Maide Suresi Meali Suat Yıldırım
MÂİDE SÛRESİ: Medinede nazil olmuş olup 120 ayettir. Hicrî 6. yılda Hz. Peygamber (a.s) ın Mekkelilerle yaptığı Hudeybiye antlaşmasından sonra nazil olmaya başlamıştır. İhtiva ettiği birçok konudan biri olan ve bahsedilen "yemek sofrası" mânasına gelen Maide, sûreye isim olmuştur. Bu sûre-i şerife sözleşmelere uymayı, farz olarak emrederek başlar. Sonra haccın eda edilmesi, bazı yiyecekler, bazı içtimâî ilişkiler, dürüstlük gibi insanlığı yücelten faziletler, Yahudi ve Hıristiyanların ahidlerini ve dinlerini bozdukları, bununla beraber bazı mütevazi papazların müslümanlara sempati duymasının yanısıra Yahudilerin taassubunu, münâfıkların davranışlarını müteakip, tekrar hac ibadetinin edasıyla ilgili bazı hükümleri bildirir. Toplam olarak sûre, on sekiz farz ihtiva etmektedir. Ahitlerini yerine getireceklerin kıyamet günü alacakları ödül bildirilerek sûrenin başlangıcı ile sonu uyum içinde bitirilir.
Bismillahirrahmanirrahim.
1 - Ey iman edenler! Bağlandığınız ahidleri yerine getiriniz. Haram kılındığı size bildirilenler dışında, davarların eti size helal edilmiştir. Şu kadar var ki, ihram halinde iken de av avlamak helal değildir. Allah dilediği şekilde hükmeder. [5,3; 2,27] Davarlar: deve, sığır, koyun ve keçidir. Başka hayvanları öldürüp yiyerek beslenen etoburlar ile pençeli kuşların etleri haramdır. İhram: Kâbe'ye belli bir mesafede hac veya umre ibadetine başlama ve bunun bir alameti olarak da iki parça dikişsiz örtüye bürünme halidir. İhram halinde, normal zamanda mübah olan bazı şeyler yapılmaz: traş olmak, cinsî ilişki, koku sürme, zararlı haşeratı öldürme, avlanma gibi.
2 - Ey iman edenler! Ne Allahın şeairine, ne Şehr-i Harama, ne Kâbeye hediye olarak gönderilen kurbanlık hayvanlara, hele hele gerdanlık takılı kurbanlıklara, ne de Rabbinin lütfunu, ihsan edeceği kazancı ve Onun rızasını arzulayarak Beyt-i Harama yönelenlere sakın hürmetsizlik etmeyin. İhramdan çıkınca isterseniz avlanın. Sizin Mescid-i Haramı ziyaretinizi engellediler diye birtakım kimselere karşı beslediğiniz kin ve öfke, sakın sizin onlara saldırmanıza yol açmasın. Siz iyilik etmek, fenalıktan sakınmak hususunda birbirinizle yardımlaşın, günah işlemek ve başkasına saldırmak hususunda birbirinizi desteklemeyin. Allaha karşı gelmekten sakının. Çünkü Allahın cezası çok şiddetlidir. [22,32] Şeair: Bir dini, bir milleti veya bir sistemi temsil eden nişane, amblem demektir. Devlet bayrakları, askerî üniformalar, paralar gibi. Bunlara yapılan hakaret cezalandırılır. Kâbeyi ziyaret için giderken orada kurban edilmek üzere kişinin beraberinde götürdüğü kurbanlıklar da şeairdendir, zira Allaha kulluğun nişanesidir. Batıl yolda da olsa, dinî şeaire saygısızlık gösteril-mesi yasaklanıyor. Bu sûre indirildiğinde müslümanlar Mekke müşrikleri ve çevrelerinde diğer müşriklerle savaş halinde idiler. Müşrikler, asırlık âdetlerine rağmen onların Kâbe ziyaretini engellemişlerdi. Layık oldukları sert karşılığı vermeme konusunda müslümanlar uyarılıyorlar.
3 - Size şunlar haram kılındı: Kendiliğinden ölen hayvan, kan, domuz eti, Allahtan başkasının adına kesilen, henüz canı çıkmadan yetişip şartına uygun tarzda kestikleriniz müstesna; boğulmuş, bir şey vurularak öldürülmüş, yukarıdan yuvarlanmış, boynuz-lanmış yahut canavar tarafından parçalanmış olup da ölen hayvanların etleri, putlara ait sunaklarda kesilen hayvanların etleri ve zar atarak kumar oynayarak elde edilen etler. Bütün bunlar itaat dışına çıkıştır. Artık bugün kâfirler dininizi söndürmekten ümitlerini kestiler. Öyleyse onlardan korkmayın, Benden çekinin. İşte bugün sizin dininizi kemâle erdirdim ve üzerinizdeki nimetimi tamamladım. Sizin için din olarak İslamı beğendim. Kim günaha meyletmeksizin açlıktan bunalıp çaresiz kalırsa haram olan etlerden yiyebilir. Çünkü Allah Gafurdur, Rahimdir: Affı ve merhameti boldur. [6,145; 5,90; 2,173] Hayvanın tezkiyesi, yani dinen uygun boğazlanması nefes borusu, yemek borusu ile şahdamarları denilen iki kan damarının kesilmesidir. Böylece hayvan kanın akmasına imkân verecek şekilde boğazlanır. Eğer boynun tamamı koparılır, yahut hayvanın boğazı sıkılarak veya başka şekilde öldürülürse bunlar, uygun boğazlama sayılmaz. Zira bu durumda kan vücudda kalıp pıhtılaşır, ete yapışır. Burada haram kılınan şeyler: İnanç açısından veya maneviyat ve ahlâk açısından, bir de temizlik açısından haram kılınmıştır. Sırf tıbbî yönden değerlendirmek isabetli olmaz. Böyle olsaydı mesela ilkin zehir ve diğer öldürücü şeyler yasaklanırdı. Oysa böyle bir yasak Kur'anda görülmez. Müşrikler, cansız tanrılarının görüşlerini almak için şöyle bir uygulama yaparlardı: Kâbe'de Hübel putunun yanında yedi fal oku bulunurdu. Kişi, put bakıcısına kurban sunduktan ve bazı merasimlerden sonra oklardan birini çeker, üzerinde ne yazılı ise böylece güya tanrısal irâdeyi öğrenmiş olurdu.
4 - Kendilerine nelerin helal kılındığını sana soru-yorlar. De ki: "Bütün temiz ve iyi rızıklar size helal kılınmıştır. Allahın size öğrettiğinden öğrenip eğittiğiniz avcı hayvanların sizin için tutup getirdiklerini yeyiniz ve üzerlerine Allahın adını anınız. Allaha karşı gelmekten sakının, çünkü Allah hesabı çabuk görür." [6,119; 7,157] Kur'anın indirildiği çevrede haramlar çok olduğun-dan o alışkanlıkla Hz. Peygamber (a.s) dan âdeta bir helaller listesi istediler. Kur'an aksini yaparak, sadece mahdut haramları bildirerek gerisinin mübah olduğunu bildirmekle bir ınkılap yapmış oluyordu.
5 - Bugün size temiz ve iyi şeyler helal kılındı. Ehl-i Kitabın kestikleri ve diğer yiyecekleri size helaldir. Sizin yiyecekleriniz de onlara helaldir. Namuslu, zinaya girmemiş ve gizli dostlar edinmemiş insanlar halinde yaşamanız şartıyla, müminlerden hür ve iffetleri kadınlarla, Ehl-i Kitaptan hür ve iffetli kadınlar da, mehirlerini verip nikâhladığınızda size helaldir. Kim imanı inkâr ederse bütün yaptığı işler boşa gider ve o ahirette de ziyana uğrayanlardan olur. [4,25] Ehl-i Kitabın Besmele çekerek kestikleri temiz hayvanın eti helaldir. Ehl-i Kitabın namuslu kadınları da müslüman erkekle evlenebilir. Ayetin sonu müslümanı uyarmaktadır.
6 - Ey iman edenler! Namaza kalkmak istediği-nizde yüzlerinizi ve dirseklere kadar ellerinizi yıkayın. Başlarınızı meshedip topuklarınızla birlikte ayaklarınızı da yıkayın. Cünüp iseniz tastamam yıkanın boy abdesti alın. Eğer hasta veya yolcu iseniz veya tuvaletten gelmişseniz, yahut kadınlarla münasebette bulunmuş olup da su bulamazsanız temiz toprağa teyemmüm edin, mânen arınma niyeti ile ondan yüzlerinize ve ellerinize meshedin. Allah size güçlük çıkarmak istemez, fakat şükredesiniz diye sizi temizleyip arındırmak ve size olan nimetlerini tamama erdirmek ister. [4,43] Abdest ve guslü bildiren ayet budur. Cinsel temas veya ihtilam sonucu manen kirlenen kişi gusleder. Yıkanmadan namaz, tavaf, mescide girme, Kur'an okuma gibi ibadetleri yapamaz. Ruh temizliğine beden temizliği de eklendiğinde hidayet ve nimet tamamlanmış olur.
