Kapitalizm Nedir?
Kapitalizm Nedir?
Kapitalizm, bir ülkenin ticaretinin, endüstrisinin ve kârlarının özel şirketler tarafından kontrol edildiği bir ekonomik sistem olarak tanımlanır. Amerika Birleşik Devletleri ve dünyadaki diğer birçok ulus kapitalist ülkelerdir, ancak kapitalizm mevcut tek ekonomik sistem değildir.
Kapitalizm, mal ve hizmetlerin üretimi, planlı ekonomi veya komuta ekonomisi olarak bilinen merkezi planlama yerine, genel pazardaki (piyasa ekonomisi olarak bilinen) arz ve talebe dayalıdır.
Kapitalizmin en saf biçimi serbest piyasa kapitalizmidir. Burada, özel kişiler sınırsızdır. Nereye yatırım yapacaklarını, neyin üretileceğini veya satılacağını ve mal ve hizmetlerin hangi fiyatlarla değiş tokuş edileceğini belirleyebilirler.
Kapitalizm, aynı zamanda serbest piyasa ekonomisi veya serbest girişim ekonomisi olarak da adlandırılan, feodalizmin çöküşünden bu yana Batı dünyasında egemen olan, çoğu üretim aracının özel mülkiyete ait olduğu ve üretimin yönlendirildiği ve gelirin büyük ölçüde piyasaların işleyişi yoluyla dağıtıldığı bir ekonomik sistemdir
Kapitalizmin Değerleri
Kapitalizm aşağıdaki maddeler üzerine kurulmuştur:
- insanların arazi ve evler gibi maddi varlıklara ve hisse senetleri ve tahviller gibi maddi olmayan varlıklara sahip olmalarını sağlayan özel mülkiyet;
- insanların sosyopolitik baskıya aldırmaksızın kendi iyiliği için hareket ettikleri kişisel çıkar;
- firmaların pazarlara girme ve pazarlardan çıkma özgürlüğü yoluyla rekabet, sosyal refahı, yani hem üreticilerin hem de tüketicilerin ortak refahını maksimize etmek;
- alıcılar ve satıcılar arasındaki etkileşimler yoluyla fiyatları merkezi olmayan bir şekilde belirleyen bir piyasa mekanizması;
- Tüketim, üretim ve yatırım konusunda seçim yapma özgürlüğü—memnun olmayan müşteriler farklı ürünler satın alabilir, yatırımcılar daha kazançlı girişimlerde bulunabilir, işçiler daha iyi ücret karşılığında işlerini bırakabilir; ve
- vatandaşların özel haklarını korumak ve piyasaların düzgün işleyişini kolaylaştıran düzenli bir ortamı sürdürmek için hükümetin sınırlı rolü.
Bu değerlerin ne ölçüde işlediği, kapitalizmin çeşitli biçimlerini birbirinden ayırır. Serbest piyasalarda, piyasalar çok az düzenlemeyle veya hiç düzenleme olmadan çalışır.
Kapitalizmin Tarihi
Kapitalizmin bir sistem olarak sürekli gelişim halindedir. Yalnızca 16. yüzyıldan kalma olmasına rağmen, antik dünyada kapitalist kurumların öncülleri görünmketedir. Bu sistemin gelişimine, 16., 17. ve 18. yüzyıllarda İngiliz kumaş endüstrisinin büyümesi öncülük etti. Kapitalizmi önceki sistemlerden ayıran bu gelişmenin özelliği, piramitler ve katedraller gibi ekonomik olarak üretken olmayan işletmelere yatırım yapmaktan ziyade, üretken kapasiteyi genişletmek için birikmiş sermayenin kullanılmasıydı. Bu özellik, birkaç tarihi olay tarafından teşvik edildi.
16. yüzyılın Protestan Reformu tarafından desteklenen etikte, çok çalışmaya ve tutumluluğa daha güçlü bir dini yaptırım verilirken, elde etme çabalarına yönelik geleneksel küçümseme azaldı. Ekonomik eşitsizlik, zenginlerin fakirlerden daha erdemli olduğu gerekçesiyle meşrulaştırıldı.
Avrupa’nın değerli metal arzındaki artış ve bunun sonucunda fiyatlardaki enflasyon da katkıda bulunan bir diğer faktör oldu. Bu dönemde ücretler fiyatlar kadar hızlı yükselmedi ve enflasyondan en çok kapitalistler yararlandı. İlk kapitalistler 1500-1750 yılları arasında, güçlü ulusal devletlerin yükselişinin faydalarından da yararlandılar. Bu devletlerin izlediği ulusal iktidar politikaları, ekonomik kalkınma için gerekli olan tek tip para sistemleri ve yasal kodlar gibi temel sosyal koşulları sağlamayı başarmış ve nihayetinde kamudan özel girişime geçişi mümkün kılmıştır.
