1 Yeni Ýl Özel Ýdaresi Yasasý na Eleþtirel Bir Bakýþ Remzi Çiftepýnar* 1. Ýl Özel Ýdarelerinin Kýsa Tarihçesi Ýl özel idareleri Osmanlý döneminde 1864 tarihli Vilayet Nizamnamesi ile kurulmuþtur. Bu nizamname ile eyalet yerine vilayet sistemi benimsenmiþ ve iller için genel ve özel olmak üzere iki yönetim biçimi kabul edilmiþtir. Bu nizamnameyle tüzel kiþilikleri bulunmayan Vilayet Umumi Meclisleri kurulmuþtur. Bu deðiþikliklerin yapýlmasýnda yýkýlmakta olan imparatorluðu kurtarmak için yönelinen merkeziyetçilik eðilimi bulunmaktadýr te çýkarýlan Ýdare-i Umumiye-i Vilayet Nizamnamesi, eski Nizamnameyi yürürlükten kaldýrmýþ ve yeni hükümler getirmiþtir. Bu Nizamname vergilerin tevzii ve ihtilaflarýn çözümü gibi konularý, Vilayet Umumi Meclisine vermiþtir. Bu Nizamname esasen bu yönetimleri özerk bir yerel yönetim birimi olmaktan çok, bir tür danýþma meclisi olarak öngörmüþtür. 2 Vilayetlerin esas olarak bir ademi merkeziyet idaresi haline getirilmesi yasal yönden ilk olarak 1876 tarihli Kanuni Esasi ile olmuþtur. Kanuni Esasi nin 110. maddesi þöyledir: Vilayetin usul-u idaresi, tevsii mezuniyet (yetki geniþliði) ve tefrik-i vezaif (görev ayrýmý) kaidesi üzerine müesses olup deracatý nizamý mahsus * Türkiye Büyük Millet Meclisi Bütçe Müdürlüðü Yasama Uzmaný. 1 Adil Þahin, Ýl Özel Ýdarelerinin Tarihsel Geliþimi, Belediye Dergisi, C. 5, S. 6, Aralýk, 1999, s Yusuf Þevki Hakyemez, Ýl Özel Ýdarelerinin Ýþlevi, Organlarý ve Rolleri, Sayýþtay Dergisi, S. 31, Ekim- Aralýk 1998, s. 170.
2 124 Sayý: 2 Temmuz-Aðustos-Eylül 2006 ile tayin edilecektir. Ancak, meclis çok uzun bir süre toplanmayýnca (yaklaþýk 31 yýl) Anayasa nýn uygulanmasý da ertelenmiþtir. II. Meþrutiyet Döneminde 1913 yýlýnda Ýdare-i Umumiye-i Vilayet Kanunu Muvakkati (Ýllerin Genel Yönetimine Ýliþkin Geçici Yasa) çýkarýlmýþtýr. Bu Yasa da il özel idaresi; Ýl, taþýnýr ve taþýnmaz mallara sahip ve bu kanunla belirlenmiþ ve sýnýrlandýrýlmýþ özel görevleri gerçekleþtirmekle yükümlü bir tüzel kiþidir. Buna göre vilayetin iki yönü vardý: Devlet idaresinin mülki taksimat dairesi olarak vilayet ve ademi merkeziyet birimi olarak vilayet. Vilayet organlarý; Umumi Meclis, Vilayet Encümeni ve Validir. Bu yasanýn 74. maddesinden sonra gelen maddeleri, Ýl Özel Ýdareleriyle ilgilidir. Ýllerin genel yönetimini düzenleyen maddeler 1929 yýlýnda yürürlükten kaldýrýlmýþ ve yerini 1426 sayýlý Yasaya býrakmýþtýr sayýlý Yasa da 5442 sayýlý Ýl Ýdaresi Yasasý ile yürürlükten kaldýrýlmýþtýr Anayasasý ile mahalli idareler için görev ayrýlýðý ilkesi kaldýrýlarak idarenin bütünlüðü ilkesine yer verilmiþtir. Ýl özel idarelerine iliþkin hükümler, türlü deðiþikliklere uðramakla birlikte 2005 yýlýna kadar yürürlükte kalmýþtýr. En önemli deðiþiklik, 1987 yýlýnda yapýlmýþtýr. Bu tarihte çýkarýlan 3360 sayýlý Yasa ile Yasa nýn adý baþta olmak üzere sistemde günün deðiþen koþullarýna yanýt vermesi beklenen deðiþiklikler gerçekleþtirilmiþtir. 3 Son olarak il özel idarelerine iliþkin köklü deðiþikler yapan ve 1913 tarihli geçici Yasa yý yürürlükten kaldýran tarihli ve 5302 sayýlý Ýl Özel Ýdaresi Yasasý çýkarýlmýþtýr. 2. Ýl Özel Ýdarelerinin Sorunlarý Ýl özel idareleri 1960 öncesine kadar pek çok hizmeti gerçekleþtirmiþlerdir. Daha sonra görev alanlarýnýn, mali kaynaklarýnýn, merkezle olan iliþkilerinin düzenlenmiþ olduðu kanunlarda, bu idarelerle merkezi idare arasýnda bir denge ya da rasyonel bir daðýlým gerçekleþtirilememesi bu idareleri iþlevsizleþtirmiþtir tarihli Kanunla il özel idarelerine pek çok görev verilmiþ olmasýnýn baþlýca nedeni, aslýnda o dönemde merkezin bu görevleri görebilecek kuvvet ve kudretten yoksun olmasýydý. Cumhuriyetin kurulmasý ve milli birliðin saðlanmasýyla merkez kuvvetlenmiþ, il özel idarelerinin görev alanýna giren pek çok hizmet yeni kurulan bakanlýklara, bakanlýklarýn taþra teþkilatlarýna ve belli hizmetleri görmek için kurulmuþ olan (Karayollarý, DSÝ, TEK gibi) kurum ve 3 Ruþen Keleþ, Yerinden Yönetim ve Siyaset, Cem Yayýnevi, Ankara, 1998, s Yusuf Þevki Hakyemez, a.g.e., s. 175.
3 Yeni Ýl Özel Ýdaresi Yasasý na Eleþtirel Bir Bakýþ 125 kuruluþlara verilmesine raðmen bu görevlerin özel idarelerden alýnmamasý bir görev karýþýklýðýna yol açmýþ ve görev ikilikleri ortaya çýkmýþtýr. Mali güçleri oranýnda da görevlerini yapmaya devam etmiþlerdir. Yaþanan bu süreç içerisinde ise il özel idarelerinin yeniden düzenlenmesi konusu sürekli gündemde kalmýþtýr öncesinde il özel idareleri öðretmen maaþlarý dahil eðitim, saðlýk, tarým ve benzeri hizmetlerin tek sorumlusuydu. Bu idarelerce pek çok ilkokul, sanat okulu, öðretmen okulu, numune çiftliði gibi tesisler yapýlmýþ; köy yolu, içme suyu ve benzeri hizmetler yürütülmüþtür. Ayrýca numune ya da devlet hastanesi adýyla bir çok ilde bulunan ve 1953 te Saðlýk Bakanlýðý nýn yönetimine devredilen 47 hastane yapýlmýþtý. 5 Ýlköðretim ve büyük yol yapýmý görevlerinin merkezi yönetimce devralýnmasý, il özel yönetiminin baþlýca küçülme nedenidir. Bu birimlerin gerçekleþtirdikleri kimi üretici yatýrým alanlarýnýn da özel kesime devredilmesi, küçülmeyi pekiþtirmiþtir li yýllarda hizmet ve ticaretin geliþmesine yönelik yatýrýmlara yönelmiþlerdir. Ýl özel yönetimi-belediye dengesinde iliþki belediye lehine deðil merkezi idare lehine deðiþmiþtir. 6 Son düzenlemeye kadar ise il özel idarelerinin mahalli müþterek nitelikte olan; tarým ve hayvancýlýk, aðaçlandýrma, orman tesisi, saðlýk ve sosyal yardým, eðitim, haberleþme, turizm, ekonomi, ticaret ve bayýndýrlýða iliþkin görevleri bulunmaktaydý. Bunlarýn dýþýnda kent içi ulaþtýrma, su, elektrik, havagazý gibi yerel kamu hizmetleri için kurulacak iþletmelere, 40 yýlý geçmemek üzere izin vermek yetkisi vardý. Bu görevlerin pek çoðu yeni yapýlanmanýn özüne uygun olarak muhafaza edilmiþ ve ilave görevler üstlenmiþtir. Görevlerini yerine getirememelerinin nedenlerinden biri de, yerine getirecekleri hizmetler için gerekli mali kaynaklarla desteklenmemeleridir. Devlet bütçesinden il özel idarelerinin aldýklarý pay 1956 da %3.57, 1975 te %0.93 tür de bu oran %1.2 ye çýkarýlabilmiþtir. Daha sonra bu oran %1.70 çýkarýlmýþtýr. Bu paradan nüfus esasýna göre kendilerine doðrudan daðýtýlan oran genel bütçe vergi gelirlerinin %1.2 sidir. Çeþitli kanunlarla da sahip olduðu bazý gelir kaynaklarý ellerinden alýnmýþtýr. Þu an itibariyle il özel idareleri genel bütçe vergi gelirlerinden tarihli ve 2380 sayýlý Belediyelere ve Ýl Özel Ýdarelerine Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkýnda Yasa da tarihli ve 4629 sayýlý Yasa yla yapýlan deðiþiklikle % 1.12 oranýnda pay almaktadýr. 5 Yusuf Þevki Hakyemez, a.g.e., s Birgül Ayman Güler, Yerel Yönetimler: Liberal Açýklamalara Eleþtirel Yaklaþým, TODAÝE Yayýnlarý No: 280, Ankara, 1998, s. 170.
