İsrail’den Lübnan’a 460.000 dolardan fazla para taşıyan Lübnanlı bir başpiskopos, krizden etkilenen Lübnan’daki son mezhep hesaplaşmasının merkezinde yer alıyor ve dava, başkanlık siyasetine bile sıçrayabilir.
Durum, iki güçlü siyasi kamp arasındaki anlaşmazlığı artırdı: Lübnan’daki Şii Müslüman Hizbullah grubu ve Maronit Kilisesi.
Din adamı geçen ay, Lübnan’ın İsrail ile normalleşmeye karşı katı yasalarını ihlal ettiğini ileri sürerek içi para ve ilaçla dolu 20 valize el koyan Lübnan sınır görevlileri tarafından kısa süreliğine gözaltına alındı.
Hizbullah’ın muhalifleri, İran destekli grubun Lübnan kurumları ve güvenlik teşkilatları üzerinde hakimiyet kurduğunu ve onları Maruni Kilisesi’ni hedef almak için kullandığını söylüyor. Başpiskopos Moussa el-Hajj, patriği İran destekli Hizbullah’ı ve Lübnan’daki artan etkisini giderek daha fazla eleştiren Maruni Kilisesi’nin kıdemli bir üyesi.
Hıristiyan cemaatinin çoğu, başpiskoposun tutuklanmasını kiliseye bir saldırı olarak gördü.
Geçen ayın sonlarında bir vaazda, Maruni Patriği Beşhara el-Rai, el-Hac aleyhindeki yasal işlemleri bir uydurma olarak kınadı ve paranın yardım için olduğunu savundu. Suçlamaların düşürülmesini ve davaya bakan askeri hakimin istifasını istedi.
Al-Rai ayakta alkışlandı ve protestocular ertesi hafta kiliseyi desteklemek için yazlık evinde toplandılar.
Anlaşmazlığın altında, İsrail ile Lübnan arasında onlarca yıl süren düşmanca ilişkiler yatıyor. İki ülke, 1948’de İsrail’in kuruluşundan bu yana resmen savaş halinde ve Lübnan’ın kitaplarda sert normalleşme karşıtı yasaları var. Sınır, bazı üst düzey Lübnanlı Hıristiyan yetkililerin İsrail, Filistin toprakları ve Ürdün’deki sürülerini ziyaret etmek için zaman zaman geçme iznine sahip olmalarına rağmen kapalı kalmaya devam ediyor.
20 Temmuz’da Lübnan sınır görevlileri, İsrail’den 20 bavul ilaç ve nakit parayla döndükten sonra sekiz saat boyunca el-Hac’ı düzenledi. El-Hajj, kuzey İsrail’deki Lübnanlı Hıristiyanlardan nakit sıkıntısı çeken ülkedeki akrabalarına para ve yardım sağladığını söyledi. Ajanlar paraya, ilaca, el-Hajj’ın cep telefonuna ve pasaportuna el koydu.
Hizbullah yetkilileri, El Hac’ın hareketini İsrail ile normalleşme olarak gördü ve onu bir zamanlar İsrail’in yanında savaşan bir milis grubuna bağlı Lübnanlılardan para teslim etmekle suçladı.
2000 yılında güney Lübnan’ın bazı bölgelerinde 18 yıllık işgal sona erdikten sonra binlerce Lübnanlı İsrail’e taşındı. İsrail’e kaçanların çoğu, bölgedeki İsrail yanlısı ana milislerle bağlantılıydı. İsrail askerleri geri çekildi.
Davanın daha geniş siyasi sonuçları olabilir.
Ülkede aylardır tam işlevsel bir hükümet yok ve Ekim ayının sonundan önce cumhurbaşkanlığı seçimlerinin yapılması bekleniyor.
