðtörel ya da siyasal ereklere öylesine önem vermesine karþýn. aydýnlanmýþ. Son olarak. Týpký paranýn. Destutt de Tracy ve Michel Chevalier. açýk ve bilinçli alçaklýðýn gizli ve bilinçsiz alçaklýðý. dolayýsýyla halka iþ ve ülkeye zenginlik saðlama olanaðýný. toprak sahibi üzerindeki zorunlu utkusu. eksiksiz arý saðtörenin ve eksiksiz insancýl (philanthropique) tecimin tehlikesi konusunda bir kuþku duyan devletler. sonunda bunlarý büsbütün ortadan kaldýrmak üzere engeller. üretim erkliðini yükseltmeden ücreti yükseltme zorunda býrakýr. Gerçekten kendi yararýna tanýk gösterebileceði her þey. Ricardo.) Kapitalistin. ancak düþmaný aslýnda toprak sahibi olan tarýmcý (kapitalist ile gündelikçiler) için doðru olabilir. tüm öbür özel mülkiyet biçimini yenmesi gerektiði gibi. genel bir çöküþe yolaçar ve modern uygarlýðýn tüm yararlarýný. tembel ve düþçü. Toprak mülkiyeti. yüreðinde ve gerçeklikte. toprak mülkiyeti cansýz. kendi kendisine eriþ-
82
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. deðersiz bir madde olacaktýr. demek ki o kendine karþý kanýtlar getirebilecektir. (Bkz: Paul-Louis Courier.araçlarý fiyatlarýný artýrýp. ölü þey yerine. toprak mülkiyetinin kapitalistleþmesini durdurmaya çalýþýrlar ama boþuna. böylece ulusun yýllýk gelirini. gözünde sadece armaðan olarak almýþ bulunduðu bir para kaynaðý biçiminde varolduklarý onun. Sermayenin utkusu. açýkça dizginsiz ve ustalýklý bencilliðin. Mac Culloch. sermayeden farklý olarak. zenginlik kaynaðý olarak. tarým ve topraðýn kendisinin. bir tefeci gibi sömürür. geliþmenin (buraya sokulacak) gerçek akýþýndan kaynaklanýr. bön. insan emeðini bulmuþ ve yaratmýþ olmanýn [sayfa 177] ta kendisidir. sermayelerin birikimini. modern uygarlýk için en küçük bir þey yapmaksýzýn ve hatta kendi feodal önyargýlarýnýn hiç birini býrakmaksýzýn. yani geliþmiþ özel mülkiyetin geliþmemiþ melez mülkiyet üzerindeki. Saint-Simon. kapitalisti. Mill. uygarlýða yaraþýr bu utku. zevk düþkünlüðünün. yerel. uzun zamandan beri özgür sanayi ile sevimli tecime baðlý dürüst ve yaratma gücü ile dolu kurnaz bir namussuz olup olmadýðýný da söylemelidir. genel olarak hareketin hareketsizliði.
emek. ama olumlu koþullar olarak birbirlerini karþýlýklý bir biçimde yükselten ve uyaran sermaye ve emek. Karþýlýklý düþmanca karþýtlýk. o da iþçi sýnýfý içine düþer. Ýþçinin kendisi bir sermaye. ücret sermayenin bir esirgemezliðidir. Ýþçinin ama ancak ayrýksýn bir biçimde kapitalist olmasý gibi. týpký bu yararlarýn da sýrasý gelince faizlere ve kâra ayrýþmalarý gibi. Emek olarak. Birbirlerini karþýlýklý olarak dýþtalarlar. Sermaye = birikmiþ emek = emek. Kapitalistin eksiksiz esirgemezliði.mek için dünya ile baðlýlýðýndan daha kendini büsbütün kurtaramamýþ henüz eksikli sermayedir. sermaye harcamalarý olarak emek. iþçi kapitalisti. sermaye ve bunlarýn birbirleri ile baðlantýsýdýr. Öyleyse. bir metadýr. Bu öðelerin baþtanbaþa dolaþmalarý gereken hareket þudur: Birinci olarak: Biri ile öbürünün dolayýmsýz ya da dolayýmlý birliði. kendine ve kendi yararlarýna ayrýþýr. [sayfa 178] [Üçüncü olarak]: Herbirinin kendine karþýtlýðý. [Ýkinci olarak]: Biri ile öbürünün karþýtlýðý.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
83
. Sermaye öðesi olarak. Emek kendine ve ücrete ayrýþýr. yani arý dýþavurumuna eriþecektir. herbiri öbüründen kendi varlýðýný söküp almaya çalýþýr. Ýlkin henüz birleþmiþ. Özel mülkiyet iliþkisi. Evrensel geliþmesi içinde soyut. sonra kuþkusuz ayrýlmýþ ve yabancýlaþmýþ. 10 [sayfa 179]
10
Ýkinci elyazmasýnýn sonu. kapitalist de iþçiyi kendi yokluðu (non-existence) olarak bilir.
Hegel felsefesinin yeni iktisadi düþüncelerle yer yer kesilen eleþtirisi baþlar. Son olarak.ÜÇÜNCÜ ELYAZMASI1 [ÖZEL MÜLKÝYET VE EMEK. öyleyse özel mülkiyeti artýk sadece insan dýþýnda [sayfa 180] bir durum olarak kabul
1 Üçüncü elyazmasý. XXI. XI. ADAM SMÝTHÝN. Bununla birlikte. iktisadi açýndýrmalarýn hemen arkasýndan. XXXIX.ÝZYOKRATLARIN. sayfa konusunda. RÝCARDO VE OKULUNUN GÖRÜÞLERÝ]
[I] XXXVI. yitik bir metne. Son 23 sayfa boþtur. özne olarak. 68 sayfalýk bir defterdir. Marxýn kendi eliyle sayfa numarasý verdiði ikiye katlanmýþ dört yapraklýk 17 formadan oluþan.
84
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. sayfadan sonra da. . ve XXIV. Elyazmasý. Marx XXIII yazar. Hegel felsefesine iliþkin ne varsa bir bölüm içinde toplanmýþ. emektir. kendisi için olan etkinlik olarak. Öyleyse ancak emeði ilke olarak kabul etmiþ bulunan Adam Smith. sayfa içinde. þimdi kitabýn baþýnda yer alan önsöz baþlar. sayfadan sonra. kiþi olarak özel mülkiyet. ilk iki bölümü oluþturan iki ek ile baþlar. sayfada. Özel mülkiyetin öznel özü. XXVI numarasýný verir. oysa iktisadi parçalar ilkin ayrý ayrý bölümler biçiminde verilmiþlerdi. MERKANTÝLÝSTLERÝN.
katolikler olarak. öyleyse eðer bu ekonomi
* O. insanýn yadsýnmasýný tutarlý bir biçimde tamamlamaktan baþka bir þey yapmaz. ve eðer. kendine özgü etkinliðini vb.2 Týpký Luther in dini. imaný. insanýn gerçek [sayfa 181] yabancýlaþmasý olan þey. zenginliðin öznel özünü özel mülkiyet sýnýrlarý içinde bulmuþ bulunan bu aydýnlanmýþ ekonomi politik gözünde. Öyleyse eðer bu ekonomi politik. tersine. insaný. Lutherde din belirlenimi içine konulmuþ bulunduðu gibi. sonuç olarak. insanýn dýþýnda ve ondan baðýmsýz bulunan öyleyse ancak dýþsal bir biçimde korunup olurlanabilen zenginlik de kaldýrýlmýþtýr. týpký rahibi layýkin yüreðine aktardýðý için layik dýþýnda varolan rahipleri yadsýdýðý gibi. Öyleyse. Ýnsaný tanýma bahanesi ile. vb. gerçek dünyanýn özü olarak tanýmasý ve dolayýsýyla katolik paganizmine karþý çýkmasý gibi.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
85
. çünkü insan özel mülkiyetin dýþsal özü ile artýk aþýrý bir gerginlik iliþkisi içinde deðildir. ulusal. Eskiden kendinedýþsal-varlýk.) 2 Ekonomi Politiðin Bir Eleþtiri Denemesi.etmeyen ekonomi politiðin. (Marxýn notu. Demek ki. görünürler. Adam Smithi ekonomi politiðin Lutheri olarak adlandýrýrken haklýydý. insanýn kendisi özel mülkiyet belirlenimi içine konulmuþtur. kutlamýþ ve bunu bir bilinç erkliði durumuna getirmiþ bulunduðu kolay anlaþýlýr. özel mülkiyetin insanýn kendisine katýlmasý ve insanýn da onun özü olarak tanýnmasý sonucu. ama kendisi özel mülkiyetin bu gergin özü durumuna gelmiþtir. ortadan kalkmýþtýr. özel mülkiyeti insan için sadece nesnel bir öz olarak tanýyan parasal sistem ve merkantilizm yandaþlarý. belirlenimleri ile koþullandýrýlamýyorsa. týpký din duygusunu insanýn içsel özü durumuna getirerek dýþsal din duygusunu kaldýrmasý gibi. Engels. baþka bir deyiþle. özerk özne olarak modern sanayidir. ve öte yandan onun bu sanayiin enerji ve geliþmesini hýzlandýrmýþ. ancak bu ekonomi politiðin bir yandan özel mülkiyet enerji ve gerçek hareketinin bir ürünü olarak. ama. tanýr görünerek baþlýyor. demek ki. özel mülkiyeti insanýn kendi özü içine aktardýðý zaman. ilkesi emek olan ekonomi politik.* modern sanayiin bir ürünü olarak düþünülmesi gerektiði. artýk kendi dýþýnda varolan öz olarak özel mülkiyetin yerel. kendinin yabancýlaþmasýndan baþka bir þey olmamýþtýr. Bu yapýtýn Ekler bölümüne bakýnýz. servetin o saçma dýþsal nesnelliði. bilinçte kendisi için durumuna gelmiþ özel mülkiyetin baðýmsýz hareketi. tapýncakçýlar. onun baðýmsýzlýðýný. þimdi yabancýlaþma eyleminden.
ayný zamanda hem öz hem de varlýk anlamýna gelen Wesenin olumsuzlanmasýdýr. sadece Smithe oranla büyümekle kalmaz. zenginliðin biricik özü olarak. öyleyse daha açýk ve daha tutarlý bir biçimde geliþtirerek. Ýlkeleri. Doktor Quesnaynin fizyokratik öðretisi. burada. Mille. Sanayiin [II] parçalanmýþ gerçekliði. hem de sadece kendi bilimleri daha tutarlý ve daha doðru bir biçimde geliþtiði için. insana yabancýlaþmada. doðrudan doðruya feodal mülkiyetin iktisadi daðýlmasýdýr. gerçekliðin çeliþkisi. Smithten Saya.
86
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. onlarýn ilke olarak benimsemiþ bulunduklarý çeliþkilerle dolu öze tastamam karþýlýk düþer. merkantilizmden Adam Smithe geçiþi oluþturur. geliþmeye devam ederken bu ikiyüzlülüðü yadsýmasý ve tüm kinizmi içinde görünmesi gerekecektir. kendilerinden öncekilerden durmadan ve bilinçli olarak daha ileriye giderler. yeniden
3 Marx. Unwesen deyimini kullanýr. sanayi sonuçlarýnýn Ricardo ve Mill gibilerine daha geliþmiþ ve daha çeliþki dolu göründükleri ölçüde. Etkin biçimi altýndaki özel mülkiyeti özne. bu. olumlu planda. Marxýn düþüncesini içeriyor. bu öðretinin onu sürüklediði tüm görünür çeliþkilerden kaygýlanmaksýzýn bu iþi yapar. Ýngilizce çeviri tarafýndan benimsenen özsel olmayan bir þey biçimindeki çeviriye baðlý kalma gerektiðini anmýyoruz. Ricardo ve Mill gibileri. ama ayrýca. ama bunun sonucu bir o kadar dolayýmsýz biçimde feodal mülkiyetin iktisadi dönüþümü. kadar. onlarýn kendiliðinde parçalanmýþ ilkelerini doðrular. ama bizi onun üslubuna öylesine özgü ve zorlu WesenUnwesen karþýtlýðýndan da vazgeçme zorunda býrakýyor.izyokrasi. evrensel bir erke geliþtiriyorsa. böylece insaný da (o bir hayalete3 indirgedikleri insaný da) öz durumuna [sayfa 182] getirmeleri sonucu. ve ondan da Ricardoya.politik. vb. tek evrensellik. özel mülkiyet hareketinden baðýmsýz son bireysel. Terim. tek engel ve tek bað olarak koymak üzere her engel ve her baðý alaþaðý eden kozmopolit. . gerçekte bu parçalanmanýn ilkesidir. kendini ortaya tek siyaset. çok daha salt. doðal varlýða ve zenginlik kaynaðýna toprak rantý. zenginliðin biricik özü olduðu yolundaki ilk görüþe karþýt olarak. Bunu hayalet (monstre) ile çeviriyoruz. bu öðretinin sonuçlarýnýn insana düþman olduklarýný tanýtlar ve eninde sonunda. tersine. emeði. emeðin. ve o. emek hareketinden. bunu çürütmek þöyle dursun. ekonomi politiðin kinizmi. feodal mülkiyetin iyice iktisadi duruma gelmiþ ve bunun sonucu iktisada direnmekte yeteneksiz bulunan bu dýþavurumuna son yumruðu indirir (Ricardo okulu).
onun uðraðý gibi görünür. insan için ancak emek. Toprak henüz sermaye deðildir. toprak mülki-
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
87
. kendi maddesine baðlanmýþtýr. emek. doðal sýnýrlar çerçevesinde kendi evrenseliðini çabucak kazanmýþtýr doða olarak. ilke durumuna yükseltilecektir. gene de doðal. yani emeðin kendisinin bir uðraðý olarak tanýnmamýþtýr. þu farkla ki. tarihsel bakýmdan egemen ve kabul edilmiþ tür olarak beliren mülkiyet türünden yola çýkar). ve bunun sonucu. Ama her þeyden önce emek onun için toprak mülkiyetinin öznel özünden baþka bir þey deðildir (fizyokrasi. Toprak henüz burada insandan baðýmsýz. oysa merkantilizm zenginliðin varlýðý olarak sadece deðerli madeni tanýyordu. dolayýmsýzca nesnel zenginlik de olduðu ölçüde. iktisadi bakýmdan. ama toprak. emeðin zenginliðin özü olduðunu açýklayarak. maddesi. henüz sermayenin. kendi öznel varlýðý içinde tikel bir biçimde tanýnmýþ bulunmasý sonucu. zenginliðin genel özü tanýnacak. toprak ve tarýma dönüþür. öyleyse zenginliðin özünün. Ama ayný zamanda tarým tek üretken emektir de. o. yani soyutlamasý içinde. o hâlâ tikel bir doðal öðeye. emek henüz kendi evrenselliði ve kendi soyutlamasý içinde kavranmamýþtýr. týpký ürünün de henüz insandan çok doðaya düþen belirli bir zenginlik olarak kavranmýþ [sayfa 183] bulunmasý gibi. parçasal bir biçimde de olsa. sadece toprak mülkiyetini yabancýlaþmýþ insan durumuna getirir. tikel bir yabancýlaþmasýdýr.canlanmasýdýr da. genel bir öðedir. Öyleyse zenginliðin öznel özü daha þimdiden emeðe aktarýlmýþ bulunmaktadýr. ama iktisadidir. doðal özelliði içinde ve bu özellik nedeni ile geçerli olacak tikel bir varoluþ biçimidir. ama genel olarak emek olduðu. sadece insanýn belirli. Demek ki. fizyokrasiye tanýtlanmýþ bulunacaktýr. Ama sadece nesne olarak varolan eski dýþsal zenginlik fetiþizminin çok yalýn bir doðal öðeye indirgenmiþ ve özünün. yoksa sermaye olarak. Zenginlik nesnesi. . eksiksiz mutlaklýðý. demek ki. belirli bir emek. Sanayiin (tarýmýn) onun özü olduðunu açýklayarak. Daha çok emek. yani tek geçerli açýdan. o. doðal varoluþ olarak tanýnmýþtýr.izyokrasi. Ve toprak. demek ki henüz ancak doða tarafýndan belirlenmiþ tikel bir varlýk biçimi altýnda tanýnmýþtýr. Tarýmýn. tikel bir öðeye baðlanmýþ emeðin özel bir dýþlaþmasý deðil. sadece nesnel nitelikteki dýþsal tikel zenginliði yadsýr. zorunlu ilerleme þu olacaktýr ki. ancak tarým aracýyla vardýr. Tüm zenginlik. Öyleyse. baþka hiç bir sanayiden ayrý olmadýðý. dili artýk feodal deðil.
ve sýnai sermayenin de özel mülkiyetin eksiksiz nesnel biçimi olmasý gibi. Özel mülkiyetin insan üzerindeki egemenliðini neden ancak þimdi tamamlayabildiðini ve. bilimsel bir biçimde kavrandýðý zaman. ama daha sonra genel olarak emek biçiminde tanýnmýþtýr. sýnai zenginlik. tarýmýn aslýnda tek sanayi olduðunu söyleyerek. ve emek ilkin sadece tarýmsal emek olarak görünür. bu süreç de týpký öyle yinelenir. sanayiin. ve sanayi eksiksiz emektir. kaldýrýlmýþ toprak mülkiyetini nasýl kapsýyorsa. emek zenginliði durumuna dönüþmüþtür. ama sanayi dünyasý karþýsýnda da olumsuz bir tutumu vardýr. emek. [sayfa 185]
88
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. feodaliteyi kabullenir. [III] Tüm zenginlik. Özel mülkiyet ile karþýtlýðý içinde. yani sanayi olarak kurulan sanayiin öznel özü kavranýr kavranmaz. bu özün kendine özgü olan o karþýtý da içerdiði açýktýr. yani emeðin geliþmiþ özü. Çünkü sanayi. sanayiin ilkin onunla tarihsel bakýmdan özel bir mülkiyet türü olarak Çarpýþmasý gibi sanayi daha çok toprak [sayfa 184] mülkiyetinin kurtulmuþ kölesidir. özel mülkiyetin öznel özü. týpký fabrika rejiminin. Týpký toprak mülkiyetinin özel mülkiyetin ilk biçimi olmasý. öznel özü de toprak mülkiyetinin öznel özünü öyle kapsar.yetinin feodal niteliðini kaldýrýr. en evrensel biçimi altýnda. tarihsel bir dünya erkliði durumuna neden ancak þimdi gelebildiðini görüyoruz.
sayfasýna iletmede bulunuyor. henüz etkin baðlantýsý. Böylece henüz özel mülkiyetin kendisi
4 Büyük bir olasýlýkla. Marx burada. KABA VE EÞÝTÇÝ KOMÜNÝZM. Türkiyede. bize sadece son dört sayfasý (XLtan XLIIIe) eriþmiþ bulunan ikinci elyazmasýnýn XXXIX. henüz çeliþki olarak kavranmamýþ. KOMÜNÝST GÖRÜÞLERÝN GELÝÞME AÞAMALARI.[ÖZEL MÜLKÝYET VE KOMÜNÝZM. vb. sayfa konusunda. önemsiz bir karþýtlýktýr. emek ve sermaye karþýtlýðý olarak anlaþýlmadýkça. Hatta eski Romada.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
89
. içsel iliþkisi içinde kavranmamýþ. SOSYALÝZM OLARAK KOMÜNÝZM]
XXXIX. özel mülkiyetin geliþmiþ hareketi olmaksýzýn bile.4 Ama mülkiyetsizlik ile mülkiyet arasýndaki karþýtlýk. bu karþýtlýk ilk biçim altýnda kendini gösterebilir.
5 Ya da emeðin özel biçimi. Ayný sayfa konusunda. kendini. tamamlanmýþ iliþki olarak. 96. özel mülkiyetin ve onun insana yabancýlaþmýþ varoluþunun zararlýlýk kaynaðý olarak kavranmýþtýr týpký fizyokratlar gibi.c. ve en baþta da genel özel mülkiyetin olumlu dýþavurumudur. onun için yaþamýn ve varolmanýn tek ereðidir. son olarak kaldýrýlmýþ özel mülkiyetin. bir düzeye getirilmiþ. ilk biçimi altýnda. Kendinin yabancýlaþmasýnýn kaldýrýlmasý. kadýnýn içinde ortak ve ortaklaþa bir mülkiyet durumuna geldiði kadýn ortaklýðýnýn (kuþkusuz bir salt özel mülkiyet biçimi olan) evliliðe karþý çýkarýldýðý o hayvansal biçim altýnda dile getirir. o henüz çok kaba ve çok düþüncesiz komünizmin açýnlanmýþ gizini oluþturduðu
5 Tüm birikmiþ sermaye toplumsal bir mülkiyet olduðundan. Ama [sayfa 186] mülkiyetin dýþtalanmasý olarak özel mülkiyetin öznel özü olan emek ile emeðin dýþtalanmasý olarak nesnel emek olan sermaye. yeteneði vb. kendinin yabancýlaþmasý ile ayný yolu izler.ourier de tarýmsal emeði en azýndan en üstün derecede emek olarak tasarlar. Her þeyden önce özel mülkiyet salt nesnel yönü ile gözönünde tutulur ama gene de öz olarak emek ile birlikte. s. Bu kadýn ortaklýðý fikrinin. Bu iliþkiyi kendi evrenselliði içinde kavrayarak komünizm. oysa Saint-Simonda. . topluluðun nesneler dünyasý ile iliþkisi kalýr.. Varlýk biçimi. ikili bir görünüm altýnda görünür: Bir yandan maddi mülkiyetin egemenliði onun karþýsýnda öylesine büyüktür ki.tarafýndan konulmuþ [bir karþýtlýk -ç. tersine.] olarak görünmez. öyleyse sermaye olarak kaldýrýlmasý gereken sermayedir (Proudhon). sýnai emek olarak sýnai emektir ve o üstelik sanayicilerin salt (exclusive) egemenliðini ve iþçilerin durumunun iyileþmesini de ister. l. özel mülkiyet iliþkisi. iþçi kategorisi kaldýrýlmamýþ. [sayfa 187] genel özel mülkiyeti özel mülkiyete karþý çýkarmaya dayanan bu hareket. ama bütün insanlara yayýlmýþtýr.)
90
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. bu karþýtlýðýn çeliþkiye kadar götürülmüþ biçimi. parçalanmýþ ve bunun sonucu özgür olmayan emek. asýl önemli olan. (Proudhon. zorla bir yana býrakmak ister. 1. Son olarak. kimse onun salt (exclusive) mülkiyetine sahip olamaz. öyleyse bu çeliþkinin çözümüne götüren enerjik biçim olan özel mülkiyettir. bu iliþkinin bir genelleþme ve bir tamamlanmasýndan baþka bir þey deðildir. Komünizm. herkes tarafýndan özel mülkiyet olarak sahip olunmaya elveriþli bulunmayan her þeyi yoketmek ister. Dolaysýz fizik temellük.
örtüsüz dýþavurumunu. [IV] sadece özel mülkiyet aþamasýný geçmemiþ olmakla kalmayan. kýskançlýk ve eþitleþtirme eðilimi rekabetin özünün ta kendisini oluþtururlar.] olan özel mülkiyetin tutarlý dýþavurumunun ta kendisinden baþka bir þey deðildir. Ýliþkinin her iki yönü de mecazlý bir genelliðe yükseltilmiþtir. tüm zenginlik dünyasý. Ortaklaþa þehvetin kurbaný ve hizmetçisi olan kadýn karþýsýndaki iliþkide. tüm kültür ve uygarlýk dünyasýnýn soyut yadsýnmasýnýn. öyle ki. kapitalist vb. 102. Genel ve erk olarak oluþan kýskançlýk. emek. Bu doðal. Özel mülkiyet olarak her özel mülkiyet fikri. zorunlu iliþki. sýnýrlý bir ölçüsü vardýr. iþçinin genel fuhþunun tikel bir dýþavurumundan baþka bir þey deðildir ve fuhuþ içine sadece fuhuþ yapanýn deðil. ama henüz bu aþamaya bile eriþmemiþ bulunan yoksul ve gereksinmesiz insanýn doðaya aykýrý yalýnlýðýna dönüþün ta kendisi tarafýndan verilmiþtir. Ýnsandan insana dolayýmsýz.söylenebilir. Belgin. özel mülk sahibi ile salt evlilik iliþkisinden topluluk ile evrensel fuhuþ iliþkisine öyle geçer. doðal. herkesin içine yerleþtirildiði belirlenim durumuna gelir. sermaye de topluluðun kabul edilmiþ evrensellik ve erki durumuna.) 6 Bkz: Birinci Elyazmasý.uhuþ. bu kategoriye girer. yani insanýn nesnel özü de. Kadýn nasýl evlilikten genel fuhþa* geçiyorsa. kadýn erkek iliþkisidir. zenginlik susuzluðunun büründüðü ve altýnda kendini bir baþka biçimde doyurmaktan baþka bir þey yapmadýðý gizlenmiþ biçimdir.] genel kapitalist olarak topluluk tarafýndan ödenen ücretin [sayfa 188] eþitliðinden baþka bir anlama gelmez. kesin. türsel iliþki içinde. Bu komünizm. bu kýskançlýk ve bu eþitleþtirmenin tamamlanmasýndan baþka bir þey deðildir. [yani -ç. insanýn içinde kendisi için varolduðu sonsuz alçalma kendini dile getirir. insan kiþiliðini her yerde yadsýyarak. ama onu o duruma düþürenin de bu ikincinin alçaklýðý daha da büyüktür girdiði bir iliþki olduðuna göre. Bu ortaklýk. en azýndan daha zengin özel mülkiyete karþý çevrilmiþtir. (Marxýn notu. çünkü bu iliþkinin gizi kendi ikirciksiz. kýskançlýk ve eþitleþtirme eðilimi biçimi altýnda. bu yadsýnma[nýn ta kendisi -ç. 158-159 sayfalar. Özel mülkiyetin bu kalkýþýnýn ne kadar az gerçek bir temellük olduðunun kanýtý. bir asgari tasarýmýndan yola çýkarak. emek ortaklýðý ve ortak sermaye. erkek kadýn iliþkisinde ve doðal ve dolayýmsýz türsele6 iliþkinin kavranma biçiminde bulur. açýk. insanýn doðayla iliþkisi dolayýmsýz olarak
* . not. Kaba komünizm.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
91
.
insanýn. Ýnsan gereksinmesinin ne ölçüde insanal bir gereksinme durumuna. henüz özel mülkiyet tarafýndan engellenmiþ ve lekelenmiþtir. kendine özgü doðal belirlenimi olmasý gibi. demek ki kendini olumlu ortaklýk olarak koymak isteyen özel [sayfa 189] mülkiyet alçaklýðýnýn. ama henüz özünü kavramamýþtýr. insanal özünün onun için ne ölçüde doða durumuna gelmiþ bulunduðu bu iliþkide görünür. öyleyse insan olarak öteki insanýn onun için ne derecede bir gereksinme durumuna gelmiþ bulunduðu. kaba komünizm. Bu iliþkiden yola çýkarak. en bireysel varlýðý içinde. Gerçi kavramýný kavramýþ. erkek kadýn iliþkisi. ya da doðanýn ne ölçüde insanýn insanal özü durumuna gelmiþ bulunduðu. öyleyse kendisi için insanýn. bilinçli ve daha önceki geliþmenin tüm zenginliðini koruyarak yapýlmýþ bulunan dönüþ olarak komünizm. komünizm. Öyleyse insanýn doðal davranýþýnýn ne ölçüde insanal duruma gelmiþ ya da insanal özün onun için ne ölçüde doðal öz durumuna gelmiþ. ayný zamanda ne ölçüde toplumsal bir varlýk olduðu da bu iliþki içinde görünür. Özel mülkiyetin ilk olumlu kaldýrýlýþý. insandan insana en doðal iliþkidir. Ýnsan için. insanal kendinin yabancýlaþmasýnýn kalkýþý olarak bilir. eksiksiz doðalcýlýk7
92
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. bu iliþkinin özlüðünden çýkar. >) devletin kalkýþý ile birlikte. toplumsal. insan durumuna gelmiþ. duyulur. 2. kendisi altýnda göründüðü bir biçimden baþka bir þey deðildir. insanal özün ne ölçüde doða durumuna. 3. ve kendini böylece kavramýþ bulunduðu. ama özel mülkiyetin olumlu özünü henüz kavramamýþ ve gereksinmenin insanal doðasýný da bir o kadar az kavramýþ bulunmasý sonucu. Bu komünizm. Komünizm =) henüz demokratik ya da despotik. kendini daha þimdiden insanýn kendine yeniden bütünleþmesi ya da dönüþü olarak.insanla iliþkisidir. somut bir olguya indirgenmiþ bir biçimde. Bu iki biçim altýnda. yani insanýn yabancýlaþmasýnýn egemenliði altýnda. demek ki. Özel mülkiyetin (insanal kendinin yabancýlaþmasýnýn ta kendisi) olumlu kaldýrýlýþý ve bunun sonucu insanal özün insan tarafýndan ve insan için gerçek temellükü. demek ki bu iliþki içinde görünür. ama ayný zamanda henüz tamamlanmamýþ ve özel mülkiyetin. týpký insanla iliþkisinin dolayýmsýz olarak doðayla iliþkisi. siyasal nitelikte. Ýnsanýn kendisi için ne ölçüde türsel varlýk. insanýn tüm kültür düzeyi yargýlanabilir. yani insanal insan olarak bütünsel dönüþü.
