Women and Cancer - Control of Hormonal Symptoms
Kadınlar ve Kanser - Hormonsal Semptomların Kontrol Edilmesi
Kanser tedavisi kadınlarda hormonları nasıl etkiliyor?
Kanser tedavisi hormonlarınızı birçok farklı şekilde etkileyebilir. Kemoterapi veya pelvik radyasyon gibi bazı kanser tedavileri overlerinize zarar verebilir ve overlerin östrojen ve projesteron üretimini durdurabilir. Ayrıca beyne radyasyon uygulanması sonucunda hipofiz bezinizin göreceği zarar da hormonlarınızı etkileyebilir. Beyin tabanında yer alan hipofiz bezi overlere hormon ve yumurta üretmeleri için sinyal gönderir.
Östrojen ve projesteron menstrüasyonu kontrol ettiği için adetleriniz kanser tedavisi sırasında ve sonrasında düzensiz hale gelebilir veya bir süreliğine kesilebilir (geçici menopoz).
Tedavi sonrasında adetiniz devam edebilir ya da yeniden başlayabilir ancak adet görüyor olmanızın her zaman doğurgan olduğunuz anlamına gelmediğini bilmeniz gerekir. Bazı durumlarda adet yeniden başlamayabilir. Adet görüyor olmasanız bile gebelik için küçük bir şansınız mevcuttur.
Kanser tedavisi kalıcı menopoza erken girme olasılığınızı arttırmaktadır (doğal menopoz genellikle 50 yaş civarında gerçekleşir). Eğer menstrüel döngüleriniz 40 yaşından önce durursa buna "erken" menopoz denir.
Her iki overin cerrahi müdahale ile alınması östrojen seviyesinde ani bir düşüşe sebep olur ve anında menopoza girersiniz. Buna cerrahi menopoz denir.
Kanser tedavisi hormonlarınızı birçok farklı şekilde etkileyebilir.
Meme kanseri ve ovaryen kanser tedavisinde kullanılan aromataz inhibitörleri ve tamoksifen gibi selektif östrojen reseptör modülatörleri (SERMler) hormonları etkilemektedir. Bunun sonucunda menopoz semptomları açığa çıkabilir.
Menopoz semptomları nelerdir?
Geçici veya kalıcı menopoz diğer semptomların yanı sıra aşağıdaki semptomlara sebep olabilir.
• Ateş basması veya gece terlemeleri
• Sıklıkla ve acil idrar ihtiyacı
• Vajinal kuruluk veya kaşıntı
• Uykuya dalmada güçlük
• Ağrılı cinsel ilişki
• Sinirlilik, ruh halinde ani değişimler, kaygı veya depresyon
Cerrahiye veya kanser tedavilerine bağlı ani menopoz, doğal menopozdan daha ciddi semptomlara sebep olabilir. Bu semptomlar kadınların yaşam kalitesi üzerinde büyük bir etkiye sahip olabilir. Bazı semptomlar tedaviye gereksinim olmadan zaman içinde ortadan kalkabilir ancak diğer semptomlar sadece doktorunuz tarafından tedavi edilebilir. Erken menopoz ayrıca uzun vadede sağlık sorunlarının ortaya çıkma riskini arttırır.
Erken menopozun uzun vadeli sağlık riskleri nelerdir?
Erken menopoz olan ve dışarıdan hormon almayan kadınların daha geç menopoza giren kadınlara kıyasla düşük seviyede östrojen ile geçirdikleri süre daha uzundur. Dolayısıyla kalp hastalıkları ve osteoporoz (kemik erimesi) dahil olmak üzere östrojen eksikliği ile bağlantılı hastalıklara yakalanma riskleri daha yüksektir. Osteoporoz kemikleri incelten ve daha kırılgan hale getiren bir hastalıktır.
Kanser hastası kadınlarda menopoz sonrası hormon tedavisi güvenli mi?
Hormon tedavisi (HT) menopoz semptomlarına karşı en etkili tedavidir. Rahmi alınmamış kadınlarda hormon tedavisi östrojene ek olarak projesteron ile birlikte toplamda iki hormonu birleştirmektedir. Projesteron, rahmin rahim kanserine karşı korunmasına yardımcı olur. Histerektomi (rahmin cerrahi müdahale ile alınması) geçirmiş kadınlar sadece östrojen alır.