4 126 Sayý: 2 Temmuz-Aðustos-Eylül 2006 Yapýlan son düzenlemeden önce, bu düþük gelir kapasitesinin yaný sýra kendilerine verilen görevleri yerine getirebilecek bir teþkilata da sahip deðillerdi. Vali, özel idarenin iþlerini merkezi idarenin o ildeki örgütü aracýlýðýyla yerine getirmekteydi. Köyler ve belediyeler hizmet verdikleri halkýn oturduðu ve yaþadýðý yerleþim yerlerinin merkezinde görev yapan yerel yönetim birimleri olduklarý halde, il özel idareleri; hem kýrsal hem de kentsel alanlarý içine alan, il sýnýrlarý içinde faaliyet gösteren, sýnýrlarý ayný zamanda genel idarenin alt birimi halindeki il sýnýrý ile ayný olan ve il genel yönetiminin baþý durumundaki valinin il özel idaresinin de baþý olduðu bir yerel yönetim türüydü. 7 Yeni yasayla il özel idareleri yapýlanmaya iliþkin bir takým deðiþiklikler geçirmiþ kimi sorunlarý da çözüme kavuþturulmuþtur. Ancak yeni düzenleme bir takým olumlu yönlerine karþýn önemli denebilecek bir takým olumsuzluklarý da beraberinde getirmiþtir. 3. Yeni Yasa nýn Getirdiði Sistem ve Amacý 3.1. Merkezi Ýdare-Yerel Yönetim Ýliþkisi ve KYTÝYYHK 8 Ýl Özel Ýdaresi Yasasý ný ve bu Yasa yla öngörülen sistemi tek baþýna ele almak yerine KYTÝYYHK ile birlikte deðerlendirmek bizi bir sonuca ulaþtýrabilir. KYTÝYYHK Cumhurbaþkaný tarafýndan Anayasaya aykýrý bulunarak bir daha görüþülmek üzere Meclis e iade edilmiþtir. Halen, Meclis te yeniden görüþülmeyi beklemektedir. Yasa yla merkezi yönetim ile yerel yönetimler arasýnda ve ikinciler yararýna yeni bir görev ve yetki bölüþümü yaratýlmakta ve kamu hizmetlerinin özel sektöre gördürülmesi konusunda yönetime genel yetki verilmektedir. Anayasada üniter devlet modeli kabul edilmiþtir. Bu model merkeziyetçi yapýyý ve ancak onun denetim ve gözetiminde merkez dýþý örgütlenmeyi olanaklý kýlmaktadýr. Anayasanýn 126. maddesinde illerin yönetiminin yetki geniþliði esasýna dayalý olacaðý belirtilmiþtir. Yerel yönetimlerin kuruluþ ve görevleri ile yetkileri yerinden yönetim ilkesine uygun olarak yasayla düzenlenecektir. Merkezi yönetim yerel yönetimler üzerinde; 1) yerel hizmetlerin idarenin bütünlüðü ilkesine uygun bir biçimde yürütülmesi, 2) kamu görevlerinde birliðin saðlanmasý 3) toplum yararýnýn korunmasý, 4) yerel gereksinimlerin gereði gibi karþýlanmasý, amaçlarýyla yasada belirtilen esas ve usuller çerçevesinde idari vesayet yetkisine sahiptir. 7 Mustafa Tamer, Ýl Özel Ýdaresi (Yerel Sistem Ýçindeki Yeri ve Geleceði), Yayýmlanmamýþ Doktora Tezi, Erzurum, 1993, s tarihli ve 5227 sayýlý Kamu Yönetiminin Temel Ýlkeleri ve Yeniden Yapýlandýrýlmasý Hakkýnda Kanun.
5 Yeni Ýl Özel Ýdaresi Yasasý na Eleþtirel Bir Bakýþ 127 Anayasada üniter devlet modelinin idari örgütlenmedeki temel ilkeleri merkezden yönetim, yerinden yönetim ve bunlarý tamamlayan idarenin bütünlüðü ilkesi olarak belirlenmiþtir. Ýdarenin bütünlüðü ilkesi, merkezi yönetimden ve yerel yönetimlerden oluþan iki parçalý idari yapýnýn üniter devlet modeline zarar verecek biçimde ayrýþmamasý için benimsenmiþ ve yerinden yönetim, devletin ülkesi ve milletiyle bölünmezliði ve idarenin bütünlüðü ilkeleriyle sýnýrlandýrýlmýþtýr. Ýdarenin bütünlüðü ilkesi idari iþlev gören farklý hukuki statülere baðlý deðiþik kuruluþlarýn bir bütün oluþturduðunu anlatmaktadýr. Parçalý yapýda olan yönetimde bütünlüðü saðlamaya yönelik iki hukuksal araç yetki geniþliði ve idari vesayet tir. Birincisi ayný tüzel kiþilik içinde yer alan merkezi örgüt ve birimler ikincisi ise merkezi yönetim ile yerinden yönetim kuruluþlarý arasýndaki bütünleþmeyi saðlamaktadýr. 9 Yerel yönetimin en önemli sakýncasý devletin birliði ve kamu görevlerinin tutarlýlýðýný bozabilmesidir. Ýdari vesayet yetkisi bu sakýncalarý gidermek üzere benimsenmiþ bir ilkedir. Ýdari vesayet ilkesi kamu düzenini ve ülke bütünlüðünü saðlamak için kamu yararý amacýyla, yasalarýn verdiði yetkiye dayanarak, merkezi yönetimin yerel yönetim ve hizmet yerinden yönetimlerinin organlarý, iþlemleri ve mali kaynaklarý üzerindeki denetimi olarak tanýmlanabilir. Bu yönüyle idari vesayet yetkisi yerel yönetim kuruluþlarýna tanýnan özerkliðin istisnasýný oluþturmaktadýr. Bu Yasa yla merkezi yönetimin görev ve yetkileri sýnýrlandýrýlarak merkezi yönetim özel görevli durumuna düþürülürken, yerel yönetimler genel görevli kýlýnmaktadýr. Merkezi yönetim devletin; savunma, adalet, dýþ iþleri gibi temel görevlerini yapmakla sýnýrlandýrýlmaktadýr. Merkezi yönetimin kimi örgütleri kaldýrýlmakta kimileri ise yerel yönetimlere devredilmektedir. Böylece örgütsel ve iþlevsel yönden zayýflatýlmaktadýr. Yetki geniþliðine dayanan güçlü merkezi yönetim yerine görev ayrýlýðýna dayanan güçlü yerel yönetim yapýlanmasýnýn yolu açýlmaktadýr. Üniter devlet modelinden idari vesayet yetkisinin zayýflatýlmasý suretiyle yerel aðýrlýklý devlet modeline geçilmesine olanak saðlanmaktadýr. Kamu hizmetlerinin tümü yerelleþtirilerek özelleþtirilmelerinin yolu açýlmaktadýr. Bu içeriðiyle Yasa nýn bu yöndeki düzenlemeleri içeren maddeleri Anayasa da öngörülen üniter devlet modeline idarenin bütünlüðü, yetki geniþliði ve 7 Mustafa Tamer, Ýl Özel Ýdaresi (Yerel Sistem Ýçindeki Yeri ve Geleceði), Yayýmlanmamýþ Doktora Tezi, Erzurum, 1993, s tarihli ve 5227 sayýlý Kamu Yönetiminin Temel Ýlkeleri ve Yeniden Yapýlandýrýlmasý Hakkýnda Kanun. 9 Bkz. Cumhurbaþkanlýðýnýn, tarihli ve 5227 sayýlý Kamu Yönetiminin Temel Ýlkeleri ve Yeniden Yapýlandýrýlmasý Hakkýnda Kanun u geri gönderme tezkeresi için, (Eriþim Tarihi: )
6 128 Sayý: 2 Temmuz-Aðustos-Eylül 2006 idari vesayet ilkelerine aykýrýlýk teþkil etmektedir. Nitekim Cumhurbaþkaný da geri gönderme tezkeresinde; Bu düzenlemeler amaçlanmasa da Anayasa da öngörülmeyen bir yönetim modeline geçilmesine neden olabilecek niteliktedir. deðerlendirmesinde bulunmuþtur. 10 Yasa nýn 7. maddesinde yapýlan düzenlemeyle merkezi yönetimce yürütülecek görev ve hizmetler tek tek konu olarak sayýlmakta, diðer yasalarýn münhasýran merkezi yönetime yüklediði ulusal ve bölgesel hizmetlerle sýnýrlandýrýlmaktadýr. Böylece yerel yönetimler genel görevli hale getirilmektedir. 9. maddede merkezi yönetimin yerel yönetimlerin sorumluluk alanýna giren görev ve hizmetler için yerel düzeyde örgüt kurmasý, doðrudan ihale ve gider yapmasý yasaklanmaktadýr. Yine bu maddede yerel yönetimlerin görev ve sorumluluk alanýna giren konularda çýkarýlacak tüzük, yönetmelik vb. düzenlemelerde yerel yönetimlerin yetkilerini kýsýtlayýcý, yerel hizmetleri zayýflatýcý ve yerel yönetim ilkesine aykýrý kurallar konulamayacaðý hükmü yer almaktadýr. Anayasanýn 126. maddesinde merkezi yönetim örgütlenmesine iliþkin koþullar coðrafya durumu, ekonomik koþullar ve kamu hizmetlerinin gerekleri olarak sayýlmýþtýr. Yani merkezi yönetimin görevleri sýnýrlandýrýlmamýþtýr. Ýdari örgütlenmede merkezi yönetim konu yönünden genel yerel yönetimler ise özel görevlidir. Bu Yasa da merkezi yönetimin görevleri soyut ve genel, yerel yönetimlerinki somut ve belirgin biçimde düzenlenmeliydi. Yasa da tam tersi yapýlmaktadýr. Yasa nýn 11. maddesinde Kamu hizmetlerinin daha etkili ve verimli olarak yerine getirilebilmesi amacýyla, merkezî idare ile mahallî idareler, kendilerine ait hizmetlerden kanunlarda öngörülenleri, ilgileri itibariyle üniversitelere, kamu kurumu niteliðindeki meslek kuruluþlarýna, hizmet birliklerine, özel sektöre ve alanýnda uzmanlaþmýþ sivil toplum örgütlerine gördürebilir. Bu durumda idarenin sorumluluðuna iliþkin hükümler saklýdýr. düzenlemesine yer verilmektedir. Böylece hizmetlerin piyasalaþtýrýlmasýna açýkça imkan saðlanmakta, hizmetlerin görülmesinin özel sektöre býrakýlmasý mümkün hale getirilerek kamu hizmetlerinin sosyal özünün boþaltýlmasýnýn yolu açýlmaktadýr. Bu düzenleme yerelleþtirme sürecinin, özelleþtirmenin devamý olduðunun açýk bir göstergesidir Yeni Bir Ýl Özel Ýdaresi Yasasý Yapmanýn Nedenleri Ýl Özel Ýdaresi Yasasý KYTÝYYHK yla paralellik arz etmektedir. Bu Yasa diðer Yasanýn öngörmüþ olduðu yerel yönetim sisteminin yeni politikalar 10 Bkz., ayný yer.
