Juan Cole
25 Temmuz 2017
Suudi liderliğindeki hava saldırıları, Kuzey Yemen'de uzun bir zamandır yüzlerce Guernica yaratıyor.
Yemenis, 4 Nisan 2015'de Yemen, Sena yakınlarındaki bir köyde Suudi liderliğindeki hava saldırıları tarafından yok edilen evlerin molozları arasında duruyor. (AP Photo / Hani Mohammed)
1937'de güneşli bir Nisan akşamüstü 4:30 civarlarında, bir Bask şehri olan Guernica'nın sol eğilimli, sadık cumhuriyetçi sakinleri, iki saat boyunca tekrar tekrar kendilerini vuran Alman Nazi Condor(havadan yere atılan füze) Birliğinin bombalı eylem operasyonu tarafından korkutuldu-daha sonra da dehşete kapıldı. General Francisco Franco'nun faşist güçlerini destekleyen hava saldırısı, dünyanın vicdanını sarstı ve Pablo Picasso'nun en ünlü tablosuna ilham kaynağı oldu. En son bu baharda Madrid'te onu gördüm. Etkili bir biçimde gözüme çarpan şey, yoğun kan dökme, korkutulmuş aygır ya da garip cesetten hiç biri değildi. Açıkta sol elinde ölü bebeği tutan, tesellisi mümkün olmayan, cinnetle tamamen kaplanmış bir kadındı. Aklıma gelen tek şey, Yemen'de her ay meydana gelen yüzlerce Guernica ve hatta Reddit kullanıcılarının not dahi etmedikleri dikkate alındığında, küresel vicdanımızın nasıl bu kadar nasır bağlamış bir hale dönüştüğü idi.
Geçen Salı Suudi öncülüğündeki hava saldırısı, Sanaa'nın güneyindeki Taiz bölgesini bombaladı ve mülteci yerleşim yerini vurarak 20 masum sivili öldürdü. Kurbanların çoğu aynı aileden ve ülke içinde yerlerinden edilmiş insanlardı. İçlerinde yedi kadın ve dört çocuk vardı. Hiç merak ettiniz mi, ya eğer hayatta kalan kadın solmuş çocuğunu, Picasso'nun sevdiği yeni ölmüş kadınının yaptığı gibi aynı şekilde tuttuysa?
Kuzey Yemen boyunca Suudi Arabistan liderliğindeki koalisyon sivil tesisleri-okulları, hastaneleri ve gıda nakliyesi için kullanılan kilit önemde köprüleri- defalarca bombaladı. ABD ordusunun lojistik ve stratejik yardımda bulunduğu hava saldırıları, UNESCO dünya kültürel mirası listesinde yer alan ülkenin kendine özgü gösterişli evlerini, eski Sanaa'yı moloz yığınına döndürdü.
Bölge, Eylül 2014'te aptalca bir hareket içinde başkentte yönetimi ele geçiren ve Başkan Abdrabbuh Mansour Hadi'yi devirerek ve sürgün ederek takip eden aylarda ülkenin batısının ve kuzeyinin çoğu üzerinde hakimiyetini pekiştiren Allah'ın Hizmetkarları(Houti) militanları tarafından zapt edildi. Hutiler, Şiiliğin ılımlı Zaydi mezhebinden geliyorlar ve Suudi sertlik yanlısı Vahabizminin yükselen etkisine kızıyorlar. Mart 2015'te Suudi Arabistan ve müttefikleri, Aden Limanı'nın güneyini alarak ve 1991'e kadar "Kuzey Yemen" diye adlandırılan bölgede Hutileri bastırarak Mansour Hadi ve ona sadık ordunun bir kısmı tarafında müdahalede bulundular.
