IV. Mustafa, 8 Eylül 1779 tarihinde İstanbul’da, Nüketseza Kadın Sultan’ın ve Sultan I. Abdülhamid’in oğlu olarak dünyaya gelmiştir. Annesi Nüketseza Kadın Sultan, oğlu IV. Mustafa’nın iyi bir eğitim alması ve dönemin büyük şahsiyetlerinden dersler almasını istese de IV. Mustafa eğitimden çok zevk ve arzularının peşinden hareket etmeyi tercih etmiştir.
29 Mayıs 1807 tarihinde amcasının oğlu olan III. Selim’in yerine yirmi sekiz yaşındayken geçen IV. Mustafa, kendisine büyük iyilikleri dokunan ve küçük yaştan itibaren kendisiyle ilgilenen III. Selim’e ihanet etmiştir. III. Selim’in hüküm sürdüğü dönemde isyancılara destek çıkan ve tahta geçtikten sonra III. Selim’in öldürülmesi emrini veren IV. Mustafa bu sebeple karakter bakımından yoksun birisidir. Tahta geçmekte yeniçerilerin desteğini alan IV. Mustafa tahta çıktıktan sonra da onlar ile antlaşma yaparak yeniçerilerin kendini güvence altına almasına izin vermiştir. Hat sanatıyla uğraşan ve edebi anlamda güzel yazılar da yazmış olan IV. Mustafa, tahta geçmesinden kısa bir süre sonra 1808 yılında padişahlık tahtından indirilmiştir.