|| Tiyatro Kursu | Şirket Tiyatrosu ||


|| Ana Sayfa | Hakkımızda | Yazılar | Haberler | Yazarlar | Tiyatro Oyunları | Tiyatro Grupları | Sanatçılar | Kaynak | Duyuru Panosu ||


Neruda'ya Güzelleme: Ateşli Sabır(İBBŞT)


Melih Anık
Ateşli Sabır, Skármetanın Neruda(1904-1973) ile röportaj yapmak için Kara Adaya gidişi ile doğar. Skármeta hayranı olduğu Nerudanın hayatından, konuşmalarından, şiirlerinden, anılarından yararlanarak bir roman yazar. Yazdığı romanı sinemaya uyarlar(1984 Biarritz ve Hvelva Film Şenliği Ödülü) Daha sonra eseri bir piyes olarak sahneye taşır.
Ateşli Sabırı belgesel bir piyes olarak saymak mümkün, Nerudanın 1969 ile 1973 yılları arasındaki hayatının son 4 yılına dair bir piyestir. 1969 yılında Neruda, Şili Cumhurbaşkanlığı için aday gösterilir, Allendé(1908-1973) lehine adaylıktan çekilir. Allendé, Latin Amerikada seçimle iktidara gelen ilk Marksist Başkandır. 40 yıllık politik mücadelenin sonunda 1970de Başkan olmuş 1973de kendine bağlı kuvvetler ile Başkanlık Sarayını saran diktatör Pinochetnin askerî darbesi sırasında ölmüştür. Allendénin Fidel Castronun hediye ettiği silahla intihar ettiği söylenmiştir.
Neruda, 1970 yılında kendi isteği üzerine (uzaklaşmak ve Parise gitmek istediğini söylemiş) Allendé tarafından Paris Büyükelçisi olarak atanır. 1970 ve 1972 yılları arasında görevinde kalır. 1971 yılında Nobel Ödülünü, 1972de Struga Şiir Akşamlarında Golden Wreath(Altın Çelenk) Ödülünü alır. Neruda, 1972de sağlık sorunları nedeniyle Şiliye döner. 1973 yılının Eylül ayında yani Pinochetnin idareye el koymasından sonra Nerudanın evi basılır. Nerudanın "Sizin için burada tek tehlike var: Şiir! demesi hatırlardadır. Allendénin gidişi de onun son umutlarının yıkılışı olur. Allendénin ölümünden 12 gün sonra(23 Eylül 1973de) zaten bir süredir hasta olan Neruda, kaldırıldığı hastanede ölür. Pinochet, Neruda için yapılacak cenaze törenini yasaklamış ama Şili halkı karşı çıkarak sıkı yönetime isyan ederek tüm sokakları doldurmuş. Şiir isyandır diyen şaire yakışan bir uğurlamadır bu. Çok sıkı polis gözetiminde yapılan cenaze töreni, yeni rejimin protestosuna dönüşür. Çıkan olaylar sırasında yaşanan kaosta Nerudanın evi tarumar, kitapları yok edilir.
Neye üzülüyorum biliyor musunuz? Nerudadanın hayat hikâyesi içine Pinochet(1915-2006) isminin bulaşmasına. Öte yandan cuntacının da şanslısı olurmuş diyorum kendi kendime. Sen faşist bir cuntacı ol ve dünyanın en büyük şairi ile birlikte hatırlan! Ama bunun öte tarafı da var. Nerudanın her hatırlanışında bu diktatör lânetlenecek, cehennemde bile rahatı olmayacak ve keşke dokunmasaydım şuna diyecektir mutlaka. Lâneti bol olsun! Tiranların, cuntacıların, faşistlerin kulağına küpe olsun! Oh olsun! Ama emin olun Neruda onun sesini önceden duymuştur: Cehennemden gelen bir ses duydum/ Üzerimde/ Tozla, terle, kanla yoğrulmuş/ Bir yaratıktı bu/ Ve bana diyordu ki bu yüz/ Gittiğin her yerde/ Bu işkencelerden söz et/ Bu cehennemde yaşayan/ Kardeşlerinden ilet/ Öylece! Nereden mi biliyorum? Hangi işi yaparken Hitler/ Kan ve ter döker cehennemde? diye soran Neruda, Pinochetnin sesini duymaz mı!
