Erivan, Ermenistan`ın en büyük şehri ve 1918`den beri başkentidir. Erivan, Ermenistan`ın on ikinci başkentidir.
Erivan MÖ 782 yılında, ülkenin batısında, Ağrı Dağı ovasının en doğusunda ve Hrazdan Nehri`nin geçitlerinin üstünde kurulmuştur. Savaş, talan, yangın ve depremlerle dolu 2500 yıl süren bir tarihe sahiptir. I. Dünya Savaşı`ndan sonra kısa ömürlü Ermenistan`nin başkenti olmuş ve Ermeni tehcirini yaşayan birçok insan Erivan`a taşınmıştır. 20. yüzyılda, Ermenistan 15 Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği Cumhuriyet`inden biri olduğu zaman boyunca Erivan hızla büyümüştür. Birinci Cumhuriyet sırasında birkaç bin kişilik nüfusa sahip bir köy olan Erivan, yaklaşık 50 yıl sonra Ermenistan`ın kültürel, sanatsal, endüstriyel ve siyasal merkezi konumuna gelmiştir.
Ermenistan ekonomisinin gelişmesiyle, Erivan hızla değişmektedir. 2000`li yılların başından itibaren şehrin dört bir köşesinde, birçok yeni alan inşa edilmiştir. Yeni altyapılarıyla (binalar, mahalleler, sokaklar, restoranlar ve diğer mağazalar) Erivan kenti hızla batılılaşarak, 70 yıl süren Sovyet idaresinin izini silmektedir.
Tahminlere göre 2007`teki Erivan nüfusu 1.107.800`dür. Kentin banliyöleri de dahil olduğu zaman şehrin toplam nüfusu yaklaşık 1.245.700 kişiye ulaşmaktadır (şu anki resmî tahmin), yani Ermenistan nüfusunun %42`si bu şehirde yaşamaktadır.
Etimoloji
Erivan adının kökeni, kent merkezinin yakınındaki Erebuni adlı Urartu kalesinden gelmektedir; ancak bu kalenin geri kalan parçaları sadece yıkıntıdır. Kale, yapıldığı zamanlarda Urartuların en önemli şehirlerinden biriydi. Bugün kalenin harabeleri Erivan`ın on iki ilçesinden biri olan Erebuni`de bulunmaktadır.
Revan, bugün Ermenistan`ın başkenti olan Erivan`a Osmanlı İmparatorluğu zamanında verilen addır. Aynı zamanda bölgede Revan Hanlığı adı verilen bir hanlık da kurulmuştur. Farsça kökenli bir ad olan Revan, giden, yürüyen anlamlarına gelir. Erivan`ın ana simgesi, Türkiye sınırları içinde bulunan ve açık havada şehrin her tarafından görülebilen Ağrı Dağı`dır.
Şehrin armasında, Ermenistan armasında olduğu gibi, kafasının üstünde tacı olan bir arslan bulunmaktadır. Bu arma, Kilikya`nın ilk kralı I. Leo tarafından kurulan Kilikya Ermeni Krallığı`nı betimlemektedir. Dünyanın hem doğusu hem de batısında kullanılan bu heraldik sembol, güç ve görkemi simgeleştirmektedir. Bu armada; Leo`nun aslanı, Ruben Hanedanı`nın her kralı gibi taç giyerek, ön-sağ patisinde bir kral asası ve göğsünün üstünde bir Ağrı Dağı deseni ile resmedilmektedir.
27 Eylül 2004`ten beri Erivan, Erebuni-Yerevan adlı kendi marşına sahiptir. Bu marş, Paruir Sevak tarafından yazılmış ve Edgar Hovhannisyan tarafından bestelenmiştir. Bu marş, kenti en iyi betimleyen marş ve bayrağı bulmak amacıyla kurulan bir yarışmada seçilmiştir. Beyaz fonda, ortasında bir aslan ile Erivan arması ve bunun etrafında Ermenistan`ın tarihî on iki başkentini simgeleştiren on iki üçgen bulunan bayrak, Erivan şehrini en iyi betimleyen bayrak olarak seçilmiştir.
