AG Telleri ve Kabloları
SAĞLIK BAKANLIĞI
05-AG TELLERİ VE KABLOLARI
KISIM 1 - GENEL
A.
Bu bölüm 1000 volt ve altındaki aydınlatma, sinyal, kontrol ve ilgili
sistemlerin kablo ve bağlantı parçalarını kapsar.
B.
Elektrik kabloları ile yapılacak işler çizimler ve tablolarla beraber
projelerde belirtilecektir.
C.
Bu bölümde sözü edilen türdeki elektrik telleri, kabloları aşağıdakileri
içerir:
1.
2.
3.
4.
D.
Projenin gerektirdiği elektrik kablo uygulamaları aşağıdaki gibidir:
1.
2.
3.
4.
5.
C.
Tek damarlı bakır iletken/kablolar
Çok damarlı bakır iletken/kablolar
Armatür kabloları
Kumanda ve sinyal kabloları.
Güç dağıtım devreleri için.
Aydınlatma devreleri için.
Alet ve donanım devreleri için.
motor devreleri için.
Başka bölümlerde özellikle aksi belirtilmedikçe sinyal ve kumanda
devreleri için.
Standartlar: Kablolar TS, IEC standartları ve CE normlarına uygun
olacak ve üretildikleri standartların tanım markasını taşımalıdırlar.
KISIM 2 - ÜRÜNLER
2.01 TELLER VE KABLOLAR
A.
Genel: Aksi belirtilmedikçe veya Çizimlerde gösterilmedikçe, kablolar ve
diğer fiderler bakır iletkenli olmak zorundadır. IEC 228 2. İletkenler, IEC
228 sınıf 2 şartlarında 2.5 mm2 veya daha büyük kesitli olacaktır. Aksi
belirtilmediği takdirde sinyal ve kontrol kabloları tek damarlı iletkenleri
olmalıdır. Esnek kordonların ince çok damarlı iletkenleri olmalıdır. 25
1
mm2 ve daha büyük tek ve çok damarlı kabloların iletkenleri sıkıştırılmış
olmalıdır. 35 mm2 ve daha büyük çok damarlı kablolar sektörel kesitli
olmalıdır. Yangın yönetmeliği gereği tüm elektrik tel ve kabloları, alev
iletmez, alev aldığında zehirli gaz üretmez tip izolasyona sahip olan,
kullanım yerlerine göre HO7Z, O7Z1, NHXMH, N2XH kablolardan
seçilecektir.
1.
2.
B.
AG İletkenleri:
1.
C.
Kablo Boyutları: metrik ve Çizimlerde gösterildiği gibi olmalıdır.
Kesitleri belirtilenden daha küçük olan iletkenler kabul
edilmeyecektir.
Bina Kablolarının Yalıtımı: Ulusal bir kod/düzenleme olmaması
durumunda, yalıtıma aşağıdaki gibi renk kodlaması yapılacak veya
yalıtım başka şekilde tanımlanacaktır:
a.
Nötr, mavi olarak
b.
Koruyucu topraklama, yeşil veya yeşil/sarı çizgili olarak
c.
Faz renkleri yerel düzenlemeler ve yerel düzenlemelere ters
düşmediği durumlarda IEC standartlarına göre seçilir.
Tek Damarlı PVC Yalıtımlı İletkenler: (tip HO7Z, O7Z1) aksi
belirtilmediği takdirde, boru içindeki tek iletkenli teller bakır
olmalıdır. Bunların genellikle iç içe geçmiş TS 833 (IEC 227) uyumlu
alev almayı geciktiren, zehirli gaz üretmeyen ve neme dayanıklı
PVC/C yalıtımları olmalıdır. Islak yerler ve 70oC iletken sıcaklığına
dayanıklı ve İletkenler 1000 V cinsinde olmalıdır.
AG Kabloları:
1.
