Ünlü ekonomist Prof. Dr. Paul Krugman 1990’lı yılların başında, “Coğrafya kader midir?” kavramı ile ilgili oldukça yankı bulan bir çalışma yapmıştı. Ancak bu kritik soruyu ilk dile getiren kişi bir ekonomist değildi.
Napolyon, bu soruyu yaklaşık 200 yıl önce “La Grand Armee” ile Rusya’yı istila ettiği sırada dile getirmişti.
Son dönemde, Türkiye’nin içinde bulunduğu şartların analiz eden bazı ekonomistler bu kavramı kullanarak kendi analizlerini ortaya koydular. Genel olarak modern ve ileri bir ekonomik ve siyasi yönetim yapısı ile ülkelerin coğrafi dezavantajlarını aşabileceği ortaya konuldu.
Benim bu konudaki görüşüm daha farklı bir yaklaşıma dayanıyor. Yaygın görüşün aksine coğrafyanın kısmen ulusların kaderini saptadığını savunuyorum. Tarih boyunca coğrafya, ülkelerin demografik (nüfus) yapısını, demografik yapı ise ülkelerin sosyal ve siyasi yapısını belirlemiştir. Sosyal ve siyasi yapı ise en nihayetinde ekonomik başarının temelini oluşturmaktadır.
Şüphesiz ki, “Coğrafya kader midir?” sorusunun yanıtını en kesin bir şekilde vermiş olan kişi, Birleşik Almanya’nın kurucusu Otto von Bismarck’tır.
“Amerikalılar çok şanslılar. Kuzeyde ve güneyde zayıf ülkeler ile komşular. Batıdaki ve doğudaki komşuları ise sadece balıklar…”
Bismarck, bu sözü söylediği zaman ABD GSYH(GDP) büyüklüğü anlamında dünyanın süper gücü olan İngiltere’yi yeni geçmişti.
Bismarck, büyük güçlerin kurmuş olduğu statükoyu yıkarak (Viyana Düzeni,1815), Avrupa’nın ortasında Almanya’yı üç kanlı savaş ile yaratırken, zihninde Amerikalıların 1848 Savaşında Meksika’dan 2.5 milyon km2 toprağı zahmetsizce ele geçirmesi vardı. Amerikalılar o zaman boş ve değersiz gibi görünen Texas, Arizona, Utah, Kaliforniya, Nevada, New Mexico gibi toplamı tüm Batı Avrupa’nın yüzölçümüne denk bir alanı sadece 1,800 asker kaybederek elde etmişti. Savaşa nokta koyan Guadalupe Hidalgo Anlaşması (2 Şubat 1848) ile Amerikalılar bu muazzam kazanımı Meksikalıların cebine o zamanki değeri ile 15 milyon USD para koyup, 3.2 Milyon USD tutarındaki alacağını da silerek elde etmişti. Bu tutarları bugünkü ABD Doları değerine getirirsek, bu tutarların toplamı 550-600 milyon USD gibi değer yapıyor.
Bismarck’ın yukarıda yer alan meşhur ifadesini söylediği zaman; ABD, siyasi ve askeri anlamda henüz orta sıklet bir güç dahi sayılmazdı.
ABD’nin elde ettiği yer altı ve yer üstü zenginlikler ve mükemmel coğrafi konum, gelişmiş bir siyasi sistem ve dinamik bir girişimci sınıfı ile birleşince 1871-1945 arasındaki dönemde ABD; siyasi, ekonomik ve askeri bir süper güç haline gelmişti.
ABD’nin kaderini çok önceden hisseden Bismarck şu unutulmaz sözü ile tarihe geçmişti:
“Öyle bir ilahi bir güç var ki, bu güç aptalları, serkeşleri, çocukları ve Amerika Birleşik Devletleri’ni her daim koruyor.”
Büyük güçlerin yükseliş ve düşüşlerindeki en önemli değişkenlerden biri ve belki de en önemlisi coğrafyadır. Yukarıda ABD örneğine hep beraber göz atmış olduk.
Çok daha geriye gidersek, Sümerlerin Mezopotamya’nın verimli toprakları üzerinde uygarlık tarihinin ilk imparatorluğunu kurması, Mısır Hanedanlarının Nil deltası üzerinde inşa ettikleri muazzam uygarlık, Roma’nın eşsiz coğrafi konumunu kullanarak Latin Birliğini zengin şehir ve verimli topraklar üzerine kurması Antik Çağ’dan verilebilecek örneklerdir…
Yazının devamını ise Jeopolitik ve Ülkelerin Kaderi isimli makalemden okuyabilirsiniz.
Diğer yazılarım için ise kişisel web sitem Strateji & Finans ‘ı ziyaret edebilirsiniz.