REVOLVER (2005): KARGAŞANIN ÇAMURLU BATAKLIĞI
Yönetmen: Guy Ritchie
Yapımcı: Luc Besson, Virginie Silla, Marty Katz
Senarist: Guy Ritchie
Oyuncular: Jason Statham (Jake Green), Ray Liotta (Dorothy Macha), Vincent Pastore (Zach), Andre Benjamin (Avi), Terence Maynard (French Paul), Andrew Howard (Billy), Mark Strong (Sorter)
Müzik: Nathaniel Mechaly
Görüntü Yönetmeni: Tim Maurice Jones
Kurgu: James Herbert, Ian Differ, Romesh Aluwihare
Stüdyo: Warner Bros.
Filme göre, zihin; çevremizdeki dünyayla başa çıkmamıza yardımcı olmak için kullandığımız bir “araçtır”. Ellerimiz ve ayaklarımız gibi bir araçtır. Sorun, “zihni bir araçtan daha fazlası” olarak düşündüğümüzde ortaya çıkar. Onunla özdeşleşin! Sadece bir illüzyon olan bu kimlik; “ego” (ve filme göre “Mr. Gold”) denen şeydir.
Film boyunca çeşitli kaynaklardan gelen zekice alıntılar var ama hepsi özünde ego niteliklerinden veya ideallerinden bahsediyor. İşte baştan düşünmenizi sağlayacak birkaç örnek.
- En büyük düşman, bakacağın en son yerde saklanır. – Julius Caesar, M.Ö. 75
- Akıllanmanın tek yolu, daha akıllı bir rakiple oynamaktır. – Satrancın Temelleri 1885
- İşin ilk kuralı, yatırımınızı koruyun. – Bankacının Kuralları, 1775
- Savaştan kaçış yoktur, ancak ertelenir, o da düşmanın lehine olur. -Niccolo Machiavelli 1502
Film bir jailbreak ile başlıyor ve bir jailbreak ile bitiyor çünkü kafasının içindeki tüm hilekarlık onun hala hapsedildiğini bilmesine izin vermiyor.
TÜM EKSİLERİN EKSİLERİ:
Yönetmen, zihni ve bireyi nasıl kandırabileceğinize hayran kalmıştır ve bu kavramı cüretkar ve radikal bulmuştur. Dolandırıcılığın formülü oldukça basittir: İnsanları kendi açgözlülüğü ile baştan çıkarıyorsunuz. Hepimiz dolandırılabiliriz ama hangi noktada dolandırıldığımızı anlarız.
“Dürüst bir adamı kandırmanın imkansız olduğu formülü üzerine çalışan The Big Con adlı ünlü bir kitap vardı. Ben de bu fikirden etkilendim. O zaman en büyük zorluk, entelektüel bir kavram alıp onu heyecan verici, aksiyon dolu bir anlatımla donatmaktı çünkü kavramlara bakmak illa ki ilginç değildir. Filmin eğlenceli bir seviyede olması önemlidir. Sinemada istediğiniz şey eğlencedir ama ben duyusal olarak uyarılırken entelektüel olarak gıdıklanmayı seviyorum. Bu filmi yazmam üç yılımı, Snatch ise üç ayımı aldı. Esasen, çok karmaşık bir film değil, aslında oldukça basit, ama onu bir anlatı içinde giydirmek oldukça karmaşıktı.” – Guy Ritchie
Filmin Fikri; dış düşman diye bir şeyin olmadığıdır. Jake Green, Jake Green’e karşı oynuyor. Bu başlangıçta kafamızı karıştırıyor. Oldukça zor bir kavram elbette; eğer sadece bir iç düşman varsa, kafanızı etrafından dolaştırmanızı istemez. Bu nedenle, yalnızca daha akıllı bir rakiple oynayarak daha akıllı olabileceğiniz formülüne dayanıyor. Nihai rakip kim? Kendin. Sonra, düşmanın her zaman bakacağınız son yere saklanacağı ilkesi geliyor. Bakacağınız son yer kafanızın içidir ve kafanızın içinde bakacağınız son yer ise; korkunun arkasıdır.