Ateş basmalarını ve diğer menopozla ilişkili semptomları hafifletmenin yanı sıra HT osteoporozun engellenmesine yardımcı olur.
Eğer infertilite durumunuz geçici ise HT gelecekteki doğurganlığınızı etkilemez. Ancak, daha ileri yaştaki menopoz sonrası dönemde bulunan kadınlarda HT meme kanseri, kalp hastalığı ve felç riskini arttırır.
Daha genç yaştaki kadınlarda bu riskler çok daha düşüktür ve HT'nin faydaları genellikle risklere ağır basar.
Bazı kadınlar dışarıdan hormon almamalıdır. Meme kanseri olan ya da meme kanseri riski yüksek olan kadınlar ve kal hastalığı, felç geçmişi veya önceden pıhtılaşma sorunu olan kadınlara HT uygulanmamalıdır.
Hormon tedavisi menopozla ilişkili semptomlara karşı en etkili tedavidir.
Hormon tedavisini hap olarak ya da vajinal halka ile alabileceğiniz gibi bant, jel, losyon veya sprey ile cildinize de uygulayabilirsiniz. Vajinal halkalardaki, kremlerdeki ya da vajinaya yerleştirilen tabletlerdeki düşük dozlu östrojen vajinal semptomların giderilmesine yardımcı olabilir.
Hormon tedavisini ne kadar süre kullanabilirsiniz?
Hormon tedavisi kırklı yaşların ortaları ila ellili yaşların başına kadar kullanılabilir. Eğer halihazırda bu yaş grubundaysanız ve ateş basmalarına karşı hormon tedavisine başlıyorsanız doktorunuz semptomlarınızı geliştirmek için gerekli olan gerekli olan en kısa sürede çalışan en düşük dozu önerebilir. Doktorunuza ne kadar süre hormon tedavisi göreceğinizi sorun. Eğer gerekliyse bazı genç kadınlar yıllarca hormon tedavisi görebilir.
Hormon tedavisine alternatif seçenekler nelerdir?
Bazı kadınlar hormon alamadıkları ya da almayı tercih etmedikleri için araştırmacılar ateş basmalarını engelleyip engellemediğini öğrenmek üzere östrojen içermeyen birçok tedavi üzerinde çalışmaktadır. Ateş basmalarını azaltan reçeteli ilaçlara şunlar dahildir:
• SSRI (selektif serotonin gerialım inhibitörleri) ve SNRI (serotonin norepinefrin gerialım inhibitörleri) olarak bilinen antidepresanlar
• Epilepsi ve sinir ağrısının tedavisinde kullanılan bir ilaç olan Gabapentin
• Yüksek kan basıncının tedavisinde kullanılan bir ilaç olan Klonidin
Menopozla ilişkili semptomların reçete gerektirmeyen tedavilerine şunlar dahildir:
• Rahatlama teknikleri: Düzenli nefes alma ve hipnozun ateş basması sorunu yaşayan bazı kadınlara yardımcı olduğu görülmüştür.
• Yaşam biçimi değişiklikleri: Eğer ateş basmalarınız hafifse vücudunuzu serin tutmanın rahatlatıcı etkisini görebilirsiniz.
Bol kıyafetler giyin, soğuk içecekler için ve odanızı serin tutun. Baharatlı yiyeceklerden ve ateş basmalarınızı tetiklediğini bildiğiniz diğer her şeyden uzak durun.
• Vajinal nemlendiriciler ve kayganlaştırıcılar: Bunlar östrojen içermemektedir ancak vajinal kuruluk ve ağrılı cinsel ilişki konularında size yardımcı olabilir.
Araştırmalara göre soya ürünleri, karayılan otu ve bitkisel katkılar gibi doğal çözümler ateş basmalarına yardımcı olmamaktadır. Ancak bazı kadınlar bunların faydalı olduğunu belirtmektedir. Karayılan otu karaciğere zarar verebilir ve soya ürünleri östrojenin zayıf bir türevini içermektedir. Diğer birçok doğal ürünün güvenli olup olmadığı henüz bilinmemektedir. Bu ürünleri kullanmadan önce doktorunuza danışın.
Araştırmacılar ateş basmalarını engelleyip engellemediğini öğrenmek üzere östrojen içermeyen birçok tedavi üzerinde çalışmaktadır.
Menopozun uzun vadeli sağlık risklerine karşı diğer tedaviler nelerdir?
Menopoz sonrası kemik sağlığını korumak için tükettiğiniz besinler ve ek gıdalar aracılığı ile günlük 1200 ila 1500 mg (miligram) arasında kalsiyum almalısınız. Kadınlar en az 600 IU (International Unit) D vitamini almalıdır ancak bazı kadınlar daha yüksek dozlara gereksinim duyabilir.
Ayrıca, her gün egzersiz yapmak kemik ve kalp sağlığınızı koruyabilir.
Kadınlarda menopoz sonrası kemik kaybını tedavi eden ya da önleyen bazı ilaçlara bisfosfonatlar, raloksifen (ayrıca invazif meme kanseri riskini de düşüren bir ilaç) ve kalsitonin dahildir.
Menopoz sonrası kolesterol seviyeleri çok yüksek olabilir. Eğer gerekiyorsa statinler ya da diğer ilaçlar ile kolesterol seviyesi düşürülebilir.
Kanserden hayatta kalan kadınlar kanser tedavisi görmeyen kadınlara kıyasla çok daha genç yaşta menopoza girebileceği için bu konular özellikle uzun süreli sağlık için önemlidir.
Kanser tedavisi cinsel sağlığı nasıl etkiliyor?
Kanser tedavisi ve erken menopoz cinselliği fiziksel ve duygusal yönden etkileyebilir. Vajinal kuruluk ve incelme cinsel ilişkiyi acı verici bir hale getirebilir. Tedaviden kaynaklanan yorgunluk cinsel ilişki için enerjinizi düşürebilir. Menopoz ve bazı ilaçlar cinsel dürtüyü azaltabilir. Kanser tedavisinin yan etkileri ayrıca bazı kadınların kendilerini alımsız ve rahatsız hissetmelerine sebep olabilir. Doktorunuza hangi tedavilerin semptomlarınızı rahatlatacağını ve cinsel sağlığınızın iyileştirilmesi için başka neler yapılabileceğini sorun. Doktorunuz ayrıca sizi bu konuda bir uzmana yönlendirebilir.
Bu bilgiler ne işinize yarayacak?
Kanser tedaviniz rahatsız edici yan etkilere sebep oluyorsa ve gelecekte ortaya çıkabilecek sorunlarla ilgili endişeleriniz varsa doktorunuzla görüşün. Doktorunuza sorabileceğiniz bazı sorular şu şekildedir:
• Kanser tedavisi menopoza girmeme sebep olacak mı?
• Eğer adetlerim kesilirse tekrar başlayacak mı?
• Erken menopozu engellemek için yapabileceğim bir şey var mı?
• Erken veya prematüre menopozdan kaynaklanan sorunlar nelerdir?
• Hormon tedavisi görebilir miyim? Faydaları ve riskleri nelerdir?
• Hormon tedavisi görmemem gerekiyorsa diğer seçeneklerim nelerdir?
• Menopoz sonrası kemik ve kalp sağlığımı nasıl koruyabilirim?
• Kanser tedavisi veya erken menopoz cinsel yaşamımı nasıl etkileyecek?
Bu konuda ne yapabilirim?
• Erken menopozla ilgili bilmem gereken başka konular var mı?
Kaynaklar
Doğurganlığımı Korumak İstiyorum
SaveMyFertility.org
Amerikan Kanser Topluluğu
www.cancer.org
Amerikan Klinik Onkoloji Birliği (kanser bilgisi)
www.cancer.net
Kuzey Amerika Menopoz Topluluğu
www.menopause.org
Onkofertilite Konsorsiyumu
myoncofertility.org
oncofertility.northwestern.edu
veya telefonla 1-866-708-FERT (1-866-708-3378)