İnsan beyni bilinmeyen, karmaşık ve mucizevi bir yapıdır. İçinde birçok bilgi barındırır. Hafızamız anılarımızı, bilgilerimizi, yaşadıklarımızı hatırlamamıza yardımcı olur. Çoğumuz bir telefon numarasını bile ezberlemekte zorluk çekeriz fakat Solomon Shereshevky bir istisnaydı. O her şeyi hatırlayan biriydi.
Solomon V. Shereshevsky 1930’larda Rusya’da yaşayan bir gazeteciydi. Sınırsız bir hafızaya sahipti. Hayatı boyunca farklı mesleklerde çalışarak yaşamını sürdürdü. Shereshevsky’nin sıra dışı yeteneklerini ilk fark eden kişi çalıştığı gazetenin editörü oldu. Toplantılarda diğer gazeteciler her şeyi not alırken Shereshevsky hiç not tutmuyordu. Bu durum editörü rahatsız etti ve bir gün ona şu soruyu sordu.
“Söylediklerimi dinlemiyor musun?” Oysaki Solomon tüm söylenilenleri dinlemiş ve en detayına kadar hatırlamıştı. Editör, kısa süre sonra ünlü nöropsikolog Alexander R. Luria ile buluşmasını ayarladı. İlk görüşmelerinden sonra Luria, genç gazetecinin bu durumuna hayran kaldı. Sonraki otuz yıl boyunca düzenli olarak Shereshevsky’i görmeye, sıkıntılarını ve yeteneklerini titizlikle not etmeye başladı. Luria, Shereshevsky’nin hafızasını test etmeye başladı ve Shereshevsky’nin yeteneğinin sınırlarını bulmayı amaçladı. Luria bir sürü ve farklı sayı ve kelime listelerini okudu. Shereshevsky liste ne kadar uzun süre devam ederse etsin onu tekrar etmeyi başardı. Hatta Luria ile 15 yıl sonra buluştuklarında bile eski listeleri hatırlıyordu. Bu şaşırtıcıydı çünkü Ebbinghaus tarafından yapılan klasik bellek araştırması, liste uzadıkça bir listeyi hatırlama yeteneğinin azaldığını bulmuştu. Luria, bilimsel makalelerine ek olarak, 1965’te bir kitap yazdı ve bu kitapta unutamayan hastasıyla yaşadığı seanslarını anlattı. Dünyayı Shereshevsky’nin gözünden görme girişimini aktardığı The Mind of a Mnemonist: A Little Book About a Vast Memory başlıklı kitabının İngilizce çevirisi 1968’de yayınlandı. Kitapta Shereshevsky’den kısaca “S” diye bahsedilmektedir. Luria, kitapta Sherevhevsky’i hep gizli tutarak bahsetti.
Her şeyi hatırlamanın Shereshevsky’e dezavantajları da olmuştu. Luria hastasının hafızasının gücünü ölçemediği için, Shereshevsky’nin diğer sorunlarına, kendine özgü dünya algısına odaklandı. Shereshevsky ağır bir sinestezi hastasıydı. Sinestezi, ayrı ayrı deneyimlenen duyuların bir araya gelmesidir. Bazı sinestezler kelimeleri duyduklarında veya okuduklarında renkleri tecrübe ederken, diğerleri neredeyse her kombinasyonda tatlar, kokular, şekiller veya dokunuşlar yaşayabilir. Duygular otomatiktir. Duyularından birindeki uyaranlar, diğer tüm duyularını harekete geçirir ve bu da genellikle hoş olmayan hislere yol açar. Örnek verirsek, Shereshevsky için bir restoranda, menüdeki bir kelime, iştahını kaybetmesine neden olacak tat ve koku karışımına neden olabiliyordu. Aynı anda hem yiyip hem de gazete okuyamıyordu. Yemeğin gerçek tadı, kelimelerin tetiklediği tatla birleşiyor ve okuduğu şeyi anlamasını zorlaştırıyordu. Bu durum onun hayatında zorluklar oluşturuyordu. Hayatının ilerleyen zamanlarında Shereshevksy gazetecilik kariyerinden vazgeçti ve hafızasıyla alakalı gösteriler yapmaya başladı. Gösteri dünyasında hiçbir zaman büyük bir tatmin yaşamadı ve bir süre sonra vazgeçti. Daha sonra Moskova’da taksi şoförü oldu. Zamanla bazı şeyleri unutabilmek için kendine telkin uygulamaya başladı. Bu sayede vücut işlevlerini bile kontrol eder duruma geldi. Ne yazık ki 1958’de unutmak için sığındığı alkol nedeniyle hayatını kaybetti.
Shereshevky için hatırlamak bilinçli bir çaba ve belli bir yaratıcı deha gerektiriyordu. Olağanüstü vakası, sıradan zihinlerimizin nasıl hatırladığı ve ne sıklıkta hatırlamadığı hakkında da bir şeyler ortaya koyuyor. Ek olarak, hafıza hakkında yapılan araştırmalarda da Shereshevky’nin çok fazla yardımı bulunmaktadır.
Kaynakça / Sayfa 2