7 - Allahın size lutfettiği nimeti ve sizin "duyduk ve itaat ettik, başüstüne!" dediğiniz vakit, sizden aldığı sözünüzü hatırlayın. Allaha karşı gelmekten sakının. Çünkü Allah sinelerde saklı bütün sırları bilir. Burada alındığı bildirilen "söz", Hz. Peygamber Sallallahu aleyhi ve sellem Efendimizin, ashabından Akabe ve Hudeybiye'de almış olduğu biata işaret etmektedir. Ayrıca Hz. Muhammed'in Resûlullah olduğunu kabul ve ikrar eden her mümin, onun Allah tarafından getirdiği bütün hükümleri kabul ettiğine dair söz vermiş olmaktadır.
8 - Ey iman edenler! Haktan yana olup vargü-cünüzle ve bütün işlerinizde adaleti gerçekleştirin ve adalet nümunesi şahitler olun. Bir topluluğa karşı, içinizde beslediğiniz kin ve öfke, sizi adaletsizliğe sürüklemesin. Âdil davranın, takvaya en uygun hareket budur. Allaha karşı gelmekten sakının. Çünkü Allah yaptığınız her şeyden haberdardır.
9 - Allah iman edip makbul ve güzel işler yapanları affedip kendilerine büyük mükâfat vermeyi vâdetmiştir.
10 - Kâfir olup ayetlerimizi yalan sayanlar ise cehennemliktir.
11 - Ey iman edenler! Allahın size olan şu nimetini hatırlayın: hani bir topluluk size el uzatmaya, sizi öldürüp yok etmeye teşebbüs etmişti de O, bunların ellerini size zarar vermekten menetmişti. Allahın hukukuna haksızlık etmekten sakının. Müminler yalnız Allaha dayansınlar. Bi'r-i meûne faciasından hemen sonra çok nazik bir ortamda ashabdan Amr ed-Damrî, kasdî olmaksızın, antlaşmalı Benî Âmir kabilesinden iki kişiyi öldürmüş, gergin bir durum ortaya çıkmıştı. Hz. Peygamber bizzat gidip Benî Nadîr yahudilerinden diyet ödemede yardım istedi. Aslında onları göreve çağırdı. Zira sözleşme gereği, diyet konusunda yardımlaşma görevleri vardı. Bunlar içlerinden suikast planı hazırlamışlardı. Cibril haber verdi, iş anlaşıldı, Allah Resûlünü korudu.
12 - Allah İsrail oğullarından kesin söz aldı. Biz onlardan (on iki boydan her birinden bir kefil olmak üzere) on iki de kefil tayin etmiştik. Allah buyurdu ki: "İyi bilin ki Ben sizinle beraberim. Eğer siz namazı dikkatli bir şekilde tamtamına eda eder, zekâtı verir, resûllerime iman eder, onlara sahip çıkar, Allah rızası için gerekli yerlere harcayarak Allaha güzel bir tarzda ödünç verirseniz, Ben elbette sizin kusurlarınızı örter ve elbette sizi içinden ırmaklar akan cennete yerleştiririm. Ama kim bundan sonra nankörlük edip küfre saparsa, düz yolun ortasında sapmış, kendini zayi etmiş olur." Tevratta İsrail boylarının reisleri denilerek bunların isimleri yazılır (Sayılar 1,5-15). Kur'anı İngilizceye çeviren Rodwell, Kur'anın bu on iki reisi uydurduğunu iddia ederek cehaletini gösterir.
13 - İşte o yahudileri, verdikleri kesin sözü bozduklarındandır ki lânetledik, onların kalblerini katılaştırdık. Böylece onlar kelimeleri yerlerinden oynatarak tahrif ederler. Kendilerine tebliğ edilen hususlardan pek çoğunu unuttular. Onların pek azı hariç olmak üzere, onlar tarafın-dan devamlı olarak hainlik görürsün. Yine de sen onları affet, aldırma. Çünkü Allah iyilik edenleri sever.
14 - "Biz nasraniyiz, Hırıstiyanız" diyenlerden de kesin söz aldık. Fakat onlar da kendilerine tebliğ olunan derslerden bir çoğunu unuttular. Bu yüzden Biz de aralarına kıyamet gününe kadar sürecek kin ve nefret bıraktık. Allah onların meslek haline getirdikleri bu işleri bir bir yüzlerine çarpacaktır. Nasâra, nusret kökünden gelip ensar (yardımcılar) demektir [61,14]. Hz. İsanın memleketi Nasıra ile ilgisi yoktur. Bazı Avrupalılar Kur'anın hıristiyanları küçümsemek için Nasıraya nisbetle bu ismi kullandığını iddia ederler. Hz. İsa'nın havarilerine ilkin Antakyalılar M.S. 43-44 yıllarında Mesihîler adını vermişlerdir. Yoksa kendisi, adına bir din kurup böyle bir isim kullanmamıştır. Ona tabi olanlar Tevrata bağlı Yahudi cemaati ile Kudüsteki Mabede gitmeye devam etmişlerdir (Resûllerin İşleri, 3,1). Daha sonra Pavlos, Tevrat Cemaatinden ayrılıp kurtuluş için sadece Mesih'e inanmak gereğini öne sürdü. Cemaat ismi uzun süre oturmadı (kardeşler, müminler, şakirtler denildi). Mesihîler adı, önce düşmanları tarafından kendilerine verilip, sonra mecburen kabullendikleri bir isim oldu. Kur'an asıl isimlerini verdiğinden ona teşekkür yerine tenkid etmeleri çok tuhaftır. Hıristiyanlar ilk üç asır işkence ve gizliliğe mahkûm oldukları dönemde ortaya çok sayıda İncil çıktı. Roma İmparatoru Constantin M.S. 324'de Hıristiyanlığı devlet dini olarak kabul ettiğinde çeşitli bölünmeler çoktan başlamış ve din asliyetini kaybetmişti.
15 - Ey Ehl-i Kitap! Kitaptan (Tevrattan) gizlediklerinizin çoğunu size beyan eden, bir çoğunu da yüzünüze vurmayarak affeden Resûlümüz size gelmiş bulunuyor. İşte size Allah tarafından bir nûr ve hakikatleri açıklayan bir Kitap geldi.
16 - Allah onunla, rızasını izleyenleri selamet yollarına iletir, onları izni ile karanlıklardan aydınlığa çıkarır ve onları dosdoğru yola iletir.
17 - "Allah, Meryemin oğlu Mesihdir" diyenler kesinlikle kâfir olmuşlardır. De ki: "Eğer Allah Meryemin oğlu Mesihi, annesini ve dünyada bulunanların hepsini imha etmek istese, Ona karşı kimin elinden bir şey gelir? Kim Onu engelleyebilir? Doğrusu göklerin, yerin ve ikisi arasında olan bütün varlıkların hakimiyeti Allaha aittir. O dilediğini yaratır. Allah her şeye kadirdir. [4,171; 9,30] (Bu konuda 4,171 ayeti ile ilgili açıklamaya bkz.) 18 - Hem yahudiler, hem de hıristiyanlar "Biz Allahın evlatları ve sevgilileriyiz." dediler. De ki: "Öyleyse niçin Allah sizi günahlarınız sebebiyle cezalandırıyor?" Hayır, bilakis siz Onun yarattığı birer beşer topluluğusunuz. Allah dilediğini affeder, dilediğini cezalandırır. Göklerde, yerde ve ikisi arasında olan her şeyin hakimiyeti Allahındır. Dönüş de Ona olacaktır.
19 - Ey Ehl-i Kitap! Resûllerin gelmesinin kesintiye uğradığı bir sırada, ileride "bize ne müjdeleyen ne de uyaran hiçbir Peygamber gelmedi" demeyesiniz diye size, müjdeleyici ve uyarıcı Elçimiz, her şeyi beyan etmek üzere geldi. Allah her şeye hakkıyla kadirdir. Hz. Muhammed (a.s) ın risaletinden önce altı yüzyıl boyunca Peygamber gelmemişti. En yakın olan Hz. İsa altı yüz yıl kadar önce yaşamıştı.
