Türkiye’de Anayasal Gelişmler
-SENED-i iTTiFAK (1808)
-TANZiMAT FERMANI (1839)
-ISLAHAT FERMANI (1856)
-KANUN-i ESASi (1876) ANAYASASI
-ilk Osmanlı anayasasıdır.
-Avrupa tarzında ilk anayasadır.
-Prusya ve Belçika anayasaları örnek alınmıştır.
-Halk ilk kez yönetime ortak olmuştur.
-Yasama yetkisi ayan ve mebusan meclisine verilmiştir.
-Mebusan meclisi üyeleri 4 yıl için, her 50 bin erkeğe bir milletvekili olacak şekilde seçilecekti.
-Meclisi açma ve kapama yetkisi padişaha verilmiştir.
-Hükümet padişaha karşı sorumlu idi.
-ilk kez Yüce Divan kurulmuştur. Görevi bakanları ve yüksek yargı organları üyelerini yargılamaktı.
1909 Yılı Değişiklikleri (II. Kanuni Esas-i)
-Basın sansürü kaldırıldı.
-Padişahın sürgün yetkisi elinden alındı.
-Hükümet üyelerinin sadrazam tarafından seçilmesi ve hükümetin meclise karşı sorumlu olması esası getirildi.
-ilk kez çok partili yaşama geçildi.
-Padişahın meclisi feshetme yetkisi sınırlandırıldı.(Ayan meclisinin onayı ve 3 ay içinde yeni seçim yapılması şartına bağlandı)
-Kanun teklif etmek için padişahtan izin alma zorunluluğu kaldırıldı.
1921 ANAYASASI (TEşKiLAT-I ESASiYE KANUNU)
-I. TBMM tarafından kurucu meclis sıfatıyla kabul edilmiştir.
-Çok kısa bir anayasadır. (çerçeve anayasa)
-Yasama, yürütme ve yargı yetkilerini TBMM’ye vermiştir.(Güçler birliği)
-Türkiye tarihinin tek yumuşak anayasasıdır.
-Milli Egemenlik ilk kez temel ilke olarak kabul edilmiştir.
-il ve nahiyelerde yerinden yönetim ilkesi kabul edilmiştir.
-Bakanlar TBMM üyeleri tarafından seçilir ve meclis bakanları her zaman değiştirebilir. (Meclis Hükümeti Sistemi)
-Seçimler 2 yılda bir yapılır.
-Laik bir anayasa değildir
1923 Değişiklikleri
Devletin hükümet şekli Cumhuriyet olarak kabul edildi. (Diğer anayasalarda devlet şekli)
Devletin dini islam, resmi dil Türkçe olarak kabul edildi.
Cumhurbaşkanı’nın TBMM tarafından, kendi üyeleri içinden bir seçim dönemi için seçilmesi esası getirildi.
Meclis Hükümeti sisteminden Kabine Sistemine geçildi.
1924 ANAYASASI
-II. TBMM tarafından hazırlanarak yürürlüğe konulmuştur.
-Cumhurbaşkanı’na siyasi yetkiler verilmemiş, sembolik yetkilere sahip kılınmıştır.
-Meclis hükümeti sistemi ile Parlamenter sistem arasında, karma bir sistem benimsenmiştir.
-Katı (sert) bir anayasadır. Anayasa değişikliği TBMM üye tamsayısının en az 1/3 ünün teklifi, üye tamsayısının 2/3 ünün kabulü ile mümkündü.
-Devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu hükmünün değiştirilemeyeceği kabul edilmiştir. (Değiştirilemeyecek hüküm ilk kez bu anayasada yer almıştır)
-1921 Anayasasındaki ‘Ulusal Egemenlik’, ‘Tek Meclis’, ‘Meclis Üstünlüğü’ ve ‘Güçler Birliği’ ilkeleri devam ettirilmiştir.
-Seçme yaşı 22, seçilme yaşı 30 olarak kabul edilmiştir.
-Ülkenin illere, ilçelere ve bucaklara ayrılması kabul edildi.