bu devrimci hareketin zorunluluðu kolayca anlaþýlabilir. o. deneysel olduðu kadar kuramsal temelini de özel mülkiyet. hareketin ilk kökeni. kendi oluþunun kavranmýþ ve bilinen hareketidir. tarihin tüm hareketi.]. sonuç olarak din. henüz tamamlanmamýþ öbür komünizm. özellikle bu iþi yapmýþlardýr). aile. öte yandan. Villegardelle vb. Özel mülkiyetin olumlu kaldýrýlmasý. Dinsel yabancýlaþma. saðtöre. kendi özlük savýnýn ta kendisini çürüttüðünü açýkça gösterir. ne de doðaya dönüþ. Marx. tikel üretim biçimlerinden baþka bir þey deðildirler ve genel üretim yasasýna uyarlar. insan ile insan arasýndaki karþýtlýðýn gerçek çözümüdür. hareketin tek tek uðraklarýný ayýrýp (Cabet. nesnelleþme ile kendini olurlama. vb. ancak bilinç alanýnda. dinsel yabancýlaþma olarak. birey ile tür arasýndaki savaþýmýn gerçek çözümüdür. kendi özsel güçlerini özgürce geliþtirebileceðini söylemek ister. insan ile doða. ama iktisadi yabancýlaþma. özel mülkiyete karþý çýkan yalýtýk tarihsel kuruluþlarda kendisi için tarihsel bir kanýt arar. yabancýlaþmýþ insanal yaþamýn duyulur maddi dýþavurumudur. devlet. aile. gerçek yaþamýn yabancýlaþmasýdýr öyleyse kaldýrýlmasý da her iki yönü birden kapsar. insanýn kendi öz doðasýný yeniden bulmuþ olduðunu. Din. demek ki tüm yabancýlaþmanýn olumlu kaldýrýlmasý.] iktisat hareketi içinde buluyorsa.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
93
. Çeþitli halklarda. devlet. ancak insanýn vicdanýnda olur. halkýn
7 Burada ne sözcük anlamýnda doðalcýlýk sözkonusudur. vb. varoluþ ile öz. bilim. Apansýz duyulur bu maddi özel mülkiyet. Buna karþýlýk. [V] demek ki. eksiksiz insancýlýk olarak = doðalcýlýk[týr ç. tarihin çözülmüþ bilmecesidir ve kendini bu çözüm olarak bilir. hukuk. tarihsel bakýmdan safkan olduðunu tanýtlamak üzere bu uðraklarý saptayarak. Eðer tüm devrimci hareket.olarak = insancýlýk. onun düþünen bilinci için. düþman bir dünya durumuna getirmeden ve sonunda kendi insan doðasýnýn yadsýnmasýna yolaçmadan. yani insanýn gerçekleþmesi ya da gerçekliðidir. nesneler dünyasýný. insanýn varlýðýnýn uzantýsý yerine. insanal yaþamýn temellükü. kendi geçmiþ Varlýðýnýn. dýþý insanýn. özgürlük ile zorunluluk. tüm geçmiþ üretim hareketinin duyulur açýmlamasý. böylece hareketin çok büyük bir bölümünün kendi kesinlemelerini yalanladýðýný ve eðer bir gün varolmuþsa bile. yabancýlaþma bu kendinin belirmesi sonuçlarýný bozup. yani toplumsal varlýðýna dönüþü anlamýna gelir. O. sanat. Hareketi üretim ve tüketim. varolan þey içinde bir kanýt arar.. bir yandan bu komünizmin gerçek doðurma belgesi deneysel varlýðýnýn doðum [sayfa 190] belgesi ve. kendi insanal. [yani -ç.
henüz komünizm olmaktan çok uzaktadýr. Doðanýn insanal özü. toplumsal etkinlik ve toplumsal yararlanmadýrlar. emek gereci olsun özne olarak insan olsun. Tanrýtanýmazlýðýn insan sevgisi demek ki baþlangýçta soyut felsefi insan sevgisinden baþka bir þey deðildir. hareketin sonucu olduðu kadar çýkýþ noktasýdýrlar da (ve özel mülkiyetin tarihsel zorunluluðu da. nasýl ayný zamanda onun öteki insan için kendi öz varlýðý. öteki insanýn varlýðý ve öteki insanýn onun için varlýðý da olduðunu görmüþ bulunuyoruz. o da insan tarafýndan üretilmiþtir. ayný biçimde. kendini ve öteki insaný nasýl ürettiðini. Olumlu olarak kaldýrýlmýþ özel mülkiyet varsayýmýnda. tüm hareketin genel özlüðüdür. doða. toplum. toplumsal özlük. öteki için onun ve onun için ötekinin varoluþu olarak. bireyselliðin dolayýmsýz etkinliðinin ürünü olan nesnenin. burada. [sayfa 192] insanýn eksiksiz doðalcýlýðý ve doðanýn eksiksiz insancýlýðýdýr.tanýnmýþ gerçek yaþamýnýn daha çok bilinçte ya da dýþ dünyada yaþanmasýna. insanýn doða ile özsel birliðinin tamamlanmasý. daha çok düþüncel ya da gerçek yaþam olmasýna baðlýdýr. Tanrýtanýmazlýk. komünizmin insan sevgisi ise. içerikleri bakýmýndan da toplumsaldýrlar.8 Ama. [VI] Ortaklaþa etkinlik ve ortaklaþa yararlanma. köken türleri bakýmýndan olduðu kadar. insanlarýn artýk birbirleri ile çatýþmayacaklarý ve özel mülkiyetin olumlu kaldýrýlmasýndan doðacak olan toplumu anlar. her ne kadar toplumsal8 Marx. çünkü doða ancak toplumda onun için insan ile bað olarak. toplumun kendisi insan olarak insaný ürettiði gibi. araçsýz gerçek ve doðrudan doðruya eyleme (Wirkung) yönelmiþtir.9 Etkinlik ve yararlanma. baþlangýçta. Demek ki. Komünizm tanrýtanýmazlýk ile birlikte araçsýz [sayfa 191] olarak baþlar (Owen). Öyleyse. ve insanal gerçekliðin dirimsel öðesi olarak vardýr. iþte onlarýn bu çýkýþ noktasý olmalarý gereðine dayanýr). kuþkusuz yitik elyazmasýnda bulunan bir açýndýrmaya iletmede bulunur. insanýn insaný. 9 Marx burada toplumdan gerçek toplumu. yani kendilerini doðrudan doðruya öteki insanlar ile gerçek toplum biçiminde gösterip doðrulayan etkinlik ve yararlanma. onun için ancak toplumda kendi öz insanal varoluþunun temelidir.
94
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. ancak toplumsal insan için sözkonusudur. doðanýn gerçek diriliþi. nasýl ki bu tanrýtanýmazlýðýn henüz daha çok bir soyutlama olmasý gibi. Onun doðal varoluþu ancak toplumda onun için kendi insanal varoluþudur ve doða ancak toplumda onun için insan durumuna gelmiþtir.
Ýnsan demek ki hangi derecede olursa olsun tikel bir birey ve tikelliði onu bir birey ve gerçek bireysel bir toplumsal varlýk durumuna getirir demek ki bir o kadar da bütünselliktir. onlarýn içeriklerinin özüne dayanmýþ ve bu içeriðin uydurulmuþ bulunduðu yerlerde görülürlerse de. ve bu nitelikle. toplumsal örgütün yaþayan biçimi olduðu þeyin kuramsal biçiminden baþka bir þey deðildir. toplumsal varlýk olarak benim kuramsal varoluþumdur da. oysa günümüzde evrensel bilinç gerçek yaþamýn bir soyutlamasýdýr. düþünsel
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
95
. ve türün yaþamý daha tikel ya da daha genel bir bireysel yaþam olmasýna ve zorunlu olarak böyle olmasýna karþýn. düþünen varlýk olarak. tersine. toplumsa etkinlik ve toplumsal yararlanma hiç bir zaman sadece araçsýz. benim evrensel bilincimin evrensel bilinç olarak etkinliði. Toplumu birey karþýsýnda bir soyutlama olarak yeniden saptamaktan özellikle kaçýnmak gerek. týpký türsel varlýðýn. sonuç olarak kendimi getirdiðim durum da. toplumsal yaþamýn bir belirti ve bir olurlanmasýdýr. onun karþýsýna düþman olarak dikilir. insan olarak davrandýðým için toplumsal sayýlýrým. kendini türsel bilinçte doðruladýðý ve kendi evrenselliði içinde. ve ben bu etkinliðe baþkalarý ile dolaysýz ortaklýk biçiminde çok seyrek giriþebilsem bile. Türsel bilinç olarak insan kendi gerçek toplumsal yaþamýný olurlar ve kendi gerçek varoluþunu düþüncede yinelemekten baþka bir þey yapmaz. Ama hatta benim etkinliðim bilimsel vb. insanýn bireysel yaþamý ile türsel yaþamý birbirinden ayrý þeyler deðildir. Yaþamýnýn belirtisi hatta baþkalarý ile ve onlarla ayný zamanda yaþanmýþ ortaklaþa bir yaþam belirtisi dolayýmsýz biçimi altýnda görünmese bile demek ki. toplumsal varlýktýr. ise. ortaklaþa bir etkinlik ve araçsýz ortaklaþa bir yararlanma biçimi altýnda varolamazlar. Sadece etkinliðimin gereci düþünürün kendi etkinliðini sayesinde yürüttüðü dil gibi bana toplumsal ürün olarak verilmekle kalmamýþtýr. Benim evrensel bilincim. toplum için ve toplumsal varlýk olarak kendimin bilinci ile kendimi getirdiðim durum da toplumsal etkinliktir. Demek ki.lýðýn bu dolayýmsýz dýþavurumunun. Bireysel [sayfa 193] yaþamýn varoluþ biçimi türsel yaþamýn daha tikel ya da daha genel bir biçimi olmasýna. gerçek ortaklýðýn. ama benim kendi öz varoluþum da toplumsal etkinliktir. kendisi için (pour soi) olduðu gibi. Birey.
kendi biçimleri içinde. çünkü. demek ki bütünsel insan olarak temellük eder. koklama. nesne ile iliþkileri.)
10
96
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. içildiði. [VII] nesnel davranýþlarý ya da nesne ile iliþkilerinde. insanýn özsel belirlenimleri ve etkinlikleri kadar çeþitlidir. Ölüm. bir nesne ancak ona malik olduðumuz. sevgi. Demek ki düþünce ile varlýk gerçi birbirinden ayrýdýrlar.. týpký öyle. (Marxýn notu.bütünsellik. demek ki [o nesne] bizim için sermaye olarak varolduðu. gerçeklikte ya toplumsal varoluþun hayranlýkla seyri ve gerçek zevki. gerçekleþmesinin gerçeklikten yoksunlaþmasý. yabancý bir gerçeklik olmasý olgusunun duyulur dýþavurumundan baþka bir þey deðilse. giyildiði. görme. düþünme. seyir. ama belirli birey. Özel mülkiyet bizi öylesine alýklaþtýrmýþ ve sýnýrlý kýlmýþtýr ki. insanal yapýtlarýn. ya da bizim tarafýmýzdan araçsýz sahip olunduðu. belirli bir türsel varlýktan baþka bir þey deðildir. nesnenin temellükü. insanal anlamda kavrandýðýnda. malik olma anlamýnda anlaþýlmalýdýr. * Demek ki insanal gerçeklik. insanal gerçekliðin temellüküdürler. Dünya ile insanal iliþkilerinin herbiri. irade. özel mülkiyetin olumlu kaldýrýlmasý. ya da yaþamýn insanal belirtilerinin bütünselliði olarak varolan. yaþamýnýn belirtisinin yaþamýnýn yabancýlaþmasý. hem de ayný zamanda tersine yabancý ve insanal-olmayan bir nesne durumuna gelmesi. Nasýl ki özel mülkiyet. iþitme. içinde oturulduðu vb. insanýn kendinden duyduðu zevktir. insanlar [sayfa 194] için ve insanlar tarafýndan duyulur temellükü de. etkinlik. insanýn hem kendi kendisi için nesnel. dolayýmsýz yararlanma anlamýnda. tat alma.
{ } içindeki parçalar. yenildiði. {10 4. yani insanal yaþam ve insanal varlýðýn. ve böyle olduðu için de ölümlüdür.* insanal etkinlik ve insanal acýdýr bu. apansýz toplumsal örgenlikler olan örgenlikler gibi. sadece sahip olma. türün belirli birey üzerindeki katý yürekli utkusu gibi görünür ve onlarýn birliðini yalanlýyora benzer. Ýnsan kendi evrensel varlýðýný evrensel bir biçimde. ama ayný zamanda birarada bir birlik oluþtururlar. sadece salt. duygu. düþünülmüþ ve duyulmuþ toplumun kendisi için varoluþu. uzun sözün kýsasý bireyselliðinin tüm örgenlikleri. Marx tarafýndan renklý bir kalemle dikine çizilmiþlerdir. insanal gerçekliðin belirtisidir. nesnel insanlarýn. acý.
tüm belirlenimin yadsýnmasý. ama nesnenin kendisi. malik olma duyusu belirmiþtir. yani onun kendisi için varlýðý olmaktan çýkar. varolma susuzluðunun yani belirli bireysellik olarak. kendi kendisi için varlýðýna eriþmek için. Sýralarý gelince varolma ve malik olmaya götürmüþ bulunan þeyler de. tin için olmasý gereken þey. kendine özgü yaþamý olarak deðil. özel mülkiyet yaþamý. demek ki. yerine getirilmemiþ ödevin sonucu olan soyut komünizmdir. iþte bu kurtuluþtur. Malik olma susuzluðuna götüren þey. eðer tinin kavramý olarak kavranmýþ bulunan þey onun gölgesi. 21 Yapraktaki Hesse bakýnýz. sýnýrlý ben olarak. her ne kadar özel mülkiyet sýrasý geldiðinde sahip olmanýn kendisinin bütün bu dolaysýz gerçekleþmelerini ancak geçim araçlarý olarak etkisi içine alýr. insanal bir nesne durumuna gelmiþ bulunmasý gibi.)
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
97
. ve her ne kadar bunlarýn araç hizmeti gördüðü yaþam. ben nesneye insanal olarak iliþikli olabilirim. s. (Marxýn notu. tasarýmý ise. bu duyular ve bu nitelikler öznel bakýmdan olduðu kadar nesnel bakýmdan da insanal duruma geldikleri içindir ki. sonlu varlýk olarak varlýðýný sürdürme susuzluðunun ta kendisidir.) * Ancak nesne insan ile insanal olarak iliþikli ise. (Malik olma kategorisi üzerine. Tin. Gereksinme ve zevk bundan ötürü kendi bencil doðalarýný yitirmiþlerdir ve doða da kendi yalýn yararlýlýðýný yitirmiþtir. burada. bütün bu duyularýn yalýn yabancýlaþmasý. soyut ben ve içi boþ kendindeþeyin. ama o [özel mülkiyetin kaldýrýlmasý -ç. kendi kendisine ve insana* nesnel insanal bir iliþkidir ve tersi de böyledir. kendinden yola çýkarak kendi iç zenginliðini doðurmak için. ama maddi bakýmdan ayrý bir þey olarak kavradýðýndan. kýsacasý onun kendisi için varlýðý olarak kavranmýþ bulunan þey onun öteki varlýðý ise. çünkü yararlýlýk insanal yararlýlýk durumuna gelmiþtir. duyular. kendi praxislerinde doðrudan doðruya kuramcý durumuna gelmiþlerdir. yaratýlmýþ bulunan þey ise. onu kendisi için korumak zorundadýr da.kýsacasý bizim tarafýmýzdan kullanýldýðý zaman bizimdir.11) [sayfa 195] Özel mülkiyetin kaldýrýlmasý. demek ki.elsefesi baþlýklý makalesinin þu parçasýna anýþtýrmada bulunur: Maddi mülkiyet. mülkiyet. yaratma içindeki eylem deðil de. yayýnlayan Zlocisti. emek aracýyla kendinin dýþsal belirtisini kendi özgür eylemi. kendini sonsuzluk içinde yitirmemek. emek ve sermayeleþtirme ise de. Bütün bu fizik ve entelektüel duyular yerine. (Moses Hess. bu mutlak yoksulluða indirgenmeliydi.]. Ýnsanal varlýk. tinin saplantý durumuna gelmiþ kendisi için varlýðýdýr. sonuç ise. eleþtiricilik ve devrimin. emeði. kuþkusuz Hessin 21 Yapraktaki Eylem . Sozialistische Aufsätze. insanal göz durumuna gelmiþtir. Onlar nesne ile nesne için iliþkilidirler. insandan gelen ve insana yönelmiþ toplumsal. bütün insanal duyularýn ve bütün insanal niteliklerin bütünsel kurtuluþudur. Ama eðer tinin kendisi için varlýðý olarak dört elle sarýlýp tutulmuþ bulunan þey. Demek ki. 58-59. Berlin 1921. Göz. týpký nesnesinin de.
11 Marx.
Herkes bilir ki. Bir nesne. nesnel. insan. s. bu. tüm nesneler onun için kendi kendisinin nesnelleþmesi. yani o kendisi nesne durumuna gelir. toplumda her yerde nesnel gerçeklik insan için özsel insanal güçler gerçekliði. bu iþleri öznel olarak alýrsak: insanýn [sayfa 197]
12 . o kendisi için toplumsal bir varlýk. Görmüþ bulunduðumuz gibi. Nesneler ne biçimde onun nesneleri olurlar. Bu da ancak.. ve taþýdýklarý anlama göre. Ve bu. (Loc.. yitirmez. insan. insanal kulak kaba kulaktan baþka türlü iþitir. insanýn kendinin bilincidir. insan kendini kendi nesnesi içinde. insanal göz insanal-olmayan kaba gözden baþka türlü görür. örneðin ötekiler ile doðrudan doðruya ortaklýk biçiminde etkinlik vb. kendini nesnel dünyada.euerbachýn Hýristiyanlýðýn Özünün birinci bölümünde þunlar okunur: Demek ki. [VIII] sadece düþüncede deðil. iþte bu iliþki belirleniminin ta kendisidir. insanal özün açýnlama-larýdýrlar. yaþayan Varlýðýnýn da ta kendisidir. göz için. onun tikel özünün. kulak için olduðundan baþka türlü algýlanmýþtýr ve göz nesnesi kulak nesnesinden baþka bir nesnedir. Sen insaný nesne ile tanýrsýn. öyleyse tikel nesnelleþmesi biçiminin. onun bireyselliðini doðrulayan ve gerçekleþtiren nesneler. onun gerçek ve nesnel benidir. toplum onun için bu nesnede varlýk durumuna geldiði zaman olanaklýdýr. insandan en uzak nesneler bile. cit. gerçek. onun [insanýn -ç. ama bütün duyular ile de olurlar. ancak kendi nesnesi ile alýþveriþ iledir ki. nesnenin doðasý ile buna karþýlýk düþen özsel gücün doðasýna baðlýdýr. 62).. Demek ki.] özü onda [nesnede -ç. gerçek biçimini oluþturan þey. sadece tinsel nesneler için deðil.] belirir: nesne onun açýnlanmýþ özü. kendi nesneleri durumuna gelirler. benim yaþamýmýn bir belirti örgenliði ve insanal yaþamýn bir temellük [sayfa 196] biçimi durumuna gelmiþtir. vb. Her özsel gücün tikelliði. Bu dolayýmsýz örgenlikler dýþýnda. böylece. Öyleyse. sadece bu nesnenin onun için insanal nesne ya da nesnel nesne durumuna gelmesi koþulu ile. kendi kendinin bilincine varmýþ duruma gelir: nesnenin bilinci. duyulur nesneler için de doðrudur. nesne onun için toplumsal bir nesne. Onun nesneleri olduklarý için.Ayný biçimde öteki insanlarýn duyularý ve yararlanmasý da benim kendi temellüküm durumuna gelmiþlerdir. çünkü olurlamanýn tikel. demek ki toplum biçimi altýnda toplumsal örgenlikler kurulur. bir yandan. insanal gerçeklik ve bunun sonucu insanýn kendi öz özsel güçlerinin gerçekliði durumuna geldiði ölçüde.
98
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
.12 Öte yandan.
öyleyse benim özsel gücüm öznel yeti olarak kendisi için neyse. çünkü benim nesnem ancak benim özsel güçlerimden birinin doðrulanmasý olabilir. insan duyusunu insanal kýlmak için olduðu kadar. hayvanal beslenme etkinliðinden ne bakýmdan ayrýldýðý söylenemez. madenbilimsel duyusu yoktur onun.euerbach: Eðer sende duygu da. Çünkü sadece beþ duyu deðil. pratik duyular (istek. insanallaþtýrýlmýþ doða sayesinde oluþurlar.) 14 . toplumsal-olmayan insanýnkilerden iþte bu nedenle baþkadýrlar. gözün. özel mülkiyetin ve onun zenginlik ve yoksulluðunun maddi ve tinsel zenginlik ve yoksulluk
13 . müzikçi olmayan kulak için. müzik duygusu da yoksa. Demek ki. kendilerini insanýn özsel güçleri olarak olurlayan duyular olurlar.13 bir nesne [deðil]dir. (Ibid. insanýn öznel duyma yetisinin zenginliði ilkin ya geliþtirilmiþ ya da üretilmiþtir. maden tecimi yapan biri. gözünün erebildiði yere. kýsacasý duyular insanal zevke elveriþli hale gelir.insanýn müzik duygusunu uyandýran þey. Henüz kaba pratik gereksinmenin tutsaðý bulunan duyunun. varlýðýnýn ulaþabildiði yere kadar uzanýr. çünkü benim için bir nesnenin anlamý (onun ancak kendisine karþýlýk düþen bir duyu için anlamý vardýr) benim duyumun uzandýðý yere kadar uzanýr. duyularýn insanlýðý.)
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
99
. en güzel müzik hiç bir anlam taþýmaz. ancak kendi nesnelerinin varoluþu. {Kurulmaya baþlayan toplum. kulaðýnda ýslýk çalan rüzgârdan. ya da ayaklarýnýn dibinde gürüldeyen selden daha çok bir þey duymayacaksýn. 66. o.euerbach: Varlýðýn. [bu sayededir ki -ç.. ilkin müziktir. [sayfa 198] kuramsal bakýmdan olduðu kadar pratik bakýmdan da. ancak sýnýrlý bir anlamý vardýr. madenin güzelliði ya da kendine özgü doðasýný deðil. ama sadece tecimsel deðeri görür. ama sadece yiyecek olarak soyut varlýðý vardýr. Beþ duyunun oluþmasý. s. yiyeceðin insanal biçimi deðil. insan ve doða özünün tüm zenginliðine karþýlýk düþen insanal duyuyu yaratmak için de zorunludur. tüm geçmiþ tarihin iþidir. ancak insanal özün nesnel olarak açýlmýþ zenginliði sayesindedir ki. sevgi vb. (Ibidem. müziklerin en güzelinde. ama tinsel duyular. pekala en kaba biçimi altýnda bulunabilir ve bu beslenme etkinliðinin. o da benim için ancak o olabilir. Kaygý ve yoksulluk içindeki adam en güzel oyun karþýsýnda bile duyusuzdur.} Açlýktan ölen insan için.) denilen duyular da. kýsacasý insanal duyu.14 Toplumsal insanýn duyularý. bir göz biçim güzelliðini görür.] bir kulak müzikçi olur. insanal özün nesneleþmesi.
ya da evrensel soyut özü içindeki tarih (siyaset.} {Sanayi tarihi ve sanayiin yapýlaþmýþ nesnel varoluþunun. insanýn özü ile baðlantýsý içinde deðil. yabancý. zengin insaný. nasýl özsel insanal güçlerin. bu hareketin kendisi de becerinin tikel bir parçasý olarak tasarlanabilir). ama felsefenin onu sadece kuramsal bir iþ olarak kavramýþ bulunduðu için çözemediði gerçek bir dirimsel iþ olduðu da görülüyor . öyleyse sanayi. yani tarihin en somut biçimde varolan.} Öznelcilik ile nesnelciliðin. onlar felsefeye ne kadar yabancý kalmýþlarsa.. varlýðýnýn bütün bu zenginliði ile birlikte insaný. Bu kitabýn. yararlý nesneler biçimi altýnda. öyleyse çözümlerinin hiç bir zaman sadece bilinç iþi deðil. insanal emeðin bu büyük parçasýný bir yana býrakan. þimdiye kadar. {kuramsal karþý-olumlarýn kendilerinin çözümünün. sanat.} Kýsacasý. etkinlik ile etkinsizliðin kendi karþý-olumlarýný.. ancak insanýn evrensel varlýðý. yükseklerden bakarak. eksikliklerinin bilincinde olmayan bir bilim üzerine ne düþünmeli? Doða bilimleri engin bir etkinlik göstermiþ. somut olarak varolan insan ruhbiliminin açýk kitabý olduklarý görülür.hareketi ile bu kuruluþ için gerekli tüm gereci nasýl bulursa. en anlaþýlabilir parçasýnýn kendisi için kapalý kaldýðý bir ruhbilim. sözkonusu genel hareketin bir parçasý [sayfa 199] olarak tasarlanabildiði kadar. kendi kendine yabancýlaþmýþ bir etkinlik olmuþ olduðuna göre. ona belki tek sözcükle: gereksinme. yabancýlaþma içinde hareket edildiðinden özsel güçlerinin gerçekliði ve türsel insan etkinliði olarak. yabancýlaþma biçimi altýnda. ve dolayýsýyla bu türden karþýtlar olarak varoluþlarýný. insanlarýn pratik enerjisi ile olanaklý olduðu. karþýmýzda. nesnelleþmiþ insanýn özsel güçlerini görürüz. ve durmadan büyüyen bir gereci kendi gereçleri yapmýþlardýr. nasýl ancak toplum durumu içinde yitirdikleri görülüyor. somut. nasýl ancak pratik bir biçimde. bu sanayi. edebiyat. felsefe de onlara o
100
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
.) tasarlanabildiði için. kaba gereksinmeden baþka bir þey söylemedikçe. içerik bakýmdan gerçekten zengin bir bilim durumuna gelemez. ama her zaman salt dýþsal bir yararlýlýk baðlantýsý bakýmýndan tasarlanmýþ. gerçek bir bilim. Bununla birlikte. emek. ve insanal etkinliðin bütün bu açýlmýþ zenginliði. evrensel ve derinden derine geliþmiþ duyularla bezenmiþ insaný öyle üretir. vb. tinselcilik ile maddeciliðin. kurulmuþ bulunan toplum da. din. [IX] Günlük maddi sanayi içinde (þimdiye kadar tüm insanal etkinlik. nasýl somut olarak varolan insan. kendi sürekli gerçekliði olarak.
