Bağlanma İhtiyacı ve Maymunlar Üzerinde Bağlanma Çalışması (Yapay Anne Deneyi)
Bağlanma, yaşamın ilk günlerinde başlayan, duygusal yönü ağır basan bir durumdur. Bloom, anne ile bebek arasındaki ilk bağlanma ilişkisinin doğum öncesinde kurulduğunu ileri sürmektedir. (Bloom, 1995)
Doğum öncesi dönemde fetüs, annenin duygulanımlarına tepki verebilmektedir. 1-26. haftada fetüsün algılama, tepki gösterebilme ve işittiği bilgileri yakalama yeteneklerinin olduğu bildirilmektedir.
Hamilelik döneminde annenin karnına dokunması yoluyla bebeğin tensel olarak hissedilmesi ve bebeğin kabulü bağlanma ilişkisi için oldukça önemlidir.
Bağlanma çift yönlü bir ilişkidir. Anne ve çocuk arasındaki ilişki, sonraki ilişkilerin dinamiğidir.
Bebeklikteki bağlanma kavramı; belirli bir kişiye olumlu tepkilerin verilmesi, zamanın büyük bir kısmının o kişiyle birlikte geçirilmek istenmesi, herhangi bir korku yaratan durum veya obje karşısında hemen o kişinin aranması, bağlanılan kişinin varlığının duyumsanmasına eş zamanlı olarak rahatlama duygusunun eşlik etmesi gibi duygu ve davranış biçimlerini kapsamaktadır.
Uzun yıllar bebeğin bağlanacağı kişinin, onun beslenme ihtiyacını karşılayan kişi olacağı görüşü mevcut iken, 1958 yılında Harry Harlow’un maymunlar la yaptığı çalışma (Yapay Anne Deneyi) bu görüşü değiştirmiştir.
Yavru bir maymun doğar doğmaz annesinin yanından alınır. Laboratuvar ortamında büyütülür. Sahte annelerin kafası bir maymunu çağrıştırır. Bedenleriyse tel silindirden oluşur. Sahte annelerden biri üzerine yumuşak bir doku sarılır. Böylece metalin soğukluğu gizlenir. Diğer sahte annenin bedeni çıplak bırakılır, ama bunada bir biberon yerleştirilir. Amaç, yavru maymunun hangi sahte anneyi seçeceğini görmektir. Rahat, konforlu ve nispeten sıcak anneyi mi tercih edecektir yoksa biberonlu anneyi mi? Yavru maymunlar, biberonlu anneyi sadece karınları acıktığında tercih ederler. İşleri bitince yumuşak anneye geri dönerler.
Yavru maymunlar korkutulunca, biberon olsun ya da olmasın önemsemeksizin yumuşak anneye sarılırlar. Yaşları büyüdükçe bu davranış seyrekleşir. Maymunlar, henüz tanımadıkları bir odaya yerleştirildiklerinde, korkuyla yumuşak anneye sarılırlar ve çevreyi gezecek kadar rahatlayınca, sahte anneden ayrılıp odayı gezerler. Daha sonra tekrar sahte ve yumuşak anneye geri dönerler.
Maymunların tepkisini ölçmek için, bazı durumlarda, odaya hiçbir şekilde sahte anne yerleştirilmez. Bu durumla karşılaşan yavru maymunlar, korkuyla donakalır, yere çöker, baş parmağını emer ve ağlar. Bu maymunlara, telden anne verilse bile, anneyi yok sayarlar.
Yavru maymunlar, katı yiyecek tüketebilecek kadar büyüdüklerinde, sahte ve yumuşak anneden ayrılıp, üç gün yalnız yaşayacakları bir başka bölüme nakledilirler. Tekrar sahte ve yumuşak annenin yanına yerleştirildiklerinde, hemen sahte anneye sarılır ve yabancı bir odada olsalar bile etrafı gezmek için sahte anneden ayrılmazlar.
Harlow buna dayanarak, dokunsal güven arayışının, keşfetmekten (ya da meraktan) daha güçlü olduğunun sonucuna varır.
Sadece tel annedeki biberon kullanılarak beslenen yavru maymunlarda, sindirim sorunları görülür. Bu maymunlar, yumuşak anneden beslenen maymunlara oranla daha sık diyare olmaktadırlar. Böylece Harlow, dokunsal güven bulunmadığında, maymunların psikolojik gerginlik yaşadığı sonucuna varır.
Elde edilen bulgular ve bu çalışmanın en önemli sonucu, bağlamanın, açlık ve susuzluk gibi fizyolojik gereksinimlerin karşılanmasıyla doğrudan ilişkili olmadığının gösterilmesidir.
Diğer önemli bir sonucu da, gerçek anne-bebek ilişkisinden yoksun kalan maymunların büyüdüklerinde çiftleşmekte zorluk çektikleri, erkeklerin çiftleşemedikleri, dişi maymunların ise kendi yavrularına karşı ciddi cezalar uyguladıkları yönündedir.
Diğer önemli bir sonucu da, anne ve bebek ilişkisinde bedensel temas bağlamanın kurulmasında gerek olup önemlidir. Ancak tek başına yeterli değildir.
Yazan: Gözde ADIYAMAN
Kaynak* Bağlanma İhtiyacı ve Yapay Anne Deneyi