2. Dünya Savaşının Nedenleri
Savaş Öncesinde Gelişmeler
- Hitler iktidara geldiği andan itibaren Versay Antlaşması hükümlerinden kurtulmaya yönelik adımlar attı. 1933 yılında Silahsızlanma Konferansı’ndan ve Milletler Cemiyetinden çekildi. 1934’ten itibaren ordusunu modern silahlar, araç ve gereçlerle güçlendirdi. Asker sayısını hızla artırarak, askerliği mecburi hâle getirdi. Almanya 7 Mart 1936’da Versay Antlaşması ile askerden arındırılmış olan Ren bölgesine asker gönderdi. Fransa bu durumu kabul etmek zorunda kaldı.
- İtalya’nın Habeşistan’ı işgal etmesine İngiltere tepki gösterince İtalya, Almanya’ya yaklaştı. İtalya’nın Habeşiştan’ı işgaline destek veren Almanya ile bu ülke arasında Berlin-Roma Mihveri kuruldu. Bir ay sonra da Almanya ile Japonya arasında Berlin-Tokyo Mihveri kuruldu (25 Kasım 1936). İtalya’nın 1937’de katılımıyla Berlin-Roma-Tokyo Mihveri kurulmuş oldu.
2. Dünya Savaşının Başlaması ve Savaşın Seyrini Değiştiren Olaylar
Avrupa’da Savaş
- 1 Eylül 1939’da Alman ordularının Polonya sınırını geçerek Polonya’yı işgale başlaması üzerine İngiltere ve Fransa 3 Eylül 1939 günü Almanya’ya savaş ilan ettiler. Alman orduları Danimarka, Norveç, Hollanda, Belçika ve Fransa’yı işgal ettiler. Ancak aynı başarıyı İngiltere’de gösteremediler.
- Bunun üzerine Hitler “hayal sahası” için gerekli olan zenginlikleri ele geçirmek amacıyla doğuya yönelerek SSCB’yi işgale karar verdi. Hitler SSCB’ye saldırmadan önce güney kanadını güvence altına almak istiyordu. Bu amacına yönelik olarak 1941 yılı başlarında Macaristan, Romanya ve Bulgaristan üzerinde baskı kurarak bu devletleri kontrolü altına aldı. Almanya şimdi bütün Balkanlara, Ege Denizi’ne ve Doğu Akdeniz’e hakim oldu. Fakat Balkanlarda kaybedilen bu aylar SSCB’nin işgalini geciktirerek, Hitlerin kış gelmeden Moskova’yı ele geçirme planını bozmuş oldu.
- Almanya 22 Haziran 1941 de SSCB saldırarak Barbarossa Harekatını başlattı.
- İki ordu 22 Ağustos 1942’de Stalingrad’da karşı karşıya geldi. Ruslar, Stalingrad’da kışa kadar dayanarak Almanları ikinci defa Rus kışını yaşamaya mecbur ettiler. Ocak 1943’ten itibaren de karşı taarruza geçtiler. Alman ordusunun önemli bir bölümü esir alındı. Bu Alman ordusunun o ana kadar yaşadığı en büyük yenilgiydi. Bu yenilgi aynı zamanda savaşın dönüm noktası oldu.
Kuzey Afrika’da Savaş
- Trablusgarp’taki İtalyan birlikleri Mısır’a doğru saldırıya geçtiler. İngilizler bu saldırıyı püskürttükleri gibi karşı taarruza geçip Bingazi’yi ele geçirdiler. İtalyanların bu başarısızlığı üzerine Almanya Kuzey Afrika’ya birlikler gönderdi. Almanlar 1941’de saldırıya geçerek İngilizleri geri püskürttü. Alman – İtalyan saldırısı ile Bingazi, Derne ve Tobruk, İngiltere’den alındı. Ancak bu sırada Almanya, SSCB’ye savaş açtığı için Kuzey Afrika’ya yeni kuvvetler gönderemedi. İngilizler 1942 yılında karşı saldırıya geçerek Alman – İtalyan kuvvetlerini Mısır ve Libya’dan attı. Diğer taraftan ABD, II. Dünya Savaşı’na girince Fas ve Cezayir kıyılarına asker çıkardı. Tunus’a giren ABD ordusu buradaki Mihver kuvvetlerini teslim aldı. Böylece Kuzey Afrika’daki savaşlar sona ermiş ve Müttefikler, Akdeniz’in güney kıyılarına egemen olmuşlardı. Bundan sonra Müttefikler, Avrupa’ya yöneldi.
Atlantik Bildirisi
II. Dünya Savaşı sırasında İngiltere Başbakanı Winston Churchill ile o sırada henüz savaşa girmemiş olan ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt arasında Kanada açıklarında bir savaş gemisinde yapılan ve beş gün süren görüşmeler sonucunda 14 Ağustos 1941’de ortak bildiri yayınlandı. Bu maddeler daha sonra Birlemiş Milletler Antlaşması’na dâhil edildi. Bildirinin maddeleri özetle şöyleydi:
- Savaştan sonra toprak kazanılmayacak
- İlgili halkın onayı alınmadan toprak değişikliği yapılmayacak
- Uluslar kendi geleceklerini kendileri saptayacaklar (sell-determinasyon)
- Uluslararası iş birliği gerçekleştirilip geliştirilecek
- Temel ham maddelerden eşit biçimde faydalanılacak
- İnsanlar korku ve açlıktan kurtarılacak
- Açık denizlerde ticaret serbestliği gerekleştirilecek
- Mihver Devletler silahtan arındırılacak ve savaştan sonra topyekün silahsızlanmaya gidilecek
Asya ve Pasifik’te Savaş
- Japonya’nın Çin’i işgale başlaması (1937) ve buradaki Amerikan çıkarlarını tehdit etmesi ilişkileri gerginleştirdi. Japonların Singapur, Çinhindi, Endonezya ve Filipinlere yaklaşması üzerine ABD Başkanı Roosevelt, bu ülkeye uygulamakta olduğu petrol ambargosunu sıkılaştırdı. Japon ekonomisi bu ambargodan büyük zarar gördü. Bunun üzerine Japonya, ABD’ye geçici bir barış önerdi. Japonya barış önerisinin ABD tarafından reddedilmesi üzerine savaş kararı aldı.
