Çoklu yetersizlik ağır ve çok ağır düzeyde zihinsel engelli öğrencilerin işitme veya görme gibi ek olarak en az bir farklı engele sahip olan öğrencilerdir. Genelde bu yetersizlik arasında;
-Otizm zihinsel engellilik
-İletişim yetersizlikleri, görme ve işitme kaybı
-Bedensel yetersizlikle, travmatik beyin zedelenmesi
-Duygusal ve davranışsal yönlerden kabul edilen sınırın dışında olma
-Sağlıkla ilgili sürekli yetersizlik süren hastalıklara sahip olma vardır.
Çoklu Yetersizliğin Nedenleri
Doğum Öncesi:
-Genetik anormallikler
-Virüse bağlı enfeksiyonlar (rubella, Alman kızamıkçığı)
-Uyuşturucu madde ve içecekler(özellikle hamileliğin erken dönemlerinde alınan uyuşturucu maddeler ve alkollü içecekler)
-Beslenme düzensizlikleri
-Anneye yönelik fiziksel travmalar şiddet ve kazalardan dolayı fiziksel yaralanmalar
Doğum Anı:
-Bebeğin beynine oksijen gitmemesi
-Çocuğun boynuna kordonun dolanması ve çocuğun oksijen almasını engellemesi
-Göbek bağının kopması
-Doğum gecikmesi
-Beyin zedelenmesi
-Frengi gibi enfeksiyonel rahatsızlıklar
Doğum sonrası:
- Enfeksiyonlar (menenjit, beyin iltihaplanması)
-Travmatik beyin zedelenmesi (düşmeler, kazalar, çocuğa yönelik şiddet, boğulmalar)
-Kurşun zehirlenmesi
-Yanlış ilaç kullanımı
-Çevreden gelen maddelerden zehirlenmeler
Çoklu Yetersizliği Olan Öğrencilerin
Özellikleri
Bilişsel Özellikleri:
-IQ puanları genellikle 25-40 arasındadır.
-Yeni kavramları öğrenmede uzun bir zamana ihtiyaç duyarlar.
-Soyut kavramları öğrenmede güçlük çekerler.
-Bu öğrencilere becerileri küçük adımlara bölerek öğretmek, doğru tepkilerini hemen ödüllendirmek, öğrendiklerini farklı ortam ve durumlarda kullanabilmeleri için fırsat sağlamak gerekir.
Akademik ve Matematik Becerileri:
-Akademik becerilerdeki yetersizlikleri doğrudan çok engellilikle ilgili olmayabilir. Bu nedenle onların uyum ve yaşam becerilerine odaklanmak gerekir.
-Bazı öğrenciler para sayma, marketten aradıkları nesneleri bulma, yol işaretlerini okuma gibi becerileri kazanırlar.
-Farklı düzeylerde bazı matematik becerilerini öğrenebilirler.
-Eşleşme, sınıflama, hesap makinesinde sayıları tanıma gibi beceriler kazandırılabilir.
-Ancak bazıları sayıları dahi öğrenemeyebilir.
-Çeşitli bir grup olduğundan bu konuda da genelleme yapılaması uygun olmaz.
Sözel Dil Gelişimi ve İletişim Becerileri:
-Konuşmayı iletişim için kullanmak bu grup için çok zor olabilir.
-Konuşmalarının anlaşılması çok güç olabilir.
-Alıcı dil becerilerini öğrenmede oldukça zorlanırlar.
-Ancak bazıları çok anlamlı ve açık bir şekilde heceyi söyleyebilir.
-Bazı öğrenciler harfleri öğrenebilir. Öncelikle kendi ismindeki harfleri öğrenebilirler.
-Resimleri tanıyabilirler.
-Basitleştirilmiş metinleri anlayabilirler.
-Ancak çoğu iletişimle ilgili becerileri kazanamayabilir.
-Yine de bu grupta genelleme yapmak mümkün değildir.
-Bireysel özelliklere uygun programlarla gelişim gösterebilirler.
Sosyal-Duygusal ve Davranışsal Özellikleri:
-İletişimdeki sınırlılıklar, davranış problemlerine ve dil gelişiminde gecikmeye neden olur. Bu sebeple sosyal becerileri kazanmada akranlarına göre geride kalırlar.
-Arkadaşlık kurma, başkalarıyla etkileşime geçmede güçlük çekerler.
-Bu durum içe kapanma, travma, depresyon gibi duygusal bozukluklara neden olabilir.
-Uygun olmayan davranışlar sergileme, ellerini, başını sallama gibi yineleyen davranışlar sergileme gibi durumlar doğabilir.
-Davranışlar iyi gözlenirse uzmanlar bu davranışların nedenlerini bularak, çözüm önerileri üretebilirler
-İnsanlara ve eşyalara karşı yıkıcı davranışlar sergileyebilirler.
-Tekme atma, kitap yırtma, saç yolma, eşya kırma gibi.
-Konuşamadığından ve beklentilerini anlatamadığından bu tip tepkiler gösterebilirler.
Fiziksel Özellikleri:
-Astım, bronşit, zatürree gibi solunum hastalıklarına sık rastlanır.
-Görme ve İşitme sorunlarına normal gelişim gösteren çocuklara göre daha sık rastlanmaktadır.
- Bağımsız beslenme becerilerinde sorunlar gözlendiği gibi, çiğneme, yutma, sindirme gibi işlevlerde sorunlar olabilir.
- Akranlarına kıyasla büyüme gerilikleri görülebilir. Beslenme yetersizlikleri ve sağlık sorunları, büyüme bozukluklarına bir etkendir.
- Beynin düzensiz elektriksel etkinliklerine bağlı havalelere (epilepsi) sık rastlanır.
- Kaslar istemsiz olarak kasılır.
-Kromozomal ya da viral sorunlar kalp damar bozukluklarına yol açabilmektedir. Bu tür sorunlar ise nefes darlığı, büyüme bozukluğu, göğüs ağrısı gibi sağlık sorunlarına neden olabilmektedir.
Öğrenme Özellikleri:
-Hangi çevresel özelliklere dikkatlerini yöneltecekleri konusunda sorunlar yaşarlar.
- Edindikleri becerileri farklı ortamlara, araç-gereçlere ya da farklı kişilere genellemekte zorlanabilirler. Bundan dolayı eğitimde kat ettikleri ilerlemelerin günlük yaşama yansıma olasılığı düşüktür.
- Ayrı ayrı öğrendikleri bilgileri sentezleyerek daha üst düzeyde bir görevi yerine getirmekte zorlanabilirler
-Bellek sorunları öğrenmeyi ve öğrenilen becerileri uzun süre korumayı zorlaştırır. Bu nedenle çok fazla yineleme ve arada bir anımsatma çalışmaları gerekebilir.
- Bu bireyler normal gelişime sahip bireylerin gözleyerek öğrendikleri pek çok davranışı yalnızca gözlemleyerek öğrenemezler. Farklı öğretimler sunularak bu davranışlar kazandırılabilir. Bunun nedenlerinden biri de dikkat yöneltme ve bellek sorunlarıdır..