Lübnan’ın mezhepsel güç paylaşım sistemine göre, cumhurbaşkanı her zaman bir Maruni olmalıdır. Görevdeki Cumhurbaşkanı Michel Aoun, Hizbullah’ın bir müttefiki, ancak Maruni patriğinin Hizbullah’ı giderek artan sesli eleştirisi, bir sonraki başkanın milislerle ittifakı sürdüreceğinin garantisi olmadığını gösteriyor.
Lübnan parlamentosu bir zamanlar Hizbullah ve müttefikleri için açık bir çoğunluğa sahipti, ancak Mayıs’taki seçimlerden bu yana, şimdi en başta Hıristiyan Lübnan Kuvvetleri partisi olmak üzere en sadık muhaliflerinden bazılarıyla baş başa duruyor.
Hizbullah’a karşı çıkan çoğu Hıristiyan parlamento üyesi ve diğer mezheplerin yasa koyucuları, başpiskopos ve Maruni kilisesini desteklemek için bir araya geldi.
Kataeb Partisi’nin Hıristiyan bir yasa koyucusu olan Elias Hankash, “İstedikleri her şeye katılıyoruz, ister yargıcı görevden alma çağrıları isterse başpiskoposa nasıl davranıldığı konusundaki seçicilik olsun,” dedi. “Onlar (Hizbullah yetkilileri) mesajlarını patriğe göndermek için sadece bir dini yetkiliden öfkelerini çıkarmamalı.”
Beyrut’taki Lübnan Amerikan Üniversitesi’nde siyaset bilimi profesörü olan Imad Salamey, Hizbullah için çok şeyin tehlikede olduğunu söyledi.
“Bir cumhurbaşkanlığı seçimine geliyoruz ve ardından yeni bir hükümet kurmamız ve IMF (Uluslararası Para Fonu) ile müzakere etmek için bir hükümet politikası belirlememiz gerekiyor” dedi. “Bence Hizbullah her türlü mesajı göndermek istiyor. şu anda ve aralarında en büyük oyuncu olmaya devam ettiğini göstermeye kararlı.”
Hizbullah liderliği yorum yapmadı. Lideri Hassan Nasrallah yakın tarihli bir röportajda grubun güvenlik kurumları ve yargı üzerindeki etkisini yalanladı. “Lübnan’da yasalar var ve güvenlik kurumları herhangi bir işbirlikçi veya olası işbirlikçiye karşı harekete geçiyor” dedi.
Hizbullah’ın parlamentodaki bloğunun başkanı Mohammad Raad, başpiskoposun para ve ilaç dağıtımının normalleşme olduğunu ve bunun “ulusal ihanet ve suç” olduğunu söyleyerek daha açıktı.
El-Hajj’ın davasına yakın bir kişi Associated Press’e, yetkililerin el-Rai’ye başpiskoposun el konulan pasaportunu ve telefonunu iade etmeyi, ancak nakit ve ilaç çantalarını saklamayı teklif ettiğini söyledi. Al-Rai’nin reddettiği ve başpiskoposun hiçbir duruşmaya katılmadığı bildirildi
Bu arada, nüfusunun yaklaşık dörtte üçü olan milyonlarca Lübnanlı için yoksulluk derinleşiyor. Lübnan’ın iktidar partilerinin onlarca yıl süren hain ekonomik kötü yönetimi ve yolsuzluğunun ardından, ülkenin 18 dini mezhep mozaiğindeki yaygın elektrik kesintileri, ekmek kuyrukları ve enflasyon haneleri rahatsız ediyor.
Carnegie Orta Doğu Merkezi’nde araştırma görevlisi olan Mohanad Hage Ali, insanların hesap verebilirlik ve reform talep ettiğini, bu nedenle bölücü siyasi gerilimin iyi bir sis perdesi olabileceğini söyledi.
Hage Ali, “Siyasi sınıf, eski mezhepsel kutuplaşma yöntemine başvuruyor” dedi. “Etkili oldu ve etkili olmaya devam edeceğini düşünüyorum.”