Tanzanya'nın Arusha kentinden Zanzibar'a gelmek üzere havalanıyoruz.
Uçak on dört kişilik, küçücük bir şey.
1,5 saate yakın süren yolculuğun sonunda Zanzibar kıyıları görünüyor.
Zanzibar Adası'nı ilk olarak televizyonda bir belgeselde seyretmiştim (bloga yazdıkça anlıyorum ki, gezip görmek istediğim yerlerin seyrettiğim belgesellerle ne çok ilgisi olmuş.)
Daha sonra Zanzibar'la kesişmemiz, hayranı olduğum Queen grubunun ünlü solisti Freddie Mercury'nin Zanzibarlı olduğunu öğrendiğimde oldu, oldukça şaşırmıştım. Şaşırmamın sebebi ise Freddie'yi Zanzibarla yan yana düşünemeyişimden kaynaklanıyordu.
Zanzibar iki ayrı adadan oluşmuş. Ana ada ''Zangibar'' ve ondan daha küçük olan ''Penpa'' adası... Başkent ise Stone Town.
Adaya indiğimiz gün Kurban Bayramı'nın da ilk günüydü. Havaalanı çıkışında bizi, -fosforlu turuncu renkteki bayramlık gömleği ile- yerel rehber İbrahim karşılıyor. Oldukça sıcakkanlı biri.
Tarihte, adaya değişik uygarlıklardan gelen denizciler uğrasa da, adada gerçek ticareti başlatanlar Araplar ve İranlılar olmuş, bu tarihte yaklaşık olarak 10. yüzyıla denk geliyor. Adanın ismi de taa o yıllarda konmuş. İsim; Farsçada ''Zencilerin sahili'' anlamına gelen ''zengi bar''dan gelmiş.
Yukarıda da dediğim gibi adadan kimler gelmiş kimler geçmiş. Çinliler, Hintliler, Yunanlılar, Fenikeliler, Portekizliler, İngilizler vs...
Ancak Umman Sultanlığı bu adaya öyle bir gelmiş ki, Sultanlığın Muscat'taki merkezini bile -şimdiki başkent- Stone Town'a taşımış.
1964 yılında güvenlik problemlerinden dolayı Tanzanya'ya bağlanmak zorunda kalan Zanzibar, şimdilerde ise Tanzanya'nın kendilerine sadece yük olduğunu düşünüyor. Yani Tanzanika ile birleştiklerine pişmanlar.
Bu adada bayram ziyaretleri bile haremlik selamlık yapılıyor. Bu durum, yukarıdaki iki fotoğrafta net olarak görülüyor.
Biraz önce geçtiğimiz yerlerle burası çok farklı.
Her şey iyi hoş da, tek sorun hava... Nefes almayı zorlaştıracak kadar nemli ve sıcak bir hava var burada.
Yine dünyanın cennet köşelerinden birindeyim.
Adada Zanzibar yönetimine ait baharat bahçelerinin yanı sıra özel girişimcilerin de kendilerine ait bahçeleri var.
İbrahim bizi özel mülk olan bir bahçeye götürüyor. Bahçe sahipleriyle biraz oturup sohbetten sonra orman görünümlü baharat bahçesine giriyoruz.
Keşke sırasıyla her gördüğümü bitkiyi not etseydim. Bazılarının ismini daha oradayken unuttum bile. Ama yukarıdaki baharat unutulacak gibi değil. Karabiberin ağaçtaki yeşil hali.
Gıda boyasında kullanılan bir bitki. Zanzibarlı bayanlar bu bitkiyi ruj olarak da kullanıyormuş.
Tanrı bu adaya cömert davranmış. Meyve ağaçlarının topraktan fışkırması için hiçbir çabaya gerek yok gibi, toprak çok bereketli.
