Koronavirüs'e İlk Dikkat Çeken Doktor Li Wenliang'ın Anısına
Dünyadaki kurumların ve sistemlerin ataleti üzerinde, çok daha uzun ömürlere dahi sığmayacak bir katkı sağlamıştır.
14 Mart Tıp Bayramında Doktor Li Wenliang'ın anısına saygı amaçlı gelen bir gönderi üzerine sosyal medyada bir yazı yazmıştım. Özellikle Facebook'ta yüzlerce beğeni ve yeniden paylaşımla binlerce kişinin ilgi gösterdiği bu metin üzerine, Wenliang'la ilgili biraz daha kapsamlı bir yazı hazırlamaya karar verdim.
Li Wenliang 12 Ekim 1986'da Beizhen'de doğar. Beizhen Lisesi'nin ardından Wuhan Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden mezun olur. Derslerinde çok başarılı ve çevresince sevilen bir öğrencidir. 2014 yılında Oftalmoloji ihtisasını tamamlayarak Wuhan Merkez Hastanesinde Göz Hastalıkları Uzmanı olarak çalışmaya başlar.
30 Aralık 2019'da WeChat sosyal medya sitesinde tıp fakültesi sınıf arkadaşlarından oluşan gruba. “Huanan Deniz Ürünleri Toptan Satış Pazarı'ndan yedi kişide şiddetli akut solunum sendromu görüldüğünü, teşhis edilmemiş pnömoni olgularının bir salgının habercisi olabileceğini" yazar. "Ailelerinizi ve arkadaşlarınızı bilgilendirin, kendinizi koruyucu önlemler alın" diye ekler. Bu sınıf arkadaşları arasındaki sohbetin ekran görüntüsü kısa süre içinde neredeyse bütün sosyal medya aracılığıyla yayılarak pek çok insana erişir. Kendisine ulaşan New York Times muhabirine SARS benzeri bir salgın olabileceğinden, buna zihinsel olarak hazır olunması ve koruyucu önlemler alınması gerektiğinden söz eder.
3 Ocak 2020'de Wuhan Kamu Güvenliği Bürosu yetkilileri doktoru alır ve karakola götürürler. Bir mektup imzalamasını isterler. Mektup kendisini, "Toplum düzenini şiddetle sarsan yanlış iddialarda bulunmakla" suçlamaktadır.
"Sizi uyarıyoruz: Aynı küstahlık ve inatla bu yasadışı faaliyete devam ederseniz hakkınızda işlem yapılacaktır – anlaşıldı mı?" diye yazılıdır kâğıtta. Dr. Li el yazısıyla, "Anlaşıldı" diye yazarak imzalar.
Kısa sürede salgın çok ileri boyutlara ulaşınca Dr. Li hastanedeki görevine geri döner. Çin'de popüler bir sosyal medya uygulaması olan Weibo'da (Çin'e özgü bir Facebook ve Twitter benzeri/karışımı uygulama), karakolda yaşadıklarını anlatır ve imzaladığı uyarı mektubunun görselini paylaşır. Artık bütün Çin, hatta bütün dünya Dr. Li'nin paylaşımlarını takip etmektedir.
Ocak ayının ilk haftalarında Vuhan'daki yetkililer, virüsün ancak hayvanlarla temas halinde bulaşabileceğini iddia etmektedir. Hastalarla temas eden sağlık çalışanlarının korunması için hiçbir rehber hazırlanmamıştır.
Dr. Li, 8 Ocak'ta glokomlu bir hastayı tedavi eder. İlkin vücut sıcaklığı normal olan vakada, ertesi gün ateş başlar ve Bilgisayarlı Tomografi incelemesinde akciğer enfeksiyonu saptanır. Kadın hastanın iki akrabasında da benzer tablo gelişir. Li, bunun açıkça insandan insana bulaşmayı gösterdiğini bildirerek, durumu hastaneye rapor eder.
Kısa süre sonra Dr. Li'de öksürük ve ateşle başlayan bir hastalık tablosu ortaya çıkar. Bilgisayarlı Tomografi taramasında akciğer enfeksiyonu görülür ve şüpheli bir olgu olarak hastaneye yatırılır. Anne ve babası da hastaneye kaldırılır.
Çocuğunu ve beş aylık hamile eşini riske atmamak adına, hastanedeki görevinden çıktığında dinlenebilmek için bir otel odası tutmuştur, ancak doğru dürüst kullanamaz bu odayı. Hastanede yattığı günlerde sosyal medya hesabından paylaşımlar yapmayı sürdürür. İyileştikten sonra, virüsle savaşta en ön saflarda yerini tekrar alacağını yazar.
Meslektaşlarının aktardıklarına göre, Li'nin durumu 5 Şubat'ta kritik hale gelir. 6 Şubat'ta bir arkadaşıyla telefonda konuşurken, nefes almakta zorlandığını ve oksijen satürasyonunun yüzde 85'e düştüğünü söyler. Saat 19:00 civarı acil servise alınır. Wuhan Merkez Hastanesi, "Koronavirüs ile mücadele sürecinde, hastanemiz göz doktoru Li Wenliang ne yazık ki enfekte oldu. Şimdi kritik durumda ve onu kurtarmak için elimizden gelenin en iyisini yapıyoruz. şeklinde bir açıklama yapar. Ancak bu çabalar sonuçsuz kalır ve hastane Li'nin 7 Şubat 2020 günü sabah saat 2:58'de hayata gözlerini yumduğunu açıklar.
Doktor Li'nin son durumuyla ilgili canlı akışı milyonlarca insan takip etmektedir. Ölümüyle ilgili hashtag'ler milyonlarca izlenme ve binlerce yorum alır, silindikçe yenileri açılır. Halkta büyük bir tepkinin simgesi haline gelir Doktor Li. Wuhan belediyesi ve Sağlık Komisyonu, Li ailesine başsağlığı diler. Çin Ulusal Sağlık Komisyonu da benzer bir açıklama yapar. Dünya Sağlık Örgütü, Dr Li Wenliang'ın ölümünden duyulan derin üzüntüyü ve salgınla ilgili yaptığı çalışmalara duyduğu minneti dile getirir. Çin'in en yüksek hukuksal kurumlarından olan Ulusal Denetim Komisyonu, Li ile bağlantılı tüm bu süreç için "kapsamlı bir soruşturma" başlatır.
Doktor Li Wenliang öldüğünde henüz otuz üç yaşındadır. Dört ay sonra doğacak olan ikinci çocuğunu görememiştir. Ancak ona ve diğer çocuklara daha iyi bir hayat sunabilmek adına, –belki toplum geneline duyurulması bir müddet daha geciktirilecek bir süreci– daha erkene çekerek, fazladan kaybedilecek binlerce hayatın kurtarılmasına vesile olmuştur. Dünyadaki kurumların ve sistemlerin ataleti üzerinde, çok daha uzun ömürlere dahi sığmayacak bir katkı sağlamıştır.
Nurlar içinde yat sevgili meslektaşım.
Not: Olay çok yeni ve Çince kaynaklara ulaşım sorunlu olduğu için bazı çelişkili bilgiler var. Yararlanılan kaynaklar: The Lancet, BBC News, South China Morning Post, Wikipedia.