Güneş yanığı genellikle güneşten ya da yapay ışık kaynaklarından gelen ultraviyole (UV) ışınlarına çok fazla maruz kalınması durumunda ortaya çıkan cildin kızarmasına, dokununca ağrımasına ve sıcak hissedilmesine neden olan durumdur.
Yoğun ve tekrarlanan güneş maruziyeti güneş yanığının yanı sıra diğer cilt hasarlarına neden olmakta ve bazı hastalıklara yakalanma riskini de arttırmaktadır. Cildin kuruması, kırışması, kızarması, siyah noktalar ve melanoma gibi cilt kanserleri ortaya çıkabilir.
Sponsorlu Bağlantılar
Cildinizi koruyarak güneş yanığı ve diğer ilişkili olumsuz koşulları önleyebilirsiniz. Açık havada olduğunuzda, serin veya bulutlu günlerde bile cildin korunması önemlidir. Güneş yanıklarında ağrıyı dindirmek ve hızlı iyileşmek için evde uygulanabilecek bazı tedaviler bulunmaktadır.
GÜNEŞ YANIĞI BELİRTİLERİ
Güneş yanığına ilişkin yaygın görülen belirtiler şunlardır:
- • Pembelik ya da kızarıklık
- • Cilde dokununca ciltten gelen sıcak hissi
- • Ağrı, hassasiyet ya da kaşıntı
- • Şişkinlik
- • Patlayabilen küçük içi sıvı dolu kabarcıklar
- • Baş ağrısı, ateş, titreme ve eğer güneş yanığı şiddetli ise yorgunluk
Vücudun açıkta kalan kulaklar, kafa derisi ve dudak gibi bölgeler yanabilir. Eğer giysi ultraviyole (UV) ışınlarını geçirebilecek incelikte ise yine yanık meydana gelebilir. Güneşin UV ışınlarına karşı son derece hassas olan gözler de benzer şekilde zarar görebilir.
Sponsorlu Bağlantılar
Yanık belirtiler güneş ışınlarına maruz kaldıktan birkaç saat ortaya çıkar. Ancak güneş yanığının tam kapsamını öğrenmek bir gün veya daha fazla zaman sürebilir.
Birkaç gün içinde, vücudun zarar görmüş cilt bölgeleri kabuklanma ve soyulmalarla iyileşme göstermeye başlayabilir. Soyulmadan sonra ciltte geçici bir düzensiz renklenme ve görünüm devam eder. Kötü bir güneş yanığının iyileşmesi birkaç gün veya daha uzun sürebilir.
Doktora ne zaman görünmelidir?
Güneş yanığının aşağıdaki durumlarında doktora görününüz:
- • Kabarmalar varsa ve vücudun büyük bir kısmını kapsamışsa
- • Yüksek ateş, aşırı ağrı, baş ağrısı, konfüzyon (zihinsel karışıklık), bulantı veya üşüme eşlik ediyorsa
- • İki gün içinde evde uyguladığınız bakım önerileri cevap vermediyse bir cildiye doktoruna görünmeniz önerilir.
Ayrıca enfeksiyon belirtileri ile ilişkili;
- • Artan ağrı ve hassasiyet
- • Artan şişlik
- • Açık renkli irin drenajı
- • Kabarcıkların etrafında veya üzerinde kırmızı çizgilenmeler şeklindeki belirtiler de tıbbi yardım almanızı gerektirecektir.
GÜNEŞ YANIĞI NEDENLERİ
Güneş yanıkları ultraviyole (UV) ışınlarına fazla maruz kalmaktan ileri gelmektedir. UV radyasyonu insan gözünün yakalayamayacağı kısa bir süre aralığında etkili dalga boyudur. Ultraviyole A (UVA) ve ultraviyole B (UVB) güneş yanığından en çok sorumlu iki ışın türüdür. Güneş lambaları ve bronzlaştırıcı ışınlar (solaryum benzeri) de UV ışığı üretmekte ve yanıklara sebep olabilmektedir.
Melanin, cilde normal rengini veren ve cildin en dış tabakasında (epidermis) yer alan bir pigmenttir. Kişi UV ışığına maruz kaldığında vücut melanin üretimini hızlandırarak kendisini korur. Ekstradan melanin üretimi ise ciltte koyu renklenmeye yol açar.
Tenin bronzlaşması ise cildin cilt hasarlarını önlemek için UV ışınlarını bloke etmesinin bir yoludur. Üretilen melanin pigmentinin miktarı genetik olarak belirlenir. Birçok kişide cildin korunması için yeterli oranda melanin üretilmez. Dolayısıyla UV ışınları ciltte ağrı, kızarıklık, şişlik ve yanıklara neden olur.