Hegelin. 16 Burada duyulur dünya olarak çevirdiðimiz Sinnlichkeit terimi. Sanayi. ve doðrudan doðruya insandýþýlaþtýrmayý tamamlama durumunda kalmalarýna karþýn. insanýn duyulur bilinç nesnesi ve insan olarak insan gereksinmesini [somut doðal] gereksinme durumuna dönüþtürmeye (geliþtirmeye)17 yaramýþtýr. yaþam için bir temel ve bilim için bir baþka temel vardýr demek. sonuç olarak doða bilimleri soyut olarak maddi ya da daha doðrusu idealist yönelimlerini yitirecek ve insanal bilimin temeli olacaklardýr. ancak bazý büyük buluþlarýn açýkladýklarý bilgilerin. Biz. doðanýn insanal özü ve insanýn doðal özü de kavranýr. doðanýn. yararlýlýðýn bir geliþme uðraðý olarak iletmede bulunurlar. Soyuttan somuta.elsefe Reformu Ýçin Geçici Tezlerde (n° 65) þöyle yazar: Tüm bilimler doðaya dayanmalýdýrlar. doða bilimleri insanal yaþama pratik olarak bir o kadar karýþmýþ ve onu dönüþtürmüþ. yabancýlaþmýþ bir biçim altýnda da olsa.15 Ýstek vardý.euerbach) tüm bilimin temeli olmalýdýr. felsefenin çýkýþ noktasý olarak gerçeði almasýný ister. ancak arada bir. daha [sayfa 200] þimdiden yabancýlaþmýþ bir biçim altýnda da olsa gerçekten insanal yaþamýn temeli durumuna gelmiþ bulunduklarý gibi. Kendi doðal temelini bulmadýkça.euerbachta çeþitli anlam-larda kullanýlmýþtýr. cit.16 Bilim ancak hem duyulur bilinç ve hem de somut gereksinme ikili biçimi altýnda duyulur dünyadan yola çýktýðý samandýr ki demek ki bilim eðer doðadan yola çýkarsa gerçek bilimdir. Tarihçiler bile doða bilimlerine. insanal kurtuluþu hazýrlamýþlardýr. .} Duyulur dünya (bkz: . Ta-
15 Marx burada. insan ile gerçek tarihsel iliþkisidir. bir varsayýmdan baþka bir þey deðildir. Bir anlýk birlikleri imgeleme yetisinin bir yanýlsamasýndan baþka bir þey deðildi.) 17 Marxýn elyazmasýnda.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
101
. 125. gene de burada Ýngilzce çevirinin anladýðý gibi duyarlýðýn (duyu-algý) sözkonusu olduðunu sanmýyoruz. Ama sanayi yoluyla. (Loc. ama yetenekler eksikti. son bölümde üzerine bir kez daha döneceði doða felsefesini düþünür. insanbilimsel (anthropologique) doðadýr. Tüm tarih.Entwicklungs-) üstüste yazýlmýþlardýr. her iki terim de (Vorbereitungs . demek ki eðer insanýn özsel güçlerinin dýþrak (exotérique) bir açýnlanmasý olarak kavranýrsa. düþünselden (idéal) gerçeðe giden ve hiç bir zaman kendi öz soyutlamalarýnýn gerçekleþmesinden baþka bir þeye eriþmeyen kurgusal felsefeye karþý çýkan .kadar yabancý kalmýþtýr. s. {Ýnsanal tarih içinde oluþ durumundaki doða insanal toplumun doðuþ belgesi insanýn gerçek doðasýdýr.. öyleyse sanayiin oluþturduðu biçimdeki doða. . daha ilk anda bir yalandýr. ve bunun sonucu doða bilimlerinin.euerbach. bir kuram.
Varolsun olmasýn. Gereksinmesiz bir varoluþ. Yoksulluk insanlara en büyük zenginliði. Genel olarak tüm gereksinmeden yoksun bulunan kiþi. bir varlýðýn özünü açýnlayan þeyin. . benim özsel etkinliðimin duyulur patlak veriþi. Nesnel özün bendeki adlandýrmasý. zaman. bir gereksinme olarak duyuran edilgin baðdýr. onun için araçsýz biçimde somut olarak varolan öteki insandýr. cit. insan biliminin doða bilimlerini kapsayacaðý gibi. gereksinme olarak varolan insan. çünkü onun kendi öz duyulur dünyasý. [X] Ýnsan. varolma gereksinmesini de duymaz. Ýnsanýn sadece zenginliði deðil. doðanýn insan durumuna dönüþmesinin gerçek bir parçasýdýr. onun özünün açýnlanmasýndan baþka bir þey deðildir. Daha sonra. ancak öteki insan sayesinde onun kendisi için insanal duyulur dünyadýr. {Zengin insan ile zengin insanal gereksinmenin. Ancak acý çekebilen kiþi varolmaya
102
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
.euerbach.. (s.] öteki insaný. ne sevgi ateþi. öteki için de birdir.elsefesinin Ýlkelerinde. ama yoksulluðu da sosyalizmde ayný derecede insanal ve bunun sonucu toplumsal bir anlam kazanýr.18 çünkü insan için dolayýmsýz duyulur doða doðrudan doðruya [sayfa 201] insanal duyulur dünyadýr (özdeþ deyim).) Daha ilerde þöyle ekler: Sadece ayný sýnýftaki varlýklar birbirleri için nesnedirler. Geleceðin . bu duyulur doða. kendinin bilincine de ancak genel olarak doðabiliminde varabilirler.euerbachýn þu geçici tezi (n° 43) ile karþýlaþtýrýlabilir: Özgürlük. Düþünce öðesinin ta kendisi. doða bilimlerinin dolayýmsýz nesnesidir. . ne enerji. Kendi öz gerçekleþmesi. düþüncenin dirimsel belirtisinin öðesi olan dil. doða bilimleri de insan bilimini kapsayacaklardýr: sadece bir tek bilim olacaktýr.19} [sayfa 202]
18 Bütün bu açýndýrma. bir varlýðýn zorunlu olarak iliþikli bulunduðu nesne. gereksiz bir varoluþtur. Zengin insan. somut niteliktedir. 132-133. þöyle yazar (n° 7): Oysa.rihin kendisi doða tarihinin. Ama doða da insan biliminin dolayýmsýz nesnesidir. onun nesnesinde tanýnýr. 134. ayný zamanda bir insanal dirimsel belirti bütünselliði gereksinmesi bulunan insandýr da. [yani-ç. böylece benim varlýðýmýn etkinliði durumuna gelen tutkudur.) 19 Bu parça. kendinde içsel zorunluluk olarak. ve kendilerinde olduklarý gibi öyledirler. Doðanýn toplumsal gerçekliði ile insanal doðal bilimler ya da doðal insan bilimleri özdeþ deyimlerdir. ne de sevgi vardýr. bir varlýðýn doðasý. ne tin. ve insanýn tikel ve somut özsel güçleri. s. Acýsýz bir varlýk temelsiz bir varlýktýr. kendi nesnel gerçekleþmelerini ancak doðal nesnelerde bulduklarýndan. (Loc. Ýnsanýn ilk nesnesi insan duyulur dünya olan doðadýr. ne nitelik. acý olmadan. ekonomi politiðin zenginlik ve yoksulluðunun yerini nasýl aldýklarý görülüyor. bu onun için de. onun nesnesi olduðu fikrine dayanýr.
. géognoise ile. vb. Aristonun söylemiþ bulunduðu þeyi söylemek gerçi kolaydýr: Sen baban ile annen tarafýndan dünyaya getirildin. cit. yaratma kuramýnýn tek pratik çürütülmesidir. eðer benim kendi öz yapýtým deðilse.) Marxýn düþüncesi ile . onun için kavranýlmaz bir þeydir. Ancak acý çeken varlýk tanrýsal bir varlýktýr. Öyleyse insanýn yaþamýný. yaþamýmýn kaynaðý da o olmuþ bulunuyorsa..5° Bir varlýk. Oysa. sadece yaþamýmýn bakýmýný bir baþkasýna borçlu bulunmakla kalmayýp. Bu nedenle. s. Sevgisiz bir varlýk. sen de benimle. Sana ancak þu yanýtý verebilirim: Senin
deðimlidir. yalýtýk bireye. onun büyük babasýný dünyaya kim getirdi? . Dünyanýn yaradýlýþý [inancý -ç]. [sayfa 203] bana: ilk insaný ve genel olarak doðayý kim yarattý? sorusunu sordurmaya kadar götüren dizi üzerinde uzlaþ.euerbachýn düþüncesi arasýndaki ayrýlýk daha iyi ölçüþtürülebilecektir. tamamen bir baþkasýnýn kayrasý ile yaþýyorum. demek ki iki insanýn çiftleþmesi. ancak kendi kendisinin efendisi olduðu andan sonradýr ki. halk bilincinden kovulmasý çok güç bir fikirdir. fizik bakýmdan bile insana borçlu bulunduðunu görüyorsun. ve o. ancak varoluþunu kendi kendine borçlu olduðu zamandýr ki. Sevgisiz bir varlýk. Bir baþkasýnýn kayrasý ile yaþayan bir insan. 115. Doða ile insanýn kendi baþlarýna varolduklarý olgusu. kendini baðýmsýz olarak görmeye baþlar. kendini baðýmlý bir varlýk olarak görür.. dünyanýn oluþunu bir süreç. Kendiliðinden üretme. demek ki insanlarýn cinsel bir eylemidir. duyarlýksýz. Ama sen þu yanýtý vereceksin: Eðer ben seninle bu çevrimsel hareket üzerinde uzlaþýrsam. babamý dünyaya kim getirdi. varlýksýz bir varlýktýr.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
103
. ayrýca eðer yaþamýmý da o yaratmýþ. Bu dizide somut olarak gözle görülür olan ve çoðalmada insanýn kendi kendini yinelemesi. bir kendi-kendini-oluþturma süreci olarak tasarlayan bilim tarafýndan iyiden iyiye sarsýlmýþtýr. Oy leyse gözünü sadece bir yön üzerine. kendi kendisinin efendisidir. yani kürenin oluþmasýný. diye kendine sorular sormakta devam ettiðin sonsuz dizi üzerine dikmemelisin. (loc. öyleyse insanýn hep özne kalmasý sonucunu veren çevrimsel hareketi de görmelisin. çünkü bu olgu pratik yaþamýn tüm apaçýklýklarýna ters düþer. ve yaþamým. maddesiz bir varlýktan baþka bir þey deðildir. Ama ben. sende insaný üretmiþ bulunan þey. zorunlu olarak kendi dýþýnda sözde bir temele sahip demektir. yaratma.
ben. Eðer insan ve doðanýn özsel gerçekliði. ama sosyalizm olarak sosyalizmin artýk bu orta terime gereksinmesi yoktur. sosyalist insan için. sorduðun soruyu da bir yana býrakacaksýn. ama gene de sana varolduklarýný tanýtlamamý istiyorsun. çünkü düþündüðün ve bana soru sorduðun anda. somut. Kendine bu soruya nasýl vardýðýný sor. sana. doðanýn insan için oluþundan baþka bir þey deðildir. doðanýn ve insanýn üstüne konmuþ [sayfa 204] bir varlýk sorunu bu sorun. O.. evrensel tarih adý verilen þeyin tümü. ve sen kendin olmak isteyecek kadar bencil misin? Bana þöyle yanýt verebilirsin: Ben. Ama. öz olarak insanýn ve doðanýn kuramsal ve pratik bakýmdan duyulur bilincinden yola çýkar. yabancý bir varlýk. kendisinin kendisi tarafýndan oluþturulmasýnýn. kendin de doða ve insan olduðuna göre. gene de düþündüðüne.sorun. eðer insan için doðanýn varoluþu olan insan ve insan için insanýn varoluþu olan doða bir olgu. apaçýk bir þey durumuna gelmiþlerse. öyleyse o. O zaman sana þöyle derim: Soyutlamaný bir yana býrak. doðanýn ve insanýn varlýðýný soyutlama biçiminin hiç bir anlamý kalmýyor. týpký gerçek yaþamýn. insaný ve doðayý soyutluyorsun demektir. Onlarý varolmayan þeyler olarak koyuyor. kendine senin sorunun. Düþünme. Yoksa her þeyi hiçlik olarak koyacak. çünkü tanrýtanýmazlýk Tanrýnýn yadsýnmasýdýr ve bu yadsýma ile o insanýn varoluþunu koyar. yok eðer soyutlamanda direnmek istiyorsan. o zaman kendi kendini varolmayan þey olarak düþün. üzerinde sorguya çektiðim gibi. Kendine bu dizinin usa-uygun bir düþünce için böylece varolup olmadýðýný sor. artýk anlamsýzdýr.
104
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. onun doðuþ belgesi sorusunu soruyorum. Sen doða ile insanýn yaradýlýþý sorusunu sorduðuna göre. ve insan ile doðayý varolmayan þeyler olarak düþünmene karþýn [XI]. hiçliðini koymak istemiyorum. bu ikincil þeyi yadsýdýðý ölçüde. O insanýn artýk orta terim aracýyla dinin kaldýrýlmasý olmayan olumlu kendinin bilincidir. doðanýn vb. anatomiciyi kemikli yapýlýþlar vb. Tanrýtanýmazlýk. kendi doðum sürecinin açýk ve çürütülmez kanýtýna sahiptir. bana soru sorma. tutarlý ol. doða ile insanýn özselsizliðinin (inessentialité) itirafýný içerdiðinden pratik bakýmdan olanaksýz bir duruma gelmiþtir. insanýn insanal emek tarafýndan oluþturulmasýndan. saçma olduðu için yanýtlayamadýðým bir görüþ noktasýndan yola çýkarak sorulup sorulmadýðýný sor. bir soyutlama ürününün ta kendisi.
insanal geliþmenin ereði. tarihin gelecekteki geliþmesi için zorunlu uðraktýr. Komünizm. yadsýmanýn yadsýnmasý olarak koyar. [yani -ç. ama komünizm olarak komünizm. öyleyse o insanýn kurtuluþ ve kendini onarýmýnýn gerçek uðraðý. Komünizm. yakýn geleceðin zorunlu biçimi ve enerjetik ilkesidir. olumluyu.] komünizm olmasý gibi. insanal toplumun biçimi deðildir.insanýn. artýk orta terim aracýyla özel mülkiyetin kaldýrýlmasý olmayan olumlu gerçekliði. [sayfa 205]
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
105
.
SAVURGAN ZENGÝNLÝK ÝLE SINAÝ ZENGÝNLÝK ARASINDAKÝ AYRIM. yeni bir gereksinme yaratmaya çalýþýr. Özel mülkiyet çerçevesinde. Herkes. yeni bir üretim biçimi ile yeni bir üretim nesnesinin ne anlam kazandýklarýný görmüþ bulunuyoruz: insanýn özsel gücünün yeni bir belirtisi ve insanal özün yeni bir zenginleþmesi. onu yeni bir özveriye zorlamak.[ÖZEL MÜLKÝYET REJÝMÝNDE VE SOSYALÝZMDE ÝNSANAL GEREKSÝNMELERÝN ANLAMI. ve bunun sonucu iktisadi yýkým biçimine götürmek üzere. öteki için. Her insan. öteki insanlarý egemenlik altýna alan yabancý bir özsel güç yaratma ardýnda koþar. bunun sonucu. yeni bir baðýmlýlýk içine sokmak ve yeni bir yararlanma. onda kendi bencil gereksinmesinin doyumunu bulmak için. Nesneler [sayfa 206]
106
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. þeyler ters bir anlam kazanýrlar. BURJUVA TOPLUMDA ÝÞBÖLÜMÜ]
[XIV] 7° Sosyalizmde insanal gereksinmelerin zenginliðinin ne anlam kazandýðýný ve.
her gereksinme. yabancý varlýklarýn insanýn uyruðu bulunduðu egemenliði de büyür ve her yeni ürün. Ölçü yokluðu ve ölçüsüzlük onun gerçek ölçüsü durumuna gelirler. demek ki. ekonomi politik tarafýndan üretilen gerçek gereksinme ve onun ürettiði tek gereksinmedir. (Her ürün. bu karþýlýklý aldatma ve karþýlýklý soygunu daha da pekiþtirir. onun gereksinmesi ile onun arasýnda aracýlýk yapar.
20
Olmazsa olmaz. Ýnsan insan olarak bir o kadar yoksullaþýr. keyfe baðlýlýk. düþman varlýða egemen olmak için bir o kadar paraya gereksinme duyar. düzenbazlýkla para kazanmak ve çok hýristiyanca sevdiði komþusunun cebinden mangýr çekmek için. ve ona þöyle demek için bir fýrsattýr: Sevgili dostum. imgelem. onun kusurlarýný gözetir.] üreticiden daha büyük bir bayaðýlýkla koltuklamaz ve ustalýkla göze girmek için. ondaki hasta istekleri uyandýrýr. Demek ki. para gereksinmesi. ondan daha pis araçlarla efendisinin körelmiþ yeteneklerini uyandýrmaya çalýþmaz. týpký eksikliklerinden herbiri gibi.] bir harem aðasý. doðaya karþý ve düþsel istekleri hesaplamakta olan köle durumuna gelmesinde gösterir özel mülkiyet kaba gereksinmeyi insanal gereksinme durumuna dönüþtürmeyi bilmez. Öznel düzeyde de bu kendini. sýnai harem aðasýndan. ötekinin varlýðýnýn parasýnýn çekilmeye çalýþýldýðý bir yemdir. bir yandan ürünlerin ve gereksinmelerin geniþlemesinin. her þeyi kendi soyutlamasýna indirgediði gibi. [yani -ç. Paranýn niceliði gitgide onun tek ve erkli özgülüðü durumuna gelir. türetici ve durmadan insanlýk-dýþý.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
107
. onun yoksulluðu da artar. ve [hiç -ç. kendi öz hareketi içinde kendini de nicel bir varlýða indirger. yelteklik (caprice) onun idealizmidir. ben sana bir zevk saðlarken seni kazýklayacaðým). komþuya en sevimli bir biçimde yaklaþmak. ve parasýnýn erkliði de üretim hacmi ile tastamam ters orantýlý olarak düþer. senin için zorunlu olan þeyleri [sayfa 207] sana vereceðim. sineði ökseye çekecek olan bir güçsüzlüktür: insanýn toplumsal özünün evrensel sömürüsü. Sýnai harem aðasý insanýn en pis heveslerine katlanýr. seni bana baðlayan antlaþmayý hangi mürekkeple imzalayacaðýný biliyorsun.yýðýný ile birlikte. ama sen sine qua non20 koþulunu biliyorsun. yani paranýn erkliði arttýðý ölçüde. efendisini. her gerçek ya da olanaklý gereksinme. insan yüreðinin rahibe açýk olan bir köþesidir. daha sonra bu aracýlýklarýn ücretini istemek üzere. incelmiþ. cennet ile bir bað.
hiç deðilse av. domuz patatesi yeme gereksinmesinden baþka bir þey bilmez. Bu yabancýlaþma öte yandan. ya da en ilkel hayvanal temizlik. vb. varoluþ biçimi durumuna gelmiþtir. Duyularýmýn hiç biri. hayvan olsun. hayvanal gereksinmeler de ortadan kalkarlar. eðer parasýný ödemezse her gün atýlabileceði yabancý bir erklik olarak. ya da daha doðrusu. Eksiksiz ve doðaya karþý savsama. hava. Iþýk. ama o þimdi uygarlýðýn bulaþýcý ve pis kokulu soluðu ile bozulmuþtur ve artýk orada. henüz oluþma aþamasýnda bulunan insaný. yoktur artýk. iþçi durumuna dönüþtürmek için kullanýlmýþtýr. hareket.21 birçok [sayfa 208] Ýngiliz iþçisi için üretim biçimi. Yabanýl olsun. Pislik. karþýt anlamý ile birlikte kendi kendini yeniden doðurmaktan baþka bir þey yapmaz. topluluk gereksinmesi duyarlar. insanýn bu kokuþmasý. uygarlýðýn bu (sözcük anlamýnda) çirkef kuyusu. çalýþmanýn yalýnlaþtýrýlmasý. kendini insanýn güçsüzlüðüne uyarlar (uydurur). onlarý bir deðirmenin deðirmentaþýný döndürmeye mahküm ediyorlardý. öte yanda gereksinmenin tam. onun yaþam öðesi durumuna gelir. yani hayvanaldan da beter yönü altýnda bile. insan için bir gereksinme olmaktan çýkarlar. [XV] güvenilmez bir biçimde yaþar. vb. her gün ondan kaçabilecek. Makinenin. ve hatta en kötüsünden. Onun. ve üstelik patates yeme. Ýnsanýn insanal gereksinmeleri olmamasý yetmez. Temiz hava gereksinmesi bile iþçi için bir gereksinme olmaktan çýkar. ama insanlýk-dýþý. kaba ve soyut yalýnlýðý olan hayvanca bir yabanýllýða dönüþü üreterek kendini gösterir. Ýnsanal emeðin en kaba biçimlerinin (ve aletlerinin) geri geldikleri görülür: Romalý kölelerin deðirmentaþý.. insan. Ahileusda Prometheusun yabanýlý insana dönüþtürmesini saðlamýþ bulunan en büyük armaðanlardan biri olarak gösterdiði ýþýk evi.ransanýn her sanayi kentinde daha þimdiden küçük bir Ýrlanda var.. inine döner. bir yanda gereksinmelerin ve onlarý karþýlama araçlarýnýn aþýrý inceliðini. Ama Ýngiltere ve . bu ölüm evini ödemesi gerekir. ancak.
108
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. güçsüz insaný makine durumuna dönüþtürmek için. Makine. henüz hiç geliþmemiþ bulunan insaný çocuk. oysa iþçi yüzüstü býrakýlmýþ bir çocuk durumuna gelmiþtir. çürümüþ doða yaþamýnýn öðesi durumuna gelir. sadece insanal yönü altýnda deðil. Ýrlandalý artýk yeme gereksinmesinden. iþçi için öyle olmaktan çýkar. o.
21 Romalý köleleri cezalandýrmak için. bu durgunluk.
ücretinin bir parçasýný Biriktirme Sandýðýna götüren iþçidir. ne kadar az içer. onun baþ savýdýr. deneysel iþadamlarýnýn kusurlarý ve bilimsel varoluþlarýndan baþka bir þey olmayan iktisatçýlara baþvurduðumuz zaman. esirgeme bilimidir de. o kadar çok artýrýrsýn. hatta aþaðýlýk bir sanat bile bulmuþtur. ve sonuç olarak þöyle der: insanýn ne baþka gereksinmesi. Kendinden vazgeçme. ama üretici köledir. tiyatroya taþýnmýþtýr. tiyatroya. sever. çileci. 2° o olabilecek en yoksul yaþamý (varoluþu) kural olarak ve üstelik evrensel kural olarak hesaplar: insanlarýn büyük yýðýný bakýmýndan geçerli olduðu için evrensel. o insanal yaþam ve varlýk diye gösterir. yabancýlaþmýþ yaþamýn o kadar büyür. hep deneysel iþadamlarýnýn sözünü ediyoruz) bunu þöyle kanýtlar: 1° o iþçinin gereksinmesini fizik yaþamýn en zorunlu ve en yoksul sürdürülmesine ve etkinliðini de en soyut mekanik harekete indirger. o kadar çoða sahip olursun. öyleyse ayný zamanda vazgeçme. bu zenginlik bilimi. kuram kurar. vb. çünkü bu yaþamý bile.{Gereksinmelerdeki ve onlarý karþýlama araçlarýndaki artýþ. ne kadar az düþünür. kýlýç oynarsan. ama tefeci cimri ile. ne güvelerin ne de tozun yiyebilecekleri hazineni. konuþur. baloya. iþçiyi de duyu ve gereksinimden yoksun bir varlýk durumuna getirir. Bu delice heves. ne de baþka zevki vardýr. [sayfa 209] Ekonomi politik. yaþamýný ne kadar az belirtirsen. yaþamdan ve tüm insanal gereksinmelerden vazgeçme. ve en soyut gereksinmeyi aþan her þey de edilgin zevk ve etkinlik belirtisi olarak da olsa lüks olarak görünür. yabancýlaþmýþ varlýðýndan o kadar çok biriktirirsin. ne kadar az kitap satýn alýr. para ve
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
109
. ve gerçekten temiz hava ya da fizik hareket gereksinmesini bile insandan esirgeyecek kadar ileri gider. ne baþka etkinliði. ne kadar az þarký söyler. ve bu kendi gözde delice hevesi (lubie favorite) için. Sen ne kadar azsan. [XVI] Ýktisatçý senden yaþam ve insanlýk olarak aldýðý þeylerin yerine. meyhaneye ne kadar az gider. çileci. büyük bir duygululuk ile birlikte. iþçinin etkinliðini tüm etkinliðin arý bir soyutlamasý durumuna getirdiði gibi. Öyleyse ekonomi politik din dýþý ve tat almaya dönük yönüne karþýn gerçek bir saðtörel bir bilim. Saðtörel ülküsü. bunun sonucu iþçinin her lüksü ona kýnanacak bir þey. yoksunluklar. Ne kadar az yer. Bu tansýklý sanayi bilimi çilecilik (ascétisme) bilimidir de. ve onun gerçek ülküsü. gereksinmeler ve araçlar yokluðunun doðmasýna nasýl yolaçar? Ýktisatçý (ve kapitalist: genel olarak. sermayeni. o kadar çok biriktirir. bilimlerin en saðtörel olanýdýr..
benim varlýðýmý artýrmayýp azalttýðýmý tanýtlarlar. kendini genel çýkarlara katýlmak. savurganlýk aracýyla. sanatý. Ricardo. kendi kendini satýn almaktan baþka bir olanaðý yoktur. siyasal erkliði sýnar. abartmalý bir aðýrbaþlýlýk ve büyük bir ayrýntý lüksü ile. gibi þeylerden de
110
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. sadece yemek vb. Malthus.} Gerçi þimdi iktisadi alanda bir tartýþma baþgösterir. vb. senin paran yapabilir: yiyebilir. öbürleri ise (Say. çünkü geri kalan her þey onun uþaðýdýr ve eðer ben efendiye sahipsem onun uþaðýna da sahibim demektir. tarihsel ilginçlikleri. yolculuk edebilir. ikinciler üretimin düpedüz geçici heves ve öykünme tarafýndan belirlenmiþ bulunduðunu gizleme ikiyüzlülüðüne düþerler.zenginliði koyar ve senin yapamadýðýn her þeyi. Demek ki.) lüksü salýk verir ve tutumu kargýþlar. gerçek yetenektir o. tam yaþamak isteyecek kadarýna sahip olmalý. iþçi. zenginlerin tüketimini belirlemesi gereken þeyin sadece kazanç susuzluðu olmadýðý romantik yanýlsamasý içindedirler ve zenginleþme aracý olarak doðrudan doðruya savurganlýðý göstererek kendi öz yasalarýnýn tersini söylerler. ve uþaðýna gereksinmem yoktur. ve öbürleri de sonuç olarak onlara. Sadece yararlýnýn üretildiðini görmek isterler. bütün bunlarý satýn alabilir. lüks ile yoksunluðun. yani lüks üretmek için istediklerini gizlemezler. Ama birinciler lüksü emek (yani mutlak tutum) üretmek için istediklerini. eðer kendini iktisadýn öðrettiklerine uydurmak istiyor. bütün bunlarý sana verebilir. kendi kendini yaratmaktan. yanýlsama içine düþmek istemiyorsan. tüketim olmaksýzýn üretilemeyeceðini unuturlar. Ama bütün bunlar olan onun [paranýn -ç. gibi dolayýmsýz duyularýnda tutumlu olmakla kalmamalý.]. zenginlik ile yoksulluðun. {Ve sen. birbirleri ile eþdeðerde olduklarýný birileri de. kendileri için nesnenin deðerini kullanýmýn ve kullanýmý da modanýn belirlediðini unuturlar. içebilir. tiyatroya gidebilir.) tutumu salýk verir ve lüksü kargýþlar. ve sadece sahip olmak için yaþamayý istemelidir. Birileri (Lauderdale. güvenmek vb. öbürleri de unuturlar. Birinciler. öbürleri de tutumu zenginlik. üretimin yararsýz bir nüfus aþýrýlýðý ürettiðini unuturlar. Savurganlýk ile tutumun. aþýrý derecede incelmiþ gereksinmeleri unuturlar. derin bilgiyi. vb. bütün tutkular ve tüm etkinlik. ama yararlý ürete ürete. baloya. acýmak. zenginlik susuzluðu [sayfa 210] içinde yokomalýdýrlar. üretimin rekabet aracýyla daha evrensel ve daha þatafatlý olacaðýný unuturlar. Demek ki.
