1. Dünya Savaşı ve Osmanlı Devletinin Sonu
a.Osmanlı Devletinin I. Dünya Savaşına Girmesi
Sebepleri:
1. Almanya ile İngiltere arasındaki ekonomik rekabet
2. Almanya’nın Güneydoğu ve doğu Avrupa’yı kendi nüfusu altına almak istemesi.(Siyasi rekabet)
3. Rusların Panslavizm siyaseti.
4. Sırpların, Avusturya-Macaristan İmparatorluğundaki soydaşlarının topraklarını kendi ülkesine katmak istemesi.
5. Fransa’nın 1871 ’de Sedan Savaşında Almanya’ya kaptırdığı maden yönünden zengin olan Alsas- Lorene bölgesini geri almak istemesi…
Milli çatışmalar, dış pazar mücadelesi, Almanya ile İngiltere arasındaki egemenlik yarışı devletlerin bloklaşmasına neden olmuştur. Devletler üçlü ittifak ve üçlü itilaf Fermank üzere bloklara ayrıldılar.
Üçlü İttifak( Bağlaşma)-1883 Üçlü İtilaf(Antlaşma)-1907
Üçlü İttifak: Almanya, Avusturya-Macaristan imp, İtalya
Üçlü İtilaf: İngiltere, Fransa, Rusya
Savaş sırasında İtalya üçlü İtilaf devletleri tarafına geçmiştir. Ayrıca Romanya, Sırbistan, Yunanistan, Japonya ve ABD bu gruba, Osmanlı Devleti ve Bulgaristan gibi devletler Almanya’nın yanına geçmiştir.
Avusturya-Macaristan imparatorluğu Veliaht’ının Saray – Bosna gezisi sırasında bir Sırp Milliyetçisi tarafından öldürülmesi sonucu I. Dünya Savaşı başladı. (28 Temmuz 1914)
Osmanlı Devletinin Savaşa Girmesi
20.Yüzyılda Osmanlı Devleti Almanya ile her alanda ilişkileri geliştirdi. I. Dünya Savaşı başladığında Osmanlı Devleti bir süre tarafsız kalmıştır. Bunun sebepleri;
• Balkan Savaşlarından yeni çıktığından halkı yorgun Fermansı.
• Ekonomik durumun bozuk Fermansı.
Bir taraftan İtilaf devletleri, Osmanlı Devletinin savaşa girmesini istemiyorlardı. Çünkü Osmanlı Devleti Savaşa girerse;
a) İngiltere’nin Uzak-Doğu yolu tehdit altına girecekti, (sömürgelere giden yolları)
b) Yeni cephelerin açılmasıyla itilaf devletlerinin kuvvetleri buralara kaydırılacaktı. B öylece Almanya karşısında zor duruma düşülecekti.
Buna karşılık Almanya Osmanlı Devletinin kendi yanında Savaşa girmesini istiyordu. Çünkü Osmanlı Devleti Savaşa girerse;
1. Yeni cepheler açılacak, itilaf devletleri kuvvetlerini buralara kaydıracak, böylece kendi yükü hafifleyecekti.
2. Osmanlı Devleti, Süveyş Kanalını ele geçirerek İngiltere’nin Uzak-Doğu’ya (Sömürgelere) giden yolu kesecekti.
3. Padişahın( Halife’nin) nüfusundan yararlanılacaktı.
4. Rusya ile diğer devletlerin ilişkisini keserek Rusya’ya yardım edilmesini önlemek istiyordu.
Osmanlı Devletinde iktidarda İttihat ve Terakki Partisi yöneticileri bulunuyordu. Devlet yönetimindeki en güçlü kişiler;
Enver Paşa
Talat Paşa
Cemal Paşa idi.
Bunlar savaşı Almanya’nın kazanacağına inanıyorlardı. Bunlara göre;
Savaşı Almanya kazanacaktı. Dolayısıyla Almanya’nın yanında savaşa girilmeliydi. Almanya ile aynı cephede savaşa girilirse,
1. Son zamanlarda kaybedilen yerler geri alınacak, Kafkasya, Balkanlar ve Ege de üstün konuma geçilecekti.
2. Duyun-u Umumiye, Kapitülasyonlarla Osmanlı Devletini baskı altında tutan devletlerin baskısından kurtulmuş olunacaktı.
Osmanlı Devleti bir taraftan,
– Almanya ile ittifak antlaşması yaptı,(2 Ağustos 1914)
– Seferberlik ilan etti.
