Keşif Yapan İşçiye Bir Karşılık Ödeme Borcu Ne Demektir?
4857 sayılı iş yasasında düzenlenmemiş bir borçtur. Bu konuda Borçlar Kanununun 336.maddesi geçerlidir. Madde işi esnasında keşifte bulunan işçiye fikri çalışmasının bir ürünü olduğu için keşfini ticari hayatta değerlendirme yetkisi tanımıştır. Keşif kural olarak bulana aittir. Çünkü bu eylem yani keşif normal iş görme ölçüsünü aşan bir fiildir ve yüklenilen işin kapsamı dışında yer alır.
Ancak bu konunun 2 istisnası vardır.
1- Keşif çalışması, işçinin iş sözleşmesi gereği üstlendiği ve sırf bu nedenle ücret aldığı bir işte ortaya çıkarsa bunun için işveren ayrıca bir karşılık ödemek zorunda kalmaz. Keşif doğrudan işverene ait olur. Çünkü bu durumda işçi doğal olarak sözleşme ile üstlendiği borcunu yerine getirmiştir. Bu duruma “ tasarlanmış işletme keşfi “ adı verilmektedir.
2- Keşif çalışması, işçinin üstlendiği işin içinde var olan bir borç olmamakla birlikte, keşfi işini yaparken bulması halinde tesadüfi işletme keşfi kavramı ortaya çıkmaktadır. Bu durum Borçlar Kanunu 336/I de açıkça belirtilmemiş ancak sözleşmede açıkça yazılmışsa işverene ait olacağı zikredilmiştir. Buna göre tek yanlı olarak keşfi saklı tutma, işverenin keşif üzerinde hak iddia edebilmesi için yeterli değildir. Bunun; işçi işe girerken bildirilmişi olması, sözleşmede yazılması ya da iç yönetmelikte yazılmış olması yeterli olacaktır.