II. Nikolay ya da Nikolay Aleksandroviç Romanov (Rusça: Никола́й II, Никола́й Алекса́ндрович Рома́нов, d. 18 Mayıs 1868 – ö. 17 Temmuz 1918, Yekaterinburg), Rus İmparatorluğu'nun son imparatoru ve Romanov Hanedanının hüküm süren son üyesidir.
1 Kasım 1894'ten, tahttan çekilmek zorunda kaldığı 2 Mart 1917'ye değin hükümdarlık yaptı. Saltanatı sırasında Rus İmparatorluğu, Dünya'nın büyük güçlerinden biriyken ekonomik ve askeri çöküşe sürüklendi. Yine hükümdarlığı altında Rusya, Baltık Filosu'nun yok edildiği Rus-Japon Savaşı'nda Japonya'ya karşı küçük düşürücü bir yenilgiye uğradı. Orta Doğu'da etkisini arttırmaya çalışan Almanya'ya karşı yapılan Britanya-Rusya Antantı ile Rusya ve Britanya İmparatorluğu arasındaki Büyük Oyun sona erdi. Devlet başkanı olarak, Ağustos 1914'te, 3,3 milyon Rus'un hayatına mal olacak olan I. Dünya Savaşı'na dönük seferberliği onayladı.
1917'deki Şubat Devrimi'nden sonra tahttan çekildi. Ailesiyle birlikte önce Çarskoye Selo'da, daha sonra Tobolsk'ta ve son olarak Yekaterinburg'da tutuldu. Ekim Devrimi'nden sonra, 16/17 Temmuz 1918 gecesi, eşi, çocukları, aile hekimi, uşakları ve aşçısıyla birlikte Bolşevikler tarafından tutuldukları evin bodrum katında öldürüldü. 2000 yılında Rus Ortodoks Kilisesi tarafından aziz ilan edildi.