– Kapitülasyonları kaldırdığını açıkladı.
Bu sırada Goben ve Braslav adlı Alman gemileri Akdeniz’de İngiliz Donanmasının önünden kaçarak Çanakkale Boğazından Marmara’ya girdi. Osmanlı Devleti bu gemilere el koyduğunu açıkladı. Gemilere Yavuz ve Midilli adını verdi. Bunun üzerine İtilaf Devletleri Osmanlı Devletine nota verdi.
Aman Amiral Şuson komutasındaki bu gemiler Karadeniz’e açıldı. 1 Kasım 1914’de Rus Limanlarını bombalamaları sonucu 5 Kasım 1914 ‘e İngiltere ve Fransa Osmanlı Devletine savaş açtı. Osmanlı Devleti de 2 Kasım 1914’te İngiltere, Fransa ve Rusya’ya savaş açtı. Osmanlı Devletinin savaşa girmesiyle savaş daha geniş bir alana yayılmış oldu. Osmanlı Devleti bir çok cephede Savaşmak zorunda kaldı.
b.Osmanlı Devletinin Savaştığı Cepheler
1.Kafkas Cephesi
Taarruz Cephesidir. Enver Paşa tarafından planlanan ve uygulamaya konulan bir cephedir.
Enver Paşanın amacı; Müslüman ve Türklerle irtibat sağlayarak,
• Rusları, Kafkasya’dan atmak,
• Rusların Türkistan da ilerlemesini durdurmaktır.
Bu cephede düzenlenen Sarıkamış Hareketi sonucunda, çeşitli nedenlerden ve kış şartlarından dolayı Allahüekber Dağlarında 90.000 Türk askeri ölmüştür.
Ruslar, 1916’nın başlarında Erzurum, Muş, Bitlis,
Trabzon ve Erzincan’ı işgal ettiler. Bu sırada Ermeniler Rusların desteğini alarak katliam faaliyetlerinde bulundular.
Mustafa Kemal, Doğu Cephesinde görev aldığı sırada (16.Kol Ordu Komutanı) Muş ve Bitlis’i geri aldı. (1916)
1917’de Rusya da Bolşevik (Komünist) İhtilali oldu. Çarlık yönetimi yıkıldı. Yeni yönetim savaştan çekildi. Yeni Rus yönetimi ile yapılan Brets-Litowski Antlaşması yapıldı. ( 3 Mart 1918) Yapılan antlaşma ile;
1. Kars, Ardahan ve Batum geri alındı.
2. Çarlık Rusya ile yapılan antlaşmalar geçersiz sayıldı.
Böylece, Doğu Cephesindeki savaş sona erdi.
2-Kanal Cephesi
Almanlar tarafından planlanan ve açılan bir taarruz cephedir. (Alman General L V. Sanders)
Amaç; İngiltere’nin sömürgelere giden Uzak-Doğu yolunu kesmektir.
İlk başlarda başarı elde edildi ise de İngilizler zamanla Suriye kadar ilerlediler. Suriye’de Yıldırım Orduları bir savunma hattı oluşturdu. Mustafa Kemal bu orduda (7. Ordu) komutan olarak görev yapmıştır. Savaş bittikten soma Suriye’den İstanbul’a gelmiştir.
3-Çanakkale Cephesi
itilaf Devletlerinin 19 Şubat 1915’te Çanakkale İstihkamlarına saldırmaları sonucu açılan bir savunma cephesidir. İtilaf Devletlerinin Çanakkale’ye saldırmalarının sebepleri;
1. Rusya’ya yardım ederek silah yönünden kuvvetlendirmek.
2. Almanya’nın doğuya yayılmasını önlemek.
3. Osmanlı Devletini savaş dışı bırakmak
4. İngiltere’nin Mısır’daki varlığını güvence altına almak.
5. İngiltere’nin Ortadoğu petrol yataklarına sahip Fermanı istemesi.
Bu cephe İngiliz Bahriye Nazırı Çörçil tarafından planlanmıştır. Saldırılar ilk olarak denizden başlatıldı. İtilaf Devletleri en büyük saldırısını 18 Mart 1915’te denizden yaptı ise de bir sonuç alamadı. Donanmanın büyük bir kısmı tahrip oldu.