20 - Bir vakit de Musa kavmine şöyle demişti:" Ey kavmim, Allahın size lutfettiği nimetlerini bir düşünün; zira o içinizden Peygamberler çıkarttı, sizi hür insanlar yaptı ve devrinizde hiç kimseye vermediğini size verdi. [2,47-122; 45,16; 2,143; 3,110] İsrail oğulları Hz. Musadan önce de, mesela Hz. Yusuf döneminde ve ondan sonra Mısırda büyük bir güce sahip olmuşlardı. Uzun süre medenî dünyanın en üstün gücü kalıp paraları Mısırda olduğu gibi, çevresinde de geçerli olmuştu.
21 - Ey kavmim, haydi Allahın size nasib ettiği Kutsal Ülkeye girin, sakın geri dönüp kaçmayın. Yoksa hüsrana düşerek perişan olursunuz. "Kutsal Ülke", İbrahim, İshak, Yakub (a.s) ın vatanı olan Filistindir. Mısırdan ayrıldıklarında Allah onları oraya yöneltmişti. Bu ayetler Hz. Musaya tabi olan o zamanki İsrailoğullarından bahs etmektedir. Dolayısıyla onların âlemlere üstün kılınmaları, o kutsal ülkeye girmeleri o döneme aittir ve Allah yolunda olma, Ona layık davranışlarda bulunma ile şartlıdır.
22 - "Ya Musa, dediler, orada zorba ve güçlü bir millet var. Onlar oradan çıkmadıkça biz asla gireme-yiz. Eğer çıkarlarsa, ancak o zaman gireriz."
23 - Allahın buyruğuna uymamaktan korkan ve Allahın kendilerine iman ve yakin nimeti ihsan ettiği iki yiğit çıkıp dediler ki: "Üzerlerine hücum edin, kapıyı tutun. Kapıyı tutup da dışarıda savaş meydanına çıkmalarını önlediniz mi muhakkak siz galipsinizdir. İmanınızda sadık iseniz yalnız Allaha dayanın."
24 - Yine dediler ki: "Ya Musa, o zorbalar orada oldukları müddetçe biz asla giremeyiz. Haydi sen Rabbinle git, ikiniz onlarla savaşın, biz işte burada otururuz."
25 - Musa: "Ya Rabbi, dedi, ben kendi nefsimden ve kardeşimden başkasına söz geçiremiyorum. Artık bizimle bu itaatsiz, bu yoldan çıkmış topluluk arasında Sen hükmünü ver!"
26 - Buyurdu ki: "O kutsal yer onlara kırk yıl boyunca haram kılındı. Oldukları yerde sersem sersem dolaşacaklardır. Sen artık o yoldan çıkmış kimseler için kendini üzme!" Hz. Musa (a.s) ın kavmine hitabı, Kızıldenizin kuzeyinde Faran çölünde bulundukları sırada yapılmıştır. Hz. Musayı dinlemeyen, korkak ve isyancı millet terbiye edilsin ve yeni bir nesil yetişsin diye kırk yıl çölde sersem sersem dolaşmaya mahkûm edildiler. 38 yılda Farandan Ürdüne varabildiler. Ürdünün fethinden sonra Hz. Musa (a.s) vefat etti. Onun halefi Yuşa zamanında İsrailoğulları Filistini işgal ettiler. Tevrat, Sayılar, 13-20. bölümlerinde çok ayrıntılı olarak bu olaylar anlatılır.
27-29 - Onlara Âdemin iki oğlunun gerçek olan haberini oku: Onların her ikisi birer kurban takdim etmişlerdi de birininki kabul edilmiş, öbürününki kabul edilmemişti. Kurbanı kabul edilmeyen, kardeşine: "seni öldüre-ceğim" dedi. O da: "Allah, ancak muttakilerden kabul buyurur, dedi. Yemin ederim ki, sen beni öldürmek için el kaldırırsan ben seni öldürmek için sana el kaldırmam. Çünkü ben âlemlerin Rabbi olan Allahtan korkarım." "Ben isterim ki sen, kendi günahınla beraber benim günahımı da yüklenesin de cehennemliklerden olasın. Zalimlerin cezası işte budur!" [3,62; 18,13; 19,34] Hz. Âdem (a.s) ın iki oğlunun kıssası, Hz. Muham-med (a.s) ın çağdaşı bazı yahudilerin suikast girişimlerini kınama gayesini de gütmüş olabilir (Mesela 5,11). Benzerlik vecihlerinden en kuvvetlisi kıskançlıktır. Kabil Habili çekemediği gibi, (Tevrat, Tekvin, bölüm:4) o yahudiler de Hz. Muhammed (a.s) ile ashabını çeke-miyorlar, liderliğin onlara geçmesini hazmedemiyorlardı.
30 - Bu sözler Kabilin hırsını kamçıladı. Nefsi, kardeşini öldürmeyi ona kolay bir şey gösterdi. O da onu öldürüp ziyan edenlerden oldu.
31 - Allah, yeri eşen bir karga gönderdi ki kardeşinin cesedini nasıl örteceğini göstersin. Kabil: "Yazıklar olsun bana! Şu karga kadar bile olup da kardeşimin cesedini örtemedim!" dedi ve pişmanlığa düşenlerden oldu.
32 - İşte bundan dolayı İsrail oğullarına Kitapta şunu bildirdik: Kim kâtil olmayan ve yeryüzünde fesat çıkarmayan bir kişiyi öldürürse sanki bütün insanları öldürmüş gibi olur. Kim de bir adamın hayatını kurtarırsa sanki bütün insanların hayatını kurtarmış olur. Resûllerimiz onlara açık ayetler ve deliller getirmişlerdi. Ne var ki onların çoğu bütün bunlardan sonra, hâla yeryüzünde fesat ve cinayette aşırı gitmektedirler. [2,84-85] Bu ayet insan hayatının kutsallığını vurgulayan en mükemmel bir beyandır. Hayatın korunması için, her bir kişi, başkasının hayatının kutsallığını kabul edip onu korumaya çalışmalıdır. Mevdûdinin dediğine göre bu hüküm mevcut Tevratta yer almaz. Ama onun tefsiri olan Talmudda değiştirilmiş olarak: "İsrailden tek bir kişiyi öldüren, tüm ırkı öldürmüş gibi cezalandırılacaktır" tarzında yer alır. (Tefhim, bu âyetin açıklamasında)
33-34 - Allah ve Resûlüne savaş açanların, (yol keserek terör eylemi yaparak) yeryüzünü ifsad etmek için koşuşanların cezası; öldürülmeleri veya asılmaları yahut sağ elleri ile sol ayaklarının kesilmesi yahut da bulundukları yerden sürülmelerinden başka bir şey olmaz. Bu onların dünyadaki rüsvaylığıdır. Ahirette ise onlara başkaca müthiş bir ceza vardır. Ancak kendilerini ele geçirmenizden önce tevbe edenler, bu hükmün dışındadır. Biliniz ki Allah Gafurdur, Rahimdir: Affı ve merhameti boldur. Bu âyet bir önceki âyetin uygulaması durumundadır. Hayatı korumanın yaptırım gücünü ortaya koymak kabilindedir. Burada harbden maksat, müslüman toplum içinde, gerek kırsal kesimde, gerek şehirlerde yol kesme, terör estirme, can emniyetini ortadan kaldırma veya mal gasp etmedir. Adam öldürene kısas olarak ölüm cezası uygulanır. Öldürmekle beraber mal alan kimse asılır. İdareciler duruma göre bu cezalardan birini uygulamada muhayyerdirler. Sağ elin kesilmesi, mal gasb etmeleri, sol ayağın kesilmesi ise yol kesme ve terör estirmekle halkın can güvenliğini ortadan kaldırdıkları içindir. Sürülme Hanefî mezhebine göre hapis cezasıdır. Şafiiye göre sürme, başka bir yere sürgün olarak uygulanır.
35 - Ey iman edenler! Allahın hukukunu gözetin, onun hukukunu ihlal etmekten sakının, Ona yaklaşmaya vesile arayın ve Onun yolunda mücahede edin ki korktuğunuzdan kurtulup umduğunuza kavuşasınız.
36 - Kâfirler, kıyamet günü cezaları olan azaptan kurtulmaları için, dünyada olan herşeyi, bir misli fazlasıyla verseler dahi kendilerinden kabul edilmez. Onlara can yakıcı bir azap vardır.
37 - Onlar ateşten çıkmak isterler ama oradan çıkacak değiller. Onlara devamlı bir azap vardır.
