Koku Alma Duyusu Hangisidir, Burun Nedir, Burun Ne İşe Yarar Kısa Bilgi
KOKU DUYUSU ORGANI Bütün memeli hayvanlarda olduğu gibi insanlarda da koku alma görevini yüklenmiş sinirlerin başladığı yer, burun boşlukları duvarlarının üst bölümlerinin mukozasıdır. Koku duyusu organı dört bölümden meydana gelmiştir:
1) Burun,
2) Burun boşlukları,
3) Burun mukozası,
4) Paranasal sinüs ve hücreler.
Burun Nedir: Burun boşluklarının önünde bir çıkıntı gibi durur. Yüzün ortasında, yanakların arasında ve alnın altındadır. Tabanı aşağıda olan üç yüzlü bir piramide benzer. Yan yüzleri deri ile örtülüdür. Bu yüzün oynamayan üst bölümünün yapısında kemik, yumuşak ve oynatılabilen bölümünün yapısında ise kıkırdak vardır. Alt bölüme burun kanatları denir. Burnun ön kenarına burun sırtı, ön ucuna burun ucu, yukarı ucuna burun kökü denir, Burun tabanında burun delikleri bulunur.
Burun Boşlukları: Orta çizginin iki tarafında birbirinden burun bölmesi ile ayrılmış, önden arkaya uzunca iki boşluk vardır. Öndeki delikleriyle dışarıya, arka delikleriyle de yutağın nazafa renks (yutağın yumuşak damak üstündeki parçası) parçasına açılır.
Burun Mukozası: Yandaki, burun mukozasının 450 defa büyültülmüş kesitini inceleyelim. Bu mukozayı, alttaki bağdokudan taban zarının ayırmakta olduğu dikkatimizi çekmektedir. Bu koku alma epiteli, koku hücreleriyle destek hücrelerinden meydana gelmiştir. Koku hücreleri, gerçek sinir hücreleridir. Bunlar, birer çubukcuk biçimindedirler. Ortalarındaki şişkinlikte çekirdekleri bulunur. Uzantıları destek hücrelerinin aralarına sokularak mukoza yüzeyine çıkarlar. Uçlarında 6 veya 8 tüyden meydana gelen bir fırçacık vardır. Bunlara KOKU TÜYLERİ denir. Koku alma duyusu burada başlar. Hücrenin öteki ucu bir iplik gibi uzanır. Sinir ipliği adını alan bu uzantı, diğerleriyle birlikte koku siniriyle birleşir. Koku sinirinin dalları da koku soğanında toplanırlar. Koku soğanı, beyinden çıkan birinci kafa sinir çiftinin ucudur.
KOKUYU NASIL DUYARIZ?
Birinci kafa sinir çiftinin iplikleri, koku duyusu ile ilgili olan burun mukozasının üst bölümlerinde dağılır. Koku siniri, kafa boşluğu içerisinde koku soğanının alt yüzünden doğar, burun boşluklarının tavanına gelir. Buraya gelen sinir iplikleri, iki takıma ayrılırlar: Birinci gruptakiler, burun bölmesinin en yukarı bölümünde, ikinci gruptakiler ise burnun dış duvarının burun üst boynuzcuğu hizasındaki bölümünde sonlanırlar. Her iki gruptakiler de burun boşluklarını örten mukozanın altından ilerleyerek bu epitelin içinde yer almış olan koku hücrelerinde sonlanırlar. Diğer bir deyimle koku iplikleri, koku yolunun periferik nöronuna ait hücrelerin aksonlarıdır. Havayla taşınan koku, burun mukozasındaki koku hücrelerinde bir uyartı yaparlar.- Bu uyartı, koku iplikleriyle koku merkezine ulaşır. İşte bu anda kokuyu duyarız.
Koku alma duyusu, kimyasal bir olaydır. Cisimlerden havaya karışan uçucu moleküllerin, burun mukozasındaki koku hücrelerine ulaşmaları gerekir. Molekülleri havaya karışmayan cisimler, bizim için kokusuzdurlar.
KOKU ALMA DUYARLIĞI
Zamanla azalmış olmasına rağmen koku alma duyumuz, duyularımız arasında en kuvvetlidir. Soluk aldığımız zaman burnumuza giren havanın içinde birkaç yüz molekülün bulunması, koku hücrelerinin bu uyartıyı koku merkezlerine ulaştırmalarına yeter. Burnumuz, buharlaşarak havaya bir miligramın milyonda biri kadar karışan miski (güzel kokan organik bir madde) duyabilir. Merkaptanın (iğrenç kokulu organik bir madde) bir miligramının yüzde biri kadarını, orta büyüklükteki bir apartmanın en uzak bir köşesine koyacak olursak her köşesinde kokusunu alabiliriz.
Nezle Olduğumuzda Neden Koku Alamayız
Nezle olduğumuz zaman niçin koku alma duyumuz hemen hemen kaybolur? Bunun sebebi., çok basittir. Koku yüklü hava burnumuza girdikten sonra salgılanan mukusla iyice örtülü olan mukoza’daki koku hücreleriyle temas edemez.
Nezle olduğumuz zaman yediğimiz yemeklerin lezzetlerini gerektiği gibi alamayışımız da bu sebeptendir. Tat duyusu sandığımız duyunun bir kısmı koku duyusuyla ilgilidir. Ağzımıza aldığımız besinlerin kokularını, burnun arka delikleri aracılığıyla duyarak tat duyusunu tamamlamış oluruz.
Nezle olduğumuz süre içinde besinlerin kokularını duyamadığımız için tat duyumuzda azalma meydana gelmiş olur.