7 Yeni Ýl Özel Ýdaresi Yasasý na Eleþtirel Bir Bakýþ 129 çerçevesinde asýl önemli olan ve eksik kalan kýsmýna iþlerlik kazandýrmaktadýr. Esas itibariyle belediyelerle ilgili düzenlemelerden daha önemli bir nitelik arz etmektedir. Çünkü merkezin bir çok yetkisi, teþkilat ve personeli bu idarelere devredilmektedir. Bazý hizmet yerinden yönetim kuruluþlarýnýn da bu idarelere devredilmesi öngörülmüþtür. Nitekim Köy Hizmetleri Genel Müdürlüðü laðvedilerek merkez teþkilatýnda yer alanlar hariç personel ve araç gereçleriyle özel idarelere devredilmiþtir. Bu Yasa nýn gerçekten çözüme ihtiyaç duyulan sorunlar ve çaðdaþ geliþmeler yaný sýra Yeni Sað politikalar ekseninde hazýrlandýðý anlaþýlan gerekçesine baktýðýmýzda karþýmýza aþaðýdaki tablo çýkmaktadýr. 11 Geleneksel temsil yönteminin yeterli olmadýðý, daha demokratik bir kamu yönetimi için yönetim ve hizmet sunumunda açýklýk, katýlým, sorumluluk ve hesap verebilirlik ilkelerinin hayata geçirilmesi gerektiði, bu ilkelerin ayný zamanda etkin bir kamu yönetiminin zorunlu unsurlarý arasýnda olduðu bilinmektedir. Kamu hizmetlerinin sunumunda mahallî idarelere daha çok görev ve sorumluluk verilmesi, merkezî idare ile mahallî idareler arasýndaki yetki ve kaynak daðýlýmýnýn geleneksel yapýsýnýn deðiþtirilmesini de zorunlu kýlmaktadýr Mahallî idareler vatandaþlara ilave seçme ve seçilme imkâný saðlamakta, sivil toplum örgütleri de dahil olmak üzere onlara daha fazla katýlým imkâný vermektedir. Böylece adeta demokrasi için eðitim merkezleri iþlevini görmektedir. ülkemizde il özel idareleri, mahallî idare özerkliðinin gerektirdiði baðýmsýz karar alma, açýklýk ve katýlýmý saðlama mekanizmalarýna sahip olmadýklarýndan demokratik nitelikleri zayýf olan kurumlardýr. Anayasanýn 127. maddesinde mahallî müþterek ihtiyaçlarýn mahallî idarelerce karþýlanacaðýnýn hükme baðlanmasýna karþýlýk yasal düzenlemelerde bugüne kadar bu ilkeye yeterince uyulduðu söylenemez. Bu nedenle, il özel idareleri bugün mahallî kamu hizmetleri alanýnda çaðdaþ eðilimlerin aksine genel yetkili deðillerdir ve gelirleri görevlerini karþýlamaktan uzaktýr; kurumsallaþamamýþlardýr, yönetim kapasiteleri zayýftýr, etkin ve verimli hizmet sunamamaktadýr. Tasarýnýn genel çerçevesi Devletin üniter yapýsýna, Anayasamýzda yer alan idarenin bütünlüðü ile idarenin merkezden ve yerinden yönetim esaslarýna dayandýrýlmýþtýr. Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Þartý ile ülkemizin adaylýk sürecinde bulunduðu Avrupa Birliði nin mahallî idarelere iliþkin genel yaklaþýmý da Tasarý da dikkate alýnan diðer hususlardýr. Bu düþüncelerin bir sonucu olarak, mahallî idarelerin temel deðerleri olan demokrasi, özerklik, katýlým ve etkinlik ilkeleri Tasarýya yansýtýlmaya çalýþýlmýþtýr. Yerinden yönetim ilkesinin bir gereði olan özerklikten (bu 11 Bkz., (Eriþim Tarihi: )
8 130 Sayý: 2 Temmuz-Aðustos-Eylül 2006 Tasarýda) anlaþýlmasý gereken; mahallî idarelerin kanunlarla verilen görev ve hizmetleri kendi organlarýnýn kararýyla ve kendi sorumluluklarý altýnda yerine getirmeleridir. Katýlým, idarelerin demokratikleþtirilmesini; etkinlik ise kamu yönetiminde yaþanan deðiþime uygun olarak etkili, verimli ve hizmet odaklý bir yönetim kurulmasýný ifade etmektedir. Verimlilik, etkinlik ve yönetimin demokratikliði birbiri ile çatýþan deðil birbirini tamamlayan kavramlardýr. Tasarý ile özerk bir mahallî idarenin gereði olarak il özel idareleri üzerindeki idarî vesayet uygulamalarýnýn çoðuna son verilirken idarenin bütünlüðünü ve hukuka uygunluðu saðlayacak mekanizmalar da öngörülmektedir. Ýl özel idarelerinin yeniden yapýlandýrýlmasýnda Tasarý ile getirilen hükümlerden bir kýsmý da bu idarelerin daha demokratik, katýlýmcý ve saydam hale getirilmesine iliþkindir Hizmetlerin vatandaþlara en yakýn yerlerde ve en uygun yöntemlerle sunulmasý öngörülerek il özel idarelerinin daha demokratik ve vatandaþ odaklý bir anlayýþý benimseyecekleri düþünülmüþtür. Katýlýma iliþkin yeniliklerin baþýnda il genel meclislerine ve ihtisas komisyonlarýna katýlýma ve görüþ bildirilmesine iliþkin düzenlemeler bulunmaktadýr. Özel idareler bir kamu kuruluþu olarak mevcut mevzuat uyarýnca bir çok iþ ve hizmeti serbest piyasada gördürme imkânlarýna zaten sahiptirler. Ýmtiyaz verme veya yap-iþlet-devret modeliyle bazý iþ ve hizmetleri yaptýrma yanýnda Tasarýyla yapýlan düzenlemelere göre il özel idareleri birçok iþ ve hizmetler bakýmýndan yaptýrma veya iþlettirme yöntemlerini kullanmaya da yetkili olacaklardýr. Ýl özel idareleri ayrýca diðer kamu kurum ve kuruluþlarý ve sivil toplum örgütleri ile iþ birliði yapabilecekler; bazý hizmetlerin gördürülmesinde gönüllülük yöntemlerini uygulayacaklardýr. Bu alternatif hizmet sunma yollarý sayesinde özel idarelerin iþ görme yöntemleri çeþitlendirilerek bu idarelerde etkinliðin saðlanmasýna katkýda bulunulacaktýr. Belirtilen gerekçelerden de anlaþýlacaðý üzere, çaðýn yükselen deðeri olan yerinden yönetim ilkesine uygun olarak yýllardan beri iþlevsiz kalmýþ olan il özel idareleri nin ihya edilmesi söz konusudur. Bu yapýlýrken bu idarelere yüklenen asýl amaç 1950 li yýllarda büyük ölçüde tamamlanmýþ olan sürecin tersine çevrilmesi, yani merkezi idarenin taþra teþkilatý aracýlýðýyla ve hizmet yönünden yerinden yönetim kuruluþlarý tarafýndan yürütülen pek çok hizmetin, bu idarelerce yürütülmesine iliþkin olarak görev tanýmlarýnýn deðiþtirilmesi ve çeþitlendirilmesi ve bunun için gerekli olan yetkilerle donatýlmasýdýr. Hizmetlerin görülmesinde benimsenen temel yaklaþým gerekçeden de anlaþýlacaðý üzere özel sektörleþme-piyasaya gördürmedir.
