**
Kalbinizi ve damarlarınızı en iyi durumda tutmak için arka planda sessizce neyin çalıştığını hiç merak ettiniz mi? Hayır, bu gizemli bir sihirli iksir değil… bu POTASYUM! Konu kalp-damar sağlığı olduğunda, potasyum genellikle göz ardı edilse de kritik bir oyuncu olarak ortaya çıkar.
Bugün potasyumun inanılmaz sırlarını açığa çıkarıyoruz. Damarlarımızın nasıl çalıştığını, potasyumun neden kardiyovasküler sağlığın isimsiz kahramanı olduğunu ve doğru miktarı elde etmek için bazı harika ipuçlarını keşfedeceğiz.
Kan damarlarımız, kanımız için otoyollar gibidir. Trafik sıkışıklığı olmayan, düzgün bir akış sağlayan pürüzsüz yollar hayal edin. Sağlıklı damarlar bu şekilde çalışmalıdır. Ama onları pürüzsüz tutan potasyumdur.
Potasyum vücuttaki tüm dokuların ihtiyaç duyduğu önemli bir mineraldir. Çeşitli hücre ve sinir fonksiyonlarını harekete geçiren küçük bir elektrik yükü taşıdığı için bazen elektrolit olarak da anılır. Potasyum birçok gıdada doğal olarak ve takviye olarak bulunur. Vücuttaki ana rolü hücrelerimizdeki sıvının normal seviyelerini korumaya yardımcı olmaktır. Onun karşılığı olan sodyum , hücrelerin dışında normal sıvı seviyelerini korur. Potasyum ayrıca kasların kasılmasına yardımcı olur ve normal kan basıncını destekler.
Potasyumun kan damarları üzerine etkisi sodyum ile beraber anlaşılmalıdır.
Şimdi kan damarları ve kan basıncı üzerindeki etkilerini inceleyelim:
SODYUM VE POTASYUMUN DAMARLAR ÜZERİNE ETKİLERİ
Sodyum:
Sıvı Dengesi: Sodyum öncelikle hücrelerin dışında bulunur ve hücre dışı sıvı hacminin korunmasına yardımcı olur. Sodyum alımında bir artış olduğunda, vücutta su tutulmasına yol açarak kan hacmini artırabilir.
Vazokonstriksiyon: Yüksek sodyum seviyeleri, kan damarlarının duvarlarındaki düz kas hücrelerini daralmaya neden olan ajanlara karşı daha duyarlı hale getirebilir. Damarlar daraldığında, kan basıncı yükselir.
Renin-Anjiyotensin Sistemi Üzerindeki Etkileri: Yüksek sodyum seviyeleri, kan basıncını ve sıvı dengesini düzenleyen bir hormon sistemi olan renin-anjiyotensin-aldosteron sistemini de etkileyebilir. Bu sistemin aktivasyonu daha fazla vazokonstriksiyona ve sıvı retansiyonuna yol açabilir.
Endotel Disfonksiyonu: Yüksek sodyum alımı endotelde (kan damarlarının iç kaplaması) işlev bozukluğuna yol açabilir. Sağlıklı bir endotel, vazodilatasyonu destekleyen bir molekül olan nitrik oksit üretir. İşlev bozukluğu bu damar genişletici etkiyi azaltarak kan basıncının artmasına katkıda bulunabilir.
Potasyum:
Sıvı Dengesi: Sodyumun aksine, potasyum öncelikle hücrelerin içinde bulunur. Hücre içi sıvı hacminin ve dengesinin korunmasına yardımcı olur. Uygun potasyum seviyeleri vücuttan fazla sodyum ve suyun atılmasına yardımcı olarak kan hacmini ve dolayısıyla kan basıncını azaltabilir.
Vazodilatasyon: Potasyumun kan damarları üzerinde vazodilatasyon olarak bilinen rahatlatıcı bir etkisi vardır. Damarlar genişlediğinde veya daha geniş hale geldiğinde, kan akışını kolaylaştırır, böylece kan basıncını düşürür.
