Hava kütlesi yükseldiği veya çevresinden ısı almadan çiy noktasının altında soğuduğu zaman süratli bir şekilde hem bulutlar oluşur hem de yağmur, kar veya dolu şeklinde yağışlar meydana gelir. Yağış miktarının fazla ve sürekli olması için nemli ve muazzam bir hava kütlesinin yükselmesi gerekir. Bu yükselme ile hava kütlesinin soğuyarak yoğuşması için gerekli olan şartlar şu üç yolla gerçekleşir: 1. Konveksiyonel, 2. Oroğrafik, 3. Cephe…
Bir dağ yamacı boyunca yükselen hava kütlesinin adyabatik olarak soğumasısıyla oluşur. Yani, hava kütlesinin nem durumu soğuma ile yağışın teşekkülüne yol açtığında dağın hava kütlesinin geldiği tarafa bakan yamacı yağış alır. Aksi yamaçta ise genel olarak yağış meydana gelmez. Bunun nedeni, hava kütlesinin dağın diğer yamacında adyabatik olarak ısınması ve nemini önemli ölçüde bırakması ile ilgilidir. Dünyadaki bazı çöller bu şekilde oluşmuştur.
Dağı aşan hava kütlesinin adyabatik olarak ısınması, dağın arka tarafında hava sıcaklığının yükselerek buharlaşmanın artmasına neden olur. Havanın ısındığı yamaçta kar daha çabuk eriyerek bitkilerin erken uyanmasına yol açar.
Sıcak hava kütlesinin bulunduğu sahadan yükselmesi sonucunda teşekkül eder.
Şöyle ki, özellikle gündüz sırasında hava sıcaklığının artmasına bağlı olarak ısınan hava bulunduğu sahadan yükseklere doğru çıkar; içerisinde yeteri kadar nem olduğunda belli bir yükseltiden sonra bulutlar oluşur. Oluşan bulutlar, özellikle kümülüsler âdeta kamıbahar şeklinde ortaya çıkar ve atmosferin yukarı kısımlarına doğru yükselir. Hava kütlesinin yukarıya doğru yükselmesi devam ettiğinde bulutlar büyüyerek kümülonümbüslere dönüşür ve sonuçta gökgürültülü sağanaklar meydana gelir.