Sahte haberi birkaç aşamada anlayabiliriz. Öncelikle içerik kontrol edilmeli. Veri ve rakamlar doğru mu? Makale taraflı mı? Güvenilir bir medya kuruluşu tek taraflı fikirlere, ait olduğu yerde, köşe yazılarında yer verir. Gazete yazıları kısmında değil. Sonrasında medya kuruluşu kontrol edilmeli. Kuruluşu biliyor musunuz? “Hakkında” bölümünü incenlenmeli. Bu bölümde kullanılan dil kulağa fazla dramatik geliyorsa şüpheyle yaklaşın. Arkasında kim var? Kim finansman sağlıyor? Diğer(güvenilir) kaynakların konu hakkında ne dedikleride kontrol edilmeli. Yazar kontrol edilmeli. Böyle bir kişi gerçekten var mı? Saygın bir gazetecinin daima geçmiş işleri bulunur. Eğer yazar adını uydurmuşsa, geri kalanınıda da uydurmuş olması olasıdır. Kaynaklar gözden geçirilmeli. Yazar güvenilir kaynaklar (örneğin köklü ve saygın medya kuruluşları) kullanıyor mu? Sözlerinden alıntı yapılan uzmanlar gerçekten alanlarının uzmanı mı? Haberde anonim kaynak kullanılıyorsa(ya da kaynak verilmemişse) sahte olabilir. Fotoğrafları kontrol edin. Görüntüler üzerinde kolaylıkla oynanabilir. Bir görsel arama, daha önce farklı bir bağlamda kullanılıp kullanılmadığını gösterebilir. “Invid” eklentisi, video veya resimlerin üzerinde oynanıp oynanmadığını belirlemenize olanak sağlar. Başlık analiz edilmeli. Tıklanmayı sağlamak için dikkat çekici seçilmiş olabilir. Ayrıca gerçek ya da eski olayların çarpıtılmış bir hali olabileceği gibi hiciv de olabilir. Bir olay gerçekse, ana akım medyada yer bulacaktır. Zaman zaman ön yargılarımızı sorgulamak gerekir. Bazen bir haber gerçek olamayacak kadar iyi veya eğlencelidir. Derin bir nefes alın, güvenilir kaynaklarla karşılaştırın ve sorgulayın. Tüm bu aşamaları katettikten sonra rahatlıkla sahte haberi tespit edebilirsiniz.
Ahmet Alperen Yeşilova