Corinebacterium diphtheriaenın veya
ulceransın toksin üreten suşlarının neden olduğu, daha çok üst solunum
yolunu, bazan da deriyi tutan ve toksik etkileri ile yüksek oranda
mortaliteye ve komplikasyonlara yol açan bir enfeksiyon hastalığıdır.
Rutin aşılama ile günümüzde insidansı çok azalmışsa da, özellikle eski
Sovyet federasyonu ülkelerinde epidemiler yapmaya devam etmektedir.
Toksin üretmeyen suşlar enfeksiyon yapabilirler, ancak hastalığın ağır
komplikasyonlarına neden olmazlar.
Klinik: İnkübasyon süresi 2-5 gündür, bazan daha uzun olabilir. Bakteri
iki tip hastalığa yol açabilir:
1. Burun, kulak, boğaz, deri, yara veya gözde; pürülan akıntı ile
birlikte hafif enfeksiyon.
2. Toksijenik hastalık: Genellikle tonsillofaringeal bölgede olmak
üzere, vücudun herhangi bir yerindeki toksijenik C. diphtheriae suşunun
neden olduğu, membran oluşumu (boğazdaki membran, streptokok
tonsillitindeki kriptik membrandan farklı olarak, nekroz nedeniyle
alttaki dokuya yapışık olduğundan, kaldırılmaya çalışılırsa kanama
gözlenir), % 10-15 vakada miyokardit ve % 75 vakada 2-6 hafta sonra
kranial ve periferik motor ve duyu sinirlerinde paralizi ile seyreden
ağır bir hastalıktır. Laringeal difteride ise ağır bir krup tablosu
vardır, bu vakalar ani solunum yolu tıkanıklığı ile kaybedilebilirler.
Komplikasyonlar: Periferik nöropati, diafram ve solunum kası
paralizileri sonucu solunum yetmezliği, solunum yolunda tıkanma,
miyokardit.
Tanı: Tedavinin çok acil olarak başlanması gerektiğinden, tedaviye karar
verirken kullanılacak tanı kliniktir. Difteriden şüphelenilen her
lezyondan, membranın dibinden sürüntü kültürü alınır. Corinebacteriler
normal florada bulunduğundan, direk boyamaların tanı değeri yoktur.
Bütün üremeler tercihen PCR, yoksa Elek testi ile toksijenite yönünden
değerlendirilmelidir.
Ayırıcı Tanı: Nazal difteride burunda yabancı cisim, üst solunum yolu
enfeksiyonuna bağlı burun akıntısı, konjenital sifiliz.
Tonsillofaringeal difteride streptokoksik tonsillit, enfeksiyöz
mononukleoz, adenovirus (sıklıkla konjunktivit eşlik eder) ve herpes
tonsillitleri, agranülositoz, posttonsillektomi membranları. Laringeal
difteride enfeksiyöz veya spazmodik krup, laringeal yabancı cisim,
anjionörotik ödem.
Epidemiyoloji ve Bulaşma: Kış ve ilkbaharın başında daha sık görülür.
Genellikle damlacık yolu ile bulaşır. Hastada kullanılan tıbbi aletlerle
ve gıda ile bulaşma da mümkündür. Çiğ süt ile bulaşmış vakalar
bildirilmiştir. Vakalar tedaviden en az 48 saat sonra, en az 24 saat ara
ile alınmış 2-3 kültürün negatif olduğu gösterilinceye kadar bulaştırıcı
olarak kabul edilmeli ve respiratuvar izolasyonda tutulmalıdır. Kültür
yoksa, izolasyon süresi 14 günden az olmamalıdır. Tedavi edilen
vakalarda yeterli immünite gelişemeyebileceğinden, en az 3 ay sonra
(tedavide immün globulin verildiği için) aşılanmalıdır.
Temaslılar: Bütün aile üyeleri, hastanın nazofaringeal sekresyonlarıyla
temas etmiş olanlar ve hastalığın başlangıcından önceki hafta içerisinde
5 gün arka arkaya günde en az 4 saat veya bir kez en az 24 saat birlikte
olmuş (okul, kreş arkadaşları ve personeli
) herkes temaslı kabul
edilir. Hasta ile teması olan herkesten burun ve boğaz kültürleri
alınmalı ve Schick testi uygulanmalıdır. Bu işlemlerin sonucu alınıncaya
kadar, bütün temaslılar izole edilmelidir. Daha önce primer aşılaması
tamamlanmış (en az 3 doz) kişilere, indeks vaka toksijenik ise son
aşısından sonra en az 5 yıl, indeks vaka toksijenik değilse 10 yıl
geçmiş ise bir doz booster difteri aşısı yapılmalıdır. Kültürü ve Schick
testi negatif temaslılar izolasyondan çıkarılabilir. Kültür pozitif,
Schick testi negatif temaslılar taşıyıcı olarak değerlendirilir. Kültür
ve Schick testi pozitif, ancak semptom yoksa, en az 14 gün antibiyotik
ve 5.000 ünite i.m. antitoksin verilir. Schick testi pozitif, kültür
negatif ise, aşılama (en az 5 doz) uygulanır. Schick testi
yapılamıyorsa, temaslıların en az 7 gün izole edilmeleri önerilmektedir.
Bu durumda temaslıların immünizasyon durumu ne olursa olsun, tek doz
benzatin penisilin, penisilin allerjisi varsa 14 gün süreyle 40-50 mg/kg
oral eritromisin ile profilaksi uygulanmalıdır.
Korunma: Difteri toksinine karşı çok koruyucu ve güvenilir toksoid aşı
mevcuttur. Bu aşı ülkemizde 2, 3, 4, 16-24 aylarda boğmaca ve tetanoz
ile kombine olarak tam dozda (DBT) ve ilköğretim okullarının birinci
sınıflarında tetanoz ile kombine olarak azaltılmış dozda (dT) rutin
olarak uygulanmaktadır. Primer aşılamadan sonra, her 10 yılda bir dT
aşısının yapılması gerekir.
Kaynak: www.saglikvakfi.org.tr