Filozof Parker Adderson
Ambrose Bierce
Esir, adın ne senin?
Yarın sabah gün ışıdığında öleceğim için saklamama
gerek yok. Parker Adderson.
Rütben ne?"
Mütevazı bir rütbem var, subaylar bir casusun
tehlikeli işlerinde riske edemeyecekleri kadar değerlidirler. Ben sadece
çavuşum."
Hangi taburdan?
Bağışla beni ama sana cevap verirsem bildiğim herhangi
bir şeyle karşınızda kimin kuvvetli olduğu konusunda fikir vermiş olurum.
Akılsız birine benzemiyorsun.
Bekleyecek kadar sabrın varsa yarın ne kadar sersem
olduğumu anlayacaksın.
Yarın sabah öleceğini nereden biliyorsun?"
Bu, gece yakalanan casuslar için bir gelenektir. Hem
de mesleğimin güzel geleneklerinden biri.
General, yüksek rütbede bir Konfederasyon subayına
yakışan saygınlığını ve ününü bir kenara bırakıp gülümsedi. Fakat onun kadar
güçlü ve onunla aynı düşünce yapısında olan hiç kimse böyle bir olayda
onaylama belirtisi ya da umut verici bir işaret veremezdi. Bu gülümseme ne
sempatikti ne de etkileyici; özellikle aynı ortamda bulunan diğer askerlere
karşı gülüşü kendini yeterince ele vermiyordu, bu gülüşe sebep olan esir
casusa ve onu çadıra getiren, şimdilik biraz uzakta durup esirini kısık mum
ışığında izleyen silahlı muhafıza karşı. Gülmek bu savaşçı ruhlu adamın
görevinin bir parçası değildi. O aslında bunu başka maksatla yapmıştı.
Konuşma yeniden başladı; bu aslında ölüm cezası için düzenlenmiş bir mahkeme
gibiydi.
O zaman kabul ediyorsun casus olduğunu, askerlerimin
sayısını ve durumu öğrenmek için gizlice bilgi toplamak amacıyla bir
Konfederasyon askeri kılığında kampa girdiğini."
Aslında, özellikle sayılarını belirlemek için.
Askerlerinizin durumunu zaten biliyordum. Durumları pek iyi sayılmaz.
General tekrar parladı; muhafız sorumluluğunun verdiği
şiddetli hassasiyetle surat ifadesindeki sertliği vurgulayarak daha
öncekinden biraz daha dik durdu. Casus gri ve hımbıl şapkasını işaret
parmağının ucunda döndürerek acele etmeyen bir tavırla etrafındaki eşyaları
gözden geçirdi. Çevresindekiler oldukça sadeydi. Çadır, o anda meşgul bir
halde yazı yazan ve görünüşte isteksiz misafirinden habersiz olan generalin
oturduğu çam masada duran bir süngünün sapına takılmış bir tek kandille
aydınlatılan, yaklaşık dörde üç ölçülerinde alışılagelmiş bir duvar
çadırıydı. Toprak zemini, eski püskü paçavralardan bir halı kaplıyordu;
eski bir sandık, ikinci bir sandalye v© üst üste battaniyeler çadırda
bulunan öteki eşyalardı; General Clavering'in emriyle güneyin hem gösterişli
hem sade olan doğası en üst düzeye erişmişti. Girişteki çadır direğine
çakılan büyük çiviye uzun bir süvari kılıcı, kılıfıyla bir tabanca ve
anlamsız bir av bıçağının bulunduğu bir kemer asılmıştı. Av bıçağı gibi hiç
de askeri olmayan bir silahları bulunduğundan General bunu sivil olduğu
dönemlerdeki huzur dolu günlerin aziz bir hatırası olarak açıklamayı adet
haline getirmişti.
Fırtınalı bir geceydi, yağmur çadır bezinin üstüne,
çadırda kalanlara tanıdık gelen ağır bir davul sesiyle şiddetli bir şelale
gibi akıyordu. Rüzgarın haykıran sesi çadırda yankılanırken pek de
sağlam olmayan çadır kendisini kuşatan kazıklar ve
iplerle sarsılıp sallanarak geriliyordu.
General yazmayı bitirdi, yarım sayfa bir kağıdı katladı
ve Addersonun başında bekleyen muhafıza yöneldi.
Al bunu Tassman ve emir subayına derhal götür, daha
sonra geri getir."