Sodyuma Karşı Koyar: Potasyumun temel rollerinden biri sodyumun etkilerini dengelemektir. Bunu idrarda sodyum atılımını teşvik ederek ve kan basıncı üzerindeki olumsuz etkilerini azaltarak yapar.
Sinir İletimi Üzerindeki Etkileri: Potasyum uygun sinir iletimine yardımcı olur. Doğru sinyalizasyon, çeşitli uyaranlara yanıt olarak kan damarlarının uygun şekilde daralması ve genişlemesi için hayati önem taşır.
Sonuç olarak:
Ne kadar çok potasyum yerseniz, idrar yoluyla o kadar çok sodyum kaybedersiniz. Potasyum ayrıca kan damarı duvarlarınızdaki gerginliği azaltmaya yardımcı olur, bu da kan basıncını daha da düşürmeye yardımcı olur.
Potasyum, sodyumu dengeleyerek kan basıncımızı düzenlemeye yardımcı olur – bunları bir tahterevallinin iki tarafı olarak düşünün. Çok fazla tuz mu var? Potasyum imdadımıza yetişerek damarlarımızın gevşemesine yardımcı olur ve kanın sorunsuz akmasını sağlar. Dengeli kan basıncı = daha mutlu kalp!”
SODYUM VE POTASYUMUN KALP ÜZERİNE ETKİLERİ
Sodyum ve potasyum sadece kan damarlarını ve kan basıncını etkilemekle kalmaz; aynı zamanda kalp fizyolojisinde de önemli bir rol oynar. Şimdi etkilerini inceleyelim:
Sodyum:
Aksiyon Potansiyellerindeki Rolü: Sodyum iyonları kalp kası hücrelerinde (miyositler) aksiyon potansiyellerinin oluşmasında ve yayılmasında kritik bir rol oynar. Aksiyon potansiyeli, kalp kasının kasılmasını kolaylaştıran elektriksel bir olaydır. Sodyum iyonlarının hücre içine hızlı akışı, miyositlerdeki aksiyon potansiyelinin ilk aşamasıdır.
Kontraktilite Üzerindeki Etkisi: Aşırı sodyum kalp hücrelerindeki hücre içi kalsiyum seviyelerini artırarak daha güçlü bir kasılma kuvvetine yol açabilir. Zamanla, sürekli olarak artan kasılma gücü kalbin daha fazla çalışmasına neden olarak kalp kasının kalınlaşmasına (hipertrofi) yol açabilir.
Aşırı Sıvı Yüklenmesi: Yüksek sodyum alımı sıvı tutulmasına neden olabilir. Bu fazla sıvı, kalbin pompalaması gereken kan hacmini artırarak iş yükünü artırabilir. Zamanla bu durum kalbi zorlayabilir ve potansiyel olarak konjestif kalp yetmezliği gibi durumlara yol açabilir.
Potasyum:
Repolarizasyon için Kritiktir: Aksiyon potansiyeli yükseldikten sonra (sodyum akışı nedeniyle), kalp hücresinin repolarizasyon olarak bilinen dinlenme durumuna dönmesi gerekir. Potasyum, hücreden çıkarak hücrenin repolarize olmasını ve bir sonraki kasılmaya hazır olmasını sağlayarak bu konuda merkezi bir rol oynar.
Kalp Ritminin Korunması: Uygun potasyum seviyeleri kalbin düzenli ritmini korumak için gereklidir. Düşük seviyeler (hipokalemi) veya yüksek seviyeler (hiperkalemi) düzensiz kalp ritimleri olan aritmilere yol açabilir. Bu nedenle diüretikler gibi bazı ilaçları kullanan hastaların potasyum seviyelerinin düzenli olarak izlenmesi gerekir.
Refrakter Dönemi Etkiler: Refrakter dönem, kalp kasının kasıldıktan hemen sonra yeniden uyarılamadığı dönemdir. Yeterli potasyum seviyeleri uygun bir refrakter dönem sağlayarak aşırı veya anormal kalp kasılmalarını önler.
