Bu sırada bir ses işitildi:
Tüm onur, en seçkin Şair'e olsun;
Gölgesi geri döndü, gitti.
(Cehennem, IV, s.79-81)
Yüzyıllar boyunca, Yüce Şair, tüm zamanların şiirinin, politik, mistik ve aynı zamanda ezoterik zirvesi olarak beğenilir, alıntılanır, taklit edilir. Kimi zaman epey sübjektif fakat aynı zamanda tüm insanlık şiirinin kahramanı, olağanüstü bir dilin ve uçsuz bucaksız vizyonların yaratıcısı olan Dante, özellikle İlahi Komedya'da olağanüstü figürleri betimleyen devasa bir kişilik olarak karşımıza çıkar; sembol ve hayat doludur...
Bu tarihsel figür, karmaşık, yorumlanması zor ve sürekli olarak yeni araştırmalara ihtiyaç duyar. Şairin gerçek yüzü her gün yeniden keşfedilir. O, komünal çağın olaylarına derinden dalmış, evrensel adalet değerlerine yansıtılmış, talepkar ve ateşli bir Hıristiyan inancı tarafından aydınlatılmış ve yönlendirilmiş bir adamdır.
Alighieri kültüne yol verme şerefi, 1313 yılında Floransa'da Santo Stefano di Badia kilisesinde yapılan Komedya şerhleri ile Giovanni Boccaccio'ya aittir. 1350'de Dante'yi öven küçük bir inceleme, kolektif hayal gücüne girecek olan Deha'nın fiziksel ve ahlaki portresini sunar: kemerli burnu, şiddetli mizacı ve kambur yürüyüşü...
Dante , İtalyan birliğinin aktif bir savunucusu olduğu ve siyasi fikirlerini ifşa ettiği Monarşi Antlaşması'nın da aralarında bulunduğu başka eserler de yayınlamıştır. O zamanlar İtalya, her biri farklı lehçeye sahip küçük devletlere bölünmüştür. Antlaşmasında, tüm devletlerin başkenti olarak Roma ile birleşmesi ve kilise ile devletin ayrılması çağrısında bulunur. O dönemdeki din adamlarının yolsuzluklarını, hatta birden fazla papayı eleştirir. İlahi Komedya'yı okuyanlar çeşitli papalara yönelik eleştirileri fark edeceklerdir. İki yüzyıl sonra, Machiavelli politikasını, Dante'nin zamanında olduğu gibi, birbirleriyle sürekli savaşan tüm küçük devletleri birleştiren büyük bir İtalyan devleti yaratmaya çalışmak üzerine kurar.
Dante ,edebi ve siyasi faaliyetler dışında, okur, doktorlar ve eczacılar loncasına kaydolur. 1300 yılında Floransa şehrinin en yüksek altı sulh hakiminden biri olarak seçilir. Bir süre sonra, politika değiştiğinde, Floransa'dan sürgün edilir ve asla geri dönmez.
Küçük yaşından beri şiire düşkündür. On yaşındayken Beatrice Portinari'yi Floransa'nın bir caddesinde gördüğünde, ona aşık olur ve o andan itibaren ilahi bir meleğe benzeyen böylesine nazik ve güzel bir kadına tüm sevgisini şiirsel besteleriyle ifade etmek ister. Onu ara sıra görmesine rağmen, bu çocuğun utangaçlık duygusu, tüm yaşamına hakim olur ve manevi bir aşka dönüşür. Beatrice, yirmi beş yaşındayken ölür. Dante, kasvetli başlayıp mutlu biten Komedya'sında, tükenene kadar ağladığında tek tesellisinin ona aşkını söylemek olduğunu anlatır. Beatrice'i aramak, ona cehennemi uçurumlara fantastik bir iniş yapma cesaretini verir İlk on kanto cehennem vizyonlarına, sonraki on kanto ise arafa atıfta bulunur. Bu ilk ikisi aracılığıyla, eski Latin şairi Vergilius, sevgilisini kendisine emanet eden Beatrice'in isteği üzerine ona rehberlik etmeyi teklif eder. Nihayetinde cennete, kutsanmışların yerine gider; sevgili Beatrice'in yaşadığı yere..
İlahi Komedya, Dante'nin ruhunda ortaya çıkan dramdır ve aynı zamanda bir Katolik tarafından görülen insanlık dramıdır. Ancak günahlarından tövbe ettiğinde, Beatrice ile buluşmak için nehrin diğer tarafına geçer ve kutsanmışların yerine uçar. İşte o vakit, gelecek nesillere, ihtişamının bir parıltısını götürebilmek adına, ona güç veren Tanrı'nın kendisini tefekkür edebilir .