Peki ya esir, General? dedi. Asker meraklı bir
bakışla zavallı adamın olduğu tarafı göstererek.
Ne dediysem onu yap," diye cevap verdi Subay
tersleyerek.
Asker notu aldı ve hemen kendisini çadırın dışına attı.
General Claverig yakışıklı ve temiz yüzünü Kuzeyli casusa dönerek dostane
bir şekilde gözlerinin içine baktı ve ne kadar kötü bir gece, dedi.
Benim için evet.
Ne yazdığımı tahmin edebiliyor musun?
Okumaya değer bir şey diyebilirim. Belki benim
sonumdan bahsediyordur. Benim ismimin orada geçtiğine bahse girerim.
Evet, bu sabah kalk borusuyla askerlere senin idamınla
ilgili emrin okunması için bir muhtıra. Aynı zamanda bu olayın detaylarını
hazırlamak amacıyla askeri inzibat amirinin yardımı için bazı notlar."
"Kendim bizzat katılacağım için umarım bu dehşetli
manzara dahice düzenlenir, General.
Senin yapılmasını dilediğin kendine ait düzenlemeler
var mı hiç? Mesela orada bir rahip olsun ister misin?
Onu bundan mahrum ederek kendime daha uzun bir
dinlenme süresi sağlamayı tercih ederim.
Sen de her şeyi hafife alıyorsun. Bunun ciddi bir
mesele olduğunu bilmiyor musun?
Hayatımda hiç ölmediysem nasıl bilebilirim ki. Ölümün
ciddi bir mesele olduğunu duymuştum ama bunu ilk ağızdan hiç duymadım.
General bir an sessiz kaldı, adam onun ilgisini
çekmişti, belki de adamın tavrı onu eğlendirmişti. Daha önce hiç
karşılaşmadığı bir tipti Adderson.
Ölüm, dedi adam, en azından bir kayıp, yaşadığımız
mutlulukların ve elde edebileceğimiz fırsatların kaybı."
Hiçbir zaman farkında olamayacağımız bir kayba karşı
huzur içinde sabırlı olunabilir, böylelikle kayıp endişesiz bir şekilde
beklenir. Gözlemlemiş olmanız lazım, General, askeri eğlenceniz uğruna
yolunuza serdiğiniz cesetlerden hiçbiri pişmanlık belirtisi
sergilememiştir."
Eğer ölü olmak bir pişmanlık hali değilse, ölmek
hissetme gücünü kaybetmemiş birisi için şüphesiz hoş olmayan bir şey gibi
görülür."
Acı şüphesiz hoş değildir. Az veya çok huzursuzluk
duymadan hiç acı çekmedim. Ancak çok yaşayan buna en çok maruz kalandır.
Ölüm dediğiniz sadece çekilecek en son acıdır, gerçekte ölüm gibi bir şey
yoktur. Benim kaçmaya teşebbüs ettiğimi farz edin. Nazikçe kucağınızda
sakladığınız tabancayı kaldırır ve...
Generalin yüzü küçük bir kız gibi kızardı ve sonra
güzel dişlerini göstererek hafifçe gülümsedi, yakışıklı suratını hafifçe
eğdi ve hiçbir şey söylemedi. Casus devam etti:
Ateş ederseniz hiçbir zaman yutmadığım bir şeyi
midemde hissederim. Düşerim ama hemen ölmem. Yarım saatlik bir kıvranıştan
sonra ölü olabilirim ancak. Fakat o yarım saatin her anında hem ölü hem
diriyimdir. Bir geçiş süreci yoktur.
Yarın sabah asıldığım zaman da hemen hemen aynı olacak;
yaşarken her şeyin farkında fakat öldüğümde tamamen şuursuz olacağım. Doğa
bu meseleyi tam bana göre hazırlamış gibi gözüküyor, kendimi hazırlamam
gereken bir yol var. Bu çok basit, diye ekledi gülümseyerek, asılacakken
pek de önemi olmayacak gibi gözüküyor.
Casusun sözleri bittiğinde derin bir sessizlik oldu.
General görünüşte söylenenlere pek de dikkat etmez bir tavırla adamın
suratına bakarak vurdumduymaz bir şekilde oturuyordu. Gözleri ne kadar
esirin üzerinde olsa da aklı başka şeylerle meşguldü. Biraz sonra derin bir
nefes aldı, korkunç bir rüyadan uyanmışçasına hafifçe titredi ve neredeyse
duyulmayacak bir sesle birdenbire, Ölüm korkunçtur," dedi.
