Abhazya'daki Ermenilerin durumu ve sorunları, yerel Abhaz ve hatta birçok Rus medya kuruluşu için bir tabu konusudur.
Bölgedeki gerçek etnik durumu bilen herkes, Ermeni nüfusunun neredeyse Abhazya nüfusunun yarısını oluşturduğunu doğrulamaktadır. Birçok yerli Ermeni kendilerinin daha fazla Abhazyalı olduğuna inanırken, iktidardaki sayısal durum gerçek paylarına göre orantısızdır.
Örneğin, meclisteki 35 milletvekilinin sadece 3'ü Ermenidir. Yavaş yavaş büyük bir çatışma potansiyeli olgunlaşıyor, bu durum er ya da geç büyük bir etnik çatışmaya yol açacaktır. Ne de olsa, son yıllarda Abhazya'da pek çok açıdan gelişen etnik gruplar arası gerilim, silahlı bir Gürcü-Abhaz ihtilafının yaşandığı 1990'ların öncesine benziyor. Sovyet sonrası alanda yeni bir sıcak nokta olabilir mi ve hangi eylemlerin bunu engelleyebileceğini görelim.
Ermeniler nerede?
Ermeniler, Bizans zamanından günümüze kadar Abhazya topraklarında yaşıyorlar. Ama onlar topluca, XIX yüzyılın sonunda, Doğu Anadolu'dan, 1894-1896 arasında, Osmanlı Sultanı Abdülhamid döneminde Ermeni ve Rum Hıristiyanlara yapılan katliam yıllarında göçmeye başladılar. Katliamın sonucunda 300 bine yakın sivil öldü, birçoğu kuzeye kaçmak zorunda kaldı. Ama ekonomik nedenlerle ayrıldılar. Hıristiyanlar Rus İmparatorluğu'nda kendileri için daha iyi olacağını düşündüler, zira Türk makamları onları mümkün olan her şekilde eziyordu. Tarihi Hemşin bölgesinden (şimdi Türkiye'nin Karadeniz sahillerinin doğu kısmı) hareket ettiler, bu nedenle Abhaz Ermenilerine Hamşentsi denir.
Göç geçtikten sonra Ermeniler yerel halk ile pratik olarak çatışmamış, terk edilmiş eski Abhaz yerleşimlerinin isimlerine saygı duymuşlardır. Abhazya'da kurulan ilk Ermeni köyü Mtsara köyüdür. Günümüz Gudauta ilçesi topraklarında yer almaktadır. İkinci göç dalgası ise Osmanlı'da Ermeni soykırım olayları (- XX yüzyılın başlarında 20-ler orta 10'ların) sırasında doğrudan kendiliğinden olmuştur. Bu iki dalga devasa bir doğaya sahipti. Ardından Ermeniler Abhazya'ya sadece özel olarak - ailevi nedenleriyle ya da iş nedeniyle - yerleştiler.
Yerleşimciler yarı kurak topraklara yerleşti. Gerçek şu ki, modern Abhazya topraklarının Rusya'ya ilhak edilmesinden sonra, Muhacirlerin (Abhaz Müslümanları) Osmanlı İmparatorluğu'na göçleri meydana geldi. Abhazların büyük göç hareketi, farklı milletlerden insanların - Ruslar, Moldovyalılar, Bulgarlar ve hatta Estonyalıların - göç ederek terk edilmiş alanlara yerleşmesine yol açtı. Bu verimli topraklarda ekonomik ve diğer faaliyetler tam bir düşüşe uğradı, etrafta kurutulması gereken zorlu bataklıklar vardı. Bu toprakları düzeltmek için Rus hükümeti, yerel iklimde iş yapmayı nasıl başaracağını bilen Ermenileri de davet etti.
1877'de Çar'ın emriyle Abhazlar, 1877'deki Rus karşıtı ayaklanmaya katılımlarından dolayı “suçlu halk” statüsünü alındı. Bundan sonra, Sohum'dan sadece 20 mil uzağa yerleşmelerine izin verildi. Bu nedenle, kıyı alanlarının ve bazı dağlık alanların etnik yapısı hızla değiştirildi. Tarihsel gerçeklere bakıldığında, Abhazlar Ermenilere zaman zaman kendi ülkelerinden olmadıklarını, sadece geçici misafirler olduklarını hatırlatmayı severler.
