Mehmet Rauf, İstanbul'da doğdu. Bahriye mektebini bitirdi, deniz subayı oldu. 1908'den sonra elçilik gemilerinin irtibat subaylığı görevinde bulundu. Bahriyeden ayrılarak sadece yazarlık yaptı. Üç kez evlendi. Mutsuz bir yaşam sürdü. Son günleri sefalet içinde geçti.
Edebi Kişiliği - Sanat Anlayışı:
Servet-i Fünûn edebiyatının Halit Ziya'dan sonra en önemli romancısıdır. Roman ve hikayeleriyle öne çıkan bir yazardır. Mehmet Rauf, Deniz Harp Okulu'nda okurken İngilizce ve Fransızcayı öğrenmiş, Fransız realist ve natüralistlerini tanımıştır. Ahmet Mithat, Alphonse Daudet, Emile Zola, Gustave Flaubert gibi yerli ve yabancı yazarların eserlerini okuyarak edebiyat bilgisini geliştirdi. Ayrıca romancılığı üzerinde Halit Ziya'nın etkisi büyüktür. İlk öyküsünü 16 yaşında yazdı. "Düşmüş" isimli bu öykü Halit Ziya Uşaklıgil'in izmir'de çıkardığı "Hizmet" gazetesinde yayımlandı. Mektep ve Servet-i Fünûn dergilerindeki yazılarıyla tanındı. Asıl ününü Servet-i Fünûn'da bölüm bölüm yayımlanan ve edebiyatımızda ilk psikolojik roman olarak kabul edilen "Eylül" adlı eseriyle sağladı.
Mehmet Rauf'un üslubu, zamanın düz yazı ustalarından çok daha sadedir. Hikâye, roman, mensur şiir ve tiyatro eserlerinde kişiliğini yansıtan, kahramanlarının varlığında kendi duygu ve düşüncelerini yaşatan bir tutum içerisindedir. Eserlerinde, özellikle roman ve hikâyelerinde kendi yaşadığı ya da yaşamak istediği maceraları dile getirmiştir. Gözleme yeterince önem vermeyen yazar, kahramanlarını olduğu gibi değil, kendisi nasıl görmek istiyorsa öyle anlatmıştır. Realizmle yetinmeyerek natüralizmi savunmasına karşın aşk tutkusunu romantizmden kurtaramaz. Onun hikâye ve romanlarının odağında aşk duygusu vardır. Roman ve öykülerinde aşk, çoğunlukla hüsranla ve hayal kırıklıklarıyla biter. Bu da dönemin edebiyat atmosferine uygundur.
Dönemin sosyal ve siyasal gelişmelerine kayıtsız kalan yazar, sadece Halas romanında vatanperverlik temasını işlemiştir. Tabiat tasvirlerinde ya da dış dünyayı anlatmada başarılı olamayan yazarın insan ruhunun derinliklerine indikçe ve temel psikolojik durumları betimlemeye çalıştığında sanat yeteneğini sergilediği gözlenir.
Mehmet Rauf'un eleştiri ve edebiyat konusunda dikkate değer düşünceleri vardır. Ona göre eleştiri de edebiyat gibi tamamen şahsi ve özeldir. Edebî eserler, anlaşılmaz, ancak hissedilir; daha doğrusu bir eseri anlamak için öncelikle hissetmek gerekir. Edebiyatı hayatından ayrılmaz bir parça kabul eden yazar, hayattan kaçmak istedikçe edebiyata sığınır.
1901'de Servet-i Fünûn dergisinin kapatılmasıyla Meşrutiyet'e kadar köşesine çekilir. Edebiyat sahnesinde Meşrutiyet'ten sonra da ciddi manada bir varlık gösteremez. Yani 1901-1910 arası, yazarın edebiyat çalışmaları bakımından pek verimli geçmez. Onun sanal hayatının bu son devresi, âdeta gerileme ve unutuluş dönemi olarak dikkat çeker. Hayatının sonuna kadar süren bu devrede çok sayıda eser vermesine karşın adından söz ettiremez. Yazdıkları "Eylül" ve "Siyah İnciler"i geçemez.
Mehmet Rauf'un eserlerinde Halit Ziya'nın büyük etkisi vardır. Fakat onun kadar disiplinli ve üslup sahibi değildir. Buna karşın mensur şiirlerinde ondan daha başarılıdır.
Mehmet Rauf'un romanlarında dikkat çeken en önemli özelliklerden biri dil ve üsluptur. Servet-i Fünûn edebiyatının dil ve üslup anlayışından farklı olarak sade bir dil kullanan yazarın üslubu da canlıdır. Dil ve üslubundaki en büyük eksiklik ise cümle kuruluşlarındadır. Basit dil bilgisi hataları, kırık dökük cümleleri, yazarın er önemli kusuru olarak görülür.
Eserleri:
- Roman: Eylül, Ferda-yı Garam, Genç Kız Kalbi, Karanfil ve Yasemin, Böğürtlen, Define, Son Yıldız, Kar Damlası, Halas, Yara
- Öykü: İhtizar, Âşıkane, Son Emel, Hanımlar Arasında Bir Aşkın Tarihi, Üç Hikâye, Kadın İsterse, Pervaneleı Gibi, İlk Temas İlk Zevk, Aşk Kadını, Gözlerin Aşkı, Eski Aşk Geceleri
- Oyun: Ferdi ve Şürekası, Pençe, Cidal, Yağmurdar Doluya, Sansar
- Mensur şiir: Siyah İnciler
Eylül Romanının Özeti:
1946'da basılan bu roman, Türk edebiyatındaki ilk psikolojik romandır. Yazar, karı-koca-âşık üçlü ilişkisini bu romanda, sade ve akıcı bir dille, ruhsal çözümlemelerle yansıtmıştır. Süreyya ile Suat birbirini severek evlenmiştir. Necip ise bu karı kocanın mutluluğuna hayran bir aile dostudur. Süreyya her gün balığa çıkmakta, Boğaziçi'ndeki güzel, kiralık yalıda Necip'le Suat sık sık yalnız kalmaktadır. Arkadaşlıkları, dostlukları sevgi dolu bakışmalardan pek öteye geçmez. Suat, piyano çalar, Necip onu dinler, birbirleriyle tatlı tatlı sohbet ederler. Ancak bu arada dedikodular çıkar. Bunun üzerine Necip, yalıya seyrek gitmeye başlar, tifodan yatağa düşer. Sayıklamalar sırasında sevdiği kadının (Suat) eldiveninin tekini çaldığını ağzından kaçırır. Bunu duyan Suat, eldivenin öbür tekini verince gizli aşkları açığa çıkmış olur. Kış gelince konağa taşınmışlardır. Konakta yangın çıkar. Suat'ın kurtuluşu olanaksızdır; Necip onu kurtarabilmek için kendisini ateşe atar, birlikte yanarak can verirler.