Bahçenin daha derinliklerine giriyoruz. Bir tarafta sıtmaya karşı kullanılan ''kinin''in elde edildiği ağaç, diğer tarafta bir ağacın gövdesindeki tarçın, ''old spice'' adı verilen ağaçların yapraklarında o bildiğimiz losyon kokusu... Hepsi tanıdık hepsi bildik isimler ama nasıl yetiştiklerini ilk defa bu bahçede gördük.
Bahçenin derinliklerine girdikçe bitkilerin sıklığı daha da artıyor, baharat kokuları ve havanın nemini de üstüne eklediğimizde nefes almakta gittikçe zorlanmaya başladık.
İmdadımıza,
''Jambo... Hakuna Matata''
''Önemli değil, hiçbir şeyi kafana takma'' anlamına gelen, buranın popüler parçasını söyleyerek hindistancevizi ağacına tırmanan gençlerin, ağaçtan aşağı attığı taze meyvelerin suyu yetişti.
Ston Town yakınlarında, sahilde bulunan bir restoranta geliyoruz. Hava nemini daha fazla tutamayıp, şiddetli bir yağmur başlatıyor. Koşarak, kendimizi restorana zor atıyoruz.
Tropik ağaçlar arasında, bir tarafta deniz, diğer taraftan yağan yağmurun sesi eşliğinde tamamen deniz mahsullerinden oluşan bir menü masamızı süslüyor.
Her şey iyi hoş da, yağmurdan kaçan karasineklerin istilası da olmasaydı daha iyi olacaktı. Baktılar ki çok rahatsız olduk; sinekleri kovan kokulu tütsüler getirdiler masaya... Tütsüler eşliğinde yemeğimizi zar zor tamamlayabildik.
Yani anlayacağınız, yukarıda anlattığım gibi; yağmurun sesi, tropik ağaç modunda değildi bu yemek.
Adaya geçebilmek için yukarıda fotoğrafı görülen derme çatma tekne ya da kayık, ismi her neyse ona binmekten başka seçeneğimiz yokmuş.
Prison Adası'nın bir diğer ismi ''Hapishane Adası'' olarak geçiyor. Zamanında İngilizler bu adada büyük bir hapishane binası inşa etmişler. Ancak bina amacına uygun olarak hiçbir zaman kullanılmamış. Hapishane binası bir ara sarı hummalı hastalar için karantina yeri olarak kullanılsa da, çoğunlukla Arap işgali sırasında isyankar kölelerin kapatıldığı bir yer olarak kullanılmış.
Adada altmışa yakın dev kaplumbağa var. Kaplumbağaların kabukları üzerine yaşları yazılmış. Aralarında 180 yaşında olan bir kaplumbağa bile vardı.
Dikkatli olmak koşuluyla kaplumbağaların yanına gitmek ve onları beslemek serbest. Dikkatli olmak koşuluyla derken, bu hayvanların fena ısırdıklarını eklemeliyim.
Dhow yapımında; ilginçtir ki, çivi kullanılmıyor. Tamamen elde şekillendirilen ağaç dalları, hindistancevizi ağacının lifleri kullanarak birbirine bağlanıyor.
Aslında Zanzibar'da bütün yıl yaz. Yaz mevsimi ikiye ayrılıyor; yağışlı yaz dönemi ve kurak yaz dönemi. Bizim gittiğimiz Kasım ayı yağışların olduğu bir zamana denk düşütüğünden sürekli havayı kolluyoruz.
YENİ ESKİ
Ertesi günü, Stone Town'u, diğer bir ismiyle ''Taş Şehri'' gezmeye ayırıyoruz.
Zengin tarih izlerini barındıran bu kent özellikle ahşap oyma kapılarıyla ünlü. UNESCO tarafından Dünya Mirası Listesi'ne alınan kent, günümüze kadar neredeyse hiç değişmeden gelmiş.
Şimdi hal olarak kullanılan, yukarıda YENİ ve ESKİ fotoğrafı olan binaya giriyoruz.
Binanın içi, günlük alışverişlerini yapan Zanzibarlılarla doluydu.
