Ayak izleri, önceden düşünülenden 200.000 yıl daha öncesinde, Orta Pleistosen’de İspanya’da insan varlığını ortaya koyuyor.
Seville Üniversitesi’nden araştırmacı ve GRS Radyoizotopları teknisyeni Jorge Rivera, Avrupa’da eşi benzeri olmayan bir keşfe katıldı. Rivera, 2020’de Matalascañas’ta bulunan hominin ayak izlerine optik olarak uyarılmış bir lüminesans tekniği uyguladıktan sonra, ayak izlerinin aslında önceden şüphelenilenden 200.000 yıl daha eski olduğunu belirlemeye yardımcı oldu.
Bu, Neandertal öncesi insanların yaklaşık 295.800 yıl önce Orta Pleistosen döneminde Doñana bölgesinde yaşamış olacağı anlamına geliyor. Bu sonucu elde etmek için ekip, tamamen güneş ışığına maruz kalmış tortuların mutlak yaşını bulmak için kullanılan bir yöntem olan optik olarak uyarılmış lüminesans kullandı.
Huelva Üniversitesi’nden Paleontoloji Profesörü Eduardo Mayoral liderliğindeki araştırma, Scientific Reports tarafından yayımlandı.
Bilimsel kilometre taşı
Haziran 2020’de El Asperillo’nun (Matalascañas, Huelva) yakınında 106.000 yıldan daha eski hominin ayak izlerinin keşfi, o yılın en önemli keşiflerinden biri olarak kabul edilecek kadar bilim dünyası için bir devrimdi.
Ancak şimdi, bu yeni makalenin yayınlanması, bazı uzmanların o dönemde şüphelendiği şeyi doğruladı: Bu ayak izleri çok daha eskiydi, hem de önceden düşünülenden 200.000 yıl daha eskiydi.
Ayak izleri daha önce Üst Pleistosen’e tarihlendiriliyordu, ancak kanıtlar şimdi açıkça Orta Pleistosen’e ve 295.800 yaşında olduğuna işaret ediyor. Bu da onu, dünyada sayı, yaş ve alan açısından hominin fosil ayak izleri için El Asperillo sahilinden daha iyi bir yer olmadığı için Avrupa’da benzersiz bir kayıt yapıyor.
Çeşitli seviyelerden örnekler topladıktan sonra ve daha sonra ilk sonuçları karşılaştırmak için iki örnek daha toplandı ve fosil kalıntılarının yaşı belirlendi: Orta Pleistosen. Orta Pleistosen, farklı iklim evreleri arasında, sıcak bir dönem olan MIS 9 (360.000 ila 300.000 yıl önce) arasında, içinde büyük bir buzullaşmanın meydana geldiği MIS 8’e (300.000 ila 240.000 yıl önce) geçişte çok önemli bir andı.
Bu nedenle, bölgenin bulunduğu El Asperillo kayalıklarındaki dört tortul seviye örneğinden toplanan verilere göre tarih, 17.800 yıllık bir hata payı ile 295.800 yıl olarak belirlendi. Şu anda bölgede 300’den fazla ayak izi kaydı var ve bunların yüzde 10’u iyi korunmuş olarak kabul ediliyor. Matalascañas’takiler dışında, Orta Pleistosen’in MIS 9 ve MIS 8 iklim evreleri arasında başka hiçbir hominin ayak izinin bilinmediği belirtiliyor. Bu nedenle ayak izlerinin Neandertallere ait olup olmadığı kesin olarak bilinmiyor.
Peki ayak izleri Neandertallere mi ait?
İlk başta ayak izlerinin Neandertallere ait olduğu düşünülüyordu, ancak bu artık şüpheli. Bilim insanları arasındaki ana hipotez, ayak izlerinin Homo heidelbergensis ve Homo neanderthalensis’in ilişkilendirildiği Neandertal soyuna ait bireylerden geldiği yönünde. İzlerin Neandertallerden önce yaşayan homininlere ait olduğu hipotezi de mümkün. Tam da bu nedenle, Matalascañas ayak izleri, Avrupa’da ayak izi kıtlığı nedeniyle çok fakir olan Orta Pleistosen’deki homininlerin fosil kayıtlarına katkıları nedeniyle artık daha değerli.
Scientific Reports makalesine göre şimdiye kadar bu döneme ait ayak izleri yalnızca Terra Amata ve Roccamonfina’da (İtalya) bulundu ve Homo heidelbergensis kayıtlarıyla 380.000 ila 345.000 yıl öncesine tarihlendi. Bu çağda Huelva’dakilerden daha eski olanlar sadece onlar. Bundan sonra, 236.000 ila 130.000 yıl öncesine ait Biache-Vaast (Fransa) ve Theopetra (Yunanistan) yerleşimlerindeki bulgular Homo neanderthalensis’e atfediliyor.
Bu bağlamda, Matalascañas’ta bulunan tüm ayak izlerinin 14 ila 29 santimetre arasındaki uzunluk aralığı, Theopetra (14-15 cm), Roccamonfina (24-27 cm) ve Terra Amata (24 cm) gibi Avrupa sitelerinde bulunanlara benziyor. Her halükarda uzmanlar, yeni tarihlemesi mevcut paradigmalara meydan okuyan ve herhangi bir sonucun kabul edilebilmesi için derin analizler gerektiren Matalascañas keşfinin nadirliğini vurguluyor.
Yeni kronoloji, yüksek su tablası ve bol bitki örtüsü ile Avrupa’nın geri kalanından daha ılıman ve nemli bir iklimde insan yerleşimleri ile o zamanlar Cádiz Körfezi kıyılarında hüküm süren senaryoda şimdi bir değişiklik oluşturuyor.
Aynı dönemde deniz seviyesi şu anki seviyesinin yaklaşık 60 metre altında olmalıydı. Bu durum, kıyının bugünkü konumundan 20 kilometreden daha uzakta olacağı anlamına geliyor. Yani burada 2020’nin ortalarında keşfedilen ayak izlerinin bırakıldığı, sele eğilimli geniş alanlara sahip büyük bir kıyı ovası olmalıydı.
Sitenin yeni tarihlendirmesi, bulunan omurgalı hayvanları da etkiliyor, çünkü buradaki hominin ayak izleri, aynı zamanda düz dişli filler, devasa yaban öküzleri ve domuzlar gibi büyük memelilerin ayak izlerini de içeriyordu. Bunlar, diğer araştırmaların belirttiği gibi, 100.000 yıl önce değil, 300.000 yıl önce Doñana’da yaşayan fauna idi.
University of Seville. 10 Kasım 2022.
Makale: Eduardo Mayoral et al. (2022). New dating of the Matalascañas footprints provides new evidence of the Middle Pleistocene (MIS 9-8) hominin paleoecology in southern Europe. Scientific Reports.