Yaşananlar Bir Alegori mi?
Jake Green sadece Jake Green değil. Jake hepimizi temsil ediyor. Yeşil renk, spektrumun merkez sütunudur ve Jake adı her türlü sayısal değere sahiptir. Filmin aleyhte ve oyun dünyasında her şey ona geri döner. Jake, oyunu nasıl oynayacağına dair bir yolculuk yapıyor. Oyun oynamakta çok iyidir ve belirli bir formüle göre oynamayı çok iyi başarmıştır ama bu formülün ne kadar büyük ve tutarlı olduğunun farkında değildir. Formülü sadece mikroskobik haliyle görmüştür; ve makroskopik olabileceğinin farkında değildir.
Jake Green Hepimizi Temsil Ediyorsa, Diğer Karakterler Neyi Temsil Ediyor?
Diğer karakterlerin hepsi belirli bir insan özelliğini temsil ediyor. Jake, Avi ve Zack bir özelliği temsil ediyor. Sonra, doğamızın başka bir yönünü temsil eden Dorothy Macha, Lily Walker ve Lord John var, ahlaksızlığın birçok bileşeni var, bu yüzden hangi karakterin hangi ahlaksızlığı temsil ettiği konusunda spesifik olmak gerek. Ama bu demek değil ki; Jake, Avi ve Zack; iyi, Dorothy, Macha ve Lily Walker; kötü. Bunu söylemek tam anlamıyla yanlış olur çünkü Revolver filmi, ahlak ve etik hakkında bir film değil.
“Bu sadece oyun hakkında bir hikaye ve doğru ya da yanlış yok. Kazanıp kazanmayacağınız ve ne kadar çabuk kazanabileceğinizle ilgili. Jake, Zack ve Avi bu oyunda kazanmaya karar veren oyuncuları temsil ediyor ve bu da oyunu nasıl kazanacağına dair biraz daha radikal bir konsepte götürüyor. Hepimiz kendi küçük oyunlarımızın içinde oyuncularız, bu yüzden tüm bu karakterleri somutlaştırıyoruz, ahlaksızlığın tüm yönlerini somutlaştırıyoruz, aynı zamanda rekabetin tüm yönlerini somutlaştırıyoruz, oyunu oynamak ve oyunda başarılı olmak istiyoruz. Tüm karakterler kendimizin yönlerini temsil ediyor. Örneğin, Sorter, karakterimizin bir yerde sola dönüş yaptığımız ve daha sonra sağa dönüşün daha iyi bir fikir olabileceğine karar verdiğimiz yönünü temsil ediyor.” – Guy Ritchie
Sam Gold kimdir?
“Sam Gold’un kolektif bir halüsinasyon olduğu fikrini seviyorum.” – Guy Ritchie
Gerçekte yok ama var. Kendine ait bir gücü yok, sadece ona verdiğimiz güce sahip. İnandığımız kadar gerçek. Film bağlamında, filmdeki bireyin üstesinden gelmek zorunda olduğu güç, rakiptir. Sam Gold kötü mü yoksa iyi mi? Bunu anlamak bireye kalmıştır. Bunların hepsi bir oyun olsaydı, kötülüğün aslında kötü olmayabileceği ihtimalini gözden çıkarmamak gerek. Şeytan diye bir şey varsa, şeytanın tek işi daha zeki olmaktır ki biz daha zeki olabilelim. Bunun felsefi veya teolojik olarak doğru olup olmadığı konusunda hiçbir fikrim yok, ama bu çok ince bir kavram. Temelde filme ilham veren şey budur: Şeytan kötü bir adam değil, şeytan sadece çok zeki bir adam.
