Ölümsüzlük, bazıları tarafından değer verilen ve diğerleri tarafından kınanan bir şeydir. Birden fazla yolla elde edilebilecek belirsiz, şaşırtıcı bir kavramdır. Henrietta Lacks, bir bedeli olsa da, bir anlamda ölümsüzlüğü elde etmeyi başaran böyle bir kadındı. Genç yaşta ölen bu kadın hücrelerini geride bırakarak tıp alanında devrim yarattı.
Henrietta Lacks (1920-1951) yoksul bir ailede dünyaya gelmiş yoksul bir kadındı. Yaşamı olağan bir şekilde ilerliyordu. Evlenmiş ve çocukları olmuştu. Henrietta Lacks’in adını ölümsüzleştiren olay, beşinci çocuğunu dünyaya getirmesinden sonra gerçekleşti. Doğumdan sonra sağlığı bir türlü düzelmedi. 1951’de Henrietta Lacks vajinal kanama şikayetiyle dönemin fakir Afro-Amerikanlarını tedavi eden bir iki hastaneden olan Johns Hopkins Hastanesine gitti. Jinekolog Dr. Howard Jones, muayene sonucunda rahim ağzında büyük, kötü huylu bir tümör keşfetti. Tümör metastaz yapıyor ve vücudunu harap ediyordu. Tedavisine başlamadan önce, tümör hücrelerinin örnekleri toplandı ve hastanede bu konuda araştırmalar yapan Dr. George Gey’e gönderildi. Uzman bir kanser ve virüs araştırmacısı olan Dr. Gey, uzun yıllardır rahim ağzı kanseri ile gelen tüm hastalardan hücre topluyordu.
Henrietta Lacks ve Ölümsüz Hücreler HeLa
Dr. Gey, daha önce insan hücrelerini vücut dışında büyütebilmek istiyordu. Daha önceki denemelerde hücreler yalnızca birkaç gün dayanmayı başarmıştı. Vücudun dışında büyüyen hücre dizilerine sahip olmanın yararı çok büyüktü. Yepyeni bir araştırma alanının yolunu açacaktı. Bayan Lacks, 8 ay sonra 4 Ekim’de öldü, ancak hücreleri büyümeye devam etti. Norm gereği, Bayan Lacks’ın hücrelerine, adının ve soyadının ilk 2 harfinden sonra HeLa hücreleri adı verildi. Normal hücreler, hücre yaşlanması olarak bilinen bir olay olan nedeniyle belirli sayıda bölünmeden sonra yok olur. Bununla birlikte, HeLa hücreleri bölünmeye devam etti, asla yaşlanmadı ve ölmedi. Açıkçası, HeLa hücrelerini normal hücrelerden farklı kılan bazı faktörler vardı.
Kanser hücreleri olmalarına rağmen, HeLa hücreleri diğer kanserli hücrelerden daha hızlı büyümüştü. Hücreleri 24 saat içinde iki katına çıkabiliyordu. Bunun nedeni, Henrietta’nın bağışıklık sistemini büyük ölçüde zayıflatan Frengi hastalığından muzdarip olmasıydı. Normal hücrelerde 46 kromozom bulunurken, HeLa hücrelerinde 76-80 kromozom bulunuyordu. Her birinin ayrıca HPV’ye (Human Papillomavirus) bağlı çok sayıda mutasyonu vardır. Hücrelerinde ayrıca aktif bir telomeraz enzimi bulunuyordu. Hücrelerimiz zamanla yaşlanır ve telomeraz enziminin işlevi basit bir ifadeyle hücrelerimizin yaşlanmasını yavaşlatmaktır. Aşırı aktif bir telomeraz enzimine sahip olduğu için, HeLa hücreleri asla yaşlanıp ölmedi, bu yüzden onları ölümsüz yaptı.
HeLa Hücrelerinin Önemi
HeLa hücreleri bilimde büyük bir ilerlemeye yol açtı. Bu hücreler sayesinde, insanlar üzerinde deney yapmadan; toksinlerin, ilaçların, hormonların ve virüslerin kanser hücrelerinin büyümesi üzerindeki etkilerini incelemek mümkün oldu. Radyasyon ve zehirlerin etkilerini test etmek, insan genomunu incelemek, virüslerin nasıl çalıştığı hakkında daha fazla bilgi edinmek için de kullanılan bu hücreler, aynı zamanda çocuk felci aşısının geliştirilmesinde de çok önemli bir rol oynadılar. Diğer yandan bu hücrelerin yetiştirilmesi de bazı biyoetik sorgulamalara yol açtı. Bunun nedeni, Henrietta Lacks’ın hücrelerinin rızası olmadan yetiştirilmiş olması ve ailesinin uzun yıllar onların varlığından haberdar olmamasıydı. O zamandan beri hayatı ve bilime tesadüfi katkıları üzerine bir kitap yazıldı. “The Immortal Life Of Henrietta Lacks” isimli bu kitap daha sonra aynı isim ile bir filme uyarlandı.
Günümüzde, HeLa hücrelerinin yetiştirilmesi, modern bilimdeki en büyük atılımlardan biri olmaya devam ediyor. Belki ölümsüzlük için cevap bile verebilirler, kim bilir? Sonuçta, bir anlamda, Henrietta Lacks bugün hala yaşıyor.
Kaynaklar
- The Legacy of Henrietta Lacks; https://www.hopkinsmedicine.org/henriettalacks/
- Who Was Henrietta Lacks and Why Are Her Cells So Important?; https://www.scienceabc.com/
Matematiksel