Sakarya Meydan Muharebesi Haritası 1921
Haritayı Büyütmek için Üzerine Tıklayınız
Sakarya Meydan Muharebesi
Anadolu Türk tarihinin en önemli savaşlarından biridir. Yunan General Trikopis tarafından Yunan ordularına Ankara'ya harekat emri verilmişti. Savaşı Yunan tarafı kazanırsa TBMM, Sevr Antlaşması kabul etmek durumunda kalacaktı. Öte yandan yirmi dört tümen Rus askeri Kafkaslarda bu savaşın sonucunu beklemekteydi. Savaşı Türklerin kaybetmesi halinde Sevr hızlı bir şekilde uygulamaya geçirilecekti.
Gelişimi
TBMM Ordusu, Kütahya-Eskişehir Muharebelerindeki hezimetinden sonra cephe kritik bir duruma düşmüştü. Cepheye gelerek durumu yerinde gören TBMM Reisi Mustafa Kemal Paşa ile Icra Vekilleri Heyeti Reisi Fevzi Paşa, Batı Cephesi birliklerinin Yunan ordusuyla arada büyük bir mesafe bırakılarak Sakarya Nehri'nin doğusu'na çekilmesine ve savunmayı bu hatta devam ettirmesine karar verdiler. TBMM, 3 Ağustos 1922'de Genelkurmay Başkanı Mirliva Ismet Paşa'yı azlederek, aynı zamanda Başvekil ve Milli Müdafaa Vekili de olan Fevzi Paşa'yı bu makama da atandı.
22 Temmuz 1921'de Sakarya Nehri Doğusu'na çekilmeye başlayan TBMM ordusu, güneyden kuzeye 5'nci Süvari Kolordusu (Çal Dağı güneyinde), 12 nci, l nci, 2 nci, 3 ncü, 4 ncü Gruplar ve Mürettep Kolordu l nci hatta olacak şekilde tertiplendi.
14 Ağustos'ta ileri harekata geçen Yunan ordusu ise, 23 Ağustos'tan itibaren 3'ncü Kolordusu ile Sakarya Nehri doğusundaki TBMM Kuvvetlerini tespit, l'nci Kolordusu ile Haymana istikametinde, 2 nci Kolordusu ile Mangal Dağı güneydoğusunda kuşatıcı taarruza başladı. Fakat bu taarruzlarında başarısız oldular.
Kuşatma taarruzunda başarı sağlayamayan Yunan kuvvetleri, siklet merkezini ortaya kaydırarak savunma mevzilerini Haymana istikametinde yarmak istedi. 6 Eylül'e kadar süren yarma teşebbüsünde de başarılı olamayınca, bulunduğu hatlarda kalarak savunmaya karar verdi. Ancak TBMM ordusu'nun 10 Eylül'de başlattığı genel karşı taarruzla buna da mani olundu. Bu durumda Yunan ordusu için geri çekilmekten başka hal tarzı kalmıyordu. 13 Eylül'e kadar Sakarya Nehri'nin doğusunda tek Yunan askeri kalmadı. Sakarya'dan çekilen Yunan ordusu, Eskişehir-Afyon'un doğusu hattına kadar çekilerek, bu bölgede savunma için tertiplenmeye başladı.
Çekilen Yunan Ordusunu takip amacıyla harekata 13 Eylül 1921 itibariyle süvari tümenleri ve bazı piyade tümenleri ile devam edildi. Yine 13 Eylül 1921' de Grup Komutanlıkları lağvedilerek Batı Cephesine Bağlı 1.,2.,3.,4.,5.Kolordular ve Kolordu Seviyesinde Kocaeli Grup Komutanlıkları kuruldu.
Savaş, 22 gün ve gece sürmüş, 100 km uzunluğunda bir alanda cereyan etmiştir. Yunanlılar Ankara'nın 50 km kadar yakınından geri çekilmişlerdir.
