H. Zehra Kavak'ın Hüseyin Oruç'la mülakatı
Zamboanga'daki operasyon Filipin ordusuna karşı mı yapıldı?
Hayır orduya karşı değildi. Misuari geldi köyleri işgal etti. Filipinler devleti de uzlaşma yerine bu köyleri bombaladı ve oraya yoğun bir askeri operasyon düzenledi. Çok sayıda kişi hayatını kaybetti. Misuari'nin yanında savaşan 200'den fazla genç hayatını kaybetti. Misuari yanındaki birkaç kişiyle oradan kaçmak zorunda kaldı.
Misuari'nin bu girişimi barış sürecini nasıl etkiledi? MILF'in ya da Filipin devletinin buna tepkisi nasıl oldu?
Ateşkesle ilgili anlaşma maddeleri gereğince bir sıkıntı olduğunda -bu sıkıntı iter MNLF ister diğer gruplar ile yaşansın- Filipinler devletinin durumu MILF ile işbirliği yaparak çözmesi gerekiyor. Ancak Zamboanga olaylarına devlet çok sert bir şekilde müdahale etti. Bu müdahale nedeniyle 200 bin kişi köylerini terk ettiler.
Zamboanga Bangsamoro bölgesinin dışında ancak yine Mindanao adası sınırları içerisinde yer alan bir bölge ve sanırım Müslüman nüfus çoğunluğu oluşturmuyor?
Evet Müslüman nüfus çoğunluğu oluşturmuyor. Zamboanga coğrafi olarak stratejik bir yer. Adaların ulaşım noktası. Tawi Twai, Sulu ve Basilan adalarında ulaşabileceğiniz nokta. Uçak ve gemi ulaşımı buradan sağlanıyor. Şehir merkezinde çok yoğun olmamakla birlikte Zamboanga Yarımadasında oldukça yoğun bir Müslüman nüfus var.
Yani Misuari köy baskınlarında gayrimüslimleri mi hedef aldı?
Hayır hedef gayrimüslimler değillerdi. O köylerin önemli bir kısmı Müslümanların yaşadıkları köylerdi. Olaylar sonrasında göç etmek zorunda kalanların çoğu Müslümanlardı. Olaydan sonra Misuari Sulu'ya kaçtı. Kendisi Sululudur zaten. Sonra hükümet onunla alakalı tutuklama kararı çıkartı. Şuan da aranıyor.
Dolayısıyla MNLF barış sürecinde yer almıyor ve dahası Misuari kaçak statüsünde?
Misuari kaçak. MNLF son yaşanan bir gelişmeye kadar barış sürecinin dışındaydı. MNLF, MILF'in yaptığı anlaşmaları kabul etmiyordu. En önemli itiraz noktası ise anlaşmada sınırları belirtilen coğrafyanın çok küçük olduğu iddiasıydı. MNLF, “Söz verilen 13 eyalet ve şehirler de dahil olmalı, Palawan, Zamboanga da bu bölgenin sınırları içerisinde olmalı. MILF'in daha küçük bir coğrafi bölgeye razı olmasına karşıyız.” diyordu. MILF, 13 eyalette referandum yapılmasını istiyordu, iki kere yapıldı ve ikisinde de buralarda yaşayan insanlar Bangsamoro sınırlarına dâhil olmak istemediler. İslam İşbirliği Teşkilatı sürecin içinde bir kurum olarak MNLF'nin bu itirazının Müslümanlara bir faydasının olmadığını belirtti. Zira Müslüman Mindanao Özerk Bölgesi (ARMM)'nin sınırları bu şekilde belirlendi. İki referandum sonucunda da özerk bölgede olmak isteyenler dikkate alındı. Kotabato ve Basilan da ARMM dışında kaldı. ARMM'nin merkezi Kotabato ancak Kotabato şehri ARMM kontrolünde değil. Basilan da aynı şekilde.
Kurulmakta olan özerk devletin snırları ARMM sınırları mı olacak?
