... konulu sunumlar: "ELEKTRİK İLE YAPILAN ÇALIŞMALARDA İŞ GÜVENLİĞİ. Elektriğin hayatımızdaki yeri ve önemi: Elektrik, hayatımızın en önemli parçalarından biridir. Onsuz hiçbir."— Sunum transkripti:
1
ELEKTRİK İLE YAPILAN ÇALIŞMALARDA İŞ GÜVENLİĞİ
2
Elektriğin hayatımızdaki yeri ve önemi: Elektrik, hayatımızın en önemli parçalarından biridir. Onsuz hiçbir şey yapılamaz. Yemek yerken, televizyon seyrederken, yolda giderken, temizlik yaparken, çalışırken tüm hayatımız elektrikle iç içedir.
3
ELEKTRİK Elektrik evde ve işte modern hayat için vazgeçilmezdir.
4
Elektrik Akımı: İletkenden (ya da alıcıdan) birim zamanda geçen elektrik yükü (elektron) miktarına akım denir. Akım, elektronların hareketiyle ortaya çıkar. İletken maddelere elektrik alanı uygulandığında elektronlar negatif (-) 'den pozitif (+) yönüne doğru hareket eder. Bu harekete "Elektrik Akımı" denir. Birimi ise " Amper " 'dir. İletkenin herhangi bir noktasından 1 saniyede 6,25x10 18 elektron geçmesi 1 Amperlik akıma eşittir. Akımlar " Doğru Akım " (DC) ve " Alternatif Akım " (AC) olarak ikiye ayrılır.
5
Doğru akım: Zamana bağlı olarak yönü ve şiddeti değişmeyen akıma doğru akım denir. Doğru akım genelde elektronik devrelerde kullanılır. En ideal doğru akım en sabit olanıdır. En sabit doğru akım kaynakları da pillerdir. Alternatif akımı doğru akıma dönüştüren doğrultmaçlar vardır.
6
Alternatif (değişken) Akım: Zamana bağlı olarak yönü ve şiddeti değişen akıma alternatif akım denir. Alternatif akım büyük elektrik devrelerinde ve yüksek güçlü elektrik motorlarında kullanılır. Evlerimizdeki elektrik alternatif akım sınıfına girer. Buzdolabı, çamaşır makinesi, bulaşık makinesi, aspiratör ve vantilatörler direk alternatif akımla çalışırlar. Televizyon, müzik seti ve video gibi cihazlar ise bu alternatif akımı doğru akıma çevirerek kullanırlar.
7
Ohm Kanunu: Bir elektrik devresinde; Akım, Voltaj ve Direnç arasında bir bağlantı mevcuttur. Bu bağlantıyı veren kanuna OHM KANUNU adı verilir. “Bir iletkenin iki ucu arasındaki potansiyel farkının, iletkenden geçen akım şiddetine oranı sabittir.” R = V / İ şeklinde ifade edilir. Burada R dirençtir. Bu direnç rezistans veya empedans (frekansa bağlı olarak değişen direnç) olabilir. V volttur. İ de akım yani Amperdir.
8
Elektrik kuvvetli akım tesisleri: Elektrik enerjisinin üretilmesini, özelliğinin değiştirilmesini, biriktirilmesini, iletilmesini, dağıtılmasını ve mekanik enerjiye, ışığa, kimyasal enerjiye vb. enerjilere dönüştürülerek kullanılmasını sağlayan tesislerdir. Elektrik iç tesisleri: Yapıların içindeki her türlü alçak gerilim tesisleri, evlere ait, bağ, bahçe tesisleri ile sürekli tesislerin işletmeye açılmasına kadar kurulmuş geçici tesisler.
9
Koruma topraklaması: Gerilim altında olmayan iletken tesis bölümlerinin topraklayıcılara veya topraklanmış bölümlere doğrudan doğruya bağlanmasıdır. Topraklama direnci: Topraklayıcının yayılma direnci ile topraklama iletkeninin direncinin toplamıdır. Küçük gerilim: Anma gerilimi 50 Volt’a kadar olan gerilim değeridir. Alçak gerilim :Etkin değeri 1000 Volt ya da 1000 Volt’ un altında olan fazlar arası gerilimdir. Yüksek gerilim: Etkin değeri 1000 Volt’ un üzerindeki fazlar arası gerilimdir.
