5 Eylül 1782’de, İspanyol İmparatorluğu’na karşı silahlı bir Aymara olan vahşi Túpac Katari’nin karısı Bartolina Sisa, La Paz’daki Plaza Mayor’daki kışladan alındı. boynuna bir ilmik geçirilerek bir atın kuyruğuna bağlandısürüklendi, asıldı ve dörde bölündü.
5 Eylül 2023’te Veronica Mollericona Capajeño38 yaşında, dört çocuk annesi Aymaralı bir kadın, Buenos Aires’in Bajo Flores’indeki Ricciardelli mahallesinden (eski 11-1-14) geçerek dokuz yıldır hayal ettiği Mujeres Creando Bartolina Sisa yemek odasına doğru yürüyor. Daha önce diğer yerli kadınlarla birlikte burada Yerli Kadın Günü’nü kutluyorlar.
“Bizim için Bartolina Sisa bir kahraman ve bir referanstır. Túpac Katari ile birlikte İspanyollara karşı en önemli isyanı gerçekleştirdiler. O da bizimle aynı şey için savaştı. Kadın olarak mücadele etti, bir daha susmayalım diyeVerónica, Télam’e aynı arzunun seyahat ettiği 241 yıllık bir köprü inşa ettiğini açıklıyor: sosyal eşitlik ve kimliğe saygı.
“Kimse bize bir şey vermedi. Kendimizi yaratıcılar olarak tanımak çok önemli”Verónica Mollericona Capajeño, yerli referans
5 Eylül’ün Uluslararası Yerli Kadınlar Günü olarak belirlenmesi, ancak Eylül 1983’te Tiwanacu’da (Bolivya) düzenlenen Köken Ulusların Meşru Haklarına Yönelik Örgütlerin İkinci Toplantısı sırasında gerçekleşti.
Bugün, feminist mücadelelerin hararetinde ve Toprağa saygı, iyi yaşam ve kültürel çeşitlilik talepleriyeni bir boyut kazanıyor.
Geri döneceğim ve milyonlar olacağım
“Ve çevresi tarafından kışladan ana meydana götürülen, boynuna esparto ipiyle bir atın kuyruğuna bağlanan…”oidor Francisco Tadeo Diez de Medina’nın okuduğu kararı söyleyerek başlıyor. Bartolina Sisa isyan nedeniyle mahkum edildi.
On sekizinci yüzyılda birçok isyan çıktı Peru Genel Valiliği’nde yerli halkın uğradığı baskıya karşıBugün Bolivya ve Peru’yu oluşturan bölgelerde. Önemli olanlardan biri 1781’de gerçekleşti ve başrolde Sisa ve Julián Apaza olarak da bilinen kocası Túpac Katari yer aldı.
“…elinde deriden ve tüylerden oluşan bir koroza (mahkumların başına hakaret olarak konulan koni) ve tahta bir bastona tutturulmuş bir X…”
İsyan Altiplano’da gerçekleşti. Dağlarla çevrili La Paz, isyancıların kurduğu kuşatmayı kolaylaştırdı. Batı kesiminde, Alto’da, yerli halk Túpac Katari’nin komutası altındaydı. Doğu kesiminde, Bartolina’dan.
“…ve suçlarını açıklayan kasaba tellalının sesiyle darağacına götürülür ve doğal olarak ölene kadar ona göz kulak olur…”
“Bartolina Sisa, Aymara’nın kahramanı”
VİDEO İZLE
30’lu yaşlarının başında olan Sisa, ortağıyla birlikte ayaklanmanın siyasi liderliğini üstlendi. Ve ayrıca ordu. Milisler hem erkek hem de kadınlardan oluşuyordu.Aynı zamanda daha iyi yaşam koşulları ve haklarının ve topraklarının restorasyonu için de mücadele edenler.
“… ve sonra kafasını ve ellerini ilgili etiketle boyunduruklara çivilediler ve kamp kurduğu ve kışkırtıcı toplantılarına başkanlık ettiği Cruz Pata, Alto de San Pedro ve Pampajasi yerlerinde halka bir ders verdiler. … “
Yüz gün süren kuşatmaya direndikten sonra kralcı ordu takviye aldı. İsyan bastırıldı. Túpac Katari ve Bartolina Sisa yakalanıp idam edildi. Ayaklanmayla ilgili soru sorulduğunda sözlerini esirgemedi: “Böylece beyaz yüzü söndürdü yalnızca Kızılderililerin saltanatı“. Hâlâ işkence görüyordu, kendisini destekleyen mestizolar, komşular ve rahipler hakkında bilgi vermedi.