Tek veya Çok Damarlı PVC Yalıtımlı Kablolar (0.6/1 kV): (tip
N2XH) PVC/A ile yalıtılmış bakır iletkenden olmalıdır. Alev almayı
geciktirici, zehirli gaz üretmeyen, neme dayanıklı, ıslak zeminler ve
70oC iletken sıcaklığına uygun, uygun doldurma malzemesiyle
döşenmiş ve alev almayı geciktirici PVC/ST1 ile kaplanmış
olmalıdır. Zırhlı kabloların zırhları, alev almayı geciktirici PVC/ST1
ile kaplanmış galvanize çelikten olmalıdır. Kablolar TS 212
(IEC502, IEC 540 ve IEC 332-1)' ye uygun olmalıdır.
2.
Çok Damarlı PVC Yalıtımlı Kablolar (300/500V): (tip NHXMH)
PVC/A ile yalıtılmış bakır iletkenden olmalıdır. Alev almayı
geciktirici, neme dayanıklı, zehirli gaz üretmeyen ıslak zeminler ve
70oC iletken sıcaklığına uygun, iç mekanlara döşenebilir, uygun
doldurma malzemesiyle döşenmiş ve alev almayı geciktirici
2
PVC/ST1 ile kaplanmış olmalıdır. Kablolar TS 833 (IEC 227)'ye
uygun olmalıdır.
D.
Kumanda ve Sinyal Kabloları
1.
2.
Çok Damarlı PVC Yalıtımlı Kumanda Kabloları: 0.6/1 kV, tek telli
1.5 mm2, 2.5 mm2 veya çok telli 4 mm2 basit dairesel, 70 derece
ısıya dayanıklı PVC'li, 7, 10, 12, 14, 19, 21, 24 veya 30 damarlı
bakır iletkenler. Damarlar, şalterler, kumanda aletleri ve güç ve
aydınlatma sistemlerinin genel kumandasında kullanılmak üzere
biraraya getirilmiş, su emmeyen malzeme ile doldurulmuş, ve PVC
kaplamalı olmalıdır. Damarlar siyah yalıtım üzerine beyaz basılmış
1, 2, 3, vs. numaralarla tanımlanır. Kablolar TS 212 (IEC 502, IEC
540 and IEC 332-1)'e uygun olmalıdır. Yangın yönetmeliği gereği
tüm elektrik tel ve kabloları, alev iletmez, alev aldığında zehirli gaz
üretmez tip izolasyona sahip olan kablolardan seçilecektir.
Güç kabloları ile aynı boru ve kablo yolunda bulunan kumanda ve
sinyal kabloları aynı voltaj derecesine göre yalıtılmış olmalıdır.
KISIM 3 - UYGULAMA
3.01 İLETKEN VE KABLOLARIN DÖŞENMESİ:
A.
General: Elektrik kabloları, iletkenleri ve bağlantılarını belirtildiği gibi,
mevcut yönetmeliklerin ilgili maddelerine, TS, IEC ve sanayide kabul
edilmiş uygulamalara uygun olarak döşenecektir. Bina iletken ve kabloları,
çizimlerde aksi gösterilmedikçe içeride boru, gövde veya yollar içinde,
dışarıda boru ve yollar içinde döşenmelidir.
B.
Kablo tesisatı, elektrik kablo yolu ve donanım tesisatını, diğer çalışmalarla
gerekli şekilde koordine edilmelidir.
C.
D.C kablolarını A.C. kablolarından farklı borularda tesis edilecektir.
D.
Acil durum aydınlatması ve güç devrelerini normal devre kablolarından
farklı borularda tesis ediniz.
E.
Gerekli yerlerde kablo çekimi için yağlayıcı kullanınız; yağlayıcı iletkene
zarar vermemeli ve Mühendis tarafından onaylanmalıdır.
F.
Kabloları kablo rafları içerisinde izolasyona zarar vermeyecek aletler ile
çekiniz.
3
G.
Döşeme esnasında renk kodlaması aynı kalmalıdır. Dış kaplaması renk
kodlu olmayan faz iletkenlerinde L1, L2, L3 gibi alfanumerik marka
damgaları, veya ısıyla büzüşen renk kodlu rakorlar olmalıdır.
H.
Yere gömülen Kablolar: doğrudan toprağa gömülen kablolar, aksi
Çizimlerde veya Spesifikasyon bölümlerinde belirtilmedikçe zırhlı türden
olmalıdır.