38 - Hırsız erkek ile hırsız kadının irtikâb ettikleri suça bir karşılık ve Allah tarafından insanlara ibret verici bir âkıbet olmak üzere ellerini kesiniz. Allah Azîz ve Hakimdir: Mutlak galiptir, tam hüküm ve hikmet sahibidir. Sirkat: Hırsızlık terim olarak: "Akil ve baliğ bir kişinin belirli mikdarın üstünde olan bir malı veya parayı, konulup korunduğu yani saklandığı yerden, hiçbir hak ve şüphe sözkonusu olmaksızın, gizlice alıp zimmetine geçirmesidir." Çalındığında el kesme cezası uygulanmayan çok durum vardır: Meyve ve sebzelerin, otlakta otlayan hayvanların, henüz toplanmamış tahılların, eğlence aletlerinin, kamu mallarının vs... Bunlar cezasız bırakılmaz, fakat el kesilmez. O halde hırsıza: a-Akli dengesi yerinde olup, erginlik çağında bulunması, b-İmam Ebu Hanifeye göre çalınan malın 10 dirhem (32 gram) gümüş değerinden az olmaması. c-Malın saklandığı yerden çalınması şartı aranır. Ceza sağ elin bilekten kesilmesi şeklinde uygulanır.
39 - Kim yaptığı zulüm ve haksızlıktan sonra tevbe edip halini ve işini düzeltirse Allah tevbesini kabul eder; Çünkü Allah Gafurdur, Rahimdir: Affı ve merhameti boldur. Hırsızlık büyük günahlardandır. Hırsız tevbe etmez-se ahirette büyük azaba uğratılır. Ancak dünyada cezasını çekerse veya suçu tesbit edilmediği için ceza çekmez ve fakat çaldığı malı sahibine teslim edip tevbe ederse Allah onu affedeceğini bildiriyor.
40 - Bilmez misin ki göklerin ve yerin hükümranlığı Allaha aittir. Dilediğini cezalandırır, dilediğini affeder; Çünkü Allah her şeye kadirdir.
41 - Ey Peygamber! Kalbleri iman etmediği halde ağızlarıyla "iman ettik" diyen münafıklarla, Yahudiler-den kâfirlikte yarışanlar seni üzmesin. Zirâ: Onlar yalancılık etmek için dinlerler. Senin yanında olmayan bir grup hesabına casusluk için dinlerler. Kelimeleri konuldukları yerlerden çıkarıp tahrif ederler. "Size şu fetva verilirse onu kabul edin, o veril-mezse onu kabul etmekten geri durun" derler. Allah birini şaşırtmak isterse, sen onun lehine Allaha karşı hiçbir şey yapamazsın. Onlar öyle kimselerdir ki Allah onların kalblerini arındırmak istememiştir. Onların hakkı dünyada rüsvaylık olduğu gibi, ahirette de müthiş bir cezadır. Yahudi bilginleri okur-yazar olmayan dindaşlarına, Hz. Muhammedin öğretileri kendilerine uyarsa kabul etmelerini, aksi halde reddetmelerini söylüyorlardı. Fıtratını iyice değiştirmiş kişinin, arınmaya hiç niyeti yoksa Allah da arındırmaz. Azıcık isteği olanı Allah elbette ihmal etmez.
42 - Yalan dinlemeye çok meraklı, haram yemeye pek düşkündürler. Sana gelirlerse ister aralarında hükmet, istersen hükmetmekten geri dur. Geri durursan onlar sana asla bir zarar veremezler. Şayet hükmedersen, aralarında adaletle hükmet. Çünkü Allah âdilleri sever. Haram, yani rüşvet yiyenler, rüşvete göre hüküm veren yahudi hakim ve fakîhleridir. Hayber yahudilerinden bir soylu kadınla erkek zina etmişlerdi. Tevrata göre (Tesniye, 22,22-24) recm olan cezayı uygulamak istemediklerinden davayı Hz. Peygamber (a.s) a götürdüler. "Recm derse kabul et-meyin, başka ceza verirse kabul edin" dediler. Hz. Peygamber recme hükmedince itiraz ettiler. Zinanın cezası "yüzüne kara çalıp merkeple dolaştırmaktır" diye, ısrar ettiler. İbn Suriya hariç, hepsi yeminle tekid ettiler. Peygamberimiz çok ağır yemin verdirerek son olarak Tevratın hükmünü sorunca bilginleri İbn Suriya recmi itiraf etti. İşte, bu ayet bu olaya işaret etmektedir.
43 - Kendi Kitapları olan ve içinde Allahın hükmü bulunan Tevrat ellerinde iken nasıl olup da Seni hakem tayin ediyorlar? Sonra ne diye peşinden dönüp Senin hükmüne razı olmuyorlar? Aslında onlar hiç bir şeye iman eden kimseler değildir. O yahudilerin dinde samimi olmadıkları yüzlerine çarpılıyor. Çıkarlarına uymayınca, inandıkları kutsal kitaplarını rafa kaldırıp, keyiflerine uygun fetva verir umuduyla inanmadıkları bir kişinin fetvası peşine düşmüşler. Ne iğrenç samimiyetsizlik! Aslında onlar sadece kendi çıkarlarına tapan insanlar!
44 - İçinde hidayet ve nûr olan Tevratı biz indirdik. Kendilerini Hakka teslim eden nebiler, yahudilerle ilgili meselelerde onunla hükmederlerdi. Alimler ve mürşitler de Allahın o Kitabını koruma ile görevlendirilmeleri sebebiyle yine onunla hüküm verirlerdi. Hepsi de Kitabın hak olduğunun şahitleri idiler. O halde ey hakimler, insanlardan korkmayın, Benden korkun. Ayetlerimi az bir menfaat karşılığında satmayın. Kim Allahın indirdiği ahkâm ile hükmetmezse işte onlar tam kâfirdirler. Din bilginlerinin koruma görevleri vardı, fakat Kur'an bu görevi eksiksiz yaptıklarını bildirmiyor. Kitabı önemsemeyerek, onu inkâr ederek onunla hükmetmeyenler kâfirdirler. Çünkü bu, yahudilerin tahrifleri sebebiyle söylenmiştir.
45 - Hem Tevratta onlara şu hükmü de farz kıldık: Cana can, göze göz, buruna burun, kulağa kulak, dişe diş karşılıktır. Hülasa bütün yaralamalar birbirine kısas edilir. Fakat kim bu kısas hakkından feragat edip bağışlarsa bu, kendi günahları için keffaret olur. Kim Allahın indirdiği ahkâm ile hükmetmezse işte onlar tam zalimdirler. Kısas, şeriat sahibinin bir hakkı olarak değil, hayatın dokunulmazlığını temin etmek için meşrû kılınmıştır. Yani can almak için değil, cana dokundurmamak için hükmedilmiştir. Onun içindir ki hak sahibi kişi kısastan vazgeçerse, kısas yapılmaz. Zira kısas, sırf insanlar için vaz' edilmiştir. (Tevrat'da kısas hükmü için: Levililer, 24,19-21; Çıkış, 21,23-26])
46 - O peygamberlerin izlerince Meryem oğlu İsayı, kendisinden önceki Tevratı tasdik edici olarak gönderdik. Ona; kendisinden önceki Tevratın tasdikçisi ve müttakilere bir hidayet ve öğüt olmak üzere içinde hidayet ve aydınlık bulunan İncili verdik. [3,50] İncil bazı hususlarda Tevrattaki hükümlerden ayrılır. Şu halde tasdikten maksad, genel esaslarda uygunluktur.
47 - Ve dedik ki: Ehl-i İncil de, Allahın o Kitapta indirdiği ile hükmetsin. Kim Allahın indirdiği ahkâm ile hükmetmezse işte onlar tam fasıktırlar. [7,157; 5,68] Burada İncile ilk muhatap olanlara verilen emir naklediliyor. Kendilerinin uymaları istenen şeylerden biri de Hz. Muhammedi müjdeleyen hususlardır.
48 - Sana da, daha önceki kitapları, hem tasdik edici, hem de onları denetleyici olarak bu Kitabı, gerçeğin ta kendisi olarak indirdik. O halde bütün Ehl-i Kitabın aralarında, Allahın sana indirdiği ile hükmet, sana gelen bu hakikati terkedip de onların keyiflerine uyma. Her biriniz için bir şeriat ve bir yol tayin ettik. Eğer Allah dileseydi, hepinizi bir tek ümmet yapardı. Fakat O size verdiği muhtelif şeriatlar dairesinde sizi imtihan etmek istediği için ayırdı. Öyleyse durmayın, hayırlı işlerde birbirinizle yarışın. Zaten hepinizin dönüşü Allaha olacak, O da hakkında ihtilaf ettiğiniz şeyleri size tek tek bildirecektir. (Haklıyı haksızı iyice belli edecektir.) [17,107-108; 21,25; 16,36; 6,116; 12,103] Müheymin: Öbür kitaplar üzerinde denetleyici, kontrolcü şahit demektir. Kur'an önceki kitaplar bakı-mından tasdikine başvurulacak bir merci olacaktır. Kur'andan önce her millete ayrı hidayet, ayrı şeriat verilmişti. Kur'an ile bütün hidayet yolları birleşti; her devrin, her milletin ihtiyacı giderildi.