10
İSG TÜZÜĞÜ Madde Elektrik tesisatı,cins ve hacmine göre ehliyetli elektrikçiler tarafından yapılacak,bakım ve işletmesi sağlanacaktır. Madde Nemli ve tozlu yerlerle geçici olarak nemli olan,ıslak,korozif, yangın tehlikesi arzeden ve yüksek sıcaklığı olan yerlerde yapılmış ve yapılacak elektrik tesisatı ile bina dışına yapılmış elektrik tesisatı,Elektrik İç Tesisat Yönetmeliği ve Fenni Şartnamesine uygun olacaktır.
11
ELEKTRİK İLE İLGİLİ FEN ADAMLARININ YETKİ VE SORUMLULUKLULARI Elektrik Tesisatı cins ve hacmine göre ehliyetli elektrikçiler tarafından tesis edilerek bakım ve işletmesi sağlanmalıdır. Bu hususta Elektrik ile ilgili Fen Adamlarının Yetki ve Sorumlulukluları Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulması gerekir. 1. inci Grup: En az 3 veya 4 yıl yüksek teknik öğrenim görenler. 2. inci Grup: En az 2 yıllık yüksek teknik öğrenim görenler ile ortaokuldan sonra en az 4 veya 5 yıl mesleki ve teknik öğrenim görenler. 3. üncü Grup: En az lise dengi mesleki ve teknik öğrenim görenler, lise mezunu olup bir öğrenim yılı süreyle Bakanlıkların açmış olduğu kursları başarı ile tamamlamış olanlar ile 3308 sayılı Çıraklık ve Mesleki Eğitimi Kanunu’nun öngördüğü eğitim sonucu ustalık belgesi alanlar. (Elektrik İle İlgili Fen Adamlarının Yetki, Görev Ve Sorumlulukları Hak. Yönetmelik Madde:3)
12
ELEKTRİK İLE İLGİLİ FEN ADAMLARININ YETKİLERİ Elk. İç tesisi plan, proje hazırlanması ve imzalanması işleri Elk. iç tesisi yapım işleri İşletme ve bakım işleri Muayene ve kabul işleri 1.Grup:50 KW 150 KW 400 V 1500 KW 35KV Kendileri tarafından yapılan tesislerin bakım, muayene, bağlantı ve kabulü için gerekli işlerin tamamlanması, 2.Grup:30 KW 125 KW 400 V 1000 KW 35 KV 3.Grup16 KW 75 KW 400 V 500 KW 400 V Yeterli elektrik bilgisi olmayan kimseler yardımcı olarak çalıştırıldığında, bunlara önceden gerekli bilgiler ve talimatlar verilmeli, açıklamalar yapılmalıdır.
13
İletkenlerin üzerinden geçtiği yer Hattın izin verilen en yüksek sürekli işletme gerilimi (kV) 0-1 (1 dahil) 1-17, , En küçük düşey uzaklıklar (m) Üzerinde trafik olmayan sular (suların en kabarık yüzeyine göre) 4,5*55568,5 Araç geçmesine elverişli çayır, tarla, otlak vb.5*66679,5 Araç geçmesine elverişli köy |ve şehir içi yolları5,5* * * G Ü VENLİK MESAFELERİ: Hava hattı iletkenlerinin en b ü y ü k salgı durumunda ü zerinden ge ç tikleri yerlere olan en k üçü k d ü şey uzaklıkları * * Yalıtılmış hava hattı kabloları kullanıldığında bu yükseklik değerleri 0,5 m. azaltılmalıdır. Şehirlerarası karayolları Ağaçlar1,52,5 335 Üzerine herkes tarafından çıkılabilen düz damlı yapılar 2,53,5 458,7 Üzerine herkes tarafından çıkılmayan eğik damlı yapılar 2333,558,7 Elektrik hatları22222,54,5 Petrol ve doğal gaz boru hatları Üzerinde trafik olan sular ve kanallar (bu uzaklıklar suların en kabarık düzeyinden geçebilmeli taşıtların en yüksek noktasından ölçülmelidir.) 4, İletişim (haberleşme) hatları12,5 3,54,5 Elektriksiz demiryolları (ray demirinden ölçülmelidir) ,5 Otoyollar14
14
Volt Santimetre (cm.) Gerilim altındaki iletkenlere mutlak yaklaşma mesafesi;
15
ELEKTRİĞİN TEHLİKELERİ Elektrik görülemediğinden ve etkisi kısa sürede ortaya çıktığından gizli bir potansiyel tehlike olarak işyerlerinde ağır iş kazalarına neden olmaktadır.