Denge Anahtardır:
Sodyum ve potasyum arasındaki etkileşim, kalbin düzgün elektriksel aktivitesi ve işleyişi için temeldir. Bu iki iyon arasındaki oran ve denge, mutlak seviyelerinden daha önemlidir. Örneğin, yeterli potasyum ile dengelenmediği sürece aşırı sodyum zararlı olabilir ve bunun tersi de geçerlidir.
Yukarıdaki etkilerden potasyum veya sodyum dengesizliğinin kalple ilgili çeşitli komplikasyonlara yol açabileceği açıktır ve özellikle kardiyovasküler riskleri veya rahatsızlıkları olan bireyler için diyetle ilgili hususların ve düzenli sağlık kontrollerinin önemini vurgulamaktadır.
KALP DAMAR SİSTEMİNDEKİ ETKİSİNİ BİR ÖRNEKLER AÇIKLAYALIM
Vücudunuzu bir mutfak lavabosu, sodyumu da bu lavabodaki süngerin üzerine serpilmiş tuz gibi düşünün. Tıpkı tuzun ıslak bir süngerin üzerine serpildiğinde suyu çekmesi ve tutması gibi, sodyum da vücudunuzdaki suyu çeker ve tutar.
Süngerin üzerine ne kadar çok tuz serperseniz, o kadar çok su çeker ve tutar, süngeri ağırlaştırır ve doygun hale getirir. Benzer şekilde, ne kadar çok sodyum tüketirseniz, vücudunuz o kadar çok su tutar.
Şimdi kan damarlarınızı lavaboyu boşaltan borular olarak düşünün. İçinde tuza doymuş bir sünger bulunan bir lavaboya daha fazla su dökerseniz, sünger suyu yeterince hızlı boşaltamayacağı için lavabo daha hızlı dolar ve muhtemelen taşar. Aynı şekilde, sodyum vücudunuzun daha fazla su tutmasına neden olduğundan, kan damarlarınız daha fazla kanla dolar ve duvarlarında artan basınca yol açar – buna yüksek tansiyon diyoruz.
Lavabonun taşmasını önlemek ya da basıncı düşürmek için süngerdeki suyu sıkmanız ya da ilk etapta daha az tuz kullanmanız gerekir. Vücutta sodyum alımının azaltılması veya potasyum gibi fazla sodyum ve suyun atılmasına yardımcı olan faktörlerin artırılması, yüksek tansiyonun yönetilmesine ve azaltılmasına yardımcı olabilir.
**Potasyum Nedir ve Nerede Bulunur?
Potasyum vücudunuzun düzgün çalışması için ihtiyaç duyduğu bir mineraldir . Bir tür elektrolittir . Sinirlerinizin çalışmasına ve kasların kasılmasına yardımcı olur. Kalp atışlarınızın düzenli kalmasına yardımcı olur. Ayrıca besin maddelerinin hücrelere taşınmasına ve atık ürünlerin hücrelerden dışarı taşınmasına yardımcı olur. Potasyum açısından zengin bir diyet, sodyumun kan basıncı üzerindeki bazı zararlı etkilerini dengelemeye yardımcı olur.
Gıda Kaynakları
Potasyum birçok gıdada, özellikle meyve ve sebzelerde yaygın olarak bulunur . Yapraklı yeşillikler, fasulye, fındık, süt ürünleri ve kış kabağı gibi nişastalı sebzeler zengin kaynaklardır.