Ama Ricardo. iktisadi yasalara uymuþ (. iktisadý kendi öz dili ile konuþturur.esirgemelisin. yani yararlý kýlmalýsýn. satýlýr. emek ve tutumdur. ama ekonomi politik yaptýðý ölçüde de. ama yeðenlerim olan saðtöre ve dinin söylediklerine dikkat et..aslýlara sattýðým zaman iktisada uygun davranmamýþ mý olurum (ve asker vb. zenginliktir. azla yetinirliktir. vb. çünkü herbiri insanýn belirli bir yabancýlaþmasýdýr ve herbiri [XVII] yabancýlaþmýþ özsel etkinliðin tikel bir küresini tutar. ama ekonomi politik bana gereksinmelerimi karþýlamayý söz verir. Böylece M. ya da dostumu . ama. saðtöreyi zorunlu olarak ve gerçekten bir yana býrakýr. ve bunun sonucu temelsiz ve bilimsel özlükten yoksun deðilse. ve iktisat bir baþka kural uygular. karýlarýnýn ve kýzlarýnýn fuhþunu ek çalýþma saati olarak adlandýrýrlar. ama özsel olarak gözönünde tutuluyorsa. herbiri öbür yabancýlaþma ile bir yabancýlaþma iliþkisi içindedir. yoksa saðtöreye mi? Ekonomi politiðin saðtöresi. Chevalier saðtöre yaptýðý ölçüde iktisadý bir yana býrakýr.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
111
. Eðer iktisat saðtörel deðilse.} Senin olan her þeyi. Ricardo bu konuda bir þey yapamaz. Ýktisadýn saðtöre ile baðlantýsý. ya da daha doðrusu tersi oluyorsa. ki bu tamamýyla doðrudur). Saðtörenin ekonomi politiði bulunçta. alan) bana ayrý ve karþýt bir kural uygular: saðtöre bana bir. M. yabancýlaþmanýn özünde temellendirilmiþtir: her küre (sphère. bu o karþýtlýk deðildir. eðer yapmacýk olarak önem verilmiyor. Ekonomi politik. erdemde. Ricardoyu saðtöreyi bir yana býrakmakla kýnar. tecimi biçimi altýnda dolaysýz insan satýþý tüm uygar ülkelerde görülür) diye sorarsam. Eðer [sayfa 211] ben iktisatçýya: Bedenimi bir baþkasýnýn isteðine býrakma. o zaman daha çok ekonomi politiðe mi inanmalýyým.. ama eðer yaþamýyorsam nasýl erdemli olabilir. saðtörel yasalarý kendi biçiminde dile getirmekten baþka bir þey yapmaz.. Ricardonun bunda suçu ne? Ayrýca iktisat ile saðtöre arasýndaki karþýtlýk bir görünüþten baþka bir þey deðildir ve eðer bir karþýtlýk varsa. Ama ben. benim iktisadi saðtörem ile iktisadi dinimin sana karþý söyleyecek hiç bir þeyleri yok. kazanç. iktisadi [sayfa 212] yasalarýn saðtöre ile baðlantýsýndan baþka bir þey olamaz: eðer bu görünmüyor. o bana þu yanýtý verir: Benim yasalarýma aykýrý davranmýþ olmazsýn. Michel Chevalier. eðer hiç bir þey bilmiyorsam nasýl iyi bir bulunç taþýyabilirim? Tüm bu durum. olumsal. düzey. eðer ayrýca keyfe baðlý.ransada fabrika iþçileri. satma yoluyla para kazanýrsam..
kiraya verenlerine saraylardan daha çok gelir getirirler. aþaðýda bulunan kimselere göre [ise -ç] kendini kaba. kendini en parlak biçimde iktisadýn nüfus kuramýnda gösterir. demek ki bu sevinç. bu küçük kahveler. Saðtöre deðil mi. Londranýn bodrum katlarý. onlar daha büyük bir zenginlik. eðreti kýlýklý. demek ki iktisatçý gibi konuþmak gerekirse. Bunun sonucu Ýngiliz küçük kahveleri özel mülkiyetin simgesel örnekleridirler. Ýþçinin kaba gereksinmesi. gereksinmelerin inceliði üzerine hava oyunu (speculation) oynadýðý gibi. çilecilik öðretisi deðil mi bu?) üreme planýnda tutumlu olacaktýr. belirsiz bir biçimde dýþavurur. bu anlam kendini hep ince. isterse kendi baþýna çalýþan alet olarak sermaye olsun (makine. ister hammadde (emek gereci) olarak. zenginin incelmiþ gereksinmesinden çok daha büyük bir kâr kaynaðýdýr.{Ýktisat ilkesi olarak gereksinme yokluðu. Ýngiliz polisi tarafýndan hiç deðilse tatlýlýkla davranýlan tek gerçek pazar eðlenceleridirler..) Üretimin zenginler için taþýdýðý anlam. Paris 1823. Ýnsan kamusal bir yýkým olarak görünür. Bu kaba gereksinmelerin saðladýklarý gerçek sevinç. kabalýklarý. 2° Ýster sermayenin kâr ile birlikte yeniden-üretimi olsun. ve evliliðin bu [ülküsel] kýsýrlýðýna karþý yanlýþlýk yapan kimseler için de kamusal bir kýnama önerir22 . yukarda bulunan kimselere göre. Ve sanayi.
112
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. özdür. Hatta insanlarýn varoluþu bile arý bir lükstür ve eðer iþçi saðtörel ise (Mill cinsel bakýmdan perhizli davranan kimseler için kamusal kutlamalar. birikmiþ emektir. halkýn. araçsýz emek ile özdeþ olarak konmuþ bulunan sermayedir). 10 vd. ÝKTÝSATÇININ emek ve sermaye birliðini çeþitli biçimde nasýl koyduðunu görmüþ bulunuyoruz. o kaba gereksinme [sayfa 213] barbarlýðý içindeki uygarlýktýr. içten bir biçimde dýþavurur. Eléments déconomie politique. demek ki kendi kendini avutmaya dayanýr..
22
Mill. yani mülk sahibine göre. sermayenin üretim içindeki belirlenimi. Demek ki. Parisot çevirisi. ama yapay olarak yolaçýlmýþ kabalýklarý üzerine de hava oyunu oynar. Aþýrý insan vardýr. gereksinmenin o görünürdeki karþýlanmasý. açýkça yoksullar için taþýdýðý anlamda belirir. s. dolaysýz. 1° Sermaye. daha büyük bir toplumsal zenginliktirler. görünüþtür. Bu kahvelerin lüksü sýnai lüks ve sýnai zenginliðin insan ile gerçek iliþkisini gösterir.
Proudhonu eleþtirmek ve deðerlendirmek için yola. Marx. 5° Ýþçiye iliþkin olarak. [sayfa 214] öyleyse doðal insan duyusu da.ransa ile Ýngiltere arasýndaki karþýtlýk. 3° Ýþçi bir sermayedir. Kuramsal bilmecelerin çözümünün ne derecede bir praxis iþi olduðu ve praxis aracýyla gerçekleþtiði. onun siyasal temelidir. ayný þey olur. Ýki kiþinin cisimleþtirdiði bu iki yön [XIX] birbirinin gýrtlaðýna sarýldýðý sýrada. henüz insana özgü emek tarafýndan üretilmediði sürece.] sadece kendi kendisi ile ölçüþen pratik maddi gerçek gereksinmesinden yola çýkar. Komünizmin nedeni olarak eþitlik. emek ve sermayenin ilkel birliðini.
23 24
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
113
.ransada siyaset nedeniyle eþitlikten. Tapýncakçýnýn duyulur bilinci. çünkü onun duyulur varoluþu da ayrýdýr.24 Eðer henüz komünizmin kendisini yadsýmanýn yadsýnmasý. Eþitlik. duyarlýlýk ile tin arasýndaki soyut düþmanlýk zorunludur. komünizmin temelini. ve Alman. ayný dönemde.23 Henüz deðerli madenlerin duyulur parlaklýðý ile körleþmiþ bulunan ve bunun sonucu henüz madensel para tapýncakçýlarý olan uluslar henüz eksiksiz para uluslarý deðildirler. insanal doða duyusu. kendi kendisi ile orta terim olarak özel mülkiyetin yadsýnmasýna
Ibid. örneðin tapýncakçýlýk dolayýsýyla görünür. her zaman yabancýlaþmanýn egemen erklik olan biçiminden. iþte buradan çýkmak gerekir. Ýngilterede [ise -ç. . doðru praxisin ne derecede gerçek ve olumlu bir kuram koþulu olduðu.. insaný evrensel kendinin bilinci olarak tasarlayarak kavradýðý zaman da. emek onun sermayesinin bir etkinlik etkenidir. 59 vd. burada onun kuramýnýn. cennetsel ilkel durumdur bu. emek onun dirimsel sermayesinin yeniden üretimidir.ransýzcaya.üretken emektir. Ýnsanýn doða duyusu. kapitalist ve iþçi birliði olarak varsayar. Proudhonun deðimlerini açýkça kabul etmesine karþýn. her þeyden önce eþitlik kavramýna dayanan temel bir eleþtirisinin taslaðýný verir. . bu durum iktisatçý için olumsal ve bunun sonucu ancak dýþtan açýklanabilecek bir olaydýr (bkz: Mill). Almanyada kendinin bilincinden. yabancýlaþmanýn kaldýrýlmasý. 6° Kapitaliste iliþkin olarak. son olarak 7° Ýktisatçý. s. 4° Ücret sermaye harcamalarý içine girer. Yunanlýnýn bilincinden ayrýdýr. Anlaþýlmasý kolaydýr ki. yani siyasal dile çevrilmiþ Almanca ben = benden baþka bir þey deðildir. ..
Komünist iþçiler biraraya geldikleri zaman. metinden kalan ne varsa. ortaklýk.ransýz iþçilerinin biraraya geldikleri görüldüðü zaman. Gerçek özel mülkiyeti kaldýrmak için. Topluluðun amacý durumuna gelmiþ bulunan toplantý. böylece eski Alman biçiminde Hegel Görüngübilimi biçiminde . [XX] {Ekonomi politik her ne kadar arz ile talebin her zaman birbirlerini dengelediklerini ileri sürerse de. Sigara. çalýþma ile sertleþmiþ bu çehrelerde parlar. ve bu hareketi aþan bir bilincine ermiþ bulunmamýzý gerçek bir ilerleme saymalýyýz.25 . insanal kardeþlik onlarda boþ bir söz deðil. konuþma onlara yeter.... Moskova MarksizmLeninizm Enstitüsünün son çalýþmalarýndan Yararlanarak.. çok sert ve çok yaygýn bir süreç aracýyla gerçekliðe geçecektir. artýk orada toplanma bahaneleri ya da birleþme araçlarý deðildirler. sadece insanal özün böylece gerçek . amaç durumuna gelmiþ bulunur.. propaganda vb. doðruluktur (vérité).sahip bulunan insanal özün temellükü olduðu için.. ve düþüncede daha þimdiden onun kendi kendini kaldýrdýðýný bildiðimiz bu hareket.. gibi þeylerdir.. Sadece satýrlarýn sonlarý kalmýþ.. tarihsel hareketin sýnýrýnýn olduðu kadar ereðinin de bir bilincine.. amaçlarý ilkin öðreti.. ama tersine özel mülkiyetten yola çýkarak doðru biçimde koymadýðý için... düþünülmüþ komünizm iyice yeter. düþüncesinin týpký önce de olduðu gibi kaldýrýlmasý . . ve dinginlik bulunabilsin çünkü bilincinde .
114
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
... içki içme. toplum (topluluk) gereksinmesini de edinirler.. Daha ilk anda.. Ama ayný zaman da böylelikle yeni bir gereksinme. Tarih bunu getirecek. yemek yeme vb. nitelendiriyorsak . þimdi aþýlmýþ bir hareket olarak ortadan kaldýrýlmýþ ve .. kendi öz kesinlemele25 Elyazmasý sayfasýnýn sol köþesi yýrtýlmýþtýr. onu çeviriyoruz. bu da metnin aþaðý yukarý tüm yeniden kuruluþunu olanaksýz kýlmýþtýr. . ve insanlýðýn soyluluðu. . gerçek bir komünist eylem gerekir. kendini ancak komünizm aracýyla gerçekleþtirebilir.... Biz. ama bir... .. ve araç olduðu sanýlan þey.. bunun sonucu olumluyu henüz kendi kendinden deðil. demek ki insanal yasamýn gerçek yabancýlaþmasý ve yabancýlaþma olarak ne kadar bilincine varýlýrsa o kadar [sayfa 215] büyük bir yabancýlaþma onunla birlikte kaldýklarýndan gerçekleþtirilebilir. Özel mülkiyet fikrini kaldýrmak için. bu pratiksel hareketin en parlak sonuçlarý gözlemlenebilir. nýn . Sosyalist . öyleyse o.
Göçebe halklarda. zenginlik cennetinde bulunan insanal konutun karþýtý olarak görür. onun kendini. kendini ona. kararsýz delice heveslerden vazgeçerek. ve ayný zamanda baþkasýnýn köle [sayfa 217] emeðini. insan arzýnýn (nüfus kuramý) talebi her zaman geçtiðini. gerçek geçim araçlarý olduklarý yerlerde at ile kýlýcýn.} {Baþlangýçta araç olan paranýn. at. gerçi. kendi öz evi sayamadýðý. topraðýn yaþam kaynaðý olduðu yerlerde toprak mülkiyetinin.. genel olarak beni bir varlýk durumuna getiren. insanýn kanlý
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
115
. Ortaçaðda bir sýnýf.rine göre. Ama yoksulun oturduðu bodrum. düþman bir þeydir.. onun terini kendisine verdiði ölçüde veren bir konuttur. daha doðrusu onun kadar kendi evinde duyar. bir topluluk (ortaklýk) üyesi durumuna getiren þeydir. Maðarasýndaki yabanýla kendini yararlanmasý ve sýðýnmasý için kendiliðinden sunan bu doða öðesindeki yabanýl. sonunda: burada kendi evimdeyim diyebileceði kendi öz evi saymadýðý. yabancý nesnel varlýðý benim varlýðým yapan aracýn. kendinde düþman bir erklik içeren. kendi konutunu öbür dünyada. döndüðünü. ne derecede gerçek erklik ve tek erek olduðu. etkinliðimin baþka þey olmasýnda. benim geçim araçlarýmýn bir baþkasýna iliþkin olmasýnda. demek ki tüm üretimin özsel sonucunun insanýn varoluþu. benim isteðim olan þeyin bir baþkasýnýn eriþilmez mülkiyetinde olmasýnda olduðu kadar. [sayfa 216] ne ölçüde kendi baþýna bir erek olduðu. ama onu bu kez yabancýlaþmýþ ve düþman bir biçim altýnda bulduðunu söylemiþtik. sadece geçici bir birey gibi davranýr. kurtulmuþ demektir. Ayný biçimde nitelik bakýmýndan da. Sadece zevke adanmýþ. bu zenginlikten yararlanan kiþi. her þeyin kendi kendinden baþka olmasýnda. kendini sudaki balýktan daha yabancý deðil. arz ile talep arasýndaki oransýzlýðý en parlak biçimde gösterdiðini hemen unutur. kýlýç taþýma hakkýna sahip olur olmaz. savurgan zenginliðin tanýmý: bir yandan.} Yukarda insanýn inine vb. beni özgür bir insan. her gün yolunu bekleyen ve eðer kirayý ödemezse onu kapý dýþarý eden bir yabancýnýn evinde bulduðu. daha çok bir baþkasýnýn evinde. etkin olmayan. son olarak ve bu kapitalizm için de doðrudur egemenlik sürenin eninde sonunda insanlýk dýþý erklik olmasýnda da görünür. yaþamýn gerçek siyasal erklikleri olarak tanýnmýþ bulunmalarý biçiminde de görülebilir. {Yabancýlaþma. o.
hem yüce gönüllü hem de aþaðýlýk.. birincinin hareketi.. onu egemenlik altýna alan büsbütün yabancý bir erklik olarak denememiþtir. insanýn özsel güçlerinin gerçekleþmesini. o henüz zenginliði. parlak yanýlsama karþýsýna.. azla yetinir. ya sermayesini yemeli. o.
116
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. öyleyse kendi kendisini de kurban edilmiþ ve hiç olarak bilir (bununla birlikte onun insanlarý horgörmesi kibir olarak. kendini beðenmiþ. emekçi. ya da sanayici kapitalist durumuna dönüþmelidir. geliþmiþ. kendine özgü bir hareket ile.. ama görmüþ bulunuyoruz toprak mülkiyetinin. böylece yokolmalý. Demek ki. gerçekte. [XXI] ve zenginliðin özünün duyulur görünüþü ile körleþmiþ.. tinsel bir zenginliktir. [onun için] . hem de incelmiþ. Bu . son erek [olan]26 zevktir. o sadece kendi canavarlýðýnýn. onun hem kölesi. Öte yandan. demek ki bu zenginlik. toprak rantý gerçi sýnai hareketin gidiþi sayesinde. iktisada göre düþünen. onda daha çok kendi öz erkliðini görür ve [bu] zenginlik [deðil]. kendi yeltekliðinin ve kendi keyfi ve tuhaf delice heveslerinin gerçekleþmesi olarak tanýr.aiz oranýnýn düþmesi. tüm öbür mülki26
Sayfa yýrtýlmýþtýr. Üç-dört satýr eksiktir.. bir o kadar etkin bir biçimde onun yerini alýr. ve yokedilmeye deðer bir þey olarak tanýr. hem maymun iþtahlý. kibirli. tastamam zevk araçlarýnýn ve onlarýn tuzaklarýnýn artýþý ile ters orantýlý olarak. bayaðý zenginliðin özünün ta kendisi üzerine aydýnlanmýþ bulunan sanayici çýkar ve savurganýn zevk susuzluðuna daha geniþ bir alan saðlayarak. Rantlarý (gelirleri) ile geçinen savurganýn araçlarý. ona üretimleri ile güzel pohpohlardan baþka bir þey söylemeyerek. sanayicinin ürünleri savurganýn isteklerine yönelik aþaðýlýk okþantýlarýn ta kendileridir. ayný zamanda. Demek ki sýnai zenginlik ilkin her ne kadar savurgan. yüzlerce insanal yaþamý uzatabilecek þeylerin saçýlýp savrulmasý ya da dizginsiz savurganlýðý ile coþkun ve üretken olmayan tüketiminin emeði ve bunun sonucu baþkasýnýn geçimini koþullandýrdýklarý iðrenç yanýlsama olarak görünür). zenginliði yalýn bir araç. sürekli bir biçimde doðrudan doðruya yükselir. bu nedenle insanýn kendisini. öte yandan. Ama bu zenginlik. ayný zamanda. sýnai hareketin bir vargýsý [sayfa 218] ve zorunlu bir sonucudur. maymun iþtahlý zenginliðin sonucu olarak görünürse de. ötekinin elinden kaçan erkliði tek yararlý biçimde kendisi için ele geçirmesini bilir.terini de kendi isteðinin kurbaný olarak görür. . hem de efendisidir. böylece her gün azalýrlar.
ve böylece bu zevk hesaplý. [XXXIV] Toprak rantý ayrýca toprak rantý olduðu için ortadan kalkmýþtýr çünkü toprak sahibini tek gerçek üretici durumuna
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
117
. Demek ki zevk sermayeye. zenginliðin özünün açýk bir kavramýna eriþmiþ bulunan ekonomi politiðin. Gereksinmenin doða dýþý yalýnlýðýna hiç bir zaman geri dönmez. bu da o ayný sýnai hareketin sonucudur. daha çok savurgan zenginliðe tebelleþ olan sermayenin eksiksiz utkusunun dolaysýz bir belirtisinden. Demek ki. kendini kâr ile birlikte yeniden üreten sermaye kategorisi içine gireceði bir an ister istemez gelir ve.. onun için harcamýþ bulunduðu þeyin. sermayenin yeniden üretimi aracýyla kârla birlikte yerine konmasý için gerekenden daha çoðuna malolmamasý gerekir. iktisatçýlarýn lüks ve tutum konusundaki tartýþmasý. demek ki sermayenin tamamlanma [sayfa 219] yolundaki egemenliðinin.yet gibi. öyleyse iktisada da uygun bir zevktir. ya sermayesini yiyecek. savurgan toprak sahibi de. çünkü sanayici kapitalist onu sermaye harcamalarýna ekler ve bunun sonucu bu zevkin sanayici kapitaliste. böylece yokolacak . zevk alan birey de sermayeleþtiren bireye baðýmlýdýr.. oysa eskiden bunun tersi oluyordu. üretime baðýmlý bir zevkten baþka bir þey deðildir. üstüne üstlük. Gerçi sanayici kapitalist de zevk alýr.aizin azalmasý. yani tüm özel mülkiyetin sýnai sermaye durumuna dönüþmesinden özel mülkiyetin görünüþte hâlâ insanal tüm nitelikleri üzerindeki eksiksiz utkusu ve özel mülk sahibinin özel mülkiyetin özüne (emek) bütünsel uyrukluðu baþka bir þey deðildir. Ama her iki yan da tartýþmalarýnýn konusunu onun yalýn dýþavurumuna indirgemesini bilmez ve bunun sonucu birbirlerinin üstesinden gelemezler.} Bunun sonucu. . ya da kendi öz topraðýnýn çiftlik kiracýsý tarým yapan sanayici durumuna gelecektir} {Demek ki Proudhonun sermayenin kalkýþý ve sermayenin toplumsallaþma eðilimi olarak düþündüðü para faizinin azalmasý. ama onun zevki ikincil. hâlâ romantik ve sanayi düþmaný anýlarla lekelenmiþ bulunan ekonomi politik ile tartýþmasýndan baþka bir þey deðildir. Kýsacasý. sermayenin kalkýþýnýn bir belirtisi olabilir. öyleyse tamamlanan ve kendi kalkýþma doðru hýzla giden yabancýlaþmanýn bir belirtisi olduðu ölçüdedir ki. varolan þeyin kendi karþýtýný tek doðrulama biçimidir bu. dinlenme niteliðinde.
Ýktisatçý siyasetin kendi insan haklarýnda yaptýðý gibi her þeyi insana. insan etkinliðinin yabancýlaþma çerçevesi içindeki bir dýþavurumundan. Bu görüþe göre. modern ekonomi politik. Proudhonun. iþbölümünün kendisi. devlet vergisini sadece onun ödemesi. Toplum iktisatta görüldüðü biçimiyle içinde her bireyin bir gereksinmeler topluluðu olduðu ve birbirleri için bir araç durumuna geldikleri ölçüde. onun toprak sahibi olarak hiç üretken olmayan tek hazýr yiyici (rentier) olduðunu tanýtlamýþtýr. iktisadýn hareketi olarak ortaya konulabilir. onun da orada ancak öteki için bulunduðu burjuva toplumdur.izyokratlar tarafýndan konulan ilke toprak mülkiyeti tek üretici mülkiyet olduðundan. insanal etkinliði. emek. yabancýlaþmýþ bir biçimde koyma olgusundan baþka bir þey deðildir. üretken olmayan bir gelir üzerinden alýnan ve bunun sonucu ulusal üretim için zararlý olmayan tek vergidir. yabancýlaþma çerçevesi içindeki iktisadi dýþavurumudur. yabancý duruma gelmiþ. sermaye olarak. ancak emek bir kez özel mülkiyetin özü olarak kavrandýktan sonra. Ýþbölümü. toprak sahiplerinin siyasal ayrýcalýðýnýn artýk verginin baþlýca yükünü onlarýn taþýmasýndan çýkmadýðý da açýktýr. sermayesine bu kullanýmý verecek olan kapitalistin iþi olacaktýr. emeðin. yani sýnai sermayenin utku yolunu izler. emeðin sermayeye karþý hareketi olarak anladýðý þeylerin tümü. kendi sermaye.getiren fizyokratlarýn kanýtýna karþýt olarak. Öyleyse görülüyor ki. Ve bu hareket kendi utkulu (muzaffer) yolunu. . Ya da. emeðin toplumsal özlüðünün. Ýþbölümünün emek özel mülkiyetin özü olarak tanýnýr tanýn-
118
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. eðer alýþýlmýþ kârý bekleme durumundaysa. gerçek bir türsel etkinlik. [XXXV] ötekinin orada ancak onun için bulunduðu gibi. iktisadýn hareketi de. Tarým. öyleyse devlet yönetimine de sadece onun katýlmasý gerektiði yolundaki ilke demek ki ters tanýmlama durumuna dönüþür: Toprak rantý üzerinden alýnan vergi. yaþam belirtisinin yaþamýn yabancýlaþmasý olarak dýþavurumundan baþka bir þey olmadýðýna göre. kendi gerçek belirlenimi içinde. yani sýnai bir biçimde tüketilmeyen sermayeye karþý hareketinden baþka bir [sayfa 220] þey deðildir. sýnai sermaye belirlenimi içinde. ya da insanýn türsel varlýk biçimindeki etkinliði olarak. yani onu kapitalist ya da iþçi olarak alýkoymak üzere tüm belirlenimden soyduðu bireye indirger. tersine.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
119
. Bu eðinim(in) [insanal doðanýn o ilk ilkelerinden biri mi. Onlarýn özel çýkarlarýna yönelir. zenginlik üretiminin elbette özsel bir etkeni olarak tasarlanacak iþbölümünün özü üzerinde. 33 Altlarý Marx tarafýndan çizilmiþ. iktisatçýlar çok belirsizdirler ve birbirleri ile çeliþirler. ve çok geçmeden de. çýkar hesabý sonucu. Örneðin. bu yoldan. deðiþim eðiniminin. birbirimize karþýlýklý olarak zorunlu bulunan bu uzlaþtýrma araçlarýnýn çoðunu iþte böyle anlaþma. 1. Adam Smith:27
[Kendinden bu kadar yarar doðan] bu iþbölümüne. bu ayný alýþveriþ31 eðilimidir. c. Marx tarafýndan alýnmamýþ bulunan parçalardýr.. 31 Altlarý Marx tarafýndan çizilmiþ.. Adam Smithin metnine göre verilmiþtir. I. ama bencilliðine29 yöneliyoruz.. deðiþtokuþ.maz...... Çoðu kez bu türlü yapýtlarý arkadaþlarý ile sürü ya da av hayvanlarýna karþý deðiþtokuþ eder.30 Baþkalarýndan. [Ama] insan hemen hemen sürekli olarak benzerlerinin yardýmýna gereksinme duyar ve bunu sadece onlarýn iyi dilekliliðinden beklemesi de boþunadýr. ok ve yay yapmayý kendi baþ uðraþý durumuna getirir.. büsbütün baðýmsýzdýr. satýn alma aracýyla elde ettiðimize göre.. bir kiþi ok ve yayý bir baþkasýndan daha büyük bir çabukluk ve ustalýkla yapar. durumu çok daha güvenli olacaktýr. 29 Altlarý Marx tarafýndan çizilmiþ. 32-33. tam büyüme çaðýna eriþtiði zaman. s... 30 Ibid. kendi baþýna elde edebileceðinden daha çok sürü ve av hayvaný saðlayabileceðini görür.. zorunlu sonucudur. 30-31. Bu eðinim tüm insanlara özgü bir þeydir ve baþka hiç bir hayvanal türde görülmez . ve onlarý. Ýnsanlarýn
27 Uluslarýn Zenginliðinin Doðasý ve Nedenleri Üzerine Araþtýrmadan alýnmýþ bulunan bu alýntý. yavaþ ve kerteli bir biçimde de olsa. c. baþlangýçta iþbölümüne31 yolaçan þey. yoksa] daha olasý göründüðü gibi.. yani türsel etkinlik olarak insanal etkinliðin yabancý durumuna gelmiþ ve yabancýlaþmýþ biçimi üzerinde.28 Hemen bütün öbür hayvan türlerinde. Biz onlarýn insanlýðýna29 deðil. 29. bireyler arasýndaki doðal31 yetenek ayrýlýklarý32 .. Gerçeklikte... bir insanal bilgelik sonucu olarak bakmalýdýr. s. I. s. deðiþtokuþ. hiç bir zaman kendi gereksinmelerimiz deðil. Köþeli ayraç [] içindeki parçalar. Son sözcük Marx tarafýndan çizilmiþ. bir avcý ya da çoban aþiretinde. Demek ki.. baþlangýcýnda. c. kendilerinden istediði þeyi yapmakta kendi öz çýkarlarý bulunduðuna inandýrýrsa.. iþbölümü [sayfa 221] bir þeyi bir baþka þeyle o alýþveriþ. ve onlara sözünü ettiðimiz þey. 32 Ibid. her birey. iþbölümünün nedeninden33 çok sonucudur33 . usavurma ve söz kullanýmýnýn zorunlu bir sonucu[mu olduðu benim inceleme konum deðildir]dur. 28 Ibid... ama hep onlarýn çýkarýdýr.
. Ayný türden olduklarý kabul edilen birçok hayvan soyu. herkes yaþamýn tüm zorunluluk ve rahatlýklarýný kendi baþýna saðlama zorunda kalýrdý. kimse kendini büsbütün tek bir uðraþa vermek için özendirilmiþ olmayacaktýr. Her hayvan kendi baþýna ve öbürlerinden baðýmsýz olarak kendini yaþatmak ve savunmak zorundadýr ve doðanýn kendi benzerleri arasýnda daðýtmýþ bulunduðu o yetenekler çeþitliliðinden en küçük bir yarar saðlayamaz. çünkü herbirinin kendi deðiþken sanayilerinin çeþitli ürünleri.. Ýnsanlar arasýndaysa. eðilimleri bakýmýndan.. yetenek ve anlak (intelligence) bakýmýndan. ve bir Ýspanyol köpeðinin de bir çoban köpeðinden olduðunun yarýsý kadar bile farklý deðildir. kendi emeðinin kendi öz tüketimini aþacak o tüm ürün artýðýný. pazarýn geniþliði ile sýnýrlanmýþ bulunmasý gerekir.34 o evrensel deðiþtokuþ ve alýþveriþ eðinimi aracýyla. doðadan. her insanýn. tersine. bir alýþveriþ ya da deðiþim yetenek ya da eðiniminin yokluðu yüzünden... bu çeþitli hayvan soylarýnýn. bir tazýnýn bir Ýspanyol köpeðinden. bir filozof bir hamaldan. en uygunsuz yetenekler birbirleri için yararlýdýrlar. tazýnýn hafifliðinden yararlanarak. ve büyük bir yetenekler ayrýlýðýný doðurabilecek tek þey olan o büyük uðraþlar ayrýlýðý33 ortaya çýkmazdý. Çeþitli [sayfa 222] meslekten insanlar arasýndaki öylesine ilginç bu yetenekler ayrýlýðýný bu deðiþtokuþ eðinimi doðurduðuna göre. baþkalarýnýn sanayiinden herhangi bir ürün parçasý satýn alabileceði. ya da bir baþka deyiþle. Ýþbölümüne yolaçan þey deðiþim34 yeteneði olduðuna göre. Bununla birlikte. Ibid. I. s. deyim yerindeyse ortak bir yýðýn durumuna getirilmiþ bulunurlar. birleþtirilemez ve türün yarar34 ya da ortak rahatlýðýna34 en küçük bir katkýda bulunamazlar. birbirlerine hemen hiç bir yararý dokunmaz. Herkesin yerine getirilecek ayný görevi ve yapacak ayný iþi olur. bunun sonucu bu [iþ -ç.