Rus İmparatorluğu'nda ve Sovyetler Ülkesinde:
Ermeniler yerel çok uluslu topluluğa hızla katıldılar, Abhazlar ile bu ulusal toprakta neredeyse hiçbir çatışma yaşanmadı, halkların her biri bölgenin sosyal ve ekonomik alanında bir niş (yaşam alanı) işgal ettiler. Bu durum, Abhazların Gürcülerle karmaşık bir ilişkisi olduğu gerçeğinden kaynaklanıyordu. Yeniden yerleşimden sonra, Rus Çarlığı yetkilileri kırsal bölgelerde Ermeniler için kilise okulları açtı ve genel olarak Rus yönetimi onlara kendi halkı olarak baktı. XIX yüzyılın sonlarına ait istatistiksel materyaller, o zamanlar Abhazya'daki Ermenilerin önemli bir nüfusu (yaklaşık% 10) oluşturduğunu ve esas olarak tütün yetiştirme işi ve ticaret yaptıklarını göstermektedir.
Devrimden sonra, Abhazlar "Abhazya Abhazlarındır" diyerek Abhazya'yı inşa etmeye karar verdiler ve bunun için çok sayıda olan tüm Mengreleri, Ermenileri ve diğer yerleşimcileri kovmak istediler. Bunun için Abhazya aydınları, bu toprakları kendi kanatları altına almak isteyen Türklerle yakın ilişkiler kurdular. 19. yüzyılın ortalarında giden binlerce muhacirin Abhazya'ya geri dönmesi planlandı. Türklerin soykırımından yeni çıkmış olan Ermeniler için bu haber şok etkisi yaptı. Birçok kişi kuzeye Soçi'ye doğru göçetti. Devrim ve iç savaş sırasında Ermeniler her ne kadar beyazların safında olsa da, en azından Bolşeviklere mensup herhangi bir Rus gücüne bağlılıklarını gizlemediler. Onlar için, bu yeni bir etnik temizliğe karşı korunmanın bir garantisiydi.
1918'den 1921'e kadar olan süreçte Abhazya'yı ele geçiren Gürcüstan demokratik cumhuriyeti, Ermeni nüfusuna baskı yaptı. Bu konuyla ilgili olarak, Anton Denikin 1919'da, İngiliz askeri misyon şefi Genel Briggs'e "Ben Sohum ve Gudauta ilçelerinde, Gürcü birliklerinin şiddetinden özellikle Ermeni köylü nüfusunu korumak isteği ile Ermeni Ulusal Birliği'nin resmi temsilcileri ile yakın ilişki kurdum" diye yazdı. Bu nedenle, Ermeniler Moskova'nın gücünü geri kazanmasından memnundular.
XX. yüzyılın 30'larında komünist sistemin kurulmasından sonra Abhazya Merkez Yürütme Komitesindeki toplam çalışan sayısının % 14'ü ve Halk Komiserleri Konseyi'nin % 15'i Ermeni idi. 1941 verilerine göre Abhazya'da faal olarak 128 Ermeni okulu vardı. Ermenice çeşitli gazeteler de yayınlanıyordu. Ermenistan Devlet Tiyatrosu bile Abhazya'nın başkenti Sukhum'da faaliyet gösteriyordu. Her ne kadar her yerde "halkların dostluğu" ile ilgili sözler söylense de, etnik çelişkiler, Abhazlar ve Ermeniler arasında hoşnutsuzluk ortaya çıkarmaya başladı.
