Büyük Ekim Sosyalist Devriminin yıldönümü (ve Alman Genelkurmay Başkanlığı'nın tutuklamaları tarafından yürütülen darbenin biri için) toplumda aşılmayan kırmızılara ve beyazlara ayrıldığını açıkça gösterdi.
Troçki'nin bir rakamı ateşe dökülen, orta kanaldaki tüm serinin adanmış olduğu. Bu bakımdan, bireyin ülkedeki rolü hakkında konuşmaya değer. hikayeler. Aynı Troçki ya da Lenin, Budyonny, Voroshilov, Dumenko, Kikvidze, Mironov'u alın. Bu çok farklı insanlar ortak bir özelliği paylaşıyorlar: gitmeye ve onlar için ölmeye hazırdılar. Kalplerini sebeplerinin doğruluğuna olan inançla aydınlatabiliyorlardı. Kuşkusuz, bu Bolşevik askeri liderler ve politikacılar, Lenin ve Troçki durumunda, düşmanların acımasızlığıyla çarparak karizmaya sahipti. Bu da Kızılları zafere götürdü.
Son yıllarda, Beyaz hareketin liderleri hakkında, hatıralarını, günlüklerini yeniden basacak şekilde birçok şey yazıldı. Karşı devrim güçlerinin yenilgisinin sebeplerini analiz eden tarihçiler, birçok faktöre dikkat çekiyor: askeri, siyasi, ekonomik. Ancak, benim görüşüme göre, Beyaz hareketinin yenilgisinin temel nedenlerinden biri lider faktöründe yatıyor. Nisan 1918 ile Nisan 1920 arasında, güney Rusya'daki karşı devrimin birleşik kuvvetleri Korgeneral Anton Denikin tarafından yönetildi. Ordusunu neredeyse Moskova'ya getirmeyi başaran en başarılı Beyaz Muhafız komutanı oldu.
Kahraman ama lider değil
Görgü tanıkları hatırladı: Denikin, Rus-Japon ya da Birinci Dünya Savaşı ya da İç Savaş'taki mermilere boyun eğmedi; sonuncusu. İkinci Dünya Savaşı sırasında yoksulluk içinde yaşadı, ancak Almanlarla işbirliği yapmayı reddetti, Kızıl Ordu'nun başarısından etkilenen birçok göçmenin Sovyet iktidarını kabul etmeye hazır olduğu bir durumda Bolşeviklerin sert bir rakibi olarak öldü.
Düşmanlara karşı saygısız, gündelik hayatta müstehcen, kader darbeleri altında mahkumiyetlerini değiştirmeyen cesur ve dürüst bir general gibi görünüyor. Bir zamanlar bile, beyazlar Rusya'nın güneyinde önemli askeri başarılar elde ettiğinde, onlara "Çar Anton" deniyordu. Fakat Denikin en yakın arkadaşlarının veya en azından alt saflarının gözünde bir "kral" mıydı?
Anton İvanoviç, alt generaller tarafından kamuoyuyla eleştirildi, yani Peter Wrangel, kaba bir şekilde muamele görmesine izin verdi (Mikhail Drozdovsky), operasyon emirlerini tam olarak yerine getirmedi (Don Komutanı Vladimir Sidorin).
Denikin, bazıları Wrangel ile popüler olan ve komutanın başındaki meraklı bir özelliğini bırakan subayların büyük çoğunluğu ile kendine olan inancını koruyamadı: “General Denikin’i izlerken, görünüşü benim için daha netleşti. En seçkin generallerimizden, olağanüstü yeteneklere sahip, geniş askeri bilgi birikimine ve büyük savaş deneyimine sahip olan Büyük Savaş sırasında, askeri liderler arasında haklı olarak ilerlemeye devam etti. Akabinde, Baş Komutanlar Genelkurmay Başkanı'nın sıkıntılarının başında, dürüstçe ve cesaretle ordunun çöküşünü durdurmaya çalıştı, ralli olarak ... bütün Rus subayları. Kelimelerde akıcıydı, konuşması güçlü ve yaratıcıydı. Aynı zamanda, birliklerle konuşurken, insanların kalbini nasıl yakalayacağını bilmiyordu. Görünüşü ... sokaktaki ortalama adama benziyordu. Kalabalığı etkileyen, kalpleri aydınlatan ve ruhları yakalayan her şeye sahip değildi. Orduya ancak bilgi ve işle girmiş, yaşam koşullarına ve fenomenlerine ilişkin kendi görüşlerini ve belirli bir görüşünü geliştirmiş, bu görüşünü, kendisi için göründüğü gibi, bu tartışılmaz gerçeklerin dışında tuttuğu için kesinlikle ve kesinlikle korumuştur.