120
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. alýþkanlýklar ve eðitimin etkisinden önce insanlar arasýnda gözlemlenebileceklerden çok daha ilginç ayýrdedici belirtiler almýþlardýr.alýþveriþ ve deðiþim eðilimi olmasaydý. bir bekçi köpeðinin bir tazýdan. bu çeþitliliði yararlý kýlan þey de bu ayný eðinimdir. Bekçi köpeði. Eðer pazar çok küçükse.] artýþýnýn34 her zaman deðiþim yeteneðinin geniþliði. kendi gücüne [XXXVI] bir þeyler ekleyemez. Doðal olarak.] bölümün[ün -ç. ayný türden olmalarýna karþýn. kendi gereksinmesine göre.35 Ýlerlemiþ durumda: Böylece her insan varlýðýný deðiþimler aracýyla sürdürür ya da bir tür tecimen durumuna gelir ve [sayfa 223] toplumun kendisi de tam anlamýyla
34 35
Altlarý Marx tarafýndan çizilmiþ. baþkasýnýn elde etmek isteyeceði benzer bir emek ürünü artýðý ile deðiþtirememesi sonucu. e. 34-37. Bu çeþitli yetenek ya da anlak derecelerinin sonuçlarý.
I. Traité déconomie politique.40 .. s. yani onun erklik ve zevklerini artýrdýðý. 3..-T. onlarýn [XXXVII] yerini deðiþtirebilir...41 . gerçekte. c.] tecimi. 25-27. [yani -ç. toplumlarýmýzýn ilerlemiþ durumunda zorunlu olduklarýný biliyorum. toplum böylece de yürüyebilirdi. c. iþbölümünün bir sonucu olarak tasarlar. ama bireysel olarak alýnan her insanýn yeteneðinden bir þey aldýðý söylenebilir. Paris 1823. 42 Ibid. s. 75.37
Adam Smith için bu kadar. Théorie des richesses sociales. 76. Sanayi bölümünün deðiþim ve deðiþimin bu bölünüm üzerindeki karþýlýklý etkisi. deðiþimlerin. 40 Skarbek. 78. I.42
Skarbekin dediði de bu. s. bu araçlarý oluþturan karþýlýklý hizmet ve ürünleri deðiþim yeteneðine dayanýrlar.. Paris 1829. þeyleri birbirlerine [sayfa 224] yaklaþtýrmak ya da uzaklaþtýrmak için. Parisot çevirisi. ve V.. 37 Ibid. I-II. Say böyle der. c. Paris 1826. birbirini engelle36 Destutt de Tracy: Eléments didéologie. I. Ýnsaný.tecimen bir toplumdur. 43 J. I. baský. 7. maddenin özellikleri yerine getirirler. hareket üretmekten baþka bir þey yapamaz. insan . s. Eléments déconomie politique.39
J. J. 300. Mill geliþmiþ deðiþimi. 39 Ibid. Ýnsan. ve tecim de tüm toplumdur. 68. Destut de Tracy: Toplum sürekli bir deðiþimler dizisidir. bir ekonomi politik bibliyografyasý eklenimiþ. Sermayelerin birikimi iþbölümü ile.. 38 Say. 46. B. Deðiþim olmaksýzýn üretim olamaz. Bu alýntý V... IV. c. kendi hizmetlerini baþkasýna adamaya razý eden güdüler . c.. ile.36 . c. hiç bir deðiþim olmasa da... tüm geri kalaný da. bencilliktir.Mill.
Eðer her aile kendi tüketim nesnelerinin topunu kendisi üretseydi.43 Emeðin ve makinelerin kullanýmýnda . s. baþkasýna yapýlmýþ hizmetler için bir ödül ister. temel olmasalar da. Ýnsan eylemi çok yalýn öðelere indirgenebilir.. (Bkz. sonuç olarak toplumun ürünlerini. 41 Ibid. Demek ki insanlar arasýnda deðiþimin kurulabilmesi için salt (exclusive) mülkiyet hakkýnýn varlýðý zorunludur. I. s. Toplum durumundan türeyenler ise: çeþitli iþleri insanlar arasýnda bölme ve daðýtma yeteneði ... bölümün baþlýðýdýr. iþbölümü de sermayelerin birikimi ile artar... Paris 1817. bölümler: Traité de la volonté et de ses effets.
Ýnsanýn içinde bulunan güçler þunlardýr: anlaðý ve fiziksel çalýþma anýklýðý.38 Emeklerin (iþlerin) ayrýlmasýnýn insan güçlerinin ustaca bir kullanýmý olduðu. s.. s... 121..
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
121
..
yani deðiþimin nedeni olmaktan çok. ayný türden ama deðiþik soydan bir hayvanýn deðiþik özgülüðü. s. Hayvanlar kendi türlerinin deðiþik niteliklerini birbirlerine katamazlar.
122
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. sadece deðiþimdir. sonucudur. Bu yapýmevlerinden en uygun konumlar içine konmuþ birkaçý. ama bencilliktir. Bir hayvanal türün [sayfa 225] çeþitli soylarýnýn tikel nitelikleri. Ýþbölümü. birbirini kolaylaþtýrabilen iþlemleri birleþtirerek. hiç bir hayvan bireyine yaramaz. küçük bir sayýdaki iþlemi alýþkanlýk sonucu yapabildikleri ayný hýz ve ayný ustalýkla yapamadýklarýndan. bazan bir deðil. iþbölümünün. 11-12. Ama hayvanlar deðiþim yapamadýklarýndan. ancak kurtulmuþ. týpký en yararlý ve en geniþ iþbölümünü. Ýnsanal yeteneklerin çeþitliliði. her bireye verilen iþlemlerin sayýsýný elden geldiðince sýnýrlandýrmak her zaman yararlýdýr. en uyumsuz yetenek ve etkinlik biçimlerinin birbirlerine yararlý
44
Ibid. Adam Smithin açýndýrmasý þöyle özetlenebilir: Ýþbölümü emeðe sonsuz bir üretim yeteneði kazandýrýr. doða tarafýndan.44 Millin dediði de iþte bu. birçok durumda. Büyük yapýmevlerini doðuran da iþte bu üstünlüktür. ama birçok ülkeyi. ama us ve dilin kullanýlmasý aracýyla koþullandýrýlmýþ bulunan özgül olarak insanal bir eðilime. Ama tüm modern iktisat. kendi baþýna býrakýlmýþ özel mülkiyetin üretebileceði olgusu üzerinde uyuþtuðu gibi. Bu çeþitliliði yararlý kýlan da. Deðiþimde bulunan kiþinin devindirici gücü insanlýk deðil.me eðilimi gösteren bütün iþlemleri ayýrýp. iþbölümü ile üretim zenginliðinin. çoðu kez sonuçlarýn artýrýlabildikleri olur. ne biçimde olursa olsun. ya da baþka bir deyiþle. insanal yetenekler ve etkinlik çeþitliliðinden daha güçlü olarak belirtilmiþlerdir. Çeþitli ürünlerini. Ýþi bölmek ve insan ve makine güçlerini en elveriþli biçimde daðýtmak için. zenginlikleri büyük yýðýnlar biçiminde üretmek zorunludur. genel olarak insanlar birçok çeþitli iþlemi. herhalde raslansal olmayan. deðiþim ve alýþveriþ eðilimine dayanýr.. herbirinin satýn alabileceði ortak bir yýðýn biçiminde biraraya getirebildikleri için. iþbölümü ile sermaye birikiminin birbirlerini karþýlýklý olarak koþullandýrdýklarý olgusu üzerinde uyuþur. büyük bir ölçek üzerinde çalýþmak. kendi türlerinin ortak yarar ya da rahatlýðýna hiç bir katkýda bulunamazlar. ürettikleri nesnelerden istenilen nicelikte azýklandýrýrlar.
Her insana elden geldiðince küçük bir iþlem alaný [sayfa 226] verilmelidir. Bir yandan. toplumsal zenginlik bakýmýndan kullanýþlý ve yararlý bir araç. Ýþbölümü deðiþim eðiliminden doðduðu gibi. Skarbek. toplum bir tecim toplumudur. tecimi. insanýn içinde bulunan bireysel güçleri. ayný geniþlik ile sýnýrlanýr. Say. bilinçsiz olarak. dediklerini. deðiþimin temeli. ya da alýþveriþi. Ýlerlemiþ durumda. deðiþimin özsel ve upuygun biçimi durumuna getirdikleri zaman. Büyük yapýmevlerinin temelidir bu. Skarbek. iþbölümü ile deðiþimin özel mülkiyet biçimleri olduklarý olgusunun ta kendisine dayanýr. insanal yaþamýn gerçekleþmek için özel mülkiyete gereksinme duymuþ bulunduðu. çünkü bunlar. nesnel bir biçim altýnda dile getirir. Ýþbölümü ile makinelerin kullanýlmasý. özel çýkarý. burada. Mill. Deðiþim. üretim zenginliðini artýrýr. pazarýn geniþliði ile büyür. deðiþimi raslansal ve temel olmayan bir þey olarak görür. Smithin. Ama deðiþimin zorunlu koþulu özel mülkiyettir. varlýðýný onsuz da sürdürebilir. türsel etkinlik ve özsel güç olarak insan etkinliði ve özsel gücünün gözle görülürcesine yabancýlaþmýþ dýþavurumudurlar. insanal güçlerin ustaca bir kullanýlmasýdýr.olduklarý insan için durum böyle deðildir. anlak ve fiziksel emek eðilimini. iktisatçýnýn kendi biliminin toplumsal özlüðü ile kurum satmasý ve. ama bireysel olarak alýnmýþ her insanýn yeteneðini azaltýr. öyleyse üretimi koþullandýrýrlar. iþbölümü ile makinelerin kullanýlmasý da yýðýnsal zenginliði. iþbölümünün sonucu olarak tasarlar. her insan tecimendir. Toplum. ve öte yandan da þimdi özel mülkiyetin kaldýrýlmasýný gereksindiði ikili kanýtý. toplumdan türemiþ güçlerden. toplumun toplumsal olmayan özel çýkar tarafýndan
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
123
. emeðin özel mülkiyetin özü olduðunu olurlamaktan baþka bir þey deðildir iktisatçýnýn tanýtlayamayacaðý ve bizim onun hesabýna tanýtlayacaðýmýz olurlama. Bu son gözlem. tek bir solukta biliminin çeliþkisini. Ýþbölümü. Ýþbölümü ile deðiþimin özel mülkiyete dayandýklarýný söylemek. birbirlerini karþýlýklý olarak koþullandýran deðiþim ve iþbölümünden ayýrýr. Sayýn Ricardonun vb. Ýnsanal etkinlik ona göre mekanik bir harekete indirgenir. Kendi köþelerinden. Sayýn bir ilerlemesidir. [XXXVIII] Ýþbölümü ile deðiþimin incelenmesi son derece yararlýdýr. toplumun ilerlemiþ durumunda zorunlu duruma gelir. Gene de o olmadýkça üretim de olamaz. Ýþbölümü ve deðiþim. bencilliði. deðiþimin.
kurulmasýný dile getirmesi sorununu veren iki görüngüdür. Ýncelememiz gereken yönler þunlardýr: bir yandan güdüsü bencillikte bulunan deðiþim eðilimi, iþbölümünün nedeni ya da dönüþlü sonucu olarak görülmüþtür. Say, toplumun özü bakýmýndan, deðiþimin temel olmadýðýný düþünür. Zenginlik, üretim, iþbölümü ve deðiþim ile açýklanmýþtýr. Ýþbölümünün, bireysel etkinliðin yoksullaþmasý ve alçalmasýna yolaçtýðý kabul edilir. Deðiþim ile iþbölümü, insanal yeteneklerin, yararlýlýðýný deðiþim sayesinde bulan büyük çeþitliliðinin üreticileri olarak tanýnmýþlardýr. Skarbek, üretim biçimlerini ya da insanýn özsel üretken güçlerini, 1° onun içinde bulunan bireysel güçler, anlaký ile emek yetenek ya da özgül eðilimi; 2° toplumdan gerçek bireyden deðil türemiþ bulunan güçler, iþbölümü ile deðiþim [olmak üzere -ç.] [sayfa 227] iki parçaya böler. Ayrýca, iþbölümü pazar ile sýnýrlandýrýlmýþtýr. Ýnsanal emek yalýn bir mekanik harekettir; özsel olan, nesnelerin maddi özgülükleri tarafýndan yapýlmýþtýr. Bir bireye elden geldiðince az iþlem vermek gerekir. Emeðin ayrýlmasý ve sermayenin toplanmasý, bireysel üretimin önemsizliði ve yýðýnsal zenginlik üretimi. Özgür özel mülkiyetin iþbölümünde kavranmasý.45 [sayfa 228]
45 Üçüncü elyazmasýnýn, ikinci elyazmasýnýn XXXIX. sayfasýna bir çeþit ek olan bölümü burada biter. XXXVIII. sayfasýnýn sadece sol bölümü yazýlmýþtýr, sað bölümü boþtur. Daha sonra, XXXIX ve XL. sayfalardaki (1844 Elyazmalarýnýn baþýna konmuþ bulunan) önsöz, ve þimdi ele aldýðýmýz para üzerindeki parça (s. XLI-XLIII) gelir.
124
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
[BURJUVA TOPLUMDA PARANIN ERKLÝÐÝ]
[XLI] Eðer insanýn duyumlarý, tutkularý vb. sadece [dar]46 anlamda insanbilimsel belirlenimler deðil, ama gerçekten özsel (doðal) varlýkbilimsel olurlamalar (afirmations) iseler ve eðer ancak kendi nesnelerinin onlar için duyulur olmasý olgusu ile kendilerini gerçekten olurluyorlarsa, açýktýr ki 1° olurlamalarýnýn biçimi kesenkes bir tek ve ayný biçim deðildir, ama tersine, kendilerini olurladýklarý ayrý biçim, varlýklarýnýn, yaþamlarýnýn özlüðünü oluþturur; nesnenin onlar için varolduðu biçim, her özgül zevkin kendine özgü özlüðünü oluþturur; 2° duyulur olurlamanýn, nesnenin kendi baðýmsýz biçimi altýnda dolaysýz kaldýrýlmasý olduðu yer [sayfa
46
Sözcük okunmuyor.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
125
(yeme, içme, nesnenin biçimlendirilmesi vb.) nesnenin olurlanmasýdýr; 3° insanýn insanal olduðu, öyleyse duyumunun da vb. insanal olduðu ölçüde, nesnenin bir baþkasý tarafýndan olurlanmasý da onun kendine özgü zevkidir; 4° insanal tutkunun varlýkbilimsel özü, kendi bütünsellik ve insanlýðýna, ancak geliþmiþ sanayi aracýyla, yani özel mülkiyetin orta terimi aracýyla eriþir; insan bilimi, demek ki insan tarafýndan kendini pratik olarak göstermenin bir ürününden baþka bir þey deðildir; 5° kendi yabancýlaþmasýndan kopmuþ özel mülkiyetin anlamý, zevk nesneleri olduðu kadar etkinlik nesneleri olarak da, insan için özsel nesnelerin varoluþudur. Demek ki para, her þeyi satýn alma niteliðine sahip olarak, tüm nesneleri temellük etme niteliðine sahip olarak, üstün eldecilik (possession, tasarruf) olarak nesnedir. Niteliðinin evrenselliði, özünün sonsuz erkidir. Öyleyse sonsuz erk olarak görünür... Para, gereksinme ile nesne arasýnda, insanýn yaþam ile geçim aracý arasýnda aracýdýr. Ama benim yaþamýma orta terim iþini gören þey, benim için öteki insanlarýn varlýðýna da orta terim iþini görür. O, benim için öteki insandýr.
229]
Hay kör þeytan! Ellerinin de ayaklarýnýn da Kafanýn da kýçýnýn da senin olduklarý açýk; Ama sevine sevine zevkine vardýðýn tüm bu þeyler Bu yüzden daha mý az benim? Eðer altý damýzlýk atýn parasýný verirsem, Onlarýn güçleri benim güçlerim olmaz mý? Hýzla gidenim ve zengin bir beyim ben, Sanki yirmidört ayaðým, varmýþ gibi.
Gthe, .aust (Méhistophélés)47 Atinalý Timonda Shakespeare:48
Altýn! Sarý, pýrýl pýrýl, deðerli altýn! Hayýr, gök tanrýlarý, ben hafifmeþrep aþýk deðilim... [sayfa 230] Þu azýcýk altýn, aký kara, güzeli çirkin, haklýyý haksýz, soyluyu soysuz, genci yaþlý, yiðidi alçak kýlmaya yeter... Bu altýn sizin rahip ve hizmetkarlarýnýzý mihraplarýnýzdan uzaklaþtýracak, cançekiþenlerin baþý altýndan baþyastýðýný çekip alacak; bu sarý köle antlarý tutturup bozduracak, kargýþlýlarý kutsayacak, cüzamlýya taptýracak, hýrsýzlara senatörler sýrasý üzerinde yer, þan, saygý ve övgü kazandýracaktýr; iki gözü iki çeþme dulu yeniden evlenmeye götüren de odur. Bir iðrenç, yaralar hastanesinde memelerini kestirecek kadýný, altýn güzel
47
.aust, 1. bölüm, Lichtenberger çevirisi, Paris 1932, c. 1. s. 58.
126
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
uþaklarýnýza yüz çevirtir bu sizden. yüreklerin denek taþý. kendi etkililiðin ile onlarý kendilerini yokedecek50 kavgalar içine at. La vie de Timon dAthènes. s. zarif zampara. Pierre Messiaen çevirisi..kokular sürer. Git.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
127
. baþkaldýrmýþ gibi davran. hayvanlarýn dünya egemenliðini ellerine geçirmeleri için. ** Eriþ Yayýnlarýnýn Notu: Ayný dizelerin diðer bir çevirisi þöyledir: [Sen ey sevimli kral katili ve ayýran Piçinden babayý! Sen kirlettin parlaklýðýnla Hymenin tertemiz yataðýný! Sen cesur Mars! Sen her dem taze. deðerli altýn! Hayýr. 50 Altlarý Marx tarafýndan çizilmiþ. haksýzý haklý. Cüzzamlýyý taptýrýr. Budur iþte yeniden evlendiren kýrk yýllýk dulu. sonra yýkar. Öpüþtüren onlarý! Her dilde konuþup. Ayný kýsmýn bir baþka çevirisi þöyledir: [Altýn mý? Sapsarý. Bu sarý köle Dinler kurar. tanrýlar neden bu? Neden bu. Paris 1941. ey duru gözyüzü! Karayý ak. korkaðý yiðit yapmaya yeter bunun bu kadarý. Perde IV. Her anlamda laf eden. özgüye boðar. Yaþlýyý genç. sen göze görünür tanrý! Sen. Hadi. alçaðý soylu. Uluslarý birbirine düþüren. ince. 1046. körolasý maden parçasý. Ah. gözkamaþtýrýcý parlaklýðý Diananýn kucaðýný kaplayan kutsal karý eriten sen. ] 49 Ibid. Açgözlü alýðýn biri deðilim ben. yeni baþtan bir nisan gününe çevirir onu. Kapanmaz yarasýyla en umutsuz hastayý Merhemler. s. * Eriþ Yayýnlarýnýn Notu: Kenan Somer. 1035 vd.. sen. Sahne 3. tanrýlar. yiðit Mars.. her zaman genç. ve. uyuþmazlar50 topluluðunu kaynaþtýrýp onlarý birbiriyle öpüþtüren görünür tanrý50 sen. çirkini güzel.**
48 Shakespeare. Kökler. tüm insanlýðýn orta malý orospu. insanlýðýn orta malý. kargýþlý maden. insanlýða.. Hymenin tertemiz yataðýnýn parlak kirleticisi. baþtançýkarýcý. taze. hýrsýzý alýp Üne. pýrýl pýrýl. bütün aðýzlarda [XLII] ve bütün anlamlarda konuþan sen. sevimli. yanyana oturtur senatörlerle. Baþýnýn altýndaki yastýðý çeker dipdiri bir insanýn. tatlý kral katili. mis gibi yapar. kokularla bir Nisan gününe çeviren de bu. düþün. kölene. ileçliyi kutsar. sevilen. ey tanrýlar! Rahiplerinize. sen ki uluslar arasýna anlaþmazlýk sokarsýn. Shakespearein bu dizelerini hatalý çevirmiþ görünüyor. baba ve oðul arasýnda sevgili ayýrma görevlisi.*
Ve daha ilerde:49
Ey sen. yürek yaralayan. Yanaðýnýn pembeliðiyle eritirsin sen Diananýn kucaðýndaki kutsal karý! Ýmkansýzlýklarý birbirine yaklaþtýrýp. Les Tragédies.
Bunu anlamak için. Ne olduðum ve ne olabileceðim demek ki hiç de benim bireyselliðim tarafýndan belirlenmemiþtir. Paranýn gücü ne kadar büyükse. Paranýn nitelikleri.
128
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. -ç. gerçek bozuk paradýr da.52 Shakespeare özellikle paranýn iki özgülüðünü vurgular: 1° Görünür tanrýsallýk. kafa adamýndan daha tinsel erk sahibi deðil midir? Para aracýyla bir insan yüreðinin özlediði her þeyi yapabilen ben. itici gücü. Para sayesinde benim için olan þey. ben kötürümüm. kullan gücünü. öyleyse sahibi de iyidir. benim gücüm de o kadar büyüktür. yani paranýn satýn alabildiði þey. ama en güzel kadýný satýn alabilirim. ben kötü. ben kendimin.Shakespeare paranýn özünü yetkin bir biçimde betimler. para tinsel erk sahibi insanlarý satýn alabilir ve kafa adamlarý üzerinde erklik sahibi olan kiþi. öyle ki hayvanlar Yeryüzünde imparatorluk kursun!] 51 Sayfanýn bir köþesi yýrtýlmýþtýr. tüm insanal ve doðal niteliklerin kendi
Kölen insan baþkaldýrýyor. nasýl olur da sahibi kafasýz olabilir? Üstelik. o bütün baðlarýn baðý deðil midir? Bütün baðlarý çözüp baðlayamaz mý o? Bunun sonucu evrensel ayýrma aracý da deðil mi? O. Ben çirkinim. bir bölüme ait para anlamýna da gelir. çünkü çirkinliðin etkisi. para tarafýndan yokedilmiþtir. öyleyse sahibi de. 52 Monnaie divisionnaire: Aslýnda bozuk para anlamýna gelen bu deyim. para en yüksek iyiliktir. ama para saygýndýr. ben kafasýzým ama para her þeyin gerçek tinidir. önce Gthenin parçasýný açýklamakla baþlayalým. Bireyselliðim [sayfa 231] bakýmýndan. öyleyse kötürüm deðilim. Birbirine düþür onlarý. Demek ki ben çirkin deðilim. gerçek birlik aracý. ama para bana yirmidört ayak saðlar. toplumu bana ve beni doða ve insana baðlýyorsa. toplumun evrensel51 kimyasal gücü olduðu gibi. Marxýn bu deyimi burada daha çok paranýn ayrýlma aracý niteliðini de belirtmek üzere. para sahibi olan ben. bunun sonucu beni dürüst sayarlar. kafasýz bir insaným. ödeyebildiðim. namussuz. tüm insanal erkliklere sahip deðil miyim? Öyleyse benim param benim tüm yeteneksizliklerimi kendi karþýtlarýna dönüþtürmüyor mu? Eðer para beni insanal yaþama. para beni ayrýca namussuz olma güçlüðünden de kurtarýr. benim niteliklerim ve özsel güçlerimdirler onun sahibi olan benim. bu ikinci anlamda kullandýðý açýk. vicdansýz.
istenmiþ varoluþlarýndan. tasarýmý gerçekliðe ve gerçekliði yalýn tasarýma dönüþtürme araç ve erkliði. birey yeteneklerimin yapamadýklarý þeyi. bilimsel çalýþma eðilimim gerçekten yoksa. onlarý tasarýmdan yaþama. benim üzerimde. Paranýn tüm insanal ve doðal nitelikleri bozup karýþtýrmasý. duyulur. ama onun talebi. Paraya dayanan. dayanan talep arasýndaki ayrým. para bana yiyeceði de posta arabasýný da saðlar. olanaksýzlýklarý baðdaþtýrmasý tanrýsal güç onun. bilimsel çalýþma eðilimim de. yabancýlaþtýran ve yabancýlaþan türsel özü olarak özünde içerilmiþlerdir. öyleyse benim için gerçek dýþý nesnesiz kalan arý bir tasarým varlýðýdýr. Talep. yani benim isteklerimi tasarýmlar olmaktan çýkarýr. Demek ki para bu özsel güçlerden herbirini. insanlarýn yabancýlaþmýþ. dýþsal araç ve erklik.karþýtlarýna dönüþümü. bir üçüncü kiþi üzerinde. insanýn gerçek ve doðal özsel güçlerini. gerçekten yaratýcý güçtür. 2° Evrensel kibar orospu. Eðer caným bir þeyi yemek istiyor ya da yaya yürümek için yeterince güçlü olmadýðýmdan posta arabasýna binmek istiyorsam. acý veren kuruntular [sayfa 233] durumuna dönüþtürdüðü kadar. Eðer yolculuk için param yoksa. gerçek talep ile. ama bu iþi yapmak için param yoksa. Varlýk ile Düþünce. benim için olduðu biçimiyle. gereksinmeme. benim dýþýmda. öbürleri üzerinde [XLIII] etkisi.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
129
. aslýnda olmadýðý bir þey durumuna getirir: yani onu kendi karþýtý yapar. insanlarýn ve halklarýn pezevengidir. insan olarak insandan ve toplum olarak insanal toplumdan gelmeyen evrensel. [sayfa 232] Ýnsan olarak yapamadýðým þeyi. betimlenmiþ. gereksinmem de. isteðime vb. Ýnsanlýðýn yabancýlaþmýþ erkliðidir o. tutkuma. olanaksýzlýklarý baðdaþtýrýr. onlarý düþünülmüþ. Para. parasý olmayan kiþi için de vardýr. gerçekten nesne olarak tasarým arasýndaki ayrýmdýr. Eðer bilimsel çalýþma eðilimim var. yani gerçek ve yolculuðu gerçekleþtiren gereksinmem de yoktur. para aracýyla yapabilirim. bende varolan yalýn tasarým ile. varoluþu olmayan. gerçek varoluþlarýna aktarýr. demek ki benim tüm özsel. betimlenmiþ varlýktan gerçek varlýða çevirir. salt soyut tasarým ve bunun sonucu yeteneksizlikler durumuna. Buna karþýlýk. ama bu iþ için iradem ve param varsa. Bu orta terim rolünü oynayan o [para]. üstelik gerçek bir eðilimim de vardýr. yani etkin. gerçek eðilimim de yoktur. öte yandan gerçek yeteneksizlikler ve kuruntularý. þeylerin karýþýklýk ve evrensel bozulmasýdýr o.
bireyin sadece imgeleminde varolan gerçekten erksiz özsel güçleri de. Varolan ve görünen deðer kavramý olan para. erdemi kusur. yani seven insan olarak senin dirimsel belirtin ile sen kendini sevilen inan durumuna dönüþtürmüyorsan. belirli bir nitelik. öbür insanlar üzerinde gerçekten canlandýrýcý ve uyarýcý bir etkisi bulunan bir insan olman gerekir. Eðer sen karþýlýklý sevgi uyandýrmadan seversen. demek ki bireyselliklerin genel bozulmasýdýr para. uþaðý efendi. senin gerçek bireysel yaþamýnýn. bireysellikleri kendi karþýtý durumuna getiren ve onlara kendi öz nitelikleri ile çeliþen nitelikler veren þey. Sadakati sadakatsizlik. þey. O zaman para. o. kendisi için özler (e s s e n c e s pour soi) olduklarýný ileri süren bireye ve toplumsal baðlara vb. Ýnsan ile ve doða ile iliþkilerinin herbiri.