49 - Ve şu emri indirdik: Aralarında, Allahın sana indirdiği ahkâm ile hükmet. Sakın onların keyiflerine uyma ve Allahın indirdiği hükümlerin bir kısmından seni caydırmalarından sakın. Şayet yüzçevirirlerse bil ki Allah onları bazı günah-larından dolayı musibete uğratmak istiyordur. Zaten insanların birçoğu Allahın emrinden dışarı çıkmakta-dırlar.
50 - Yoksa Cahiliye devrinin hükmünü mü istiyorlar? Fakat kesin olarak iman eden insanlar için Allah-tan daha güzel, daha doğru bir hâkim bulunabilir mi?
51 - Ey iman edenler! Yahudi ve Hıristiyanları velî edinmeyin. Onlar ancak birbirlerinin velisidirler. Sizden kim onları velî edinirse o da onlardandır. Allah böylesi zalimleri doğru yola iletmez. Velî: Yerine göre hâmî, koruyucu, yönetici, işleri deruhte eden ve dost anlamlarına gelir.
52 - Kalbinde nifak hastalığı olanların, içlerinden: "Ne olur ne olmaz, başımıza bir felâket gelebilir, şimdiki durumumuz değişebilir, onun için biz tedbirimizi alalım" diyerek, kâfirlerle dost olmak için onların yanına girip girip çıktıklarını görürsün. Umulur ki Allah yakında bir zafer ihsan eder veya kendi tarafından peygamberi vasıtasıyla münafıkların maskelerini düşürme gibi bir başka durum ortaya çıkar da onlar içlerinde gizledikleri bu nifaktan dolayı pişman olurlar.
53 - Onların içyüzlerini ancak o zaman keşfeden müminler de birbirlerine: "Vay canına! Onlar değil miydi, siz müminlerle beraber olduklarına dair vargüçleriyle yemin edip duranlar!" Ama sonunda ne oldu? Gösteriş için yaptıkları bütün işleri boşa gitti, dünyada da ahirette de ziyan edenlerden oldular.
54 - Ey iman edenler! Sizden her kim dininden dö-nerse dönsün: Allah onların yerine öyle bir topluluk getirecek ki, Allah onları sever, onlar Allahı severler. Onlar müminlere karşı alçak gönüllü, kâfirlere karşı onurlu ve zorludurlar. Allah yolunda mücahede eder ve bu hususta dil uzatan hiçbir kimsenin ayıplamasından korkmazlar. İşte bu Allahın öyle bir lutfudur ki dilediğine verir. Allah Vâsi ve Alimdir: İhsanı boldur, her şeyi hakkıyla bilir. [47,38; 4,133; 14,19-20; 48,29; 58,21-22] İslam tarihinin başlangıcında üçü Hz. Peygamber (a.s) ın vefatından önce olmak üzere on bir toplu irtidad vak'ası olmuştur. Geriye kalanı Hz. Ebû Bekir devrinde yer almıştır. Allahın dinine sahip çıkacak topluluk kavramı da çok geniştir. Çeşitli zaman ve mekânlarda İslâm tarihi boyunca, bu evsafta topluluklar Allahın lütfu ile eksik olmamıştır.
55 - Sizin hâminiz ancak Allahtır, Onun Resûlüdür ve Allaha tam boyun eğerek namazlarını hakkıyla ifa eden, zekâtlarını veren müminlerdir.
56 - Kim Allahı, Resûlünü ve iman edenleri dost edinirse bilsin ki, bunların teşkil ettiği Allah tarafı, mutlaka galip gelecektir.
57 - Ey iman edenler! Ne dininizi alay ve eğlence konusu yapan sizden önce, kendilerine ilahî Kitap verilenleri, ne de diğer kâfirleri dost (ve üzerinize idareci) edinmeyin. Mümin iseniz, Allahın bu buyruklarına karşı gelmekten sakının. [3,28]
58 - Siz ezan okuyarak namaza davet edince, bunu alay ve eğlence konusu yaparlar. Onların böyle yapmalarının sebebi, akıllarını kullanmayıp bu güzelliği anlamamalarıdır. Bu ayet, ezanın dayanağıdır. Ayrıca ezanla alay edip hafife almanın küfür olduğuna delalet eder.
59 - De ki: "Ey Ehl-i Kitap! Sizin bizden hoşlanmayışınızın tek sebebi galiba şudur: Biz Allaha iman ettiğimiz gibi, hem kendimize indirilen Kitaba, hem de daha önce indirilen ilâhî kitaplara iman etmekteyiz, sizin ise ekseriniz yoldan çıkmış fasıksınız."
60 - De ki: "Allah katında bir ceza olarak bundan daha beterini bildireyim mi? O kimseler ki Allah onlara lanet etmiş, gazabına uğratmış, içlerinden bir kısmını maymun, domuz ve Tagut'a tapan kimseler yapmıştır. Yerleri en fena olanlar, doğru yoldan büsbütün sapanlar, işte onlardır." [85,8; 9,74] İnsanların hayvan haline getirilmesine mesh denir. Bu da surî ve manevî olarak iki türlü olabilir. Manevî olunca ahlakî düşüklük doğuran bir dönüştürme olur. Surî ve manevî olursa ahlakî düşüklüğün yanında ha-yatî düşüklük de gerçekleşir. Bu durumda nesilleri devam etmez. Allah dilediğini yapar.
61 - Sizin yanınıza geldikleri zaman: "Biz mü'miniz" derler. Halbuki gerçekte onlar kâfir olarak girmişler, yine kâfir olarak çıkmışlardır. Onların içlerinde gizledikleri nifakı Allah pek iyi bilir.
62 - Onlardan birçoğunun günaha, başkasının hakkına tecavüz etmeye, haram yemeye yarışırcasına koştuklarını görürsün. Yaptıkları şey ne kadar kötü!
63 - Bari, onların mürşitleri ve fakihleri onların günah olan şeyler söylemelerini ve haram yemelerini önleselerdi ya! Ama heyhât, ne gezer! Bunların yaptıkları da, ayrıca bir çirkin!
64 - Yahudiler: "Allahın eli bağlıdır" dediler. Hay kendi elleri bağlanasılar! Hay dediklerinden dolayı mel'ûn olası adamlar! Hayır, hiç de öyle değil! Allahın iki eli de açıktır. Dilediği şekilde infak eder. Rabbinden sana indirilen ayetler, mutlaka onlardan birçoğunun azgınlığını ve gâvurluğunu artıra-caktır. Bununla beraber, Biz onların aralarına, kıyamete kadar sürüp gidecek bir kin ve nefret bıraktık. Her ne zaman onlar savaş çıkarmak için bir yangın tutuşturdularsa Allah onu söndürdü. Sırf fesat çıkarmak için dünyanın her tarafında koşup dururlar. Allah müfsitleri sevmez. [4,53-54; 2,61; 3,112; 14,34; 41,44; 17,82] Hicretten Sonra Medinedeki yahudiler iktisâdi sıkıntı ile imtihan edildiklerinde onlardan bir kısmı tarafından, Allahın ihsan ve merhametini itham eden böyle bir söz söylenmişti. Hepsi dememiş ise de, diyenlere itiraz etmemek sûretiyle razı olmuş sayıldıklarından, bu söz hepsine izafe edilmiştir.
65 - Eğer Ehl-i Kitap iman etse ve fesatçılıktan ve diğer fenalıklardan sakınsalardı, elbette Biz onların kötülüklerini örter ve onları naîm cennetlerine yerleştirirdik.
66 - Eğer onlar Tevratı, İncili ve Rableri tarafından kendilerine indirilen Kur'anın hükümlerini hakkıyla yeri-ne getirselerdi muhakkak ki yukarıdan yağmur gibi yağan ve yerden biten nimetler içinde kalır, onlardan yerlerdi. Onlardan mûtedil bir zümre de vardır, ama onların çoğunun yaptıkları şeyler pek çirkin işlerdir. [7,96; 30,41; 7,159; 57,27; 35,32-33] Yukarıdan gelen nimetler ilâhi vahiy, manevi ve ruhanî gıdalar, yerden bitenler ise maddi nimetlerdir.
67 - Ey Peygamber! Rabbinden sana indirilen buyrukları tebliğ et! Eğer bunu yapmazsan risalet vazifesini yapmamış olursun. Allah seni, zarar vermek isteyenlerin şerlerinden koruyacaktır. Allah kâfirleri muradlarına erdirmez. [13,40; 2,272] Bu âyet, Kur'anın mucizelerindendir. Risâlet görevini yerine getirme süreci içinde Efendimiz (a.s.m.) ın düşmanları gittikçe artmıştı. Mekke müşriklerine, hicretten sonra Medinedeki kalabalık Yahudi kabileleri, Hıristiyanlar ve başka kabîleler de eklenmişti. Hele münâfıklar ve onların Yahudilerle işbirliği yaparak kış-kırttıkları Medine dışındaki kabileler de hayli fazla idi. Bunca düşmanlıkların ve fiilen defalarca suikast giri-şimlerinin ona zarar vermemesinin, bu ayette müjdelenen ilahî koruma ile olduğunda hiç şüpheye yer yoktur.