Hizmetinin çoğunu orduda geçiren bir ordu subayının oğlu, tepesinde bulunan, eyaletinin küçük burjuvaları olan liberal bir ses tonuyla çevresinin özelliklerinin çoğunu elinde tuttu. Bu ortamdan onunla birlikte "aristokrasi", "mahkeme", "gardiyan" a karşı bilinçli bir önyargı kaldı ve acılarını yitirmiş sersemler, onurlarını aldatıcı davranışlardan korumak için istemsiz istekleri vardı.
Kaderi aniden omuzlarına dev bir devlet attı, devlet işine yabancılaştı, onu politik entrikanın girdabına attı. Kendisine yabancı olan bu çalışmada, görünüşte kendini kaybetti, bir hata yapmaktan korktu, kimseye güvenmedi ve aynı zamanda devlet gemisini çalkantılı siyasi denizlere yönlendirecek sağlam ve kendine güvenen bir el ile yeterli güçler bulamadı. ”
Bu durumda, Denikin’li Wrangel’in, kalpleri kibarlaştırmama ve baronun ustaca yapabileceği ruhlara sahip olma yeteneğini gözlemlemek önemlidir; İç Savaş sırasında iki değerli komutanın kaleminden verilen emirleri onurlandırıyoruz.
Wrangel (ve sadece o değil) şu sözleri dile getiriyordu: Denikin bugün entourage adı verilen şeyden ve Anton İvanoviç'in aksine muhteşem bir görünüme sahip olan baronun sahip olduğu şeyden yoksundu. Uzun boylu, zayıf, yalın ve yüksek bir sese sahipti. Ve Wrangel'in yüzü karizma damgasını kendine taşıdıysa ve gerçek bir liderin imgesiyse, başkalarını kendi iradesine tabi tutabilen gerçek bir liderin imajı ise, Denikin'in aksine aksine kahramanca bir şey yoktu.
Bu anlamda birçok Bolşevik lider, kalabalığı yakalamadaki etkililikleri ve yetenekleriyle de ayırt edildi. Troçki, gösterilerini uzun zamandır askerler tarafından hatırlanan gerçek drama gösterilerine dönüştürdü. Kural olarak, “Devrimin Aslanı” gecikti - sahnede göründüğü tarih itibariyle kasıtlı olarak varsaymalıyız. Bir konuşmacı eksikliğinden kaynaklanan kaygı sınırda biriktiğinde, siyah deri paltoda sahneye çıktı ve hızlı bir şekilde kenarına doğru yürüdü, iki elin keskin bir hareketi ile paltoyu açtı ve bir an için öldü. Salonda oturanlar paltosunun kırmızı astarını, siyah deri giysili bir adam figürünü, öne doğru atılan sakalını ve pırıltılı gözlükleri gördü. Alkış ve selam sesleri gök gürültüsü bu sahnenin cevabıydı.
