23 Nisan, dünya çapında Shakespeare'in doğum günü olarak kutlanıyor, insanlar onu ve çalışmalarını performanslar, sone okumaları ve hatta 'Shakespeare Gibi Konuşma Günü' olarak işaretleyerek canlandırıyor. Tüm bu karmaşanın ortasında, 23 Nisan'ın aynı zamanda doğduktan 52 yıl sonra öldüğü tarih olduğu çoğu kez kabul edilmiyor. İşini bu kadar çok ölüm kaplarken, yaşamın sonuna yaklaşırken ve sonrasında onu neyin beklediğini hayal ederken ne düşündüğünü merak edebiliriz.
Cevap, birinin düşündüğünden daha az açıktır. Oyun yazarının yaşam süresi boyunca İngiltere belli bir Hıristiyan ortodoksluğuyla karakterize edilirken - babası da dahil olmak üzere insanlar düzenli olarak kiliseye gitmedikleri için para cezasına çarptırıldı - karakterleri öbür dünya hakkında çok çeşitli inançları ifade ediyordu. İngilizcenin en ünlü konuşmalarından birinde Hamlet, 'ölümden sonra bir şeyler olduğunu /' Keşfedilmemiş ülke, mahşerinden döndüğünü / Hiçbir gezgin dönmediğini 'belirtiyor. Hamlet öldükten sonra ne olacağını kimse bilmiyor gibi görünüyor. Onu yeni ziyaret eden babasının hayaleti bile “yasak / hapishane evimin sırlarını anlatmak” ve sonunda yaşadığı hayatla ilgili özel detayları ifşa ediyor.
Hepimiz hayatımızın en azından bir noktasında ölümden sonra ne olduğunu merak ederiz. Shakespeare'in oyunuyla kökeni izlenebilen bir söz olan babam 'hayaletten vazgeçerken' bu sorunun ne kadar önemli olduğunu fark ettim. Julius Sezar. Uzun süreli bir evde bakım evinde, babam cennet hakkındaki konuşmayı reddetti (hepimizin basitçe ayrıştığımızdan emindi) ve bunun yerine geçmiş hakkında konuşmak istedi. Annem bütün gün başka bir odada, aslında “oturma odası” nda oturuyordu. Onunla yapılan birçok konuşma, babamın hatalı olduğu ve öldüğünde yeniden birleşecekleri konusundaki ısrarı etrafında dönüyordu.
Acaba onun hangi versiyonu onu karşılayacağını hayal etmiş miydi? Her zaman tanıdığım yaşlı adam - diğer odadaki yataktaki hasta olması gerekmiyor ama hatırladığım babanın her zaman diğer çocukların babalarından çok daha büyük olduğunu mu? Yoksa kız kardeşimin daha sonra bana bahsettiği genç adamı mı canlandırdı: Savaştan dönen ve ön panelinde bir çiçekle üstü açık bir arabaya ilk randevuda gelen bu adam?
Shakespeare'in karakterleri genellikle 'gelecek hayatın' (Macbeth'in dediği gibi) yaşadıkları ya da yaşamış olmayı diledikleri hayatın bir versiyonu olduğunu hayal ederler. Örneğin, ölümlerine giderken, Lear ve Cordelia 'eski hikayeler anlatacaklarını ve kahkaha atacaklarını / Yaldızlı kelebeklerde ve zavallı sahtekarları / Mahkeme haberlerini duyacaklarını' hayal ediyorlar. Bu bir çocukluk geçmişine dönüş ama muhtemelen gerçekte olduğundan daha güzel.
Hamlet Muhtemelen Shakespeare'in en çok ölümden ve öbür dünya ile ilgili endişelerden etkilenen çalışması olarak akla geliyor, ama benim için öyle olmalı Antony ve Kleopatra. Mısır kraliçesi ve Romalı general, görünüşe göre oyunun yarısını yaklaşan ölümleri hakkında konuşarak veya onlar için plan yaparak geçiriyor. Oyun Atölyesi’nin The Globe Theatre’daki 2012 prodüksiyonunda, Antony (Haluk Bilginer’in canlandırdığı) Kleopatra’nın ölüm sahnesinde şaşırtıcı bir şekilde hayaletimsi bir şekilde geri dönüyor. 'Şaşırtıcı bir şekilde' diyorum çünkü oyun metninde buna dair bir gösterge yok. Bu sahne yalnızca Kleopatra'ya aittir ve ünlüdür. Yine de Atölyesi'nin üretimindeki seçim mantıklı. Aşıkların öldükten sonra birbirlerini görecekleri fantezilerini somutlaştırıyor.
Oyunun başlarında, seyirci kaçınılmaz sonucunu görmeye başlar: Mısır'ın Roma kontrolü altına gireceği, Kleopatra ve Antonius'un romantik mutluluğu artık geçmişte kaldı. Ancak kraliçe, bir sonraki olayın bilinmeyen niteliğini düşünmek istemez. Bunun yerine, hizmetçisine gidip Antony'ye çoktan öldüğünü söylemesini emrediyor: “Git ona kendimi öldürdüğümü söyle. / Son konuşmamın 'Antony' olduğunu söyle. 'Shakespeare'in karakterleri genellikle 'gelecek hayatın' (Macbeth'in dediği gibi) yaşadıkları ya da yaşamış olmayı diledikleri hayatın bir versiyonu olduğunu hayal ederler.