Tarihçe
Antik Dönem
Erivan, dünyanın en eski kentlerinden biri olup, MÖ 782 yılında I. Argişti`nin buyruğuna göre bir taşın üstüne çivi yazısı ile kazılan kendi "doğum Sertifikasına sahiptir. Bu yazılar, Kuzey Kafkasya`dan gelen hücumları önlemek için bir askerî kale yapıldığını ve bu kalenin "Erebuni" ("Erivan" adının kökeni) diye adlandırıldığını anlatmaktadır. Bununla beraber daha erken işgaller olduğunu ima eden belirtiler bulunmaktadır. Urartuların en güçlü olduğu dönemde bir sulama kanalı ve su deposu kuruldu. Bir yüzyıl sonra, Erebuni`nin terk edilmesini tazmin etmek için kral II. Rusa otuz kilometre kuzeye Teişebaini kalesini yaptırdı. Ardından kent, kuzey ilinin başkenti oldu. Ancak, MÖ 590 yılında şehir Medler ve İskitler tarafından yağmalandı ve yakılıp kül edildi.
Urartular döneminin sonunda devleti idare eden Ervanduni ya da Orontid Hanedanı şehrin yeniden kalkınmasına büyük katkıda bulundu. MÖ 6. yüzyıldan MÖ 4. yüzyıla kadarAhameniş İmparatorluğu`nun Ermeni ilinin, en önemli merkezlerinden biriydi.
MÖ 4. ile M.S. 3. yüzyıl arasındaki dönem hakkında bilgi, kanıt ya da tarihî izah bulunmaması nedeniyle, bu dönem Erivan`ın karanlık devri olarak adlandırılmaktadır.
Orta Çağ
Orta Çağın başlangıcında (5. ve 6. yüzyıl arası dönem), şehir etkileyici derecede gelişmekteydi. Nitekim Erivan`ın ilk kilisesi olan Aziz Peter ve Paul Kilisesi 5. yüzyılda kurulmuştur. (Kilise 1931`de yıkılmıştır). 640`lı yıllar boyunca birçok denemeden sonra, 658 yılında Araplar kenti ele geçirdi. O dönemlerde Erivan, Ağrı Ovasının ekonomik merkezi olan Divin`den sonra bölgenin en önemli şehri sayılıyordu, ki bu 11. yüzyıla kadar böyle devam etmiştir. Araplar, özellikle kitlesel din değiştirmeler ile Ermeni nüfusunu asimile etmeye çalıştıysa da, güçlü bir direniş gösteren Ermenilerle uzlaşmak zorunda kaldılar. Bu dönemden sonraki mütevali halifeler Hıristiyanlığı hoşgörüp, Ermenilere büyük oranda özerklik vermiştir. 740 yılındaki ayaklanmalara kadar Erivan, barış ve refah dolu bir dönem yaşadı. Bu ayaklanmalarda şehir yağmalandı ve bazı bölgeler yakılıp kül edildi. Bunun sonucunda ilerde Ermenistan kralı olacak olan I. Aşot başkanlığında, 850 yılına kadar özerkliğini geri kazanamadı. I. Aşot, "prenslerin prensi" unvanı ile vali olarak Ermenistan`ı idare etmeye başladı. Onun bu göreve başlaması Bagratlı Krallığı`nın başlangıcının bir işaretidir.
920 yılında Doğu Roma İmparatorluğu`nun desteği ile Kral II. Aşot Erivan`ı ve bölgesini krallığa geri verdi. 10. yüzyılda, askerî ve ekonomik gücü nedeniyle Erivan, Doğu Ermenistan`ın başkenti oldu. Kent, 11. yüzyıla kadar Bagratlı Krallığı`nın bir parçasıydı, Büyük Selçuklu Devleti kenti ele geçirmeden önce 1023 yılında Bizanslılara gizlice teklif edildi. 1041`de kralın ölümüyle, Doğu Roma İmparatoru V. Mikhail Erivan, Ani ve Ağrı Ovasını ele geçirdi. Ancak, Büyük Selçuklu Devletinin bölgeye tekrar taaruz etmesiyle, Bizanslılar Ani şehrine geri çekildi. Selçuklular, Erivan`ı yakıp kül etti, sokaklar cesetlerle dolu olarak şehri kendi hâline bıraktı ve 1064`te bütün krallığın idaresini ele geçirdi.12. yüzyılda Gürcistan bölgesel bir askeri güç hâline geldi ve Büyük Selçuklu Devleti`ni geri püskürtmek için Ermenilerle birleşmeyi kabul etti. Erivan 1201`de alınarak yeniden inşa edildi ve 21 yıl boyunca bir "altın çağ" yaşadı. 1225`den itibaren Türkmen ve Moğol istilaları birbirini izledi; bunlar, Erivan halkının Hıristiyan olmasına rağmen kenti belirli bir hoşgörüyle yönetti. 1256`da Erivan, Moğol İmparatorluğu`nun dört ulusundan birinin başkenti oldu. 13. yüzyılın sonuna doğru Mahmud Gazan`ın İslam dinine geçmesi ve Moğol göçebeliği, bölgenin gelişiminde duraklamaya neden oldu. Bütün ülke kıtlıktan kırıldı ve insanlar kaçarak Erivan`ı terk ettiler. Birkaç işgalden sonra 1387`de Timur, şehri ve bölgeyi talan ederek harap etti.