Konuşmasına ilgiyi canlandırmak için, Troçki beklenmedik bir şekilde bir askeri bir rütbeden geri çekebilir ve ona dönerek ilan edebilir - tarihçi Yury Yemelyanov'dan alıntı yapıyorum: “Kardeşim! Ben seninle aynı Sen ve ben özgürlüğe ihtiyacımız var - sen ve ben. Bize Bolşevikler tarafından verildi (kırmızı pozisyonlara doğru elle gösterir). Ve oradan (elin düşman yönünde keskin bir şekilde fırlaması) bugün beyaz subaylar ve ev sahipleri bizi tekrar köle haline getirebilirler! ”
Denikin’in “yemyeşil cümle” den hiç hoşlanmadığını benzer şekilde davrandığını hayal etmek imkansız. Bazen askerlerini, özellikle de özel askerlerle konuşamamaları, yüreklerini ateşlememeleri, askeri aksiliklere yol açtı. Teğmen Sergei Mamontov, komutanı, 1920'in ilkbaharında kampanyanın sonucuna büyük ölçüde karar veren Egorlykskaya'daki süvari savaşının arifesinde: “General Denikin, uçakla uçtu ve bize bir konuşma yaptı. Ancak bir rüzgar vardı ve duyması zordu. Buna ek olarak, uzun bir süre konuştu ve kısa sürede sıkıcı ve sıkıcı hale geldi. Çerkes'te Wrangel'in atını kuşatması ve birkaç kelime atması için harika bir ata ihtiyaç vardır. Bu Kazakları ateşleyebilir. Ve Denikin’in durgun ayak figürü ve anlaşılmaz bir konuşma. ”
Anton İvanoviç piyade genelinden Lavr Kornilov'dan General ve daha sonra ordunun daha büyük ölçekte - Wrangel gibi dar bir askeri ve politikacı çemberinde bile karizmatik bir lider olmadı. Aynı zamanda, beyazlar, Lenin ve Troçki gibi, tamamen bir Rus liderine ya da kürsüye sahip değildi.
Sıradan savaşçıların ve sıradan vatandaşların kafasında karizmatik kişilik mitolojiktir. Bu yüzden, kırmızı Bonaparte olarak adlandırılan ve Amerikalı araştırmacı Richard Pipes'ın "Tambov valisinin umutsuz oğlu olduğunu ve işçi sınıfı için farklı bir rütbeye rağmen ayağa kalktığını" yazdığı Troçki ile birlikteydi.
Denikin hakkında mitler oluşmaz. Nisan ayında Kornilov'un ölümünden sonra gönüllü ordunun komutanlığına atanması 1918, dar bir askeri çemberde destek aldığı gerçeği göz önüne alınarak gerçekleşti: generaller Markov, Alekseev, Lukomsky, Romanovski. Hepsi ona saygıyla davrandılar, ama ona hiçbir şekilde boyun eğmediler ve liderde içsel nitelikleri de not almadılar. Denikin’in orduyu yönettiği durumlarda, onu savaşa sokmayacak şekilde darbeden çıkarabilecek bir adama ihtiyacı vardı. Anton İvanoviç bu görevle mükemmel bir şekilde başa çıktı ve büyük olasılıkla olmasaydı, Rusya'nın güneyindeki Beyaz hareketi 1918'in ilkbaharında ezilmiş olacaktı.
Yapamadım ve istemedim
En ünlü Beyaz Muhafız komutanlarının en ilginç psikolojik portrelerini bırakan Korgeneral Peter Makhrov, ordudaki Denikin'e yönelik tutumu düşünerek, gençlerin Wrangel konusunda hevesli olmasının ardından deneyimli memurların Denikin'e umutla baktığını yazdı. Başkomutan Başsavcı Sergei Trukhachev ve asistanı Başkonsolos Nikolai Ern’in görev genelevine göre, durumu anlayan ve askeri operasyonlarla ilgili soruları yalnızca stratejik değil aynı zamanda devlet açısından da politik bakış açısıyla ele alan tek kişi Ivan Ivanovich oldu.