Serin, sisli veya bulutlu günlerde de güneş yanıkları meydana gelebilir. UV ışınlarının yüzde 80 kadarı bulutlardan geçebilmektedir. Dolayısıyla kar, buz, kum, su ve diğer yüzeyler güneş ışığını doğrudan yansıtarak ciltte yanık oluşmasına yol açar.
KİMLER RİSK ALTINDA?
Güneş yanığı için risk oluşturan faktörleri şunlardır:
- • Açık tenli bir cilde sahip olunması
- • Rakımı ve ortalama sıcaklığı yüksek bir yerde ikamet etme veya burada geçici de olsa bulunmak
- • Açık havada çalışmayı gerektiren bir işte çalışmak
- • Açık havada istirahat etme ve alkol tüketme
- • Daha önceden yanık öyküsü varlığı
- • Sürekli olarak güneş ya da solaryum gibi yapay bir UV kaynağına cildi maruz bırakmak
- • Cildi ışıktan etkilenmeye daha yatkın yapan ilaçlar almak
Yoğun ve tekrarlayıcı şekilde güneş ışınlarına maruz kalmak cilt hasarı ve ilişkili bazı başka hastalıklara yakalanma riskini arttırır. Bu hastalıklar arasında enfeksiyon, cildin erken yaşlanması (foto-aging) ve cilt kanseri gösterilebilir.
Enfeksiyon
Patlayan kabarcıklar kişiyi bakteriyel enfeksiyona karşı daha duyarlı hale getirir. Bu yüzden ağrı, kızarıklık, şişlik ve sızıntı içerecek şekilde cilt kabarcıklarında enfeksiyon belirtileri fark ederseniz doktorunuza görünün.
Cildin erken yaşlanması
Güneşe maruz kalma ve tekrarlanan güneş yanıkları cildin yaşlanmasını hızlandırarak kişinin olduğundan daha yaşlı görünmesine neden olabilir. UV ışınlarının yol açtığı cilt değişikliklerine “foto-aging” denir. Foto-aging’in muhtemel sonuçları şunlardır:
- • Cildin gücünün ve elastikiyetinin azalmasına neden olan bağ doku zayıflaması
- • Derin kırışıklıklar
- • Kuru, pürüzlü cilt
- • Yanaklar, burun ve kulaklarda ince kırmızı damarların belirmesi
- • Çoğunlukla yüz ve omuz bölgelerinde benekler oluşması
- • Ellerin üstü, kollar, göğüs ve sırtın üst bölgesinde “güneş lekeleri” olarak da adlandırılan koyu renkli lekelerin (makül) oluşması
Prekanseröz (kanser öncesi) deri lezyonları
Prekanseröz deri lezyonları güneş tarafından zarar görmüş alanlarda kaba, pullu yamalar şeklinde görünür. Beyazımsı pembe, ten rengi veya kahverengi olabilirler. Genellikle açık tenli kişilerin güneşe maruz kalan baş, yüz, boyun alanları ve ellerinin üzerinde görülürler. Bu yapıların cilt kanserine dönüşme riski bulunmaktadır. Aynı zamanda “aktinik keratoz” ve “solar keratoz” olarak da adlandırılırlar.
Cilt kanseri
Aşırı şekilde güneşe maruz kalmak, güneş yanığı olmadan bile “melanoma” gibi cilt kanserlerine yakalanma riskini artırır. Bu durum deri hücrelerinin DNA’ sına da zarar verebilir. Çocukluk ve ergenlik döneminde görülen güneş yanıkları sonraki zamanlarda da melanom gelişme riskini artırabilir.
Cilt kanseri vücudun kafa derisi, yüz, dudaklar, kulaklar, boyun, göğüs, kollar, eller ve bacaklar gibi güneşe en çok maruz kalan bölgelerinde ağırlıklı olarak gelişir. Bacakta görülen cilt kanseri kadınlar arasında erkeklerden daha yaygındır.
Cilt kanserinin bazı türleri küçük bir büyüme veya kolayca kanayan bir yara şeklinde görülür, kabuklanır, iyileşmiş gibi görünür ancak daha sonra yeniden gelişir. Melanoma’da var olan kanserli bir ben değişebilir veya yeni şüpheli görünümlü başka bir ben gelişebilir. “Lentigo” adı verilen A tipi Melanom uzun süreli güneşe maruz kalanlarda gelişir. Bronz renkli düz bir leke olarak başlar ve yavaş yavaş kararıp büyür.