Yeniçağ
16. ve 17. yüzyıllar kent için kötü bir dönem idi; şehir Farslar ve Türkler arasında bir savaş meydanı oldu ve Araplar ve Moğollar tarafından sürekli yapılan saldırılara ek olarak, 1679 yılında gerçekleşen büyük bir depremle neredeyse bütün kent yıkıldı. Günümüzde bazı nadir kalıntılara rastlanmaktadır.
Ruslar tarafından yönetildiği dönemde, aşağı yukarı 1827 yılında şehrin nüfusu sadece 12.500 kişi idi ve bunun neredeyse yarısı Ermeni değildi. Barışın geri gelmesi sayesinde, şehrin nüfusu yavaşça çoğalmaya başladı ve şehir bölgenin ve daha sonra da valiliğin başkenti seçildi.
20. yüzyılın başlangıcında Erivan, Rus İmparatorluğu`nun sınırlarında bulunan 30.000 kişilik nüfusa sahip bir köy idi. 1918 yılında yeni Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti`nin başkenti olduğu ilân edildi ve 1920`ye kadar yeni bağımsız Ermenistan`ın merkezi oldu. Kentin baş kentbilimcisi Aleksandr Tamanyan, kenti tamamen yeniden biçimlendirerek bucumhuriyeti gerçek bir değeri olan başkente dönüştürdü. Yeni alanlar, yollar, köprüler, bir uluslararası havalimanı ve1980`lerde Erivan metrosu`nun inşa edilmesi ile bu büyüme, şehrin görünümünü tamamen değiştirdi.
29 Kasım 1920 tarihinde, Ermenistan`ın Sovyetleşmesinden sonra Erivan, hâlâ cumhuriyetin başkenti idi, ancak 1922yılında Transkafkasya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti`nin kuruluşuyla birlikte başkent Tiflis oldu. 1936 yılında o cumhuriyetin dağılması ve Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti`nin kuruluşu ile Erivan tekrar ülkenin başkenti oldu ve 1991`de ülkenin Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği`nden ayrılarak bağımsızlığını kazanmasından sonra hâlâ ülkenin başkentidir.
1988`de Dağlık Karabağ`ın bağımsızlığına taraftar olan gösteriler, Sovyetler Birliği`nde perestroykanın uygulanmasına ve on beş Sovyetler Birliği Cumhuriyetinin bağımsızlık istemesiyle sonuçlanan olaylardan biri idi. 1988 Spitak Depremi Ermenistan`ın bağımsızlık sürecini erteledi ve bu nedenle Ermenistan, bağımsızlığını kazanan en son cumhuriyetlerden birisi oldu.
1990`lı yıllardaki ekonomik krizden sonra, 2000`li yıllarda Ermenistan ekonomisi büyümekte ve Erivan`ın yüzü hızla değişmektedir.
Coğrafya
Rakım ve konum
Rakım : Ortalama 990 m - en alçak nokta 865 m - en yüksek nokta 1390 m
Konum : Hrazdan Nehri`nin kıyısında, Ağrı Dağı ovasının kuzeydoğusunda.
Erivan ülkenin merkez batısında, Ağrı Dağı Ovasının kuzey doğusunda bulunmaktadır. Yedi tepenin üzerinde kurulu olan kent, bu açıdan Roma ve İstanbul gibi şehirlerle ortak bir özelliğe sahiptir. Şehrin bazı semtleri ovada, bazıları da yaklaşık 1300 metre rakıma sahip dağların tepelerinde yer almaktadır.
