Çok sayıda bilim insanı ve sağlık uzmanı korona virüsle mücadelede bu stratejinin etkisinin çok sınırlı kaldığını düşünüyor. Tıp dergisi Lancet'in genel yayın yönetmeni Richard Horton, yakınlarda dergide yer alan yazısında "Müdahalelerimizin tümü hastalığın yayılmasını kontrol edebilmek için viral bulaşma yollarını kesmeye odaklandı" ifadelerini kullandı. Horton, yazısında Kovid-19'u pandemi değil sindemi olarak görmek gerektiğini savundu.
BBC Türkçe'de yer alan habere göre, sindemi olgusunu vurgulayan bilim insanları Kovid-19 gibi pandemilerin sadece tıbbi yöntemlerle çözülemeyeceğine inanıyor.
NEDİR SİNDEMİ?
Kavram öncelikle sinerji ve pandemi kavramlarının bir araya gelmesinden oluşuyor.
Kovid-19 gibi salgınların içinde yayıldıkları toplumsal koşullardan bağımsız anlaşılamayacağını ifade ediyor. Sonuçta bu salgının öyküsü o kadar basit değil. Bir yanda Kovid-19'a yol açan SARS-CoV-2 adı verilen yeni korona virüs var. Diğer yanda ise bunun daha çok daha önceden diyabet, kalp, kanser gibi hastalıkları olan insanlarda daha ölümcül etki yarattığı gerçeği var.
Salgının bu iki ayağı, eşitsizliklerin ve uçurumların çok derin olduğu bir toplumsal ortamda karşı karşıya geliyor. Bu yılın başlarında Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, Kovid-19 salgınının, "en korumasız insanları, yoksulluk içinde yaşayanları, dar gelirli çalışanları, kadınları ve çocukları, engellileri ve marjinalleştirilmiş grupları orantısız etkilediğini" söylemişti.
2 YA DA DAHA FAZLA HASTALIĞIN ETKİLEŞİMİ
"Sindemi" kavramı ilk kez 1990'larda Amerikalı bilim insanı Merrill Singer tarafından, iki hastalığın birbiriyle etkileşmesinin insana ikisinin toplamından çok daha büyük zarar verdiğini ifade etmek için kullanıldı. 1990'larda ABD'deki en yoksul kesimler içerisinde uyuşturucu kullanımı üzerinde yaptığı araştırma Singer'e bu kavramı düşündürdü. Singer ve arkadaşları, ağır madde bağımlıları arasında tüberküloz, cinsel ilişki yoluyla bulaşan hastalıklar gibi birçok hastalığın çok yaygın olduğunu ve bazı durumlarda bu kişilerde iki ya da daha fazla hastalığın birbiriyle etkileşmesinin, verdikleri zararı ayrı ayrı verebileceklerinden çok daha artırdığını gördüler. Tıpkı Kovid-19'un hastalarda önceden var olan diyabet, kanser ve kalp hastalıkları gibi sorunlarla etkileşerek çok ağır etki yaratabilmesi gibi.
Fakat Singer ve bir grup meslektaşı, bu hastalıkları ve dolayısıyla yol açtıkları ağır etkinin, aynı zamanda dünya çapında orantısız ölçüde, düşük gelirliler ve etnik azınlıklar arasında görüldüğünü de kayda geçirdiler. Merrill Singer BBC'ye bunu "Bu etkileşim, aynı zamanda bu hastalıkları bir araya getiren ya da belli bir kesimi bunların etkisine karşı daha korumasız bırakan toplum ve çevre koşulları tarafından mümkün kılınıyor" diye ifade etti.
Kanada'daki Laval Üniversitesi'nden Tiff-Annie Kenny, diyabet ya da obezite gibi Kovid-19 bakımından riski artıran hastalıkların düşük gelir gruplarındaki insanlarda çok daha yaygın olduğuna dikkat çekiyor. Kenny, Kuzey Kutbu bölgesinde gıda kıtlığı, iklim değişikliği ve konut sıkıntısı çeken kesimler arasında araştırma yapıyor. Bu koşulların, sosyal mesafe ya da el yıkama gibi temel önlemleri uygulamayı güçleştirdiğini anlatıyor. Kenny, "Grip ve soğuk algınlığının sindemik olmadığı konusunda kanıtlar giderek artıyor. Yani bir kişi her ikisine de maruz kaldığında durum kötüleşmiyor, iki hastalıktan sadece biri ilerliyor, diğeri gelişmiyor" diyor.
KLASİK YÖNTEMİN ÖTESİNE GEÇMEK
Duruma sindemi penceresinden bakarak yorumlayan Tiff-Annie Kenny, Kovid-19 karşısında klasik salgın hastalıklara karşı geliştirilen klasik bulaşı riskini azaltma yaklaşımının ötesine geçerek, insanların toplumsal bağlam içinde görülmesi gerektiğini söylüyor. Birçok uzman yeni korona virüsün yayılmasını yavaşlatmak ve etkisini azaltmak için belli grupları hastalık karşısında daha zayıf kılan sosyal koşulları göz önüne almanın hayati önem taşıdığı görüşüne katılıyor.
Merrill Singer, "Eğer insanları, sağlık sistemlerini, ekonomiyi mahveden bu salgına dur demek istiyorsak sindemiyi mümkün kılan sağlık sorunları ve mevcut hastalıklara ilişkin de bir şeyler yapmamız gerektiğini görüyoruz" diyor ve "Yoksulların sağlık hizmetlerine erişimini ya da yeterli besine ulaşmasını zorlaştıran yapısal faktörlere de çözüm sunmamız lazım" diye sürdürüyor. Singer, insanlığın bundan sonra karşı karşıya geleceği salgınlar açısından da stratejinin değiştirilmesi büyük önem taşıyor. "İnsanlık doğal yaşam ortamlarını işgal etmeyi sürdürdükçe ya da iklim değişikliği ve ormansızlaşmanın sonucu olarak bu tür salgınlar sürekli karşımıza çıkacak" diyor.
Tıp dergisi Lancet'in genel yayın yönetmeni Richard Horton da bu görüşü paylaşıyor. Horton, "Bir tedavi ne kadar etkili, bir aşı ne kadar koruyucu olursa olsun, Kovid-19'a saf bir biyo-medikal çözüm arama çabası başarılı olmayacaktır. Hükümetler toplumlarımızdaki derin eşitsizlikleri düzeltecek politikalar geliştirmedikçe hiçbir zaman salgınlara karşı güvende olmayacağız" diyor.
İlgili Galeriler