Beyin tümöründe erken tanı ve tarama mümkün müdür? Nasıl teşhis edilir?
Doktorlar, beyin tümörü teşhisi için bazı testler kullanabilirler. Bununla birlikte beyin tümörleri için günümüzde önerilen bir erken tanı / tarama programı yoktur.
Tanı testlerinin uygulanmasındaki amaç, anormal büyüme, kötü huylu (malign - kanser) veya iyi huylu (benign - kanser değil) olup olmadığı, yayılma göstermiş ise alanı, hastalığın evresi ve türünü belirlemektir.
Beyin tümörlerine tanı konması için genellikle uygulanan testler:
-Nörolojik Muayene
-Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRI)
-Bilgisayarlı Tomografi (BT)
-Pozitron Emisyon Tomografisi (PET)
-Biyopsi
Beyin Kanseri Teşhisi için Nörolojik Muayene:
Nörolojik muayenede amaç sinir sisteminde herhangi bir anormallik olup olmadığının saptanmasıdır. Uygulanan testler; refleks, duyu, kas gücü, göz ve ağız hareketleri, koordinasyon ve çeviklik ölçümünü yapar.
Beyin Kanseri Teşhisinde Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRI): Manyetik Rezonans Görüntüleme, beyin tümörü tanısı konması için belkide uygulanan en yararlı testtir. MRI, iç organları ve vücut yapısını görüntülemek için kullanılan güçlü mıknatıs ve radyo frekans dalgalarıdır. Güçlü mıknatısın etkisiyle vücuttaki hidrojen atomları pusula ibresi gibi sıraya girerler. Sonrasında hasta, sürekli pozisyon değiştiren hidrojen atomlarına neden olan radyo dalgalarına maruz bırakılır. Bu işlem sırasında, mıknatısın etkisiyle kısa radyo sinyali yayılır. Hassas radyo dalgaları, vücudun o bölgesinde ne tür bir doku olduğuna dair tepki verir. MRI sistemi, yayılan radyo dalgalarından gelen bilgiler doğrultusunda vücudun o bölgesindeki her bir noktaya gider. Organların ve vücut yapısının radyo dalgalarından elde edilen kaydı, bilgisayar tarafından görüntülenir.
MRI kullanımının beyin tümörü tanısında faydaları;- Beynin anatomisini ve olabilecek tümör dokusunun şeklini tanımlar.
-Etrafındaki ödemin (şişlik) genişliğini tanımlar.
-Beyin sapı, kafatasına yakın beynin bir parçasıdır. MRI, beyin sapı yapısını ve tümörleri belirlemek için en uygun testtir.
Beyin Kanseri Teşhisinde Bilgisayarlı Tomografi (BT): BT taraması detaylı röntgen anlamına gelir. BT görüntüleme sistemi, yuvarlak girişe götüren hareketli bir masa ve hareket ettiği sürece hastanın etrafında dönen röntgen cihazından oluşmaktadır. Hastanın vücudunun taranan bölgesindeki mevcut radyasyonu X-ray ile kaydeden detektörler, tek açıdan röntgeni şipşak çekerler. Bir tam dönüşte birçok şipşak çekim gerçekleşir. Bilgisayar bu seri çekilmiş kesit görüntüleri toplar. BT taraması, bu kesit görüntülere verilen addır.
BT taraması, ekstra büyüklükte beyin tümörleri veya kafatasının derinlerinde olmayan tümörler için iyi bir yöntemdir ve MRI’dan daha ucuz bir testtir. Ancak, bu tür bir tarama şişliğin genişliğini sağlıklı göstermez, üç boyutlu görüntülemeye nazaran sadece yüzeysel tek bir görüntüleme yapar. BT taraması, akustik neurinomas (sinirleri kaplamış genellikle iyi huylu tümör) veya meninks tümörlerin (merkezi sinir sisteminde sıkça görülen genellikle iyi huylu bir tümör) tanısı için fayda sağlar.
