A. Yankı olayının havada algılanabilmesi için ses kaynağı ile engel arasında en az 17 m uzaklık
olması gerektiğini biliyorsunuz. Ali, okul duvarından belli bir uzaklıkta durarak bağırıyor. Kendi sesini
0,5 saniye sonra tekrar duyuyor. Ali’nin okulun duvarına kaç metre uzakta olduğunu bulabilir misiniz?
(Sesin havadaki sürati yaklaşık olarak 340 mĞs’dir.) Cevabınızı aşağıda verilen noktalı yerlere
yazınız.
B. Yunuslar, birbirleri ile ses çıkararak anlaşır. Yunuslardan biri diğerinin sesini 5 s sonra duyuyor.
Yunusların birbirlerine olan uzaklığı kaç metredir? (Sesin deniz suyunda yayılma hızı yaklaşık
olarak 1550 mĞs dir.)
Sesin havada yayılma süratı 340 mĞs’dir.
Sürat = 340 mĞs
Geçen zaman = 0,5 s
Alınan yol =
Sürat =
340 mĞs =
Alınan yol = 170 m
Alınan yol (m)
0,5 s
Alınan yol
Geçen zaman
Sürat =
1580 mĞs =
Alınan yol = 7900 m
Alınan yol (m)
5 s
Alınan yol
Geçen zaman
211
Resimleri inceleyiniz. Bu ortamlarda bağırırsak sesimizi tekrar duyabilir miyiz?
Aynı maddeden yapılmış ve aynı yüzey alanına sahip iki cisimden biri düz,
diğeri pürüzlü yüzeye sahipse bu yüzeyler gönderilen aynı özellikteki sesleri
aynı oranda yansıtır. Ancak pürüzlü yüzeyden yansıyan sesin şiddeti daha azdı
r. Parke, cam gibi yüzeyler sesin büyük bir kısmını yansıtırken halı, perde,
koltuk gibi eşyalar ses dalgalarının büyük bir kısmını soğurur (emer).
Bir vadide bağırdığımızda bir süre sonra kendi sesimizi yine
duyabiliriz. Bunun nedeni ses dalgalarının sert bir yüzeye
çarpıp kaynağına geri dönmesidir. Ses dalgalarının sert bir
yüzeye çarpıp kaynağına geri dönmesine yankı adı verilir.
Yankı oluşturabilecek yerler genellikle yüksek duvarlar,
vadiler ve mağaralardır. Ayrıca boş okul koridorları ve eşya
olmayan odalar da yankı oluşturabilir. Bir kaynaktan çıkarak
sert bir yüzeye çarpıp yansıyan sesin yankısını duyabilmek
için sesin çarptığı yüzeye çok yakın olunmamalıdır.
Yandaki gözlemde de gördüğünüz gibi yankının havada
algılanabilmesi için ses kaynağı ile engel arasında en az 17
m uzaklık olması gerekir. Bundan daha küçük uzaklıklarda,
yansıyan sesi gönderilen sesle birbirine karıştığından işitemezsiniz.
Sesin sürati yankı olayı yardımı ile hesap edilebilir. Yaptığınız gözlemde,
okula uzaklığınız 17 m iken şarkı söyleyip tekrar duymanız arasında geçen zaman
0,1 s olsun. Ses dalgalarının aldığı yol sizden duvara, duvardan da size
olduğuna göre 2 x 17 = 34 m olur.
Sesin sürati =
Sesin sürati =
Sesin sürati = 340 mĞs olarak hesaplanır. Sesin havadaki yayılma sürati
yaklaşık olarak 340 mĞs dir.
34 m
0,1 s
Alınan yol
Zaman
5. BÖLÜM D.BİR SES OYUNU: YANKI
Anahtar Kavram:
• Yankı
Gözlem
Okulunuzun duvarı
ndan 30 m uzaktaki
bir noktada durunuz.
Yüksek sesle şarkı
söyleyiniz. Yankıyı dinleyiniz. Sonra
düzenli aralıklarla şarkı söyleyerek
okulunuza doğru yürüyünüz.
Yankıyı duyamadığınız anda durunuz.
Okulunuza olan uzaklığınızı
metre ile ölçünüz.
.Çalışma kitabı
nızın 110. sayfası
ndaki 14. uygulamayı
yapınız.
[!] Uyarı:
3.3 Yankı olayının havada algılanabilmesi için
ses kaynağı ile engel arasında en az 17 metre
uzaklık olması gerektiği ve bundan daha küçük
mesafelerde engelden yansıyan sesin işitilemeyeceğ
i vurgulanır.
217
212
Vücudun organları ve dokularına ultrason cihazından ses dalgaları gönderilir.
Gönderilen ses dalgaları organlar tarafından geriye yansıtılır. Yansı-
yan ses dalgaları bilgisayarda anlamlı bir görüntüye dönüştürülür.
Sesin yansıması ve yankı olayı bilim ve teknolojide birçok
alanda kullanılır.
Ses dalgalarının katı, sıvı ve gaz ortamlarda hangi süratle
yol aldığı bilindiğinden, yankı yardımıyla ses kaynağı-
nın yansıtma yüzeyine ne kadar uzakta olduğu belirlenebilir.
“Sesli Seyir ve Uzaklık Saptama” anlamına gelen İngilizce
“Sound Navigation Ranging” sözcüklerinden türetilen
ve “sonar” olarak adlandırılan alet, gemilerin altındaki suya
gönderilen ses dalgalarının bir yüzeye çarparak geriye
yansıması ilkesine göre çalışır.
Sonar günümüzde balık sürülerini izlemek, deniz dibinin
haritasını çıkarmak ve batık cisimlerin yerini bulmak
için kullanılır.
.Çalışma kitabı
nızın 111. sayfası
ndaki 15. uygulamayı
yapınız.
Ses dalgaları, yansıtıcı yüzeyin türüne göre
farklı bir ses verir. Örneğin, değişen sesten
yararlanılarak bir denizaltı bir balinadan ayırt
edilebilir.
Sonar cihazı kullanılarak denizin derinliklerindeki
enkaz belirlenebilir.
Yarasalar insan kulağının algılayamacağı
sesler çıkarır. Aldıkları yankılardan yararlanarak
engellerden kaçar ve küçük böceklerin
yerini belirler. Yunuslar da balık bulabilmek
için aynı yöntemi kullanır.
. Çalışma kitabının 111. sayfasındaki 15.
uygulamayı yaptırınız.
111
A. Yankı olayının havada algılanabilmesi için ses kaynağı ile engel arasında en az 17 m uzaklık