Eğer cildinizde yeni bir büyüme, rahatsız edici bir değişiklik, bir ben, bir doku değişikliği ya da iyileşmeyen bir yara fark ederseniz doktorunuza görünün.
Göz hasarı
Güneş aynı zamanda gözlere de zarar verebilir ve gözleri de yakabilir. Çok fazla UV ışığı retina, mercek ve korneaya zarar verir. Merceğe zarar veren güneş ışınları lenslerde bulutlanmaya (katarakt) yol açabilir. Güneşten etkilenen gözler ağrılı veya yabancı cisim varmış gibi rahatsız olur. Korneanın güneş yanığı “kar körlüğü” olarak da isimlendirilir.
Doktorunuz fiziksel bir muayene yapacak ve belirtiler hakkında, UV ışınlarına maruz kalma ve güneş yanığı öyküsü hakkında sorular soracaktır.
Eğer güneş ışığına maruz nispeten fazla olmayacak şekilde kalmaktan dolayı güneş yanığı veya deri reaksiyonu ortaya çıkmışsa doktorunuz “fototesti” önerebilir. Fototesti sırasında, cildin bazı küçük alanları UV-A ve UV-B ışınlarına belli ölçülmüş miktarlarda maruz bırakılarak sorun yeniden oluşturulmaya çalışılır. Eğer ciltte UV ışınlarına bir tepki gelişirse, cildin güneş ışığına duyarlı olduğu kabul edilir.
GÜNEŞ YANIĞI TEDAVİSİ VE İLAÇLARI
Güneş yanığı tedavisi cildinizi iyileştirmez ya da cildinize zarar gelmesini önlemez ancak ağrı, şişlik ve rahatsızlıkları azaltabilir. Ev tipi bakım önerileri işe yaramıyor ya da güneş yanıkları çok şiddetli ise doktorunuz aşağıdaki ilaçları reçete edecektir:
• Ağrı kesiciler: Reçeteli ya da reçetesiz şekilde satılan ağrı kesiciler güneşe maruz kaldıktan kısa süre sonra alınırsa ağrı ve şişkinliği önlemeye yardımcı olacaktır. “İbuprofen” ya da “naproksen” etken maddeli ağrı kesiciler önerilebilir. Ayrıca ağrı kesici bazı tip jeller de cilde tatbik edilebilir.
• Kaşıntı giderici ilaçlar: Cilde uygulanan “kortikosteroidler” cilt iyileşene kadar kaşıntıyı kontrol etmeye yardımcı olabilir. Bu ilaçlar genellikle ağrı kesiciler ile birlikte verilir.
GÜNEŞ YANIĞINA NE İYİ GELİR?
Güneş yanığı oluştuktan sonra, cildinizde oluşan zararı sınırlamak için fazla bir şey yapılamaz. Ancak aşağıdaki ipuçları, ağrı ve rahatsızlıkları azaltacaktır:
• Ağrı kesici bir ilaç alabilirsiniz. İbuprofen ve naproksen gibi ağrı kesiciler, kızarıklık geçene kadar ağrıyı kontrol etmeye yardımcı olur.
• Cildi soğuk tutunuz. Soğuk suya daldırılmış havlu ile yanık bölgesine soğuk kompres uygulayabileceğiniz gibi serin bir banyo yapılabilir ya da duş alınabilir.
• Etkilenen cilde nemlendirici, aloe vera losyon, jel veya hidrokortizon krem uygulayın. Düşük dozda etken madde içeren (0,5-1 oranında) hidrokortizon kremi, ağrı ve şişkinliğin azaltıp hızlı iyileşme sağlar.
• Kabarcıklar oluşmuşsa patlatmayın. Bunlar doğal vücut sıvısı (serumu) içerir ve koruyucu bir tabakadır. Kabarcıkların patlatılması ayrıca iyileşme sürecini yavaşlatır ve enfeksiyon riskini arttırır. Gerekirse, hafifçe gazlı bez ile kabarcıkları örtünüz. Çarpma ve benzeri elde olmayan sebeplerle patlatılırsa ilgili bölgeyi nazikçe sabunlu su ile temizleyiniz ve antibakteriyel bir krem sürünüz. Daha sonra ıslak bir sargı bezi ile kapatınız.
• Bol sıvı, özellikle su içiniz. Güneşe maruz kalma ve sıcaklık deri yoluyla sıvı kaybına neden olur. Sıvı tüketilmesi vücudun iyileşmesini hızlandıracaktır.
• Tedavi süresince cildinizdeki tahrişlere karşı dikkatli olunuz. Vücut birkaç gün içinde etkilenen bölgede soyulmalar ile cildin üst tabakasındaki zarar görmüş tabakayı yenilemeye çalışacaktır. Bu yüzden kabuklanma ve soyulmalar görülmesi normal karşılanmalıdır. Bu süreçte nemlendirici krem kullanılabilir.
