|Paylaş|


|Tweet|
Her sene Türkiye’de 120 bin’den fazla çocuk boşanma olayına şahit olmaktadır. Ebeveynlerin uzun süre birbiriyle çatıştığı ve mutsuz olduğu bir ortamda yaşayan çocuklar bile boşanma sonrasındaki deneyimlerini daha önceki deneyimlerinden daha zor bulmaktadırlar.
En azından çocuk bir ebeveynden (genellikle baba) uzak yaşamak veya eğer bakımı paylaşmışlarsa yaşamını iki eve bölünecek şekilde ayarlamak zorunda olacaktır. Ekonomik değişikliklerden dolayı daha küçük bir eve taşınıp, farklı komşuları da olabilir. Daha önce evde kalan bir anne çalışmaya başlayabilir. Çalışmasa bile boşanmaya eşlik eden stres ve depresyon, çocuğuna daha az ilgi ve şefkat göstermesine yol açabilir.
Boşanmanın çocuğunuzu özellikle nasıl etkileyebileceğini kimse söyleyemez. Tepkisi kendi hassasiyetine, her bir ebeveynle olan ilişkisinin kalitesine ve ebeveynlerin bu zaman diliminde duygusal gereksinmelerini birlikte çalışarak karşılayabilme becerilerine bağlı olarak değişir. Aynı zamanda yaşına ve daha önceki deneyimlerinden kazandığı zorluklarla başa çıkma veya hassas olma becerilerine de bağlıdır.
Genel bir kanı olarak çocuğunuzun boşanmaya vereceği tepkiyi, boşanmanın olduğu zamandaki yaşına dayanarak tahmin edebilirsiniz:
İki yaşın altındaki çocuklar daha bebeksi davranışlara geri dönüş yaparlar. Aşın şekilde yapışkan, bağımlı veya huzursuz olabilirler. Uyumayı reddedebilirler ve gece aniden yürümeye başlayabilirler. Üç yaşın altındayken üzüntü ve diğerlerinden korkma belirtileri gösterebilirler. Ayrıca öfke nöbetleri ve sinir patlamaları, yemekle ilgilenmemek ve tuvalet eğitimi ile ilgili sorunlar da görülebilir.
3-5yaş arasındaki çocuklar bebek gibi davranabilirler ve ebeveynlerinin ayrılmalarından kendilerinin sorumlu olduğunu düşünebilirler. Bu yaştayken çocuklar ebeveynlerinin yaşamlarının kendilerininkinden ayrı olduğunu anlamazlar. Ailenin merkezinde olduklarına inanırlar ve bu ayrılık için kendilerini suçlarlar. Erkek çocuklar genellikle annelerine karşı daha saldırgan ve karşı koyucu olurlar. Kızlar erkeklere karşı güvensiz ve şüpheci olabilirler. Diğer ebeveynle temas azaldıkça veya boşanma sonrası ilişki gerginleştikçe, bu tepkilerin daha ciddi olma olasılığı yükselecektir. Bu süreçte çocuğun kendine olan saygısı zarar görebilir.
Çocuğunuzun tepkisi en fazla boşanma sırasında ve hemen sonrasında olur. Büyüdükçe geçmiş hakkında düşünmeye devam eder ve ebeveynlerinin neden ayrıldığını anlamak için çabalar. Yıllar sonra bu hisleri biraz kaybolabilse de, özellikle tatillerde, doğum günü veya ailenin toplantıları gibi özel günlerde acı verici olabilir.
Çoğu çocuk çaresizce, boşanan ebeveynlerinin bir araya gelmesini diler. Ancak ilk ayrılık dışında daha önce tekrar tekrar arabuluculuk denenmiş ve ayrılık tekrarlanmışsa bu zordur. Ebeveynler kararsızsa çocuk şüpheci olacak, kafası karışacak ve kendini güvensiz hissedecektir.
Bazı vakalarda ebeveynlerin boşanmasından sonra çocuğun kendine güveni ve davranışları gerçekten düzelir. Bazen bu durum, mutsuz bir evliliğin üzüntü ve baskısının azalması ve artık ebeveynlerin çocuğa daha fazla ilgi ve şefkat verebilecek olmalarından, bazen de evliliğin duygusal veya fiziksel bir istismar olayından dolayı bitmiş olmasından kaynaklanır. Ancak bir ebeveyni tarafından istismara uğrayan bir çocuk bile sıklıkla, o ebeveynin sevgisini ve ailenin tekrar bir araya gelmesini ister.
Özet olarak, bazı çocuklar boşanmadan psikolojik olarak ciddi ve uzun süreli etkilenebilmektedir, ancak çoğu ilk şoku atlattıktan ve aile üyeleri yeni hayatlarına uyum sağladıktan sonra iyiye gider.