16
ELEKTRİĞİN TEHLİKELERİ Elektrik akımı geçen canlı vücutlar üzerinde yanık yaraları ve adale krampları oluşturduğundan, kazaya uğrayan kişi elektriğe tutulduğu yeri bırakamaz. Elektrik kazalarının etkisi, gerilim taşıyan parçalara dokunma anında vücuttan geçen akımın şiddetine bağlıdır.
17
İnsan vücudundan geçen 50 Hz’ lik alternatif akımın farklı şiddetlerinin fizyolojik etkileri: Akım şiddeti Fizyolojik belirtisi 0.01 mA Akımın hissedilme sınırı,elde gıdıklanma 1-5 mA Elde uyuşma, el ve kol hareketinin zorlaşması 5-15 mA Elde, kolda kramp başlaması, tansiyon yükselmesi mA Kasılmalar artar, ancak kalp etkilenmez mA Tahammül edilebilir akım şiddetidir mA Kalpte fibrilasyon meydana gelir, şuur kaybolur Elektrik akımının insan vücudundaki etkileri !
18
Vücut üzerinden topraklanan iletim yolu gerilim değerine göre farklılık gösterir. Alçak gerilim değerlerinde bu yol dolaşım sistemi yani kalp üzerinden meydana gelir. Bu nedenle alçak gerilimlerin öldürücü etkisi kalp fibrilasyonundan (şok) kaynaklanmaktadır.
19
Yüksek gerilimlerde vücuda uygulanan elektriksel alan şiddetinin daha fazla olması nedeniyle dolaşım sistemi dışındaki bir çok organ da iletken hale gelir. Özellikle iletim yolunda bulunan deri dokusunun direnç etkisi nedeniyle oluşan aşırı ısı doku yanmasına neden olur.
20
Elektrik çarpması geçirmiş kazazedelerde; Bilinç kaybı Solunum-kalp durması Elektrik yanıkları Çarpmanın etkisiyle yerinden fırlama-düşme sonucu kafa, omurilik, göğüs veya karın yaralanmaları
21
E LEKTRIK K AZALARıNıN OLUŞ NEDENLERI ! Bilgisizlik, Yalıtımla ilgili problemler, Çalışanların kendilerine aşırı güvenmeleri, risk alması, Acelecilik, dikkatsizlik ve özen göstermeme, İş disiplinine/kurallara uymama, Kişisel Koruyucuların kullanılmaması, Periyodik kontrollerin yapılmaması, Cihazların metal gövdelerinin iyi topraklanmaması, Mecburi olmadığı halde yüksek gerilimle çalışmak, Talimat olmadan arızaya müdahale etmek.
22
ÖNLEMLER Alçak gerilimli tesislerde yapılacak işlere girişilmeden önce elektrik kesilmelidir, yalıtkan bir eşya üzerinde durulmalıdır, İyi durumda bulunan yalıtkan eldivenler ve sapı yalıtkan aletler kullanılmalıdır, Çıplak iletkenler civarında çalışırken baret, yalıtkan altlıklı iş ayakkabısı ve iş elbisesi giyilmelidir,
23
Kırık ve çatlak fiş-prizler kullanılmamalıdır.
24
Elektrik makinelerine ilişkin bağlantıları, çalışma sırasında meydana gelebilecek titreşimlere dayanıklı olacak şekilde yapılmalıdır.
25
ELEKTRİK TESİSLERİNDE ORİJİNAL OLMAYAN, YAMANMIŞ VE TEL SARILARAK KÖPRÜLENMİŞ SİGORTALAR KULLAN ILMAMALIDIR.
26
Kontrol, bakım ve onarımı yapılacak makine ve elektrik devrelerinin, kurulumu sırasında, motor veya teçhizatın enerji kaynağı ile bağlantısını kesilmeli, akımı kesen şalter veya anahtarların açık durumda olmaları ve bu şekilde kalmaları sağlanmalı, onarım bitirilmeden devreye akım verilmemeli. akım kesen şalter veya anahtarlarda kilitleme tertibatı bulunduğundan veya şalter ve anahtarların üzerine, çalışma yapıldığını gösteren ikaz levhaları asıldığından emin olunmalı. çalışma yerinde gerilim yokluğu tespit edildikten sonra bakım onarım çalışmaların başlanmalıdır.