[sayfa 235]
130
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. sevgiyi ancak sevgi ile. Çeliþen þeyi kucaklamaya zorlar. kusuru erdem. gerçek özsel güçler ve erklik durumuna dönüþtürür. ama insan ve doðanýn tüm nesnel dünyasý ile deðiþildiðine göre. öyleyse tersine çevrilmiþ dünya. insanýn özsel güçleri ile deðil. olanaksýzlýklarýn baðdaþmasýdýr. Eðer sen insaný insan olarak ve onun dünya ile iliþkisini de insanal bir iliþki olarak görürsen. tüm doðal ve insanal niteliklerin karýþýklýk ve yer ve görev deðiþtirmesidir. eðer öbür insanlar üzerinde etkili olmak istersen. korkak da olsa. güveni ancak güven ile vb. belirli bir. sanat kültürüne sahip bir insan olman gerekir. aptallýðý zeyreklik. senin aþkýn da bir mutsuzluktur. Eðer sanattan zevk almak istersen. Yiðitliði satýn alabilen kiþi. sevgiyi nefret. karþý. efendiyi uþak. Daha þimdiden bu tanýma göre. nefreti sevgi. zeyrekliði aptallýk durumuna dönüþtürür. deðiþtirebilirsin. demek ki sahibi bakýmýndan her niteliði her öbür nitelik ile deðiþtirir ve kendi karþýt nitelik ve karþýt nesnesini de. Para. her þeyi karýþtýrýp deðiþime soktuðuna göre. her þeyin evrensel karýþýklýk ve yer ve görev deðiþimi. o bozulma erkliði olarak da görünür. iradenin nesnesine uygun düþen belirli bir belirtisi [sayfa 234] olmalýdýr. yiðittir.
. genel olarak Hegel diyalektiði ve özel olarak da bunun Görüngübilim ve Mantýktaki açýklamasý üzerine. Açýndýrýlmýþ bulunan fikirleri açýklamak ve doðrulamak için. Marx Önsözünde. bu yayýnda da son bölüm olarak yer alýr.ELSE.[HEGEL DÝYALEKTÝÐÝNÝN VE GENEL OLARAK HEGEL . bu parça. 186-205) baþlýklý bölümünden hemen sonra gelir. Hegel diyalektiðinin ve genel oarak Hegel felsefesinin eleþtirel çözümlemesini son bölüm olarak niteler. eski dünyanýn içeriði ile öylesine uðraþmýþ. Bu nedenle. son olarak modern eleþtirel hareketin Hegel ile iliþkisi üzerine bazý bilgiler vermenin uygun düþeceði zaman ve yer. Modern Alman eleþtirisi.53 belki burasýdýr. konusu içinde kösteklenip kalmýþ olmasýna [sayfa 236] karþýn..
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
131
. bu yayýndaki Özel Mülkiyet ve Komünizm.
53 Marxýn elyazmasýnda.ESÝNÝN ELEÞTÝRÝSÝ]
6. (s.
III. vb. Böylece. Zürich und Winterthur 1942. eleþtirel yöntem karþýsýnda tam bir eleþtirel davranýþ yokluðu ve görünüþte biçimsel. 56 Bruno Bauer.. Kritik der evangelischen Geschichte der Synoptiker.. Bilinçsizlik modern eleþtirinin genel olarak Hegel felsefesi ve özel olarak diyalektiði ile iliþkileri konusunda öylesine büyüktür ki. Zürich. 55 Bruno Bauer. Leipzig 1841. ve ürettiði þey içinde kendi kendini üretirken. ama gerçekte özsel bir soru olan: Hegel diyalektiði ile iliþkimiz nedir? sorusu karþýsýnda tam bir bilinçsizlik sonucu çýktý. ama tersine onu sözcüðü sözcüðüne yinelerler. örneðin Örtüsü Kaldýrýlmýþ Hýristiyanlýkta þöyle okuyoruz: Sanki kendinin bilinci. bundan. 193 vd. çünkü o sadece doðurma eylemi ve kendi öz hareketi içindedir sanki bu kendinin bilincinin ereði bu hareket içinde deðilmiþ gibi. soyut insanýn kendinin bilincini geçirdiði) Sinoptiklerinde55 ve hatta Örtüsü Kaldýrýlmýþ Hýristiyanlýkta56 bile. Bay Gruppenin: Peki þimdi Mantýk ne olacak? yolundaki patavatsýz sorusunu. hatta maddi eleþtiri eylemi bir kez tamamlandýktan sonra bile. ayrýmý koyarken.öylesine bir güç ile olgunlaþmýþtýr ki. ikincisi (Strauss ile karþýtlýk durumunda. Bd. Strauss54 ve Bruno Bauer gibi eleþtiriciler.. s. Evren hareketinin.57 Ya da: Onlar (. am Marheinecke ile ilgili. [XII] Eleþtiriye giriþirken (Bauer. Marxýn anýþtýrmada bulunduðu parça (s. Bd.reiheit und meine eigene Angelegenheit.) gerçekte Gruppe ile deðil. Ýyi Özgürlük Davasý59 adlý kitabýnda. Eine Erinnerung an das achtzehnte Jahrhundert und ein Beitrag zur Krisis des neunzehnten. s.
132
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
.ransýz materyalistleri). 113. Hegel mantýðý içinde kösteklenip kalmýþlardýr. 1-II. 58 Ibid. 57 lbid. birincisi büsbütün. bu bilincin ne kadar az doðmuþ bulunduðunu. soyut doðanýn tözü yerine. Braunschwig 1842. Winterthur 1843. Die gute Sache der .. dünyayý koyarken. hegelci görüþün sözlüðünden bile ayrýlmaz. 114 vd.riedrich Strauss. geleceðin eleþtiricilerine
54 Das Leben Jesu (Ýsanýn Yaþamý) adlý kitabý 1835te yayýmlanmýþ bulunan David . 59 Bruno Bauer. Sinoptikler). bu kiþilerin hegelci diyalektik ile iliþkilerinin ne kadar az bilincinde [sayfa 237] olduklarýný. hiç olmazsa gücül olarak. çünkü o doðurduðu þey ile kendisi arasýndaki ayrýmý yeniden ortadan kaldýrýr. ancak kendinin bilincinin hareketi olarak gerçekten kendisi için durumuna gelmiþ ve kendinin bilinci aracýyla kendi kendisi ile birliðe eriþmiþ bulunduðunu henüz kavrayamamýþlardýr58 Bu anlatýmlar. Das entdeckte Christentum.
Sonuç konusunda kaygýlý deðiliz. 93. bu eleþtiri. dünyanýn kendisi karþýsýnda yýðýn62 kategorisi içine giren geri kalan bölümü arasýndaki iliþkiye indirgedikten ve tüm dogmatik karþýtlýklarý kendi öz bilgeliði ile dünyanýn budalalýðý arasýndaki. þu son paragrafýný özetler: Sonunda bütün dünyanýn ona (eleþtiriye) karþý baðyaþacaðý zaman. Her þey þuna varacak: bireysel kümelerle hesabýmýzý görecek ve o þövalyemsi düþmanlar için genel bir yoksulluk belgesi düzenleyeceðiz. insanal duygularýn ve dünyanýn üzerindeki. ve bunun zamaný uzak deðil. kendi anasý olan Hegel diyalektiði ile eleþtirel bir açýklamaya sahip olma zorunluluðuna en uzak bir anýþtýrmada bile bulunmamýþ. eleþtirinin gözüpekliði ve anlamý iþte o zaman en büyük onayý bulmuþ olacaklardýr. Bruno Bauerin. Hirzelin Allgemeine Literatur. 63 Bu tümececik. not. buna karþý bu iþi yapmakta yeteneksiz. eleþtirici Ýsa ile yýðýn olarak insanlýk arasýndaki tek dogmatik karþýtlýk biçiminde çözdükten sonra bile. bu eleþtiriyi. üstünde zaman zaman alaycý dudaklarýnýn düzeyinde Olimpos tanrýlarýnýn gülüþünü çýnlattýðý dünyanýn üzerindeki yüksekliðini kaðýtlara bastýrdýktan sonra bile. 93.Zeitungdaki (sayý 5. 62 Marx burada. Bauer gösterir. yýðýnýn kafa yoksulluðunu tanýtlayarak. son saldýrý için. bu eleþtiri tüm tarih hareketini. onun yöresinde toplanacaðý zaman. 15) bir makalesinin. Allgemeine Literatur. Ýþte kendi kendisine karþý eleþtiriden büsbütün yoksun bir davranýþ.euerbach Anekdotalardaki Tezlerinde60 olduðu kadar. Kutsal Ailede ayrýntýlý bir biçimde yeniden ele alacaktýr.
Bkz: s. not. bütün gerileyici dünya. mutlak eleþtiri ilan edildikten sonra bile. eleþtiri biçimi altýnda cançekiþen idealizmin (genç-hegelcilerin) bütün bu eðlendirici el-kol sallamalarýndan sonra bile. kendisi ile. her gün ve her saat. kendi tinselci gururu içinde. hatta . arý. herbiri kendisine kendi yoksulluk belgesinin verildiðini gören kümeler biçiminde ondan ayrýlmýþ bulunan63 tüm gerileyici (décadente) insanlýðýn kendi karþýsýnda toplanacaðý [sayfa 238] günün yaklaþtýðýný açýklayarak.Zeitungda yayýmlanmýþ bulunan makalelerine anýþtýrmada bulunur (Charlottenburg 1844). sadece yüce bir yalnýzlýk içindeki tahtýndan. kendi öz yetkinliðinin kanýtýný gösterdikten sonra bile.elsefesinde61 de ayrýntýlý bir biçimde eski diyalektik ve eski felsefeyi kökünden yýktýktan sonra bile. Bkz: s. Ama hatta þimdi.
60 61
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
133
. ama onun yapýldýðýný görmüþ bulunan o ünlü eleþtiri. sonunda eleþtirel son yargý gününü haber verdikten sonra bile.havale ederek bir yana býraktýðý zaman. Marx. kesin. 12. . 11. Geleceðin . s.euerbach diyalektiði karþýsýndaki eleþtirel davranýþý üzerine bile [hiç bir] bilgi verememiþtir.
)
134
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. dinden ve tanrýbilimden yola çýkar. mutlak ve hareketsiz soyutlalamadan yani halk diliyle söylenirse. henüz kendi karþýtý ile lekelenmiþ doðruluktur. gerçekleþmiþ ve güncelleþmiþ Tanrýnýn özünden baþka bir þey deðildir.euerbach. ne de düþünen varlýk niteliðiyle. neden ondan baþlamalý? . Gerçeði.66 . gerçek. doðruluk ve evrenselliðin ilk ilke ve ilk ölçütüdür. 198. kendi kesinliðini karþýtýnýn hiçliðine borçlu bulunan þeyden üstün olmamalý? (s.. . (loc. kýsacasý eski felsefenin gerçek yenicisi (vainqueur) odur. ne saðtörel varlýk niteliðiyle sahiptir. Karþýt ile baþlanýr. Kurgusal felsefe. Öyleyse neden hemen somuttan baþlamamalý? Öyleyse neden kendi kesinlik ve güvencesini kendine borçlu bulunan þey. Ama. 129.. eleþtirel bir davranýþa sahip ve bu alanda gerçek buluþlar yapmýþ bulunan tek kiþidir. 182-183. kendisi üzerine olumlu olarak temellenmiþ ve kendisi üzerine dayanan varlýk olduðunu ileri süren yadsýmanýn yadsýnmasýna karþý çýkarak [yapmak -ç. Yapmýþ bulunduðu þeyin büyüklüðü ve bu büyüklüðü dünyaya sunuþundaki ölçülü yalýnlýk.) 65 Ibid. fikirler biçimi altýna konmuþ ve düþünce tarafýndan açýndýrýlmýþ dinden baþka bir þey olmadýðýný. tözün yabancýlaþmasýndan (Mantýk terimleri ile: sonsuzdan.65 [sayfa 239] 3° [ve bunlarý -ç. s. Ýkinci olarak: Sonsuzu kaldýrýr.. insanýn insan ile birliði içinde içeriktir.64 insan yabancýlaþmasýnýn bir baþka biçimi ve bir baþka varoluþ biçiminden baþka bir þey olmadýðýný. § 41: Ýnsanýn insan ile ortaklýðý.] mutlak olumlu. Üçüncü olarak: sýrasý gelince olumluyu kaldýrýr: soyutlamayý. sonluyu.) § 59: Kendisi için insan. ussallaþmýþ.. hegelci diyalektik karþýsýnda ciddi. (s.euerbachýn büyük eylemi þudur: 1° felsefenin.euerbach.. cit. hemen yadsýnmasýndan baþlama yerine. sadece ben ile sen ayrýlýðý gerçekliðine dayanan bir birlik olan.].) 66 Ibid. 2° Ýnsandan insana toplumsal iliþkiyi kuramýn temel ilkesi durumuna getirerek. gerçek maddecilik ve gerçek bilimi kurmuþ bulunmak. eðer onu kaldýrmak ve yadsýmak gerekiyorsa. (s. duyuluru. § 5: Kurgusal felsefenin özü. § 38: Araya giren doðruluk.elsefesinin Ýlkeleri. ama sonradan bu karþýt ortadan kaldýrýlýr. soyut evrenselden). öbürlerinin tersine davranýþlarý ile þaþýrtýcý bir karþýtlýk gösterir. sonluyu. Ýnsanýn özü sadece ortaklýk içinde. din ve tanrýbilimin kaldýrýlmasý). 185. duyulur kesinlikten yola çýkýlmasýný da böyle temellendirir): Hegel.
64 Geleceðin . öyleyse bir o kadar kýnanabilir olduðunu tanýtlamýþ bulunmak. kendinde insan özüne. tikeli koyar (felsefe. tutarlý ve ussal dindir. HegeI diyalektiðini iþte þöyle açýklar (ve olumludan..
paragrafýna bakýnýz. s.euerbach için yadsýmanýn yadsýnmasý demek ki felsefenin kendi kendisi ile çeliþkisinden tanrýbilimi (aþkýn. ama düþüncenin ta içinde çýkmak ister: somut kavramýný tasarlama güçlüðü de bundan doðar. [XIII] ve duyulur kesinliðin kendi üstüne kurulu olumlu olurlamasý öyleyse doðrudan doðruya ve dolayýmsýz olarak ona karþý çýkar. . . burada.67 Olumlu olurlama ya da yadsýmanýn yadsýnmasýnda [sayfa 240] içerilmiþ bulunan kendini olurlama ve doðrulama.) Ve 30. Düþünce.) yadsýdýktan sonra doðrulayan.euerbach 29. henüz önceden verilmiþ özne olarak insanýn gerçek tarihi olmayan.. kendi varoluþu ile kendi kendini tanýtlamayan bir þey olarak.elsefesinin Ýlkelerindeki gözlemlerine iletmede bulunur. Baþlangýç ve son olan tanrýbilimdir. bir düþünce uðraðý durumuna getirir.. bu hareketin hem Hegeldeki soyut biçimini hem de ona özgü olan ve onu modern eleþtiriye. Dinin ve tanrýbilimin yeniden kurulmasý. kendisi için istiyor demektir. paragrafta þöyle der: Hegel. evrenselliðin yadsýnrnasýný . düþünce olarak. kaþýtýnýn malýna el uzatýyor demek. kendi kendinden kuþkulu. durumuna gelir. s. demek ki kanýt gereksinmesi duyan bir þey olarak. daha sonra sýrasý gelince tanrýbilim adýna felsefeyi yadsýmak üzere. yadsýmanýn yadsýnmasýný tek gerçek olumlu olarak içerdiði olumlu yön altýnda tek gerçek eylem olarak ve tüm varlýðýn kendini belirtme eylemi olarak içerdiði olumsuz yön altýnda gözönünde tutarak..euerbachýn. 175. ama yadsýmanýn yadsýnmasý olan da tanrýbilimdir. evrensellik de düþünceye iliþkindirler. vb.euerbach ýn Hýristiyanlýðýn Özündeki ayný süre67 Bu konuda Geleceðin . cit. düþünce. tekillik ve bireysellik varlýða. düþüncede kendi kendini aþan ve. düþünceye deðil. . cit. doða.euerbach orada özellikle þöyle yazar. Varlýðý kendi dýþýnda býrakan soyut düþünce ya da soyut kavram. demek ki kendi karþýtýnýn etkisi altýnda kalmýþ.) * . paragrafta þöyle der: Kendi karþýtýnýn malýna el uzatan düþünce . kurgusal dýþavurumundan baþka bir þey bulmamýþtýr. Düþünce . öyleyse onu kendi kendisi ile karþýtlýk durumunda olurlayan felsefeden baþka bir þey deðildir. 17. düþüncede kendi kendini aþan bir düþünürdür o þeyin kendisini. (loc. . s.* Ama Hegel.elsefesinin Ýlkelerinin 21. o düþüncenin dýþýna. kýsaca. ortada. ilk konumu yadsýyan felsefe bulunur. doðum tarihi olan tarihin hareketinin soyut. Hegelci diyalektiðin gizi. (Marxýn notu. somut kavramý.)
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
135
. ama sadece insanýn doðurma eylemi.sonsuzu yeniden kurar. felsefe adýna tanrýbilimin yadsýnmasýna dayanýr.. mantýksal. 158/9. kabul edilmemiþ bir þey olarak tasarlanmýþtýr. henüz kendi kendinden güvenli olmayan. ama þeyin düþüncesinde kavramak ister. gerçeklik olmak isteyen Düþünce olarak tasarlar. ama varlýða ait olan þeyi. Biz. Oysa.. (Ibid.)68 68 Marx.euerbach henüz yadsýmanýn yadsýnmasýný. Geleceðin .. . hemen sezgi. kendi doðal sýnýrlarýný aþan düþüncedir.. (loc.
mutsuz bilinç. Stoacýlýk. T i n
I. III. B. Hegel sistemine bir gözatalým. Kendinin bilinci. egemenlik ve baðýmlýlýk. [sayfa 241] GÖRÜNGÜBÝLÝM69
A. Yürek yasasý ve kendini beðenme taþkýnlýk.
B. aktörel düzen II. Erdem ve dünyanýn gidiþi. Usun kesinlik ve doðruluðu.
136
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. Hyppollte çevirisinin metin ve terminolojisini benimsedik (2 cilt. a) Kendinin bilincinin baðýmsýzlýk ve baðýmlýlýk. görüngü ve duyulur-üstü dünya. ya da daha doðrusu bu hareketin Hegelde henüz eleþtirel olmayan eleþtirel biçimini açýklayacaðýz. sadece bölüm baþlýklarýnýnsözünü eder. C ve D bölümleri için. Paris.
C. Yasalarý inceleyen us. Yasamacý us. a) Duyulur kesinlik ya da þu ve benim þu ereðim. 1939). Kendinden kuþkusuz tin: saðtörelilik. Açýmlanmýþ din. b) Ussal kendinin bilincinin kendi öz etkinliði ile edimselleþmesi. b) Algý ya da özgülükleri ile birlikte þey ve yanýlsama. Zevk ve zorunluluk. Tüm A bölümünü olduðu gibi (ve bazan küçük eklemelerle) verir. Aubler. Hayvanal tin dünyasý ve aldatma ya da þeyin kendi. D i n
Doðal din. c) Kendini kendinde ve kendisi için gerçek bilen bireysellik. b) Kendinin bilincinin özgürlüðü. Estetik din. Us. Biz burada M. Kendi kendine yabancýlaþmýþ tin. Doðru tin.
69 Marx burada Görüngübilimin içindekiler tablosunu ele alýr. Hegel felsefesinin gerçek kaynak ve gizemi olan Görüngübilim ile baþlamak gerekiyor. a) Gözlem yapan us. II. kuþkuculuk. doðanýn ve kendinin bilincinin gözlemlenmesi. K e n d i n i n B i l i n c i
I.cine karþý çýkaran ayrýmýný açýklayacak. kültür III. c) Güç ve anlýk. J. Bilinç. Kendinin kesinliðinin doðruluðu.
kendini anlýkla. III. ve tin de onu dýþardan soyut bir düþünce. Çünkü tinin gerçek varoluþu soyutlamadýr. yabancýlaþma tarihi ve bu yabancýlaþmanýn
70 G. Mantýk. sanatsal. insanýn ve doðanýn düþünülmüþ. onlarý sadece kendi soyut biçimleri içinde ele alýr . Mantýk. saðtörel. Hegel. o kendi öz kaynaðýna dönen.. kendi kendine uygun düþene ve kendine uygun bilinçli varoluþu kazanana kadar. soyut düþüncenin ta kendisidir. tinin parasý. ve gerçeklik olduklarýný ileri sürerek korkusuzca saldýrdýklarý þey. kendini nesnelleþtirmesinden baþka bir þey deðildir. Bu nesnelerin yabancýlaþmasý olduklarý. yani soyut felsefi düþüncenin bir yabancýlaþmasýdýr bunlar. kendisi için olduðunu hiç düþünmeyen düþünce.W. yabancýlaþmýþ soyut düþünce olarak kavrar son olarak tin. görüngübilimsel. Birincisi. kendi bütünselliði içinde. kurgusal deðeridir tüm gerçek ve bundan ötürü de gerçek dýþý belirlenime büsbütün kayýtsýz duruma gelmiþ özü yabancýlaþmýþ.. Tin felsefesi. felsefi tin. sonunda kendi kendini mutlak bilgi. Düþünülmüþ varlýklar öyleyse sadece arý. kendi bilincinde olan ve kendi kendini kavrayan tin ile bittiðinden.. salt kurgusal düþünce ile baþlayýp. tinin kendi kendini yitirmesidir. Hegel: Enzyklopädie der philsophischen Wissenschaften im Grundrisse..] tinin dýþýndadýr. O [doða -ç. . mutlak bilgi ile. M u t l a k b i l g i
Hegelin Ansiklopedisi70 mantýk ile.D. yani [sayfa 242] insanüstü ve soyut. Doða felsefesi. felsefi tinin açýlmasýndan. felsefi ya da mutlak. ve bunun sonucu mutlak. en açýk biçimde. örneðin zenginliði. Hegel felsefesinin kökensel kaynaðý olan Görüngübilimde görünür. insanal varlýða yabancýlaþmýþ özler olarak kavradýðý zaman. Bu nedenle tüm hareket mutlak bilgi ile sona erer. yani soyut tin olarak bulana kadar. kendinin yabancýlaþmasýndan çýkmaksýzýn. Bu soyut düþünenin dýþsallýðý . Hegelde ikili yanýlgý.. ruhbilimsel. demek ki doðayý ve gerçek insanlarý bir yana býrakan düþünce: soyut düþüncedir. II. bu soyut düþünce için olduðu biçimiyle doða.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
137
. insanbilimsel.. Bu yapýt üç bölümü kapsar: I. Bu nedenle tüm. dinsel biçim altýnda.. devlet erkliðini vb.ilozof yabancýlaþmýþ insanýn soyut biçiminin ta kendisi kendini yabancýlaþmýþ dünyanýn [sayfa 243] ölçüsü sayar. yani soyut olarak kavrayan yabancýlaþmýþ dünya tininden baþka bir þey deðildir.
ama soyut düþünceden ayrýlarak ve ona karþýt olarak nesnelleþmesidir. bu nesnelerin düþünceler ve düþünce hareketleri niteliðiyle temellüküdür ve temellük.
138
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. bu nedenle daha Görüngübilimde dipten doruða olumsuz ve eleþtirel görünümüne karþýn ve içerdiði ve daha sonraki açýndýrmayý çoðu kez geniþ ölçüde önceleyen eleþtiriye karþýn Hegelin daha sonraki üretimlerinin eleþtirel olmayan olguculuðu ile gene eleþtirel olmayan idealizmi varolan deneysel gerçekliðin o felsefi ayrýþtýrma ve yeniden kurulmasý daha o zamandan gizli.tüm onarýmý. tinin uðraklarýnýn. onlarýn soyut tinin ve bunun sonucu. insanal. Hegelde. yani mutlak düþüncenin. demek ki. ama insanal olarak duyulur bir bilinç olduðunu. tinsel özler olmalarý biçiminde görünür çünkü sadece tin insanýn gerçek özüdür ve gerçek tin biçimi de düþünen tin. bilinç ile kendinin bilinci. düþüncenin kendi içinde. Bu yoksunlaþma ve onun kaldýrýlmasýnýn. Nesnel dünyanýn insana dönüþ istemi. Kendinde ile Kendisi Ýçin. arý düþüncede. insanal nesnelleþmenin. kendi kendine karþýt olarak. zenginliðin vb. demek ki asýl önemli yanýný oluþturan yabancýlaþma. ve öyleyse gerçek insanal gerçekliðe götüren yoldan [sayfa 244] baþka bir þey olmadýklarýným kabul etmek. ve yabancý nesneler durumuna gelmiþ bulunan özsel güçlerinin temellükü. nesne ile özne karþýtlýðýdýr. yani soyutlamada olup biten bir temellüküdür. nesneler. Tüm öbür karþýtlýklar ve onlarýn hareketleri. dinin. insanýn. Yabancýlaþmanýn konulmuþ ve kaldýrýlacak özü olarak görünen þey.olmayan biçimde nesnelleþmesi deðil. kurgusal mantýksal düþüncenin üretim tarihinden [XVII] baþka bir þey deðildirler. Ýkinci olarak. o öbür karþýtlýklarýn. soyut. bu ölçü içinde. ilkin bilinçte. bu sürecin temellük ya da kavranmasý.. yani soyut düþünce ile duyulur gerçeklik ya da gerçek duyulur karþýtlýðý. tohum olarak varolan. Doðanýn ve tarih tarafýndan oluþturulan doðanýn. devlet erkliðiniri vb. kurgusal mantýksal tindir. duyulur dünyanýn. yabancý karþýtlýklarýn anlamýný oluþturan tek ilginç karþýtlýklar olan bu karþýtlýklarýn görünüþünden. dinin. gücül durumda ve giz olarak. düþünülmüþ varlýklarýn ürünleri olmalarýnda görünür. dýþrak biçiminden baþka bir þey deðildirler. görülür. insanal varlýðýn.. dýþ görünüþünden. [XVIII] bunun sonucu. yapýtlaþmýþ insanal özsel güçlerin yabancýlaþmýþ gerçekliðinden baþka. örneðin duyulur bilincin soyut olarak duyulur bir bilinç deðil. insan ürünlerinin insanal özlüðü.
kendinin bilinci ile bilincin özdeþliði. ya da daha doðrusu nesne ancak soyut bilinç ve insan da kendinin bilinci olarak görünür. bilincin ve kendinin bilincinin çeþitli biçimlerinden baþka bir þey deðildirler. soyut düþüncenin artýk dýþ yönünde deðil. mutlak bilgiyi ayný zamanda hem Görüngübilimin özetlenmiþ özünü. gibi koca koca alanlarýn eleþtiri öðelerini içerirler. Bu nedenle Görüngübilimde görünen çeþitli yabancýlaþma biçimleri. doðru (veritable) olan insaný da. soylu bilinç ile soysuz bilinç arasýndaki savaþým vb. henüz kendi baþýna karanlýk ve yalanlaþtýrýcý (mystifiante) eleþtiridir. ama insanýn yabancýlaþmasýný alýkoyduðu ölçüde. [XXIII] Hegelin Görüngübilimi ile onun sonal (final) sonucunun itici ve yaratýcý ilke olarak olumsuzluk [sayfa 245] diyalektiði büyüklüðü. ancak insan kendi tüm tinsel güçlerini yaratma ile gerçekten dýþlaþtýrdýðý bu da ancak tarihin sonucu olarak. kendinde nasýl ki kendinin bilincinin bir ayrýmlaþma uðraðýndan baþka bir þey deðilse. dürüst bilinç. insanlarýn toplu etkinliði etkisi ile olabilir. insanýn kendisi tarafýndan üretimini bir süreç olarak. kendi öz emeðinin sonucu olarak tasarlamasýna dayanýr. nesne. uygar yaþam vb. yani insanal varlýk olarak kendini göstermesi. insan orada ancak tin biçimi altýnda görünse de. demek ki bir yandan Hegelin. özne de ayný biçimde her zaman bilinç ya da kendinin bilincidir. ki bu da ilkin ancak yabancýlaþma biçimi altýnda olanaklýdýr. Þimdi Görüngübilimin son bölümünü. Nesnenin kavranma biçimi olan soyut bilinç. yabancýlaþma ve bu yabancýlaþmanýn kaldýrýlmasý olarak kavramasýna. yani sonuç olarak arý düþünce diyalektiði elde edilir. nesnelleþmeyi nesnelsizleþme olarak. devlet.Bu nedenle Görüngübilim gizli. onda eleþtirinin tüm öðelerinin gizli olarak varolduklarý görülür. nasýl onun için her zaman düþünülmüþ öz ise. Ve öz. henüz yabancýlaþmýþ bir biçim altýnda da olsa din. mutlak bilgi. bu kesimlerin herbiri. Mutsuz bilinç. Ýnsanýn kendi kendisi ile türsel varlýk olarak etkin gerçek iliþkisi ya da gerçek türsel varlýk olarak. demek ki emeðin özünü kavramasýna ve gerçek (réel) olduðu için nesnel. ve bunlar çoðu kez hegelci görüþ açýsýný çok aþan bir biçimde hazýrlanmýþ ve geliþtirilmiþ bulunurlar. bu güçler karþýsýnda nesneler karþýsýndaymýþ gibi davrandýðý için olanaklýdýr. hem kurgusal
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
139
.. ama sadece kendi içinde oluþan hareketi de hareket sonucu olarak týpký öyle elde edilir.