Ölümüne nasıl tepki vereceğini bilmenin mutluluğunu yaşamak için hizmetçiden “beni nasıl öldüreceğini bana getirmesini” ister. Antonius'un haberleri duyduktan sonra intihara teşebbüs edeceği göz önüne alındığında, bu oyun şu unsurları yeniden karıştırıyor: Romeo ve Juliet. Burada, trajik bir yanlış anlama sahnesinden ziyade, başkalarının yas tuttuğunu görmek için kendi cenazesine katılmayı özleyen bir türden bir tür narsisizm, melodram sahnesi var.
Çok uzun yaşadılar ve çok tecrübeliler. Antonius ve Kleopatra daha önce evlendi. Kendini bıçaklamaya hazırlanırken, Antony Kleopatra ile yeniden bir araya gelmeyi hayal ediyor ve ona 'Benim için kal: / Ruhların çiçekler üzerinde yattığı yerde el ele vereceğiz.' Bu ölümden sonraki yaşamın ortamı, Antonius'un Kleopatra'yı Cydnus nehrinde 'o kadar kokulu ki / Rüzgarlar aşk hastasıyken' ilk kez gördüğü mavna ile yakın ilişki içindedir. Ölümden sonra ne olduğuna dair fantezisi, başarısızlıkla gölgelenmemiş ve hala olasılıkla dolu bir noktada yeniden başlama isteğini ifade eder.
Arthur Schopenhauer bir keresinde şöyle demişti: 'Her ayrılık ölümün tadı verir, her bir araya gelerek yeniden dirilişin ön tadı.' Antony'nin durumunda bu iddia doğrudur çünkü yaşayan dünyadaki deneyimlerimize dayanarak öbür yaşamı anlamlandırıyor gibiyiz. Sonuçta, eğer biri olduğuna inanıyorsa, bu dünyada ve özellikle de sonraki dünyada bundan sonra ne olacağına dair kesin olarak ne söyleyebiliriz?
Bu yüzden Antony, Kleopatra ile yeniden bir araya gelmesinin ilk defa hissedileceğini düşünüyor. O, o kadar elektriklidir ki, etrafındaki dünya olasılıkla yüklüdür ve savaştan geri döner ve yeni ilişki yollarına açıktır. Bu, Shakespeare'in çalışmasındaki ısrarlı bir fantezinin parçası, aşkın kalbindeki bir fantezidir: şeylerin geçmişte olduğu gibi sonuçlanmayacağı. Ölmeye hazırlanan Cleopatra, 'Tekrar Cydnus için / Mark Antony ile tanışmak için buradayım' diye duyurur. Öbür dünyaya ilerlemek için, Mısır kraliçesi zamanda geriye ve hafızaya gitmeyi de özlüyor.
Belki de geleceğin bilinmezliğinden kurtulmanın yollarından biri onu sanki geçmişmiş gibi kurgulamaktır, sadece bir dönüş veya kaybettiğimizi düşündüğümüz bir şeyle veya biriyle yeniden birleşme. Hem Kleopatra hem de Antony, bir trajedide yaşadıklarını kabul etmek istemedikleri için, tanıdık bir geçmişi andıran bir gelecek umuyorlar. Oyunun son satırlarında Cleopatra, fiziksel ölümün sonluluğuna bir alternatif olarak yeniden bir araya gelme fikrini verir. “Sanırım / Antony'nin çağrısını duyuyorum. Kendini uyandırdığını görüyorum / Asil davranışımı övmek için. '
Antony, zihninde ölüm uykusundan uyanır (ya da Atölyesi'nin prodüksiyonunda hayaleti ona biraz aciliyetle bakabilir). Kleopatra, “koca, geliyorum” demeden kısa bir süre önce, “Benim ıssızlığım / Daha iyi bir hayat kurmaya başlıyor” diyor. Ancak en sonunda, geriye dönüp aldığımız tüm kararları saydığımızda ve sonra ileriye baktığımızda ölümden sonraki hayatın saf bilinmezliğine doğru baktığımızda, kurguların ve alternatif olasılıkların alanını özlüyoruz.
O halde Shakespeare'in doğum gününün aynı zamanda onun ölüm günü olduğunu unutmak belki mantıklıdır. Çalışmaları, ölümün kesinliğini görmezden gelmemizi ve bunun yerine bir başlangıç anına geri dönmemizi istediğini gösteriyor gibi görünüyor. Karakterlerinin çoğu şu dürtüye sahip: Hamlet, Cleopatra, Antony, Lear, Romeo, Juliet, Macbeth ve diğerleri. Ve onun karakterlerini zihnimizde ve sahnede canlandırırken bizde de var. Onlara, bize özlediklerini söyledikleri sonraki yaşamları veriyoruz: bir kez daha başlama fırsatı.