Suudiler, Hutilerin İran tarafından desteklendiğini savunuyorlar, ancak Hutiler daha çok yerel ve yerlilerin çıkarlarını koruyan bir harekettir. İran'ın onlara desteği çok azdır. Suudiler çoğunlukla havadan etkili olurken, onların müttefiği olan Birleşik Arap emirlikleri, Monsour Hadi'ye sadık olan güneydeki ve doğudaki düzenli orduyu şimdi gölgede bırakan ayrılıkçı Hirak bölünmesinden güney Yemenli seçkin savaş birimlerini örgütledi.
Yemen'in üçüncü büyük kenti olan Taiz'in etrafındaki yoğun bombardıman, koalisyonun Hutiler'den bu şehri ve tüm bölgeyi alma çalışmasının bir parçası olarak başlatıldı. Taiz şimdi Houthi tarafından kontrol edilen alanlar ile Mansour Hadi'ye sadık kuvvetler elindeki mahalleler arasında bölünmüş durumdadır. Koalisyon kaynakları, başkent Sanaa'nın güneyinde yer alan şehre Huti ikmal yolunun kesilerek, Hutiler'in zapt ettiği Kızıldeniz limanından Taiz'e giden yolun kontrolünün ellerine geçtiğini iddia ediyorlar. Birleşik Arap Emirlikleri, Bab al-Mandab boğazındaki Kızıldeniz girişine bakan başka bir önemli liman olan Mokha'yı şimdi kontrol ediyor gibi görünüyor. Abu Dhabi, orada uzun vadeli BAE garnizonu kuruyor. Dünya ticaretinin yaklaşık yüzde 10'u Süveyş Kanalı aracılığıyla Kızıldeniz'den geçiyor.
Yemen savaşı, altı uluslu Körfez İşbirliği Konseyi (Körfez İşbirliği Konseyi) içinde mevcut krize yol açan tahriş edicilerden biri. Suudi Arabistan, BAE, Bahreyn ve Kuveyt bir tarafta, Katar ise diğer tarafta. Katar, büyük çaplı askeri müdahaleyi hiçbir zaman onaylamadı ve Hutiler ile müzakerede ısrar etti. Suudi Arabistan sınırını korumak için yalnızca bir simge gücü göndererek, Yemen'de hiçbir zaman savaşa girmedi. Suudi Kral Salman ve onun en yakın üç Körfez müttefiki Haziran ayında Katar boykotunu başlattıklarında, küçük emirlik hükümdarı Şeyh Tamim Al Thani birliklerini Suudi sınır bölgesinden tamamıyla çekti.
Bu sınır bazen saldırılara ve savaşa sahne oluyor; bu hafta başında Huti saldırısında üç Suudi birliği öldürüldü. Katar sembolik bir anlamdan başka hiçbir şey ifade etmiyordu; ülke 300,000 vatandaşa ve az eğitimli küçük bir orduya sahiptir. Fakat Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri onlardan çok daha fazlasını istediler.
Suudi liderliğindeki koalisyon, Yemen'in 27 milyon insanını dünyanın en kötü insanlık felaketlerinden birinin içine fırlatıp attı. Yaklaşık 3 milyon insan evlerinden çıkmaya mecbur edildi. Ülkenin çoğunluğu, 17 milyon insan, kendilerini beslemek için yeterli miktarda yiyecek bulamıyor ve 7 milyonu, eğer sadece bir şey daha başlarına gelirse, açlıktan ölme tehlikesi altında. UNICEF, 10 milyon çocuğun temel tıbbi bakımdan, içme suyundan, sağlık hizmetlerinden ve eğitimden yoksun bırakıldığını tahmin ediyor.
Bu savaş yüzünden şimdiye kadar yaklaşık 10,000 kişi öldürüldü ve bu baharda kıyametin yeni bir artçısı kolera şeklinde ortaya çıktı. 200.000'in üzerinde kişi hastalanmış durumda ve her hafta 5.000 yeni vaka bildiriliyor. Kirli su içilmesinden kaynaklı yaklaşık 2000 kişi öldü. Ülkenin sağlık tedarik altyapısı çöktü, 30 bin hükümet sağlık çalışanı ödemede gecikmiş azımsanmayacak miktarda borçlar yüzünden sıkıntı çekiyor.
