Madde 22-Herkesin, toplumun bir üyesi olarak, sosyal güvenliğe hakkı vardır. Ulusal çabalarla ve uluslararası işbirliği yoluyla ve her devletin örgütlenmesine ve kaynaklarına göre, herkes onur ve kişiliğinin serbestçe gelişim için gerekli olan ekonomik, sosyal ve kültürel haklarının gerçekleştirilmesi hakkına sahiptir.
Madde 25
1. Herkesin kendisinin ve ailesinin sağlık ve refahı için beslenme, giyim, konut ve tıbbi bakım hakkı vardır. Herkes, işsizlik, hastalık, sakatlık, dulluk, yaşlılık ve kendi iradesi dışındaki koşullardan doğan geçim sıkıntısı durumunda güvenlik hakkına sahiptir.
2. Anaların ve çocukların özel bakım ve yardım görme hakları vardır. Bütün çocuklar, evlilik içi veya evlilik dışı doğmuş olsunlar, aynı sosyal güvenceden yararlanırlar.
BM EKONOMİK, SOSYAL VE KÜLTÜREL HAKLAR SÖZLEŞMESİ2
MADDE 9
Bu Sözleşme'ye Taraf Devletler, herkesin sosyal sigorta da dahil olmak üzere sosyal güvenlik hakkını tanırlar.
AVRUPA SOSYAL ŞARTI3
Madde 12 - Sosyal güvenlik hakkı
Akit Taraflar, sosyal güvenlik hakkının etkili bir biçimde kullanılmasını sağlamak üzere:
1 Bir sosyal güvenlik sistemi kurmayı ya da korumayı;
2 Sosyal güvenlik sistemini “En az Sosyal Güvenlik Standartlarına Đlişkin Uluslararası
Çalışma Sözleşmesinin” (No. 102) onaylanması için gereken düzeyden daha düşük olmamak
üzere yeterli bir düzeyde tutmayı;
3 Sosyal güvenlik sistemini giderek daha yüksek bir düzeye çıkarmaya çalışmayı; 6
4 Uygun ikili veya çok taraflı sözleşmeler yaparak ya da başka yollarla bu sözleşmelerde yer
sırasında, diğer Akit Taraf vatandaşları ile sosyal güvenlik mevzuatından doğan yardımların
muhafazası dahil olmak üzere sosyal güvenlik hakları itibari ile kendi vatandaşları ile kendi
vatandaşlarının eşit muamele görmelerini;
b Akit Taraflardan her birinin mevzuatına göre tamamlanan sigorta ve çalışma sürelerinin
birleştirilmesi yoluyla sosyal güvenlik haklarının verilmesi, sürdürülmesi ve yeniden
başlatılmasını sağlamak için girişimlerde bulunmayı taahhüt ederler.
BİRLEŞMİŞ MİLLETLER ÇOCUK HAKLARI BİLDİRGESİ4
İlke 4
Çocuk toplumsal güvenlik olanaklarından yararlanır. Sağlık içinde gelişme ve yetişme hakkı vardır. Bu amaçla kendisine ve annesine özel bakım ve korunma olanakları sağlanır. Bu olanaklar doğum öncesi ve doğum sonrası bakımı da içerir. Çocuğun, yeterli beslenme, barınma, eğlenme ve sağlık hizmetlerine hakkı vardır.
BİRLEŞMİŞ MİLLETLER ÇOCUK HAKLARINA DAİR SÖZLEŞME5
Madde 26
1. Taraf Devletler, her çocuğun, sosyal sigorta dahil, sosyal güvenlikten yararlanma hakkını tanır ve bu
hakkın tam olarak gerçekleşmesini sağlamak için ulusal hukuklarına uygun, gerekli önlemleri alırlar. 2.
Sosyal Güvenlik, çocuğun ve çocuğun bakımından sorumlu olanların kaynakları ve koşulları gözönüne
alınarak ve çocuk tarafından ya da onun adına yapılan sosyal güvenlikten yararlanma başvurusuna
ilişkin başkaca durumlar da gözönünde tutularak sağlanır.
Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesine Dair Sözleşme6
Madde 11- Çalışma hakkı
1. Taraf Devletler istihdam alanında erkekler ile kadınların eşitliğini sağlayacak şekilde kadınlara karşı ayrımcılığı tasfiye etmek için kadınlara aynı hakları ve özellikle aşağıdaki hakları tanır:
(…)
e) Özellikle emeklilik, işsizlik, hastalık, malullük, yaşlılık ve diğer iş göremezlik gibi hallerde sosyal güvenlik hakkı ile birlikte ücretli izin hakkı;
f) Sağlığın korunması ve doğurganlık yeteneğinin korunması da dahil, çalışma şartlarında güvenlik hakkı;
2. Taraf Devletler, evlilik veya annelik sebepleriyle kadına karşı ayrımcılık yapılmasını engellenmek ve çalışma hakkını etkili bir biçimde korumak için aşağıdaki tedbirleri alırlar:
a) Hamilelik veya annelik izni sebebiyle işe son verilmesini ve medeni duruma dayanılarak işten çıkarma şeklinde ayrımcılık yapılmasını cezaya tabi tutarak yasaklar;
b) İşi, işte kıdemi veya sosyal hakları kaybetmeden ücretli olarak veya buna benzer menfaatler sağlanarak annelik izni verilmesine dair düzenleme yapar;
c) Anne ve babanın aile içi yükümlülüklerini, çalışma yaşamındaki sorumluluklarıyla ve toplumsal yaşama katılmalarıyla uyumlaştırabilmeleri için, özellikle çocuk bakım kurumlarının kurulmasını ve geliştirilmesini istemek suretiyle, gerekli destekleyici sosyal hizmetlerin sağlanmasını teşvik eder;
(…)
MÜLTECİLERİN HUKUKİ STATÜSÜNE İLİŞKİN SÖZLEŞME7
Sosyal yardım
Madde 23: Akid Devletler, ülkelerinde muntazam surette ikamet eden mültecilere sosyal yardım ve iane konularında vatandaşlara yapılan muamelenin aynının yaparlar.