Karizmatik bir kimsenin etkilenemeyeceğini not etmek önemlidir. Denikin'i yakından izleyen Gönüllü Ordunun protopresörü olan Georgy Shavelsky şöyle hatırladı: “Gen üzerindeki en büyük etki. Denikin, personel gen şefini çok memnun etti. I. P. Romanovsky, sırayla, N. I. Astrov ve M.Med Fedotov'un ilk rolü oynadığı "liderlere" çok dikkat ediyordu (rakamlar liderlerin niteliklerinden tamamen yoksun. - I. Kh.). Dragomirov ve Lukomsky, “öğrenci” lerin Romanovsky üzerindeki etkisinden korkuyorlardı ve ikincisinin Denikin üzerindeki etkisini onaylamadılar. Lukomsky doğrudan, kendisini çok haklı gören baş komutan tarafından onur duymadığını söyledi ... Ne yazık ki, ne sivil ne de askeri çevrelerde bir gen olduğunu söylemeliyim. Denikin özellikle popüler değildi. ”
Denikin’in kendisi Wrangel’in mektuplarından birinde belirttiği gibi gerçek bir lider olma yoluna gitmedi: “Hiçbir sevgiye ihtiyacım yok, beslemek zorunda değilim. Benim yönlendirdiğim ve yönlendirdiğim bir borç var. Entrika ve dedikodu etrafımda uzun zamandır kalıyor, ama onlara önem vermiyorum ve sadece bana ulaştıklarında üzülüyorum. ”
Ancak entrika Anton İvanoviç'in önemi hala ekte. Silahlarını kullanma korkusu yüzünden kendisini kilitledi, subay çevrelerinde çok popüler olmayan Korgeneral İvan Romanovski ile, yalnızca sadık askeri yoldaşlarla iletişim kurmaya çalışıyordu. Diğer bir deyişle, karizmatik bir kişilik için kabul edilemez bir yol seçti, etrafındaki bütün entrikaları bastırarak, Denikin'i başkomutan Wrangel olarak değiştirdi. Beyaz hareketindeki otoritesi yüksek olan insanlar da dahil olmak üzere tüm eleştirmenlerini ordudan çıkardı: Don ordusunun eski komutanı, Genelkurmay Başkanı, genelkurmay başkanı, baharı korumayı başaran Korgeneral General Anatoli Kelchevsky. 20-inci Kırım, ünlü Başgeneral Andrei Shkuro.
Bu nedenle, Denikin’in “kral” olmak için çaba gösterdiğini, orduyla iletişim kurarken kendisinin kendisini hissettiğini iddia etmek için yeterli neden yoktur. Aynı zamanda, muhtemelen Gönüllü Ordunun, düşmanlarının üstün güçleriyle savaşmak zorunda kaldığı, güvenilir bir geçmişi olmayan 1918'ta gerçekten güçtü. Sonra en yüksek Beyaz Muhafız komutanlarının hayatı sürekli tehdit altındaydı - o yıl Kornilov öldürüldü, Markov öldü, Drozdovsky ölümcül şekilde yaralandı, Wrangel'in ölümünden veya esaretinden zar zor kaçtı.
Açıkçası, Denikin, Rus Wrangel ordusunun, Büyükşehir Veniamin’in (Fedchenkov) askeri din adamlarının başı olan Büyük Harekât’ın askeri din adamlarının başı olarak, Beyaz hareketinin bir simgesi haline gelemedi ve olamazdı: “dedi. General Denikin. Ve burada tüm hareket hakkında (baron başkanlığında. - I. Kh.) Genel olarak kısaca şöyle ifade edildi: “General Wrangel” ve hatta daha basit: “Wrangel”. ”
Bu, Denikin'in orduda ve Kazak çevrelerinde bir insan olmadığı, çevresinde asker toplayabildiği ve onu yönetebileceği sonucuna vardı. Adil olmak gerekirse, tüm Güney Rus karşı-devrimci güçlerini yekpare bir hareketle birleştirmenin imkansız olmasa da, son derece zor olduğu belirtilmelidir. Cossacks ve gönüllüler gibi, kendileri için belirlenmiş kutupsal hedefler. İkincisi, Bolşeviklerin Rusya'sını, Kazakları - özellikle de Kuban'ı kurtarmaya çalıştılar, kendi köylerinin kurtuluşundan memnun olmaya hazırdılar ve eğer yeni hükümet bağımsızlıklarını kabul ettiyse, Sovyetlerin meşruiyetini tanıdı.