Bizim vahşi atalarımıza göre ölüm korkunçtu, dedi
casus ciddi bir tavırla, çünkü aklı, kendini gösterdiği biçimden ayırmak
için yeterince zeki değillerdi; maymunlar gibi, daha da düşük bir zeka
düzeyinde olanlar, bir evin içinde yaşayanlar bulunabileceğini, ya da
yıkılmış bir kulübenin içinde yardıma muhtaç birinin olabileceğini tahayyül
edemez. Bizim için ölüm korkunç, çünkü böyle düşünmeyi atalarımızdan miras
aldık, hep onların öteki dünya hakkındaki vahşi ve hayali düşüncelerini
sürdürdük, nasıl yer adları kendilerine adlarını veren efsanelerin
karakterine bürünüyorsa, tarih boyunca süregelen felsefi düşünceler de
mantıksız eylemlere yol açıyor. Beni asabilirsiniz General, ama şeytani
gücünüz o noktada biter; beni cennete mahkum edemezsiniz.
General duymamış gibi görünüyordu, casusun konuşması
sadece onun düşüncelerini alışmadığı bir tarafa çekmişti, fakat düşünceleri
o noktada iradesini kendi ulaşacağı sonuçlara varmak için kullanıyordu.
Fırtına dinmişti ve gecenin heybetli ruhundan bir şey onlara doğa üstü
dehşetten karanlık bir renk vererek onun düşüncelerine kendinden bir şey
katmıştı. Belki de bunun içinde bilimden öte bir unsur vardı.
Ölmek istemezdim, dedi, bu akşam ölmek istemezdim."
Konuşması kendi kurmayından bir subayın, askeri inzibat
amiri Yüzbaşı Hastelickin gelmesiyle kesildi. Kesilmeseydi daha çok
söyleyeceği vardı. Bu ona kendisini anımsattı, yüzündeki dalgın ifade yok
oldu.
Yüzbaşı, dedi, subayın selamını kabul ederek, bu
adam, üzerinde kendisini suçlayan kağıtlarla birlikte sınırlarımız
içerisinde yakalanan bir Yankee casusu. Kendisi suçunu itiraf etti. Hava
nasıl?
Fırtına dindi efendim, dışarıda güzel bir mehtap var."
Güzel, bu adamın dosyasını al ve hemen onu tören
alanına götür, sonra da vurun gitsin."
Casusun ağzından acı bir haykırış koptu. Kendisini
ileri attı, boynu ile ani bir hamle yaptı, gözleri adeta yerinden fırladı ve
ellerini sımsıkı kavuşturdu.
Aman tanrım! diye boğuk bir sesle bağırdı, bunu
demek istemedin değil mi? Unuttun mu, yarın sabaha kadar ölmemeliyim.
Ben sabah demedim hiç, diye cevapladı general soğuk
bir tavırla, bu senin kendi tahminin. Sen şimdi öleceksin."
Fakat general, size yalvarıyorum, hatırlamanızı
diliyorum, ben asılacaktım! Darağacını inşa etmek biraz zaman alacak, iki
saat, belki de bir. Casuslar asılır, askeri kanunlar altında bazı haklarım
var. Tanrı aşkına general, düşünün ne kadar kısa...
Yüzbaşı emirlerimi yerine getirin.
Subay kılıcını çekti ve gözlerini esirin üzerine
dikerek sessizce çadırın girişini gösterdi. Esir ölüm kadar soluk yüzüyle
durakladı; subay onu yakasından tuttu ve hafifçe ileri doğru iteledi. Çadır
direğine ulaştığında çılgın casus ok gibi fırladı ve bir kedi çevikliğinde
av bıçağını ele geçirerek kınından çıkardı. Yüzbaşıyı bir yana itti, deli
öfkesiyle generalin üstüne atladı, onu yere yıktı ve üzerine çullandı. Masa
tersine döndü, mum söndü ve karanlıkta körler gibi boğuşmaya başladılar.
