Jared Diamond’ın National Geographic etiketli “Tüfek, Mikrop ve Çelik” başlıklı kitabından uyarlanan belgesel, “Neden bazı medeniyetler fethetti, diğerleri ise fethedildi?” sorusunun yanıtını verdiğini iddia ediyor. Bana ise koloniyalizmi aklama çabasının bir parçası gibi geldi. Pulitzer ödüllü bu çalışmayı izlerken aldığım birkaç not...
MİKROP... Diamond, evcil çiftlik hayvanlarıyla yıllardır yaşıyor olmanın, Avrupalıları mikroplara ve virüslere -özellikle çiçek hastalığına- karşı dayanıklı hale getirdiğini söylüyor. Ve örneğin Güney Amerika’ya giden İspanyolların bu virüsü de beraberlerinde götürdüklerini, çiçek hastalığına bağışıklığı olmayan yerli halkın ise ister istemez kırılıp döküldüğünü belirtiyor. Ama gittikleri yerlerde, İnka ve Aztek yurtlarında ve Afrika’da bölgeye özgü mikrop ve hastalıklar yok muydu?
TARIM VE ÇELİK... Diamond Haçlı Seferlerini ve bu seferlerin yarattığı vahşeti yok sayıyor. Osmanlı’nın Doğu Akdeniz ticaret yollarını ele geçirmesi ve Bizans’ı yok etmesini irdelemiyor. Ya da mesela İran Safevi Devleti ve Timur İmparatorluğu gibi medeniyetler dünyalı değil mi?
DIAMOND MASUM BİÇİMDE ŞUNU SÖYLÜYOR... Avrupa’nın dünyayı ele geçirmesi, coğrafyanın ve tabiatın bir emri ve kaçınılmaz sonucudur. Ey Dünya’nın geri kalanı, bunu böylece kabul etsen iyi olur.