İngiltere’de 18. yüzyıldan başlayarak, kapitalist gelişmenin odak noktası ticaretten sanayiye kaydı. Önceki yüzyılların istikrarlı sermaye birikimi, Sanayi Devrimi sırasında teknik bilginin pratik uygulamasına yatırıldı. 19. yüzyıl siyasi liberalizminin politikaları arasında serbest ticaret, dengeli bütçeler ve asgari düzeyde yoksul yardımı vardı. 19. yüzyılda endüstriyel kapitalizmin büyümesi ve fabrika sisteminin gelişmesi, genel olarak sefil çalışma ve yaşam koşulları, Karl Marx’ın devrimci felsefesine ilham veren geniş bir yeni sanayi işçileri sınıfı yarattı. Bununla birlikte, Marx’ın proleter önderliğindeki bir sınıf savaşında kapitalizmin kaçınılmaz olarak yıkılacağına ilişkin öngörüsünün yanlış olduğu kanıtlandı.
Birinci Dünya Savaşı, kapitalizmin gelişiminde bir dönüm noktası oldu. Savaştan sonra uluslararası piyasalar küçüldü, yönetilen ulusal para birimleri lehine altın standardı terk edildi ve ticaret engelleri çoğaldı. 1930’ların Büyük Buhranı, devletin ekonomik konulara müdahale etmeme politikasını çoğu ülkede sona erdirdi ve bir süre birçok aydın, yazar, sanatçı ve özellikle Batı Avrupa’da sosyalizme sempati yarattı. 1. Dünya Savaşı’nın hemen ardından gelen yıllarda, tümü refah devletinin bir versiyonunu benimsemiş olan büyük kapitalist ülkelerin ekonomileri, 1930’larda kaybedilen kapitalist sisteme olan güvenin bir kısmını geri getirerek iyi performans gösterdi. Bununla birlikte, 1970’lerden başlayarak, ekonomik eşitsizlikteki hızlı artışlar yüzünden sosyalizme ilgi yeniden canlandı. 2010–2018 yılları arasında yapılan anketler, Y kuşağının küçük bir çoğunluğunun sosyalizme olumlu baktığını ve 65 yaş ve üzeri olanlar hariç her yaş grubunda sosyalizme verilen desteğin arttığını ortaya koydu.
Kapitalist olmak ne demektir?
Bireysel kapitalistler, tipik olarak, büyük miktarda sermayeye (para veya diğer finansal varlıklar) yatırım yapan ve artan kârlar elde ederek ve dolayısıyla servetlerine katkıda bulunarak kapitalizm sisteminden yararlanan varlıklı kişilerdir. Genel olarak, siyasi yelpazenin sağındakiler kapitalizm yanlısı olma eğilimindedir; soldakiler genellikle anti-kapitalizme yönelmektedirler.
Kapitalizm insanları nasıl etkiler?
Kapitalizmin yaşamınız üzerindeki etkisi, işçi veya patron olmanıza bağlıdır. Bir şirkete sahip olan ve başka işçileri çalıştıran biri için kapitalizm mantıklı olabilir. Şirketiniz ne kadar fazla kar getirirse, işçilerinizle o kadar fazla kaynak paylaşmak zorunda kalırsınız, bu da teorik olarak herkesin yaşam standardını iyileştirir. Her şey arz ve talep ilkesine dayanır ve kapitalizmde tüketim kraldır. Sorun şu ki, birçok kapitalist patron zenginliği paylaşmakta pek iyi değil, bu yüzden kapitalizmin en büyük eleştirilerinden biri, kapitalizmin hem sosyal hem de ekonomik olarak büyük bir eşitsizliğin itici gücü olmasıdır.
Kapitalizm, destekçilerinin olumlu bir şey olduğunu söylediği “açgözlülük iyidir” durumu bu eşitsizliğin artmasına yol açar. Açgözlülük kârları, kârlar ise yenilikçiliği ve ürün geliştirmeyi yönlendirir, bu da onları karşılayabilenler için daha fazla seçenek olduğu anlamına gelir. Muhalifleri, kapitalizmin doğası gereği sömürücü olduğunu ve zenginlerin cüzdanlarını şişirmek için işçi sınıflarını çiğneyen vahşice bölünmüş bir topluma yol açtığını söylüyor. Örneğin, Occupy Wall Street hareketi, kapitalist sınıfın en zengini olan “%1″e karşı anti-kapitalist bir protesto olarak başlatıldı.
Sosyalizm Nedir?