İnsani felaket, bazı uluslararası müdahalenin dikkatini çekti. Rusya geçtiğimiz günlerde Sanaa'ya kargo uçakları ile yardım gönderdi ve ülkeden kaçmak isteyen Rus vatandaşlarını aldı(başkentin uluslararası havaalanı şimdi genelde kapalı). Rusya, kuzeye malzeme göndererek, Huti yöneticilerine yönelik olan sivillere şiddetle zarar vermeyi hedefleyen Suudilerin toplam savaş stratejisini açıkça eleştirdi. Türkiye ayrıca, GCC'nin oraya demirleme izni vermesini elde etmenin güçlüğünü takiben, güneydeki Aden'e inecek bir tıbbi yardım gemisi gönderdi.
Bir çalışma kolektifinin üretimini tartışmalara katkısı olması dilekleriyle paylaşıyoruz.
Reel Sosyalizmin pratikte yaptıkları sadece doğru zannının yansıtılmasından başka bir şey değildi. Çünkü çoğu şey doğru olmaktan çok uzaktı. İnsan adına uzaktı, çünkü reel sosyalizm işçiyi insan olarak değil bir sınıf olarak görüyordu. Bir işçinin bir birey olduğunu unutursanız ya da yadsırsanız o zaman özgürlüğün de, gerçek demokrasinin de üzerine sünger çekip, doğru sandığınız inançların yanlışlığında iyi niyetle de olsa hayal kırıklıkları yaşayarak insanı ve insanlığı bir uçuruma doğru sürüklersiniz. Çünkü bireyi sınıfa bir tehdit olarak görme paranoyası hasıl olmaya başlar. İnancınız ve ideolojiniz bireyin önüne geçer. Oysa bütün ideolojilerden önce insan ve birey vardı. Ve en başında özgürdü.
Bu yüzden Marxizm insana ve onun kendi kendini ve de düşünceyi geliştirerek dünyayı değiştirecek kabiliyeti olduğu gerçeğine dört elle sarılır. İnsan sömürüsüne dayanan modern kapitalist toplumda da bu değişimi başaracak olan bir araya gelmesi gereken ezilen insanlardır. İşçi sınıfıdır. Marxizm sınıf ve insanın sentezine giden yoldur. Sovyet uygulamasındaki gibi sınıfta takılı kalmaz. Marxizm üreten insana ve sınıfa uygun bir sınıfsız toplum yaratmak ister.
Modern kapitalist toplum ve onun egemen sınıfı olan burjuvazi gördüğü büyük tehlike karşısında insanın kendi kendini geliştirme kapasitesinin önüne set çekmek ve bu anlamda gerçek Marxizme yönelmesini ve salt düşünmekten ziyade dünyayı değiştirmeyi düşünmesini engellemek için politika değişikliğine gitti. Çünkü bu tehlikeyi 1960'lar ve 1970'lerde yaşadı. İşçiler ve öğrenciler yükselen devrimci bir kabarışla sosyalizmin ve özelde Marxizmin ışığı altında isyan ettiler ve ayaklandılar. Çünkü kendi kendilerini yönetebileceklerini ve dünyayı değiştirebileceklerini gördüler.
İşte bu yüzden 1980'ler sonrasında dünyada kimlik politikaları uygulamaya konmaya başladı. Bu ise, bir anlamda toplumun sadece işçi patron olarak ayrıştırılması değil, toplumun ırka, dile, dine, kültüre, etnisiteye, cinsel tercihe göre bölünmesini de beraberinde getirdi. Çünkü insanlara artık dayatılan kimliklerdi. Marxizm insanlara özün ve insanının özünün ne olduğunu anlatırken, şimdi insanlara görüntünün ve insanın görünüşünün ne olduğu anlatılıyordu. Sömürüye ve sömürülmeye karşı çatışma yerini kimlik çatışmalarına bırakmıştı. İnsanların özeline ilişkin kimlikler artık siyasileştirilmiş, özel alandan politik alana alınıp baskının araçları haline getirilmişti. Artık söz konusu edilen işçi sınıfının hakları değil, işçi sınıfının kimlikleriydi. İşçi sınıfı çatışacak ise, kendi çıkarı için değil kendi kimlikleri için savaşmalıydı, çünkü önüne konan buydu.