9 Yeni Ýl Özel Ýdaresi Yasasý na Eleþtirel Bir Bakýþ Yeni Yasanýn Sistemde Yaptýðý Temel Deðiþiklikler - Ýdarenin Bütünlüðü Ýlkesi: Anayasal sistem içerisinde il düzeyinde iki tür örgütlenme bulunmaktadýr; yetki geniþliði ilkesine dayanan ve merkezi idarenin taþra uzantýsý olan il genel yönetimi ve yerinden yönetim ilkesine dayanan ve vesayet denetimine tabi olan il özel idaresi. Yeni Yasa yla il özel idarelerine ilk kez idari ve mali özerklik tanýnmaktadýr. Daha önceden il özel idarelerinin idari vesayet uygulamasý kapsamýnda merkezi yönetimin onayýna baðlý olarak yaptýðý; gerçek ve tüzel kiþilere izin ve ruhsat vermek, yasak koymak ve uygulamak, taþýnýr ve taþýnmaz mallarý almak, satmak, kiralamak, kiraya vermek, takas etmek, bunlar üzerinde sýnýrlý ayni hak tesis etmek, iç ve dýþ borç almak, özelleþtirme yapmak, yurt içi ve dýþýndaki yerel yönetimler ve birlikleri ile iþbirliði yapmak, sermaye þirketleri kurmak, gibi görev ve yetkileri artýk bu onaya baðlý olmadan yerine getirilebilecektir. Böylece idari vesayet uygulamasýnýn kapsamý daraltýlarak merkezi idarenin denetim yetkisi zayýflatýlmaktadýr. Önceki yasa döneminde il genel meclisinin kararlarý valinin onayý veya istisnai olarak Ýçiþleri Bakanlýðý nýn onayýna tabi bulunmaktaydý. Yeni Yasa da valiye meclis kararlarýný bir kez daha görüþülmek üzere geri gönderme, salt çoðunlukla ýsrar edilen karalarý idari yargýya götürebilme hakký tanýnmaktadýr. Türkiye Cumhuriyeti Yönetimi nin yapýlanmasýnda esas olan anayasal ilkeler; ulus devletin düþünsel temellerine ve üniter devlet modelinde örgütlenmeye egemen olan merkeziyetçilik ve yerinden yönetim ilkeleriyle bunlarý tamamlayan idarenin bütünlüðü ve idari vesayet kavramlarýdýr. Ýdari vesayet, merkezi yönetim ve yerinden yönetim kuruluþlarýndan oluþan ikili idari yapýlanmada idarenin bütünlüðünü saðlayan temel anayasal ilkedir. - Anayasal Görev Daðýlýmý: Anayasanýn 126. maddesinde merkezi yönetim örgütlenmesine iliþkin koþullar coðrafya durumu, ekonomik koþullar ve kamu hizmetlerinin gerekleri olarak sayýlmýþtýr. Yani merkezi yönetimin görevleri sýnýrlandýrýlmamýþtýr. Ýdari örgütlenmede merkezi yönetim konu yönünden genel yerel yönetimler ise özel görevlidir. Dolayýsýyla kanuni düzenlemelerde yerel yönetimlerin görev ve yetkileri somut ve belirgin bir þekilde sayýlmalýdýr. Yasa da ise her ne kadar mahalli müþterek nitelikte olmak þartýyla kaydý bulunsa da il özel idaresinin görev ve yetkileri soyut ve genel olarak belirlenmiþtir. Önceki Ýl Özel Ýdaresi Yasasý nýn 78. maddesine 3360 sayýlý Yasa yla eklenen 13. bendin ikinci cümlesindeki Ýl özel idarelerinin görevli olduðu mahalli ve müþterek ihtiyaçlarýn kapsamý ve sýnýrý Bakanlar Kurulu nca tespit olunur.
10 132 Sayý: 2 Temmuz-Aðustos-Eylül 2006 kuralýnýn iptali için Anayasa Mahkemesi ne açýlan iptal davasýna iliþkin kararýnda Mahkeme; yasallýk ilkesi ve yasama yetkisinin devredilmezliði ilkesi gereðince bu yasa kuralýný iptal etmiþ ve il özel idarelerinin görevlerinin yasada sayýlmasý gerektiðini belirtmiþtir Hizmetlerin Ýfasý: Ýl genel meclisinin görev ve yetkilerinin sayýldýðý 10. maddenin i bendinde il genel meclisine; il özel idaresi adýna imtiyaz vermek ve il özel idaresi yatýrýmlarýnýn yap-iþlet veya yap-iþlet-devret modeli ile yapýlmasýna, il özel idaresine ait þirket, iþletme ve iþtiraklerin özelleþtirilmesine karar vermek yetkisi tanýnmýþtýr. Bu düzenleme doðrultusunda önceden de mevcut olan yetkinin kapsamý geniþletilerek kamu hizmetlerinin özel sektör eliyle gördürülme imkanlarý geniþletilmiþ, kamu hizmetlerinin sosyal özünün boþaltýlarak piyasalaþtýrýlmasýnýn yolu açýlmýþtýr. Ayrýca, Bakanlar Kurulu izniyle kurulan þirketler il genel meclisinin kararýyla özelleþtirilebilecektir. Özel sektörle iþbirliðinde kamunun, kamu hukukundan kaynaklanan üstünlükleri yapýlan düzenlemelerle özel sektör lehine deðiþtirilmektedir. Bunun araçlarýndan biri yap-iþlet-devrettir. Nitekim Yasa nýn gerekçesinde Tasarýyla yapýlan düzenlemelerle il özel idareleri birçok iþ ve hizmetler bakýmýndan yaptýrma veya iþlettirme yöntemlerini kullanmaya da açýkça yetkili kýlýnmýþlardýr. - Organlar Arasýndaki Ýliþkiler: Vali eski Yasa döneminde il özel idaresinin baþý ve yürütme organý, ayný zamanda il genel meclisinin baþkaný konumunda bulunmaktaydý. Ýl genel meclisinin kararlarý üzerinde geniþ ve önemli vesayet yetkilerine sahipti. Yeni Yasa yla valiliðin organlar içindeki yeri son sýraya düþürülüp, valilerin il genel meclisi baþkanlýðý görevine son verilmektedir. Ýl genel meclisi tek karar organý olarak düzenlenip, baþkanýný kendi üyeleri arasýndan seçmesi, meclis gündemini baþkanýn belirlemesi, yýlda iki kez yerine her ay toplanmasý öngörülmekte; meclis kararlarýnýn kesinleþmesi için valinin onayýna sunulma zorunluluðu kaldýrýlmaktadýr. Yasa nýn düzenleniþ biçiminden de bu durumu açýkça görmek mümkündür. Eski Yasa da vali, encümen, meclis sýralamasýnýn yerini; meclis, encümen, vali sýralamasý almýþtýr. Bu düzenlemeler Cumhurbaþkaný tarafýndan da belirtildiði gibi özerklikten öte baðýmsýz niteliðe kolayca dönüþebilecek yerel bir meclis oluþturulmasýna imkan saðlayýcý niteliktedir. 13 Bu yetkilerle ve düzenleme biçimiyle il özel yönetimleri genel yetkili organlara dönüþtürülmektedir. 12 AYM, E.1987/18, K.1988/23, AYMKD, KT Bkz., Cumhurbaþkanlýðýnýn, tarihli ve 5197 sayýlý Ýl Özel Ýdaresi Kanunu nu geri gönderme tezkeresi için, s. 2., (Eriþim Tarihi: )
11 Yeni Ýl Özel Ýdaresi Yasasý na Eleþtirel Bir Bakýþ 133 Grafik 1. Ýl Özel Ýdaresi Organlarýnýn Eski ve Yeni Yasa ya Göre Konumlarý. Eski Yasa Yeni Yasa Vali Ýl Genel Meclisi Ýl Daimi Encümeni Ýl Encümeni Ýl Genel Meclisi Vali - Ýl Özel Ýdaresi Teþkilatý: Özel idare teþkilatý, bir özel idare müdürü ve duruma göre birkaç memurdan oluþmaktaydý. Özel idarenin pek çok hizmeti vali marifetiyle merkezi idarenin taþra örgütleri tarafýndan yerine getirilmekteydi. Valinin bulunmadýðý zamanlarda vali yardýmcýsý il özel idaresi hizmetlerinin yürütülmesinden sorumluydu. Ayrýca yine vali bulunmadýðý zamanlarda il daimi encümeni toplantýlarýna vali yardýmcýsý baþkanlýk etmekteydi. Yeni Yasa da il özel idaresinin teþkilat yapýsý geniþletilmiþtir. Vali yardýmcýsýnýn yerini geniþ yetkilere sahip genel sekreter almýþtýr. Genel sekreter; il özel idaresi hizmetlerini vali adýna ve onun emirleri yönünde, mevzuat hükümlerine, il genel meclisi ve il encümeni kararlarýna, il özel idaresinin amaç ve politikalarýna, stratejik plan ve yýllýk çalýþma programýna göre düzenlemek ve yürütmekle görevlendirilmiþtir. - Personel Yapýsý: Yukarýda belirtildiði üzere özel idaresinin özel idare müdürü ve ihtiyaca göre birkaç memuru bulunmakta ve bu personel 657 sayýlý Devlet Memurlarý Yasasý na tabi bulunmaktaydý. Personelin atamasý vali tarafýndan yapýlmaktaydý. Yeni yasaya göre de personelin atamasý yine vali tarafýndan yapýlmaktadýr ancak, atamalarýn ilk toplantýda meclisin bilgisine sunulmasý zorunluluðu getirilmiþtir. Yeni Yasa yla özel idare yeniden örgütlendirilmiþ, pek çok görev ve yetkiyle donatýlmýþtýr. Bu hizmetleri yerine getirebilmek için önemli sayýda çalýþan istihdam etmek durumundadýr. Ancak istihdam þeklinde önemli bir deðiþiklik yapýlmýþtýr. Güvenceli memur statüsü deðil, sözleþmelilik temel istihdam biçimi haline getirilmiþtir. - Ýl Özel Ýdaresi Bütçesi: Ýl özel idaresi bütçesi üzerinde Ýçiþleri Bakanlýðýnýn önemli sayýlabilecek vesayet yetkileri bulunmaktaydý ve nihai olarak
12 134 Sayý: 2 Temmuz-Aðustos-Eylül 2006 bütçe Bakanlýkça onaylanmaktaydý. Bakanlýk; yasalara aykýrý gördüðü madde ve terimleri düzeltmeye, toplamaya yetkili olunup da bütçeye konmayan gelirleri bütçeye koymaya, eksik olanlarý yasal düzeye çýkarmaya, idarenin yetkili olmadýðý halde bütçeye koyduðu gelirleri çýkarmaya, il özel idaresinin görevi olmayan hizmetler için konmuþ ödenekleri çýkarmaya, yasal olarak bütçeye konmasý gerekip de konmamýþ ödenekleri bütçeye koymaya yetkili bulunmaktaydý. Yeni düzenlemeyle merkezi idarenin yerel yönetimler maliyesi üzerindeki en önemli vesayet yetkisi ortadan kaldýrýlmýþtýr. Özel idarenin bütçesi artýk il genel meclisinin kararýyla merkezi idarenin onayýna gerek kalmaksýzýn kabul edilmektedir. - Katýlýmcýlýk Ýlkesinin Yansýmasý: Katýlýmcýlýk ilkesinin Yasaya yansýmasý ihtisas komisyonu toplantýlarýnda kendini göstermektedir. Yasanýn ihtisas komisyonlarý baþlýklý 16. maddesinde; ildeki kamu kurumu niteliðindeki meslek kuruluþlarý, üniversite ve sendikalar ile gündemdeki konularla ilgili köy ve mahalle muhtarlarý ile sivil toplum örgütlerinin temsilcilerine, oy hakký olmaksýzýn kendi görev ve faaliyet alanlarýna giren konularýn görüþüldüðü ihtisas komisyonu toplantýlarýna katýlma ve görüþ bildirme hakký tanýnmýþtýr. Bu düzenlemede, düzenleme þekli açýsýndan karar alma konusundaki forma çok uymamakla birlikte yönetiþim tipi bir örgütlenme öngörülmüþtür. 4. Deðiþim Sürecinin Aktörleri Türkiye yi yerel yönetimlerle ilgili olarak yasal düzenleme yapmaya zorlayan en önemli aktör Avrupa Birliðidir. Türkiye, Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Þartýný (AYYÖÞ) tarihli ve 88/13296 sayýlý kararýyla bazý maddelere çekince koyarak kabul etmiþ, Bakanlar Kurulu tarihli ve 92/3398 sayýlý kararýyla Þartý onaylamýþtýr. AYYÖÞ nin temel yaklaþýmý özerk, güçlü, katýlýmcý ve demokratik yerel yönetimlerdir. Özerklik Þartý, yerel idarelere merkezi yönetimin vesayetini kabul etmemek, yerel yönetimlere mali kaynaklarýn en azýndan bir bölümünü kendilerinin koyduðu sýnýrlar içinde belirleyebilecekleri yerel vergi ve harçlarla saðlayabilmek yetkisini vermektir. Mahalli idareler reform tasarýsý, Avrupa Komisyonu nun 8 Kasým 2000 tarihinde yayýmlanan Türkiye ilerleme raporuna girmiþtir. Bu rapora göre: Bölgesel ve yerel yönetim düzeyinde özel bir deðiþim olmamýþtýr. Merkezi idarenin yerel yönetim üzerindeki denetimi güçlü olmaya devam etmektedir.
