Normal doğum, herhangi bir tıbbi müdahale olmaksızın, kadın doğum uzmanı ve hemşireler yardımıyla anne tarafından tamamen doğal olarak gerçekleşen vajinal doğum sürecidir. Gebeliğin 38-42. haftaları arasında üçüncü trimesterde normal doğumun gerçekleşmesi beklenir. Doğum belirtilen süreçten önce gerçekleşirse erken doğum, sonra gerçekleşirse geç doğum olarak adlandırılır. Normal doğum; servikste açılma, bebeğin çıkışı ve plasenta (bebeğin eşi) çıkışı olmak üzere 3 evrede gerçekleşir.
Doğumun yaklaşmasıyla vücuttaki karakteristik değişiklikler her kadında farklılık gösterir. Normal doğumun belirtileri, beklenen doğum tarihinden üç hafta önce veya iki hafta sonra başlayabilir. Normal doğum eyleminin ne zaman başlayacağını tahmin etmenin kesin bir yolu bulunmamaktadır. Doğumun yaklaştığını belirten en yaygın semptomlar aşağıda sıralanmıştır:
- Bebeğin başı pelvise doğru iner ve anne hafiflediğini hisseder. Bu durum genellikle doğumdan 2 hafta öncesine kadar gerçekleşir. Pelvise giren bebek diyaframa alttan daha az basınç uygulayacağından nefes almada kolaylık hissedilir.
- Bebeğin pelvise girmesi mesanede baskıya neden olur ve idrar yapma isteğinde artışa neden olur. Anne sık sık idrara çıkma ihtiyacı hissedebilir.
- Rahim ağzı bezlerinin ürettiği mukus tıkacı, gebelik sırasında rahim ağzı açıklığını kapalı tutar. Bebeğin başının pelvise ulaşmasıyla birlikte mukus tıkacı kaybı yaşanır. Bu durum saydam, hafif pembe veya kanlı akıntıya neden olabilir.
- Pelvik muayene sırasında kadın doğum uzmanı tarafından servikste genişlemenin fark edilmesi doğumun yaklaştığının işaretidir.
- Birçok kadın normal doğum yaklaştıkça sırt ağrısı hissedebilir.
- Adet kramplarına veya bıçaklanmaya benzeyen kasılmalar görülür ve doğum yaklaştıkça gücü ve sıklığı artar. Doğum sancılarından daha hafiftir ve düzenli aralıklarla ortaya çıkmaz. Kasılmalar 10 dakikadan daha kısa arayla oluşmaya başladığında doğumun başladığına işaret sayılabilir.
- Hamilelikte hissedilen yorgunluk hissinin aksine doğumdan önceki haftalarda ani bir enerji patlaması hissedilir.
- Bazı kadınlarda doğumdan önceki günlerde ishal veya gevşek bağırsak hareketleri gözlenebilir.
- Amniyotik zarın yırtılması ile birlikte su gelir. Bazen idrardan ayırt etmek zor olsa da amniyotik sıvı renksiz ve kokusuzdur.
- Normal doğuma hazırlık sürecinde sağlık uzmanı çeşitli taramalar, testler ve görüntüleme teknikleri önerebilir. Bu testler, bebeğin ve annenin sağlığı hakkında bilgi edinmek için hazırlanmıştır. Çocuğun doğum öncesi bakımını ve gelişimini takip etmeye yardımcı olurlar.
- Normal doğum öncesi yapılması gerekenler arasında öncelikli adım, uzman bir jinekolog ile görüşerek doğal doğumun anne için güvenli olup olmadığı konusunda bilgi almaktır.
- Kadın doğum uzmanı normal doğum hakkında bilgi verecek ve normal doğum için egzersizler ve gevşeme teknikleri gibi uygulamalardan bahsedecektir.
- Doğumun yaklaştığı tarihlerde, ağrıları azaltmak için çeşitli ağrı yönetimi teknikleri uygulanabilir. Bunlar nefes alma egzersizleri, aromaterapi, masaj terapisi, vb. olabilir.
- Normal doğum için tüm hazırlıklara rağmen hamilelik aşamasında veya doğum sırasında komplikasyonlar ortaya çıkabilir. Herhangi bir risk veya komplikasyondan kaçınmak için özellikle doğum sırasında tıbbi müdahalenin değiştirilebileceğinin bilinmesinde fayda vardır.