Çocuk ebeveynin duygularını taklit eder ve birleştirir. Eğer ebeveyn ayrılık döneminde kızgın, sinirli veya şiddet doluysa, çocuk muhtemelen bu rahatsız edici duyguları emecek ve kendine yansıtacaktır. Eğer ebeveynler onun hakkında kavga ederlerse veya kavga sırasında ismini duyarsa suçlanacak kişinin kendisi olduğuna daha fazla inanır. Sessiz kalmak veya gizlilik, daha iyi hissetmesi için muhtemelen işe yaramayacaktır; tam tersi, üzerindeki mutsuzluğun ve baskının şiddetini artıracaktır.
Eğer boşanıyorsanız hisleriniz hakkında dürüst, çocuğunuza karşı şefkatli ve güven verici olmanız en iyi yaklaşımdır. Ebeveynlerin birbirini artık sevmediğini kabullenmek durumundadır –ve başka türlü davranmamalısınız– ancak her iki ebeveynin de her zaman onu seveceğini hissettiğinden ve bu şekilde anladığından emin olmalısınız.
Ebeveynler çocukların ne durumda olduklarına karşı hassas olduklarında, çocuk boşanmanın kaygı ve kargaşasından normale geri dönmekte ve durumun üstesinden gelmekte daha başarılı olacaktır. Çocuklar etraflarında oluşan durumlara karşı kendilerine has tepkiler verirler, bazıları sessiz ve iyimser olarak kalırken, diğerleri şu an ve gelecek için olumsuz ve çok kötü düşünürler. Görevlerinizden biri çocuğunuzun boşanma gerçeğinin üstesinden gelmesine yardımcı olmak ve bu türden büyük yaşamsal değişikliklerin onun hayatını altüst edeceği düşüncesinden kaçınmaktır.
Bu uyum sürecine yardımcı olmak için Her iki evde de ayrı ayrı zaman geçirmesine karşın, ebeveynin her ikisinin de onu çok sevmeye devam edeceklerini çocuğunuzun net bir şekilde anlamasını sağlayın. Hâlâ güvende olmaya devam edecektir. Aslında sizin ve eşinizin ona ayıracağınız daha fazla özel zaman olacağını açıklayın. Ayrıca siz ve eşinizin bu ayrılıktan dolayı mutlu olacağınızı ve evinizin artık daha mutlu bir yer olacağını anlatın.
Boşandıktan haftalar, aylar ve yıllar sonra bile çocuğunuzla yaşına uygun ve açık bir şekilde konuşmaya devam edin. Duygularını size anlatması için onu tekrar tekrar cesaretlendirin. Sorularına açık ve basit yanıtlar verin, kendi başına gündeme getirmediği ancak boşanan çiftlerin çocuklarında sık görülen konuları konuşmaktan çekinmeyin (“Anne ve babamın ayrılmasındaki suçlu ben miyim?”, “Eğer cici bir kız olursam tekrar barışırlar mı?”, “Annem ve babam hâlâ beni sevecekler mi?” gibi şeyler düşünüyor olabilir.).
Eğer çocuğunuz 2 yaşından küçükse bu mesajları doğruca sözlerden ve net olarak alamazsınız. Çocuğunuzla birlikteyken kendi acınızı ve kaygılarınızı bir kenara bırakın ve onun gereksinmelerine konsantre olun. Günlük rutininizi mümkün olduğu kadar devam ettirin ve bu geçiş döneminde başka tür büyük değişikliklerle karşılaşmasını beklemeyin (örneğin tuvalet eğitimi, karyoladan yatağa geçiş veya mümkünse yeni bakıcı veya yeni eve taşınmak gibi). Eğer çocuğunuzun davranışlarında geriye dönüş oluyorsa başlangıçta anlayışlı ve sabırlı olun, ancak eğer bu geri dönüş boşanma bittikten sonra da devam ediyorsa ve yaşamınız düzenli hale geldiyse, önerisi için çocuk doktorunuza danışın.
Eğer çocuğunuz büyükse, her iki ebeveynin de ona bakacağını ve onun iyiliği için bütün farklılıkları bir tarafa bırakma isteğinde olduğunu hissetmeye ihtiyacı vardır. Bu da her ikinizin de onun yaşamında aktif rol almanız anlamına gelir.
Çocuklar 10 yaşın altındaysa; iki ev, farklı iki arkadaş grubu veya iki rutin arasında bir ayrılık hissedebilirler. Fiziksel vasiye katılımcı olan çoğu ebeveyn; doğum günü partilerini, dersleri ve okul işlerini günlük olarak programlamayı zor bulmaktadır. Her iki ebeveyn de bu düzenlemeye kendilerini tam olarak adamazsa; çocukta daha fazla çatışmaya, kafa karışıklığına ve baskıya neden olabilir. Herhangi bir yasal düzenlemede öncelik, çocuğun duygusal ve gelişimsel gereksinmelerine verilmelidir.
