Avustralyalılar, Sydney’deki büyük ve ultra modern opera binası için “dünyanın sekizinci harikası” derler. Bu iddia tartışmaya açıktır ama Sydney Operası’nın Avustralya kıtasının en büyük mimarlık harikası ve dünyanın en büyük opera binası olduğu tartışılamaz.
Sydney Operası o kadar orijinaldır ki, ondaki görünüm dünyanın hiçbir yapısına benzemez. Çünkü o, bir binaya değil, okyanusta yelken açmış muazzam bir gemiye benzer.
Sydney limanında “Bonnelong Point” burnuna kurulu muazzam bina kısaca “opera” olarak anılsa da, kültürel bir kompleks oluşturur. Başka bir deyişle burası bir kültür ve turizm merkezi, bir sahneler topluluğudur. Burada opera salonundan ayrı olarak bir konser, iki tiyatro, bir kütüphane, bir sinema ve geniş sergi salonları vardır.
Önce kimse beğenmedi
Avustralyalılar, anıt sayılacak değerde bir opera binası için proje yarışması açtılar ve bu yarışmayı Danimarkalı mimar Joern Utzon kazandı. Fakat 1957’de Joern Utzon’un projesi teşhir edildiği zaman, hem halk hem de sanatkâr ve idareciler tarafından tepkiyle karşılandı. Büyük tartışmalara yol açtı. Çünkü bunlar, opera veya tiyatro binası denince, dünyanın büyük tiyatro binalarını göz önüne getiriyorlardı. Sydney Operası’nın da onlar gibi, ama daha muhteşem ve güzel olmasını istiyorlardı. Oysa projedeki bina ne saraya benziyordu, ne gökdelene, ne de eski ve yeni çağların mimarlık eserlerine. Bu bir deniz anıtı mı, Avustralya’yı keşfeden kaptanın yelkenlisi mi olacaktı?
Tartışması iki yıl sürdü ve sonunda, 1959 yılında, inşaat başladı. 1973’de tamamlanan eserin açılış töreninde İngiltere Kraliçesi II. Elizabeth vardı ama eserin planını çizen Joern Utzon yoktu. Çünkü o, planında değişiklik yapıldığını öne sürerek inşaat komitesinden istifa etmiş bulunuyordu.
Planda gerçekten önemli değişiklikler yapılmıştı, ama “yelkenli” görünüşü değiştirilmemişti.
Bonnelong Point yarımadasının üzerine yapılan bina, meşhur Sydney Köprüsü’nün tam karşısında idi.
Sahneler Topluluğu
Binanın yapımında 125.000 ton beton, 6.000 ton çelik kullanıldı.
Asıl bina, üç tekne gövdeden oluşur. Bunlardan birinde 2.700 koltuklu konser salonu, ikincisinde 1.555 koltuklu opera salonu, üçüncüsünde de lokantalar yer alıyor. Buradaki iki lokanta, dünyanın en lüks ve güzel lokantaları sayılıyor. Ayrıca iki tiyatro ve bir konser salonu da var.
Konser salonu granit, beton ve camdan yapılmış, sahne tavanı gül ağacından panolarla kaplanmış. Limana bakan cephesinde bir oturma salonu var ki, şehrin en güzel manzarası oradan görülüyor. Müzik dinlenen salonun daire şeklindeki tavanında, akrilik maddeden yapılmış 21 adet akustik reflektörü bulunuyor. Opera salonunun tavanında da, yine harikulâde akustik sağlayan üç büyük reflektör var. Bunlar kablolarla tavana asılı duruyor.
Opera binası, uzunluğu 183, genişliği 95 metre olan bir alanı kaplıyor. En büyük bölümünün yüksekliği 67 metre. Bu sayılar içten ve dıştan yapılan ölçülere göre çok değişiyor.
Alkış yasak
Bu mimari eserin tamamı 102 milyon Avustralya dolarına mal olmuş. Bugün böyle bir eser için hiçbir Avrupa ülkesinin bu kadar büyük bir harcamalı göze alamayacağı iddialar arasında.
Sydney Operası’nın bu özellikleri yanında, dünyanın başka hiçbir opera binasında olmayan bir özelliği daha var. Burada sahneye konan bir opera veya tiyatro eseri, konser veren bir virtüoz asla alkışlanmaz. Çünkü bir eserin burada oynanması, bir sanatkârın burada sahneye çıkması, alkıştan daha büyük bir takdir sayılıyor.
Sydney Köprüsü
Avustralya’da, Opera binasından sonra “harika” sayılacak ikinci önemli eser Sydney Köprüsü’dür. Bu köprü, dünyanın en büyük kemerli demir köprüsü olarak tanınır. New York yakınlarındaki Bayonne kemerli köprüsü 62 santim daha uzun olmasına rağmen, diğer özelliklerinden dolayı Sydney kemerli köprüsü birinci sayılmaktadır.
Son zamanlarda inşa edilen çelik köprüler üç ayrı tipte yapılıyor. Kemerli köprüler, asma köprüler ve ‘cantilever’ denilen, her biri bir ayak üzerinde dengeli şekilde oturtulan iki parçalı köprüler.
Boğaziçi Köprüsü asma köprüdür ve Sydney Köprüsü’nden hem daha büyük hem daha güzeldir. Sydney Köprüsü’nün özelliği tek kemerli en uzun çelik köprü oluşudur.
İnşaatına 1925’de başlanan ve 1932’de bitirilen Sydney Köprüsü’nün toplam uzunluğu 1150 metre, orta yerdeki yüksekliği 134 metredir. İki yaka arasında kalan kısımdaki yerleştirmenin uzunluğu ise 490 metreden ibarettir.
Köprünün üzerinden iki demiryolu, dörder şeritli iki oto yolu, iki yaya yolu geçer ve köprü Harbour Körfezi’nin iki yakasını birleştirir.
Avustralyalılar, Sydney’deki büyük ve ultra modern opera binası için “dünyanın sekizinci harikası” derler. Bu iddia tartışmaya açıktır ama Sydney Operası’nın Avustralya kıtasının en büyük mimarlık harikası ve dünyanın en büyük opera binası olduğu tartışılamaz.