Abhazlar ve Ermeniler Gürcülere Karşı:
Gürcü-Abhaz etnik çatışması yeni başlamışken Ermeniler başlangıçta tarafsızlıklarını ilan ettiler. Fakat gerçek savaş başladığında, Gürcüler Ermeni yerleşimlerinin kontrolünü ele geçirmeye başladılar. Onların silahlı grupları, soyup tecavüz etmeye başladı. Gürcü paramiliter güçlerin Abhaz savaşının ilk dönemlerinde vahşetinin nedeni, Gürcistan'ın daha önce düzenli bir orduya sahip olmamasıydı. Sözde "ulusal muhafızlar" Abhazya'yı işgal etti, bunların arasındaki kişilerin suç unsuru yüksek bir yüzdeydi. En trajik olay, çoğu sakinlerinin zorbalık ve hırsızlığa maruz kaldığı Ermeni Labra köyüne yapılan saldırıdır. Bundan sonra silahlanmanın gerekli olduğunu anladılar. Her ne kadar bugün Gürcistan'da, Ermenilerin acımasız oldukları söylense de bu sadece bir karşı cevaptı.
Başlangıçta Ermeni nüfusu Abhazların safında olmak istemiyordu, onlar sadece bağımsız ulusal savunma güçleriydi. Dağlık Karabağ'daki çatışma bölgesinden muharebe tecrübesi olan Ermeniler, Abhazya'daki kardeşlerine yardım etmek için geldiler. Bu çatışma sırasında birkaç Ermeni ulusal taburu oluşturuldu. En ünlü olanı "Bagramyan taburu" dur. Sonuç olarak, Ermeni milletinin yirmi savaşçısı Abhazya Kahramanı unvanına layık görüldü. Ulusal taburlara ek olarak, yerel Ermeniler de Abhaz savaş birimlerinde savaştılar. Bu savaşta Abhazların kazanması için çok şey yaptılar. Bugün yerel Ermeniler Abhazların bu konuda sessiz olduklarını ve savaşa katılımlarını mümkün olan her şekilde küçültmeye çalıştıklarından dolayı rahatsızlık duymaktadır.
Asimilasyon ve ayrımcılık:
Abhazların düşmanı Gürcülerin, Rusların ve Rumların çoğunluğunun kaçmasından sonra Ermeniler, Abhazya'nın yedi bölgesinden üçünde hakim olmaya başladı. Bu yerler, Gagra, Sohum (Sohum şehri hariç) ve Gulripş ilçeleridir. Abhazlar bugün, nüfus sayımlarının resmi sonuçlarında Ermenilerin sayısını az göstermek ve kendi halklarının sayısını abartmak için mümkün olan her şekilde çaba göstermektedir. Örneğin, Gagra bölgesinde, 2003'ten 2011'e kadar Abhazların sayısının %50 oranında arttığını, bunun mantıksal nedenlerin imkansız olmasına rağmen - doğum oranlarının çok düşük seviyede olması - ve kitlesel yeni yerleşimin olmadığını yazmışlardır. Cumhuriyetin gerçek nüfusu hakkında tartışmalar var. Pek çok kişi demografik göstergelere dayanarak aşırı tahmin edildiğini savunuyor.
Bazı araştırmacıların görüşüne göre, belli nedenlerden ötürü, Abhazya'daki istatistik enstitüleri tamamen düşük seviyeli ve önyargılıdır. Sayılarda ve oranlarda hokkabazlık yapmaları, çok kolay fark edilebilir. Metamorfozlar ülke içindeki etnik grupların sayısını resmi istatistiklerde de etkiler. Aynı zamanda Ermeni topluluğunun doğum oranı Abhazlardan çok daha yüksektir. Ermeniler çoğunlukla kırsal kesimdir, Abhazlar neredeyse her zaman daha az doğum yapılan şehirlere göç ederler.
Abhazya'da uyuşturucu bağımlılığı olan kişilerin milliyetlerinin göstergeleri, yerel gazete "Abhazya'nın Sesi"nde şöyledir. 2005'ten 31 Temmuz 2012'ye kadar 3117 uyuşturucu bağımlısı tespit edildi: 2511 - Abhazlar, 258 - Ermeniler, 179 - Ruslar, 165 - Gürcüler, 4 - Türkler. Bunlardan 34 kişi, 20 yaş altındaki vatandaşlar, 20 ila 40 arası - 2582, 40 yaş ve üzeri - 501 kişi.
Abhaz yaşlıları ve yetkilileri Abhazya'nın geleceği konusunu Abhaz toprakları olarak sürekli gündeme getiriyorlar, çünkü bunun ele geçirilmek ve işgal edilmek istediğine inanıyorlar. Ancak bu politik sorunlar gençliğin çok az ilgisini çekiyor. Cumhuriyet'teki Abhazların oranını artırmak için yetkililer Türkiye'de yaşayan Abhazları ülkeye geri çekmeye çalışıyor. Abhazya Hükümeti, bu program kapsamında binlerce insanın geri döndüğünü iddia ediyor ve bu noktada bir artış istiyor. Ama aslında, göçen sayısı fazla değil, çünkü hiçbiri ekonomik olarak gelişmemiş bir cumhuriyette yaşamak istemiyor ve pek çoğu geri dönüyor.
Ayrıca, yetkililer her türlü şekilde Ermenilerin işlerine müdahale ediyorlar, Ermeni köyleri Abhazlarınkinden daha kötü durumda, çünkü cumhuriyet bütçesinden kendilerine daha az para tahsis ediliyor. Ermeniler bile, esas olarak eşitlik içeren kolluk kuvvetlerinin her zaman Abhazları korumak için müdahale etmelerinden rahatsızlık duymaktadır. Ve bu durumda kimin haklı olduğu ve kimin suçlanacağı önemli değil.
Abhazya'da yerel bölgelerde oldukça eşsiz bir fenomen vardır. Abhazlar, Ermeni dilini, Ermeni-Abhaz karışık köylerin, Abhazca'dan daha iyi biliyorlar. Bugün herkes kendi içinde yetersiz kalıyor ve genç nesil Rusça konuştuğu için Abhazcayı daha az konuşuyor. Buradaki Ermenilerin Ermenistan Cumhuriyeti'nin edebi dilinden farklı olan Batı Ermeni (Anadolu) lehçesini konuşmaları ilginçtir. Ancak herkesin Ermeni televizyonunu Erivan'dan izlediği gerçeği nedeniyle, dil yavaş yavaş Doğu Ermeni özelliklerini kazanıyor.
Uyuşmazlık Potansiyeli:
Birkaç yıl önce Gürcü savaşı kahramanı Jamal Bartsits, Ermeni-Abhaz ilişkilerini gündeme getirdi. Gürcü-Abhaz savaşında Ermeni halkının başarılarını ve katılımını sorguladı ve aynı zamanda cumhuriyette Ermeni vatandaş nüfusunun artması konusunda yetkilileri ve Ermenileri uyardı. Ona göre, bu ülkenin gelecekteki stratejik güvenliği için kötü sonuçlar doğurabilir. Ayrıca, Ermenistan yönetimi Abhazya'nın bağımsızlığını tanımazsa, Ermenilerin cumhuriyeti terk etmek zorunda kalacaklarını, yani ayrımcılıkla uzaklaştırılacaklarını da belirtti.
Bu bildiri cumhuriyette korkunç bir skandala neden oldu. Resmi makamlar, sıradan Abhazların böyle düşünmesine rağmen, savaş kahramanının sözleri için özür dilemeye başladılar. Fakat uygulamada, Abhazya'nın tekelci bir ülkeye dönüşmesi, aynı zamanda Abhazya çıkarlarına aykırıdır. Eğer herkes ayrılırsa, cumhuriyetin ekonomisi ve ekonomik faaliyetini sağlayacak kimse olmayacak ve 90 bin Abhaz bununla baş edemeyecek.
Ermenileri ve Abhazları tahrik etme girişimi birkaç kez yapıldı. Bu şekilde 2006 yılında, Sohum'da yıl başında Ermeni okulunda iki patlama oldu. Okul bahçesine yerleştirilen Tumanyan anıtı kaidesinin yanı sıra ofislerden birine bombalar atıldı. Avlu boyunca, Rusça basılmış Ermeni karşıtı içerikli broşürler atılmıştı (son zamanlarda ülkede daha sık gözlenmiştir). Resmi sosyolojik araştırmalara göre, çoğu Abhaz Ermeni'si bugünkü Abhazya'da etnikler arası ilişkilerin “dışarıdan sakin ama içsel olarak gergin” olduğuna inanıyor.