Aslında bu bir anlamda bireyin ve birey haklarının da egemen sınıf lehine geri alınmasından başka bir şey değildi. Diğer bir deyişle, liberalizmin çıkış ideolojisine de tamamıyla tersti. Ama asıl olan nihayetinde bireyi ya da toplumu eşitliğe ve mutluluğa götürecek ideolojiler değil, paranın ideolojisiydi.
1980 sonrasında neo-liberal ekonomik politikalara geçişle paranın dünya çapında serbest dolaşımını geçer kılmak adına işçi sınıfının geçmişte elde ettiği ne kadar kazanım varsa birer birer geri alınmaya başlandı. Reel sosyalizmde işçi sınıfı adına işçileri yöneten bürokratik otoriter kadroların görmezden geldikleri kimlikler, -kadınlar, cinsel tercihleri farklı olanlar, çevreciler ve diğerleri- ilk başta haklarını aramak için seslerini yükselttiler. Fakat her biri kendi gruplarının ezilmişliğine başkaldırıyordu. Toplu halde insanların ezilmesine değil. Yani kapitalist sistem içinde kapitalizme karşı değil kapitalizmin bir uygulamasına karşı geliniyordu ve reform talep ediliyordu. Bütün bunlar ise egemen sınıf burjuvazinin işine yarıyordu. Burjuvazi artık kimlik politikalarının nasıl ayrıştırıcı bir özelliği olduğunu görmüştü. Yapması gereken sadece en yararlı olan ayrıştırıcı kimlikleri piyasaya ideologları sayesinde sürmekti. Bu ayrıştırıcı kimlikler ise din ve milliyetçilik tabanlı idi. Ya da medeniyetler çatışması...
Bu bağlamda Türkiye'de de 1960'ların ve 1970'lerin devrimci mücadelelerinden sonra 1980 darbesinin üzerinden yaratılan kimlik, neo-liberal milliyetçi İslam kimliği ve özelde AKP kimliği oldu. Bugün gelinen noktada ise bu kimlik artık açık olarak ortaya çıkmış ve toplumu AKP'li ve AKP'li olmayanlar(diğer bütün kimlikleri içeren) olarak iki kategoriye ayırmıştır.
Ve kimlik politikaları sayesinde üretenin kendisi olduğu kendisine unutturulan işçi keskin bir şekilde tüketime yönlendirildi. Artık onun varlığı hayatı yaşamak için değil, hayatı tüketmek için vardı. Çünkü eğer üretenin kendisi olduğunun farkına varırsa -ki geçmişte farkına varmıştı - ürettiğinden hak iddia edecekti ve bu da onu ayaklanmaya ve isyana sürükleyecekti. Tüketmenin de yolları belliydi. Ve lüksün bu kadar görünür olduğu ve dayatıldığı toplumda ona erişme ve erişememe sorunu beraberinde hırsızlıkları, yolsuzlukları ve talanı getirdi. Artık her şey aleni yapılıyordu.
Türkiye'de de olan budur. Amerika'da da ve diğerlerinde de...Erdoğan'lar, Trump'lar bu kimlik politikalarının ürünleridirler. İktidara gelince de güç zehirlenmesine uğramışlardır. Ve ülkelerini karanlık sulara doğru götürmektedirler. Bütün bunların ise tek nedeni vardır. Çünkü insanlar artık düşünmüyorlar sadece tüketiyorlar.
Günümüzde artık ne sosyalizmi geliştirmek adına yeni düşünceler üretiliyor ne de Marxizm tartışılıyor ya da üstüne koyuluyor. Olayların ya da kişilerin tartışıldığı satırlarda fikirlerin esamesi bile okunmuyor.