Ağrı Dağı ovasının sınırında olan şehrin güney ve güney batı bölgeleri deniz seviyesinin 900 metre üstündedir. O mevkideki iklimin çok sıcak ve yazın biraz rüzgârlı olması nedeniyle, şehrin en popüler bölgelerinden biridir. Ayrıca şehrin iki havalimanı, terk edilen fabrika ve banliyölerdeki birçok elektrik santrali de (örneğin bu kısımların batısında 30 kilometrelik mesafede bulunan Metzamor Nükleer Santrali) bu bölgelerde bulunmaktadır.
Deniz seviyesinden 950-1000 metre yükseklikte bulunan şehir merkezi ve kuzey batıdaki bölgeler, şehrin nispeten daha alçak kısımlarıdır. Bu bölgeler Tsitsernakaberd`in ve Hrazdan Nehri`nin kanyonunun üstünde kuruludur. Birçok restoran ve kulüp de buralarda yer almaktadır ve yaz akşamları hem turistler, hem de Erivanlılar için popüler dinlenme yerleridir. Kentron ilçesi nehrin sağ kıyısında yer almakta, soldaki kıyıda ise Acapnyak ilçesi bulunmaktadır. Kumlu toprağı ve kuru iklimi nedeniyle bu bölgelerde hava tozludur. Şehrin batısındaki çıkışta nehir, Erivan Gölü`ne akmaktadır, bu gölün kıyılarının hemen üstünde Amerika Birleşik Devletleri`nin elçiliği bulunmaktadır.
Yaklaşık 1300 m. yükseklikte, yeşilliklerle dolu ve yazın serin olan şehrin kuzeyi ve doğusu, özellikle Avan, Nork-Maraş, Arabkir veKanaker-Zeytun ilçeleri şehrin en popüler yerleridir. Ağrı Dağı ve ovası hemen her yerden izlenebilir. Ek olarak şehrin doğusunda küçük bir tepenin üstünde, şehrin kurulduğu yer olan Erebuni Kalesi`nin yıkıntıları bulunmaktadır.
Erivan, Ermenistan`daki diğer şehirlere karşın, bir marz`ın (bölge) kısmı değil, kendisine münhasır olmak üzere, etrafı diğer marzlarla çevrili olan belirli bir toplumdur. Kuzeyinde Kotayk, güneyinde Ararat, güney batısında Armavir ve kuzey batısında Aragatsotn marzları bulunmaktadır.
İklim
Şehrin dağlarla sarılı bir düzlükteki konumu, denizden uzaklığı ve bunların etkileri nedeniyle Erivan, karasal iklime sahiptir. Bu iklim bazen ilçelere göre değişmektedir; yüksek rakımlarda, dağ ikliminden etkilenebilir (yazın daha soğuk geceler ve daha çok fırtına, kışın ise daha çok kırağı ve kar yağışı vardır). Şehrin ortalama güneş ışığı oranı yılda 2700 saattir.
Erivan`ın her yerinde, kışlar ağır kar yağışı ve donla çok sert, yazlar ise genellikle çok sıcak geçer (sıcaklık 35 °C`e, Ağrı Dağı ovasında 40 °C`a bile ulaşabilir). Ağır yaz fırtınaları nedeniyle Erivan`da az yağmur yağmaktadır (yılda 318mm).
Doğal felaketler
Ermenistan`ın tümü, deprem bölgesinde bulunmaktadır. Arap ve Avrasya levhaları bu bölgede bulunmaktadır.
Ülkede, özellikle de Erivan`da, şimdiye kadar birçok deprem olmuştur. Bunların en önemlisi ve en güncel olanı 1988 Spitak Depremi`dir; bu depremin merkezi Erivan`ın 100 km kuzeyinde yer alan Spitak şehridir ve deprem en az 25.000 kişinin ölümüne neden olmuştur. Ölçeğinde ölçülen değeri 6,9 olan bu depremin sarsıntıları başkente kadar hissedilmiştir. Erivan`da yüzlerce bina bu sarsıntıları hissetse de, depremin yıkıcı etkilerini atlatmış ve ayakta kalmıştır. 17. yüzyılda da benzer bir deprem meydana gelmiş ancak o zaman şehrin büyük bir bölümü yıkılmıştır.
Günümüzde bazı Ermeni sismologlar, bütün şehri yıkacak ve yüz binlerce kişinin ölümüne neden olacak büyük bir depremin gerçekleşeceğini düşünmektedir. Bu sismologlar, Erivan`daki binaların çoğunun ya 1988`deki depremden dolayı hasarlı olduğu ya da büyük afetlere dayanamayan Sovyet tipi binalar olduğu için endişe taşımaktadır.. Şehirdeki yapıların %40`ı gerekli deprem dayanıklılık şartlarını yerine getirmemektedir.