Beyin Kanseri Teşhisinde Pozitron Emisyon Tomografisi (PET-BT): Anatomik görüntüleme sağlayan X-ray, BT ve MRI tekniklerinin aksine PET taraması, metabolizmaya bağlı kimyasal ve fizyolojik değişiklikleri gösterir. Bu tür fonksiyonel değişiklikler, dokulardaki yapısal değişikliklerden önce meydana geldiği için önemli bir yöntemdir. PET, anormallikleri X-ray, BT veya MRI yöntemlerinden çok daha önce görüntüleyebilir.
Organ ve dokularda ortaya çıkan fonksiyonel değişikleri göstermesi için şeker türevi olan ve pozitron ışıması yapan FDG adı verilen radyoaktif izotop (florodeoksiglukoz) damar yolu ile hastaya enjekte edilir. Kanser hücreleri beslendikleri bu şekeri algılayarak enjekte edilen izotopa yapışırlar. Pet makinesi yapışan bu kanser hücrelerini tespit eder.
PET taraması, anormal kalıntıları tespit etmek için BT veya MRI gibi anatomik tarama sonrası kullanılır. PET görüntüleri, tümörün metabolik aktivitelerini verdiği için tümörün iyi huylu veya kötü huylu olduğu tespit edilebilir. PET-BT’nin beyin görüntülemesinde yeri vücudun diğer alanlarına göre daha zayıftır. Bu alan üzerinde en çok çalışılan ve geliştirilmeye açık alanlardan birisidir. Günümüzde beyin için en önemli görüntüleme yöntemi MRI’dır.
Beyin Kanseri Teşhisinde Anjiyogram: Damardan verilen boyalı madde, kan dolaşımı vasıtasıyla beynin atardamar sistemini gösterir. Röntgen çekimi ile mevcut tümörü tespit eder.
Beyin Kanseri Teşhisinde Omurilik sıvısı incelemesi: Doktorunuz beyin omurilik sıvısından (beyin ve omurilik çevresinde ve içinde boşlukları dolduran sıvı) örnek almak isteyebilir. Bu işlem, lokal anestezi altında yaklaşık 30 dk. İçinde gerçekleştirilir. Belkemiğinin alt kısmından uzun ince bir iğne ile sıvı alınır. İşlem sonrası, birkaç saat uzanılarak dinlenmek baş ağrısını önler. Alınan sıvı, laboratuvar ortamında incelenerek kanser hücreleri veya problem yaratan diğer bulgular incelenir.
Beyin Kanseri Teşhisinde Biyopsi Uygulaması: BT, MRI veya PET anormal bir beyin dokusunu gösterdiğinde biyopsi, tanıyı doğrulamak için gerekli olan bir yöntemdir. Biyopsi, anormal olarak tespit edilen dokudan örnek alarak mikroskop altında incelemektir. Farklı biyopsi yöntemleri vardır. Kullanılacak metot, şüpheli tümörün konumuna ve büyüklüğüne göre değişir.
Tipik biyopsi; anormal kitlenin cerrahi yöntemle tümörden örnek alınmasıdır.
İğne ile biyopsi; tümörün içine ince bir iğne ile girilerek mikroskobik inceleme için parça alma yöntemidir.
Stereotaktik biyopsi; Lokal veya genel anestezi altında kafa derisine açılan kesiden kafatasında küçük bir delik açılır. CT veya MRI kullanılarak iğnenin tümöre ulaşması sağlanır. İğne ile tümörlü dokudan alınan örnek incelenmek üzere laboratuvara gönderilir. Bu yöntem, genellikle tümörün derin bölümlerde olduğu zaman kullanılır.
Ancak, tümör beyin sapı veya belli diğer bölgelerde ise, cerrahi müdahale ile tümörün alınması normal beyin dokularına zarar vermeden gerçekleşemeyebilir. Bu tip durumlarda; MRI, CT gibi görüntüleme testleri kullanılarak, tümör hakkında mümkün olduğunca çok bilgi toplanır.