Derleme Film
Derleme Film Nedir
Derleme film, montaj filmi ya da kurgu filmi olarak da bilinir, başka amaçlarla çekilmiş ya da daha önce gösterilmiş filmlerden alınan parçalarla oluşturulan filmdir. Çok değişik niteliklerde olabilmekle birlikte bunlar genellikle bilgi verme, eğitme, etkileme ve eğlendirmeye yönelik, kurmaca olmayan yapımlardır. Yayınlanmamış filmlerle daha önce gösterilmiş filmlerin bir arada kurgulandığı televizyon ya da sinema yapımları tam anlamıyla derleme film kapsamına girmez; ama bunların yayınlanmış parçalardan oluşan bölümleri derleme film sayılabilir.
Derleme film yapımında en önemli aşama kullanılacak parçaların bulunması, sınıflandırılması ve tanımlanmasıdır. Film arşivlerinin ve haber filmi koleksiyonlarının çoğalıp gelişmesi bu süreci kolaylaştırmıştır, ilk başlarda özen gösterilmemesine karşın telif hakları da zamanla önem kazanmıştır. Günümüzde kullanılan parçalar için genellikle telif hakkı ödenmekle birlikte bazı yapımcılar, derleme filmi normal bir filmin çekiminden ucuz bulmaktadır. Sinemanın ilk yılları olan 1890’lardan bu yana yapılan derleme filmler zamanla kalıcı bir tür haline geldi. Türün ilk önemli örneği, Edwin S. Porter’m 1903 tarihli The Life of an American Fireman (Amerikalı Bir İtfaiyecinin Yaşamı) filmi oldu. Propaganda ve tanıtım amaçlarıyla yapılan derleme filmlerin sayısında da, özellikle iki dünya savaşının öncesinde ve sonrasında artış görüldü. 1918’de gerçekleştirilen America Answers (Amerika Cevap Veriyor), ABD hükümetinin resmî savaş değerlendirmesiydi. SSCB’de Dziga Vertov’un İstoriya grajdanskoi voini (1921; İç Savaşın Tarihi) adlı filmi, etkiyi artırmak amacıyla çeşitli kurgu tekniklerinin kullanıldığı ilk derleme örneklerindendi. II. Dünya Savaşı’nda hazırlanmış propagandaya yönelik derleme filmlerden bazıları da. Frank Capra’nın Why We Fight (1942-45; Neden Savaşıyoruz) dizisi, SSCB’de Dovjenko, Solntseva ve Avdeyenko’nun hazırladığı Bitva za naşu Sovietskuyu Ukrainu (1943; Ukrayna Sov- yetimiz İçin Savaş), Paul Rotha’mn Total War in Britainı (1945; İngiltere’de Topyekûn Savaş) gibi filmlerdi. Savaş anıları sonraki yıllarda da çok sayıda derleme filme konu oldu. Alain Resnais’nin Nuit et brouil- lard (1955; Gece ve Sis), Winston Churchill’in anılarına dayanan The Valiant Years (1960; Zor Yıllar), Rotha’nın Almanya’da gerçekleştirdiği Das Leben von Adolf Hitler (1961, Adolf Hitler’in Yaşamı), Mihail Romm’un Obiknovenyi faşizm’i (1964; Sıradan Faşizm), 1974’te gerçekleştirilen The World at War (Savaşan Dünya) bunlardan bazılarıdır.
Jack Haley, Jr.’ın 1974’te, Gene Kelly’nin de 1976’da hazırladığı, eski müzikal filmlerden derlenen iki bölümlük That’s Entertain- ment (İşte Eğlence), eğlence amaçlı derleme filme örnektir.
Türkiye’de, 1930’larda gelen Sovyet yönetmenlerinden Sergey Yutkeviç’in gerçekleştirdiği Türkiye’nin Kalbi Ankara (1934) ve Ester Şub’un üç yılda hazırladığı Türk İnkılabında Terakki Hamleleri (1937) filmlerinden sonra derleme konusunda ciddi bir çaba gösterilmemiş, film arşivleri yeterince değerlendirilmemiştir.