• Daha fazla güneşe maruz kalmaktan sakının. Yanıkların etkisinin devam ettiği günlerde güneş ışınlarından kendinizi korumalı ve daha dikkatli olmalısınız.
• “Benzokarin” gibi ürünleri uygulamaktan kaçının. Bu tür kremler cildi tahriş edebildiği gibi alerjik reaksiyonlara da yol açabilir. Benzokain, “methemoglobinemi” adı verilen, nadir görülen fakat ölümcül olan bir durumla ilişkili olduğu görülmüştür. Bu durum kanın oksijen taşıma kapasitesini azaltır.
Profesyonel bir sağlık gözetimi olmadan 2 yaşından daha küçük çocuklarda “Benzocaine” kullanmayınız. Eğer bir yetişkin iseniz, önerilen dozdan daha fazla kullanmamalısınız ve kullanmadan önce doktorunuza mutlaka danışmalısınız.
GÜNEŞ YANIĞI NASIL ÖNLENİR?
Sıcak ve güneşli günlerin yanı sıra serin, bulutlu ya da sisli günlerde bile güneş yanığı oluşmasını önlemek için aşağıdaki yöntemler kullanılabilir. Ayrıca su, kar, buz ve kum da güneş ışınlarını yansıttığından dolayı dikkatli olunuz. Ek olarak, UV ışınlarının yüksek rakımlarda daha yoğun olduğu da unutulmamalıdır.
• Mümkün olduğunca güneş ışınlarının daha yoğun olduğu gündüz saat 10 ile 16 arası güneşe çıkmayınız. Bu yüzden dışarıda yapacağınız etkinlikleri de bu saatlere göre ayarlayınız. Mecbur kalmadıkça uzun süre güneşte kalmama ve gölgede çalışma önerilir.
• Giysilerinize özen gösteriniz. Kollar ve bacaklar da dahil olmak üzere güneş ışınlarından koruyucu şekilde giyinin. Güneş yanıklarına karşı hassas bir vücudunuz varsa veya ışınların yoğun olduğu vakitlerde ve iklimde dışarı çıkacaksanız giydiğiniz elbiselerin vücudu zararlı güneş ışınlarından koruyucu nitelikte olmasına dikkat ediniz. Giysilerde güneş ışınlarından ne derece koruduğunu etiketlerde belirten (UPF) değerlerine bakınız. Değerin yüksek olması daha iyi koruduğunu gösterir. UV emici özelliği olan giysiler gibi koyu renkli giysiler de daha fazla koruma sağlar. Geniş siperli şapka giyilmesi de yüz bölgesi ve gözlere gelebilecek zararlı ışınlardan koruyacaktır.
• Güneş kremlerini sık sık ve cömertçe kullanınız. Cilt tipiniz ne olursa olsun SPF değeri 15 veya daha büyük olan geniş spektrumlu bir güneş kremi kullanınız. Amerikan Dermatoloji Akademisi 30 veya daha büyük SPF değeri olan geniş spektrumlu güneş kremleri kullanılmasını önerir.
Güneş kreminin iki saatte bir sürülmesi önerilir. Her yüzme veya terlemeden sonra da uygulanması gerekir. Ayrıca eğer böcek kovucu kullanıyorsanız, öncelikle güneş kremini uygulayınız. Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri güneş kremi ile böcek kovucu kremlerin bir arada olduğu ürünleri tavsiye etmemektedir. 6 aylıktan büyük bebekler ve küçük çocuklarda da güneş kremi kullanabilirsiniz. Daha küçük bebekler için giysilerle koruma sağlanması önerilir.
• Açık havada güneş gözlüğünüzü takınız. Gözleri güneş ışınlarından korumanın en iyi yollarından biri UV korumalı güneş gözlükleri kullanmaktır. Koyu lensler UV ışınlarını bloke etmede daha iyi değildir. Yeni gözlük alırken etiket üzerindeki UV değerini kontrol ediniz. Ayrıca tüm açılardan güneş ışınlarını engelleyen bir çerçeveye sahip olmasına dikkat ediniz.
• Bronzlaşmanın güneş yanıklarından sizi korumasını beklemeyin. Bazı insanlar ten renginin bronzlaşmasının cildi koruduğunu düşünmektedir. Fakat solaryum benzeri yöntemlerle cildin bronzlaştırılmasının güneşten koruyucu bir etkisinin olmadığı yapılan araştırmalar ile desteklenmiştir.
Sponsorlu Bağlantılar