Hayır. MILF olaya biraz daha gerçekçi bakıyor. Referandumu kabul ettiyseniz, toplumsal gerçekliği de kabul etmelisiniz. 20. yüzyılın başından beri gerek ABD yönetimi gerekse Filipinler yönetimi süresince Mindanao adası büyük göçler verdi. Birçok bölgede Müslümanlar azınlık haline düştüler. Bu bölgelerde referandum yapılsa Müslümanlar azınlık… Misuari kendilerinin sadece Müslümanlardan değil gayrimüslimlerden de oy istediklerini, gayrimüslimlerin de Bangsamoro'ya katılmak isteyeceklerini söylüyor. Ancak bu söylemin arazide bir karşılığı yok. Zira referandumda hayır dediler. MNLF yine de referandumun acele ile yapıldığını tekrar yapılsa sonucun farklı olacağını iddia ediyor.
Diğer yandan MILF araziyi biliyor. Referandum yüz kere de yapılsa gayrimüslimlerin Bangsamoro'ya katılmak istemeyeceklerini düşünüyor. “İşi yokuşa sürmeye gerek yok, en güçlü olduğumuz coğrafyada özerklik kuralım.” şeklinde düşünüyor MILF. Zaten özerklik anlaşmasına göre 2001'de katılmaya evet diyen ama bağlı oldukları belediyeler hayır dediği için özerklik sınırları dışında kalan bölgelerde tekrar referandum yapılacak. Yani şöyle düşünelim: İstanbul'da referandum yapılmış, İstanbul geneli hayır demiş ama Fatih evet demiş. Fatih, evet demesine rağmen İstanbul hayır dediği için özerklik sınırları dışında kalmış. Şimdi MILF'in yaptığı anlaşma diyor ki Fatih'te yeniden bir referandum yapacağız, evet çıkarsa, İstanbul'a rağmen sınırlar devam ediyorsa, coğrafi bütünlük varsa bu bölgeler yeni kurulacak Bangsamoro'ya dâhil olacak.
2016'da mı yapılacak bu referandum?
2016 değil. 2016'da seçim yapılacak ve meclis oluşacak. Bu referandum şuanda mecliste olan ana yasa geçtikten dört ay sonra yapılacak. 2015 Sonbahar gibi 39 köy ve 5 belediyede bu referandum yapılacak. Çok büyük olasılıkla katılma kararı çıkacak. Bu bölgelerin büyük bir kısmında coğrafi devamlılık yok. Devamlılık olmayanlar için şimdilik yapacak bir şey yok. Coğrafi devamlılıkla alakalı da ciddi tartışmalar var. Mesela MILF'in bir kısmı coğrafi devamlılığın denizden de devam ettiği düşüncesinde; bu nedenle Zamboanga'yı da bu devamlılığın içerisinde görüyor. Burada da referandum yapılıp eklemlenmesi gerekir diyor. Ancak mesele devlet tarafından böyle algılanmıyor. Deniliyor ki hayır denizden değil, karasal bir devamlılık gereklidir.
Bugün Bangsamoro anayasasına eklenen bir madde var. O da şu: coğrafi devamlılığın olduğu bölgelerde halkın %50'si imza toplayıp referandum yapılmasını isterse ve referandum sonucunda Bangsamoro'ya dahil olma kararı çıkarsa o bölgeler de Bangsamoro'ya katılabilecek. Halihazırda Bangsamoro'nun sınırları minimum ölçekte belirlenmiş ama genişleyebilir. Yani siz iyi bir siyaset ortaya koyarsanız bugün Misuari'nin de dediği gibi sadece Müslümanların değil Hristiyanların da içinde olmak istediği bir dönüşüm sağlarsanız Bangsamoro genişleyebilir.
Nur Misuari Bağımsız bir Bangsamoro ilan etti. Sulu'yu merkez yaptı. Geçtiğimiz günlerde de beş altı bin kişilik bir toplulukla bunun birinci yıl dönümünü kutladı.
Devamı yarın...