13 Yeni Ýl Özel Ýdaresi Yasasý na Eleþtirel Bir Bakýþ 135 Daha öte, ademi merkeziyetçileþmeyi amaçlayan ve halen bakanlýklar arasýnda görüþülmekte olan yerel yönetim kanun tasarýsý henüz kabul edilmemiþtir. 14 Türkiye adýna hazýrlanan Aðustos 2003 tarihli 2003 Yýlý Katýlým Öncesi Ekonomik Programý nda istenen yapýsal reformlar tek tek sayýlmaktadýr, Bunlar: Kamu Yönetimi Temel Kanunu, Yerel Yönetimler Reformu, Bölgesel Kalkýnma Ajanslarý için yasa hazýrlýklarý, Bilgi Edinme Hakký Tasarýsý; Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Yasasý Tasarýsý dýr. Adý geçen reformlardan, birincisi hariç diðerleri yasal çerçeveye oturtulmuþ ve yürürlüðe girmiþ bulunmaktadýr. Bu konulara iliþkin diðer bir uluslararasý giriþim Ekonomik Ýþbirliði ve Kalkýnma Teþkilatý ndan (OECD) gelmiþtir. OECD devletin rolünün küçültülmesi için Düzenleyici Reform baþlýklý bir dizi çalýþma baþlatmýþtýr. Bu konuda Türkiye ye iliþkin bir rapor hazýrlamak amacýyla, 9-13 Aðustos 2001 tarihlerinde Türkiye ye bir OECD heyeti gelmiþ ve çeþitli görüþmeler yapmýþtýr. Hazýrlanan raporda, yerel yönetimlerin yetersiz bulunduðu ve bu durumun yeniden yapýlanma çerçevesinde düzenleyici reform giriþimini ve çabalarýný zedelediði belirtilmiþtir. Yerel yönetimlerle ilgili olarak merkezi idare ve yerel yönetimler arasýnda uygun olmayan görev daðýlýmý ve merkezi yönetimin gereksiz vesayet uygulamalarý; þeffaflýk ve katýlým yetersizlikleri ve merkezi hükümete aþýrý baðýmlýlýk konularý birer sorun olarak ele alýnmýþtýr. 15 Uluslararasý Para Fonu nun (IMF) da reformlar konusunda deðerlendirmeleri bulunmaktadýr. Nitekim 2002 IMF Standby Anlaþmasýnýn beþinci gözden geçirme metninde;... Yerel yönetimlere iliþkin hususlarý düzenleyen yeni kanunlar, yerel yönetimlerin bütçe sistemlerini daha etkin kýlacak ve borçlanmalarýna sýký kontrol getirecektir. þeklindeki deðerlendirmelere rastlanmaktadýr. 16 Yerli aktörlerin de bu konuda çalýþmalarý bulunmaktadýr. Bu aktörlerin en önemlilerinden biri olan Türkiye Odalar ve Borsalar Birliði (TOBB), 1995 yýlýnda kurmuþ olduðu bir özel ihtisas komisyonu tarafýndan yerel yönetimlerin sorunlarý ve çözüm önerilerine iliþkin görüþlerini bir rapor halinde yayýmlamýþtýr. Bu raporda nasýl bir düzenleme yapýlmasý gerektiðine iliþkin öneriler arasýnda KYTÝYYHK ya iliþkin ipuçlarý da bulunmaktadýr European Commission, 2000 Regular Report From the Commission on Turkey s Progress Towards Accession, , s OECD, Türkiye de Düzenleyici Reformlar: Ekonomik Ýyileþme Ýçin Önemli Destek, Yönetiþim, 2002, s Baþbakanlýk, IMF ye verilen beþinci gözden geçirme mektubu, , md. 15, son paragraf. 17 TOBB, Mahalli Ýdarelerin Yeniden Yapýlandýrýlmasý: Yerel Yönetim Reformu, (Özel Ýhtisas Komisyonu Raporu), TOBB Yayýný, No: 303, Ankara, 1996, s. 139.
14 136 Sayý: 2 Temmuz-Aðustos-Eylül 2006 Sonuç olarak IMF Standby Anlaþmalarý ( anlaþmalarý, gözden geçirmeler); Dünya Bankasý uyarlama kredileri; 1995 Kamu Mali Yönetimi Projesi; 2001 ve 2002 Program Amaçlý Mali Yönetim ve Kamu Yönetimi Yapýsal Uyarlama Kredisi (PFPSAL); OECD Düzenleyici Reform çalýþmalarýna Türkiye yi katan tarihli Baþbakanlýk Genelgesi; AB Katýlým Ortaklýðý Belgesi, Ýlerleme Raporlarý; ABD ile yapýlan ikili kredi anlaþmalarý, 2003 Eylül ünde Dubai de imzalanan kredi anlaþmasý; içerde de çeþitli baský ve çýkar gruplarý tarafýndan yapýlan araþtýrmalar ve hazýrlanan raporlar çaðdaþ geliþmelerin doðurduðu gereksinimlerin yaný sýra kamu reformunun ve bu reform paketi içinde yer alan yerel yönetim reformlarýnýn en önemli nedenleri arasýnda yer almaktadýr. 5. Yerel Yönetimler Alanýndaki Deðiþimin Nedenleri 20. yy, 19. yy nin mirasý yerel meclis siteminin reddi üzerine yükselen bir yerelleþme süreci ile kapanmýþtýr. Bu süreç 21. yy nin baþýnda da devam etmektedir li yýllarda Thatcher-Reagan uygulamalarý ile yayýlan Yeni Sað politikalar, yerel meclis sitemlerinde temsil týkanýklýðý saptamakta; özerk yerel yönetim yapýsýný özel sektör unsuru ile bütünleþmiþ yerel bir kuruluþ çerçevesinde talep etmektedir. Talep edilen HABITAT terminolojisi ile çok aktörlü ; Dünya Bankasý terminolojisi ile yönetiþim tipi yerel kurumlaþmadýr. Yönetiþim modelinin çok aktörlü yapýsý, seçimle oluþturulmuþ yerel meclis tekelinde olan yerel karar mekanizmasýný kýrmayý ve tekeli, yerel meclis temsilcileri ile eþit düzeyde haklara sahip olacak çeþitli kesimlerin temsilcileri arasýnda paylaþtýrmayý amaçlamaktadýr. Çeþitli kesimlerin sivil toplum örgütü temsilcisi kimliði ile yer alacaklarý yeni kurum ve kurallar, yerel karar süreci zeminini oluþturacaktýr. 19. yy kaynaklý liberal yönetim anlayýþý, yetki ve kaynaklarýn merkezden yerel yönetimlere aktarýlmasýný ve bu kurumlarda toplanmasýný öngörmüþtür. Yeni Sað yönetim anlayýþý ise ilave olarak karar alma gücünün bu kurumda toplanmasýný deðil, buradan da kamu kesimi dýþýna yeni bir aktarma hareketi öngörmektedir. 18 Kamu yönetimi reformu, 24 Ocak 1980 kararlarý ile 12 Eylül döneminde baþlayan çeyrek yüzyýllýk yapýsal uyarlama reformlarý nýn ikinci büyük dalgasýdýr. Ýlk dalga, ülke ekonomisi üzerinde olumsuz etkileri olan ekonomik ve mali liberalizasyon politikalarý olmuþtur. Dalgalarýn ikincisi, toplumsal sistemi büyük bir çözülüþle karþý karþýya býrakabilecek siyasal ve yönetsel liberalizasyon politikalarý olarak kamu yönetimi reformlarý adýyla ülke gündemine sokulmuþtur Birgül Ayman Güler, a.g.e. (1998),s Birgül Ayman Güler, Ýkinci Dalga: Siyasal ve Yönetsel Liberalizasyon (Kamu Yönetimi Temel Kanunu, Kamu Yönetimi Reformu Ýncelemeleri: Mülkiye den Perspektifler, (Özel Sayý), Tartýþma Metinleri, AÜSBF, No: 59, Kasým 2003, s. 1.