Siyaset
Başkent
Erivan, 1918`de Birinci Cumhuriyet`in kuruluşundan beri Ermenistan`ın başkentidir.
Ermenistan, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği`nin bir Sovyet cumhuriyeti olduğu dönemde de Erivan bu cumhuriyetin başkentiydi ve dolayısıyla cumhuriyetin bütün siyasal kurumları buradaydı. 1991`de, Üçüncü Cumhuriyet`in (yani bugünkü Ermenistan) kuruluşunda da, Erivan ülkenin siyasal merkezi olarak kaldı ve yine bütün ulusal kurumlar (parlamento, bakanlıklar, v.d.) burada kuruldu.
Belediye
5 Temmuz 1995`te uygulamaya giren Ermenistan Anayasası ile, Erivan`a marz (bölge) statüsü verildi. Bu doğrultuda Erivan ilinin idarî özellikleri, ülkedeki diğer illere benzemekle beraber, Erivan`a özel bazı ek özellikler de içermektedir.
Erivan`ın idarî otoritesi şunları içermektedir:
Bir belediye başkanı: Erivan`ın belediye başkanı, Ermenistan Başbakanı`nın ve on bir müdürlüğü (finans, ulaşım, imar, v.b.) idare eden dört belediye başkanı yardımcısının tavsiyesi ile Ermenistan Cumhurbaşkanı tarafından seçilir ve Cumhurbaşkanı istediği zaman görevinden alınabilir. İlçeleri idare eden kişileri, belediye başkanının idaresi altında bir araya getiren kurum ise Erivan Konseyi`dir.
On iki ilçe vardır ve her ilçe kendi başkanı ve seçilen konseyine sahiptir. Bir ana belediye binası vardır ve bu binada valiyle beraber ilçe başkanlarının ofisleri bulunmaktadır.
Ermenistan Anayasası`nda yapılan en son değişiklik, şehri bir "toplum" yapmıştır. Bu değişikliğe göre Erivan`ın, doğrudan ya da dolaylı olarak seçilen bir belediye başkanı ve şehre özel bir yasa ile idare edilmesi gerekmektedir. Bu yasa şu anda Ermenistan Parlamentosu`nda hazırlanmaktadır. Yasanın ilk taslağı Aralık2007`de, ikinci taslağı ise 2008 ilkbaharında hazırlanmıştır. Bu yasaya göre Erivan belediye başkanı dolaylı olarak seçilecektir.
Erivan`ın eski belediye başkanlarından biri olan Hambartsum Galstyan, hem İkinci Cumhuriyette Erivan`ın en son belediye başkanı hem de Üçüncü Cumhuriyetin ilk belediye
başkanı idi. Üçüncü Cumhuriyet döneminde, Galstyan`dan sonra sekiz kişi daha belediye başkanı olmuştur. Günümüzdeki belediye başkanı ise Gagik Beglaryan`dır. 1998`ten beri Erivan şehri, Uluslararası Frankofon Belediye Başkanları Derneği`nin bir üyesidir.
Ulusal polis ve sokak polisine ek olarak, Erivan kendi belediye polisine de sahiptir. Her üç kurum, şehirde düzeni korumak için beraber çalışmaktadır.
İdari yapılanma
Erivan on iki ilçeye bölünmekte ve her bir ilçe bir ilçe başkanı tarafından idare edilmektedir. Her ilçede kendi içinde mahallelere bölünmektedir. Herhangi bir ilçe en fazla sekiz mahalle içerebilir.
Demografi
Küçük bir köy olarak kurulan Erivan, bugün Ermenistan`ın başkenti ve bir milyondan fazla nüfusa sahip büyük bir şehirdir.
Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği`nin dağılmasına kadar şehir nüfusunun çoğu Ermeni idi; ancak Rus, Kürt, Azeri ve Fars azınlıklar da vardı. 1988 ve 1994arasındaki Karabağ Savaşı sonrasında Azerilerin çoğu şehri terk etti ve 1990lı yıllar boyunca süren ekonomik kriz nedeniyle Rusların çoğu da Ermenistan`dan taşındı. Bugün ise, neredeyse her Erivanlı Ermenidir.
