almanya'nın başkenti, federal cumhuriyete· bağlı bir land ile demokratik cumhuriyetin bir idare bölümü (doğu berlin) arasında paylaşıldı. federal cumhuriyet eski amerikan, İngiliz ve fransız işgal bölgesini, demokratik cumhuriyet, sovyet işgal bölgesini içine aldı. şehir ile banliyösü bir sınırla ikiye bölündü. şehrin nüfusu 1939'dan beri bir milyon kişi eksildi. bu düşmenin sebebi savaş ile ikiye bölünme olayıydı.
büyük berlin, prusya'nın eski başkentine banliyödeki birçok yerleşme merkezinin katılmasıyla kuruldu. yakın dönemde zenginleşmesi çağdaş alman tarihine (prusya tarafından birleştirilmesi) ilişkindir. berlin kendiliğinden, düzensizce oluşmuş bir şehirdir, yolları taştır. büyük bir özellik göstermez. çam ormanları arasında sıralanan iki cumhuriyetin paylaştığı bir banliyö ile, güneybatıya (schöneberg licheterfelde) ve batıya (charlottenburg) doğru yayılır. ikinci dünya savaşından önce çeşitli kısımlarının bir merkez çevresinde düzenlenmesi tasarlanmıştı. merkezde eski şehir boşalmak üzereydi; spree kıyılarında eski saraylar müze olmuştu. çevreleri bir site meydana getiriyordu (dükkanlar. bürolar. üniversite).
berlin xix. yy .daki gelişmesini siyasi rolü yanında iktisadi faaliyetine de borçludur. yukarı silezya'nın kömür ve çeliğinden nehir yoluyla kolayca yararlanan şehir imalat sanayine (özellikle en kalifiye işçi gerektiren kollarına) girişti. berlin, siemens schukertswerke ve allgemane elektricitats gesellschaft (a.e.g.) ile alman elektrik malzemesi yapımının beşiğidir. bu iki şirketin çalıştırdığı işçi sayısı 150000'e ulaşırdı. daha ikinci dünya savaşı sırasında, stratejiksebeplerle bir merkezden uzaklaştırma hareketi başlamıştı.
almanya'nın teslim oluşundan sonra amerikalılar, başlıca tesislerin kendi kesimlerinde kalmasını sağlayınca bu hareket daha da hızlandı, tesislerin büyük kısmı federal cumhuriyetin çeşitli bölgelerine aktarıldı. doğu berlin'de kurulu olan eski a.e.g. tesisleri büyük ölçüde genişlediler. bugünkü batı berlin kesimindeki siemens ise buna karşıt olarak tesislerini çok geniş bir sınai bütün çevresinde toplamıştı. bu tesisler ormanın göbeğinde kurulmuş işçi siteleriyle (siemensstadt) çevreleniyordu; ama şirketin faaliyeti azaldı. makine yapımı, konfeksiyon, basımcılık, besin sanayi ve küçük kimya sanayi de bütün büyük şehirlerde olduğu gibi önemli bir yer tutar. berlin aynı zamanda birinci derecede bir ticaret ve bankacılık merkezi olmuştu, faaliyeti alman iktisadının gelişmesiyle atbaşı gidiyordu. bankalarda o zaman 100000 kişi çalışırdı. bugün, batı berlin memurları frankfurt, hamburg, köln ve düsseldorf'ta toplanır. doğu berlin'de ise demokratik cumhuriyetin iktisadi yönelimi buna karşıt olarak çok kalabalık bir memur topluluğu besler. bir federalizm denemesinden sonra eski sovyet kesimi, merkeziyetçi geleneğe dönmüştür: bu, berlin'in eski rolünün bir kısmını muhafaza etmesini sağladı.
savaş sonunda büyük bir hızla düşen doğu berlin'in nüfusu yeniden çoğalmaktadır. bu artışın bir kısmı üretimin gelişmesine tekabül eder, ama bir kısmı da memurlar yönetiminin ihtiyaçlarını karşılar. bu kırtasiyecilik tam bir büyüme krizi içinde olan bir şehir için, geleneksel olmakla beraber, taşınması zor bir yük meydana getirir. bu durum iki şehir arasındaki farkı belirtir. batı berlin kendi içine çekilmis etrafı çevrili bir toprak parçasıdır. buna karşılık doğu berlin başkentlik durumunu muhafaza etmiştir.
başlangıçta bir avcı ve balıkçı kolonisi olan berlin'in adı, şehir olarak ilk defa 1230'da geçer. xv. yy.a kadar, oldukça bağımsız, küçük bir şehirdi. hohenzollern'lerin brandenburg'a yerleşmesi (1415) ve xv. yy. sonunda onu başkent yapmalarıyla gelişti. nüfusunu 6000'e indiren otuz yıl savaşlarında çok zarar gördükten sonra berlin, önce seçici prens, sonra kral olan hükümdarlarının faal çalışmaları sayesinde xvii. yy.ın sonunda ve xvjii. yy.da yavaş yavaş kalkındı. bir imalat merkezi (ince şayaklar, kumaşlar, eldivenler, mücevherler) oldu. nantes buyrultusunun yürürlükten kalkmasından sonra (1685), kendilerine çok elverişli koşullar sağlanan göçmen fransız protestanları, şehrin iktisadi kalkınmasına katkıda bulundular. berlin büyüdü, birçok komşu küçük şehir ile köyü içine aldı. xvııı. yy.ın sonunda avrupa'nın en güzel başkentlerinden biri oldu, bu devirde unterden linden çizildi ve brandenburg kapısı yapıldı (1788).