Öncelemek için. Görüngübilimin son bölümü.diyalektik ile iliþkisini. onun çeþitli uðraklarýný biraraya getirip kendi felsefesini tek . Nesnellik olarak nesnellik. demek ki. Hegel emeðin özü olarak kavrar ve bu nedenle. insanal öze. insanýn doðruluðu gösterilmiþ özü olarak kavrar. Hegel þöyle yazar: Olumsuz davranýþý içinde . yabancýlaþma içinde ya da yabancýlaþmýþ insan olarak. (Ýnsaný koymak = kendinin bilinci. bilinç nesnesinin aþýlmasý hareketini iþte þöyle betimler: Nesne. insanýn yabancýlaþmýþ bir iliþkisi. geçici olarak þundan çoðunu söylemeyeceðiz: Hegel. nesne olarak bilinç olduðudur. kendisi için oluþudur. Bu nedenle. yabancý olarak oluþturulmuþ nesnel özünün yeniden temellükü. insanýn. Hegele göre.elsefe olarak sunabilir. Özsel fikir. Hegel. felsefenin özünü oluþturan þeyi. modern ekonomi politiðin bakýþ açýsýnda yer alýr. kendinin bilincine uygun düþmeyen bir iliþkidir. bu hareketin tek yönlü demek ki yönlerden ancak birini kavrayan görüþüdür) Kendi içinde dönen bir þey olarak görünmez. Þimdi konumuza geçelim. O. daha önceki felsefe karþýsýnda. Kýsacasý. emeði öz olarak. tinin soyut emeðidir. ama nesnelliðin de kaldýrýlmasý anlamýna gelir.) Öyleyse bilinç nesnesini aþmak gerekir. kýlý
140
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. ve hem de Hegelin bir yandan bu ikisi. bilimi mutlaktýr. tinselci (spiritualiste) bir varlýktýr.olmayan. Mutlak Bilgi. ve öte yandan karþýlýklý iliþkileri üzerinde sahip bulunduðu bilinci içeren bölüm irdeleyerek. demek ki sadece yabancýlaþmanýn deðil. Hegelin darlýk ve sýnýrlýlýðýný ayrýntýlý bir biçimde açýklayacaðýz. kendinin bilgisine sahip insanýn yabancýlaþmasýný ya da kendi kendini düþünen yabancýlaþmýþ bilimi. sadece (ve bu. Emek.. bilinç nesnesinin. insan. Öbür filozoflarýn yaptýklarý þeyi. ve üstüne üstlük soyut kendinin bilincinin uðraklarý olarak kavramak Hegel felsefesinin eylemi olarak bilir. emeðin sadece olumlu yönünü görür ve olumsuz yönünü görmez. nesnel. Kendine eþit olarak
71
Görüngübilimin önsözünde. insanýn.. doðanýn ve insanal yaþamýn çeþitli uðraklarýný kendinin [sayfa 246] bilincinin. kendinin bilincinden baþka bir þey olmamasý. ya da nesnenin ancak nesnelleþmiþ kendinin bilinci.71 Ýnsan. yani demek ki. Yabancýlaþma belirlenimi içinde. Hegelin bildiði ve kabul ettiði tek emek.
insan. olumlu bilgisi içinde. s. özsel güçlerinden herbirinin insanda Kendi73 niteliði vardýr. Kendi doðasýndandýr.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
141
. (Bu konuya gene döneceðiz. soyut olarak kavranmýþ ve soyutlama ile oluþturulmuþ insandan baþka bir þey deðildir. kendini kendi oluþu olarak gösteren nesnenin öz Kendi olduðuna göre. kendi özüne egemen olan insan. somut olarak görünen gerçek yabancýlaþma. Ýnsanal doða kendinin bilincinin bir niteliði deðil. bu terimi. c. Tasarlayan düþünce konusunda durum bambaþkadir. Bu nedenle. (Hyppolite çevirisinden. Nesnenin Kendi içinde dönüþü.72 Gözü. I. kulaklarý. 73 Marx. kendini. selbstisch terimini kullanýr Bu terimdeki isch soneki ayný zamanda hem köken hem de nitelik belirtir. [XXIV] bir niteliðidir. bunu kavrayan bilime Görüngübilim adý verilir.) 72 Marx. kendi salt soyutlamasýna. çok yanlýþtýr. kendinin bilincinin yabancýlaþmasýndan baþka bir þey deðildir. buna karþýlýk. Kendi. Ama bundan ötürü: kendinin bilincinin gözleri. insanal gözün vb. ama kendi baþýna devinen ve kendi belirlenimlerini kendinde onaran (reprenant) kavramdýr. kendinin bilincine eþittir. Evrensel bir biçimde dile getirildiðinde. nesnel özü egemen olan kendinin bilincinden baþka bir þey deðildir. insanal özün gerçek yabancýlaþmasýnýn. Tersine. Kendinin bilincinin yabancýlaþmasý.. Yabancýlaþmýþ nesnel özün tüm yeniden temellükü demek ki kendinin bilincinde bir bütünleþme olarak görünür.) Hegel için. düþünceye yükseltilmiþ bencilliktir. özsel güçleri vardýr demek. Bu özne içeriðin baðlanmýþ bulunduðu temeli. kulaðý. burada. içeriðin ilinek ve yüklem olarak uygun geldiði tasarlanmýþ bir öznedir. Ama Kendi. 2° þeyliði (choséité) koyan þey. demek ki nesnenin yeniden temellüküdür. Bunun sonucu. soyut bencil olarak insan. vb.konulmuþtur. Soyut ve kendisi için saptanmýþ Kendi. ilineklere edilgin olarak katlanan dingin bir özne deðil. [sayfa 247] kendi doðasýndandýrlar. bu terimin Kendilik ile çevrilmesi gerekirdi. insanal özün tüm yabancýlaþmasý. bilince yokolmak üzere bulunan bir þey olarak sunar. Kavram. 52. Ýnsan. daha çok kendinin bilinci insanal doðanýn. Kendi. içeriðin içinde döndüðü Kendinin ta kendisidir. Biz. insanal öz. hareketin üzerinde gelip gittiði temeli oluþturur. düþünce ve bilgide yansýyan dýþavurumu deðildir. Selbstigkeit der. kendinin
kýrk yaran düþünce. Kendi doðasýndan ile çeviriyoruz. en içten ve sadece felsefe tarafýndan aydýnlatýlmýþ gizli özüne göre. kendinin bilincinin yabancýlaþmasýnýn belirtisinden baþka bir þey deðildir. bilinç nesnesinin aþýlmasý þuna dayanýr: 1° Nesne olarak nesne. gerçek insanal özün yabancýlaþmasýnýn.
6° Öte yandan bu. nesneyi kendi kendisi olarak koyar. kendisi. öyleyse þeylik onun nesnel varlýðýdýr. öyleyse doða da olmadýðýna. kaldýrmýþ ve onarmýþ bulunduðu ve bunun sonucu kendi öteki varlýðý içinde kendi öteki varlýðý olarak kendi yanýnda olduðu o öbür uðraðý da içerir. ve ancak onun için özsel nesne olan þey onun için gerçekten nesnedir. Kendinin bilincinin yabancýlaþmasý. burada. 3° bu yabancýlaþmanýn olumsuz deðil.)
74 75
142
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. kendinin bilinci. ya da. onun yabancýlaþmýþ nesnel varlýðý ya da þeylik (þeylik onun için nesnedir. çünkü bu yabancýlaþmada o kendi kendini nesne olarak koyar. 2° konusunda.için.74 nesnenin olumsuzunun ya da onun [sayfa 248] kendi kendini kaldýrýþýnýn (autosuppression) olumlu bir anlamý vardýr. Özne olan gerçek insan olarak gerçek insan olmadýðýna.bilincinin yabancýlaþmasýdýr. ama kendisi için de sahiptir. Mutlak Bilgi bölümünün birinci paragrafýný (Kendini varlýk olarak tanýtlayan Kendinin yalýn içeriði) aþaðý yukarý sözcüðü sözcüðüne yineler. þeyliði koyar. yabancýlaþmýþ kendinin bilincinden baþka bir þey olamaz) yabancýlaþmýþ kendinin bilincine eþittir. insan insanal doðadan baþka bir þey deðildir. Marx. 5° onun için. c. onun bu yabancýlaþma ve bu nesnelliðe kendinde sahip olmuþ. nesnel. 8° O ayný biçimde nesneye onun belirlenimlerinin bütünselliðine göre uygun gelmeli ve onu böylece onlar içinden herbirine göre kavramýþ olmalýdýr. 293-294.Varlýkýn bölünmez birliði gereðince. baþka bir deyiþle. (Bkz: Hyppolite çevirisi. Belirlenimlerinin bu bütünselliði kendinde nesneyi tinsel öze yükseltir ve. kendinin bilinci.75 1° konusunda. kendi kendine yabancýlaþtýðý için nesnenin bu hiçliðini bilir. ama sadece insan soyutlamasý olduðuna göre. Ýnsan = kendinin bilinci olduðundan. Canlý. II. yani maddi özsel güçlerle donanýp bezenmiþ
Yani kendinin bilinci için. 7° Bilinç hareketi böyledir ve demek ki o uðraklarýnýn bütünselliðidir. 4° o bu anlama yalnýz bizim için ya da kendinde deðil. bilinç için. [sayfa 249] ve þeylik bu yabancýlaþma tarafýndan konulmuþtur. Nesne olarak nesnenin kendini bilince yokolmak üzere bulunan bir þey olarak sunmasý olgusu. doðal. olumlu bir anlamý da vardýr. bu gerçekte tikel belirlenimlerinden herbirinin Kendi olarak kavranmasý ya da onlara karþý daha önce sözü edilmiþ bulunan tinsel davranýþla olur. s. nesnenin Kendi içinde yukarda sözü edilmiþ bulunan dönüþüdür. þeylik.
evrensel tarih eylemini kavramaya. o bir yandan doðal güçlerle. duyarlý. nesnel olarak davranamazdý. Öyleyse. onlarý birleþtiren doðruluklarý (vérité) olduðunu görüyoruz. gerçek bir þeyi deðil. yani ancak kendi baþýna soyut bir þeyi. Gerçek. dirimsel güçlerle donatýlmýþtýr. Ama bir kendinin bilincinin. doðanýn tüm güçlerini soluyan insan. ama sadece yalýn bir yaratýk. baðýmlý ve sýnýrlý bir varlýktýr. Doðal varlýk. Nesnel varlýk nesnel bir biçimde davranýr. araçsýz olarak doða varlýðýdýr. insan. gerçek bir varlýk rolünü veren koyma eyleminin bir olurlamasýndan baþka bir þey olmadýðý da açýktýr. bir an için erkesini ürün biçimi altýnda saptayan ve görünüþte ama sadece bir an için ona baðýmsýz. varlýðýnýn gerçek ve doðal nesnelerine sahip bulunmasý. o kendi. eyleminin de nesnel olmasý gereken nesnel özsel güçlerin öznelliðidir. etten ve kemikten. koyma eyleminde. bir soyutlama þeyini koyabileceði de bir o kadar açýk. ve konulmuþ bulunanýn. Burada tutarlý doðalcýlýk ya da insancýlýðýn. ama kendini dýþsallýk (extéorité) biçimi altýnda sunan. etten kemikten. Ayrýca [XXVI] þeyliðin. gerçek. kendi yabancýlaþmasý ile. nesneler koyar. arý etkinlikinden bir nesne evrenine düþmez. kendinin bilincinin koymuþ bulunduðu bir þey olduðu. çünkü kendisi nesneler tarafýndan konulmuþtur. kendi gerçek nesnel özsel güçlerini yabancýlaþmasý ile yabancý nesneler olarak koyduðu zaman. sadece doðalcýlýðýn yetenekli olduðunu da görüyoruz. ve eðer özünün belirleniminde nesnellik olmasaydý. kendinin bilincine göre hiç de baðýmsýz. özne olan koyma olgusu deðildir. Öte yandan. Burada garip ve anlaþýlmaz hiç bir þey yok. Ayný zamanda. ve ayný zamanda [sayfa 250] onlarýn. kendi doðal nesnel varlýk etkinliðini doðrulamaktan baþka bir þey yapmaz. kendi kendini olurlayacak yerde. çünkü baþlangýçta o. özsel bir þey olmadýðý. ama nesnel ürünü kendi nesnel etkinliðini. Doðadýr. ancak þeyliði. edilgin. idealizmden olduðu kadar materyalizmden de ayrýldýðýný. saðlam ve kararlý toprak üstünde yaþayan insan. Asýl karþýtý garip ve anlaþýlmaz olurdu. ve yaþayan doðal varlýk niteliði ile. bu güçler onda anýklýklar ve yetenekler biçimi altýnda.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
143
. etkin bir doðal varlýktýr. O sadece nesneler yaratýr.bir varlýðýn. hayvanlar ve bitkiler gibi. eðilimler biçimi altýnda vardýrlar. Ýnsan. nesnel varlýk niteliði ile. doðal. ve kendinin yabancýlaþmasýnýn da. demek ki onun özüne iliþkin olmayan ve onu egemenliði altýna alan nesnel bir dünya koymasý çok doðaldýr.
özsel nesnelerdir bunlar. onun dýþýnda vardýrlar. ama nesnelleþmiþ özünden baþka bir þey deðildir. Soluyan bir varlýk havasýz düþünülemez. bir nesne gerekir.76 Nesnel. 78 Unwesen terimini burada yokluk (non-être) olarak çeviriyoruz. Açlýk. hiç bir þeye gereksinmem yok.euerbach. nota bakýnýz. Böyle bir varlýk. Ýnsanýn etten ve kemikten. Açlýk doðal bir gereksinmedir. nesnel bir varlýk deðildir. doðal.yani eðilimlerinin nesneleri. Bir üçüncü varlýk için kendisi nesne olmayan bir varlýk. ayný biçimde. bitkinin nesnesi.. 201deki 18. varlýðý nesnel deðildir. duyulur nesnelere sahip olduðunu. onun kendi varlýðý. (loc. (s. bir yokluktur (Unwesen). nesne.) Bu konuda s. þöyle yazar. gören bir varlýk ýþýksýz düþünülemez. hiç deðilse dolayýmsýz olarak. çünkü sadece duyulur bir varlýðýn varolmak için kendi dýþýndaki þeylere gereksinmesi vardýr. düþünen varlýk ise. Güneþ.. ama düþünmek için. güneþin canlandýrýcý gücünü. kendi yaþam belirtisinin nesnesi alarak. 61. doða ve duyu olmakla ayný þey demektir. Geleceðin . nota bakýnýz. doðanýn varlýðýna katýlmaz. güneþin nesnesidir. saçmalýk anlamýna da gelir. bu öznenin kendine özgü. onun özsel güçlerinin kullanýlmasý ve doðrulanmasý bakýmýndan zorunlu. görmek için ýþýk. (loc. nesne olarak hiç bir varlýða sahip deðildir. ona kendi dýþýnda bir doða. güneþin nesnel özsel gücünü belirten bir þey olarak. ama bu nesneler onun gereksinmelerinin nesneleridirler. bir öznenin özü gereði ve zorunluluk ile kendisine yöneldiði nesne. canlý. baðýmsýz nesneler olarak. Nedir ki. 131. Kendi dýþýnda hiç bir nesne olmayan bir varlýk. Ama bu sözcük. zorunlu olarak kendi dýþýndaki bir varlýk ile iliþkilidir.. bu nedenle. doða ve duyguya kendi dýþýnda sahip olmak ya da bir üçüncü kiþi için nesne. s. içmek için su. .)
144
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
.78 Kendisi nesne olmayan ve nesnesi de olmayan bir varlýk düþünün. o kendi kendisi ile ne ise odur. onun özü kendindedir. yemek için bitkisel ve hayvansal besinlere gereksinmem var. doðal.. ben onu kendi baþýna kendisi için düþünebilrim. gerçek nesnel güçlerle donanmýþ olduðunu söylemek. duyulur nesneler aracýyla belirtebileceðini söylemek demektir. cit. onun dýþýnda
76 . 182deki 3. yani nesnel biçimde davranmaz. onun için [sayfa 251] zorunlu olan ve yaþamýný doðrulayan bir nesnedir.) 77 Hýristiyanlýðýn Özüne Giriþte.elsefesinin Ýlkelerinde þöyle yazar: . cit. benim bedenimin. onu yatýþtýrmak için. ama düþünen varlýk.euerbach. hayalet. kendi dýþýnda bulunan. Solumak için hava. onu tamamlamak ve varlýðýný göstermek için zorunlu olan bir nesneye karþý duyduðu açýklanmýþ gereksinmedir. kendinin öz nesnesidir. ve yaþamýný ancak gerçek. onu karþýlamak. gerçek. [XXVII] Nesnel-olmayan bir varlýk. kendi kendisi ile iliþkili: o.77 Doðasý kendi dýþýnda olmayan bir varlýk doðal bir varlýk deðildir. bitki de. ilkin biricik varlýk olacak. duyulur olmak demek. s. Soluyan varlýk.
Duyulara sahip olmak. yani sadece imgelenmiþ bir varlýktýr.
79 Burada. acý yoksa. yalnýzlýðý içinde.)
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
145
. varlýksýz bir varlýktýr. Ben bir nesneye sahip olur olmaz. zorunlu varlýktýr. cit.hiç bir varlýk olmayacak. 80 . Öyleyse ne insanal nesneler. doðum belgesi olarak.. ben ondan baþka bir gerçekliðim. duyulur nesnel varlýk olarak. bir baþkasý. s. o nesne de bana nesne olarak sahip olur.80 Ama insan sadece doðal bir varlýk deðildir. duyularýn nesnesi. tutkulu bir varlýktýr. . doðal nesnelerdir. o. Tutku. acý var. insanýn ödünlemeye çalýþtýðý bir eksiklik. Bir baþka varlýðýn nesnesi olmayan bir varlýk. duyularýnýn nesnelerine sahip olmak demektir. nesnel olarak olduðu biçimi ile insanal duyarlýk. tarihe sahiptir. Acýsýz bir varlýk temelsiz bir varlýktýr. doðal olan her þey doðmak zorunda ise. Marx tarafýndan kullanýlan ve daha önce edilgin olarak çevirmiþ bulunduðumuz leidend seine bu anlamý (acý çekmek) veriyoruz. insanal varlýða upuygun bir biçimde araçsýz olarak vardýrlar. Duyularla donatýlmýþ olmak demek. yani ben onun nesnesiyim.euerbach: Geçici Savlar § 43: Sýnýr. acý çeken bir varlýktýr ve acýsýný duyan bir varlýk olarak. Ne doða nesnel anlamda ne de öznel anlamda doða. yani kendisi için varolan bir varlýk. nitelik.. acý çekmek79 anlamýna gelir. gerçek olmayan. [sayfa 252] Bu nedenle insan. Gereksinmesiz bir varlýk gereksiz bir varlýktýr. Demek ki. gerçek olmak. insanal bir doðal varlýktýr da. insanal nesnelliktir. demek ki. Ama Marks iþin içine tutkulu varlýk fikrini de sokacaktýr. ne de insanal duyu. ve tutkunun kökeninde. hiç bir nesnel varlýðýn varolmadýðýný varsayar. duyulur nesne olmak. (loc. bir soyutlama varlýðýdýr. Ama nesnel olmayan bir varlýk. benim dýþýmdaki nesneden bir baþka gerçeklik olurum. Sadece zorunluluk duyan varlýk. ben tek baþýma olmaktan çýkar çýkmaz. sevgi ateþi ve sevgi de yoktur. kendi nesnesine doðru yýlmadan yönelen insanýn özsel gücüdür. Çünkü benim dýþýmda nesneler var olur. araçsýz olarak. Sadece acý ceken varlýk tanrýsal bir varlýktýr. öyleyse varlýðý ve bilgisi içinde kendini türsel varlýk olarak doðrulayýp göstermesi gereken türsel bir varlýktýr da. demek ki kendi dýþýnda duyulur nesnelere. tin. duyulur olmayan. kendilerini araçsýz olarak sunduklarý biçimleri ile. ama bu onun için bilinen bir tarihtir ve bunun sonucu. erke. tek baþýna varolacaktýr. insan da kendi doðum belgesine. sadece düþünülmüþ. Duygusuz bir varlýk. zaman. bu üçüncü nesne için. Sadece acý çekebilen kiþi varolmaya deðimlidir. 115. Tarih. kendi kendini bile bile ortadan kaldýran bir doðum belgesidir.. Ve nasýl ki.
bir hiçliktir.
146
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. bilinç için. Oysa bilinç nesnenin hiçliðini bilir. ama olumlu bir anlamý da var ve 4° o bu olumlu anlama sadece bizim için ya da Kendinde deðil. kendi kendinin yabancýlaþmasý olarak bilir. þeylik yadsýnmalýdýr. bilinç için de sahip. Bilgi. nesnenin hiçliðinin olumlu bir anlamý vardýr. sýrasý gelince kaldýrýlmalý. 5° Onun81 bakýmýndan. o kendini nesne ya da nesneyi kendisi olarak bilir. þeyliði koyma olgusu. çünkü bu yabancýlaþmada. [sayfa 253] kendi kendine yabancýlaþtýðý için nesnenin olumsuzu ya da onun kendi-kendini kaldýrýþý olumlu bir anlama sahiptir (ya da o nesnenin hiçliðini bilir). 5. Bilincin varoluþ ve þeylerin bilinç için varoluþlarý biçimi. kendi baþýna sadece bir görünüþten. nesnel varlýðý. çünkü o bu hiçliði. çünkü nesnenin bu hiçliði. Üçüncü olarak. nesnenin belirli özlüðü deðil. kaldýrmýþ ve onarmýþ bulunduðu ve bunun sonucu kendi öteki varlýðý içinde kendi öteki varlýðý olarak kendi yanýnda olduðu o öbür uðraðý da içerir.. onun bu yabancýlaþma ve bu nesnelliðe kendinde sahip olmuþ. 6. kendi kendini kaldýran bir þeydir. 6° Öte yandan bu. Nesnenin bu hiçliðinin bilinç için sadece olumsuz bir anlamý deðil. Öyleyse nesne bir olumsuzdur. çünkü kendinin bilinci için davranýþ töresine aykýrýlýk ve yabancýlaþma olan þey. bilinç bu herhangi bir þeyi bildiði ölçüde vardýr. Bilincin kendisi için. onun nesnel-olmayýþýnýn.. sadece arý etkinliðin özü ile çeliþen bir eylemden baþka bir þey olmadýðýndan. Bu nedenle. onun tek eylemidir. yabancýlaþmýþ nesnel varlýðýn temellükü. Bilgi. kendi soyutlamasýnýn kendi kendini doðrulamasýnýn [XXVIII] ta kendisidir.insanýn gerçek doðal tarihidir (bu konu üzerine gene gelinecek). çünkü o bu nesnel varlýðýn ancak bu kendinin yabancýlaþmasý aracýyla varolduðunu bilir. ama nesnel özlüðüdür. bilgidir.
81
Kendinin bilinci bakýmýndan. ama kendisi için. 3. ya da hatta baþlýca. ama olumlu bir anlamý da var. onun tek nesnel davranýþýdýr. ya da zorunlu olarak kayýtsýz yabancý özlükten gerçek düþman yabancýlaþmaya kadar giden yabancýlaþma belirlenimi içinde nesnelliðin kaldýrýlmasý. herhangi bir þey. Hegel için ayný zamanda. Görmüþ bulunduðumuz gibi. noktalar üzerine: 3° Bilincin bu yabancýlaþmasýnýn sadece olumsuz deðil. 4. Kendisi-için-Varlýðýn bölünmez birliði gereðince. nesnelliðin kaldýrýlmasý anlamýna gelir.
onda bir kendinin yabancýlaþmasý
82
s. insanýn kendi öteki varlýðý içinde kendi öteki varlýðý olarak kendi yanýnda bulunduðunu içerir. bu. 241deki 68. sadece yabancýlaþmýþ nesnellikten deðil. der Hegel. þu kendinin bilinci bu yabancýlaþma ve bu nesnelliðe kendinde sahip olmuþ.82 Bilinç olarak bilinç. Bu bir yandan bilgi olarak bilincin bilgi düþünce olarak düþüncenin.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
147
. doðrudan doðruya öteki kendisi olduðunu. o nesnenin onun için yokluðunu bilir çünkü o nesnenin kendi kendinin yabancýlaþmasý olduðunu bilir. Demek ki o ya da burada eðer hegelci soyutlamayý bir yana býrakýr ve kendinin bilinci yerine insanýn kendinin bilincini geçirirsek demek ki. kendinin bilincinde olan insanýn tinsel dünyayý ya da kendi dünyasýnýn evrensel tinsel varoluþunu kendinin yabancýlaþmasý olarak tanýmýþ ve kaldýrmýþ bulunduðu kadarýyla. kendine yabancýlaþtýðýný. nota bakýnýz. yaþam olduðunu ileri sürdüðünü içerir. Ve böylece. onu kendi gerçek varlýðý [sayfa 255] olarak sunduðunu. Bilinç. bu ayný zamanda. duyulur dünya. ama özü gereði. örneðin dini kaldýrdýktan sonra. kurgunun tüm yanýlgýlarýný biraraya gelmiþ buluyoruz. kendinin bilinci kendi öteki varlýðý içinde kendi öteki varlýðý olarak kendi yanýnda bulunur. ya da ona nesne olarak görünen þeyin. kendi kendine karþý çýkan ve demek ki. kendisinin nesne olarak görünmekten baþka bir þey yapmadýðýný. bu yön burada içerilmiþtir. Ýkinci olarak. bir nesne ile iliþkili olduðu sürece.euerbach). Birinci olarak. gene de bu dünyayý bu yabancýlaþmýþ biçim altýnda yeniden olurladýðýný. kendi öteki varlýðý içinde kendi öteki varlýðý olarak kendi yanýnda bulunur. kaldýrmýþ ve onarmýþ bulunduðu ve bunun sonucu kendi öteki varlýðý içinde kendi öteki varlýðý olarak kendi yanýnda olduðu öteki uðraðý da içerir. [sayfa 254] bir nesnenin görünüþünden baþka bir þey deðildir. Bu usavurmada. Öte yandan.yani nesne ondan ayrýlmaz. ama nesnellik olarak nesnellikten de incindiði ölçüde. bir hiçlik bilgi dýþýnda hiç bir nesnelliði olmayan bir þey karþýsýna çýkartýlmýþ bilginin kendisinden baþka bir þey deðildir. kendisinden baþka bir þey olmadýðýný bilir. bilgi. hangi tansýkla bilmem. yeniden kurduðunu. o. yani kendi kendini tanýr nesne olarak bilgi çünkü nesne. Düþüncede kendi kendini aþan düþüncedir bu (. sadece kendi dýþýnda olduðunu. baþka bir deyiþle. gerçeklik.
156.)