Vesayet düzenlemesi ne olursa olsun, ebeveyn olarak her ikinizin de görevi çocuğunuzun hayatında anahtar rol oynamaya devam etmektir. Bu görevlerde her ikiniz de birbirinize destek olmaya çalışmalısınız. Mümkün olabildiğince çocuğunuzun önünde birbirinizi eleştirmekten kaçının. Eşinizle olan sinirlenme ve anlaşmazlıklarınıza çocuğunuzun tanık olmasına gerek yoktur, bu sadece onu üzüp kafasını karıştıracaktır. Çocuğunuzun, her ikinizi de sevmesinin normal olduğunu bilmesine ihtiyacı vardır. Her ikinizle birlikteyken de güvende olabileceğini ve hiçbir suçluluk hissetmesine ve aranızda sır olmasına gerek olmadığını anlamasına yardımcı olmanıza ihtiyacı vardır.
Eğer her iki ebeveyn arasında aktif işbirliği olmazsa, biraz çekinceniz olsa bile en azından diğerlerinin rutinlerine karşı toleranslı olun. Bazı durumlarda çocuğun ne kadar televizyon izlediği veya ne yediği üzerine yapılan kavgalar, televizyon veya abur cubur gıdalardan daha fazla zarar verebilir. Eğer gerekliyse, endişelerinizi çocuğunuz yokken tartışın. Eğer çocuk birbirinizin otoritesine üstünlük sağlamaya çalıştığınızı sezerse, her ikinize de güvenmemeye veya açık şekilde fikirlerini ortaya koymamaya başlayabilir. Düşmanca bir ortamda çocuk her iki ebeveynle de zaman geçirmeyi eğlenceli bulmayabilir.
Çocuğunuz 4-5 yaşlarına geldiğinde yaşamı okul ve komşuluk etkinlikleriyle birlikte daha da genişleyecek ve dünyadaki yeri hakkında daha karmaşık hisler duymaya başlayacaktır. Siz ve eski eşiniz, çocuğun her birinizleyken nasıl davrandığını ve nasıl konuştuğunu tartışmalısınız. Boşanmış olsanız bile çocuğunuzun sorumluluğunda ortaksınız ve ortaya çıkan duygusal ve davranışsal sorunları çözmek için birlikte çalışmak zorundasınız.
Özellikle özgüvende azalma, anormal duygu-durumlar, depresyon, aşırı özür dileme veya kendini eleştirme gibi işaretlerde uyanık olmalısınız. Bu belirtiler çocuğun boşanma için kendini suçladığını gösteriyor olabilir. Eğer durum böyleyse, onu suçsuz olduğuna ikna edemiyorsanız çocuk doktorunuzla konuşun. Danışmanız için sizi çocuk psikiyatrisi, psikologu veya diğer ruh sağlığı uzmanlarına yönlendirebilir.
Eğer boşanmadan sonra çok depresif veya rahatsız hissediyor ve yaşamınızı kontrol altına alamıyorsanız, çocuğunuza vermek istediğiniz destek ve ilgiyi sağlayamazsınız. Zorluk yaşadığınızı hisseder hissetmez, herkesin iyiliği için psikolojik danışmanlık almak üzere bir uzmana danışın.
Çocuğunuz için boşanmanın yarattığı karmaşayı kolaylaştırmak için aşağıda bazı öneriler bulabilirsiniz:
Her boşanmada mutlaka zor anlar olur, eşinizle birlikte boşanma olayında mümkün olduğunca birbirinize meydan okumadan ayarlamalar yaparak çocuğunuza yardımcı olabilirsiniz. Çiftlerin mahkeme dışında bir ortak karara vardığı işbirlikçi bir yaklaşımı düşünün. Her ebeveyn kendi avukatını tutsa bile her iki tarafın da hem çocuklar hem de kendileri için ortak bir hedefi vardır: düşmanca olmayan, işbirliğini amaçlayan, herkes için kabul edilebilir bir anlaşmaya varmak. Gittikçe artan sayıda boşanma avukatı artık bu işbirlikçi kanunda uzmanlaşmaktadır; avukatınız sizin lehinizde savunma yapmak isteyecek fakat sorunları en aza indirmekte ve herkesin kabul edebileceği şekilde çözümlere ulaşabilmekte eğitimli olacaktır.
Eğer boşanmamz öfkeli ve gergin geçmiş ise bu mücadelelerin asla bitmeyeceği ve çocuğunuzun asla düzelemeyeceği hakkında endişe duyabilirsiniz. Boşanmanın bazı duygusal etkilerinin çocuğunuzda sürekli kalabileceği doğru olsa da, eğer ebeveynlerinden ve bakıcısından ihtiyacı olan sevgi, ilgi ve desteği görebilirse, sağlıklı ve mutlu büyüyebilmek için her türlü şansı olacaktır. Zamanla çoğu çocuk boşanma nedeniyle olan değişiklikleri kabul eder ve çoğu ailede çocuklar ebeveynlerine daha da yakınlaşır.