Çalışma mevzuatı ve Sosyal sigorta
Madde 24:
1. Akid Devletler, ülkelerinde muntazam surette ikamet eden mültecilere aşağıdaki konularda vatandaşlara yapılan muamelenin aynını bahşedeceklerdir:
a) Mevzuatla düzenlendiği veya idari makamların yetkisine tabi oldukları nispette, istihkaka dahil olmak şartıyla, aile yardımları da dahil, işçi istihkakları, çalışma müddeti, munzam çalışma saatleri, ücretli tatil, evde çalışmaya ait tahditler, çalışmaya başlama yaşı, çıraklık ve mesleki yetiştirme, kadınların ve gençlerin çalışması, kollektif iş mukaveleleri ile bahsolunun menfaatler,
b) Aşağıdaki tahditler ile sosyal sigorta (iş kazalarına, meslek habtalıklarına, analığa, hastalığa, sakatlığa, yaşlılığa ve ölüme, işsizliğe aile mükellefiyetlerine) ve milli mevzuata göre bir sosyal sigorta sistemine dahil diğer herhangi bir tehlikeye ait kanuni hükümler:
ii) ikametgah memleketinin milli mevzuatının emrettiği ve tamamen Devlet fonlarından karşılanan ödenek veya ödenek parçaları ile normal bir emeklilik ödeneği için lüzumlu aidat şartlarını haiz olmayan kimselere yapılan yardımlar hakkında hususi anlaşmalar.
2. Bir mültecinin bir iş kazası veya bir meslek hastalığı neticesinde ölümüne ait tazminat haklarına, hak sahibinin akid Devlet ülkesi dışında ikamet etmesi yüzünden halel gelmez.
3. akid Devletler, sosyal sigorta konusunda müktesap haklara veya imzalı iktisap edilmek üzere olan haklara dair akdettikleri veya akdedecekleri anlaşmalardan mültecileri de istifade ettireceklerdir; şu şartla ki, mülteciler mezkur anlaşmaları imzalayan devletlerin vatandaşlarından aranan şartları haiz olsunlar.
4. akid Devletler, akid olmayan Devletler ile aralarında yürürlükte bulunan veya bulunacak olan bunlara benzer anlaşmalardan mültecileri, mümkün olduğu nispette, istifade ettirmek imkanlarını müsait surette tetkik edeceklerdir.
Her Türlü Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Uluslararası Sözleşme8
Madde 5
Sözleşme'nin 2'nci maddesinde sayılan temel yükümlülüklere uygun olarak, Taraf Devletler her şekliyle ırk ayrımcılığını yasaklamak ve ortadan kaldırmak ve ırk, renk ya da ulusal veya etnik köken ayrımı yapmaksızın, özellikle aşağıdaki haklardan yararlanmada herkesin kanun önünde eşitlik hakkını garanti altına almak yükümlülüğünü üstlenirler.
(…)
iv) Sağlık, tedavi, sosyal güvenlik ve sosyal hizmetlerden yararlanma hakkı
(…)
1 İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi tam metni http://insanhaklarisavunuculari.org/dokumantasyon/items/show/119 web sitesinde mevcuttur.
2 Ekonomik Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi tam metni http://insanhaklarisavunuculari.org/dokumantasyon/items/show/114 web sitesinde mevcuttur.
3 Avrupa Sosyal Şartı ve Ek Protokoller http://insanhaklarisavunuculari.org/dokumantasyon/items/show/30 web sitesinde mevcuttur.
4 BM Çocuk Hakları Bildirgesi http://insanhaklarisavunuculari.org/dokumantasyon/items/show/658 web sitesinde mevcuttur.
5 BM Çocuk Hakları Sözleşmesi http://insanhaklarisavunuculari.org/dokumantasyon/items/show/112 web sitesinde mevcuttur.
6 Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesine Dair Sözleşme tam metni http://insanhaklarisavunuculari.org/dokumantasyon/admin/files/show/165 web sitesinde mevcuttur.
7 Mültecilerin Hukuki Statüsüne İlişkin Sözleşme tam metni http://insanhaklarisavunuculari.org/dokumantasyon/admin/items/show/id/128 web sitesinde mevcuttur.
8 Her Türlü Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Uluslararası Sözleşme tam metni http://insanhaklarisavunuculari.org/dokumantasyon/admin/files/show/159 web sitesinde mevcuttur.