Sosyalizm, üretim araçlarının kamu mülkiyetine (kolektif veya ortak mülkiyet olarak da bilinir) dayanan popülist bir ekonomik ve politik sistemdir. Bu araçlar, insan ihtiyaçlarını doğrudan karşılamayı amaçlayan malları üretmek için kullanılan makineler, aletler ve fabrikaları içerir.
Tamamen sosyalist bir sistemde, tüm yasal üretim ve dağıtım kararları hükümet tarafından alınır ve bireyler gıdadan sağlığa kadar her şey için devlete güvenir. Devlet, bu mal ve hizmetlerin çıktı ve fiyat düzeylerini belirler.
Kapitalizm ve sosyalizm arasındaki fark nedir?
Kapitalizm ve sosyalizm genellikle zıt kutuplar olarak görülür ve her iki sistemle ilgili tartışmalar genellikle diğerinin karşıtı olarak çerçevelenir. Modern sosyalizm fikrinin kökleri Yunan filozof Platon’ a dayanmaktadır, ancak 19. yüzyılın başlarında Karl Marx ve Friedrich Engels gibi Alman radikaller arasında popüler bir siyasi fikir olarak ortaya çıkmıştır. Sosyalizmin birçok biçimi vardır, ancak özünde sosyalizm, sadece patronların veya özel şirketlerin değil, bütün bir topluluğun üretim araçlarını eşit olarak kontrol ettiği bir ekonomik sistemdir. İnsanların rekabetçi değil, doğal olarak işbirlikçi olduğunu varsayar. Sosyalizmin hedefi, kolektif olarak belirlenmiş bir dizi parametreye göre herkesin yararına demokratik olarak seçilmiş temsilciler tarafından yönetilen eşitlikçi bir toplumdur; Kapitalizmden farklı olarak, sanayi ve üretim devlet tarafından yönetilir ve özel mülkiyetin kazanılması verimsiz olarak görülür. Kapitalist eleştirmenler, sosyalizm sisteminin ekonomik büyümeyi yavaşlattığına, işçi tembelliğini ödüllendirdiğine ve bireysel hakları ve ifade özgürlüğünü boğabileceğine inanmkatadırlar.
Kapitalist bir ülkede, odak noktası her şeyden çok kârdır; sosyalist bir ülkede halkın daha önemli olduğu görülür ve sosyal refah büyük bir önceliktir. Amerika Birleşik Devletleri, Birleşik Krallık ve Almanya, modern kapitalist ülkelerin örnekleridir. Norveç, İsveç, Kanada ve Hollanda gibi diğer birçok ülke, ABD’nin bir dereceye kadar yaptığı gibi sosyalist fikirleri toplumlarına dahil ediyor; örneğin, evrensel sağlık hizmeti ve Sosyal Güvenlik, sosyalist kavramlardır.
Eşitlik
Kapitalist ekonomi, adil düzenlemeler konusunda endişe duymaz. Kapitalistlerin argümanı, eşitsizliğin yeniliği teşvik eden ve ekonomik kalkınmayı zorlayan itici bir güç olduğudur. Sosyalist modelin temel kaygısı, zenginlik ve kaynakların adaletsiz bir şekilde zenginden fakire yeniden dağıtılması ve fırsat eşitliği ile sonuç eşitliğinin sağlanmasıdır. Eşitliğe, yüksek başarının üzerinde değer verilir ve kolektif iyilik, bireylerin ilerleme fırsatının üzerinde görülür.
Verimlilik
Kapitalist argüman, kâr teşvikinin şirketleri tüketici tarafından arzulanan ve piyasada talep gören yenilikçi ürünler geliştirmeye yönlendirdiğidir. Daha fazla para kazanma motivasyonu olmadan, yönetim, işçiler ve geliştiricilerin yeni fikirleri veya ürünleri zorlamak için fazladan çaba gösterme olasılıkları daha düşük olduğundan, üretim araçları üzerindeki devlet mülkiyetinin verimsizliğe yol açtığı ileri sürülmektedir.
İş
Kapitalist bir ekonomide devlet, iş gücünü doğrudan istihdam etmez. Devlet tarafından yürütülen bu istihdam eksikliği, ekonomik durgunluklar ve bunalımlar sırasında işsizliğe yol açabilir. Sosyalist bir ekonomide, devlet birincil işverendir. Ekonomik sıkıntı zamanlarında, sosyalist devlet işe alım emri verebilir, bu nedenle tam istihdam vardır. Ayrıca, sosyalist sistemlerde yaralanan veya kalıcı olarak sakat kalan işçiler için daha güçlü bir “güvenlik ağı” olma eğilimindedir. Artık çalışamayacak durumda olanlar, kapitalist toplumlarda kendilerine yardım etmek için daha az seçeneğe sahipler.
Bu yazıyı beğendiyseniz, buda ilginizi çekebilir: