K vitamini, kanın pıhtılaşmasını sağlar; eksikliği ender görülür; tedavisi de çoğunlukla basittir.
K vitamininin, çeşitli sebzelerde bulunan sarı bir yağ olan bakteriler tarafından üretilen sarı mumsu bir madde olan K2 çeşitleri vardır. K2 vitaminini ıspanak ve yeşil lahana gibi yapraklı sebzelerden alsak bile, normal bir beslenme, gereksinimimizin ancak belli bir oranını sağlar. Kalanı, K2 vitamini olarak bağırsaklarımızda yaşayan bakterilerden geldiğinden, bedenimizde her an belli miktarlarda vitamin zaten bulunmaktadır. Bundan dolayı, sağlıklı kişilerde yetersiz beslenmeye bağlı K vitamini eksikliği ender görülür.
K vitamini eksikliği
K vitamini, “pıhtılaşma faktörleri” olarak bilinen 13 ayrı faktörü üreten karaciğer tarafından kullanılır. Eksikliği, başta protrombin olmak üzere bunlardan üç tanesinin yapımında azalmayla sonuçlanır. Kanamada, kanın pıhtılaşma gücü zayıflar. Ufak kesikler şiddetli kanamalara, hafif çarpmalar da büyük morarmalara neden olur. Ağır K vitamini eksikliklerinde ciddi, hatta ölümcül kanamalar olabilir.
Kı ve K2 vitaminleri yağda çözündüğünden (yağda eriyip depolanabilirler), yağların sindirimini ve soğurulmasını azaltan hastalıklar vitamin eksikliğine yol açabilirler. Bu hastalıklar arasında safra yolları tıkanmaları ve çölyak hastalığı (tahılda bulunan ‘glüten’ adlı maddenin normal besin soğurulmasını bozması) sayılabilir. Eksiklik, K vitamini iğneleri ve sentetik K vitamini haplarıyla tedavi edilebilir.
Siroz ve hepatit gibi bazı karaciğer hastalıkları, K vitamininin kullanımını önleyeceğinden, fazla dozlarda vitamin alınmasını gerekli kılar. Bu eksikliğin tedavisi bazen çok zordur ve karaciğer yetmezliğindeki hastalarda denetlenemeyen iç kanamalar başladığında çok tehlikeli bir durum alabilir.
Yeni doğanlarda, K vitamini eksikliği yaygındır ve gerek kan yitiminden, gerekse beyin ya da öteki yaşamsal organlara kanamalar nedeniyle ciddi boyutlara varan hasarlara neden olabilir. Bağırsak bakterileri doğuştan bulunmaz, sütte pek az K vitamini vardır, anne kanından gelen vitamin de kısa sürede tükenir. Bu eksikliği gidermek için yeni doğan bebeklere küçük dozlarda (1000 mikrogram) K vitamini iğnesi yapılır.
K vitamini fazlası
Karaciğer pıhtılaşma faktörlerinin yapım oranlarını denetlediği için, K vitamini fazla alındığında toksik (zehirli) değildir.
Bazı hastalarda tromboza, yani damarda pıhtı oluşumuna eğilim artar. Bu pıhtılar önce oluştukları sağlıklı damarları, sonra da kan yoluyla taşınarak ulaştıkları yerlerdeki damarları tıkarlar. Kollarda, bacaklarda, akciğerlerde, beyinde ve kalpte ciddi hasarlara yol açabilirler.
Kaynak Kitap: Doktorumuz Ansiklopedisi