Kümes hayvanı kolerası evcil kanatlı hayvanlarda, su kuşlarında ve diğer kanatlı türlerinde görülen enfektöz bir hastalıktır. Hastalık yüksek ölümcüllüğe sahip akut septisemik halde ya da kronik lokal formlarda (bağımsız ya da hastalığın akut şekline ikincil olarak) görülebilir.
Akut kümes hayvanı kolerasının ilk işareti ani ve beklenmedik ölümdür. Hastalığın bu formunda lezyonlar genelde vasküler yaralar halindedir.
Yaygın görülen işaretler anoreksi, buruşmuş tüyler, oral ve nazal mukus çıkışı, morarma ve beyaz ya da yeşilimsi sulu mukoid ishaldir. Küçük bağırsağın girişinde, taşlıkta ya da abdominal yağda sık sık serozaaltı peteşiyal ya da ekimozlu hemoraji görülür.
Konjesyon
Bir broiler tavukta, E. Coli septisemisinin başlangıç işareti olarak karaciğerde kan birikmesi, kan damarlarının kırmızı kan hücreleriyle aşırı dolması. H/E, Bar = 40 µm.
Yumurtacı tavuklarda (ticari ya da damızlık), geridönüşlü foliküller ve yayılmış karın zarı iltihabı ile birlikte yumurtalık yangısı yaygın görülür.
Kronik kümes hayvanı kolerası
Lokal iltihaplar ile karakterizedir. Periorbital sinüsler sık sık seröfibrinöz enflamasyondan etkilenir.
Hastalığın bir diğer lokal formu çene ibiğinin yaralanmasıdır. İbik fibrinöz peynirimsi sızıntı ile dolar. Kümes hayvanı kolerasından etkilenen sürüler enfeksiyonu taşımaya, Pasteurella multocida barındırmaya devam eder. Taşıyıcılar organizmayı nazal kovanalarda barındırır ve yemi, suyu ve çevrelerini oral akıntılarıyla kontamine eder. Yabani kuşlar ve bazı memeliler (domuz) de hastalık yapıcı mikroorganizmayı taşır ve kümes hayvanı sürülerine bulaştırabilir. Kanibalizm (yamyamlık, aynı türden hayvanların birbirini yemesi) de enfeksiyonun yayılması için ciddi bir yoldur.
Hindilerde unilateral ya da bilateral krupöz akciğer zarı ve akciğer iltihabı yaygın olarak görülür.
İbikte biriken fibrinöz peynirimsi sızıntı bazen üzerindeki derinin kangrenleşmesine yol açar.
Hastalık muhtemelen sinüslerden kafatasına yayılmış, nekroz ve nörolojik etkiler (opistotonus ve tortikolis –boyun eğriliği-) yaratmış.
Teşhis hastalık geçmişine, klinik belirtilere, lezyonlara ve bakteriyolojik çalışmaların sonuçlarına göre yapılır. Kümes hayvanı kolerası akut E. Coli septisemisinden, erysipeloid, kümes hayvanı tifosu ve diğer benzer problemlerden ayırt edilmelidir. 8 – 12 hafta arası kuşların immünizasyonu başarılı sonuçlar verebilmektedir. Pek çok antibiyotik ve sülfonamidler ölüm oranını azaltabilir ancak tedaviden sonra hastalık tekrarlayabilir. Sülfonamidler tedavi için uygundur ancak yumurta üretimine ket vurabilirler.