68 - De ki: "Ey Ehl-i Kitap! Siz Tevratı, İncili ve Rabbinizden size indirilen Kur'anı tatbik etmedikçe, hiçbir temele dayanmış sayılmazsanız, hiçbir dayana-ğınız yoktur." Rabbinden sana indirilen ayetler, mutlaka onlardan birçoğunun azgınlık ve inkârcılığını fazlalaştıra-caktır. O halde o kâfirlerden ötürü gam yeme! Bir kere, Yahudiler ve Hıristiyanlar kutsal kitaplarını koruma imkânı bulamamışlar, metinleri tahrife maruz kalmıştı. Kaldı ki ellerinde kalan şekliyle dahi tam uygulamıyorlardı.
69 - İman edenler, Yahudiler, Sabiîler, Hıristiyanlar... Bunlar içinden her kim Allaha ve ahiret gününe iman edip makbul ve güzel işler yaparsa, onlara hiçbir korku yoktur ve onlar asla üzülmezler. [2,62]
70 - Biz İsrailoğullarından bu iman esası üzere kesin sözlerini almış ve onlara resûller göndermiştik. Ne zaman bir elçi, kendilerine canlarının istemediği bir şey getirdiyse, onlar bazı resûllere "yalancı" diyor, bazı-larını ise öldürüyorlardı.
71 - Başlarına bir bela gelmeyeceğini sandıkları için, kör ve sağır kesildiler. Sonra tevbe ettiklerinde Allah da tevbelerini kabul buyurdu. Sonra içlerinden birçoğu yine kör ve sağır kesildi-ler. Allah yaptıklarını hakkıyla görüyor. Eğer bunların ahirete, ve oradaki sorumluluğa imanları olsaydı böyle zannetmeyeceklerdi. Halbuki böyle sandıkları için kör ve sağır kesildiler. Hak delilleri görmez, hak sözü işitmez oldular.
72 - "Allah Meryemin oğlu İsadır." diyenler hiç şüphesiz kâfir olmuşlardır. Halbuki İsa vaktiyle şöyle demişti: "Ey İsrail oğulları! Benim de, sizin de Rabbiniz olan tek Allaha ibadet ediniz. Kim Allaha eş ortak koşarsa, şu kesindir ki, Allah ona cenneti haram kılmıştır ve onun varacağı yer ateştir. Zalimlere yardımcı olan da çıkmaz." [19,30-36; 4,48; 7,50; 43,59]
73 - "Allah üç uknumdan biridir" diyenler de kâfir olurlar. Halbuki birtek İlahdan başka ilah yoktur. Eğer bu batıl iddialarından vazgeçmezlerse içlerinden kâfir kalanlara mutlaka can yakıcı bir azap dokunacaktır. Arapçada sâlisü selâse veya rabi'u erba'a deyiminde üçüncü veya dördüncülük değil, "onlardan biri" manası vardır.
74 - Hâla Allaha dönüp Ondan af dilemeyecekler mi? Allah Gafurdur, Rahimdir: Affı ve merhameti boldur.
75 - Meryem oğlu İsa Mesih sadece bir Resûldür. Nitekim ondan önce de bir çok elçi gelip geçmiştir. Onun annesi de çok dürüst, son derece iffetli bir hanımdı. Her ikisi de diğer insanlar gibi yemek yerlerdi. Dikkat et: Biz onlara delilleri nasıl açıklıyoruz. Sonra bak nasıl oluyor da akılları çelinip bu hakikatlerden vazgeçiyorlar! [12,109] Acıkıp yemek yeme ve vücudun ihtiyacından fazlasını dışarı çıkarma ihtiyacı, onların da mahiyet itibariyle insan olduklarını, dolayısıyla tanrı olmadıklarını ispatlar.
76 - De ki: Siz Allahtan gayrı size ne zarar, ne de fayda vermeye gücü yetmeyen âciz mahluklara mı ibadet ediyorsunuz? Halbuki hakkıyla işiten ve bilen yalnız Allahtır.
77 - De ki: "Ey Ehl-i Kitap! Dininize ait konularda haksız yere haddi aşmayın. Daha önce gelip geçenlerden hem kendisi sapmış, hem bir çok insanları da saptırmış olan atalarınızın ve şimdiki durumda da doğru yoldan sapan birtakım kimselerin heva ve hevesine uymayın. [9,30] Dini öğrenmeye, incelemeye ve hükümlerini dikkatli bir şekilde tatbik etmeye yönelmek aşırılık değil, içtihad, mücahede, salabet ve ittikadır. "Haksız yere" kaydı: "Dinde hedefiniz daima hak olsun, kör bir taklit, kuru bir tutuculuk ile ifrat veya tefrite sapıp hakkın sınırını geçmeyiniz. Ey hıristiyanlar! siz Mesihi tanrılaştırmayınız. Ey yahudiler! Siz onun Nebiliğini inkâr etmeyiniz. Bu batıl inançlarınızı devam ettirmeniz hakikatin sınırını aşmak, dolayısıyla Allahın hakkına tecavüz etmektir." Bu ayet, Hıristiyanlığın şirk inançlarının etkisi altında kaldığına da işaret etmektedir. (Bkz. 9,30).
78 - İsrailoğullarından küfre sapanlar hem Davudun, hem de Meryem oğlu İsanın lisanı ile lanet-lendiler. Bunun sebebi onların isyan etmeleri ve taşkın-lık edip haddi aşmaları idi. Hz. Musa (a.s) dan sonra, İsrail tarihinde pek önemli iki şahsiyet olan Davud ile İsa (a.s) Yahudileri yola getirmeye çalışmışlar, fakat sözlerini dinlemeyen yahudiler, Babil ve Roma imparatorluklarının işgallerine maruz kalmışlardır. Her iki Zat da Hz. Muhammed (a.s) i müj-delemişlerdir.
79 - Onlar kötülük yaptıkları zaman, birbirlerini kötülükten vazgeçirmeye çalışmazlardı. Ne çirkin davranıştı bu tutumları!
80 - Onlardan çoğunun kâfirleri velî edindiklerini görürsün. Bu iş ki onu bizzat kendileri yapmış ve üzerle-rine Allahın hışmını çekmiştir, ne kötü bir davranıştır! Onlar cehennem azabında devamlı kalacaklardır.
81 - Eğer Allaha, Peygambere ve ona indirilen vahye imanları olsaydı, kâfirleri velî edinmezlerdi. Fakat onların çoğu yoldan çıkmış kimselerdir.
82 - Sen, iman edenlere, düşmanlık besleme bakımından onların en şiddetlilerinin Yahudiler ile müşrikler olduğunu görürsün. Müminlere sevgi bakımından en çok yakınlık duyanların ise "biz Nasârayız (Hıristiyanız)" diyenler olduğunu görürsün. Bunun sebebi, onlar arasında bilgin keşişlerin ve dünyayı terketmiş rahiplerin bulunması ve onların kibirlenmemesidir. [3,199; 28,52-55]
83-84 - Peygambere indirilen Kur'anı dinledikleri vakit, onda âşinaları olan hakikate kavuşmaları sebebiyle gözlerinin yaşla dolup taştığını görür ve şöyle dediklerini işitirsin: "İman ettik ya Rabbena! Bizi de hakka şahitlik edenlerle beraber yaz! Bütün isteğimiz ve umudumuz, Rabbimizin bizi salihler arasına dahil etmesi iken, ne diye Allaha ve bize gelen bu hakikate iman etmeyelim ki?" Böyle Hıristiyanların başında Hz. Peygamber (a.s.m.) ın çağdaşı olan Habeş Necaşisi olup hicret eden müslümanları ülkesinde barındırmış, kendisine nota veren Kureyş'in baskılarına kulak asmamış ve Hz. Peygamber (a.s) a iman etmişti.
85 - Böyle demelerine mukabil Allah onları, içinden ırmaklar akan ve ebedi kalacakları cennetlerle ödüllendirdi. İşte iyi hareket edenlerin mükâfatı böyle olur!
86 - Küfre sapıp ayetlerimizi yalan sayanlara gelince onlar da alevli cehennemi boylayacaklardır.
87 - Ey iman edenler! Allahın size helal kıldığı o güzel ve temiz nimetleri kendinize haram kılmayın, haddi aşmayın. Çünkü Allah haddini aşanları asla sevmez. [7,31; 25,67]
88 - Allahın size rızık olmak üzere yarattığı şeylerden helal ve temiz olarak yeyin. Kendisine iman ettiğiniz Allaha karşı gelmekten sakının.
