"Yunan mucizesi" kavramı, bilim ve felsefenin mucizevi olarak Eski Yunan'da ortaya çıktığını savunanlarca ileri sürülen bir varsayımdır. Buna göre, Yunanlılar, o zamana kadar yaşanmış ve yaşanmakta olan komşu uygarlıkların birikimlerini de en iyi şekilde özümsemek suretiyle, parlak bir uygarlığın yaratıcısı olmuşlar; mucize eseri olarak bilimi ve felsefeyi geliştirmişlerdir.Bu görüşü savunanların başında Ernest Renan ve Sumner Maine gelmektedir. Renan'a göre, güneş altında tek mucize vardır, bu da Yunan Mucizesi'dir. Renan, Yunan'ın bu mucizeyi yaratmasının sebebi olarak da, Yunan ülkesine hâkim olan iklimi göstermektedir. Kâmıran Birand, İlk Çağ Felsefesi Tarihi adlı kitabında konuyla ilgili olarak şunları söyler; “Felsefeyi, denizci ve tüccar bir millet olan bu İonia’lılar yaratmıştır. İonia’lıların kurmuş olduğu Antik Yunan Dünyası ilmin beşiği olmuştur. Bilgiyi, başka hiç bir çıkar gözetmeksizin, yalnız bilmek için elde etmek isteyen manevi çaba, ilkin, İonia’lıların yurdunda doğmuştur.”Ancak ardından şu satırları yazar; “Gerçi, en son araştırmalar, bu çeşit bir bilgi anlayışının, Yunanlılardan önce, bazı Doğu uluslarında, hele, Çinliler ve Hintliler'de de mevcut olduğunu ortaya koymuştur. Doğu dünyasının bu en eski kültür ulusları da, bir yandan, pratik hayatın zorunlulukları sonucunda elde edilmiş, ayrı ayrı, tek tek bir yığın bilgilere, öte yandan, âlemin bütünü hakkında, mitologi'ye ve fantezi'ye dayanan bazı genel görüşlere sahiptirler.”Yine önemli felsefecilerimizden Macit Gökberk de felsefenin ilk olarak Eski Yunan’da İyonya’da ortaya çıktığını iddia eder. Gökberk’e göre MÖ 8. yüzyıldan önce felsefe olarak değerlendirilebilecek bir etkinlik söz konusu değildir.Bu görüşü savunanlarca, felsefe ve bilim, Eki Yunan’da İyonya bölgesinde ortaya çıkmıştır. Eski Yunan’dan önce bilime ilişkin bilgiler varsa da, aslen bilimi ve felsefeyi geliştiren uygarlık Eski Yunan uygarlığıdır. Eski Yunanlılar, felsefeyi bağımsız olarak geliştirdiler ve bilimi de kısmen önceki uygarlıklardan yaralanarak farklı bir yola, bugünkü anlamda bir yola koydular.Bilim ve felsefe, bazılarının iddia ettikleri gibi Yunanlılarda bir mucize eseri olarak mı ortaya çıktı? Gerçekte Yunan’dan önce Mısır ve Mezopotamya’da bilimsel düşüncenin doğduğu bilinmektedir. Ancak, Doğu’da bilim ve uygarlığın gerilemeye başladığı M.Ö. 8. yüzyılda Anadolu’nun batısında, Ege kıyılarında, Homeros ve Hesiodos gibi büyük şairlerle birlikte bir canlanma olmuştur. Bazı tarihçilerce, “Homeros Yüzyılı” diye adlandırılan bu dönem, edebî açıdan çok önemli olmasına rağmen, bilimsel açıdan o kadar önemli değildir. Zira bilim dünyasına bir giriş dönemi olarak kabul edilmiş ise de, daha çok çökmekte olan Minos uygarlığının özelliklerini yansıtan Homeros’un şiirleri, İyonya uygarlığının doğuşunu açıklayacak nitelikte değildir. Bu nedenle çok dar bir kara parçası üzerinde gelişen bu uygarlığın doğuşu, uzun bir süre “Yunan Mucizesi” olarak adlandırılmıştır. Ancak Dünya uygarlık tarihi üzerinde yürütülen araştırmalar, yavaş yavaş konuyu daha geniş bir görüş açısı içinde ele alma olanağını sağlamıştır.
Yavuz UNAT
Kastamonu Üniversitesi Felsefe Bölümü
Yazının tamamını Bilim ve Ütopya’nın nisan sayısında okuyabilirsiniz…