Vagus Sinir Yolakları, Besin Arama Davranışını Yönlendirebilir
Vagus siniri, bağırsaktan beyne ve beyinden bağırsağa yiyecekler hakkında bilgi gönderir.
Farelerde yapılan yeni bir araştırmaya göre, sindirim sistemi ve beyin arasındaki çift yönlü vagus sinir bağlantıları, yiyecek arama davranışlarını yönlendirebilecek bir geri bildirim döngüsü oluşturur.
Bu yeni keşfedilen “sindirim-beyin ekseni” gıda seçimleriyle ilgili bilinçsiz öğrenme davranışlarında hayati bir rol oynamaktadır. Bu bulgular 6 Nisan 2020’de Neuron Dergisi’nde yayınlandı. Araştırma grubu, Champalimaud Center’daki nöropsikiyatri birimini yöneten ve yeni araştırmalar geliştirmek için Champalimaud Nörobilim Programı’ndaki bilim insanları ile işbirliği yapan Albino Oliveira-Maia tarafından yönetildi.
Gıda seçeneklerini kontrol ettiği anlaşılan bu yeni tanımlanmış sindirim-beyin ekseninin araştırılması için sorulan soruların bazıları şunlardır: Gıdanın besin ve kalori değeri hakkındaki bilgiler beyne nasıl ulaşır? Vagus siniri, sindirim sisteminden aldığı sindirim sonrası sinyalleri beynin neresine gönderir? Dopamin nöronları sindirim sonrası öğrenme sürecine katılıyor mu?
Bu soruları cevaplamak için Oliveira-Maia ve meslektaşları, farelerde vagus siniri üzerine odaklanan bir dizi ayrıntılı deney yaptılar.
Vagus siniri nedir? Oliveira-Maia, vagus sinirinin, beyin ve birçok iç organ arasında çift yönlü bağlantılar oluşturan uzun bir sinir olduğunu söyledi. Önceki çalışmalarından elde edilen sonuçların, vagus sinirin belirli bir dalının dâhil olabileceğini gösterdiğini de ekledi. Bu araştırma, vagus sinirin hepatik dalının bağırsaktan beyine sindirim sonrası sinyalleri ilettiğini ortaya koydu.
Vagus sinirin hepatik dalı nedir? Hepatik “karaciğere ilişkin” anlamına gelir. Vagus sinirin farklı dalları, çeşitli organlardan beyne bilgi iletir. Hepatik dal, bilgileri karaciğerden beyne ilettiğinden dolayı bu adı alır. Özellikle Japonya’daki son araştırmalar (Yamada ve ark., 2017), hepatik dalların merkezi projeksiyonlarının sadece karaciğerin ötesine uzanabileceğini düşündürmektedir. Daisuke Yamada ve yardımcı yazarların açıkladığı gibi “Vagus sinirinin ortak hepatik dalı (CHBV), ana vagus sinir dallarından biridir ve safra kanalı, portal ven, paraganglia ve gastroduodenal yol gibi birden fazla periferik organı sinirle çevreleyen heterojen nöronal liflerden oluşur.”
Vagus sinirin hepatik dalı tarafından gönderilen sindirim sonrası sinyaller beynin neresine gider? Bu soruyu cevaplamak için Oliveira-Maia ve meslektaşları, ventral tegmental bölgede (VTA) vagus aracılı dopamin nöron aktivitesine odaklanan bir dizi deney tasarladılar.
VTA “ödül merkezi”, ödüllendirici uyaranlara yanıt veren mezolimbik yolağın, merkezi bir parçasıdır. Bu araştırmanın temel amacı, vagus aracılı dopamin nöronlarının besin arama davranışını kontrol eden sindirim sonrası öğrenmeye dâhil olup olmadığını araştırmaktı.
Oliveira-Maia ve ekibinin yaptığı çalışmada, vagus sinirinin hem dopamin nöron aktivitesini hem de yiyecek arama davranışlarını düzenlediği görüldü.
Yazarlar, sindirim sonrası sükroz algılaması ile VTA’daki vagus aracılı dopamin nöron aktivitesi arasında, yiyecek aramayı destekleyen nedensel bir bağlantı olduğunu açıkladı. Bu verilerin, tat alma sinyallemesinden bağımsız olarak, sindirim sonrası bağımlı gıda arayışında vagus aracılı dopamin nöron aktivitesinin gerekli bir rolünü oluşturduğunu da eklediler.
Rui Costa, çalışmanın önemli bileşeninin, dopaminerjik nöronların bu yeni öğrenme sürecine katıldığının keşfi olduğunu söyledi. Bu çalışma, gıdalar mide ve bağırsağa ulaştığında [vagus aracılı dopamin] nöronların aktive olduğunu göstermektedir. Buna ek olarak, besin maddeleri bağırsağa ulaştığında dopamin nöronlarının aktivasyonunun, gıda arama davranışlarını yönlendirmede kritik olduğunu da göstermiştir.
Oliveira-Maia ekibinin farelerde sindirim-beyin eksenini keşfettiğine ve gıda arama davranışlarında vagus aracılı dopamin nöron aktivitesinin rolünü tanımlamanın insanlar için de geçerli olabileceğine inanıyor. Oliveira-Maia “Bu çalışma neler olacağını söylemek için henüz çok erken. Yine de, dopamin reseptörleri ve obezite arasındaki ilişkiye yönelik ilham, bu işi ilk etapta neden yaptığımızın büyük bir parçası” diyerek sözlerini noktaladı.
Çeviri: Ayşe Nur Balli
Kaynak: Psychology Today