Çocuk Ve Ergenlerde Diş Çürümelerini Önlemek İçin Flor Jelleri
Çeviri: Dt. Simin Kocaaydın*
Cochrane derleme özeti
Derleme sorusu
Çocuklarda ve ergenlerde diş çürüğü önlenmesinde, flor jelinin plaseboya veya tedavi uygulanmamasına kıyasla ne kadar etkili ve güvenli?
Arka plan
Diş çürüğü, yalnızca yetişkinlerin büyük çoğunluğunu değil, aynı zamanda çocukların % 60 ila % 90'ını etkileyen dünya çapında önemli bir sağlık sorunudur. Diş çürüğü görülme sıklıkları ülkeler arasında farklılık gösterir, ancak genel olarak düşük sosyo-ekonomik grupların (gelir, eğitim ve meslek grupları ile ölçülen) daha fazla diş çürüklerine sahip olduğu doğrudur. Tedavi edilmeyen diş çürükleri zamanla dişlerin kuronlarının aşamalı olarak tahribatına sebep olur ve buna genellikle şiddetli ağrı eşlik eder. Çürük dişlerin tamiratı ve yenilenmesi zaman ve para anlamında çok maliyetlidir ve sağlık sisteminin büyük gider kalemleri arasında yer alır.
Çocuk ve ergenlerde diş çürümesinin engellenmesi diş hekimliği hizmetlerinde bir öncelik olarak kabul edilir ve çürük tedavisinden daha mali etkin olduğu düşünülür. Diş çürüklerini önleyen bir mineral olan florun kullanımı oldukça yaygındır. Doğal olarak mevcut olduğu yerlerin yanı sıra, bazı bölgelerde su kaynağına flor eklenir ve dünya genelinde çoğu diş macununda ve diğer ürünlerde değişen derecelerde kullanılır. İlave koruyucu bir önlem olarak flor dişlere gargara, pastil, vernik ve jel şeklinde doğrudan uygulanabilir.
Flor jeli genellikle bir dişhekimi tarafından uygulanır veya çocuğun yaşına bağlı olarak gözetim altında kendi kendine, yılda bir veya birkaç kez uygulanabilir. Jel, genellikle çocuğun ağzında tutması ve yaklaşık dört dakika ısırması gereken bir kaşığa yerleştirilir. Gençlerin yanlışlıkla jelin bir kısmını yutması nadir değildir; çok fazla yutulduğunda ise, hastalık hissi, kusma, baş ağrısı ve karın ağrısı olduğu bildirildi. Bu toksisite riski nedeniyle flor jel tedavisi genellikle altı yaşından küçük çocuklara önerilmez.
Bu derleme ilki 2002 yılında yayınlanan eski versiyonu güncelliyor. Mevcut araştırmalar derlendi, sunulan kanıtlar 5 Kasım 2014 tarihine kadar güncel.
Çalışma özellikleri
2-15 yaş arasındaki 9000’den fazla katılımcıda flor jelini plasebo ya da hiç bir şey verilmemesine karşı kıyaslayan 28 araştırmayı derledik. Çalışmalar 1-4 yıl arası kadar (13 tanesi yaklaşık 2 yıl kadar) sürdürüldü. Araştırma raporları 1967 ile 2005 yılları arasında yayınlandı. Çalışmalardan on üçü ABD’de, yedisi Avrupa’da, dördü Brezilya’da, biri Kanada, biri İsrail, biri Çin ve biri de Venezuela’da yürütüldü.
Anahtar sonuçlar
Bu güncellemede flor jelinin çocuklarda ve ergenlerde diş çürümesini azaltabileceğini doğrulandı. 25 araştırmanın birleştirilen sonuçları, daimi dişlerde çürük, eksik ve dolgulu diş yüzeylerinde ortalama % 28'lik bir azalma olduğunu gösterdi (kontrol olarak plaseboya kıyasla % 21, tedavi uygulanmayan gruba kıyasla % 38 azalma).
Flor jelinin süt dişlerine etkisini inceleyen üç çalışmadan elde edilen bulgular, flor jeli kullanıldığında, çürümüş, eksik ve dolgulu diş yüzeylerinde % 20'lik bir azalma sağlandığını gösterdi.
İstenmeyen veya zararlı yan etkiler hakkında ya da çocuklar ve gençlerin jel uygulamasını ne kadar iyi kabullendikleri ile ilgili çok az bilgi bulundu.
Sonuç
Flor jeli uygulaması hem daimi hem de süt dişlerinde diş çürüklerini ciddi oranda azaltıyor. Tedavi esnasında yutma sebebi ile ortaya çıkabilecek istenmeyen ve zararlı olası etkiler hakkında çok az bilgi sağlandı. Tedavi esnasında çocuklar sıklıkla jeli yuttuğu için bu konuda daha fazla çalışma gerekiyor.
Kanıt kalitesi
Mevcut kanıtlar daimi dişler için orta kalitede. Süt dişleri ile ilgili kanıtlara yapılan çalışma sayısının azlığı sebebi ile düşük kalitede, yan etkiler ile ilgili kanıtlara ise çok düşük kalitede değer biçildi.
Kaynak
Marinho VCC, Worthington HV, Walsh T, Chong L. Fluoride gels for preventing dental caries in children and adolescents. Cochrane Database of Systematic Reviews 2015, Issue 6. Art. No.: CD002280. DOI: 10.1002/14651858.CD002280.pub2k
Orijinal özet için: Diş Çürüklerine Karşı Flor Jeli
Tam metin için: Tıbbi Özet Ve Tam Metin
* İstanbul Üniversitesi Dişhekimliği Fakültesi, Pedodonti Anabilim Dalı