Filojiston teorisi, filojiston adındaki ateş elementinin cisimlerdeki yanma sırasında salındığını iddia eden günümüzde geçerliliğini yitirmiş bir teoridir. Adı Antik Yunan φλογιστόν phlogistón (yanma), φλόξ phlóx (alev) 'den gelir. İlk olarak Johann Joachim Becher tarafından 1667'de belirtildi ve daha sonra Georg Ernst Stahl tarafından daha resmi bir şekilde bir araya getirildi. Teori, yanma ve paslanma gibi yanma süreçlerini şu anda toplu olarak oksidasyon olarak bilinen açıklamaya çalıştı.
Teorinin tarihçesi
Empedocles, klasik teoriyi, su, toprak, ateş ve hava olmak üzere dört unsur bulunduğunu ve Aristo'nun bu fikri nemli, kuru, sıcak ve soğuk olarak niteleyerek güçlendirdiğini belirtti. Böylece yangın bir madde olarak değerlendirildi ve yanma, sadece bileşiklere uygulanan bir ayrışma işlemi olarak görüldü. Bununla birlikte, tecrübe, yanmanın her zaman bir malzeme kaybına eşlik etmediğini ve bunu açıklamak için daha iyi bir teori gerektiğini göstermiştir.
Johann Joachim Becher
Johann Joachim Becher, 1667'de Phlogiston teorisinin ne olacağına dair ilk söz olan Physica subterranea adlı kitabı yayınladı. Becher, kitabında ateş, su ve havayı klasik element modelinden kaldırdı ve onları üç farklı toprak formuyla değiştirdi: terra lapidea, terra fluida ve terra pinguis. Terra pinguis yağlı, kükürtlü veya yanıcı özellik kazandıran unsurdu. Becher terra pinguis'in yanmanın önemli bir özelliği olduğunu ve yanıcı maddeler yakıldığında ortaya çıktığını düşünüyordu. Becher'in şimdi phlogiston teorisi ile ilgisi yoktu, ancak öğrencisi Stahl üzerinde büyük bir etkisi vardı. Becher'ın ana katkısı teorinin kendisinin başlangıcıydı, ancak ondan sonra çok değişti. Becher'in fikri, yanıcı maddelerin ateşlenebilir bir madde, terra pinguis içermesiydi.
Karşıt fikirler ve çürütülmesi
Sonunda nicel deneylerde birtakım sorunlar ortaya çıkmıştı. Magnezyum gibi bazı metallerin yandığında filojistonu kaybederek hafiflemesi gerekirken bu maddeler kütle kazanıyordu. Kimi filojiston savunucuları filojistonun anti madde olduğunu iddia ettiler; Louis-Bernard Guyton de Morveau gibi diğerleriyse daha geleneksel bir fikir ortaya attılar ve filojistonun havadan daha hafif olduğunu söylediler. Ancak Arşimet prensibi ve magnezyumun yoğunluğuyla ilgili daha detaylı analizler yanma sonucu çıkan ürünlerdeki, havadan hafif olan filojistonun kütle artışına olan etkisini hesaplayamıyordu.