Askeri İnzibat amiri kendi üst rütbesindeki bir subaya yardım etmek için
atıldı ve dövüşe balıklama giriverdi. Kargaşadan sövmeler, haykırışlar ve
acı yankılanıyordu; çadır onların üstüne devrildi ve altında büyük kavga
devam etti. Görevden dönen er Tasman olayı az da olsa anladı ve tüfeğini
atarak çadır bezinin kat yerini el yordamıyla bulmak için uğraştı, çabası
boşa da olsa kargaşanın altından onu sürüklemeye çalıştı, bir yukarı bir
aşağı devriye gezen gözcü de yerle göğün birbirine girdiğini görünce
vazifesini bıraktı. Patlama sesi kampı alarma geçirdi, davul, borazan ve
uzun trampet sesleri kalabalığı harekete geçirdi, bir yığın insan yarı
çıplak şekilde ay ışığında dışarı fırladı, koşarken bir yandan
giyiniyorlardı, bir yandan da subaylarının katı emirlerini yerine getirmeye
çalışıyorlardı. Her şey yolundaydı, sıraya geçen askerler kontrol
altındaydı, askerler hizaya geçerken generalin kurmayı ve yardımcıları
devrilen çadırı kaldırmak ve bu garip kargaşadan nefes nefese kalarak kanlar
içinde olan tarafları ayırmak için emirleri yağdırıyorlardı.
Nefes nefese kalan aslında tek bir kişiydi, yüzbaşıysa
ölmüştü, av bıçağının başı boğazına sokulmuş, çenesinin arkasına kadar
saplanmıştı; darbeyi yapan el bıçağı geri çıkaramamıştı. Ölü adamın elinde
sağ kalanın gücüne meydan okurcasına sımsıkı sarıldığı kılıcı vardı. Kılıcın
ağzından kabzasına kadar kırmızı bir çizgi oluşmuştu.
General ayağa kaldırıldıktan sonra iniltiyle tekrar
yere kapaklandı ve bayıldı. Morluklarının yanında biri omzuna diğeri de
uyluğuna kadar iki kılıç yarası vardı.
Casus en az yara alandı. Kırık bir sağ koldan başka
doğal silahlarla yapılan normal bir kavgada alınabilecek yaraları almıştı.
Fakat çok şaşırmıştı, neler olup bittiğinden hemen hemen hiç haberi yoktu.
Oradakilerden çekinerek yerde serili bir şekilde anlaşılmaz şeyler
söyleyerek sesleniyordu. Yüzü yumruk izleriyle dolu ve kan revan içinde
olduğundan saçındaki bir cesedi andıran beyazlıklar dışında yüzünde herhangi
bir iz yoktu.
Adam deli değil, dedi çavuş bir soruya yanıt olarak.
Bu korkunç olaydan dolayı acı çekiyor. Kimin nesi bu adam?
Er Tassman açıklamaya başladı. Bu hayatının fırsatıydı,
bu geceki olaylarda kendi davranışının önemini vurgulayacak hiçbir şeyi
atlamadı. Hikayesini bitirip tekrar anlatmaya başlayacağı sırada kimse ona
dikkatini vermedi.
Generalin bilinci yerine gelmişti. Dirseğinden destek
alarak ayağa kalktı, casusu aradı ve onun kamp ateşinin yanında çömelmiş
şekilde esir tutulduğunu görünce hemen:
Bu adamı hemen tören alanına götürüp vurun.
Generalin aklı yerinde değil," dedi yanında duran
subay.
Onun aklı gayet yerinde, dedi emir subayı. Bu iş
hakkında ondan aldığım bir muhtıra var, aynı emri Hasterlicke de verdi,"
dedi bir el hareketiyle ölü inzibat amirini göstererek, onun idamı artık
tanrının emri.
On dakika sonra Federal ordudan nükteci filozof Parker
Adderson, ay ışığında diz çöküp hayatı için tutarsızca yalvararak yirmi
asker tarafından kurşuna dizilerek infaz edildi. Bir kış gecesinin bu sert
havasında yaylım ateşi yankılanırken, kamp ateşinin kırmızı korunun yanında
bembeyaz ve hareketsiz halde yatan General Clavering, büyük mavi gözlerini
açtı, karşısındaki askerlere huzur içinde bakarak Her şey ne kadar da
sessiz! dedi.
Çavuş ciddi ve anlamlı bir şekilde emir subayına baktı.
Hastanın gözleri yavaşça kapandı ve orada öylece birkaç dakika yattı. Sonra
yüzüne tatlı bir tebessüm yayıldı ve baygın bir şekilde İşte bu ölüm
olmalı, diyerek hayata gözlerini yumdu.