Binanın bir bölümünde, Hint Okyanusu'nun değişik deniz ürünleri balık tezgahlarında yerini almış, bir diğer tarafta ise kangallara asılmış olan etlerin, karasineklerle birlikte bağrış çağırışlar arasında satışı yapılıyordu.
Hal binasının ön kapısından girip arka kapısından çıktığımızda ise Stone Town'un o kendine özgü dar sokaklarında kendimizi buluyoruz.
Yine bu sokaklarda, kimi dükkanların önünden geçerken Kur'an okuyan içli bir ses duyarken diğer bir tarafta başörtüleriyle ip atlayan kız çocuklarını da görmek olası...
Kentin simgesi olan, yaşanılan evlerden daha güzel duran dev ahşap kapılar, dolaştığımız bu sokaklarda sıklıkla karşımıza çıkıyor.
Kimi kapıların üzerinde kocaman, sivri metal mahmuzlar var. Bunun sebebine gelince; çok ilginç, eskiden bu sokaklarda filler dolaşırmış, filler geçerken bazı evlerin kapılarına tosladıklarından, bu tip kapılar fillere karşı alınmış bir tür önlem olarak ortaya çıkmış.
Yerli halk; turistlerin, kendi fotoğraflarını çekmesinden hoşlanmıyor. Hele bayanlar, elinizdeki makineyi görür görmez fotoğraf karesinde yer almamak için ya yüzlerini saklıyorlar ya da sırtlarını dönüyorlar.Hatta fotoğraf çekme işini abartırsanız; sözlü ve içinde el kol hareketlerini de içeren uyarılardan almamanız mümkün değil. İşte bu sebeplerden dolayı fotoğraf çekmeden önce bu adada yaşayan insanlardan izin almakta fayda var.
Ben de bu fotoğraf işini izin alarak yapmalıyım dediğim bir sırada karşıma sadece gözleri görünen peçeli bir bayan çıktı. Yanına gidip görüntü almak için izin istediğimde; bir anda peçesini kaldırıp peçenin altındaki makyajlı yüzüyle bana gülerek poz vermesine çok şaşırdım. Halbuki ben onun peçeli pozunun peşindeydim ya neyse:)
Köle heykellerini, boyunlarından birbirine bağlayan zincir ise vaktiyle köleleri birbirine bağlayan gerçek zincirlerden biriymiş.
Umman Sultanlığı, başkenti Muscat'tan Stone Town'a taşındıktan sonra Zanzibar, Doğu Afrika köle ticaretinin merkezi durumuna gelmiş. Ancak 1873 tarihinde İngilizler, Umman Sultanı, Sultan Barghash'e köle ticaretini bitiren antlaşmayı zorla imzalatmışlar ve o tarihten sonra köle ticareti bu adada sona ermiş.
Bugün müze olarak kullanılan binanın en üst katından şehir manzarasını seyretmek oldukça keyifli ve hoş.
Duvarda asılı bir fotoğraf ilgimi çekiyor. Londra hangarında çekilmiş olan bu resim, Zanzibar'dan getirilen fil dişlerini gösteriyor. Bu resmi görünce ''Afrika mı aç, yoksa batılılar mı'' demekten kendimi alamıyorum.
Biz yemek için şehrin tam merkezinde bulunan Serena in Hotel'i tercih ediyoruz. Yemekleri, servisi ve manzarasıyla muhteşem bir otel.
Bu adaya doyamayanlar için hatırlatma, görmek isteyenler için bilgi, kendim için de avuntu olsun diye -belki bir gün tekrar giderim diye- aşağıdaki bilgiyi ekliyorum.
THY'larının Tnzanya'nın başkenti Dar es Salaam'a direkt uçuşu var. Dar es Selam-Zanzibar arası da feribot çalışıyor. Feribot yerine uçağı tercih ederseniz Zanzibar'a sadece 15 dakikalık bir yol var.