I.
Görünen yerlerde kabloyu yüzeylere veya yüzeyde açıkta kalan nesnelere
paralel ve dik olarak döşeyiniz; mümkünse yüzey konturlarını takip ediniz.
J.
İletken eklemelerini en az seviyede tutunuz. Eklemeler, bağlantı kutuları,
çekme veya birleşme kutuları içinde olmalıdır.
K.
Ekleme yapılan yerlerde, eklenen iletkenlerden mekanik olarak denk veya
daha kuvvetli ve daha iyi yalıtımlı eklemeler ve şeritler döşeyiniz.
L.
İletken malzemesi ile uyumlu bağlantı ve ek malzemesi kullanınız.
M.
Elektrik bağlantı ve terminallerini, vida ve civataları imalatçının belirttiği
tork sıkılaştırma değerlerine uygun olarak sıkıştırınız. İmalatçının tork
değerlerinin verilmediği durumlarda bağlantıları ve terminalleri tanınan
standartlara uyacak şekilde sıkıştırınız.
N.
Aynı kablo yolua birden fazla kablo döşeniyorsa kabloları eşzamanlı
olarak çekiniz.
O.
Aydınlatma ve kuvvet panellerinden çıkan linyeler Çizimlerde
gösterildiği gibi düzenlenmelidir. Panellerin çeşitli fazlarındaki yükler
sahadaki nihai panel tablolarına göre dengelenmelidir.
P.
Kumanda kabloları raflara monte edilebilir, doğrudan kablo tablalarına
döşenebilir veya iç mekanlarda boru ve gövde, dış mekanlarda yeraltı
yolları veya boru içinde çekilebilir.
Q.
Kabloların kablo yollarında toplanması Düzenlemelerde izin verilen kablo
yolu döşeme faktörlerine uygun olmalıdır.
R.
Boru içine iletken çekmeden önce borunun içinin kuru, temiz ve pürüzsüz
olduğundan emin olunuz.
4
S.
Destekleme: Çok yüksek şartlar içine çekilen kablolar, şaftın üst tarafında
ve ara yerlerde, yarıklı plastik gromeler ile tespit edilerek, kablonun
üzerinde gerginlik olmaması sağlanmalıdır.
T.
Ekstra Uzunluk: her linye çıkışı ve çekme-kutusu içinden geçen kablo,
teftiş ve bağlantıların yapılabilmesi için sarkık durumda bırakılmalıdır.
Çıkış kutularında biten kabloların ucunda en az 250 mm ekstra uzunluk
bırakılmalıdır.
U.
İletken ve kablolardaki ekler veya saplamalar, izin verildiği takdirde
devamlı ulaşılabilir kutular veya dolaplar içinde olmalıdır.
V.
T-bağlantılar ve ek yapmak için, 10mm2 veya daha küçük kesitli
kablolarda A-1 Tipi, 16mm2 veya daha büyük kesitli kablolarda A-2 Tipi
ve linye veya armatür bağlantılarında B-1 Tipi konnektör kullanılacaktır.
W.
Buat kaplamaları, çıplak kablo bağlantılarının görünmesini önleyecek
şekilde olmalıdır.
X.
Duvar anahtarlarında kullanılan kablolar, projede kullanılan kablo renk
kodları ile uyuşumlu olarak, farklı renklerde olacaktır.
Y.
Sonlandırma: 16mm2 ye kadar kesitte olan kablo ve iletkenler sıkıca
burulacak ve klemense bağlanmadan önce mümkünse geriye bükülüp
ikiye katlanacaktır. İki veya daha fazla kablo aynı terminale bağlanacağı
zaman, bu kablolar birbiri üzerine sıkıca burulmuş olmalıdır. Hiç bir şart
altında terminal veya klemensin izoleli kısmı dışında çıblak kablo/iletken
olmayacaktır. 16mm2 veya daha kalın kesitteki kablolar yüksük tipi kablo
pabuçları ile vidalanmak suretiyle veya cıvata sıkıştırmalı ezilen tip
konnektörlerle sonlandırılacaktır.
Z.
