Agora Binası
Hellenlere özgü bir kavram olan Agora yaygın şekilde, eksik bir tanımlama ile “pazaryeri” diye çevrilmektedir. Agora, daha doğru ve kapsayıcı bir tanımlama ile “halkın bir araya geldiği yer” anlamındadır. Sözcük gerçekte, Homeros‟a özgü bir kullanış biçimi olarak “toplanma” anlamını taşımaktadır. Kent merkezlerinde konumlanmış olan Agoraların, standart olarak, en üst katlarının Agora Meydanına bakan kısımlarında tek veya çoğunlukla çift nefli stoalar yer almaktadır. Stoa formu, Agora alanlarının simgesi haline gelmiş, en önemli siyasi ve sosyal unsurlardan birisidir. Geç Tunç Çağı saray mimarisinin Arkaik dönemde ortaya çıkan ve antikdönem sonuna kadar varlığını sürdüren stoa formuna öncülük ettiği öne sürülmektedir.
Aigai Agora Planı
Aigai Agorası, kentin yerleştiği tepenin kuzeydoğu yamacında, Agora Meydanı‟nı oluşturan terasın doğusunda yer almaktadır. Söz konusu terası boydan boya geçen anıtsal yapısıyla kuzey– güney doğrultulu, fakat doğu–batı cepheli olarak konumlanmıştır. Yaklaşık 80 m. uzunluğunda ve doğu duvarı 10.50 m. yüksekliğinde korunan Agora binası üç katlı inşa edilmiştir. Yapı batıda, aradaki bir duvarı vasıtasıyla Agora Meydanı terasına yaslanmaktadır. Birinci kat, dükkan olması kuvvetle muhtemel, önlü arkalı on dört odaya ev sahipliği yapmaktadır. Bunlardan on iki adedi doğu, iki adedi ise kuzey cephelidir. Eldeki mimari izler birinci katın 4.50 m. yüksekliğe sahip olduğunu göstermektedir. İkinci kat hakkında fikir verebilecek mimari parçalar son derece azdır. Bu katın odalara bölünmüş olduğuna dair elde bir veri bulunmamakla birlikte, bu ihtimal de göz ardı edilmemelidir. Asıl önemli soru ikinci katın hangi amaçla kullanıldığıdır. Güney cephede, in- situ durumda korunan eşik taşı, ikinci kat girişine işaret etmektedir. Varlığını girişi, Bu katın hava ve ışık gereksinimi ise yine saçaklı ve içeriye doğru genişleyen küçük pencerelerle sağlanmıştır.
Agora (Çarşı Binası), 1880‟lerde Alman araştırmacılar tarafından yapılan ayağa kaldırma denemesi.
Yapının üçüncü katı, Agora Meydanı‟ndan birkaç basamakla çıkılan, üzeri, çift sıra sütunların taşıdığı çatıyla örtülü bir stoadır ve meydanın doğu sınırını oluşturmaktadır. Bu alandaki enkazda ele geçen mimari parçalar ve sütun elemanları, stoa yüksekliğinin yaklaşık olarak birinci kat ile aynı (4.50 m.) olduğunu göstermektedir. Cephede Dor düzeni kullanılmışken, içeride kalan ikinci sütun sırasını İon sütunları oluşturmaktadır. Sütunlar da binanın geneliyle aynı malzemeden, andezit taşından üretilmiş olmakla birlikte, İon sütunlarının başlıkları mermerdir.
3. kat seviyesinde yer alması gereken sütun ve sütun başlıklarının dükkan içindeki buluntu durumları.
“L” formlu bir plan şeması gösteren binanın kuzeyinde, batıya doğru dönerek yapıya bu formu kazandıran kısım, üçüncü katla orta kat arasında bir seviyede, Agora Caddesinin eğimine göre kotlanmış ve söz konusu caddeye açılmaktadır. Bouleuterion binasına doğru bakan ve kendi girişine sahip olan bu kısım ayrı bir mekândır ve Dor düzeninde tasarlanmıştır. Gerek düzenlemesi gerekse de Agora sisteminin dışında, caddeye, Bouleuterion‟a bakan kendi girişi ve cephesi, gerekse de kot olarak yapının kat düzenlemesinin dışında kalıyor oluşu, bu kısmın farklı bir amaca hizmet ettiğini düşündürmektedir.
Agora (Çarşı Binası), 2. katın girişi ve hemen önünde Agora Caddesi.
Agora Binası, kesme taş bloklardan (andezit) atkılı isodomik duvar örgü sistemiyle inşa edilmiştir. Kapı, pencere, korkuluk blokları gibi dışarlıklı elemanlar haricinde ne kimyasal ne de fiziksel bağlayıcılar kullanılmamıştır. 0.85 m. kalınlığındaki çift yüzlü duvarın içi moloz dolgudur ve dış yüzdeki bloklar içeriye göre daha özenli yapılmıştır. Binanın köşelerinde “fermuar bindirme” sistemine sadık kalınmış ve Hellenistik dönemin ortalarından M.Ö. 1. yüzyıla kadar, kesme taş binaların köşelerinde moda olan “pahlama” burada da uygulanmıştır. Yapının doğramalarının ahşap, bağlayıcıların kurşun takviyeli bronz ve/veya demir olduğu anlaşılmaktadır. Sütun başlıkları gibi daha özel elemanlarda ise mermer kullanılmıştır.
Agora Binası Arka Cepheden Görünüm
Agora Binası‟nda gerçekleştirilen sınırlı çalışmalarda, yapının net bir şekilde tarihlenmesine olanak sağlayacak tabaka ve düzlemler tesit edilememiştir. Bununla birlikte genel plan itibariyle ve özellikle de İon başlıklarının yardımıyla yapıyı İ.Ö. 2. yüzyıl oralarına tarihlemek mümkündür. 2010 yılı çalışmalarında Agora Binasının doğusunda bulunan terasta, sınırlı bir alanda yürütülen çalışmalar sonucunda İ.Ö. 7.-6. yüzyıla ait tabakalar ve bununla ilişkili bir duvar açığa çıkarılmıştır.
Agora'nın stoasına ait İon sütun başlıklarından birinin dükkan içindeki görünümü.
Market Building
Aigai Market Building is a north-south axed but east-west faced monumental structure which is located on the „Narrow Terrace‟ on the northeast slope of the hill that city has been built, and it crosses the terrace from one end to the other. The east wall of the building is preserved nearly 10,50 m. high and this very well preserved condition helps to understand the structure. The observations stated that this building is a three storied stoa and its recent height catches the lower parts of the third storey.
Lower storey is consist of fourteen double-rooms. Twelve of these are faced to east and two are to north. There are too few architectural remains to give an idea about the second storey. It can be said that this storey is a two aisled gallery which has been carried by square beams. The third storey of the building was a two aisled stoa which was the eastern border of the Agora Square climbed by three stairs and covered by a roof carried by two lines of columns. The building should be dated to the middle of the 2nd century B.C.
Agora (Çarşı Binası), Kazı Öncesi.
Agora (Çarşı Binası), Kazı Sonrası.
Agora (Çarşı Binası), ön cephenin çizimi.
Agora ve Bouleuterion‟un havadan görünümü.