Bu olay sonrası saldırılarına karadan devam ettiler. Gelibolu yarım adasına asker çıkardılar. Settülbahir, Kilit bahir ve Arı burnu’ndan saldırıya geçtiler.Türk kuvvetleri bu saldırıları durdurdu.
M. Kemal (19. Tümen Komutanı, Rütbesi Yarbay), Conkbayırı, Arı burnu ve Anafartalar’da düşmana karşı mücadele etti. Düşmanın ilerlemesini durdurdu. Çanakkale Savaşları M. Kemal’in askerlik hayatında yıldızının parladığı, liderlik ve komutanlık niteliklerinin ortaya çıktığı savaşlardır.
Karadan bir sonuç alamayan düşman kuvvetleri Ocak 1916’da Gelibolu’yu boşalttılar.
Çanakkale Savaşlarının sonuçları;
1. I.Dünya Savaşının uzamasına neden oldu.
2. Rusya’ya yardım edilemedi.
3. Rusya’ya yardım edilemeyince Çarlık Rusya yıkıldı erine kurulan yeni yönetim savaştan çekildi.
4-Filistin-Suriye Cephesi
Kanal cephesinin devamıdır. Halep önlerinde Türk kuvvetleri bir savuma hattı oluşturmuştur. M. Kemal burada görev yapmıştır.
5-Yemen-Hicaz Cephesi
İngiltere ve onlarla işbirliği yapan Mekke Emiri Şerif Hüseyin’e karşı mücadele edilmiştir.
6-Irak Cephesi
İngilterelin Ortadoğu petrollerini ele geçirmek için Basra’ya asker çıkarmaları ile açılmıştır. Türk kuvvetleri ilk önceleri başarı elde etti, (Kat’ül-Amra’da ) İngilizlerin saldırıları sonucu fazla tutunulamadı. İngilizler zamanla Bağdat’a kadar ilerlediler. Savaşın sonlarına doğru Musul önlerine ulaştılar…
7-Galiçya Cephesi
İttifak kuvvetleri ile birlikte itilaf kuvvetlerine karşı savaşıldı.
8-Makedonya Cephesi
İttifak kuvvetleri ile birlikte itilaf kuvvetlerine karşı savaşıldı.
9-Romanya Cephesi
İttifak kuvvetleri ile birlikte itilaf kuvvetlerine karşı savaşıldı.
c-Savaşın Sona Ermesi ve Yapılan Antlaşmalar
Rusya’da ihtilal çıkması ve Rusların savaştan çekilmesi Osmanlı Devletini umutlandırdı. Kısa bir süre sonra Bulgarlar savaştan çekildi. (29 Eylül 1918) Bulgarların savaştan çekilme-si sonucu Almanya ile olan bağlantımız kesildi. A.B.D. savaşa girmesi ile Almanlar yenilgiyi kabul etti. Bu defada Osmanlı Devleti savaşta yalnız kaldı.
Yalnız kalan Osmanlı Devleti 30 Ekim 1918’de Mondros Ateşkes Antlaşmasını imzalamak zorunda kaldı. Daha sonra da ihtilaf devletleri ile Sevr Antlaşmasını yaptı. Sevr Antlaşması ile Osmanlı Devleti fiilen yok sayılıyordu.
I.Dünya Savaşı sonunda itilaf devletleri yenilen devletlerle antlaşmalar Antlaşmalar yaptılar. Bu antlaşmalar;
Almanya ile Varsay Antlaşması(1919)
Avusturya ile St. German Antlaşması( 1918)
Bulgaristan ile Nöyyi Anlaşması (1919)
Macaristan ile Trianon Antlaşması (1920)
Osmanlı Devleti ile Sevr Antlaşması (1920)
d-Savaş Sonrası (1918-1922)
Bu antlaşmalarla birlikte II. Dünya Savaşına kadar,
· Osmanlı ve Avusturya-Macaristan imparatorluğu yıkıldı.
· Rus topraklarında, Estonya, Litvanya ve letonya gibi devletler kuruldu.
· Avusturya ve Almanya topraklarından alınarak Çekoslovakya kuruldu.
· Avusturya-Macaristan imparatorluğu, Avusturya ve Macaristan adı altında iki devlete ayrıldı.
· Polonya (Lehistan) yeniden kuruldu.
· Rusya’da Koministler işbaşına geldi.
· Yugoslavya kuruldu.
· Almanya’da Hitler, İtalya’da Musolloni iktidarı ele geçirdi.
· Sivil savunma örgütleri kuruldu.