Doğumun üç aşaması vardır. Bunlar;
- Doğum eyleminin ilk aşaması, doğum eyleminin başlangıcından serviks tamamen açılıncaya kadar (7-10 cm) geçen süredir. İlk safhada serviks 4 cm kadar açıktır.
- Doğumun ikinci aşaması, rahim ağzının tamamen açıldığı andan bebeğin doğumuna kadar devam eder.
- Üçüncü aşama ise bebek doğumu ve plasenta çıkışı arasındaki süreçtir.
Normal Doğumun 1. Aşaması
- Doğum eyleminin başlangıcında, rahim ağzının kısalmasına ve ardından genişlemesine neden olan düzenli koordineli kasılmalar görülür.
- Hekim veya ebe bebeğin başının pelviste ne kadar aşağıda olduğunu, hangi pozisyonda yattığını ve bebeğin hangi kısmının önce çıktığını kontrol eder.
- Normal doğumun ilk aşaması 3-5 saat sürebilir. Bu süreçte kasılmalar 3-4 dakikalık aralıklarla ortaya çıkarlar ve her biri yaklaşık 1 dakika sürer.
- Geçiş aşamasında serviks yaklaşık 10 cm kadar genişler ve daha ağrılı bir aşamaya geçiş başlar. Kasılmaların her biri 2-3 dakikalık aralıklarla 60-90 saniye sürer, bu ağrılı ve güçlü kasılmalardır. Geçiş safhası 30 dakika ile 2 saat arasında sürebilir.
Normal Doğumun 2. Aşaması
- Bu aşama rahim ağzının tamamen genişlemesinden sonra başlar.
- Yoğun kasılmalar devam ederek bebeğin kafasını doğum kanalından itmeye yardımcı olurlar.
- Anneden her kasılmada ıkınarak bebeği itmesi istenir.
- Bebek dışarı çıkarken vajinal açıklık çevresinde yoğun ağrı yaşanabilir. Bu aşamada hekim, bebeğin çıkışını kolaylaştırmak için vajinal açıklığı bir kesi ile genişletmeye karar verebilir.
- Normal doğumun 2. aşaması 20 dakika-2 saat arasında devam edebilir.
- Normal doğumda ıkınma eylemi; derin nefes alıp tutmayı ve çeneyi göğse dayayarak bebeği destek noktasından ellerle itmeyi içerir.
Normal Doğumun 3. Aşaması
- Doğum sonrası adı verilen bu son aşamada, plasentanın tamamı vajinal kanaldan dışarı itilir.
- Plasenta bebek doğduktan birkaç dakika ila yarım saat sonra doğabilir.
- İşlem, alt karın bölgesine masaj yapılarak manuel olarak desteklenebilir.
Normal doğum tıbbi bir nedenden dolayı yapılamayabilir. Bu durumda önceden sezaryen doğum planlanabilir veya doğum sırasında belirli problemler ortaya çıkarsa normal doğum yapılamayacağına karar verilebilir. Normal doğum yapılması sakıncalı olan durumlar şu şekilde sıralanabilir:
- Bebeğin pelvisten güvenle geçemeyecek kadar büyük veya annenin normal büyüklükte bir bebeği doğurmak için pelvisinin çok küçük olduğu durumlarda normal doğum yapılamayabilir.
- Önceki doğum veya doğumlarda sezaryenle doğum yapmış olmak normal doğuma engel olabilir. Sezaryen sonrası normal doğum yapmak mümkün olsa da bazı şartların uygun olması gerekir.
- İkiz normal doğum yapılabilmektedir ancak iki veya daha fazla çoğul gebeliklerde sezaryen doğum gerekebilir.
- Plasenta rahim duvarının çok aşağısına tutunmuşsa bebeğin rahim ağzından çıkışı engellenebilir.
- Bebek uterusta yatay veya yan pozisyondadır. Bebeğin abdominal manipülasyonla döndürülemeyeceğini belirlenirse, hekim sezaryen doğumu tercih edebilir.
- Bebeğin makat pozisyonda gelmesi halinde sezaryen doğum gerekebilir.
- Doğum sırasında göbek kordonu bebeğin boynuna, vücuduna veya bebeğin başı ile annenin pelvisi arasına takılmış olabilir.
- Doğum sırasında bebekte bir problem oluşturabilecek kalp atış hızı gelişmeye başlayabilir. Hekim, bebeğin artık doğumu kaldıracak gücü olmadığını düşünerek, normal doğumun yapılamayacağına karar verebilir.