Ülkenin diğer bölgelerinde ve diğer eski Sovyet ülkelerinde olduğu gibi, ekonomik kriz nedeniyle birçok insan yurtdışına (çoğunlukla Avrupa ve Kuzey Amerika`ya) taşınmıştır. Erivan nüfusu 1989`da 1.250.000 kişiden 2001`de 1.103.488 kişiye ve 2003`te 1.091.235 kişiye düşmüştür. Erivan belediyesine göre, 2006`da banliyö dahil toplam nüfus 1.245.700 idi.
Ekonomi
Endüstri
2001`de Erivan`ın, ulusal endüstriyel üretim oranına katkısı %50`dir. Bir kum ocağı işletmesi dışında, Erivan endüstrisinin temel alanları imalat, işlem ve bakımdır. 1990lı yıllar boyunca süren ekonomik kriz, ülkenin endüstrisini mahvettiyse de hâlâ, birkaç tane de olsa, etkin fabrika vardır. Özellikle petrokimya sektörü ve daha az oranda alüminyum eritme endüstrisi sağlamdır.
Erivan`da bulunan diğer endüstriler; otomobil parçaları, türbinler, elektrikli makineler, gaz kompresörleri ve makine aletlerinin üretimi ile ilgilidir.
Erivan, Hrazdan Nehri`nin her iki kıyısındaki konumu sayesinde hidroelektrik enerji üretmektedir. Belediye topraklarında iki hidroelektrik santrali bulunmaktadır. Bunun dışında, şehrin güneyinde bulunan bir ısı enerjisi santrali de şehre elektrik vermektedir.
İnşaat
2000li yılların başından beri inşaat sektörü sağlam ve düzenli bir büyüme göstermektedir. Şehrin panoraması, göğe yükselen birçok vinç içermektedir. Ermenistan`ın batılılaşması ile, fazla Sovyetik olarak düşünülen Stalinist binalar, özellikle Sovyetler Birliği döneminin son yirmi yılında inşaat edilen binalar ve onarılıp yeniden kullanılabilmek için çok yaşlı olan binalar yıkılmaktadır. Buna ek olarak, arazi fiyatlarının artması nedeniyle, yerine çok katlı binaların inşaat edilmesi için, şehir merkezindeki küçük binalar da yıkılmaktadır.
Kamusal yapılar
1990lı yıllar boyunca bakımı ihmal edilen sokaklar, sokak mobilyaları (çöp kutuları, banklar, sokak lambaları vs.), köprüler, kamu parkları vb., son yıllarda onarılmakta ve bunlara ek olarak yeni kamusal yapılar da yapılmaktadır. Ekonominin büyümesi ve çok daha fazla yatırım olmasına rağmen, yaklaşık on beş yıl boyunca ihmal edilen bu yapıların eksikliklerini tamamlamak için binlerce işçi gerekmektedir.
Hizmet Sektörü
Turizm
2006`da 382.000 ve 2007`de 510.300 turist sayısıyla, Ermenistan`ın en büyük gelirlerinden biri de turizm sektöründen gelmektedir ve ülkenin en fazla turist gelen şehri de Erivan`dır. Turizmin gelişmesiyle birlikte kentte birçok otel ve restoran açılmış, havalimanı büyütülmüş, eğlence parkları kurulmuş ve seyahat ve turizm acentaları açılmıştır. Taksi ve mağaza sayısının çoğalması, dolaylı olarak turizmin gelişmesinin sonucudur.
Ticaret
Ermenistan`ın ekonomik sistemi batıya daha çok yaklaştıkça, şehrin dört bir köşesinde yeni caddeler ve alışveriş merkezleri kurulmaktadır. Adidas, Bang & Olufsen, Hertz, Levi`s, Lacoste, LG, Naf Naf, Philips ve Puma gibi hemen her büyük marka ve şirket, Erivan`da bulunan bir şubeye sahiptir.
Hizmetler
2001`de Erivan`ın ulusal hizmet sektöründeki payı %76,3`e yükselmiştir.
Erivan ülkenin başlıca medyalarını bünyesinde barındırmaktadır: basın (Armenian liberty, Azg, v.d.), radyo (Ermenistan Kamu Radyosu, Radio 2, Radio VEM, Radio Van,City FM, Radio Aurora, RFI, v.s.) ve televizyon şirketleri (Armenia 1, Armenia TV, Yerevan TV, v.b.).
