Atatürk’ün ‘Benim manevi mirasım bilim ve akıldır’ sözünü rehber edinerek Dergimizin bu sayısında en çok sorulan 5 soruyu yanıtlamaya çalıştım. Her sorunun referansları metinin sonuna eklenmiştir.
Sağlıklı günler dilerim. 🙂
- Covid 19 testleri nelerdir?
Covid 19 testlerini genel olarak 2’ye ayırabiliriz: Şu an halen süren enfeksiyonu teşhis eden testler ve geçmiş enfeksiyonu teşhis eden testler olarak.
- Halen süren enfeksiyonları teşhis etmek için 2 ayrı test modeli kullanılmakta. Bunlardan ilki olan Moleküler test çoğunlukla PCR testi olarak biliniyor.1 Burun, boğazdan alınan örneklerle veya tükürük ya da diğer vücut sıvılarıyla virüsün genetik materyali teşhis ediliyor.1Testin yalancı bir şekilde pozitif çıkma olasılığı neredeyse sıfır.1Fakat yalancı negatif olma olasılığı enfeksiyonun sürecine göre %20’den %100’e (enfeksiyonun erken evresinde) çıkabiliyor 1Burundan alınan örneklerde testin güvenilirliğinin daha yüksek olduğu bilinmekte.1Hızlı test olarak bilinen antijen (virüsün protein parçası) testi yine boğaz ve burundan alınan örneklerle yapılıyor.1FDA genel olarak doğruluk oranlarının daha düşük olması sebebiyle moleküler testleri, antijen testlerine kıyasla daha çok öneriyor.1
- Geçmiş enfeksiyonu teşhis eden testler antikor veya diğer adıyla serolojik testler olarak biliniyor.1 Bu testler sadece kan örneği ile yapılıyor ve bağışıklık sisteminin virüse yanıt olarak antikor geliştirip geliştirmediği ölçülüyor.1İmmün yanıtın ne kadar sürdüğü netleşmediği için, bu testlerde %20-30 yanılma payı olduğunu araştırmalar gösteriyor.1 Hızlı antikor testlerinde yine yanılma payı artıyor, enfeksiyonun evresine göre bu pay aralığı değişiyor.
- Covid 19 enfeksiyonunu atlatmış biri tekrar yakalanma ihtimali var mıdır?
Nevada Üniversitesinden Richard Tillet bu soruya kesinlikle mümkün şeklinde cevap veriyor. 2 Çok sık rastlanan bir durum olmadığını hatta nadir bir durum olduğunu belirtmekle birlikte tekrar enfeksiyonun gerçek ve ihtimal dahilinde olduğunu ilave ediyor 2Aralığın başında National Geographic dergisinde yayınlanan makaleye göre; sadece Kasım ayında İsviçre 150, Brezilya 95 ve Meksika 258 tekrar enfeksiyon vakası bildirdi. Bu vakaların yaklaşık %15’i ağır seyrederken %4’ü yaşamını kaybetti.2Tekrar enfeksiyon oranı şimdilik total vaka sayısına göre az olsa da; sonuçları nedeniyle önemli bir konu. İmmün cevabın ne kadar süreyle korunduğunu, oluşan bağışıklığın ‘hatırlama’ kapasitesini dolayısıyla da aşı stratejisinin başarısını etkileyebilecek bir faktör. Kanıtlar gösteriyor ki, Covid-19 enfeksiyonunun başlamasından sadece 2 hafta sonra insanların geneli (%95’i) antikor üretiyor. Uzmanların görüşü; bu antikorların zamanla azalıp kaybolabileceği ve kişilerin enfeksiyona tekrar duyarlı hale gelebileceği yönünde.2 Bu durumun süreklilik arz etmediği, sadece bazı kişilerin %100 antikor yanıtını ilk seferde geliştiremediği düşünülmekte.2
- Altta yatan bir hastalık olmamasına karşın bazı hastalarda Covid 19 enfeksiyonu niye daha ağır seyrediyor?
Nadir gerçekleşen bu durum daha çok virüs yükü ve genetik faktörlerle ilişkilendirilyor.3
Ayrıca doğuştan Tip 1 IFN immün cevaptaki yetersizliğin Covid-19 enfeksiyonunun hayatı tehdit edecek derecede ağırlaştırabildiği belirtilmekte.3 Doğuştan bağışıklık sisteminde oluşan bu hatalar kadınların %2.6’sında erkeklerin ise %12.5’inde görülmekte. 3Bu hastalarda adaptif otoimmünite doğuştan ve kendiliğinden olan antiviral bağışıklığı bozmaktadır.3
- Covid 19 enfeksiyonuna yakalanma ve ölüm oranları açısından cinsiyet farkı var mı? Niye?
Hastalığa yakalanma oranları cinsiyetler arasında benzerlik gösterse de; hastaneye yatma, acil müdahale ve ölüm oranları erkeklerde çok daha yüksek gözüküyor. Bu farkın nedeni biyolojik, psikolojik, davranışsal ve sosyolojik faktörler olabilir.4 nSars-CoV-2 virüsü anjiyotensin dönüştürücü enzim 2(ACE2) reseptörlerini kullanarak hücrelere nüfus eder.4 Bu reseptör solunum epitelyum hücrelerinde lokalize olur.4 Erkeklerde ACE2 reseptör seviyeleri kadınlara nazaran daha yüksektir.4 Bu biyolojik faktör cinsiyetler arasındaki farkı açıklayabilir. Covid 19’da ki en büyük savuma silahımız el yıkama, özenle maske kullanımı ve sosyal mesafeydi. 4 Davranışsal ve sosyolojik faktörler olarak erkeklerin bu kurallara daha az uyum sağladığı ve virüs yükünü arttırdığı şeklinde gözlemlerde çalışmalara yansımakta. Ayrıca 3. Sorunun cevabında işaret edilen doğuşsal immün yanıt eksikliği erkeklerde daha sık rastlanmakta.
5.Covid 19 aşı adaylarına ilişkin temel bilgiler nelerdir?
Referanslar:
- https://www.health.harvard.edu/blog/which-test-is-best-for-covid-19-2020081020734
- https://www.nationalgeographic.com/science/2020/12/why-coronavirus-reinfections-are-happening/
- https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/coronavirus/coronavirus-and-covid-19-younger-adults-are-at-risk-too
- https://www.cdc.gov/pcd/issues/2020/20_0247.htm
- Jeyanathan M, et al. Immunological considerations for Covid 19 vaccine strategies. Nature Reviews Immunology; 20:615-631 (2020)
- https://www.nytimes.com/2020/11/24/health/astrazeneca-covid-vaccine.html
- FDA vaccines news
- https://biontech.de/covid-19
- https://www.fda.gov/media/144413/download
- https://www.nih.gov/news-events/news-releases/promising-interim-results-clinical-trial-nih-moderna-covid-19-vaccine
- https://sputnikvaccine.com/