Bir kez daha vurguluyorum: Denikin, iktidarı seven bir insan değildi ve içtenlikle iktidarı, Tanrı tarafından gönderilen ağır bir haç olarak algıladı. Ancak iktidar arzusunun eksikliği bir insanın gerçek bir lider olmasını engeller. Anton İvanoviç'in lider olmak istemediği gerçeği, Beyaz hareketini yenmeye mahkum etti. Ne de olsa, eğer birlikler lider olmaya inanmazlarsa, o zaman hiçbir strateji onları özellikle İç Savaş alanlarında zafere götürmez.
Görünüşe göre, Denikin trajedisi, diğer birçok Beyaz Muhafız generali ve memur, iç bölümlerinde, bütünlük yokluğundadır. Bunun üzerine, Anton İvanoviç'in oldukça doğru bir psikolojik portresini çizerek biyografisi araştırmacısı Vladimir Cherkasov-Georgievsky'yi yazdı. Denikin’in eylemlerinin motivasyonunu anlamaya çalışan bu yazar, “Denikin menşei, çocukluğu ve gençliği tarafından ikna edilen şey neydi? Evet, bütünlük yoktu, tek bir koordinat sistemi vardı. "Çatallı" insanların işareti bir şeyi yapmak, bir başkasını hayal etmek. Elbette, Denikin'in kaderi bazı raznochinets'in yolundan daha parlak. Onun parlaklığında оружияve emperyalist zaferlerin ihtişamı ve Beyaz Muhafızların "dikenleri". Ama aynı zamanda, Genç Türk rasyonalizminin aşkı, kendiniz aklınızla değil yüreğinizle yaşamanıza rağmen. Anton İvanoviç'te, bütün bunlar akıllıca orijinal Ortodoks asalizmi ile geçinmeye çalıştı. ” Bunun nedeni, Rus entelijensiyasının iç bölünmesinde yatmaktadır. Sergei Melgunov ayrıca Gönüllü Ordunun "... kelimenin tam anlamıyla Rus entelijensiyasının ordusu olduğunu" söyledi. Birinci Dünya Savaşı sırasındaki binlerce temsilcisi askeri üniforma giydi ve kabartma ordu personelinin savaş alanlarını değiştirdi. Devrimden sonra askeri aydınlar Beyaz hareketin temeli ve liderleri oldular. Ayrıca yetenekli bir yazar ve yayıncı olarak yüksek yönetici Alexander Kolchak'ı kutup bilimcisi General Denikin olarak hatırlıyoruz. Savaştan önce Alekseev ve Markov öğretmenlik yaptılar ve profesördü. Baron Wrangel, bir maden mühendisi olarak eğitim gördü, General Kornilov birçok doğu diline sahipti ve Türkistan hakkında ciddi bir bilimsel çalışmanın yazarıydı.
Zaten Rus ordusunda sürgünde olan Wrangel aydınları baskın bir rol oynadı. Gelibolu'da, Kırım'ın çıkışından sonra, memurların yüzde 50'i vardı ve büyük çoğunluğun geri kalanı entelektüellerin askerleriydi.
Onların ortak trajedisi, birçok karizmanın yokluğunda, amorf politik görüşlerde, mücadelenin amaçlarını ve amaçlarını, ortak insanlar tarafından anlaşılabilir ve erişilebilir bir dilde formüle edememektir. Çağdaşların Kolçak'ı Denikin'e benzer bir şekilde nitelendirmesi dikkat çekicidir. İnsanlar sık sık ondan bahsederdi: “Trajik bir kişi”, “Gemiyi yönlendirebilen ancak bir ülkeye liderlik edemeyen ölümcül bir adam.” Böyle bir evet ve ilkeler ve ahlaki kurallar ile yüklenen iç savaşı kazanabilir mi?