15 Yeni Ýl Özel Ýdaresi Yasasý na Eleþtirel Bir Bakýþ 137 Yerelleþme programý da bu reformlarýn bir parçasýný oluþturmaktadýr. Yapýsal uyarlama programý merkeziyetçiliðe prim vermeyen merkezkaç yaklaþýma sahiptir. Dünya Bankasý nýn çeþitli ülkelerin farklý sektörleri için geliþtirdiði eylem planlarýnda desantralizasyon önerisi aðýrlýklý bir yer tutmuþtur. Ancak bir Dünya Bankasý uzmaný tarafýndan yerelleþmenin bireyler ve bölgeler arasýnda eþitsizliði artýrma, etkinliði zedeleme ve istikrarý tehlikeye düþürme etkileri de olabileceði saptamasý yapýlmýþtýr. 20 Oldukça haklý olan bu saptamalar yerelleþmedemokratikleþme ikilisi üzerinden yürüyen politikalarýn asýl gayelerine ulaþmasýnda bir engel teþkil etmeyeceðe düþüncesiyle dikkate deðer bulunmamýþtýr. Bu politikalarýn ýsrarla ve hýzla sürdürülmesi saptamanýn haklýlýðýnýn kanýtý niteliðindedir. Yapýsal uyum programlarýnýn üç temel bileþeni vardýr. 1) talebi kýsmaya yönelik mali politikalarla yürütülen enflasyon mücadelesi (doðrudan ücretlerin baskýlanmasýný hedefler), 2) kaynaklarýn sektörlere göre yeniden daðýtýlmasý. Bu bileþen gereðince sosyal harcamalar kýsýlmakta ve ülkeye uluslararasý piyasalarda rekabet üstünlüðü saðlamak amacýyla, dýþ ticarete yönelik üretim yapan sektörler ile ithalat ve ihracat sektörlerine destek verilmektedir, 3) kamusal örgütlenmenin yeniden yapýlandýrýlmasý. Bunun içinde özel sermayeye yeni kar alanlarý açmak amacýyla özelleþtirmeler ve sermaye akýþkanlýðýnýn önündeki engel olarak görülen kamusal alanlarýn zayýflatýlmasý ve parçalanmasý yer alýr. 21 Bunun en önemli araçlarýndan biri ise geniþ yetkilerle donatýlmýþ zayýf yerel yönetimler olacaktýr. Batý sermayesi kâr oranlarýný yükseltebilmek için sermaye yoðunluðunun daha düþük olduðu coðrafi alanlara kaymak istemektedir. Ancak bunun için bir önceki sermaye birikim rejiminin (sosyal devletçi) þekillendirdiði kamusal yapýlarýn, hukuksal düzenlemelerin deðiþtirilmesi, ortadan kaldýrýlmasý gerekmektedir. Ýþte bu anlamda sosyal devlet döneminde þekillenmiþ devlet yapýsýnýn parçalanmasý ve merkezde toplanmýþ yetkilerin daha küçük ölçekli, ancak böyle olduðu için de daha rahat hareket edebilir yerel yapýlara aktarýlmasý zorunludur. Türkiye ölçeðinde bir ülkede yerel yönetimlerin yaptýðý deðiþik yatýrýmlarýn uluslararasý sermayenin iþtahýný kabartacak bir boyut kazanmýþ olmasý, bu sermaye gruplarýnýn, karþýlarýnda asýl muhataplarýný görmek istemelerine neden olmaktadýr. Üstelik yerel ölçek, ulusal ölçeðe göre daha rahat ikna edilebilir, tahakküm uygulanabilir, yutulabilir bir öznedir Birgül Ayman Güler, Yeni Sað ve Devletin Deðiþimi: Yapýsal Uyarlama Politikalarý, TODAÝE Yayýnlarý No: 266, Ankara, 1996, s Ýlker Belek, Yerelleþme- kapitalizmin kýlcal damarlarýna sermaye gidiyor, Toplum ve Hekim, C. 19, S. 1, Ocak-Þubat 2004, s Ýlker Belek, a.g.e., s. 67.
16 138 Sayý: 2 Temmuz-Aðustos-Eylül 2006 Kapitalist ekonomide devlet pazarýn tek garantili unsurudur. Yerel yönetimlerin merkezi yönetim gibi güvenilir bir talep unsuru olmasý, harcama kapasitesi önceden bilinebilen, ilkeli ve sürekli bir gelir sistemine kavuþturulmuþ olmalarýna baðlýdýr. Ülkemizde bu önlem belediye gelirleri artýrýlarak 1980 li yýllarda alýnmýþ durumdadýr. Sermaye için gerekli olan yeni, karlý ve güvenilir pazar ihtiyacý yerelleþme politikalarýný öne çýkarmýþtýr. Yapýlan düzenlemeler de bu ihtiyacý gidermeye yönelmiþtir. Düzenlemelere dayanak oluþturan katýlýmcýlýk ilkesi öne çýkarýlmaktadýr. halkýn yönetime katýlýmýnýn saðlanmasý yönünde oluþturulan gerekçelerin aksine liberal yaklaþýmýn katýlýmdan anladýðý da farklýdýr. Yerel karar verme sürecinde yönetiþimci yapýsýyla devlet deðil toplum aðýrlýk kazanmaktadýr. Demokratikleþmeyi daha az devlet-daha çok toplum olarak algýlayan bu yaklaþým böylece amacýný gerçekleþtirmiþ olacaktýr. Ancak yaklaþým toplum kavramý üzerinden sermaye kesimini sürecin asli unsuru haline getirmektedir. Dolayýsýyla kamu gücünün doðrudan sermayeye devri ve burjuva demokrasisi söz konusudur. Önerilen yeni sistemde üretilen hizmetlerden yararlanma vatandaþýn ücret ödemesine baðlýdýr. Kentlerin yoksullarý, hizmetler için maliyet+faiz+kar payýný ödemek zorunda kalacaktýr. Bu modelde yerel yönetimlerin merkezi yönetimle iliþkileri en aza indirilmektedir. Yerel yönetim kurumuna bakýþýný merkezi yönetim ile iliþkiler eksenine sýkýþtýran liberal yaklaþým için bu sonuç çok iyidir. Böylece özerklik, demokratiklik ve etkinlik kapýlarý açýlmaktadýr. Yerel yönetimin merkezi yönetim ile kesilen baðlarýnýn yerini mali piyasalar ve özel inþaat sektörü ile kurulan bað almaktadýr. 23 Yalnýzca özel sektöre devir deðil, yerel yönetimlerin de özel sektörleþmesi söz konusudur. Yerel yönetimlerde þirketleþme kamu kesiminin özel sektörleþmesine verilebilecek en iyi örneklerden birisidir. Bu imkan eskiden de vardý, yeni dönemin özelliði ise þirket kurma eðiliminin hýzla yükselmesidir. Böylece hem mali hem de istihdam açýsýndan merkezin denetiminden kaçmak mümkün olabilmektedir. Ayrýca özel sektör ile doðrudan ticari iliþkiler kolaylaþmaktadýr. En önemlisi ise emek maliyetlerini düþürmenin aracý olmasýdýr. Nitekim yeni özel idare yasasýyla buna ilave olarak Bakanlar Kurulunun izniyle kurulmuþ olan þirketler il genel meclisinin kararýyla özelleþtirilebilecektir. Özelleþtirmenin diðer bir boyutu ise yönetiþim tipi örgütlenmeyle kamusal karar verme mekanizmalarýnýn sivil toplum örgütleriyle (asýl olarak sermayeyle) paylaþýlmasýdýr. Böylece kamusal süreçlerin özelleþmesinin yolu açýlmakta ve kamu kudreti parçalanmaktadýr. 23 Birgül Ayman Güler, a.g.e., (1996), s. 150.
17 Yeni Ýl Özel Ýdaresi Yasasý na Eleþtirel Bir Bakýþ 139 Ýngiltere de de ülkemizde yaþanan süreç yaþanmýþ; bu yeni karar ve uygulama mercileri yerel meclisi olmayan yerel yönetim ve çete yerel devlet gibi nitelemelerle özetlenen iktidar odaklarýna dönüþmüþtür. Ülkemizin bütün yörelerinin ayný geliþmiþlik düzeyinde bulunmadýðý, geleneksel iliþkilerin etkisinin halen devam ettiði, hatta bu açýdan bazý bölgeler arasýnda uçurum bulunduðu göz önünde bulundurulacak olursa ülkemizin içine düþeceði durumu daha net bir þekilde görmek mümkündür. Yerelleþmeyi gerekli kýlan bir diðer etken üretim tarzýnda yaþanan deðiþmedir. Yeni üretim teknolojisi (post-fordist), yabancý yatýrýmcýlýðýn yeni teknikleri, küçük-orta ölçekli iþletmeleri (KOBÝ) yeni bir konuma oturtmuþtur. Ulusaþýrý þirketlerin taþeronu olarak çalýþacak bu þirketler için en uygun yönetim türü bölgesel ya da yerel nitelikli yönetimlerdir. Bugüne dek doðrudan kapitalist üretimde iþlev yüklenmemiþ yerel yönetimler, merkezi yönetimle baðlarý gevþerse (yeni iþletmeler edinerek ve doðrudan üretici olarak da) ulus devletin denetim alaný dýþýnda farklý iktisadi bütünlerin parçalarý olma sürecine girebilirler. Postmodernizm bu yapýlanmanýn ideolojik düzlemde üst yapýsýný oluþturmaktadýr. Bu kuram mikro milliyetçilik kavramýný ön plana çýkarmaktadýr ve etnik, dinsel ve kültürel gruplarýn kendi ihtiyaçlarýný kendi koyduklarý kurallara göre ve kendi yönetim birimleri eliyle saðlamaya yöneleceklerini savunmaktadýr. Ortada ulusal birliktelik kültürüne bir alternatif geliþtirme gayreti söz konusudur. Bu öngörü gerçekleþirse post-fordist üretim sisteminin kültür kuramý olan postmodrenizm kuramsal yerel yönetim lehdarlýðýný fetiþizme dönüþtürecek görünmektedir. Bu yaklaþým Avrupa da ulus devletleri eriterek tek Avrupa hedefine ulaþmak için yükseltilmektedir. Dünyada ise ulusaþýrý þirketlerin egemenliklerini kolaylaþtýrmaya yardýmcý olmaktadýr. Bu baðlamda yerel yönetim modeli küreselleþmeye koþut olarak ulus devletin erime sürecine yardýmcý bir modeldir. 24 Ülkemizde bu süreç bir takým hassasiyetlerimiz de dikkate alýndýðýnda daha büyük bir bütünün parçasý olmak yönünde deðil (küresel pazarý bir kenara býrakacak olursak), küçük parçalara ayrýlmayý saðlayýcý yönde geliþmektedir. 6. Ýl Özel Ýdaresi Yasasý na Ýliþkin Deðerlendirmeler Ýl özel idarelerine iliþkin yapýlan yasal düzenleme KYTÝYYHK yla birlikte deðerlendirildiðinde, güçlü merkezi yönetim yerine güçlü yerel yönetimler öngörüldüðü, il özel idarelerini, il genel yönetimini de kapsayacak biçimde genel yetkili duruma getirdiði görülmektedir. Bu düzenlemelerin çoðu Anayasa nýn 24 Birgül Ayman Güler, s. 166.