Neruda Nehirler gibi/ ağlamak istiyorum/ Garip bir başıma ben/ Kaygılar almalı beni derken oğulları ölen anaların, işkence edilenlerin, yalancı tanıklıkların, suskun kalıntıların, gökle konuşan ağacın, açan bir gülün sesidir. Ne zaman verilir güle/ topraktan çıkma emri? ya da Neler öğrendi ağaç topraktan/ ki konuşur şimdi gökle?
Öte yandan Neruda dediniz mi koskoca bir dağ gelir aklınıza; Lorca, Vallejo, Aleixandre, Hernandez, Alberti, Plaja, Salas Viu, Maria Teresa Leon, Eduardo Carranza, Carlo Levi, Paul Eluard, Venturelli, Mayakovsky, Alberto Sanchez, Miguel Otero Silva, Zoilo Escobar, Shakespeare, Nâzım Hikmet, Fazıl Hüsnü Dağlarca, Hasan Hüseyin, Can Yüceli duyarsınız .. (İsmini yazamadığım o kadar çok ki! Ne mutlu ülkeme! Ne mutlu dünyaya!) Onlar, Nerudanın sözleriyle Yüreğini ülkesinin ortasına ekenlerdir. Onlar hepimize ait. Marionun dediği gibi Şiir yazana değil ihtiyacı olana aittir Ne mutlu ki onların yaşadığı bir dünyadansınız. Onlar ateşli sabrı besler.
Kara Adadaki evinde marangozluğun şairi Rafita rauli ağacından kalaslar üzerine şairin arkadaşlarının adını, Nerudanın yazısını yansılayarak kazımış. Evde barın çatısına destek olan kalaslardan birinde İspanyol heykeltıraş Alberto Sanchezin adının yanında Nâzım Hikmetin adı varmış. (Nasıl tanımlanır / Senin her yerden derlediğin çiçekler olmaksızın bu dünya Nerudanın Nâzım Hikmet için yazdığı şiirden) Nerudanun Kara Adadaki evi dünyadır yani. Neruda Neler daha ağırdır sırtımızda/ acılarımız ya da anılarımız mı? diyor. Kara Adadaki ev acıların ve anıların anıtıdır. Nerudanın umudun rengi olarak kabul ettiği yeşil mürekkeple yazdığı şiirler bu acı ve anılardan doğar.
Neruda için taş önemlidir. Taşları dinler fırsat buldukça. 20 yıl öncesinden Şilinin Taşları isminde bir yapıt yazacağını kafasına koymuş. yabani soğuk ve derin ülkeyi çevreleyen yalıyarlarla beş bin kilometrelik Güney Amerika kıyısının taşlarının şiirini yazacaktı. Öndeyiş yazısında 1939 yılında Kara Adaya yaşamaya geldim ve kıyıda taşların olağanüstü varlığını gördüm. Onlar benimle katı ve ıslak, denizci çığlıklarının ve uyarılarının birbirine karıştığı bir sesle söyleştiler diyordu. Taşlar toprağın kemiğidir ve çakıl taşlarının yaşı yoktur. Çakıl taşları Nerudaya demiryolcu olan babasını ve onun trenini hatırlatırmış. Babasıyla birlikte çakıl taşı(balast) treninde yaptığı yolculuklarda çiçekler, böcekler, ağaçların yaşamını keşfederek ormanda geçirdiği günler en büyük sevinç kaynağı olmuş. O yolculuklarda şiir biriktiriyormuş meğerse. Tren tekerleklerinin iki ray arasında çıkardığı seslerde duyduğu Eliecer Ricardo, Eliecer Ricardo.. çağrısını severmiş. Nerudanın simgeleştirdiği anne ise çocukları için ekmek olan kadındır. Zaten çocukluğunda giydiği donları da un torbasından yapmıştır.
Roman ve 1985 yılında çekilen film Şilide, Kara Adada geçer. Daha çok hatırlanan 1994 yapımı İl Postino filmi ise mekân olarak İtalyayı(Sicilyanın kuzeyindeki Salina adası) zaman olarak da 1950 yılını seçmiştir. Piyes, Kara Adada geçmektedir. Postacı, saf bir halk adamının Nerudayı tanıdıktan sonraki değişimini ve aydınlanmasını anlatır. Skârmetanın Postacı olduğu söylenir. Piyes bir metin olarak sinemadaki anlatıma ulaşamamıştır.
