Yazı Tura Atmak Adil mi?
Kararsız kaldığımız bir anda en hızlı çözüm yöntemi olarak yazı tura atıyoruz. Hepimiz bu yöntemin adil olduğunu düşünüyoruz. Peki ya değilse?
Geçmişteki bütün anlaşmazlıkların yazı tura atmakla çözüldüğünü düşünün. Herkes sorgulamadan bir anlaşmazlıkta bu planı öne sürüyor. Bu durumun adil olmadığını sorgulamak kimseye düşmedi mi? Elbette düştü. Stanford Üniversitesi'nde çalışan Persi Diaconis 2004'te bir matematiksel analiz gerçekleştirmiş. Persi Diaconis'e göre havaya atılan bir paranın %80 yazı gelme ihtimali bulunuyor. Bunun nedeni ise tura tarafının ağır basması ve kütle çekimini kaydırarak yazı gelme ihtimalinin artmasından kaynaklı. Bunun anlaşılabilir olması için de bir örnek üzerinde anlatmış; 1'den saymaya başlayıp rastgele durduğunuzda, durduğunuz zaman kadarki sayıların ya çoğunluğu tek sayıdır, ya da tek ve çift sayılar eşittir. Fakat asla, hangi sayıda durursanız durun, o noktaya kadarki çift sayılar tek sayılardan fazla olamaz. Diaconis'in verdiği örnekte 1 sayısını yani tek sayıları, yukarı bakan yüz olarak düşünebilirsiniz. Diaconis bu deneyi bir sürü makine ve insanlarla denemiş. Atış şekillerini bile denemiş fakat her seferinde yukarı bakan yüz yüksek oranda çıkmış.
Kenarları tırtıklı olmayan metaliklerde de bu durum geçerli. Bozuk parayı döndürerek havaya atmakta aynı etkiyi yaratabilir. Bir parayı havaya atar ve düz bir zemine düşürmeye çalışırsanız para genelde dönerek düşer. Eğer illa yazı tura atarak bir sonuca ulaşmak istiyorsanız bunu Persi Diaconis'in öne sürdüğü yöntemle denemeye ne dersiniz?
Yapılacak olan şey aslında çok komik görünebilir ama basit, olay şu; bozukluğu havadayken yakalamak. Çünkü bozukluğu havada yakalamak zemine düşüp dönmesini beklemekten daha adil. Eliniz zemin kadar düz olmadığı için siz elinizi nerede tutarsanız bozukluk elinizin bulunduğu yere gelecektir. Tahmin ederseniz bu yöntem de rastgele bir durum değil.
+1
Farklı bir fikir olarak Matematikçi Joseph Keller 1986 yılında, adil para atma yollarından birinin; parayı merkez boyunca yatay bir çizgide harika şekilde döndürmek olduğunu göstermiş. Joseph Keller'ın dediğini uygulamak için olağanüstü olmamız gerekebilir.
3