18 140 Sayý: 2 Temmuz-Aðustos-Eylül 2006 üniter devlet modeli, idarenin bütünlüðü, yetki geniþliði, idari vesayet ilkelerine uygun düþmemektedir. Bu yönleriyle anayasaya aykýrýlýk taþýyan düzenlemeler yapýsal uyum programýnýn (ikinci dalga reformlarýn) hayata geçirilmesinin birer aracý konumundadýr. Ýdari vesayet yetkisi, il özel yönetimlerinin tüm eylem, iþlem ve etkinliklerinin merkezi yönetimin denetiminde olmasýný; bu baðlamda, Yasa da belirtilen il genel meclisi kararlarýnýn valinin onayýna baðlý tutulmasýný gerektirmektedir. Yasa daki düzenleme bu gereðe uygun düþmemektedir. Yasa yla il özel yönetimindeki yetkileri zayýflatýlan vali, devletin ve hükümetin ildeki temsilcisi olmasýna karþýn gücünü ve etkisini yitirmektedir. Ayrýca, KYTÝYYHK da merkezi yönetimin il örgütlerinin çoðunun kaldýrýlmasý, kimilerinin de yerel yönetimlere devredilmesi öngörülerek valinin il genel yönetimindeki yetkileri de azaltýlmaktadýr. Yasa yla kurulan sistemde, il özel idarelerinin baþýndaki atanmýþ valilik kurumunun devam etmesi, il özel idarelerinin sahici yerel yönetim olup olmamalarý bakýmýndan hemen hiçbir anlam ifade etmemektedir. Ýl harcamalarýnda genel yetkili kurum il genel meclisi olmuþtur. Bu konum, atanmýþ valinin merkezin deðil, il seçmenlerinin temsilcisi kimliðini baskýn kýlacaktýr. Sonuç, gücün kaynaðý ve atanma usulü arasýndaki kan uyuþmazlýðý nedeniyle, gündemin kýsa bir zaman sonra valilerin seçimle iþbaþýna gelmeleri tartýþmalarýyla iþgal edilmesi olacaktýr. 25 Geliþmiþ ülkeler merkezileþirken (ABD lilik, Avrupalýlýk gibi) bu ülkelerin denetimindeki uluslararasý kuruluþlar geliþmekte olan ülkelere yerelleþmeyi ve devletin küçültülmesini önermektedir. OECD nin düzenleyici reform adýyla son yýllarda uygulatmaya çalýþtýðý programýn özü geliþmekte olan ülkelerde merkezi devlet yapýsýnýn zayýflatýlmasýdýr. Yapýlan düzenlemeler de bu amacýn gerçekleþtirilmesine hizmet edecektir. Devletin boþalttýðý yeri IMF, Dünya Bankasý (IBRD) ve Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) doldurmaktadýr. AB nin Türkiye ilerleme raporunda da benzer öneriler bulunmaktadýr. Uluslararasý kuruluþlar yerel yönetim reformunun uygulanmasýný talep etmektedir. Reform adý altýnda yapýlan düzenlemeler TC nin üniter devlet yapýsýnýn ve ulusaþýrý güçlere karþý daha güçlü kýlýnmasý gereken ulus-devletin zayýflatýlmasý anlamýna gelmektedir. 26 Yeni Sað ýn dönüþüm politikalarýnýn merkezinde özelleþtirme yatmaktadýr. Özelleþtirme kamunun küçültülmesine ve özel sektöre kaynak aktarmanýn 25 Birgül Ayman Güler, a.g.e., (2003), s Yýldýrým Koç, Küreselleþme ve Yerelleþme : Mahalli Ýdareler Reformu, TÜRK-ÝÞ, S. 353, , s. 22.
19 Yeni Ýl Özel Ýdaresi Yasasý na Eleþtirel Bir Bakýþ 141 gerçekleþmesine katkýda bulunan yöntemlerin tümünü ifade eden bir kavram ve uygulama alanýdýr. Ýl Özel Ýdaresi Yasasý nda hem hizmetlerin özelleþtirilmesinin hem de özel idarenin özelleþmesinin yolu açýlmýþ bulunmaktadýr. 27 Bir yandan il özel idarelerinin hizmet alanlarý geniþletilirken, diðer yanda bu hizmetlerin özel sektöre gördürülme imkanlarý geniþletilmekte ve kamu hizmetlerinin piyasalaþtýrýlmasýnýn önü açýlmaktadýr. Yeni Sað, sosyal haklar denen ve sosyal devlet anlayýþý ile belli bir geliþme göstermiþ bulunan haklar dizisine karþý çýkmaktadýr. Vatandaþ kavramý ve etrafýnda somutlaþan haklar, müþteri ve müþteri haklarý düzeyine indirgenmektedir. Haklardan yararlanmak, imkanlarý kullanmak, karþýlýðý varsa ve bedeli ödenebiliyorsa mümkündür. 28 Üstelik yeni yatýrýmcýlar desantralizasyonu (yerel yönetimlerin özerkliðini geniþletmeyi) yeterli bulmamakta, yerel hizmetlerin tümüyle piyasa mekanizmasýna devrini talep etmektedirler. Küresel sermaye, sistemi önce merkezi yönetimden, sonra yerel yönetimden kaçarak inþa etmektedir. Bu nedenle yerelleþme, özelleþtirme sürecinde bir ara durak olmakta ve yerelleþtirme ile özelleþtirme ikisi birlikte küreselleþme sürecinin araçlarý olarak görülmektedir. Modelin sonucu 1) Tüm yerel hizmetlerde ticarileþme ve yerel hizmetlerde fiyat artýþý, 2) Ücret düzeyi ve çalýþma koþullarýnda kötüleþme, istihdam daralmasý, 3) Kamunun çökmesi ve yolsuzluk. 29 Yerel yönetimlerde yapýlanlar bu anlayýþ doðrultusunda ekonomiyi ve sonuçta toplumu dönüþtürme çabasýdýr. Yaþanan süreçse Yeni Sað politikalarýn kamu yönetimine içselleþtirilmesi sürecidir. Önce kamuoyunda katý bilimsel gerçeklikmiþ gibi sunulan ideolojik söylemlerle yapýlacak iþlere meþruiyet kazandýrma çabasý sergilenmekte, ardýndan da harekete geçilmektedir. Yeni Sað ýn bu anlamda yýllardýr kullandýðý anahtar söylemler ise yerelleþme ve demokratikleþme dir. Bu iki süreç birbirini beslemektedir.kleri derinleþtirici bir etkiye de sahiptir. Çünkü artýk bu duruma müdahale edecek merkezi bir aygýt bulunmamaktadýr. Bu durumda her küçük birim kendi kaynaklarý ile geliþimini sürdürme çabasý içine girer ve birimler arasý rekabeti artýrýr. Yerelleþme, ulusal ölçekli dayanýþma aðlarýný da zayýflatýr, ortadan kaldýrýr. Politik ve yönetsel otorite yerel ölçeðe devredildiðinden her yerelliðin kendini kurtarmaya yönelmesi kaçýnýlmazdýr. Bu içe kapanma, eþitsizlik sorununun dayanýþmacý biçimde çözülmesi açýsýndan gerekli siyasal kanallarý tamamen kapatýr. Yasayla oluþturulan 27 A. Þinasi Aksoy, Yeni Sað, Kamu Yönetimi ve Yerel Yönetim: Eleþtirel Bir Yaklaþým, Çaðdaþ Yerel Yönetimler, C. 7, S. 1, Ocak 1998, s A. Þinasi Aksoy, a.g.e., s Birgül Ayman Güler, Küreselleþme ve Yerelleþme-Yerel Altyapý Sektörü,, Çaðdaþ Yerel Yönetimler, C. 6, S. 3, Temmuz 1997, s. 70.