- Kurutulmuş meyveler (kuru üzüm, kayısı)
- Fasulye, mercimek
- Patates
- Kış kabağı (meşe palamudu, balkabağı)
- Ispanak, brokoli
- Pancar yaprağı
- Avokado
- Muz
- Kavun
- Portakal, portakal suyu
- Hindistan cevizi suyu
- Domates
- Süt ve bitkisel sütler (soya, badem)
- yoğurt
- Kaju fıstığı, badem
- Tavuk
- Somon
Tavuk (ortalama kavrulmuş et, 174g) 574mg
Muz (bir) 330mg
Avokado (yarım) 360mg
Brokoli (çiğ, 80g) 317mg
Ispanak (80g) 545mg
Pişmiş somon (154g adet) 634mg
Patates (bir orta porsiyon, haşlanmış, 175g) 639mg
Yağsız süt (1/3 pint/195g) 316mg
**Denge Yasası: Potasyum Sodyuma Karşı**
Yiyeceklerimize eklediğimiz tuz aslında tuz tüketimimizin yaklaşık %10’unu oluşturur. Yediğimiz tuzun çoğu mağazalardan, restoranlardan ve yemekhanelerden gelen işlenmiş gıdalardan geliyor. Fast food, söğüş etler ve konserve yiyeceklerin çok fazla tuz içerdiğini zaten biliyor olabilirsiniz. Modern diyetlerimiz genellikle yüksek sodyum (tuz) alımına yöneliktir, bu da kan basıncını yükselterek kardiyovasküler sistemimiz üzerinde ek bir baskı yaratabilir. İşte potasyumun parladığı yer burasıdır. Sodyuma karşıt olarak hareket ederek kan damarı duvarlarının gevşemesine yardımcı olur ve kan basıncının düşmesini etkili bir şekilde destekler. Bu dengeleyici hareket, hücre zarları boyunca iyonların bir dansıdır ve sonuçta kan damarlarımızın nasıl çalıştığını etkiler.
**ARAŞTIRMALAR NE DİYOR?**
Pratik açıdan bakıldığında, birçok çalışma yeterli potasyum alımının faydalarının altını çizmiştir. Örneğin, diyetle potasyum alımı yüksek olan toplumlarda hipertansiyon (yüksek tansiyon) vakalarının daha düşük olduğu ve felç riskinin azaldığı görülmüştür.
Potasyum açısından zengin gıdalar kan basıncınızı düşürebilir ve kalbinizi sağlıklı tutabilir mi?
Araştırmalar, avokado, muz ve somon gibi potasyum açısından zengin gıdaları daha fazla tüketmenin, çok fazla tuzun zararlı etkilerine karşı koymaya yardımcı olabileceğini öne sürmektedir.
European Heart Journal’da yayınlanan araştırmaya göre, diyetlerinde en fazla potasyum bulunan kişilerin kalp krizi veya felç geçirme olasılığı, en az tüketen kişilere göre yüzde 13 daha azdır.
Çalışmada ayrıca potasyum açısından zengin diyetlerin, çok tuz tüketen kadınlarda daha düşük kan basıncına sahip olmakla bağlantılı olduğu bulunmuştur.
- Fare çalışmalarında bilim insanları, diyetteki düşük potasyum seviyelerinin arterlerin kireçlenmesine ve sertliğine neden olabileceğini açıklayabilecek bir mekanizma buldular.
- Düşük potasyum seviyeleri insanlarda yüksek tansiyon, kalp hastalığı ve felç ile ilişkilendirilmiştir. Yeni bulgular daha iyi önleme ve tedavi yöntemlerine yol açabilir.
- YÜKSEK POTAYUM DAMAR SERTLİĞİNİ ÖNLER Araştırmacılar, 30 hafta boyunca, ateroskleroza yatkın üç grup erkek fareyi, normal, düşük veya yüksek seviyelerde potasyum içeren, yüksek yağlı, yüksek kolesterollü bir diyetle beslediler. Ekip, doku boyama ve ultrason görüntüleme yöntemlerini kullanarak, düşük potasyumlu diyetle beslenen farelerde vasküler kalsifikasyonun ve arter sertliğinin arttığını gösterdi. Tersine, yüksek potasyumlu bir diyet kireçlenmeyi ve sertliği azalttı. Düz kas hücre kültürlerini kullanan ekip, düşük potasyumun damar kalsifikasyonunu arttırdığını, yüksek potasyumun ise bunu engellediğini doğruladı.