Yüksek eğitim seviyesiyle birlikte düşük çalışma fiyatları nedeniyle, büyük yabancı yatırımcı Erivan`a para yatırmaktadır. Özellikle bilişim sektörü çok gelişmiş ve Haziran 2005`teLycos Avrupa`nın merkezinin Erivan`a taşınmasından sonra Microsoft da Ermenistan`da bir büro açmıştır. Buna ek olarak özel alanı internet ya da cep telefonu olan şirketlerin merkez büroları Erivan`da kurulmuştur.
Yaşam standartları yükseldikçe ihtiyaçlar da artmıştır; 1990lı yılların sonlarında Erivan`da birçok banka şubesi, noter bürosu, hukuk firması ve muhasebe bürosu açılmıştır. Yine bu doğrultuda, inşaat ve ticaret sektörlerinin durumu iyidir.
Sağlık güvenliği
Ermenistan`ın sağlık sisteminin üçte ikisi Erivan`da yer almaktadır. Şehir beş genel hastane, dokuz devlet kliniği ve birçok -hem devlet hem de özel olan- dal merkezi içermektedir.
Yoksullukla mücadele
Son yıllarda Ermenistan`ın yoksulluk oranı düşmekte ve bu düşüş de en çok Erivan`da olmaktadır. Yoksulluk oranı 1998-1999`da nüfusun %58,4`ini kapsarken 2005`te %23,9`a, ve aşırı yoksulluk ise aynı yıllar arasında %24,8`den %3,6`ya düşmüştür ancak Erivan, ülkenin en büyük gelir eşitsizliklerine sahiptir. Şehrin en az fakir olan Kentron ilçesi ve en fakir olan ilçeleri Acapnyak, Nubaraşen ve Şengavit ilçeleridir; her üç ilçenin yoksulluk oranları, millî yoksulluk oranı ortalamasından daha düşüktür.
Dünya Bankası ve Uluslararası Para Fonu`nun yardımı ile, oranlardaki bu değişim millî düzeninin bir parçasıdır ve ekonominin büyümesi ve işsizlik oranının düşmesi sayesinde bu duruma gelinmiştir. Ülkenin diğer şehirleriyle kıyaslandığında ekonomik ilerleme en fazla Erivan şehrinde olmaktadır, çünkü ekonomik faaliyetlerin merkezi çoğunlukla başkentte yer almaktadır.
Kültür ve Eğlence
Müzeler ve kütüphaneler
Erivan`ın ana müzesi, 1921`de inşaa edilen Ermenistan Millî Galerisi`dir. Bu galeri Ermenistan Tarih Müzesi ile birleştirilmiştir. Ayvazovski, Kandinskiy, Chagall ve Boudin gibi ünlü adlarının eserlerini içeren daimi bir sergiye ek olarak, galeride daimi olmayan sergiler de bulunmaktadır, örneğin 2005`teki Yann Arthus-Bertrand sergisi, 2005`teki İtalya-Ermenistan sergisi ya da Ekim 2006`daki "Fransa`da Ermenistan Yılı"`nı kutlamak için düzenlenen sergi.
Büyüklük olarak olmasa da, bir simge olarak daha önemli olan "Ermeni Soykırımı müzesi", Tsitsernakaberd`in yanında bulunmaktadır.
Matenadaran; Orta Çağ`dan 17.000 eski el yazısı ve birçok Kitab-ı Mukaddes içeren bir kütüphane ve müzedir. Şehrin merkezinde, Mesrop Maştots Caddesi`nin üstünde bulunmaktadır. 2007`de -Fransa`da Ermenistan Yılı`nı kutlamak için- Matenadaran, Louvre Müzesi`nin Armenia Sacra sergisi için, birkaç el yazısını Louvre Müzesi`ne ödünç olarak vermiştir.
Hrazdan Nehri`ne bakan Parajanov Müzesi, 2002`de tamamen restore edildi, ve burada Ermeni film yönetmenleri ve ressamlar tarafından yapılan 250 eser, belge ve fotoğraf sergilenmektedir. Müzenin müdürü Zaven Sarkisyan adlı bir fotoğrafçı ve tarihçidir.
Erivan başka müzelere de sahiptir, örneğin Ortadoğu Müzesi ve Erivan Şehri Müzesi.
Sinemalar, tiyatrolar, opera ve konser salonları
Erivan şehri birçok sinemaya sahiptir, ve bunlardan biri de meşhur Moskva sinemasıdır. Erivan`da sinemaya gitmek için Rusça bilmek şarttır; çünkü gösterilen her film bu dilde dublajla gösterilmektedir.