20 142 Sayý: 2 Temmuz-Aðustos-Eylül 2006 ve bölge tipi örgütlenmeyi andýran yeni özel idare yapýlarý bu sorunlarý derinleþtirecek bir öze sahiptir. Avrupa Bölgesel ve Yerel Yönetimler Kongresi üzerinden, Türkiye nin idarenin bütünlüðü ve idari vesayet ilkelerinden vazgeçerek TC Anayasasý nýn 127. maddesinde ademi merkeziyetçilik ilkesini benimsemesi tavsiye edilmektedir. Ülkemizde kaynak daðýtýmý sistemi uygulanmaktadýr. Ancak KYTÝYYHK ile getirilmek istenen yerellik ilkesi, bu sistemin yerine her birimin yerel gelir kaynaklarýna dayanmasý ilkesine göre bir yapýlanmanýn yani kaynak bölüþümünün yolunu açmaktadýr. 30 Bölgeciliði sorun haline getirebilecek bir diðer unsur da AYYÖÞ dir. Türkiye AYYÖÞ hükümlerine baðlýdýr. Buradaki sorun, il özel idarelerinin Avrupa Konseyi bünyesinde çalýþan Avrupa Bölgesel ve Yerel Yönetimler Kongresi içinde, il özel idarelerinin Yerel Meclis içinde deðil Bölgesel Meclis içinde temsil edilmeleridir. Kongre yerel meclisinde Türk temsilciler belediye baþkanlarý ile belediye meclisi üyeleri iken, bölgesel meclisteki temsilciler il genel meclisi üyelerinden oluþmaktadýr. Önceki yýllarda bu meclislere il özel idaresi baþkaný sýfatýyla katýlan valiler, seçilmiþ deðil atanmýþ olduklarý için itirazla karsýlaþmýþlar ve temsil gücü taþýmadýklarý gerekçesiyle üyelikten çýkarýlmýþlardýr. Anýlan Kongre ve Avrupa Konseyi açýsýndan il özel idareleri yerel yönetim deðil, Türkiye öyle bildirdiði için, bölgesel yönetim kategorisinde yer almaktadýr. Kongre, günümüzde çalýþmalarý sürdürülen bir yeni þart hazýrlamaktadýr: Bölgesel Yönetimler Özerklik Þartý. Bu hazýrlýk tamamlandýðýnda ve Türkiye tarafýndan da kabul edildiðinde il özel idarelerinin tanýmý deðiþmiþ olacaktýr. Avrupa kararlarý açýsýndan iller, bölgesel yönetim ilkelerine göre örgütlenmeleri gereken birimler olarak görülecek, bu durumda il özel idarelerinin iç yapýdaki konumlarýnýn da deðiþmesi gündeme gelecektir. Bölgesel yönetimlere iliþkin þart, yalnýzca saf yönetsel yapýlar sorunuyla deðil, bölgesel topluluklar sorunu ile doðrudan ilgilidir. Hatta denebilir ki, yönetsel sorun kabuðu, topluluklarýn yapýsý ise içeriði oluþturmaktadýr. Bu durumda, KYTÝYYHK ile hemen tüm kamu hizmetlerinin devredilmek istendiði il özel idareleri, Avrupa Birliði faktörünün doðrudan etkisiyle, gelecekte bir statü deðiþimi ile yüz yüze kalabilecektir. 31 Yeni Yasa nýn istihdam üzerinde yaratacaðý etki de olumsuzdur. Sözleþmelilik, il özel idaresi ve belediyelere devredilecek civarýnda kamu görevlisinin 30 Birgül Ayman Güler, Kamu Yönetimi Temel Kanunu Tasarýsý, madde 5-e: Subsidiarite Ýlkesi, Mülkiyeliler Birliði, S , Temiz 2004, s Birgül Ayman Güler, a.g.e., (2003), ss
Yenilenmiþ II. baský Genel $aðlýk G$$ $igortasý G$$ Türk Tabipleri Birliði Görüþleri TÜRK TABÝPLERÝ BÝRLÝÐÝ YAYINLARI hastamüþteri kamu güvencesisözleþme hastanesaðlýk iþletmesi saðlýk ocaðýaile hekimliði
makale - 1 Yrd. Doç. Dr. M. Emin RUHÝ Atatürk Üniversitesi Erzincan Hukuk Fakültesi Genel Kamu Hukuku Öðretim Üyesi Giriþ 1968 yýlýnda Kilis'te doðan Emin Ruhi ilk, orta ve lise eðitimini Kilis'te tamamladýktan
TÜRKÝYE'DE ÝNTERNET SÝTELERÝNÝN ERÝÞÝMÝNÝN ENGELLENMESÝ KONUSUNDA FARKLI HUKUK DÝSÝPLÝNLERÝ AÇISINDAN DEÐERLENDÝRMELER Dr. Murat Volkan Dülger Av. Yasin Beceni Mart 2011 Yayýn No: TÜSÝAD-T/2011,03; 512
TÜRKÝYE'DE BÝREYSEL GELÝR DAÐILIMI EÞÝTSÝZLÝKLERÝ: FONKSÝYONEL GELÝR KAYNAKLARI VE BÖLGESEL EÞÝTSÝZLÝKLER Doç. Dr. Raziye SELÝM Prof. Dr. Öner GÜNÇAVDI Öðr. Gör. Dr. Ayþe Aylin BAYAR Haziran 2014 Yayýn
Anayasanýn 90. Maddesinin Son Fýkrasýna Eklenen Hükümle Birlikte Anayasa ile Yargý Denetimi Dýþýnda Tutulan Ýþlemlere Karþý Yargý Yolu Açýlabilir mi? Mehmet Altundiþ* 1. Giriþ Bilindiði üzere, 2709 sayýlý
Meclis Üyelerinin Emeklilik ve Diðer Sosyal Haklarý Dr. Fahri Bakýrcý * 1. Emeklilik Haklarý Daha önce yayýnlanan bir makalede 1, Osmanlý Devletinden günümüze kadar yasama organý olan meclislerde görev
TÜRK MÜHENDÝS VE MÝMAR ODALARI BÝRLÝÐÝ HABER BÜLTENÝ Ocak Þubat Mart 2004 / Sayý 34 EMEKÇÝLER Kamu Yönetimi Temel Kanunu Tasarýsý na DUR DEDÝ!!! ÝÇÝNDEKÝLER Odalarýmýzýn Genel Kurullarý 3 Kamu Yönetimi
makale - 3 1970 yýlýnda Mardin/Midyat ta doðdu. Ýlk ve Orta öðrenimini Midyat ta tamamladý. 1992 yýlýnda Dokuz Eylül Üniversitesi, ÝÝBF, Çalýþma Ekonomisi ve Endüstri Ýliþkileri Bölümü nden mezun oldu.
2 1 ARKE 99 O L O Jİ V E A R KE O L L OG A D R E R EĞ N İ Sunuþ Deðerli ÝDOL okurlarý, Sizlere 6. sayýyý iletmenin heyecanýný ve mutluluðunu yaþýyoruz. Her sayýmýzda olduðu gibi bu sayýmýzda da ülkemizde
TÜRK ÝÞ HUKUKUNDA GECÝKME FAÝZÝ VE UYGULAMA SORUNLARI Doç. Dr. Zehra Gönül BALKIR Kocaeli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ýþ Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Ana Bilim Dalý Öðretim Üyesi. 1956 Ýstanbul doðumludur.
makale - 2 Araþ. Gör. K. Ahmet Sevimli Ý.Ü. Hukuk Fakültesi Ýþ Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Anabilim Dalý 1972 yýlýnda Ýstanbul'da doðdu. 1990 yýlýnda Bursa Anadolu Lisesi'nden 1995 yýlýnda Ýstanbul
Ali Murat ÖZDEMÝR Dr., Hacettepe Üniv. Ýktisadi ve Ýdari Bilimler Fak. Gamze YÜCESAN ÖZDEMÝR Dr., Gazi Üniv. Ýletiþim Fak. KÜRESEL KAPÝTALÝZMDE ÇOCUK EMEÐÝNÝN EKONOMÝ POLÝTÝÐÝ ÇOCUK ÝÞÇÝLERÝN OYUN HAKKI
Basýn ve fikir hürriyetine sonuna kadar EVET Mukaddeslerimize küfüre kesin HAYIR Aþaðýdaki haberimiz neden hala aktüel? Sayfa 3 te firstname.lastname@example.org Februar / Þubat 2006 / 64 / Kostenlos Verlagspostamt
TÜRK MÜHENDÝS VE MÝMAR ODALARI BÝRLÝÐÝ HABER BÜLTENÝ Mayýs 2004 / Sayý 36 MESLEÐÝMÝZE ONURUMUZA VE GELECEÐÝMÝZE SAHÝP ÇIKMAK ÝÇÝN TMMOB 38. OLAÐAN GENEL KURULU TOPLANIYOR ÝÇÝNDEKÝLER TMMOB Genel Kurulu
Zirvenin Yol Haritasý Zirvenin Yol Haritasý Haluk ÜNALDI Bireyden Aileye, Þirketlerden Kurumlara Bu kitabýn tüm yayýn haklarý Haluk ÜNALDI'ya aittir. Yazarýndan yazýlý izin alýnmadan kýsmen veya tamamen
Recep KAPAR Yrd. Doç. Dr., Muðla Üniv. Çalýþma Ekonomisi ve Endüstri Ýliþkileri Bölümü UYGUN ÝÞ AÇIÐI: ÝNSANA YARAÞMAYAN ÝÞLER Uygun iþ yaklaþýmý (decent work) * uluslararasý sistemin ve ülkelerin ekonomik,
THKP-C/HDÖ THKP-C/HDÖ VE 15 YIL ERÝÞ YAYINLARI THKP-C/HDÖ 1 ÜÇÜNCÜ BASKI THKP-C/HDÖ VE 15 YIL , Türkiye Halk Kurtuluþ Partisi-Cephesi/Halkýn Devrimci Öncüleri nin 1972-1987 yýllarý arasýndaki faaliyetlerini,
Yeni orta sýnýfýn doðasý Yukarýdaki bölümden çýkan sonuç, proletaryanýn geniþ anlamda ücretli iþçiler kitlesiyle özdeþleþtirilmesi gerektiðidir. Dolayýsýyla, bu yüzyýlda iþçi sýnýfýnýn büyüklüðünde bir
DOSYA/DERLEME TÜRKÝYE'DE ÜRETKEN OLMAYAN AN ÝÞÇÝLER SÖMÜRÜLMÜYORLAR MI? Bazý sorular, "dam üstünde saksaðan" misali, insana "bu da nereden çýktý" dedirtir. Baþlýktaki soru da Marksist teoriye, özellikle