“… ve aslında, günler sonra, kafa, belli bir süre sonra yakılması ve atılması emriyle Sicasica eyaletindeki ikametgahı ve menşei olan Ayo Ayo ve Sapaaqui kasabalarına götürülür. külleri uygun gördüğü yerde havaya saçılır”.
14 Kasım 1781 Sisa Peñas meydanında partnerinin parçalanmasına tanık olmak zorunda kaldı. Aymara efsanesine göre Túpac Katari ölmeden önce şöyle demişti: “Bugün ölüyorum ama geri döneceğim ve milyonlar olacağım.”
Bartolina neredeyse bir yıl sonra, 5 Eylül 178’de idam edilecek.2. Partneri gibi o da sürekli geri geliyor.
Yakaya ve kadına göre
Bartolina’nın yüzü, “Mujeres Creando” yemek odasında Verónica Mollericona Capajeño’nun yüzüyle birleşiyor. Escoma, La Paz’da doğmuştur. Bolivya’yı 18 yıl önce terk etti ama colla kimliğinden ayrılmadıSisa’yı günümüzün her ihtiyacına göre güncellenen bir miras olarak taşıyan.
“Başta Aymara kadını olarak uyum sağlamak zordu; Ayrımcılık yapan bir toplumda kabul görmek için farklı giyinin, bazen kendiniz olamıyorsunuz, bir geleceğe sahip olmak için ana dilinizden veya giyiminizden bile vazgeçiyorsunuz”, diyor Télam’e.
Ve hemen ekliyor: “Ama insan neyin olduğundan, neyin önemli olduğundan, içimizde ne taşıdığımızdan emin. Nereden geldiğinizi bildiğinizde farklı bir güvenliğe sahip olursunuz. Örneğin, hayata ve söze çok saygılıyız. Çok fazla anlamı var. Söz verdiğimizde zaten yeter” dedi.
“500 yılı aşkın direnişle, yoldaşlarımın dediği gibi, savaşarak doğduk, savaşarak öleceğiz”Verónica Mollericona Capajeño, yerli referans
Verónica, Yerli Kadınlar Günü’nü arkadaşlarıyla kutlamaya hazırlanıyor. “Arjantin’e, sağlık ve eğitim hakkı gibi kazanılan haklar için çok minnettarım; bunlar tam olarak mevcut olmasa da en azından burada mevcut.”
Onun için var olana da, yok olana da, durumunu ispat eder. “Göçmenleri destekliyorum çünkü çok fazla şiddete ve ayrımcılığa maruz kaldık. Kolalı olmak ve kadın olmak için çifte ayrımcılık var. Bu, birçok kez işyerinde görülebilir. Tenimizin renginden, yaşadığımız mahalleden dolayı giremiyoruz”.
kadınlar yaratıyor
Verónica, diğer yerli kadınlarla birlikte, 2014 yılında yemek odasını bir buluşma ve hafıza noktası olarak, gerçekliğin eğilimi olan hakaretler karşısında örgütlenmenin ve hareket etmenin bir yolu olarak yarattı.
“Mujeres Creando Bartolina Sisa”, topluluğun kendisi tarafından desteklenen ve yalnızca yiyecek dağıtımıyla sınırlı olan Şehir hükümetinden para almadan 360 kişiyi beslemek için kendi kaynaklarını üretiyor.
Girişime katılan 84 aileyi sayan yerli referans, “Çocukların yemek odasında hazırladığımız yiyeceklerle öğle yemeğini eve götürebilmeleri için kaynak yaratmak amacıyla örgü örüyor, çekilişler ve farklı aktiviteler yapıyoruz” diyor.
“Birbirimizi eşit görebilmemiz, kimsenin kendini diğerinin üstüne koymaması çok önemli”Verónica Mollericona Capajeño, yerli referans
“Yiyeceklerin ötesinde, bizim için compañeraları eğitmek de çok önemli. İşyerinde ve aile içi şiddete maruz kalıyoruz, bu yüzden bu gerekli Kendilerini güçlendirecek bilgi ve eğitime sahip olmak”.