Piyesi oluşturan 12 sahnenin ilk sekizinde diyaloglu sahneler Pablonun monologları ile birbirine bağlanır. 9.Sahnede Mario(Postacı) ve sevgilisi Beatrizin sessiz yumurta oyunu ve düğün sahnesinden sonra Pablonun monologları biter. O sahneden sonra Neruda uzaktadır, düşlerdedir. Yönetmen Ragıp Yavuz rejisinde, Mario ile iki polis arasındaki son sahnede polislerin seslerini hoparlörden vermiş. Mario hoparlördeki sese cevap veriyor. Madem yönetmen, son sahneye soyut yaklaşmış, Nerudanın ölümüne de soyut yaklaşsaydı, beyazlar giymiş Neruda yatakta değil, köprü üstünden konuşsaydı Mario ile keşke. Zira Mario-polis sahnesi Nerudanın köprü üstünde Nobel konuşmasını yapmasından sonra geliyor, onu da hazırlamış olurdu. Öte yandan ne yazık ki sessiz yumurta oyunu sahnesi çıkarılmıştı. Herhalde İBBŞT yönetimi biri kulaktan duyar biri kulaktan duyduğunu yazar da daha fazla müstehcenlik olur diye bu sahneyi çıkarmış olmalı.
Sahne düzeni sahnenin iki yanında iki evin içi, sahne gerisindeki fon perdesinin önünde bir köprü ve yerde çakıl taşlarından oluşturulmuş. Yerdeki çakıllar Nerudanın Kara Adasını, babasının balast trenini çağrıştırıyor, ev içlerinde kullanılan jüt bezi kaplı mobilyalar ve arkadaki denize uzanan köprü sahil kenarı havasını veriyor. Barış Dinçel sadelikten büyük bir dünya yaratmış ama üstünde Nâzım Hikmetin adı kazılı kalası aradı gözlerim. Onun(Nâzım Hikmet'in)yanında biz şair bile olamayız diyen Nerudanın hayatına bizim sahnemizde bu dokunuş güzel olmaz mıydı?
Fon üzerine yansıtılan resimler, videolar(Ses ve Görsel Efekt Tasarımı: Ersin Aşar) Nerudanın âlemini hatırlatırken Skármetanın vurgusunu da getiriyor sahneye. Keşke çakıl(balast) trenini de duysaydım. (Oyundaki tüm kaydedilmiş seslerin salonu doldurması ne güzel olurdu!)
Nerudanın şiiri müzikle iç içedir. Bir İşçiye Duasıyla Victor Jara, Son Saat şarkısı ile Patricio Manns Nerudanın yanı başındadır. Vicente Bianchi tarafından bestelenen Romans de Los Carrera ve Canto a Bernardo OHiggins şiirleri de tarihe düşülmüş birer nottur. Nerudanın pek çok şiiri bestelenmiştir. Postacı filminin müzikleri Oscar ve Bafta Ödülü almıştır. Ben sahnede biraz daha Latin sesleri duymak isterdim, hele de Nerudanın müzik ile içiçeliğinin verdiği olanakların genişliğini düşününce. Ama müziğin(Müzik Danışmanı: Çağrı Ö.Hun) bu kullanılışını da yeterli buldum.
Kostüm Tasarımı(Canan Göknil) genel reji anlayışına uygun ve kişileri doğru yansıtıyor.
Fon perdesine yansıtma olan oyunlarda ışık tasarımının(Kemal Yiğitcan) daha da özenli yapılması gerekiyor. Oyunda özenli bir ışık kullanımı var. Sahne gerisi karanlık bırakılmış, böylelikle hem izdüşümler hem de fon perdesi doğru ışıkla yansıyor.
Köprüde iki kadın iki erkek sahnenin anlamına göre dans ediyor. Koreografi( Yasemin Gezgin) zamanın dili sanki, tekrara düşmüyor ve metni okumada başarılı. Oyun dergisinde onlar için izdüşümler denilmiş. (Derya Keykubat, Derya Yıldırım, Cihan Kurtaran, Hamit Erentürk) Kimin iz düşümü? Tarihin, zamanın, incinmenin, haykırmanın, ölümün, isyanın Değilse bile ben öyle olsun istedim. Tarihe ağ atıyor, tek yumruk olup göğe uzanıyorlar. Köprüyü onlar dışında sadece Pablonun kullanmasını tercih ederdim. Keşke Rosa o köprüden geçmese.