Etiketleme: panoların veya dağıtım tablolarının giren – çıkan iletken ve
kabloları etiketleyin. Etiketler, tablolara uygun olarak, kabloyu veya
devre numarasını ve iletken büyüklüğünü ana ve besleyici kablolarını
tanımlamalıdır.
1.
Etiketleme: Bir kontrol cihazının, çıkış kutusunun veya tavan
bağlantı kutusunun ucuna veya bunların içinden geçecek şekilde,
bir veya birden fazla devre bağlandığı durumlarda, her devre,
bağlantıları yapmada rehber olacak biçimde etiketlenmelidir.
3.02 LİNYE VE SORTİ TESİSATI
5
A.
Genellikle kablolar, ve iletkenler kablo rafları ve kablo kanallarından
geçirilmelidir. Havalandırma şaftlarından geçen kablolar çelik borular
içinde tesis edilmelidir.
B.
Sabitleme: askı tavanların üstünde veya saklı yerlerde tutturulan tek
kablolar direk olarak duvara veya tavana sabitlenmeli, fakat sonradan
ulaşılabilir olmalıdır. İki veya daha fazla kablo parallel olarak takılmışsa,
galvanize edilmiş çelik işlenmiş tavalara veya diğer uygun bir özel kablo
kanallarına tesis edilmelidir.
C.
Kroşe: kabloların kablo tavalarına veya diğer kablo yollarına sabitlendiği
zamanlarda, 20 kablo çapı uzunluğunu geçmeyecek aralıklarla, onaylı,
galvanize edilmiş, kroşeler (veya tek damarlı kablolar için kalıp plastik
veya çekme Aluminyum kroşeler) kullanılmalıdır. “Trefoil” düzeninde
çekilecek olan tek damarlı kablolar dışında, kablolar tek bir yüzey
üzerinde, aralarındaki boşluk, yan yana iki kablodan kalın olanının
genişliği kadar veya daha fazla olacak şekilde, paralel olarak
yerleştirilmelidir.
D.
Ana ve tali fiderler üzerinde ek kabul edilmeyecektir. Kablolar, bir uçtan
diğer bağlantı ucuna yetişecek yekpare boylar şeklinde tedarik edilecektir.
E.
Direk olarak toprağa yerleştirilen kablolar, bitmiş seviyeden en az 800
mm derinde olmalıdır.
Elenmiş toprak veya kumdan, 100 mm
sıkıştırılmış yatak ve 100 mm sıkıştırılmış örtü, koruma için, kabloyu tüm
uzunluğu boyunca aralıksız kaplayacak tuğlalar ile birlikte sağlanmalıdır.
Her yön değişiminde ve düz hatta iken 50 m aralıklarla yüzey kablo
işaretleri sağlanmalıdır. Tüm kablo kanalı boyunca, yerden 300 mm
derine ikaz bandı gömülmelidir.
F.
Kablolar yeraltı kablo boruları içine döşendiği durumlarda, boru bitmiş
yüzeyden asgari 800mm derinde olmalıdır. Kablo çekiminden hemen
sonra boru uçları kapatılmalıdır. Kullanılmayan boruların uçlarıda
tıkanacak ve kapatılacaktır.
1.
2.
Kullanılmayan borular için klavuz teli bırakılmalacaktır.
Kablo çekme işleminden hemen önce boruların içi, boru iç
çapından 13 mm (1/2 inç ) daha büyük olan bir sıyırıcı ve hemen
arkasından, boru iç çapından 13 mm (1/2 inç ) daha büyük olan
dairesel bir tel fırça ile temizlenecektir.
6
G.
Cadde, boru hattı veya diğer altyapı altından geçen gömülü kablolar ağır
iş PVC kanal bankları içinde çekilmelidir. Kablolar hiçbir durumda
doğrudan betona, duvara veya döşeme kaplamanın içine gömülmez.
H.
Mekanik zarara uğrayabilecek gömülü kablolar PVC veya asbestos
çimento borular içinde çekilmelidir. Şayet çelik boru kullanılacaksa üç
faz iletkeni, nötr ve koruyucu topraklama devreleri aynı boru içinde
olmalıdır.
7