Yemek odasında bilgisayar kursları ve okul desteğinin yanı sıra “anadilimizi unutmamak için” Quechua ve Aymara derslerine de erişebilirsiniz. Ayrıca orijinal kimliği oluşturan kutlamaları da paylaşın.
“1 Ağustos’u onurlandırıyoruz, Toprak Ana Pachamama’ya soruyor ve teşekkür ediyoruz.ve 5 Eylül’de asıl kadına; Bartolina Sisa gibi kadınların yürüttüğü mücadele sayesinde bunlar bizim için çok önemli tarihler”, diye detaylandırıyor Verónica.
Ve altını çiziyor: “Kimse bize bir şey vermedi. Kendimizi orijinal olarak tanımak çok önemlidir. Mesela Jujuy’da olduğu gibi. Çünkü daha önce olduğu gibi şimdi de bir halk olarak tanınmıyoruz, hak ettiğimiz yeri bize vermiyorlar.”
Kökende biz
Yüzü güneşten oyulmuş Verónica, “Biz şu andan değiliz, biz sonsuzluktan geliyoruz” diyor. “Arkadaşlarımın deyimiyle 500 yılı aşkın bir direnişle Savaşarak doğduk ve savaşarak öleceğiz”.
Ve direnişten Bartolina’yı kurtarır. “İnisiyatif almakta zorlandık. Çoğu zaman kadın olduğumuz için küçümseniyoruz çünkü onlar bizim bu kapasiteye sahip olmadığımıza inanıyorlar. Ama her geçen gün daha fazla yerli kadının inisiyatif aldığını, haklarını talep ettiğini görüyoruz. Bizi aşağılık olduğumuza, kadın olduğumuz için öfkemizi ifade etmek zorunda kalmayacağımıza, sadece çocuk sahibi olmak ve evimize bakmak için burada olduğumuza inandırdılar”.
İmparatorlukla savaşmak için acımasız bir ölüm. Akranlarının haklarının sembolü haline gelen şiddetli (ve Aymara) bir kadın. Yükselen bir bayrak herkesin, toprağın, yerli kültürün, iyi yaşam haklarının savunulması.
“Her şeyden önce insan olan bir insan hayal ediyorum. Toplumsal eşitlik bizim için çok önemli. İnsanlar ayrımcılığın verdiği zararı fark etselerdi sanırım tepki verirlerdi. Birbirimizi eşit görebilmemiz, kimsenin kendini diğerinin üstüne koymaması çok önemli” diyor.
Yani Verónica, Bartolina isyanı olan La Paz’ı çevreleyen dağlardan, Altiplano’dan gelen rüzgardır; gelenlerin ve gidenlerin açlığı, işi ve umudu. Bir an için kadın adını taşıyan Ayamara halkı.
örgü kız kardeşler
Geçtiğimiz Haziran ayında, yönetmenler Sofía Quirós ve Daniel Canto’nun Ricciardelli mahallesindeki göçmenlerin hikâyesini ele alarak ataları Bartolina Sisa ve Túpac Katari’nin önderlik ettiği ayaklanmayla kesiştiği animasyon kısa “T’ipaqkuna kullakitas”ın (Küçük dokumacı kız kardeşler) ilk gösterimi yapıldı. .
Gaumont sinemasında düzenlenen Stop Motion Our Fest Festivali’nde gösterilen film, hem hamuru hem de tekstilde stop motion tekniğiyle yapıldı. Mahallenin kadınları senaryonun yazımına katıldı ve seslendirdikleri kısa filmde rol alan oyuncak bebeklerin giydiği kıyafetlerin yapımında.
“Kısa, kendimizi benimsememize, nasıl genişlediğimizi, nasıl dışsallaştırdığımızı ve bunu başkalarının bilmesi için nasıl gösterdiğimizi düşünmemize yardımcı oldu. Bazıları göçün ekonominin iyileşmesiyle birlikte her şeyi bir araya getirdiğini düşünüyor. Çok şey yaşadık. Göstermek istediğimiz şey buydu: her yoldaşın hikayesinin bir parçası”, Verónica Mollericona Capajeño Télam’e söyledi.