Skármeta en başta vermek istediğim yaşama sevincidir, yaşam duygusudur demiş. Bir yandan yaşamın anlamını ve güzelliğini vurgulamaya diğer yandan yüreğimizde taşıdığımız acıların melankolisini iletmeye çalışırım Ben oyundan Skármetanın vurguladığı o duyguyu aldım. Onun için de oyunu başarılı buldum. Bu duygunun yaratılışında oyuncuların da rolü çok büyük. Pabloda Levend Öktem, duygulu sesi ve deneyimli oyunculuğu ile seyirciyi ele geçiriyor. Mert Turakın oyunculuğunda çok olumlu gelişmeler gördüm. Geçmiş yazılarımda çokça uyardığım Mert Turakın Mario tiplemesi çok başarılı. Oyunculuğu (ve kendini)abartmayan sade ama ayrıntılara dikkat ederek, sesini ve bedenini sözüne uydurarak çok iyi bir oyunculuk çıkarıyor. Mert Turakı bir hafta sonra Otobüsde de seyrettim, düşüncelerimin sağlamasını o oyundaki başarılı kompozisyonu ile yaptım. Ayşegül İşsever, Rosayı yumuşak-sert dengesini kurarak canlandırmış ki bence piyesin aradığı anne o. Derya Çetinel, annesinin değil gönlünün sesi dinleyen biraz havai biraz duygusal ve çokça çekici Beatrizi başarılı bir oyunculukla yaratmış.
Parçaları özenle hazırlanmış bir çalışmanın tamamından sorumlu olan yönetmen Ragıp Yavuz bence başarılı bir sahneleme yapmış. Ragıp Yavuz, dramaturjide kendinden başka bir sesi dinleseydi eminim ki piyes çok daha başarılı olurdu. Oyunun duygusallığı ağır basan atmosferinde Nerudanın şiirsel isyanının eksik kaldığını düşünüyorum.
Skármeta Halkın ateşli sabırıyla Pinochet dönemi kapandı diyor. Oyunu çeviren Aziz Çalışların önsözde yazdığı gibi insanî bir dirençle yaşatan, yaşamsal kötülüklerin üstesinden getiren de bu değil mi?.
Neruda Çünkü iyiyi de kötüyü de yazmaya hakkım var/ acı lambalar gibiyim/ Şişe kırıklarını aydınlatan demiş. Siz şişe kırıklarını aydınlatabilir misiniz?
Sorun kendinize Neruda gibi: Nedir benim ederim/ tarihin yargısı önünde?
Hepinize Ateşli Sabırı öneriyorum.
Melih Anık
http://melihanik.blogcu.com
İlgi:
Ateşli Sabır- Antonio Skármeta - Can Yayınları
Yürekte İspanya- Pablo Neruda - Çeviren: Enver Gökçe - Evrensel Basım Yayın
Şiir Boşuna Yazılmış Olmayacak - P.Neruda - De Yayınevi
Sorular Kitabı - P.Neruda - Türkçesi: Acem özler, Jörg Spötter, Şahap Eraslan - Broy Yayınları
20 Aşk Şiiri ve Umutsuz Bir Şarkı - P.Neruda - Türkçesi: Said Maden- Cem Yayınevi
Pablo Neruda- Volodia Teitelboim- Çeviren: Aytekin Karaçoban- Kavram Yayınları
Yazarın Tüm Yazıları
Paylaş Tweet


Tiyatro Kursu Başlıyor!
5 Kasım'den itibaren her PERŞEMBE Kadıköy'de!
Çalışanlara yönelik hobi sınıfı!
Duyuru Panosu!
Son Eklenen Tiyatro Oyunları
Güncel Yazılar
Yazar olmak ister misiniz?
Yazar olarak tiyatrodunyasi.com ailesine katılmak, yazılarınızı yüzbinlerce tiyatroseverle paylaşmak isterseniz email@example.com adresine mail gönderebilirsiniz...
Güncel Haberler
Tiyatro Dünyası'nı takip Edin