-Temel hak ve özgürlükler ilk kez bu anayasada yer almış, fakat korunması yolunda hukuki güvenceler getirilmemiştir.
-Yargı yetkisinin bağımsız mahkemelerce yerine getirileceği hükmü kabul edilmiş, ancak mahkemelerin bağımsızlığı ve yargıçların güvenceleri düzenlenmemiştir.
1924 Anayasasında Yapılan Değişiklikler
-1928’de ‘Devletin dini islam dır’ fıkrası anayasadan çıkarıldı.
-Kadınlara 1930’da Belediye Seçimlerine katılma hakkı, 1933’de muhtarlık seçimlerine katılma hakkı, 1934’te milletvekili seçme- seçilme hakkı tanındı.
-1937’de Atatürk ilkeleri anayasaya girdi (Laiklik)
-1945’te anayasanın dili sadeleştirildi.
-1952’de anayasanın dili eski şekline çevrildi.
1961 ANAYASASI
-1960 Askeri darbesi sonrasında, Milli Birlik Kurulu üyelerince hazırlatılmış ve halk oylaması sonucu kabul edilmiştir.
-iki meclisli bir sistem benimsenmiştir. (TBMM ve Cumhuriyet Senatosu)
-ilk kez kuvvetler(güçler) ayrılığı ilkesi benimsenmiştir.(Yargı bağımsızlaştı.)
-ilk kez siyasal partilerle ilgili hükümler yer almıştır.
-Temel hak ve özgürlükler genişletilmiştir. (En demokratik ve liberal anayasamızdır.
-Üniversiteler ve TRT özerkleştirildi.
-Cumhurbaşkanlığı süresi 7 yıla çıkarıldı.
-işçilere sendikalaşma ve grev hakkı verildi.
-Yargı bağımsızlığı ve yargıç güvencesi getirildi.
-ilk kez Anayasa Mahkemesi kuruldu.
-Bakanların meclis dışından da seçilebilmesi esası getirildi.
-Yürütme yetkisi Cumhurbaşkanı başkanlığındaki Bakanlar Kuruluna verildi.
-ilk kez Cumhurbaşkanı’na meclisi feshetme yetkisi verildi.
-Seçimlerin 4 yılda bir yapılması esası getirildi.
-Devlet Planlama Teşkilatı kuruldu.
-ilk kez Sosyal Devlet ilkesi benimsendi.
12 Mart 1971 Askeri Muhtırası Sonrası Değişiklikler
-Üniversiteler ve TRT’nin özerkliğine sınırlamalar getirildi.
-Bakanlar Kuruluna Kanun Hükmünde Kararname çıkarma yetkisi verildi.
-1973’te Devlet Güvenlik Mahkemeleri (DGM) kuruldu. (2004’te kaldırıldı)
-Memurların sendika kurma hakkı kaldırıldı.
1982 ANAYASASI
-1980 askeri darbesi sonucu, Milli Güvenlik Kurulu’nun oluşturduğu Danışma Meclisi tarafından hazırlanmıştır. (7 Kasım 1982 Referandumu ile kabul edildi.)
-cumhuriyet Senatosu kaldırıldı.
-Milletvekili sayısı 450’ye çıkarıldı. (1995 sonrası 550)
-Seçmen yaşı 18’e indirildi.(1995 değişikliği ile)
-Cumhurbaşkanı’nın 7 yıllığına bir kez seçilme esası getirildi. (Kesinleşti)
-Türk Dil ve Tarih kurumları birleştirildi.
-Cumhurbaşkanı’nın meclis dışından da olabilmesi esası getirildi.
-Din dersleri ilk ve ortaokulda zorunlu tutuldu.
-Özgürlüğü kısıtlayıcı hükümler getirildi.
-Cumhurbaşkanı’nın meclisi feshetme yetkileri arttırıldı.
-Milletvekili olabilmek için ilkokul mezunu olma şartı getirildi.
-ilk kez Devlet Denetleme Kurulu (DDK) oluşturuldu.
-Cumhurbaşkanı’na anayasa değişikliklerini halkoyuna sunma yetkisi verildi.
Etiketler : türkiye de anayasal gelişmeler