*Âşık Edebiyatının önde gelen şairlerindendir.
*Yaşadığı devirde etkisi Orta Asya’ya kadar ulaşmıştır.
*Âşık Sümmani'nin gerçek adı Hüseyin olup, babası Kasımoğulları'ndan Hasan'dır.
*1861 yılında Erzurum ili, Narman ilçesi, Samikale Köyü'nde doğmuş, yine Samikale Köyü'nde, 5 Şubat 1915 tarihinde vefat etmiştir.
*Âşık Sümmani'nin ailesi bu köye Kafkaslardan gelmişlerdir. Köyde geçimini çobanlıkla sağlamaktaydılar.
*Âşık Sümmani kıvrak bir zekâya, kuvvetli bir hafızaya sahiptir.
*Hüseyin(Aşık Sümmani) 10-11 yaşlarına geldiğinde, koyun otlatırken uykuya dalar. Uykusunda her birinin başı çevresinde uçuşan yeşil kanatlı 40 güvercin olan üç derviş belirir. Dervişler Hüseyin'e abdest aldırırlar ve birlikte namaza dururlar. Daha sonra Hüseyin'i ortalarına alırlar. Üç şerbet dolu bardak sunarlar.Bu şerbetlerden bir tanesini içmesini isterler. Hüseyin ilk önce içmek istemez. Sonra bardaklardan birini zorla içirirler. Uyandığında ağzında inanılmaz bir lezzet hissediyor. Tekrar uykuya daldığında dervişler Hüseyin’in içtiği şerbetin aşk badesi olduğunu, Bedahşah kentinde Şah Abbas'ın kızı olan Gülperi’ye aşık edildiğini söylerler. Gülperi'nin cemalini gösterirler. Uyandığında köye giderken bir atlıyla karşılaşır ve o atlı kişi Hüseyin’e, erdiğini ve bundan sonra mahlasının “Sümmani” olduğunu söyler. Âşık Sümmani bir süre sonra köyde duramaz ve sevdiğini aramaya karar verir. Âşık Sümmani, yıllarca sevdiğini bulmak için yıllarca dolaşır. Kafkaslara, İran'a, Hint, Afgan topraklarına, Kırım'a Gülperi'yi aramaya gider. Onun bu gurbeti yaklaşık beş yıl sürmüştür. Sonra köyüne döner. Kahvelerde çalıp söylemeye başlar. Devrin büyük şairlerinden Erbabi, Aşık Şenlik, Zülali gibi büyük aşıklarla atışır. Bu sıralarda, Gülperi de Aşık Sümmani'den haber alamadığına üzülmektedir. Babası Aşık Sümmani'yi aratmak için iki kardeş görevlendirir Aşık Sümmani'yi bunlara iyice tarif eder. İki kardeş Kafkas taraflarına gelirler. Aşık Sümmani’nin akrabalarını bulurlar. Onlardan Âşık Sümmani’nin çok yakın bir zamanda Gülperi'nin hasretinden öldüğünü öğrenirler. İki kardeş, Bedahşah’a döner.Döndüklerinde Gülperi'nin cenazesiyle karşılaşırlar.
*Âşık Sümmani, anlam olarak "Sonuncu, sona ait" demektir.
*Âşık Sümmani, küçük yaşlarda âşıklık geleneğini öğrenmeye başladı.
*Âşık Sümmani saz çalmasını bilmemektedir. Babası ile bir gün Erzurum ' a gider ve orada aşık kahvelerinde saz çalmasını öğrenir.
*Âşık Sümmani, Hodlu Şamili gibi birçok âşıktan etkilenmiştir. Âşık Sümmani’nin yetişmesinde dönemin ünlü aşığı Erbabi’nin katkısı büyüktür.
*Yaşça kendisinden büyük olmasına karşın Âşık Ruhsati’yi etkileyen Âşık Sümmani, birçok genç aşığın da yetişmesine katkıda bulunmuştur.
*Saza ve deyiş söylemeye küçük yaşta başlayan Aşık Sümmani’nin deyişleri oldukça güzel, edebi değeri yüksektir.
*Berrak bir dille ve ahenkli olarak söylediği şiirlerle yaşadığı çevrenin odak noktası olmuştur.
*Tasavvuf, aşk, yokluk gibi çok değişik konulara ait şiirler söylemiştir.
*Âşık Sümmani’nin eserleri arasında koşma, semaî, destan, divan, gazel, müstezatlar bulunmaktadır.
*Âşık Sümmani, hem hece vezni, hem de aruz vezni kalıplarını kullanmıştır.
*Akıcı üslubuyla, kuvvetli ifadeleriyle, az kelimeyle çok şey anlatma becerisiyle Halk Edebiyatı’nda kendisine önemli bir yer sağlamıştır. Bunun içindir ki, 19. Yüzyıl’ın usta halk şairi Sümmani’nin izinden yürüyen sayısız âşık vardır.
*Âşık Sümmani’nin şiirleri klişeleşmiş ve mertebeli ezgi yapısına sahiptir. Özellikle Doğu Anadolu’da yaygın olan ve Âşık Sümmani tarafından söylendiği için de ”Sümmani Ağzı” olarak bilinen ezgi, 11’lik türkülerde yaygın olarak kullanılmaktadır.
*Halk kültürünü iyi bilmesinden, insanlara daima doğruyu, güzeli, iyiyi telkin etmesinden ötürü “Sümmani Baba” adıyla da anılmaktadır.
*Âşık Sümmani, söz söyleme üstünlüğün yanı sıra, daima çevresine karşı mütevazılık ve olgunluk göstermiştir.
*Âşık Sümmani’ye ilişkin bugüne dek değişik araştırmacılar tarafından çeşitli kitaplar hazırlandı.