YOscar Wilde’ın Dorian Gray’in Portresi’nin ana fikrini biliyorsunuz, elbette biliyorsunuz. Güneşin öptüğü güzelliğe sahip bir delikanlı, kendisinin çarpıcı bir benzerliğiyle sunulur. Tablo yaşlanmazken kendisinin yaşlanacağı fikrinden rahatsız, onu kilitler – burada Dorian çocuksu ve güzel kalırken yaşlanan ve çirkinleşen portredir. Ama belki sonra ne olacağını unutmuşsundur.
İngiliz siyasetinin iğrençliğini göz ardı etmek her zamankinden daha zor hale geldikçe, hikaye birçok kez aklıma geldi. Kibar liberaller, kriket beyazları ve düzenli kuyruklar diyarlarının Boris Johnson gibi açgözlü bir yalancı tarafından nasıl yönetilebildiğini merak ediyor ve ben rüzgarda bir fısıltı duyuyorum: Dorian Gray. New York Times ve Der Spiegel, cepleri derin yoksulluk ve dinmeyen öfkeyle dolu bir ülke hakkında şaşkınlık içinde haber yapıyor ve o boğuk ses yine tıslıyor: korku baştan beri burada saklıydı.
Şimdi her şey ortada. İnsanlık tarihinin en zengin toplumlarından birinde yaşayanlar, 2030’da ya da o sıralarda kişi başına çok yakın zamanda himaye ettikleri Polonyalılardan daha az kazanacaklarını tahmin etmeye başlıyorlar. Politikacılar ve uzmanlar ne iddia ederlerse etsinler, bu fiyaskonun Jeremy Corbyn’e, Brexit’e veya sözde İngiliz olmayan herhangi bir “popülizme” hiçbir borcu yok. Evde yetiştirilir ve derin kökleri vardır.
Dorian Gray gibi İngiltere de korkunç gerçeği gizlerken çok uzun süredir dünyaya tek bir yüz sunuyor. Bu romanın yazarı Oscar Wilde, İrlandalı bir milliyetçinin oğluydu ve Oxford’dan mezun olmuştu. İçinde bulunduğumuz karmaşanın çoğunu fark ederdi çünkü bu karmaşa gölgeler ve örtbaslar arasında büyümüştü. Tony Blair’in Cool Britannia’sından George Osborne’un “yaratıcıların yürüyüşü”ne kadar yöneticilerimizher yanlış başarıyı trompet etti, Çirkin gerçekler anormallik olarak geçiştirilirken: eski üretim banliyöleri ve kasabalar artık insanların dev depolarına dönüşmüşken, İngiltere’deki yetişkinlerin %15’inin antidepresan kullandığı gerçeğine kadar. David Cameron, nüfusun ortalama yaşam süresinin diğer zengin ülkelerin çok gerisinde kalmasına rağmen, küresel yarışı kazanıyoruz, iddiasında bulundu. Beş yaşındaki çocuklarımız Avrupa’nın en kısası olurken, gelecek nesilleri borçla kandırmayacağız, diye övündü.
Ya da politikacıların gerçek refah olduğunu iddia ettikleri konut balonunu ele alalım – ta ki bu haftaya kadar, İngiltere Merkez Bankası faiz oranlarını art arda 13. kez artırdı ve patlama ihtimali onları korkutmaya başladı. Yine de Westminster sınıfları ellerinden gelenin en iyisini bu balona üflediler. Emlakçılar sokağa çıkma yasağından çıkar çıkmaz, Rishi Sunak vergi mükelleflerinin 6 milyar sterlinlik parasını damga vergisi tatili için bağışladı – bu, ateşe benzin dökmek kadar ihtiyatlı bir hareketti. Emlak merdivenini yukarı çekenlerin çoğu, artan ipotek oranlarından en çok etkilenecek. UK Finance tarafından benim için yapılan analiz, vergi muafiyeti sırasında 465.000 ev alımının iki veya üç yıllık sabit oranlı ipoteklerle finanse edildiğini gösteriyor – tam da şu anda tükenmekte olan. Başka bir deyişle, yaklaşık yarım milyon hane, şansölyenin desteğini aldı; birçoğu tehlikeli mali sıkıntılara girecek; bazıları evlerini kaybetmekle karşı karşıya. Sunak tarafından yanlış bir şekilde bir hayale satıldılar. Yine de, en azından Muhafazakarlar anketlerde bir sıçrama yaşadı.