- YÜKSEK POTAYUM ÖLÜM RİSKİNİ AZALTIR Yüksek sodyum ve düşük potasyum içeren diyetler yiyen kişilerin kalp krizi veya herhangi bir nedenden ölme riski daha yüksekti. Bu çalışmada, en yüksek sodyum alımına sahip kişilerin herhangi bir nedenden dolayı ölüm riski, en düşük sodyum alımına sahip kişilere göre %20 daha yüksekti. En yüksek potasyum alımına sahip kişilerin ölüm riski, en düşük alıma sahip kişilere göre %20 daha düşüktü. Ancak sağlık açısından daha da önemli olan şey beslenmedeki sodyum ve potasyum arasındaki ilişkidir. Diyetlerinde en yüksek sodyum/potasyum oranına sahip kişilerin kalp krizinden ölme riski, en düşük orana sahip kişilere göre iki kat daha fazlaydı ve herhangi bir nedenden dolayı ölüm riskleri %50 daha yüksekti.
- DASH DİYETİ HİPERTANSİYONU ÖNLER: Randomize kontrollü çalışmaların gözden geçirilmesi, düşük sodyum ve yüksek potasyumdan oluşan DASH diyetinin (Hipertansiyonu Durdurmak için Diyet Yaklaşımları) mevcut hipertansiyonu olan kişilerde kan basıncını düşürmede etkili olduğunu buldu. Aynı inceleme, potasyumun, normal kan basıncına sahip kişilerde, daha fazla meyve ve sebze alımından veya potasyum takviyesinden dolayı kan basıncını düşürücü bir etkiye sahip olduğunu buldu.
- KEMİK YOĞUNLUĞUNNU ARTIRIR: Potasyum açısından zengin gıdalar, bikarbonata metabolize edilebilen, vücuttaki asitleri nötralize etmeye yardımcı olan ve kemiği koruyabilen bileşikler içerdiğinden tamponlayıcı bir “alkalizasyon” etkisi sunabilir. Gözlemsel çalışmalar , meyve ve sebzelerden yüksek potasyum alımının daha yüksek kemik yoğunluğu ile ilişkili olduğunu bulmuştur . [10] Ancak gözlemsel çalışmalar, yüksek protein alımının kemik sağlığını veya kırık riskini olumsuz yönde etkilediğini göstermemiştir; Aslında yaşlılarda daha yüksek protein alımının kırıklardan koruduğu görülmektedir. Yani kemik sağlığına ilişkin asit-alkali teorisi henüz net değil.
- BÖBREK TAŞI OLUŞUMUNU AZALTIR: Üç büyük prospektif kohort çalışmasının (Sağlık Profesyonelleri Takip Çalışması ve Hemşirelerin Sağlık Çalışmaları I ve II) gözden geçirilmesi, daha yüksek potasyum alımının her üç kohortta da daha düşük taş riski ile ilişkili olduğunu buldu. Daha yüksek alım, özellikle idrardaki ve idrar hacmindeki (meyve ve sebzelerden elde edilen suyun artmasından kaynaklanan) daha yüksek sitrat konsantrasyonu ile ilişkilendirilmiştir; her ikisi de taşlara karşı koruyucu faktörlerdir.
- KADINLARDA ETKİ DAHA GÜÇLÜ Sonuç olarak, günlük potasyum alımı, SBP ve KVH olayları arasındaki ilişkinin cinsiyete özel olduğunu gösterdik. Kadınlarda potasyum alımı ile SBP arasındaki ilişki sodyum alımıyla değiştirildi. Potasyumun natriüretik etkileri göz önüne alındığında bu bulgular, kadınlarda BP’nin sodyum duyarlılığının artmasıyla tutarlı görünmektedir. Kadınlarda potasyum alımı ile SBP arasındaki daha güçlü ilişki, uzun vadeli KV sonuçlarla da alakalı görünmektedir; çünkü çalışmamız, potasyum alımı ile KVH olayları arasındaki ters ilişkinin kadınlarda erkeklere göre daha güçlü olduğunu göstermektedir. Bu nedenle gözlemlerimiz, erkekler ve kadınlar arasındaki kardiyovasküler hastalık ve ölüm oranlarındaki farklılıklar üzerinde etkili olabilir ve potasyumla dolu bir diyetin yararlı etkilerinin altını çizebilir.