27
Tablo veya pano üzerindeki sigorta, şalter ve anahtarların üzerine, kumanda ettiği yeri gösteren etiketler konulmalıdır.
28
KKD Yüksek gerilim hücrelerinde yalıtılmış tabure, kauçuk eldivenler, neon lambalı ıstankalar, manevra çubuğu, yangın söndürme cihazları, topraklama- kısa devre teçhizatı ve manevra talimatı vb. bulundurulmalı.
29
İŞYERLERİNDE SÜREKLİ OLARAK TAŞINABİLİR VEYA UZATMA İLETKENLER KULLANMAMAYA DİKKAT EDİLMELİ.
30
Seyyar uzatma kabloları kullanılmadığı zamanlarda ; prize bağlı bırakılmamalı, yerde serili halde bulundurulmamalı, bu kablolara ekleme yapımamalı, ezilmiş ve izolasyonu hasar görmüş kablolar kullanılmamalıdır.
31
yalıtılmış saplarının akım geçirmeyen malzemeden yapılmış Elektrik işlerinde kullanılan penseler, kargaburunlar, tornavidalar ve benzeri el aletleri uygun şekilde yalıtılmış olduğundan ve yağdanlıkların, süpürgelerin, fırçaların ve diğer temizlik araçlarının saplarının akım geçirmeyen malzemeden yapılmış olduğundan emin olunmalı.
32
Taşınabilir elektrikli aletler ile çalışanlar, bol elbiseler giymemeli, işe uygun izole eldiven kullanmalıdır. Elektrikli el aletleri kullanılmadan önce yetkili kimselere kontrol ettirilmeli, topraklaması arızalı, motoru fazla kıvılcımlı, priz, fiş, anahtar ve bağlantı kablosu bozuk olanlar kullanılmamalıdır.
33
Elektrikli el aletleri kullanılmadığı zamanlarda, kablosunun prizden çekilip toplayarak uygun yerlerde muhafaza edilmelidir..
34
Besleme ve kaynak kabloları, üzerinden taşıt geçmesi halinde zedelenmeyecek ve bozulmayacak şekilde korunmalıdır. Elektrik kaynak makinelerinin temizlenmesi, tamir ve bakımı veya yerinin değiştirilmesi sırasında makineleri şebekeden ayırıp elektriği kesilmelidir. ! Kaynak makinelerinin bakım ve onarımı yetkili elektrikçiler tarafından yapılmalıdır.
35
ELEKTRİK İÇ TESİSLERİNDE GÜVENLİK Aydınlatma tesisleri: İşyerlerindeki aydınlatma tesisatı Türk Standartlarına ve Elektrik İç Tesisler Yönetmeliğinde belirtilen hükümlere, teknik usul ve koşullara uygun şekilde yapılmalı ve işletilmelidir.
36
Fiş-Priz Sistemleri: Fişler, aynı tesiste kullanılan farklı gerilimler i ç in kullanılan prizlere sokulamayacak yapı ve ö zellikte olmalıdır.
37
Sigortalar: Alternatif veya doğru akım devrelerinde kullanılan sigortalar kapalı bir tablo içine monte edilmeli,
38
Gerilim altındaki bölümler: Elektrik kabloları gerilim değerine uygun olarak yalıtılmalı ve bu kablolarla bunların bağlantı ve kontrol tertibatı dış etkilere karşı uygun şekilde korunmalıdır. İletkenler mekanik ve kimyasal etkilerden korunmuş olarak yerleştirilmelidir. Çalışma yerinde gerilim yokluğu tespit edildikten sonra bakım onarım çalışmalarına başlanmalıdır.
39
Tevzi tabloları: İşyerinde ç alışanların erişebileceği yerlerde bulunan tevzi tabloları, panoları ve kontrol tertibatı ile benzeri tesisat, kilitli dolap veya h ü cre i ç inde olmalıdır.
40
Transformat ö rler ve kondansat ö rler: Transformatör, kondansatör ve benzerlerinin konulduğu işyerlerinin yeteri kadar havalandırılması sağlanmalı ve duvarları ile kapıları yangına dayanıklı olmalıdır.