Muharebe sonrası
TBMM ordusu bu savaşta çok subay kaybetti. Ölü sayısı 5700, yaralı 17700, tutsak 415 idi. 9 Alay komutanı öldü. Yaralılar, Ankara’da hastaneler yetmeyince Çankırı’ya yaya olarak gönderildi. Yunan ordusunun kaybı daha da ağır idi. Subay ve er 15000 ölü verdiler. Yaralı sayısı 25000 kadardı. Yaklaşık olarak ordularının üçte birini kaybettiler.
Mustafa Kemal Atatürk ünlü "Hattı Müdafa yoktur, sathı müdafa vardır.Bu satıh bütün vatandır." sözünü bu savaşa atfen TBMM'de söylemiştir.
Savaşın ardından Albay Fahrettin Altay, Albay Kazım Fikri Özalp, Albay Mehmet Selahattin Adil ve Albay Mehmet Rüştü Sakarya, Mirliva (Tuğgeneral)liğe terfi etmişlerdir. Mustafa Kemal'e ise TBMM tarafından mareşallik rütbesi ve gazi ünvanı verilmiştir.
* TBMM Başkanı ve Türk Orduları Başkomutanı: Müşir Mustafa Kemal Atatürk
* Başvekil, Milli Müdafaa Vekili ve Genelkurmay Başkanı: Birinci Ferik Mustafa Fevzi Çakmak
Batı Cephesi: Komutanı Mirliva Mustafa Ismet Inönü
1. Grup: Komutanı Albay Izzettin Çalışlar
* 24. Tümen: Komutanı Yarbay Ahmet Fuat Bulca
* 23. Tümen: Komutanı Yarbay Ömer Halis Bıyıktay
2. Grup: Komutanı Albay Mehmet Selahattin Adil
* 4. Tümen: Komutanı Albay Mehmet Sabri Erçetin
* 5. Tümen: Komutanı Yarbay Mehmet Kenan Dalbaşar
* 9. Tümen: Komutanı Albay Sıtkı Üke
3. Grup: Komutanı Tümgeneral Yusuf Izzet Met
* 7. Tümen: Komutanı Yarbay Ahmet Derviş
* 8. Tümen: Komutanı Albay Kazım Sevütekin
* 15. Tümen: Komutanı Albay Şükrü Naili Gökberk
4. Grup: Komutanı Albay Kemalettin Sami Gökçen
* 5. Kafkas Tümeni: Komutanı Yarbay Cemil Cahit Toydemir
* 61. Tümen: Komutanı Albay Mehmet Rüştü Sakarya
5. Grup: Komutanı Albay Fahrettin Altay
* 14. Süvari Tümeni: Komutanı Yarbay Mehmet Suphi Kula
* 4. Süvari Tugayı: Komutanı Yarbay Hacı Mehmet Arif Örgüç
12. Grup: Komutanı Albay Halit Karsıalan
* 11. Tümen: Komutanı Albay Abdülrezzak sonra Yarbay Saffet
Mürettep Kolordu: Komutanı Albay Kazım Fikri Özalp
* 1. Tümen: Komutanı Yarbay Abdurrahman Nafiz Gürman
* 17. Tümen: Komutanı Albay Hüseyin Nurettin Özsu
* 41. Tümen: Komutanı Yarbay Şerif Yaçağaz
* 1. Süvari Tümeni: Komutanı Yarbay Osman Zati Korol
Batı Cephesine Doğrudan Bağlı Birlikler
* 2. Süvari Tümeni: Komutanı Yarbay Ethem Servet Boral
* 3. Süvari Tümeni: Komutanı Yarbay Ibrahim Çolak
* Mürettep Tümen: Komutanı Yarbay Ahmet Zeki Soydemir
* 3. Kafkas Tümeni: Komutanı Yarbay Halit Akmansü
* 6. Tümen: Komutanı Yarbay Hüseyin Nazmi Solok
* 57. Tümen: Komutanı Yarbay Hasan Mümtaz Çeçen
Ayrıca Bakınız