Dante ve Beatrice - Ary Scheffer (1851)
Sanat Eserlerinde Dante
Dante'nin ikonografisi, yazarın Certaldo'daki tanımına dayanır. Ancak, zaten on dördüncü yüzyılda, Floransa'da Alighieri'nin en az üç portresi tespit edilebilir. Bilinen en eskisi, Bargello'daki Maddalena şapeli içindeki Cennet'teki seçilmişlerin safları da dahil olmak üzere şairin yüzünü tasvir eden Giotto tarafından yapılmıştır. Bu portre 1300 civarında yapılmıştır ve Dante'nin genç bir adam olarak gerçek fizyonomisine muhtemelen en yakın olanı olarak kabul edilir. İkinci portre anonimdir, Yargıçlar ve Noterler Sarayı olan Palazzo dei Giudici dei Notai'nin büyük salonunda bulunur. 1300 civarında yapılmış ve şairi profilden, kahverengi, uzun bir yüzle, keskin ama kemerli olmayan bir burunla tasvir eder. 1350 yıllarından kalma Nardo di Cione'nin (Strozzi şapeli, Santa Maria Novella), şairin yaşlandığı ve daha belirgin bir profile sahip olduğu bir heykel de vardır.
1300'den beri ikonografi, gergin ve sert bir Dante'nin temsili ile daha sakin ve genç bir adamın temsili arasında gidip gelirken, kolektif hayal gücünde birincinin yaygınlığı vardır. Şair tipik olarak traş olmuş, kafasında bir başlık, uzun kırmızı bir elbise ve elinde bir kitap ile tasvir edilmiştir.
Dante Alighieri- Enrico Pazzi ( 1865. Floransa )
Domenico di Michelino'nun (1495) Floransa Katedrali'ndeki kutlama panelinde Sandro Botticelli'nin (1495 Cenevre, Özel Koleksiyon), Orvieto'daki Luca Signorelli'nin portresinde (Duomo, San Brizio Şapeli, 1499- 1504) resmedilir. Andrea del Castagno freskinde (1450) Dante'yi Floransa'daki S. Apollonia'nın eski Benedectine Manastırı'nın mezarlığındaki ünlü erkek ve kadınların Döngüsü içinde tasvir eder.
Bununla birlikte, Dante'nin ikonografisinin büyük yüzyılı, sanatçıların Commedia'nın tek bölümlerine odaklandığı on dokuzuncu yüzyıldır. Bunlar arasında, Eugène Delacroix, Henry Holiday, Alexander Cabanel, Gaetano Previati, Giovanni Mochi, Raffaello Sorbi vardır.
Ayrıca, XIX. yüzyılda William Blake'in “metafizik” illüstrasyonları öne çıkar. Gustave Doré'nin ünlü ve yaygın romantik gravürleri; Auguste Rodin'in devasa bitmemiş bronz heykeli; Cehennem Kapısı...
Yirminci yüzyılda, şairi eserlerine konuk eden sanatçılar arasında; Salvador Dalì, Alberto Martini , Robert Rauschenberg , Renato Guttuso , Aligi Sassu , Achille Incerti, Agostino De Romanis ve Gabriele dell'Otto'nun en son illüstrasyonları vardır.
Dante'nin Cehennemi - William Blake
Cehennem Kapısı- Auguste Rodin
Kerberos- Salvador Dali
Dante, ölümünün üzerinden yedi yüzyıl geçmiş olmasına rağmen, çalışmalarının izleri, bugün hala insanlıkla konuşmaya devam eden düşünceleri ile ortak hayal gücümüzde ve dilimizde canlılığını koruyor.
Gözyaşlı toprak bir rüzgâr estirdi,
rüzgârın içinde kırmızı bir ışık belirdi,
bütün duyularımı dize getirdi:
Uykuya dalar gibi, yerde buldum kendimi.
Kaynaklar:
Griffiths,Eric & Reynolds, Matthew, Dante in English, Penguin Classics, 2005 Hawkins, Peter S, Dante: A Brief History, Publisher Wiley-Blackwell, 2006
Solzhenitsyn, Aleksandr, The First Circle, Collins, 1970
Dante Alighieri - His Life, Exile, and Legacy (belgesel)