41
Akümülatör tesisleri: Kurşun-asitli sabit akümülatör tesisleri, tabanı aside dayanıklı malzemeden yapılmış, iyi havalandırılmış ve özel yapılmış odalarda veya hücrelerde bulundurulmalıdır. Akümülatör odaları kuru havalı, serin ve sarsıntısız olmalı, sıcaklık değişmelerinden korunmalıdır. Akümülatörlerin bulunduğu yerler tercihen doğal havalandırmanın yeterli olabileceği biçimde yapılmalıdır Anahtar, priz vs. gibi işletme sırasında alevlenmeye sebep olabilecek kıvılcım çıkaran elektrik araçları akü odalarının dışına konulmalıdır.
42
Seyyar İletkenler: İşyerlerinde sürekli olarak taşınabilir veya çekme iletkenler kullanılmamalıdır. Ancak işin gereği olarak geçici olarak kullanılacağında gerekli iş güvenliği tedbirleri alınmalıdır. Taşınabilir iletkenlerin kullanılması gereken yerlere yeteri sayıda ve uygun şekilde topraklanmış elektrik prizleri tesis edilmelidir.
43
El aletleri: Elektrik işlerinde kullanılan penseler, kargaburunlar, tornavidalar ve benzeri el aletleri uygun şekilde yalıtılmış ve yağdanlıkların, s ü p ü rgelerin, fır ç aların ve diğer temizlik ara ç larının sapları akım ge ç irmeyen malzemeden yapılmış olmalıdır.
44
Elektrik kaynak makinelerinde g ü venlik: Elektrik kaynak işlerinde ehil kaynak ç ılar ç alıştırılmalıdır. Elektrik kaynağı işlerinde ç alışan iş ç ilere, işin ö zelliğine uygun kaynak maskesi, deri eldiven, yanmaz ö nl ü k, iş ayakkabısı gibi kişisel korunma ara ç ları verilmelidir. Elektrik kaynağı yapılan yerler, başka iş ç ilerin ç alıştığı yerlerden ayrı olmalı veya iş ç ilerin ç alışmasına engel olmamalı şekilde ışık ge ç irmeyen taşınmaz veya taşınabilir uygun paravanalarla ayrılmış olmalıdır.
45
Yıldırımdan korunma: Ç ıplak hava hatları tehlike alanına girmeden son bulmalı ve bu u ç larda dış aşırı gerilim y ü kselmelerine karşı uygun koruyucu parafudr gibi cihazlar bulundurulmalıdır. Y ü ksek binalar, yıldırıma karşı y ü r ü rl ü kteki mevzuatın ö ng ö rd ü ğ ü sistemlerle donatılmalıdır. Tamamen ç elik konstr ü ksiyon binalarla sa ç ve borulardan imal edilmiş tank ve benzeri ç elik depoların yeterli bir topraklamaya tabi tutulması bu hususun yetkili teknik eleman tarafından kontrol edilerek yeterliliğinin belgelendirilmesi zorunludur.
46
TOPRAKLAMA Alternatif ve doğru akımlı ç alışan ç ıplak metal kısımlı elektrik cihazları uygun şekilde topraklanmalıdır. Topraklama tesisatı, y ü r ü rl ü kteki Topraklamalar Y ö netmeliği ve Elektrik İ ç Tesisleri Y ö netmeliği h ü k ü mlerine uygun olarak yapılmalı ve işletilmelidir.
47
Kaçak akım rölesi: Elektrikli el aletleri üzerinde meydana gelebilecek kaçakların tehlikeli gerilim seviyesine gelmeden önce alete gelen elektrik devresini kesen kaçak akım röleleri de uygun bir iş güvenliği tedbiridir.
48
Elektrik akımı işyerlerinde sık rastlanan bir işyeri tehlikesidir –– ve öldürebilir !
49
ELEKTRİK KAZALARINDA MÜDAHALE
50
Elektrik kazalarında ilk iş olarak; Enerji kesilmeli, Bu mümkün değilse; -Kazaya uğrayan kişinin elektrikle olan teması ortadan kaldırılmalı. Bunun için o an çevrede bulunabilen kuru tahta parçası, giyim eşyası gibi yalıtkan maddelerle temas yerine müdahale edilerek kişinin elektrikle teması kesilmelidir. -Kaza anında kazaya müdahale ederken kazazedeye temas edilmemelidir !