napolyon devrinde berlin, alman vatanseverliğinin en önemli aydın ve siyasi merkeziydi. 1810'da üniversite kuruldu ve şehir 1871'de imparatorluğun başkenti oldu. 1871'den 1939'a kadar nüfus dört misli arttı. ikinci dünya savaşı bitince 22 nisandan 2 mayıs 1945'e kadar berlin, alman ve sovyet ordularının son savaşlarına sahne oldu. kuzey ve doğudan general joukov, batı ve güneyden general koniev kumandasında 500 000 kişi tarafından kuşatılan berliln, güçlü ve yoğun bir topçu ateşiyle (20000 top) kitle halindeki bombardımanlar yüzünden kısmen yıkıldı. general jodl'un giriştiği bir yarma hareketi başarısızlığa uğradı ve 30 nisanda hitler berlin'de intihar etti. garnizon kumandanı general veslin 12 mayıs saat 14'te direnmeyi durdurdu. o sırada şehrin yarısı yıkılmıştı. 8 mayıs 1945'te berlin dc alman silahlı kuvvetlerinin yenilgi ve teslim olma antlaşması imzalandı. sovyet işgal bölgesinin içinde bulunan berlin, postdam konferansında (17 temmuz-2 agustos) dörtlü bir kontrol komisyonu (İngiltere, a.b.d., fransa, s.s.c.b.) tarafından yönetilen dört bölgeye ayrıldı. 18 haziran 1948'de batılı delegeler, ruslar'ın itirazına rağmen, batı almanya ve berlin'in para rejimini değiştirmeye karar verdiler. 24 haziranda sovyet yetkilileri, kontrol komisyonundan çekildi ve berlin ile batı almanya arasında mal nakliyatını yasakladı. bu, s.s.c.b.'ninnin batı berlin kesimini iktisadi bakımdan tek başına bırakma teşebbüsünün başlangıcıydı, bir yıla yakın sürdü.
postdam'da belirtilen ve berlin'i batı almanya'ya bağlayan bir hava koridorundan yararlanan amerikalılar, bir hava köprüsü kurmayı kararlaştırdılar. bu yolla ve büyük mali fedakarlıklar (1949'da tahminen 20 milyon dolar) sayesinde uçaklar, batı bölgesini besledi. böylece, şehrin ablukasının etkisi hafifledi. 12 mayıs 1949'da sovyetler kara yolu trafiğini yeniden açtı ve hava köprüsü kaldırıldı. 16-17 haziran 1953'te doğu berlin kesimi halkı, inşaat işçilerinin grevinden sonra ayaklandı; grevin sebebi çalışma şartlarının ağırlığıydı. sovyet kumandanlığı sıkı yönetim ilan etti (17 haziran-8 temmuz). kasım 1958'de s.s.c.b. tek taraflı olarak, berlin dörtlü yönetmeliğini lağvetti. batı berlin'in, birleşmiş milletler teşkilatının kontrolünde serbest bir şehir olması yolundaki teklifi, batılılar tarafından reddedildi. çekoslovakya olaylarından sonra, nato bakanlar konseyinin 14 aralık 1966 tarihli bildirisine uygun olarak a.b.d., büyük britanya, fransa hükumetleri berlin'in statükosunun korunacağını bildirdiler. 12 mart 1967 seçimlerinde sosyal demokrat parti (s.p.d.) oyların yüzde 56,9'unu, hristiyan demokrat parti (c.d.u.) ise yüzde 32.9'unu aldı.
berlin ancak yeni çağda başkent oldugu için, xviii. yy .dan eski önemli anıtları yoktur. bu anıtlar ikinci dünya savaşı sırasında büyük hasara uğradı. İsveçli mimar eosender'in eseri olan kraliyet şatosunun yapımına heykeltıraş andreas schlüter başlamıştı. schlüter'in yaptığı büyük seçici anıtı girardon'un louis xv anıtının iyice etkisindedir. askeri fabrikanın planlarını françois blondel çizdi. fabrika fransız mimarı jean de bodt ve andreas schlüter tarafından yapıldı. bu arada schlüter eserini (ölen savaşçıların maskeleri) tamamlama fırsatını buldu. paris'in etoile meydanındaki zafer takından daha güzel olduğu söylenen brandenburg kapısını, fransız göçmeni charles de gontard yaptı. bunlardan başka yeni klasisizm üstadı karl friedrich schinkel'in muhafız birliği yapısını ve gendarmenmarkt tiyatrosunu da sayabiliriz. akılcı mimari berlin'de alfred mcssel'in büyük wertheim mağazaları (1897-1904) ile ortaya çıktı.
bkz. berlin antlaşması.