POTAYUM EKSİKLİĞİ
Böbrekler, fazla miktardaki potasyumu idrar yoluyla dışarı atarak kandaki normal potasyum seviyelerini korumaya çalışır. Potasyum dışkı ve ter yoluyla da kaybedilebilir. Normal günlük kayıplar nedeniyle yiyeceklerden günde en az 400-800 mg alınması gerekir. Kusma, ishal ve diüretikler gibi bazı ilaçlar gibi sıvı kaybını normalin ötesinde artıran herhangi bir durum, hipokalemi adı verilen bir eksikliğe yol açabilir . Hipokalemi, vücudun çok fazla potasyum atmasına neden olan ilaçları alan hastanede yatan hastalarda en yaygın olanıdır. Ayrıca ishale ve besinlerin emilim bozukluğuna neden olabilen inflamatuar barsak hastalıkları (Crohn hastalığı, ülseratif kolit) olan kişilerde de görülür.
Pek çok gıdada bulunduğu için potasyum eksikliğinin tek başına çok düşük gıda alımından kaynaklanması nadirdir; ancak aşırı terleme, idrar söktürücü kullanımı, müshil ilaçlarının kötüye kullanılması veya şiddetli mide bulantısı ve kusma ile birlikte yetersiz alım, hızla hipokalemiye yol açabilir. Diğer bir neden ise magnezyum eksikliğidir; çünkü böbrekler, potasyumun yeniden emilmesine ve hücrelerde normal seviyelerin korunmasına yardımcı olmak için magnezyuma ihtiyaç duyar.
- Tükenmişlik
- Kas krampları veya zayıflığı
- Kabızlık
- Kas felci ve düzensiz kalp atış hızı (şiddetli hipokalemi ile birlikte)
Toksisite
Kanda çok fazla potasyum bulunmasına hiperkalemi denir . Sağlıklı insanlarda böbrekler fazla potasyumu etkili bir şekilde idrar yoluyla uzaklaştırır. Bununla birlikte, bazı durumlar hiperkalemiye yol açabilir: ilerlemiş böbrek hastalığı, vücutta potasyum tutan ilaçlar almak (NSAID’ler dahil) veya böbrekleri zayıf olan, yüksek potasyum içeren bir diyetle beslenen (günde 4.700 mg’dan fazla) veya potasyum kullanan kişiler. bazlı tuz ikameleri. Hiperkalemi belirtileri:
- Zayıflık, yorgunluk
- Bulantı kusma
- Nefes darlığı
- Göğüs ağrısı
- Kalp çarpıntısı, düzensiz kalp atış hızı
**Ancak, Bir Uyarı…**
Böbrekleriniz vücudunuzda doğru miktarda potasyum tutmaya yardımcı olur. Kronik böbrek hastalığınız varsa böbrekleriniz kandaki fazla potasyumu temizleyemeyebilir. Bazı ilaçlar da potasyum seviyenizi yükseltebilir. Yediğiniz potasyum miktarını azaltmak için özel bir diyete ihtiyacınız olabilir.
**Özet olarak**
Potasyum, diyet ihtiyaçlarımızda bir dipnottan daha fazlasıdır. Düzenleyici, koruyucu ve dengeleyici olarak hareket ederek kardiyovasküler sağlığın merkezinde yer alır. Bu nedenle, bir dahaki sefere potasyum açısından zengin bir yemeğin tadını çıkarırken, sadece damak tadınızı tatmin etmekle kalmadığınızı, aynı zamanda kalbinize ve kan damarlarınıza da bir minnettarlık göstergesi sunduğunuzu bilin.
KAYNAKLAR: