188 üye devlet ve 8700 çalışanıyla Birleşmiş Milletler Örgütü dünyanın birinci uluslararası örgütüdür. Evrensel bir kuruluş olan BM Örgütü Antlaşma’nın getirdiği yükümlülükleri kabul eden tüm devletlere açıktır.
- Birleşmiş Milletler Antlaşması
- BM Örgütü 1945’te San Fransisco’da imzalanan antlaşma ile kuruldu. Devletler bu Antlaşma’ya öteki tüm antlaşmaların üstünde bir yer verdiler. (m.103) Yapılan diğer antlaşmaların ilkeleri, BM Antlaşması’nın ilkeleriyle çelişemez. Bu nedenle, kurallar arasında bir çelişki ya da çatışma yaşanırsa, devletlerin BM Antlaşması’ndan kaynaklanan yükümlülükleri öteki sözleşmelerden kaynaklanan yükümlülüklerinin önüne geçer.
Antlaşma dünya ölçüsünde örgütün genel amaçlarını belirler. Antlaşma “gelecek kuşakları savaş felaketinden koruma” konusunda (Önsöz) BM Örgütü’ne iki büyük amaç gösterir.
-ortak güvenlik sistemi yoluyla uluslararası barışın ve güvenliğin korunması, Devletler aralarındaki anlaşmazlıkları çözmek için artık kuvvete başvurmama sözü vermişlerdir. BM Örgütü uluslararası kamu düzenini savunma sözü vermektedir.
-insan haklarına saygı göstererek ve devletler arasında teknik işbirliğini geliştirerek tüm halkların ekonomik ve sosyal gelişmesi.
- Dünya ölçüsündeki örgütün bu iki temel görevi değişik organlara emanet edilmiştir. Başlıca organlar ve yardımcı organlar stricto sensu (dar anlamda) BM Örgütü’nü meydana getirir. Başlıca organlar, yardımcı organlar ve uzmanlık kuruluşları bütün olarak “Birleşmiş Milletler ailesi ya da sistemi”ni oluştururlar.
2. Birleşmiş Milletler’in organları
- Antlaşma örgütün görevini yerine getirmesi için başlıca altı organ öngermektedir. (m./7/1):
-Genel Kurul (Antlaşmanın IV. bölümü),
– Güvenlik Konseyi (V. bölüm),
-Ekonomik ve Sosyal Konsey (X. bölüm),
-Uluslararası Adalet Divanı (XIV. bölüm),
-Genel Sekreterlik (XV. bölüm).
Antlaşma’nın XIII. bölümünde özerkliği bulunmayan toprakları yönetmek ve bağımsızlıklarını elde etmelerini sağlamakla görevli Vesayet Konseyi öngörülüyordu. Bu, yürürlükten düştü.
Birleşmiş Milletler Ekonomik ve Sosyal Konseyi, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği, Uluslararası Adalet Divanı.
- Bu başlıca organlar yardımcı organlar kurabilirler. Bu iş temel organın sorumluluğu ve sürekli denetimi altında yetki devri yoluyla gerçekleşir. Bu yardımcı organlar uluslararası nitelikte örgüt sayılmaz ve uluslararası hukuksal kişilikleri yoktur. Hukuksal olarak, kendilerini kuran asıl organa bağımlılıkları devam eder. Bunlara örnek olarak Dünya Gıda Programı, Mülteciler Yüksek Komiserliği, eski Yugoslavya ve Ruanda’daki savaş suçlularını yargılamak üzere kurulan ad hoc Uluslararası Ceza Mahkemeleri, Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı,barışın korunması operasyonları, UNICEF gösterilebilir.
3. Birleşmiş Milletler uzmanlık kuruluşları
Devletler belirli teknik işbirliği alanlarında BM Örgütü karşısında daha bağımsız davranma gereksinimi duyabilirler. Bu durumda yeni bir uluslararası örgütlenmeye yönelirler. Sözleşme ile bunların kendi personeli, kuralları ve görevi belirlenmiştir: söz konusu olan BM örgütü’yle işbirliği yapan uzmanlaşmış bir kurumdur ve hukuksal olarak bağımsızdır Dünya Sağlık Örgütü ve BM Gıda ve Tarım Örgütü’nün (FAO) konumu böyledir.
4. Birleşmiş Milletler ve insancıl faaliyetler
İnsancılİşler Eşgüdüm Bürosu (OCHA) genel sekreter yardımcısının yönetimi altında çalışır. Büro, acil durumlarda başka karar alma forumu olan kurumlararası sürekli Komite’ye eşgüdüm sağlar. Üyeleri doğrudan doğruya insancıl yardım çalışmalarına katılan BM Örgütü’nün başlıca organları ve uzmanlık kuruluşlarıdır. UNICEF, BM Kalkınma Programı (PNUD), Dünya Gıda Programı, Mülteciler Yüksek Komiserliği, FAO, Dünya Sağlık Örgütü, Uluslararası Kızılhaç Komitesi buraya doğrudan katılmakta, Hükümet Dışı Örgütler davet edebilmektedir.