89 - Allah sizi kasıtsız olarak yaptığınız yeminlerden dolayı sorumlu tutmaz, ama bilerek yaptığınız yemin-lerden ötürü muaheze eder. Böyle bir yemini bozarsanız onun keffâreti, çoluk çocuğunuza yedirdiğiniz orta halli yemek çeşidinden on fakir doyurmak, yahut on fakiri giydirmek veya bir köleyi hürriyetine kavuşturmaktır. Bunlara gücü yetmeyen kimse, üç gün oruç tutsun. İşte yemin ettiğinizde, yemin bozmanın keffareti budur. Yeminlerinize sahip çıkın. Allah işte size ayetlerini böyle açıklıyor, ta ki şükredesiniz.
90 - Ey iman edenler! Şarap, kumar, putlara kurban kesilen sunaklar, fal okları, şeytana ait murdar işlerden başka bir şey değildir. Bunlardan geri durun ki felah bulasınız. Sarhoş edici içkileri Allah Teala birkaç safhada, tedrici olarak yasakladı. Önce Mekkî bir âyette güzel bir rızık olmadığına işaret etti (16,67). Sonra kötülük ve günah tarafının, faydasına galip olduğunu (2,215) bildirdi. Derken sarhoş iken namaz kılmayı yasakladı (4,43). Nihayet bu ayetle kesin hüküm halinde haram kıldı.
91 - Şarap ve kumarla Şeytanın yapmak istediği tek şey, sizin aranıza düşmanlık ve kin salmak, sizi Allahı zikretmekten ve namazdan alıkoymaktır. Artık bu habis şeylerden vazgeçtiniz değil mi?
92 - Allaha itaat edin, Resûlullaha itaat edin ve onlara karşı gelmekten sakının. Eğer ona sırtınızı döner-seniz bilin ki Peygamberimizin görevi sadece tebliğden ibarettir.
93 - İman edip iyi ve yararlı işler yapanlara bundan böyle Allaha karşı gelmekten sakındıkları ve imanlarında sebat ile iyi ve yararlı işlerine devam ettikleri, sonra takvaları ve imanları tam sağlamlaşıp kökleştiği, daha sonra da bu takva ile beraber, başkalarına iyilik eden ve her yaptığını güzel yapan ihsan mertebesine erdikleri takdirde, daha önce yeyip içtiklerinden dolayı kendilerine bir vebal yoktur. Allah da böyle güzel davrananları sever. Ayette takva ve iman şartının üç kere tekrarlanması, çeşitli tefsirlere vesile olmuştur. Mesela: ilk cümlede: "Şirkten sakınıp Allaha iman ettikleri takdirde", ikinci cümlede "haramlıktan sonra şarap ve kumardan sakındıkları ve onların haramlığına iman ettikleri takdirde", üçüncüsünde "diğer bütün haramlardan sakınıp haramlığına iman ettikleri takdirde" şekillerinde yorumlanmıştır (Nesefi). Veya birincisi şirkten, ikincisi haramlardan, üçüncüsü şüpheli şeylerden korunma diye yorumlanmıştır (Nesefi). Yahut üç mertebe yani başlangıç, orta ve son duruma itibar edilmiş olabilir. Yahut ittika edilen (sakınılan) şeylere itibar edilebilir: Şöyleki: Cehennemden korunmak için haramlardan; haramdan korunmak için şüpheli şeylerden; nefsi düşüklükten korumak için bazı mübahlardan korunmak gerektiğine işarettir. Vallahu a'lem (Ebu's-Suûd).
94 - Ey iman edenler! Allah, kendisini görmeksizin, gıyabında Kendisini tazim edip haramlardan sakınanları meydana çıkarmak için sizi av nevinden bir şeyle deneyecek. Bir av bolluğu ki elleriniz de yetişebilecek, mızraklarınız da... Kim bundan sonra konulan hududu aşarsa işte ona gayet acı bir azap vardır. [67,12]
95 - Ey iman edenler! Siz ihramlı iken av öldürmeyin. İçinizden kim onu bilerek öldürürse kendisine bir ceza vardır. O ceza da, öldürdüğüne benzer bir davar olup, öldürülenin emsali olduğuna içinizden iki âdil kişinin karar vermesi gerekir. Ceza Kâbeye ulaşıp orada kesilecek bir kurbanlıktır. Yahut fakirleri doyurmak, yahut onun dengi oruç tutmak şeklinde bir keffarettir, ta ki işlediğinin vebalini tatsın. Allah daha önce işlenen bu tür fiilleri affetti. Fakat kim dönüp tekrar böyle yaparsa Allah ondan, onun intikamını alır; zira Allah Azîzdir: mutlak galiptir ve intikamı vardır. Hac esnasında avlanma yasağının önemli hikmetlerinden biri, Harem-i Şerif'in, yani oranın ziyaretçileri hacıların güvenliğini sağlamaktır. Avlananların olması, izdiham ve kazalara yol açabilir.
96 - Ey ihramlılar! Deniz avı ve deniz yiyeceği size helal kılındı ki size ve yolculara bir rızık vesilesi olsun. Kara avı ise, ihramlı olduğunuz müddetçe size haram kılındı. Öyleyse huzurunda varıp toplanacağınız Allaha karşı gelmekten sakının.
97 - Allah Kâbeyi, o hürmete layık Mabedi, insanların din ve dünya hayatları için bir nizam vesilesi kılmıştır; o hürmetli ay'ı da, Kâbeye gönderilen gerdanlıksız veya gerdanlıklı kurbanlıkları da... Bütün bunlar, Allahın göklerde olanı da, yerde olanı da bildiğini ve gerçekten Allahın her şeyi bildiğini sizin de bilip anlamanız içindir. Hac uluslararası düzeyde, dünya çapında yılda bir tekrarlanan bir vakıa olduğu gibi, umre de daha küçük çapta devam eden bir vakıadır. Hac ziyaretinin kültürel, sosyal, ekonomik, turistik fayda ve neticeleri gözle görülmektedir. Fakat daha fazla faydası, ziyaretçilerin manevî hayatlarına yön verip, onları manen beslemesidir. Allahın yeryüzünde inşasını emrettiği ilk Mabedi ziyaret etmekle, insanlığın babası Hz. Adem (a.s) dan günümüze kadar gelen bütün insanlarla buluşması, başka kapılarda sürünüp perişan olanların sıcak yuvalarına dönüşü, geçici dünya imtiyazlarının (ırk, asalet, servet, makam, güzellik, gençlik gibi imtiyazların) gerçekten geçici olduğunun ispatlanması, mahşer manzarasından bir enstantanenin dünyada yaşanarak insanların ona göre kendilerine çekidüzen vermeleri gibi nice muazzam gerçekleri yaşar ki bunları düşününce "Kabenin nasıl bir yön ve nizam unsuru" bir pusula olduğunu anlar. Hürmetli ay (Şehr-i haram) Hac ibadetinin yer aldığı Zilhicce veya hac mevsiminin yer aldığı Receb, Zilkade, Zilhicce ve Muharrem aylarıdır.
98 - Bilin ki Allahın cezası şiddetlidir; ama aynı zamanda O, Gafurdur, Rahimdir: Affı ve merhameti boldur.
99 - Peygambere düşen sorumluluk, sadece tebliğ etmektir. Allah sizin açığa vurduğunuz ve gizlediğiniz her şeyi bilir. Bu, Peygamberin yapacağı başka iş yoktur, manasına gelmez. Vahyin tebliği bakımından, sorumluluk yönünden Peygamberin durumunu bildirmekte, insanlara zorla kabul ettirmenin söz konusu olmadığını belirtmektedir. Yani "Peygamber size, tebliğ görevini fazlasıyla yerine getirdi. Sizin ona itaat etmemede artık hiçbir mezaretiniz olamaz" demektir.
100 - Murdarın çokluğu tuhafına gitse de gitmese de, hatta murdarın çoğu hoşuna gitse de gitmese de, murdar ile temiz bir olmaz. Öyleyse ey akl-ı selîm sahipleri! Siz az-çok demeyip daima temize, helale yönelin. Haram yemekten, Allaha karşı gelmekten sakının ki felah bulasınız.
101 - Ey iman edenler! Açıklandığı takdirde hoşunuza gitmeyecek şeyleri sormayın. Eğer Kur'anın inmesi esnasında onları sorarsanız, size açıklanır. Halbuki Allah onları bağışlamış, sizi onlardan muaf tutmuştur. Çünkü Allah Gafurdur, Halimdir: Affı ve müsamahası geniştir. Hz. Peygamber (a.s.m) haccın farz kılındığını tebliğ ettiği sırada ashabından biri: "Her sene mi?" diye sorup tekrarlamıştı. İşi zorlaştıracak soruların yersizliği bildirilerek müminler eğitiliyor.