Portre ressamı Basil Hallward, Dorian’a “Günah, insanın yüzüne yazan bir şeydir” diyor. “Zavallı bir adamın bir kusuru varsa, bu kendini ağzının çizgilerinde, göz kapaklarının sarkmasında, hatta ellerinin kalıplarında gösterir… Ama sen, Dorian, o saf, parlak, masum yüzün ve harika, sorunsuz gençliğin – Sana karşı hiçbir şeye inanamıyorum.” Garip gerçeği ortaya çıkaracak olan Dorian’ın resmi gizlenmiştir. Birleşik Krallık da hastalıklarını kabul etmekten kaçındı. Şu anda bile, gelirleri için çalışmaya güvenen insanlar için çok az çalışmanın açıkça görüldüğü bir ülkede, yorumcular ve öncüler hâlâ sözüm ona çok güçlü müdahalecileri suçluyor: Boris, Nigel, Jeremy. Ve Sunak’tan Starmer’a, hepsi bizi rahatsız eden şeyin çaresi olarak büyümeyi ve istihdamı zorluyor.
Yine de bu ülkedeki büyüme düşüyor ve Ukrayna, Covid veya Brexit yüzünden değil. 1950’lerden bu yana, enflasyona göre ayarlanan büyüme oranı hafif ama ısrarlı bir aşağı yönlü düşüş yaşıyor. Ekonomimiz her zamankinden daha durgun ve borca bağımlı hale geldi. Bunun İngiltere’yi büyüleyerek herkes için özgür bir yapay zekaya veya neşeli yeşil bir sanayi devine dönüşeceğini varsaymak aptalca. İş? Dört çalışandan biri – ya ücret çok düşük olduğu ya da çalışma saatleri yeterli olmadığı için – düşük haftalık ücret alırken, ortalama gerçek ücret yıllardır sabit kalmıştır.
Bu analizin çoğu, bilim adamlarından oluşan bir ekip tarafından yazılan When Nothing Works adlı yeni bir kitaptan geliyor. Ekonomi ve muhasebede uzmanlaşmalarına rağmen, ürettikleri şey, İngiliz hükümetini anlamak için temel bir metindir: son derece eşitsiz ve giderek durgunlaşan bir toplumun kutuplaşmış siyaseti.
Bugünün gündeminin en tepesindeki konuyu ele alalım: ücretler. Neden sen ve ben eve daha fazla para götüremiyoruz? Politikacılar üretkenlik eksikliğinden dolayı diyecekler. Yine de araştırmacılar, emeğin 1970’lerden bu yana ekonomik çıktıda giderek daha az pay aldığına işaret ediyor.
Bugün 1976’da olduğu gibi GSYİH’nın aynı payı ücretlere ödenseydi, ortalama çalışma çağındaki hane halkı yılda fazladan 9.744 sterlin kazanırdı. Yılda o 10 bin doları işte tembellikten değil, Thatcher’dan sonraki politikacıların sendikaları parçalamasından, işçi haklarını baltalamasından ve sonucun “esnek işgücü piyasası” diye haykırmasından dolayı kaybettik. Gerçekte yarattıkları şey, herkesin kendini engellemesi için düşük hırsları olan politikacılar tarafından yönetilen, düşük büyüme oranına sahip bir ülkede düşük ücretli bir işgücüydü.
Basil, Dorian’a sonunda portreyi ve onun korkunç gerçeğini gördüğünde, “Gururunun duası kabul oldu,” diye öğüt verir. “Tövbenizin duası da kabul olunacaktır.” When Nothing Works, kaçınılmaz olarak karamsar olarak adlandırılacak, ancak öyle bir şey değil. Gerçekçilik, kim olduğumuzla yüzleşmekten ve bir büyüme mucizesinin hemen köşede olduğu iddiasını bırakmaktan gelir. “Ekonomiyi” canlandırmaya çalışmak yerine, insanlarımızı güçlendirmenin tam zamanı: onursuzluktan arınmış ve gelişmek için özgür bir hayat yaşamaları için ihtiyaç duydukları temel özelliklere sahip olmalarını sağlamak. Bu, büyümeden ziyade yeniden dağıtımdan, maden çıkarıcı işletmelerin adil olanlarla değiştirilmesinden gelecek. Bu tür fikirler, hem Tory’nin hem de İşçi Partisi’nin çoğulculuğa giderek daha fazla düşman ve dogmatizmlerinde kırılgan hale geldiği SW1’de iyi sonuçlanmayacaktır. Kitabın yazarlarından biri olan Karel Williams’ın dediği gibi, kendini bilmek en zor bilgidir. Ve kendini kandırma sonunda felakete yol açar.
Kendi iğrenç imajıyla yüzleşemeyen Dorian, o portreyi keser. Hizmetçiler tarafından bulunur. “Yerde gece elbiseli, kalbinde bıçak saplanmış bir ölü yatıyordu. Solmuş, kırış kırış ve iğrenç bir suratı vardı. Kim olduğunu ancak yüzükleri inceledikten sonra anladılar.”