AB referandum yarışı rahatlık için çok yaklaşıyor. İçinde Ekonomistanketlerine göre, Ayrılma iki puan önde. ORB tarafından Cuma günü yayınlanan bir anket, sterlini dolar karşısında iki ayın en düşük seviyesine göndererek on puanlık bir liderlik sağladı; one by TNS bugün avantajını yedi puana çıkarıyor. Eskiden Remain kazanma olasılığını %80’in üzerine çıkaran bahis oranları, şimdi bunu yaklaşık %60’a çıkarıyor.
Kampanya izinden gelen işaretler benzer bir yönü işaret ediyor. İşçi Partisi milletvekilleri, seçim bölgelerinde karşılaştıkları Avrupa şüpheciliği seviyeleri karşısında şok olduklarını söylüyorlar; bu nedenle Bay Cameron, bu hafta merkezin solundaki önde gelen isimlerin ilgi odağı olmasına izin vermek için biraz geri adım attı. Daha önce kazanabilecekleri fikrini hafife alan Brexit destekçileri, şimdi kazanabileceklerini söylüyorlar.
Yapabilirler mi? Doğru: anketler son haftalarda daraldı. Ancak manşet rakamlarının altına bakın ve en azından şimdilik iyimser kalmak için nedenler var.
İlk olarak, ORB anketini ele alalım: son rakamların standartlarına göre bile bir aykırı değer. Bu bile, Ayrılanlardan daha fazla insanın Kalma’nın kazanacağını düşündüğünü gösteriyor. Bu çok anlamlı. Geçmiş seçimler, insanların anketörlere halk tarafından daha kabul edilebilir olduğunu düşündükleri seçenek için oy vermeyi planladıklarını söylerken, kendi derin içgüdülerini başkalarına yansıttıklarını gösteriyor: yani anketörlere Kal’ın kazanacağını söyleyen “Bırakın destekçileri” eninde sonunda Kalmaya oy verebilir.
İkincisi, milyonlarca seçmen kararsız: anket takipçimize göre %13. Ayrılma argümanlarının hakim olduğu haftalarca gazete haberlerinden sonra ve Ayrılma desteğinin Kalmaktan daha kabul edilebilir göründüğü popüler bir ortamda, bu seçmenler Ayrılanlardan gerçekten çekiniyor mu? Her iki tarafça da henüz ikna edilmemiş olanların, oy verme kabininin mahremiyetinde daha güvenli bir seçeneğe, yani Kalmaya yönelmeleri daha muhtemel görünüyor.
Üçüncüsü, 23 Haziran’daki gibi referandumlar, onlardan önceki anketlere göre statükoya daha fazla destek verme eğiliminde. Bu, en azından, siyaset bilimci Stephen Fisher ve Alan Renwick tarafından incelenen son on referandumdan yedisinin sonucuydu. 1997’deki Galler Meclisi oylamasından 2011’deki yeni seçim sistemine veya 2014’teki İskoç bağımsızlığına kadar, anketörler tipik olarak “değişim” seçeneğine verilen desteği abarttılar.
Dördüncüsü, geçen yılki genel seçimleri düşünün. Son anketler Tories ve İşçi Partisi’ni karşı karşıya getirdi. Hatta bazıları muhalefetin önde olduğunu öne sürdü. Ancak Muhafazakarların 23 yıldır ilk çoğunluğunu kazandığı gün. Manşet rakamlarının, seçmenlere ekonomide hangi partiye güvendiklerini ve hangi liderin başbakan olması gerektiğini düşündüklerini soran anketlerden (bunlar bir Tory zaferine işaret ediyordu) popüler fikir konusunda daha zayıf bir rehber olduğu ortaya çıktı. Bu referandumdaki eşdeğeri, (Rema’nın öncülük ettiği) ekonomi ile (Rema’nın öncülük ettiği) göç arasındaki belirginlik savaşına dönüşebilir. Anketler, seçmenlerin sebze tarlasındaki Litvanyalıdan daha çok cebindeki sterlini önemsediğini ve dahası, kampanya ilerledikçe istihdam ve refahta Remain’in liderliğinin arttığını gösteriyor.
Beşincisi, böyle anlarda -mükemmel olmayan bir statüko ile karanlığa sıçrama arasında bir seçim yapmakla karşı karşıya kaldıklarında- Britanyalılar geçmişte ikincisini nadiren seçerdi. Bu geleneğe meydan okumak için Ayrılın, AB’den ayrılma oyu daha güvenli, daha küçük muhafazakar bir seçenek olarak gizlemek zorundadır. Yine de burada da anket (YouGov’un izleyicisine göre) kampanyanın başarısız olduğunu gösteriyor. Türkiye’nin yakında AB’ye gireceğine dair tüm düzmece iddialarına rağmen, seçmenleri kulüpte devam etmenin tehlikelerinin daha büyük olduğuna ikna ettiğine dair henüz kanıt görmedim. Çoğu seçmenin haklı olarak 23 Haziran’da önlerine çıkacak seçimi bir genel seçimden daha önemli bulması, gelecek hafta özellikle riskten kaçınacaklarını gösteriyor.
Pazar akşamı, kararsız seçmenlerin ne hissettiğini simgelediğinden şüphelendiğim bir konuşma yaptım. Taksi şoförlerinden alıntı yapmaktan nefret ediyorum (bu çok kolay geliyor, çok açık bir gazetecilik kibri) ama bunu şimdi yapın çünkü Thames Estuary’deki Southend’in varoşlarındaki şoförümün bana söylediği şey daha geniş tutumlara biraz ışık tutabilir. Yerine konursa referandumda nasıl oy kullanacağını sordum. Tereddüt etmeden İngiltere’nin ayrılmasını istediğini söyledi. Sonra hayatından bahsetmeye başladı. Londralı siyahi bir taksi şoförü olan babası şimdi AB’den gelen göçmen Uber sürücülerinin rekabetiyle mücadele etmek zorunda kaldı, diye şikayet etti. Şimdiye kadar, bu yüzden Brexiteer. Ancak sohbetimiz devam ettikçe ailesi ve geleceği hakkında düşünmeye başladı; seçenekleri tartmak. “Mesele şu ki,” dedi bana: “Başımı sokabileceğim bir çatım var. Faturalarımı ancak ödeyebilirim. Haftada 100 sterlin daha fazla benim için pek bir şey ifade etmiyor. Ancak 100 sterlin daha az olması korkunç olurdu.” Ben de ona sordum: “23 Haziran’da gerçekten nasıl oy kullanacaksınız?” Essex banliyösünde gümbürdeyerek ilerlerken uzun bir sessizlik oldu. “Dürüst olmak gerekirse risk alacağımı düşünme. Sanırım Kal oyu verirdim.
Bu tek seferlik bir konuşmaydı. Southend’in oldukça rahat bir bölümü olan Leigh-on-Sea’de gerçekleşti. Yine de burası seçimlere karar veren türden bir yerdi; zengin değil ama kesinlikle fakir de değil, ne şehirli ne de kırsal, işçi sınıfı kadar orta sınıf. En ilginç olanı, bana AB’den ayrılmak istediğini önceden söylemeye istekli bir seçmenin, akrabaları ve onların beklentileri hakkında birkaç dakika konuşarak geçirdikten sonra tam tersini söylemekten son derece mutlu olmasıydı. Remain için iyiye işaret mi? Belki. Ama en azından, mücadelenin henüz kaybedilmediğine dair bir öneri.