Adenomiyozis rahimin iç tabakasının (endometrial stroma ve glandların), rahimin orta kas tabakası (miyometrium) içinde bulunması halidir.
Hastalığın sıklığı konusunda değişik rakamlar vardır. Tanı esas olarak histerektomi materyalinde konduğu için, çeşitli nedenlerle histerektomi yapılan hasta gruplarında %5-70 sıklıkta görüldüğünü bildiren yayınlar vardır.
a- Projektil tip: Bir yerde miyometriumun endometriumt arafından infiltrasyonu.
b- Tümöral tip: Yalnız bir bölgede miyom çekirdeği gibi oluşum meydana getirmesi.
c- Yaygın tip: Bütün miyometriumda yer yer adenomiyozis odaklarının bulunmasıdır. En ağır klinik belirtiler veren tip bu tiptir.
Adenomiyozis çoğunlukla 30'lu ve 40'lı yaşlarda görülür. Sebebi bilinmemektedir, ancak önerilen bazı teoriler vardır. Bunlardan bazıları hastalığın doğum sırasında ya da doğum sonrası endometrit olgularında endometriumun reaktif hiperplazisi sonucu miyometriumu invaze etmesi ile geliştiği biçimde açıklamışlardır. Hastalık çoğunlukla doğurmuş kadınların hastalığıdır (%80-90). Diğer teoriler de hastalığın hiperöstrojenemi sonucu geliştiğini ileri sürerler. Hastalığın sıklıkla östrojene bağımlı olduğu düşünülen diğer patolojilerle birlikte bulunması bunun bir kanıtı olarak ileri sürülmektedir.
Adenomiyozis olgularının %60-80'inde birlikte miyom, endometrial hiperplazi, endometriozis ve endometrial karsinoma gibi östrojene bağımlı hastalıklar bulunur. Adenomiyozisin tipik bir klinik tablosu yoktur, hastalık her zaman belirti vermez. Hastalarda adet sancısı (dismenore) veaşırı kanama (menoraji) bulunabilir. Muayenede belirgin bir bulgu yoktur, rahim genel olarak ve simetrik bir şekilde büyümüştür. Hastalığın belirgin bir tanı aracı yoktur. Tanıda en önemli basamak şüphelenmektir. Ultrason tanıda yardımcı olabilir, genel olarak büyümüş bir rahim, rahimin arka duvarında kalınlaşma ve rahim içinde 5-7 mm'lik küçük kistik alanlar görülebilecek sonografik belirtilerdir. Tedavi esas olarak histerektomidir. Bugüne kadar endometrioziste kullanılan hormonal tedavinin etkili bir sonuç verdiği kabul edilmemektedir.