Konuyu tam olarak anlamak için, Sputnik ve Pogrom durumu ilk ağızdan öğrenmeye karar verdiler ve ismini saklamayı tercih eden bir Ermeni-Hemşinli'ye Abhazya'daki gerçek etnik ilişkiler üzerine yorumda bulunmasını istediler:
"Savaşın sona ermesinden bu yana gerginlikler var ve son zamanlarda daha da büyüdü. Ermeniler, yetkililerin onları ikinci sınıf insanlar olarak gördüklerini anlamaya başladı. Ermenileri sıkıştırmak, Ermeni mallarının yasadışı şekilde ele geçirilmesi ve diğer kanunsuzlukları uygulama girişimleri var. Bu durmazsa, Ermenilerin umutsuzluğa sürüklendiği bir çatışmada herşeyin bitmesi muhtemeldir ve bir şekilde karşılık vermeye zorlanılıyor."
Kaybolan denge içinde:
Abhazya'daki etnikler arası durum giderek daha fazla ısınıyor. Kırsal Ermeni nüfusunun mevcut yüksek doğum oranı ve Abhaz nüfusunun azalması ile kısa süre içinde cumhuriyette egemen etnik grup haline gelecekler. Abhazlar bu duruma çok öfkeli. Bu devam ederse, zamanla Ermenileri Rusya'ya veya Ermenistan'a gitmeye zorlamak için her şeyi yaparlar. Abhaz halkı bu durumdan hoşnut değil, ancak çatışmaya girmek istemiyorlar. Bölgede, (Ermeni nüfusunun çok fazla olduğu) komşu Soçi'yi ele alırsak, Ermenilerin cumhuriyette bütün Abhazlardan çok daha fazla yaşadığını anlıyorlar. Çoğu bölge sakini çatışmadan bıkmış, birçoğu barışçıl huzurlu bir yaşam istiyor.
Araştırmacıların görüşüne göre, komşu Gürcistan ve Azerbaycan, olası Ermeni-Abhaz karşıtlığını artırmaya çalışıyorlar ve her şekilde ateşe benzin döküyorlar. Gürcüler, eğer bir savaş olursa, bir şekilde bu bölgeyi genel kaos zamanında tekrar geri alacaklarını umuyorlar. Azeriler, Dağlık Karabağ'ın kontrolünü ele geçirmek ya da orada bir saldırı düzenlemek için Ermenilere karşı ikinci bir cephenin oluşmasına güveniyorlar.
Aynı zamanda jeopolitik bir durum da var: Abhaz ulusal elitinin Türkiye Cumhuriyeti hükümeti ile gayri resmi temasları çok sıcak. Abhazya'da genel olarak Türkiyeden geri dönüşün pek çok destekçisi var. Buna göre, Abhazlar ve Türk devletindeki kalabalık Çerkes diasporası bunu itiyor. Ve bu konuda Ermeniler daha çok Rus yanlısı, Türklerin lehine, açık nedenlerle, hiçbir zaman ortaya çıkmayacaklar.
Abhazya'nın tekrar sıcak bir nokta olmasını önlemek için neler yapılabilir? Çatışma potansiyelini azaltmak için, Ermenilere kültürlerini tam olarak geliştirme fırsatı verilebilir. Örneğin, çoğunluğun olduğu bölgelerde Ermeni dili resmi bir dil olarak tanınabilir. Cumhuriyetin bağımsızlığı için savaştaki katkıları küçümsememeli, onları ayrılmak zorunda bırakacak olan “geçici misafirler” olarak görmemeli. Abhazların, Ermenilerin cumhuriyet çapında vatanseverliğine daha fazla dikkat etmeleri gerekiyor. Abhaz yetkilileri, milliyet gözetmeksizin, medeni ve politik bir ulus oluşturmalıdır.
Kaynak:https://sputnikipogrom.com/inside-russia/81645/armenians-in-abkhazia/
Çeviri: Awtle İbrahim
Cherkessia.net, 2 Ekim 2018
Bu haber toplam 4108 defa okundu.