- Annenin yüksek tansiyon veya diyabet gibi bebeği riske atabilecek bir tıbbi geçmişi varsa normal doğum önerilmez.
- Anne ve çocuk için daha düşük enfeksiyon riski vardır.
- Normal doğum anne için daha hızlı iyileşme ve daha kısa hastanede kalış süresi anlamına gelir.
- Anneden çocuğa geçen vajinadaki doğal bakteri ve mikroplar, bebeğin bağışıklık sistemini güçlendirerek onu rahim dışındaki hayata hazırlar.
- Doğum kasılmaları bebeğin akciğerlerini solunum için hazırlamaya yardımcı olur. Normal doğum ile bebekler, solunum problemleri açısından daha düşük risk altındadır.
- Normal doğum çok sayıda hormonu harekete geçirir ve anne sütünün oluşumunu uyarır.
Normal doğum öncesinde ve sırasında karşılaşılabilecek riskler şu şekilde sıralanabilir:
- Normal doğum ile vajinal yırtılma ve pelvik taban kaslarında zayıflama
- Vulva ile anüs arasındaki yumuşak doku olan perinede yırtılma
- Kordonun bebekten önce çıkması halinde göbek kordonu sarkması nedeniyle bebekte oksijen yokluğu
- İri bebek normal doğum riskleri sezaryen doğuma neden olabilir. Bunlar arasında en sık karşılaşılan vajinaya omuz takılmasıdır.
- Bebek makat pozisyonda ise (alt ve ayaklar önce gelmesi) normal doğumu riskli hale getirir.
- Bağırsak sorunları ve normal doğum sonrası hemoroid
- Psikolojik travma
- Bebeğin doğmasına yardımcı olmak için vakum yardımı
- Normal doğum faydaları ve zararları anne ve bebeğin sağlığına bağlı olarak değişir ve belirtilen risklerden bazıları normal doğuma engel olabilir.
Normal doğum sonrası iyileşme döneminde karşılaşılabilecek durumlar aşağıda belirtilmiştir.
- Vajinal Akıntı ve Kanama:Normal doğum sonrası kanama ilk birkaç gün adet periyodunda olduğu gibi yoğun olabilir. Sonraki günlerde azalır ve pembe, kahverengi, sarı veya beyaz renklerde akıntıya dönüşebilir. Kanamanın çok fazla olması ve ateşle birlikte gelişmesi halinde hekimle görüşmek gerekebilir.
- Vajinal Ağrı: Doğum sırasında vajinal yırtık oluşması halinde yaklaşık olarak altı hafta içinde ağrıda azalma görülebilir. Oturma esnasında normal doğum sonrası kuyruk sokumu ağrısı hissedilebilir. Bu durum soğuk kompres uygulanarak rahatlatılmaya çalışılabilir.
- Kasılmalar: Artçı ağrı olarak da bilinen normal doğum sonrası kasık ağrısı birkaç gün olabilir. Bu kasılmalar rahmin küçüldüğünü ve kan damarlarının aşırı kanamayı önleyecek şekilde sıkıştırdığını gösterir. Kasılmalar özellikle bebek emzirilirken ortaya çıkabilir.
- İdrar Yaparken veya Bağırsak Hareketleri Sırasında Ağrı: Mesane ve üretra etrafındaki doku şişebilir. Bu durumda normal doğum sonrası karın ağrısı görülebilir ve idrar yapmak ağrılı olabilir. Ayrıca kan seviyesini artırmak için demir takviyeleri reçete edildiyse normal doğum sonrası kabızlık da olabilir.
- Normal Doğum Sonrası Vajinada Et Parçası: Doğum sonrası rahimde parça kalma gibi bir riskle karşılaşılabilir. Vajinal kanama, lekelenme ve normal doğum sonrası vajinada kokulu akıntı gibi belirtiler olması halinde hekime başvurulmalıdır. Bu durumda dokuların alınması gerekebilir.
Her iki doğum yönteminin nihai amacı sağlıklı bir bebeği güvenli bir şekilde dünyaya getirmektir. Bazı durumlarda normal doğumu riskli hale getiren tıbbi nedenlerden dolayı sezaryen doğum planlanır. Doğum sırasında da enfeksiyon, bebeğin iri olması veya plasenta gibi sorunlardan dolayı ameliyat sırasında da sezaryen doğuma karar verilebilir. Sezaryen ve normal doğum arasındaki farklar şu şekilde sıralanabilir:
- Sezaryen doğum, vajinal doğuma kıyasla daha uzun hastanede kalma süresi anlamına gelir.