102 - Sizden önce bir topluluk o kabil şeyleri sormuş, sonra da onlar sebebiyle kâfir olmuşlardı. [6,109-111]
103 - Allah ne bahîre, ne sâibe, ne vasîle, ne de hâm diye bir şey bildirmemiştir. Fakat o kâfirler bu inançlarını Allaha mal ederek Ona iftira etmişlerdir. Onların ekserisinin akılları ermez. Cahiliye arapları putlarına adadıkları hayvanları gruplara ayırmışlardı. Beş kere doğrup beşinci de dişi doğuran deveye bahîra der, kulağını yarıp sütünü sağmaz, putlara bırakırlardı. Bazı hayvanları putlar uğrunda serbest bırakır, sütü yalnız misafirlere ayrılırdı ki bu deveye sâibe derlerdi. Biri erkek diğeri dişi olarak ikiz doğuran koyun veya deveye vasîle der, erkeği putlara kurban ederlerdi. On nesli dölleyen erkek deveye hâm deyip onu da putlar için serbest bırakırlardı.
104 - Kendilerine: "Allahın indirdiğine ve Resûle (onların hakemliğine) gelin denildiğinde "Atalarımızı ne halde bulmuşsak o bize yeter" derler. "Ataları hiçbir şey bilmeyen, doğru yolu bulamayan kimseler olsalar da mı yine onlara tabi olacaklar?" Müşriklerin hurafelerinden biri de, deve ve koyun gibi hayvanları, ayette sayılan adlar altında putlara adama, insanların yararlanmasını önleme ve putlara kurban etme idi.
105 - Ey iman edenler! Siz kendinizi düzeltmeye bakın! Siz doğru yolda olduktan sonra sapanlar size zarar veremez. Hepiniz dönüp dolaşıp Allahın huzurunda toplanacaksınız. O da yaptıklarınızı size bir bir bildirecek, karşılığını verecektir. Bu ayet, emr-i maruf nehy-i münker isteyen ayetlerin hükmünü değiştirmiyor. Ashab zamanında bile böyle anlayanlar olunca Hz. Ebû Bekir (r.a) minberden şöyle seslenmiştir: "Ey insanlar! Siz bu ayeti okuyor fakat, bundan maksadı, gereğince anlamıyorsunuz. Ben Resûlullah (a.s.m) dan şunu işittim: "İnsanlar bir za-limi görürler de zulmünü engellemezlerse, Allah Teala hepsine azab eder." Bu ayeti sırf ferdi bir mânada almamalı, enfusekum'dan ferdi, nefsi ve tümüyle toplumun kendisini içine alan bir mâna anlamalıdır. Yani fert fert olarak, müslüman toplum da toplum olarak, iyilik ve dürüstlüğünü korumalıdır. Bununla beraber ayet bize asıl şunu gösteriyor ki: kurtuluş ve toplumun hidayeti de fertlerden başlar. Fertler düzelirse toplum da düzelir. Toplumu ıslah etmek isteyenler, emr-i marufu kendilerinden başlatmalıdırlar. Keza sağlıksız bir toplum da, başka toplumları düzeltemez. Müminler, fert ve toplum olarak görevlerini yaparlarsa, başkalarının sapmalarından sorumlu olmazlar.
106 - Ey iman edenler! Sizde ölümün alametleri belirdiğinde, edeceğiniz vasiyyet vaktinde, içinizden iki dürüst kişiyi şahit tutun. Yahut yolculuk esnasında başınıza ölüm musibeti gelmişse, sizden olmayan başka iki kişi şahit olsun. Eğer şüphe ederseniz, o iki şahidi namazdan sonra tutar ve: "Yeminimizi, akrabalarımızın menfaati de sözkonusu olsa, dünyanın hiç bir şeyine değişmeye-ceğiz. Allahın üzerimizde bir emanet, bir borç olarak bulunan şahitliğini gizlemeyeceğiz. Yoksa biz kesinlikle günahkâr oluruz" diye Allaha yemin ettirirsiniz.
107 - Şayet sonradan bu şahitlerin yalan söyleye-rek günah işledikleri anlaşılırsa, şahitlerin haklarına tecavüz etmek istedikleri ve ölüye daha yakın olan mirasçılardan iki kişi, öbürlerinin yerine geçerler ve "vallahi bizim şahitliğimiz onların şahitliğinden daha doğrudur ve biz kimsenin hakkına tecavüz etmedik. Aksi takdirde biz elbette zalimlerden oluruz" diye yemin ederler.
108 - Bu usul, şahitliği tam gerektiği şekilde yapmaları, yahut yeminlerinden sonra başka şahitlerin şahitliklerine başvurma sonucunda, yalan söylediklerinin ortaya çıkması sebebiyle yeminlerinin reddedileceğinden korkmalarını sağlama bakımından en uygun çaredir. Allaha karşı gelmekten sakının ve Allahın hükmünü dinleyip itaat edin. Allah, din yolundan çıkan fasıklar gürûhunu iflah etmez. Vasiyetin yerine getirilmesi için alınacak tedbirler bu ayetlerle özetlenmiştir. Ayetin son cümlesinden maksat şudur: Siz ittika etmez ve söz dinlemezseniz fasık olursunuz. Allah da fasıklara hidayet etmez, yani cennet yolunu bulmaya veya "faydaları olan cihete" muvaffak etmez.
114 - Meryemin oğlu İsa: "Ey büyük Rabbimiz! Ey yüce Allah! Bize gökten bir sofra indir ki bizim hem evvelimiz hem âhirimiz (yani ümmetimizin tamamı) için o gün bir bayram olsun ve Senden bir mûcize olsun, bizi rızıklandır, zira rızık verenlerin en hayırlısı Sensin" dedi.
115 - Allah buyurdu ki: "Ben onu yukarıdan size indiririm, fakat bundan sonra her kim nankörlük edip kâfir olursa, onu dünyada hiç kimseye yapmayacağım derecede cezalandırırım."
116-118 - Hem Allah Teala: "Ey Meryem oğlu İsa!" Sen mi insanlara "Beni ve annemi Allahtan gayrı iki tanrı edinin" diye sorguladığı vakit o şöyle dedi:" Haşa! Sen şerikden ve her noksandan münezzehsin Ya Rabbi! Hakkım olmayan bir şeyi söylemem doğru olmaz, bana yakışmaz. Hem söylediysem malumundur elbet. Benim varlığımda olan her şeyi Sen bilirsin, ama ben Senin Zatında olanı bilemem. Bütün gaybleri hakkıyle bilen ancak Sensin." "Sen ne emrettinse ben onlara, bundan başka bir şey söylemedim. Dediğim hep şu idi: "Rabbim ve Rabbiniz olan Allaha kulluk edin." "Ya Rabbî! Ben aralarında olduğum müddetçe onları kolladım. Fakat vakta ki Sen beni aralarından tutup aldın, onları görüp denetleyen yalnız Sen kaldın. Sen gerçekten her zaman, her şeye hakkıyla Şahidsin. Eğer onları cezalandırırsan, şüphe yok ki onlar Senin kullarındır. Onları affedersen, Aziz-u Hakim: Üstün kudret, tam hüküm ve hikmet sahibi ancak Sensin." Birçok batılı yazarın iddialarının hilafına, Kur'an-ı Kerim, Meryemi teslisin bir unsuru saymaz. Yalnız bu ayette onun tanrılaştırıldığını bildirir. Arabistanda ve Suriyede İslamın zuhurundan önce Meryemi tanrı-laştıran toplulukların bulunduğunu bir çok müsteşrikin çalışmaları da göstermiştir. Fakat oraya gitmeye gerek yoktur. Katolik mezhebi Meryem hakkında Tanrının Annesi (Theotokos) der, onun da ruh ve bedeni ile göğe yükseldiğini, dünyada hazır ve icraatta bulunduğunu, duaların ona yöneltilmesinin yerinde oldu-ğunu kabul eder. Tevhid konusunda çok titiz olan Kur'an nazarında bunların tanrılaştırma sayılması pek normaldir.
119 - Bunlardan sonra Allah buyurur ki: "Bu gün o gündür ki, doğruların doğruluğu kendilerine fayda verir. Onlara içinden ırmaklar akan cennetler var. Orada daimî kalırlar. Allah onlardan razı olmuş, onlar da Allahtan razı olmuşlardır. İşte o büyük kurtuluş ve saadet budur!"
120 - Göklerin, yerin ve oradaki her şeyin hakimiyeti Allahındır! ve O her şeye hakkiyle kadirdir.