Aralık 4, 2013 tarafından miraysasioglu
“Zedelenmiş Özerklik” alanı, kendini ortaya koyma ve rekabet edebilme gibi temel evrensel ihtiyaçların karşılanmaması ile ilişkili şemaları içerir. Bu alanda yer alan şemalara sahip kişiler ayrışma, bağımsız bir birey olarak işlev gösterme, başarılı bir biçimde kendini ortaya koyma konularında sıkıntı yaşar. Bu alandaki şemaların oluşmasına hizmet eden aile ortamı genellikle iç içe geçmiş, aşırı korumacı, çocuğun aile dışında kendini ortaya koymasını sağlamada başarısız olan ve sonuç olarak çocuğun kendine güvenini zedeleyen bir ortam olarak tarif edilebilir. Bu alanda yer alan dört şema vardır: Bağımlılık, Dayanıksızlık, İçiçe Geçme, Başarısızlık.
1. Bağımlılık
Bu şemaya sahip kişi becerikli bir şekilde, başkalarından yardım almadan, gündelik sorumlulukların üstesinden gelemeyeceğine inanır. Bireylerin inisiyatif alma ile ilgili yaşadıkları belirli bazı konularla sınırlı olabilir, yani sadece belirli durum veya yerlerde tetiklenebilir (ör: önemli profesyonel kararlar verirken ya da eş seçerken). Aynı zamanda bu şema kişinin hayatında daha yaygın olarak var olabilir. Bu durumlarda, bireyler kendilerine bakamayacaklarını, gündelik sorunları çözemeyeceklerini, muhakemede bulunamayacaklarını, yeni görevlerin altından kalkamayacaklarını veya iyi kararlar veremeyeceklerine şiddetle inanabilirler.
2. Dayanıksızlık
Bu şemaya sahip kişi felaketin çok yakında olduğuna, her an başına gelebileceğine ve bunu engelleyemeyeceğine yönelik abartılı bir korku duyar. Kişinin beklediği felaket dış kaynaklıdır ve aşağıdakilerden bir ya da daha fazlasına odaklanabilir: (a) tıbbi felaketler: ör: kalp krizi, AIDS; (b) duygusal felaketler: ör: çıldırmak; (c) çevresel felaketler: ör: asansörün düşmesi, cinayete kurban gitmek, uçağın düşmesi, deprem.
3. İçiçe Geçme
Bu şema bir ya da daha fazla kişi ile (genellikle ebeveynlerle) aşırı duygusal bağlanma ve yakınlık içine girmeyi içerir. Kişi ailesinden ayrışma, tam bir bireyselleşme sağlayamama, normal bir sosyal gelişim gösterememe pahasına yakınları ile “içiçe” ya da “yapışık” diyebileceğimiz bir ilişki içine girer. Bu şemaya sahip bireylerde, diğerinin sürekli desteği olmadan yaşayamayacağına veya mutlu olamayacağına yönelik kuvvetli bir inanç söz konusudur. Ancak öte yandan bu kişiler diğerleri tarafından boğulduğunu, kendine ait bir hayatının olmadığını hissedebilir. Bu şema genellikle boşluk duyguları, boşuna çabalama, hayatta bir yönü, kendi kararları, kimliği olmama şeklinde deneyimlenir.
4. Başarısızlık
Bu şemaya sahip kişi başarısız olduğuna, kaçınılmaz olarak başarısız olacağına, ya da akranlarına kıyasla başarı alanlarında (okul, kariyer, spor vb.) temelde yetersiz olduğuna inanır. Genelde; kişinin aptal, beceriksiz, yeteneksiz, bilgisiz, daha aşağı statüde ve diğerlerinden daha az başarılı vs. olduğu inançlarını kapsayan bir şemadır.
Kaynak:
Rafaeli, Bernstein, Young (2012). Şema Terapi: Ayırıcı Özellikler. Çev: Miray Şaşıoğlu. İstanbul: Psikonet Yayınları.