Küresel ticaret hacmi 2015 ilk aylarında da düşmeye devam ederek, ekonomistlerin beklentilerinin altından kalmayı sürdürdü.
Hollanda Ekonomik Politika Analizleri Bürosu (CPB) tarafından yayınlanan veriler ticaret hacminin Ocak'ta yüzde 1.6, Şubat'ta ise yüzde 0.9 düştüğünü gösteriyor. Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) bu yıl sonu için ticaret büyüme tahminini yüzde 5.3'ten 2.8'e düşürdü bile.
Bu son yıllarda DTÖ'nin tahminini ilk aşağı çekişi değil. Ve Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD) de aynı dertten muzdaripler.
Peki neden kurumların tahminleri neden yanlış çıkıyor?
En net cevap, hakkında yanıldıkları tek şeyin ticaret olmadığı. Son yıllarda, tahminciler küresel ekonomik büyüme tahminlerinde hep fazla iyimserler. Büyüme hayal kırıklığı yarattığında, ticaret de yaratıyor.
En azından DTÖ Başkanı Roberto Azevêdo'nun yakın zamanda tahminlerde yapılan revizyonu böyle açıklıyor.
Azevêdo, “Finansal krizi takiben büyümede devam eden durağanlık son yıllarda ticaret büyümesinin de hayal kırıklığı yaratmasına sebep oluyor. Önümüzdeki dönemde ticaretin yavaş toparlanmasına devam etmesini bekliyoruz. Ancak ekonomik büyümedeki kırılganlık ve jeopolitik gerilimler bu trendi kesintiye uğratabilir” dedi.
Yavaş ticaret büyümesinin yavaş ekonomik büyümeyle alakalı olduğu doğru. Ancak daha derinde yatan başka sebeplerde olabilir. Finansal krizden bu yana ticaret akımları sadece ekonomik büyümeye paralel yavaşlamadı.
1980lerin sonu ile 2005 arasında ticaret hacimlerinin hızla arttığı dönemde, ticaret hacimlerindeki büyüme oranı küresel ekonomik büyüme oranının iki katıydı. Finansal krizden bu yana ise benzer seviyelerde büyüyorlar.
Ticaret akımlarında devam eden zayıflık küresel ekonomide irtakım yapısal değişikliklerin meydana geldiğini ve finansal krize kadar geçen 20 seneyi şekillendiren küreselleşmenin ya sonuna geldiği ya da dinamizmini kaybettiğini gösteriyor.
Capital Economics, yayınladığı bir notta, 1980'lerin sonunda komünizmin yıkılmasıyla yükselen küreselleşmenin, özellikle Çin'in olabileceği kadar entegre olmasıyla bitmiş olabileceğini söylüyor.
Ekonomistler, “Bize göre 1990lar ve 2000'lerde dünya ticaretinde görülen aşırı büyüme büyük ölçüde Çin'in ve eski komnünist ülkelerin küresel tedarik zincirlerine katılmasıyla gerçekleşmişti ve bu bugün sürecin çoğu tamamlandı. Buna göre, küresel ticarette güçlü bir toparlanma beklentileri muhtemelen hayal kırıklığına uğrayacak” diyor.
Hala küreselleşmenin miladını doldurduğundan şüphe eden pek çok kişi ise ticaretin toparlanacağını tahmin etmeye devam etse de, çok az kişi büyüme oranlarının kriz öncesi seviyelere dönmesini bekliyor.
ING Bank uluslararası ticaret araştırmaları başkanı Raoul Leering, Avrupa ekonomisinde son beş yılda görülen durgunluğun küresel ticarete darbe vurduğuna inanıyor. Çünkü Avrupa'nın küresel ticaretteki payı, küresel ekonomik üretimdeki payından daha yüksek.
Leering yakın zamanda yayınladığı bir raporda, “Avrupa büyüme oranlarında şu anda görülen artış, dünya ticaretinin orantısız seviyede toparlanmasını sağlayacak” diyor.
Leering'e göre, DTÖ'nün 2013 Bali anlaşması ve dünyada arka arkaya imzalanan serbest ticaret anlaşmaları da ticaret akımlarını desteleyecek.
Ancak Leering'e göre küreselleşmenin önünde daha gidecek çok yolu var. Özellikle çok uluslu şirketler üretimini dünyanın çeşitli yerlerinde yapmaya devam edecek.
Leering, “En büyük küresel değer değişimi dalgası artık geçmişte kaldı, ancak sona ermesine de daha çok var” diyor.