2004`ten beri Moskva sineması her yıl Uluslararası Altın Kayısı Film Festivali`ne ev sahipliği yapmaktadır. En son festival 12 Temmuz 2009`dan 19 Temmuz 2009`a kadar sürmüş ve Altın Kayısı Ödülü`nü kazanan film, George Ovashvili adlı Gürcü film yönetmeni tarafından yönetilen The Other Bank filmi olmuştu.
Erivan opera binası; Aram Haçaturyan konser salonu, ulusal opera tiyatrosu ve Aleksandr Spendiaryan Balesi`ne ev sahipliği yapmaktadır. Çok sayıda tiyatro bulunması sayesinde aynı anda birçok sahne oyunu sunulabilmekte ve büyük Hamalir salonu gibi bazı şov salonlarında ise bazen konserler de sunulabilmektedir; ancak sıcak Ermeni yazları nedeniyle, yazın konserler genellikle açık havada yapılmaktadır.
Eğlence
Erivan Hayvanat Bahçesi, 1940`ta kuruldu. 1990`lı yıllar boyunca süren ekonomik kriz geçtikten sonra, buranın finansal durumu artık daha sağlamdır. Filler, kartallar, ayılar, develer ve diğer 260 hayvan türünü görmenin fiyatı bir avrodan daha azdır.
Waterworld, şehrin tepelerinden birinde bulunan bir su parkıdır. Birçok havuz, su kaydırağı, bar ve restoran içermektedir. Bu park eskiden Ekim ve Mayıs arasında kapalı olsa da; 2003`te inşaatı başlayan Aquatek bölümünün 2007`deki açılışından sonra, jakuzileri, havuzları, hamamları, fitness salonları, restoranları ve oteli ile artık bütün sene boyunca açıktır.
Birkaç kilometre daha uzakta Sevan Gölü`ne doğru giden yolda, ikinci bir lunapark, Play City, bulunmaktadır. Bu kompleks; bir kartingpisti, bir bovling salonu, bir sinema, bir paintball oynama alanı ve birkaç arcade oyun salonu içermektedir.
Turizm
Beş yıldır Ermenistan`da turizm her yıl biraz daha gelişmektedir ve bundan en çok yararlanan da Erivan`dır. Çünkü ülkenin otelleri, restoranları, barları ve gece kulüplerinin çoğu Erivan`da bulunmaktadır. Belediye, şehirde birçok geliştirme çalışması yapmaktadır; yine bu sayede Zvartnots Havalimanı zaman geçtikçe gelişmekte, inşaatı 2006`da başlayan yeni terminalin açılışının 2010`da olması beklenmektedir.
Spor
Başkentte en çok oynanan spor futboldur. Erivan`da yedi futbol kulübü bulunmaktadır; bunların beşi birinci ligde, geri kalan ikisi ise ikinci ligde oynamaktadır. Başkentin ilk futbol kulübü olan FC Pyunik, Ermenistan Süper Ligi`ni bugüne kadar on bir defa kazanmıştır.
Erivan`da beş büyük stadyum bulunmaktadır: Nairi Stadyumu, Kasahi Marzik Stadyumu, Mika Stadyumu, cumhuriyetin stadyumu ve en büyük olan Hrazdan Stadyumu. Hrazdan Stadyumu`nun adı, Hrazdan Nehri`nden gelmektedir. Ayrıca bu stadyumda boks ve karate salonları ile basketbol ve tenis kortları içeren bir spor kompleksi vardır.
Ermenistan uzun zamandır satranç yarışı tablolarının zirvesindedir. Ermenistan Satranç Federasyonu`nun büroları Erivan`daki Kentron ilçesinde bulunmaktadır. Ayrıca şehrin dört bir köşesinde birçok satranç kulübü vardır. 1996`da, o zamanda mevcut ekonomik krize rağmen, 32. Satranç Olimpiyatı Erivan`da yapıldı. 2006`da Ermenistan satranç takımı dördü de Erivanlı olan Levon Aronyan, Vladimir Agopyan, Gabriel Sarkisyan ve Tigran Petrosyan adlı üyeleriyle, Torino`daki dünya şampiyonasını kazandı. Aynı ekip 2008`deDresden`deki şampiyonayı da kazanmayı başarmıştır.