- 7 Aralık 1941 sabahı, Pasilik’te rakipsiz kalmak isteyen Japonlar ABD’nin Hawaii’deki Pearl Harlbour deniz ve hava üslerine ani bir saldırı yaparak ABD’ye savaş açtı. Almanya’nın da ABD’ye savaş ilan etmesiyle birlikte o zamana kadar Müttefiklere yakın olmakla birlikte tarafsızlık politikası izleyen ABD, artık resmen Müttefiklerin safında savaşa katılmış oldu.
Avrupa’da Savaşın Sona Ermesi
- 14 – 24 Ocak 1943’te Roosevelt ve Churchill, Kazablanka Konferansı’nda Mihver Devletlerin kayıtsız şartsız teslim alınması kararını aldılar ve harekete geçtiler. Buna karşılık Almanlar, Roma’yı ele geçirerek Müttefiklere karşı güçlü bir savunma hattı kurdu. Müttefikler ancak 1944 Haziranında Roma’ya girip, 1945 yılının başında Kuzey İtalya’yı ele geçirebildiler.
- İtalya’da bu gelişmeler olurken Almanlar, Sovyet cephesinde de güçlüklerle karşılaşıyordu. 1943 sonbaharında Sovyetler Kiev’i alarak Almanları Dinyeper Nehri’nin batısına çekilmek zorunda bıraktılar. Sovyetler 1944 Mayısında da Kırım’ı alarak, Tuna’ya doğru ilerlemeye başladılar.
- 6 Haziran 1944’te Müttefikler, Fransa’nın Normandiya kıyılarına çıkartma yapmaya başladılar. Müttefikler ağır kayıplar vermelerine rağmen başarılı oldular ve 26 Ağustos 1944’te Fransa’nın güneyinden gelen birliklerle birleşerek Paris’e girdiler. Müttefikler 3 Eylülde de Alman topraklarına girdiler. Doğuda ise Sovyet ordusu 1944’te genel bir saldırıya geçerek Romanya, Bulgaristan, Macaristan ve Yugoslavya’yı, 1945’te ise Çekoslovakya’yı işgal etti.
- II. Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru yapılacak barışın esaslarını belirlemek amacıyla Roosevelt, Churchill ve Stalin arasında 4 – 11 Şubat 1945’te Yalta Konferansı yapıldı. Konferans sonunda Sovyetlerin Japonya’ya karşı savaşa girmesi, Almanya’nın dört işgal bölgesine ayrılması kabul edildi.
- Almanya Müttefik kuvvetler tarafından işgal edilmeye başlandı. Berlin’de sokak muharebeleri yapılıyordu. Muharebelerin başbakanlık binasına geldiği sırada 30 Nisan 1945’te Hitler intihar etti. 2 Mayıs’ta Berlin Müttefiklere teslim oldu.
- Bunun üzerine Müttefikler, Berlin yakınlarında Potsdam’da 17 Temmuz – 2 Ağustos tarihleri arasında bir konferans topladılar. Potsdam Konferansı’nda, yapılacak olan barış antlaşmalarının şartları belirlendi. Almanya, dört işgal bölgesine ayrılarak ABD, İngiltere, Fransa ve SSCB yönetimine bırakıldı. Almanya için askerî ve ekonomik kısıtlamalar getirildi.
Pasifik’te Savaşın Sona Ermesi
- Amerikalı General Mac Arthur, Japonları Filipinler’de Leyte Savaşı’nda ağır bir yenilgiye uğrattı (Ekim 1944). Japon donanması hemen hemen imha edildi. ABD, bundan sonra Pasifik adalarını atlama taşı olarak kullanıp Japonya’ya ulaşmayı, temel savaş stratejisi olarak belirledi. Ancak bunun ABD’ye maliyetinin ağır olacağı ve çok sayıda kayıp vereceği düşünülerek atom bombası kullanılmasına karar verildi. İlk atom bombası 6 Ağustos 1945’te Hiroşima’ya atıldı. İlk anda 70.000 kişi öldü. 9 Ağustos’ta ikinci atom bombası Nagazaki’ye atıldı ve orada 80.000 kişi öldü. Hemen harekete geçen SSCB, 8 Ağustos’ta Japonya’ya savaş ilan edip Mançurya’yı işgale başladı. Bu korkunç gücün karşısında Japonya 14 Ağustos’ta teslim oldu. 2 Eylül 1945’te Tokyo Limanı’nda Missouri zırhlısında ateşkes anlaşması imzalandı ve II. Dünya Savaşı sona erdi.