- Sezaryen doğum kesi gerektirdiğinden doğum sonrası enfeksiyon riski daha yüksektir ve ağrılar daha uzun süreli olabilir.
- Sezaryen geçiren kadınların erken emzirmeye başlama olasılığının normal doğum yapan kadınlara göre daha düşük olduğu belirtilmektedir.
- Normal doğuma kıyasla sezaryen ile doğan bebeklerin çocukluk döneminde solunum problemleri yaşama olasılığı daha yüksektir.
- İlk doğumu sezaryen olanlarda sonraki doğumlarda doğumun yine sezaryenle yapılma olasılığının yüksek olduğu söylenebilir.
- Sezaryen doğuma göre normal doğum, bebeklerin bağışıklık sistemini güçlendirebilir.
- Normal doğum yapanların, sezaryen yaptıran kadınlara göre bağırsak veya idrar kaçırma problemi yaşama olasılığı ise daha yüksektir.
Normal Doğum ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular
Normal doğum haftası 37 haftadan 42 haftaya kadardır. 37. gebelik haftasından önce doğum yapılması, bebeğin prematüre doğum olarak nitelendirilmesi anlamına gelir ve genellikle ekstra bakıma ihtiyaç duyulur. 42 haftadan uzun süren hamilelik ise uzun süreli gebelik olarak adlandırılır ve daha yüksek komplikasyon riski taşıyabilir. İkiz ve özellikle üçüz doğumların erken doğma olasılığı daha yüksektir.
Normal doğum sırasında ağrı, rahim kaslarının kasılması ve serviks üzerindeki baskı nedeniyle olur. Bu ağrı karın, kasık ve sırtta güçlü krampların hissedilmesine neden olur. Doğum sırasında diğer bir ağrıya neden olan durum, bebeğin başının mesaneye ve bağırsaklara baskı yapması ve doğum kanalı ile vajinanın gerilmesidir. Normal doğum zorlukları her kadında farklıdır. Özellikle ağrıları azaltmak için normal doğumda yapılması gerekenler, düzenli ve makul egzersiz ile kasları güçlendirme ve vücudun stresini azaltmadır.
Normal doğum acısı, hafif ve orta şiddetli kasılmalardır ve yaklaşık olarak 30 ila 60 saniye sürer. Her 10 ila 20 dakikada bir meydana gelir ve yavaş yavaş daha güçlü hale dönüşür. Normal doğum sancıları, kadından kadına hatta hamilelikten hamileliğe bağlı olarak büyük farklılıklar gösterir. Bazı kadınlarda adet kramplarına benzer, bazıları şiddetli baskı hisseder ve ishal kramplarına benzeyen güçlü dalgalanma hissettiklerini söyleyen kadınlar da vardır. Kadınların normal doğum sırasında en zor bulduğu durum her kasılmadan duyulan acı değil, kasılmaların gelmeye devam etmesi gerçeğidir.
Normal doğum bazı kadınlarda birkaç saat içinde gerçekleşirken bazılarında tüm gün veya daha uzun sürebilir. Bu durum, her kadının vücudunun doğuma farklı tepki vermesinden kaynaklanmaktadır. Normal doğum süresi, aktif doğumlarda ilk kez anne olacak kadınlarda yaklaşık 8 saat olabilmektedir. Birden fazla doğum yapmış kadınlarda ise aktif doğumun 5 saate kadar sürmesi muhtemeldir. Normal doğum anını ve süresini etkileyen faktörler arasında kasılmaların gücü, serviksin genişliği, doğum pozisyonu, bebeğin pozisyonu ve annenin ruh hali yer almaktadır.
Normal doğum dikişleri günümüzde çözülebilir dikişler aracılığıyla yapıldığından düşmez, kendi kendine 7-10 gün içinde erir. Normal bir dikiş atılması söz konusuysa bu durumda dikişlerin düşmesi 1 ayı bulabilir. Dikiş atılan bölgede kaşıntının olması normal doğum sonrası dikişlerin düştüğünün anlaşılmasını sağlayan ilk belirtidir.