148
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. yabancýlaþmýþ bir yaþam sürdüðünü kabul etmiþ bulunan insan. gerçek bilgi ve gerçek yaþamdýr. þöyle ki. ya da tanrýbilimin yadsýnmasýný yeniden tanrýbilim durumuna dönüþtüren modern felsefenin. o zaman. Hegelin yanlýþ olguculuðunun (positivisme) ve görünüþten baþka bir þey olmayan eleþtiriciliðinin kökü iþte burada yatar. He-gelci diyalektiðin gizi. Böylece. Demek ki. ya da bu görünüþteki özün. kaldýrýlmýþ dinde olurladýðýný da biliyorum demektir. Bu nedenle Hegelde yadsýmanýn yadsýnmasý. bu yabancýlaþmýþ yaþam içinde. iþte budur. kendi kendisi ile.euerbachýn din ve tanrýbilimi koyma. kendini dinde deðil. benim kendi kendine. Kendinin. benim kendimin bilinci deðil. Hukukta. siyasette. olurlamanýn içinde
83 Ibid. ilk konumu yadsýyan felsefe yer alýr. Demek ki yadsýma ile korumanýn. onlarý usçuluðun yadsýnmasýna dayanarak yeniden kurmak. devlete vb. vb. ortada. ama yadsýmanýn yadsýnmasý olan. ama görünüþteki özün ya da kendi yadsýnmasý içinde kendine yabancýlaþmýþ özün doðrulanmasý. 158-9. (s.) Böylece daha Hegel felsefesinin en üstün ilkesinde. (s. ve araya koymakla (médiatiser) yetinir. bilgi ile olduðu kadar. ama benim yabancýlaþmýþ kendimin bilinci olduðunu da biliyorum demektir. Öyleyse us. tanrýbilimi felsefe adýna yadsýmaya dayanýr. doðru özün doðrulanmasý deðil. ama tersine yýkýlmýþ. eninde sonunda.ürününü tanýdýktan sonra. daha sonra sýrasý gelince felsefeyi de tanrýbilim adýna yadsýmak üzere. ussuzluk olarak ussuzluk içinde kendi yanýnda bulunur.. yabancýlaþmýþ yaþam olarak. özellikle tümtanrýcýlýðýn (panthéisme) çeliþkisi: bu çeliþki özellikle hegelci felsefenin ayýrdedici niteliðidir. yadsýma ve yeniden kurma83 adýný verdiði. verilmiþ ödünler artýk sözkonusu bile edilemez. kendi gerçek insanal yaþamýný sürer. Baþlangýç ve son olan tanrýbilimdir. felsefe. . tanrýbilimdir. kendi özüne baðlý [sayfa 256] bulunan kendimin bilincimin. onun din felsefesinin ilke ve sonucunu buluruz. din olarak dinde doðrulamasýný bulan þeyin. insanýn dýþýnda bulunan ve ondan baðýmsýz nesnel öz olarak yadsýnmasý ve özne durumuna dönüþtürülmesidir. doðrulanmasý. [XXIX] Eðer ben dinin insanýn yabancýlaþmýþ kendinin bilinci olduðunu biliyorsam. onun ilkesinin yalanýdýr.. § 21: Tanrýbilim bakýmýndan tanrýbilimi yadsýyan. gene de din olarak dinde kendi doðrulanmasýný bulur. görünüþteki özün yadsýnmasýnýn ta kendisi aracýyla. çünkü bu yalan. Hegel tarafýndan dine. nesnenin özü ile de çeliþki durumundaki olurlanmasý. tanrýbilimin dogmalarýný ortadan kaldýrmak þöyle dursun. ama daha evrensel bir biçimde kavranabilecek olan þey.
kendi baþlarýna deðer taþýmayan. Gözlem). koruma gibi. ancak din filozofu olduðum kadar gerçekten dindarýmdýr ki. aþýlmýþ aile uygar topluma. 85 Marks.elsefesinde aþýlmýþ kiþi hukuku saðtörelliðe.85 Gerçeklikte. burada. gerçek siyasal varoluþum. Mantýkta (l. sona erdirme gibi bir anlama gelir. aile. ayný zamanda. çünkü varoluþ bunlarýn felsefi dýþavurumlarýndan baþka bir þey deðildir. ister ötekinin bunlarý karþýsýna çýkardýðým varoluþu içinde olsun. Ama. benim için dinin gerçek varoluþu ise. gerçek doðal varoluþum. Gerçek varoluþlarýnda. sanat felsefesindeki varoluþum. ama onlar. kýsým. daha þimdiden o olumsuz yönü içerir. ama bu yüzden yokolmamýþ bulunan. eriyen ve birbirlerini doðuran uðraklarý. felsefede belirir. devingen özleri gizlenmiþtir. kendi öz gerçek varoluþlarýnýn. simgeler deðerini taþýrlar. Hegelin hukuk felsefesinin. Hegelde ayný zamanda hem kaldýrma hem de koruma anlamýna gelen hegelci Aufhebung kavramýný inceler. sanat felsefesidir. 1. doða felsefesi. yani benim felsefi varoluþumun duyulur görünüþleri altýnda gizlenmiþ allegoriler. kendini açýnlar. doða felsefesindeki varoluþum. saðtöre. Marx. ister kendi öz varoluþum içinde. Hareketin uðraklarý. Böylece kaldýrýlmýþ olan þey. sadece kendi o anda oluþunu yitirmiþ. Ama eðer sadece din felsefesi vb. bölüm I. Böylece örneðin Hegelin Hukuk . insanýn. doðanýn. bunlarý doðrularým da. din felsefesindeki varoluþum.. Ama ayný zamanda. olduklarý gibi kalýrlar. sanatýn gerçek varoluþu da. din felsefesi. çünkü onlar benim için sadece görünüþteki öteki varlýk. ister onlarýn kendine özgü ilkel biçimleri içinde olsun. Bu öz. gerçek sanatsal varoluþum. ben.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
149
. dinin. gerçek insanal varoluþum. ve hem de bitirme. kitabýn baþlýca bölümlerini oluþturan bellibaþlý kavramlarýnýn zincirleniþýný verir. uygar toplum. nesneden onun o anda oluþu (immédiateté) ve bunun sonucu dýþ etkilere açýk bir varlýk oluþu çýkartýlýr. kendine özgü bir roldür. hukuk felsefesindeki [sayfa 257] varoluþum. aþýlmýþ uygar toplum devlete. Öyleyse bu anlamda aþma teriminden yararlanacaðýz. varoluþlarý ve varlýk biçimleri durumuna gelmiþlerdir. devletin.
84 Buraya deðin Aufhebung sözcüðünü kaldýrma ile çevirdik. saklanmýþ olan bir þeydir de. Ayný biçimde. kiþi hukuku. Kitap. felsefi varoluþumdur. bundan sonraki parçada. aþýlmýþ devlet evrensel tarihe eþittir. devlet felsefesi. ancak düþüncede. Saklama olgusunun kendisl. onu korumak için. bu da bana gerçek din duygusunu ve gerçekten dindar insaný yadsýtýr. Hegel þöyle yazar: Aufheben dilde þu ikili anlamý taþýr: sözcük hem saklama. devlet vb. ve bu nedenle benim gerçek dinsel varoluþum.birbirlerine baðlý bulunduklarý aþamanýn84 (Aufhebung) oynadýðý rol. aþýlmýþ saðtörellik aileye.
Týpký, aþýlmýþ niceliðin niteliðe, aþýlmýþ niteliðin ölçüye, aþýlmýþ ölçünün öze, aþýlmýþ özün görüngüye, aþýlmýþ görüngünün gerçekliðe, aþýlmýþ gerçekliðin kavrama, aþýlmýþ kavramýnýn nesnelliðe, aþýlmýþ nesnelliðin mutlak fikre, aþýlmýþ mutlak fikrin doðaya, aþýlmýþ doðanýn öznel tine, aþýlmýþ öznel tinin saðtörel, nesnel tine, aþýlmýþ saðtörel tinin sanata, aþýlmýþ sanatýn dine, aþýlmýþ dinin mutlak bilgiye eþit olmasý gibi.86 Bir yandan bu aþma, düþünülmüþ varlýðýn bir aþýlmasýdýr, demek ki düþünülmüþ özel mülkiyet, saðtöre fikrinde aþýlýr. Ve düþünce kendinin doðrudan doðruya öteki kendi olduðuna, duyulur gerçeklik olduðuna inandýðý, bunun sonucu eylemi onun için duyulur gerçek eylemi deðerini taþýdýðý için, düþünce tarafýndan, gerçeklikte nesnesini olduðu gibi býrakan bu aþma, onun gerçekten üstesinden geldiðini [sayfa 258] sanýr; öte yandan, bu nesne onun için düþüncenin bir uðraðý durumuna gelmiþ bulunduðundan, kendi gerçekliði içinde nesne onun için kendinin, kendinin bilincinin, soyutlamanýn kendi kendini doðrulamasý deðerini de taþýr. [XXX] Bir yandan Hegelin felsefeye aktararak aþtýðý bir varoluþ, demek ki din, devlet, gerçek doða deðil, ama daha þimdiden bilgi nesnesi niteliðiyle dindir, dogmatiktir,87 ve hukuk (türe) bilimi, siyasal bilim ve doða biliminde de durum böyledir. Bir yandan, demek ki o, hem gerçek varlýk ile, hem de felsefi-olmayan araçsýz bilim ya da bu varlýðýn felsefi-olmayan kavramlarý ile karþýtlýk durumundadýr. Bunun sonucu, günlük (courant) kavramlarýn tersini söyler. Öte yandan, dindar insan vb., Hegelde kendi sonal doðrulamasýný bulabilir. Þimdi Hegel diyalektiðinin olumlu uðraklarýný gözönünde tutalým yabancýlaþma belirlenimi içinde. a) Aþma, yabancýlaþmayý kendinde onaran nesnel hareket. {Yabancýlaþmanýn içinde dile getirilmiþ, nesnel gerçekliðin kendi yabancýlaþmasýný kaldýrmasý ile temellükü fikridir bu. Ýnsanýn gerçek nesnelleþmesinin, kendi nesnel özünün, nesnel dünyanýn yabancýlaþmýþ belirleniminin yokolmasý ile, kendi yabancýlaþmýþ varoluþu
86 Marx, burada, kavramlarýn, Ansiklopedinin bölüm ve planýndan çýktýðý biçimindeki zincirleniþini verir. 87 Bir dindeki inanç ilkeleri anlamýnda.
150
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
içinde ortadan kalkmasý ile temellükünün yabancýlaþmýþ kavranýþý, týpký Tanrýnýn kaldýrýlmasý olan tanrýtanýmazlýðýn, kuramsal insancýlýk oluþu olmasý; özel mülkiyetin kaldýrýlmasý olan komünizmin, insanýn gerçek yaþamýnýn, onun özgürlüðü olarak, pratik insancýlýk oluþu olarak istenmesi olmasý gibi; baþka bir deyiþle, tanrýtanýmazlýk, dinin kaldýrýlmasý orta terimi aracýyla kendi kendine indirgenmiþ insancýlýktýr; komünizm özel mülkiyetin kaldýrýlmasý orta terimi aracýyla kendi kendine indirgenmiþ insanlýktýr. Olumlu olarak kendi kendinden yola çýkan insancýlýk, olumlu insancýlýk, ancak bu gene de zorunlu bir önkoþul olan orta terimin kaldýrýlmasý ile doðar.}
[sayfa 259]
Ama tanrýtanýmazlýk ve komünizm, bir kaçýþ, bir soyutlama, insan tarafýndan oluþturulmuþ nesnel dünyanýn bir yitirilmesi, insanýn nesnel bir biçim almýþ bulunan özsel güçlerinin bir yitirilmesi deðildirler. Onlar, doðaya aykýrý ve henüz geliþmemiþ yalýnlýða dönen bir yoksulluk deðildirler. Onlar daha çok, ilk kez olarak, gerçek oluþ, insan için kendi özünün, ve gerçek öz olarak kendi özünün, gerçek durumuna gelmiþ gerçekleþmesidirler. Demek ki yeniden yabancýlaþmýþ bir biçimde de olsa kendi kendine yönelmiþ yadsýmanýn olumlu anlamýný gözönünde tutarak, Hegel, kendinin yabancýlaþmasýný, özün yabancýlaþmasýný, insanýn nesnellik ve gerçeklik yitimini, kendinin temellükü, özün belirmesi, nesnelleþme, gerçekleþme olarak kavrar. {Kýsacasý Hegel soyutlama içersinde emeði (çalýþmayý) insanýn kendisi tarafýndan oluþturulmasý eylemi olarak, kendisi ile iliþkiyi yabancý bir varlýkla iliþki olarak ve yabancý varlýk olarak kendinin belirmesini de oluþ biçimindeki türsel bilinç ve türsel yaþam olarak kavrar.} b) Ama Hegelde daha önce betimlemiþ bulunduðumuz bozulma bir yana býrakýlýrsa, ya da daha doðrusu bu bozulmanýn sonucu olarak bu eylem, bir yandan soyut olduðu için sadece biçimsel bir eylem olarak görünür, çünkü insanal varlýðýn kendisi, ancak soyut düþünen varlýk olarak, kendinin bilinci olarak deðer taþýr; ve ikinci olarak, kavranýþý biçimsel ve soyut olduðu için, yabancýlaþmanýn kaldýrýlýþý, ygbancýlaþmanýn doðrulanmasý durumuna dönüþür. Baþka bir deyiþle, Hegel için, bu kendini oluþturma, kendini nesnelleþtirme hareketi, kendinin yabancýlaþma ve yitirilmesi olarak, insanal yaþamýn mutlak belirtisidir, ve sonuç olarak,
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
151
kendi öz ereði olan ve kendi kendinde yatýþtýrýlmýþ bulunan insanal yaþam, kendi özüne eriþmiþtir. Soyut biçimi [XXXI] altýnda, diyalektik olarak, bu hareket, demek ki, gerçekten insanal yaþam olarak görünür, ve [sayfa 260] ne de olsa insanal yaþamýn bir soyutlamasý, bir yabancýlaþmasý olduðundan, tanrýsal süreç, ama insanýn tanrýsal süreci olarak görünür kendinden ayrý, soyut, arý, mutlak özünün kendisinden geçtiði süreç. Üçüncü olarak: Bu sürecin bir etkeni, bir öznesi olmalý; ama bu özne ancak sonuç olarak görünür; bu nedenle bu sonuç, yani kendini mutlak kendinin bilinci olarak tanýyan özne, kendini tanýyan ve belirten Tanrý, mutlak Tin, .ikirdir. Gerçek insan ile gerçek doða, bu saklý gerçek-dýþý insan ile bu gerçek-dýþý doðanýn yalýn yüklemleri, simgeleri durumuna gelirler.88 Demek ki, özne ile yüklem, birbirleri karþýsýnda mutlak bir terslik iliþkisi içindedirler; gizemli özne- nesne ya da nesneyi aþan öznellik, süreç olarak mutlak özne (özne bu yabancýlaþma temelinde yabancýlaþýr, kendine döner, ama ayný zamanda bu yabancýlaþmayý kendi içinde onarýr) ve bu süreç olarak öznedir; bu, kendi içinde, durmayan, arý bir çembersel harekettir. Birinci nokta. Ýnsanýn kendi kendini oluþturma ve kendi kendini nesnelleþtirme eyleminin biçimsel ve soyut kavranýþý. Yabancýlaþmýþ nesne, insanýn yabancýlaþmýþ özsel gerçekliði çünkü Hegel insaný kendinin bilincine eþit olarak koyar bilinçten, yabancýlaþma içinden, yabancýlaþmanýn soyut, ve bunun sonucu boþ ve gerçek-dýþý dýþavurumundan, yadsýmadan baþka bir þey deðildirler. Öyleyse yabancýlaþmanýn kaldýrýlmasý da, bu boþ soyutlamanýn boþ ve soyut bir kaldýrýlmasýndan, yadsýmanýn yadsýnmasýndan baþka bir þey deðildir. Kendinin nesnelleþmesinin, özlü, canlý, duyulur, somut etkinliði demek ki, kendi arý soyutlamasý, mutlak olumsuzluk durumuna gelir, sýrasý gelince, [sayfa 261] soyutlama olarak saptanmýþ ve baðýmýz bir etkinlik olarak, arý durumundaki etkinlik olarak düþünülmüþ bulunan soyutlama. Nedir ki, sözü geçen olumsuzluk, bu canlý, gerçek eylemin boþ ve soyut biçimin88 .euerbach, Geçici Tezlerde (§ 51) þöyle yazar: Hegelde düþünce, varlýktýr; düþünce özne, varlýk da yüklemdir. Mantýk, düþünce öðesi içindeki, ya da kendi kendini düþünen düþünce, yüklemsiz özne olarak düþünce ya da ayný zamanda hem özne hem de kendi öz yüklemi olan düþüncedir. (loc. cit.. s. 120.)
152
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
demek ki. dolaysýz görüþ anlamýnda. Deney tarafýndan bilgili kýlýnmýþ ve kendi doðruluðu üzerinde aydýnlanmýþ olarak. Ama kendini soyutlama olarak kavrayan soyutlama. 222/§ 244/. öylesine tuhaf ve öylesine garip bir biçimde davranan ve hegelcilerin üzerinde öylesine kafa þiþirdikleri tüm bu . seyredalma ile çeviriyoruz. sadece doðanýn bir þey olduðunun kanýtýdýr. seyredalma (contemplation)89 olan [sayfa 262] (Hegel.ikir. mantýksal kategorilerdir bunlar. Örneðin. baský. Tüm Mantýk. düþünce biçimleri. bu .. Doðaya varýr. Ansiklopedi. insanal varlýðýn. ve bir soyutlamalar bütünselliði ya da kendi kendini kavrayan soyutlama olmakla yetinmek istemezse.. [XXXII] Mutlak . kurgusal Mantýkýnda düþüncenin belirli kavramlarýnýn. mutlak .ikir. baský s. gerçek tin ve gerçek doðadan koparýlmýþ. genel yabancýlaþmasýnýn zorunlu sonucu durumuna getirmiþ. Ama mutlak . (Marxýn notu.ikirdir. soyutlamayý býrakmaktýr. öyleyse insan düþüncesinin de. 3. ve böylece kendi dolaysýz karþýtý olan bir varlýða.) Hegelin burada olumlu olarak gerçekleþtirmiþ bulunduðu þey. bunlardan herbiri için de geçerli soyut genel biçimleridirler. Sezgi. 3. yani soyut düþünürden baþka bir þey deðildir. baþýndan beri bir kez daha geçmek.)
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
153
. Ansiklopedi. aþýlmýþ öz kavram. Hegel. bunlar. kendini bir hiç olarak bilir. doða olarak kendinden özgürce çýkartmaya karar veren 89a soyut . duruk evrensel biçimlerini. kendi kendini býrakmalý. týpký mutlak .ikir. her içeriðe uygun ve bunun sonucu her içeriðe kayýtsýz olduðu kadar. kendi baþýna hiç bir þey olmadýðýnýn. s.
89
89a
Anschauung. doða ve tin karþýsýndaki baðýmsýzlýklarý içinde. içeriði de ancak tüm içerik bir yana býrakýlarak üretilmiþ. aþýlmýþ varlýk öz.ikir -ç.ikir nedir? Eðer tüm soyutlama eyleminden. aþýlmýþ kavram. (Mutlak olumsuzluðun mantýksal içeriðini daha ilerde açýndýracaðýz.] aþýlýr. soyutlamadan. Bu nedenle. kendi yansýsý olarak araçsýz fikrini. soyutlamanýn. ve sonuç olarak onlarý soyutlama sürecinin uðraklarý olarak sunmuþ ve biraraya getirmiþ olmasýdýr.ikir gibi.den baþka bir þey olmadýðýndan. sýrasý gelince o da [mutlak . biçimsel bir içerik olabilir.ikir. kendi mutlak doðrusunda. kendi baþlarýna yanlýþ ve gene soyut birçok koþullar altýnda. kendi kendisi ile birliðine göre gözönünde tutulursa. soyut düþüncenin. kendi tikellik ya da birinci belirlenim ve öteki varlýk uðraðýný kendinden özgürce çýkartmaya. 222).
Hegel. (Marxýn notu. belirliyi koymaya karar verir. yani soyutlamayý býrakmaya ve sonunda kendinden çýkartmýþ bulunduðu doðaya bakmaya karar verir. onun özünün belirtisi de insanal olamaz. soyutlamadan seyredalmaya (soyut düþünür için gerçekleþtirmesi öylesine güç ve sonradan onun tarafýndan öylesine zirzopça betimlenmiþ) geçiþten baþka bir þey deðildir. kendi özüne.elsefesine tüm bu geçiþ. toplum. evrensellik ve belirsizliðinin yerine. ne diþi. eðer insan yoksa. köken tarihlerine göre.kendinden vazgeçmeye. sonra da yadsýmanýn yadsýnmasý olarak. cansýkýntýsýdýr. Seyredalma yararýna filozofu soyut düþünceyi býrakmaya götüren gizemli duygu.ikir. soyutlamanýn kendi içinde çember biçiminde dönen eylemini gecirdiði anlamýna gelir. Araçsýz olarak seyredalma durumuna gelen soyut . yabancýlaþmanýn tutsaðý olduðundan bu yadsýmanýn yadsýnmasý ya kendi yabancýlaþmalarý içinde donup kalmýþ bulunan bu tinlerin eski durumuna gelmesi. bir içerik özlemidir. yani doðal ve insanal öze yabancýlaþmýþ düþünürdür de. Mantýkýnda. ne kulaðý. ya son eylemde durma. kendinden özgürce çýkartmaya. önce yadsýma olarak. Hegel. donatýlmýþ. bu iþte. ne gözü. yani bu yabancýlaþmanýn [sayfa 263] kaldýrýlmasý olarak. öyleyse düþünce de.)
154
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. fikir olarak gizlediði doðayý. bu donmuþ soyutlamalar yerine. kulaklarla vb. Hegelde öz olarak doðayý tanýma ve kendini seyredalmaya verme kararý olarak görünür. kendi kendinden vazgeçen ve seyredalmaya dönüþen soyut düþünceden baþka bir þey deðildir. dünya ve doða içinde yaþayan insanal ve doðal bir özne olarak insan özünün belirtisi biçiminde tasarlanamaz). Hegelin. insanal düþüncenin gerçek belirtisi olarak bakmýþtýr. artýk gözlerle. Bu nedenle onun fikirleri doðanýn ve insanýn dýþýnda bulunan donmuþ tinlerdir. ama henüz kendisi de. varlýk-olmayanýnýn. onlarý biraraya getirmiþ.)
89b Bu. 89b ya da bu soyutlamanýn kendi kendini kavradýðý ve kendinden sonsuz bir cansýkýntýsý duyduðu ölçüde. tüm geniþliði içindeki eksiksiz soyutlamayý eleþtiri konusu olarak yaratmýþ bulunmasý deðimine sahiptir (Hegelin düþünceyi özneden neden ayýrdýðýný daha ilerde göreceðiz. Mantýktan Doða . kendinde sadece soyutlama olarak. ama daha þimdiden açýktýr ki. ve kendi yanýndaki varlýðýnýn. ne de herhangi bir þeyi olan soyut düþüncenin býrakýlmasý. sadece düþünce içinde devinen. öteki varlýðýný. çeþitli filozoflara özgü tüm bu uygunsuz kavramlarýn kaynaðýný göstermiþ. ve belirli bir soyutlama yerine. tikeli. (Kendine yabancýlaþmýþ insan. ve onlardan herbirine. bütün bu donmuþ tinleri biraraya getirip kapatmýþ. bu donmuþ tinlerin gerçek varoluþu olan yabancýlaþma içinde kendi kendine uygun gelme olgusudur. yani insan düþüncesinin yabancýlaþmasý olarak.
hiçliktir. soyut olarak alýnmýþ doða bile onun için hiçtir. kendi kendisine uygun gelen olumsuzluða özdeþtir (s. yani kendinde saklanmýþ bulunan o gizli anlamdan henüz somut olarak ayrýldýðý ölçüde. doðal biçimidir. kendinde yansýmanýn. Tüm doða.. içini. dýþsal bir duyulur biçim altýnda. seyrine dalýnmýþ gerçek doða olduðu anlamý ile.. donmuþ.c. 238. Ay ve kuyruklu yýldýz olarak cisim.. tanrýsal diyalektik içinde hiçlikten. onun için.. soyut düþünceden ayrý.. O. bile bile yinelediði soyutlamasýný doðurma sürecinden baþka bir þey deðildir. soyut düþünür. (Ibid. doðayý seyredalmasý içinde. öte yandan kendi kendine dayanan olumsuz olan karþýtlýðýn. ve bu soyutlamalarý yeniden çözümler. Yeryüzü. ama ayný zamanda dýþýndaki varlýk küresi içinde de koyar. kendini hiçlik olarak doðrulayan bir hiçlik... mantýksal temelin doðal biçimidir. Doðanýn o arý soyutlamasýný çýkartmýþtýr þimdi onun düþüncenin öteki-Varlýðý olduðu.). Seyredalmaya karar vermiþ bulunan soyut düþünürün onu soyut olarak seyrettiði açýktýr. arý soyutlamadan yola çýkarak. gerçekte o. Mantýka göre bir yandan kendi kendine dayanan olumlu. ve kendisi içindir. ya da ancak kaldýrýlmasý gereken dýþsallýðýnýn
90 Marksýn anýþtýrmada bulunduðu Hegelin tezi þu: Nokta olarak uzayla iliþikli olan ve kendinde çizgi ve yüzey olarak kendi belirlenimlerini açýndýran olumsuzluk. doðayý kendinden kurtararak. düþünür tarafýndan. Ya da. düþünülmüþ þey biçimi altýnda.. doðal biçimi altýnda maddi olarak kaldýrýlmýþ hareket karþýlýk düþer. demek ki. kendinden sadece o soyut doðayý. böyle olmakla birlikte kendi dýþýnda varlýk küresinde. anlamý yoktur. onu çözümler. l.. durmadan kendi içinde dönen ve dýþarda gerçeklik içinde hiç [sayfa 264] bir yana bakmayan düþünce çalýþmasýnýn arý ürünleri olarak yarattýðýný sandýðý varlýklarýn. Onun doðayý seyredalmasý. Doða olarak doða. içinde. Doða. § 254)
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
155
. doðal belirlenimlerin soyutlamalarýndan baþka hiç bir þey olmadýklarýný öðrenir. bu soyutlamalardan ayrýlmýþ ve ayrý doða. Iþýk . onun için henüz gizli ve bilinmez olan kendi öz kiþisi içinde kapatýlmýþ bulunduðundan. Örneðin zaman. mutlak fikir.90 Varoluþ olarak kaldýrýlmýþ oluþa. doðal biçimidir. insandan ayrýlmasý içinde yalýtýk. Mantýk soyutlamalarýný yinelemekten baþka bir þey yapmaz. insanal bir dille konuþmak gerekirse.[XXXIII] Ama hatta.. vb. karþýtlýðýn olumsuz birliði olarak. ve dingin yanyana konuluþ karþýsýnda kayýtsýzlýk olarak göründüðünden. demek ki. onun doðayý seyredalma soyutlamasýný doðrulayan eylemden. belirlenimlerini olumsuzluðun kendisi.
ancak
91 92
Ibid. Doða. doða yetkinlikten uzak bir varlýktýr. bir eksiklik. öteki-Varlýk biçimi içindeki fikir olarak ortaya çýkmýþtýr. doðaya dayanýr: Tin doðanýn doðruluðu ve bu nedenle de birinci mutlaklýktýr. § 245. ona dýþsal olan þey de.. kendini soyutlamadan ayýrdýðý ölçüde. Bu nedenle soyut düþünür için doða kendi kendini kaldýrmalýdýr. ayný zamanda. doðanýn mutlak ereði kendinde içermediði doðru varsayýmýný içerir. Çünkü doðruluk hep fikir olarak kalýr. ama dýþsallýk. Soyut düþünür. çünkü doðada kavram kendi eksiksiz dýþsal nesnelliðine sahiptir. burada. Sýnýrlý tanrýbilim görüþü. kavramý. Ve soyut düþünce öz olduðundan. Doða onun öteki. (s. yabancýlaþma. duyulur dünyanýn doðanýn özü. § 247. çünkü doða onun tarafýndan gücül olarak kaldýrýlmýþ bir varlýk biçiminde konulmuþ bulunmaktadýr. Yani özü kendinden baþka bir þeydir. Bundan ötürü o. Düþünce böylece kendi kendinin olumsuzu olduðundan. [XXXIV] Sadece benim için. özü gereði.)92 Dýþsallýk burada kendini dýþlaþtýran ve ýþýða. ama kendinde öyle olan bir varlýðýn. olmamasý gereken bir kusur anlamýnda almak gerekir.. duyu ile donatýlmýþ insana açan duyulur dünya olarak anlaþýlmamalýdýr. (s. kendi dýþýnda onda eksik olan bir þey vardýr.Varlýk biçiminden baþka bir þey deðildir. sadece benim gözümde yetkinlikten uzak deðil. Tin bizim için. Ama ayný zamanda o bu karþýtlýðý o biçimde dile getirir ki.anlamý vardýr. onun içinde doða olarak olduðu belirlenimi oluþturur.
156
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
. soyutlamanýn doðrulanmasýdýr. Bu özdeþlik mutlak olumsuzluktur. Ibid. durmadan kendi içinde dönen düþünce ile karþýtlýk durumundaki dýþsallýk olduðunu da kabul eder. önvarsayým olarak. onun kusurudur ve. 227. 225. Bu doðruluk içinde doða yitip gitmiþ ve Tin. Onu. doðanýn bu dýþsallýðý. ayný zamanda. düþünceye karþýtlýðý. ancak dýþsal bir þeydir.ikir olarak ortaya çýkmýþtýr. ama o kendi yabancýlaþmasý olan bu yabancýlaþmayý kaldýrmýþtýr ve onda kendisi ile özdeþ duruma gelmiþtir. hem özne ve hem de nesne olan kendi kendisi-için-Varlýkýna eriþmiþ bulunan . doða sadece bu [sayfa 265] fikre göre dýþsal olmakla kalmaz. baþka bir deyiþle kendi kendine dýþsal olduðundan.)91 Ereði.
. doðanýn..94 [sayfa 267]
93 94
Ibid. ayný zamanda baðýmsýz doða biçiminde dünyanýn önvarsayýmý olan konum. (s. Mutlak. § 384. § 381.)93 Soyut . Tindir: Mutlaðýn en yüksek tanýmý iþte budur. 392. özgür olan Tinin belirmesi olarak. Ibid. doðayý kendi dünyasý olarak koyma olgusu [sayfa 266] olan doðanýn oluþu. Kavram içinde belirme..doðadan kendine döndükçe bu özdeþliktir. kavramýn içinde kendi özgürlüðünün doðrulanmasý ile doðruluðunu kazandýðý kavram varlýðý olarak yaratýlmasýdýr. yansýma olarak.
Karl Marks 1844 Elyazmalarý
157
.ikir olarak. dolayýmsýz geçiþ olan belirme..