Kromozom bazında olan mutasyonlar ile kromozom sayısı değişebiliyor. Örneğin insanda 46 kromozom varken atalarında 48 kromozom vardır. Robertson Tipi Yer Değiştirme Mutasyonu ile kaynaşma gerçekleşebilir veya Kromozom çoklanması denilen olayla artabilir.
Merhaba Emir, kromozom sayısı artışıyla -kromozom çoklanmasıyla- birlikte kromozom sayısı azalmasını -kromozom kaynaşmasını- evrimsel süreçte görmek mümkün Kromozom kaynaşması olayını açmak gerekirse kromozom kaynaşmasından dolayı en yakın kuzenlerimiz 48 kromozoma sahip iken biz 46 kromozoma sahibiz.
Şempanzelerde, gorillerde ve orangutanlarda 2A ve 2B olarak isimlendirilen iki ayrı kromozom, insanda birbirine kaynamıştır ve tek bir kromozomdur. Bizdeki bu kromozom, "2. Kromozom" olarak bilinir.
Hem de şempanze, goril ve orangutanlardaki 2A ve 2B kromozomları daha yakından incelendiğinde, gerçekten de bunların üzerinde bulunan genlerin görevlerinin, bizim 2. kromozomumuzdakiyle tıpatıp aynı olduğu görülmüştür.
48'den 46'ya Düşmesi İçin 2 Kromozomun Kaynaşması Gerekmez mi?
Bu, kromozomların ne olduğuyla ilgili yaygın düşülen hatalardan birisidir.
Kısaca özet geçecek olursak:
Kromozomlardan söz ederken çift halinde bulundukları durumdan değil, tekil hallerinden söz ederiz. Yani insanlar için 22 otozomal kromozom ve 1 cinsiyet kromozomu (veya şempanzelerde 23 otozomal kromozom ve 1 cinsiyet kromozomu) üzerinden sayarız. Çünkü kromozom denen şey budur. Kromozomlar, bölünme sırasında kendilerini kopyaladıklarında birer çifte dönüşürler (ve o zaman 46 veya 48 kromozomdan söz ederiz).
Yani sözünü ettiğimiz 2. kromozomdan vücudunuzda 1 çift (2 adet) vardır. Kaynaşmayı 46 kromozom üzerinden düşünecekseniz, 2 çiftin kaynaştığını düşünebilirsiniz; ancak gerçekte olan, tek bir kromozomun kopyalanma öncesinde kaynaşması, sonrasında kopyalanmasıdır.
Evrim Ağacı Facebook sayfasında Birtan Çiçekçi'nin bir yorumu şöyleydi:
"Hucre bolunmesi sirasinda homolog kromozomlar karsi karsiya gelir ve bu arada bazi parcalarini degis tokus ederler. Bunu su sekilde kafamizda canlandirabiliriz. Iki tane 13. kromozom karsi karsiya geliyor ve her ikisi de dizden asagisini birbirine veriyor. Bu islem sirasinda bir hata oldugunu dusunun; biri dizden asagisini verirken oburu kalcadan asagisini veriyor ve sonra mayoz bolunme ilerliyor. Bu durumda bir gametteki 13. kromozomun kalca diz arasi eksik olurken obur gamette o bolge duplike olacaktir.
Defektli kromozoma sahip gamet muhtemelen yasayamayacak; buna karsilik oteki gamet bir gen takiminin pespese gelen iki kopyasina sahip olacaktir.
Retina hucrelerinde rodopsin denilen proteinler uzerlerine belirli frekansta isik dustugunde fotonu sogurup bir dizi kimyasal reaksiyonu baslatan ve bunun sonucunda sinirde beyine giden uyariyi olusturan yani gorme dedigimiz isleme yol acan proteinlerdir.
Farzedelim ki duplike olan parcada rodopsin kodu da yaziliyor olsun. Ayni genden iki kopya oldugu icin bu kromozomlu gametten olusan canlinin bazi retina hucreleri birinci kopyayi, digerleri ikinci kopyayi kullaniyor olabilirler.
Buraya kadar bir sey yok. Ama bir de bu gen kopyalarindan birinde bir mutasyon oldugunu dusunelim. Bir kopya digerinden tek harfi, sonucta tek aminoasiti, ve bunun sonunda quaterner yapisi ilkinden biraz farkli bir opsin uretecektir. Bu protein yapisal farkliligi nedeniyle farkli frekanstaki fotonlar ile daha cok uyarilmaya uygun bir yapida olabilir.
Geldigimiz noktada canlinin retina hucrelerinin bazilari eskiden oldugu gibi belirli bir frekansa daha cok tepki verirken; birtakim retina hucreleri ise bambaska frekansa daha cok tepki vermektedir.
Beyin bunu daha o nesil icerisinde algilar. Artik o canli; atalarindan bir fazla kromatik hale gelmistir. Mono ise di; di ise tri. Bu hayatta kalmak icin belirgin bir avantaj olusturdugundan dogal secilir.
Yeni dunya-eski dunya maymunlari ayrimini takiben dikromazi den tri kromaziye gecisimiz bu sekilde oldugunu biliyoruz.
Aslinda A, B grubu gibi kan gruplarinin evrimi de benzer sekilde olmustur.
Evrim mekanizmalarina basit bir ornek. Ama komplike bir sonucu doguran. Onceden iki renkli olan bir türün, uc renkli goren bir ture donusme hikayesi."
Kromozom bazında olan mutasyonlar ile sayı artabilir veya azalabilir. Örneğin 48 kromozomlu atalardan 46 kromozomlu insan evrimleşti. Kromozom çoklanması ya da kromozom kaynaşması buna sebep olabilir.