Jake İle İç Düşmanı Olan Kendisi Arasındaki Yüzleşmenin 13. Katta Gerçekleşmesi…
Asansör 32’de başlıyor ve 14 ile 12 arasında duruyor. Amerika’da binaların hala 13. katı yok. 13 ilginç bir sayı. Mitolojik olarak, bu en şanslı sayı, kurtuluş sayısı. Jake’in hapsedilmesi açısından, kendinizi kurtarmak için asansörde bile bulunmayan 13. kattan daha iyi ne olabilir ki? Şeytanla tanışmak için mükemmel bir ortam gibi görünüyor. Var olmayan bir sayı, aynı zamanda kurtuluş sayısıdır. O sahne tüm filmin en etkileyici sahnelerinden birisi…
REVOLVER’DAN İÇGÖRÜ: AYDINLANMANIN FORMÜLÜ
Filmin ana karakteri, asansörde egosuyla karşılaştı ve “kendi kimliğinin” “egosundan” farklı olduğunu fark etti ve böylece “özgür oldu” ya da “aydınlandı”.
Film, egonun zihnimizdeki etkileşiminin mükemmel bir örneğini veriyor ve film boyunca ana karakter Jake Green’i (Jason Statham) izliyor, kurtarıcıları Avi’nin (Andre Benjamin) ve Zack’in (Vincet Pastore) yardımıyla egosuyla savaşıyor ve egosunu aşıyor. Film, egonun üzerimizde kontrolü sağlamak ve acıyı beslemek için kullandığı tüm yaygın düşünce ve inanç sistemlerinin mükemmel örneklerini veriyor. Ayrıca, egoyu aşma çabası, egonun bizi tuzağa düşürmek için ne kadar çaresiz hale gelebileceğini gösterir.
Filmin altında yatan bilgeliğinden çok şey kazandım. Olay örgüsü ve drama yönüne çok fazla zaman harcamak istemiyorum. Odak noktam, öğrenebileceğimiz psikolojik ve ruhsal dersler. Neler olup bittiğine dair bir bağlam vermek için elimden gelenin en iyisini yapacağım.
“Karşılıklı oynanan tüm oyunlarda, her zaman bir rakip bir de kurban vardır. Kurbanı kontrol altında tuttuğunu düşünen; aslında daha az kontrole sahiptir. Yavaş yavaş kendi sonunu hazırlar. Rakibe düşen, ona sadece yardım etmektir.”
Jake’in Egosunu Kırma Süreci
Jake’e, birden fazla doktor tarafından nadir bir kan hastalığı nedeniyle yaşamak için yalnızca 3 günü kaldığı söylenir. Bu, egonun benlik duygusu bedene en yoğun şekilde bağlı olduğundan; egoyla ilk ve en yoğun ilişkidir. Böylece ego bu noktadan itibaren her zaman tamamen yüzeye çıkar, çünkü her gün ve her an, kaçınılmaz ölümü karşısında, kontrolü sürdürmek için yoğun bir şekilde mücadele eder. Ayrıca, meseleleri Jake’in egosunu daha da tehdit edecek hale getirmek için, hücre hapsinde geçirdiği 7 yıldan sorumlu olan “düşmanı” ortaya çıkar.
Sonra Jake’e, hayatının geri kalanı olan bu üç gün boyunca Zack ve Avi (tefeci) tarafından korunabileceği söylenir, ancak bu yalnızca belirli koşullar altında olabilir: Sordukları ve söyledikleri her şeyi soru sormadan veya tartışmadan yapacak ve Jake’in sahip olduğu her kuruşu alacaklar.
ALÇAKGÖNÜLLÜLÜK
“Size söylediğimizi tartışmadan yapacak ve sorulan her soruyu cevaplayacaksınız.”
Jake, tüm seçeneklerden ve bağımsızlıktan ve egonun her zaman ‘haklı’ olma hakkından yoksun bırakılır. Bu süreç Jake’i aşağılar. Hayat, bize bu güçlü dersi öğretmek için bize beklenmedik aksilikler ve olaylar vererek, bizi sık sık kontrol etme eğilimindedir. Jake’in alçakgönüllülüğü, önündeki iki gün içinde öleceği gerçeğiyle birleşir ve bu da ona şu soruyu sordurtur: “Neden son birkaç günümü bu iki adama köle olarak geçireyim?” Bu gerçek egosunu ortaya çıkarmak için çok önemlidir. Jake, parayı vermenin neden hala canını yaktığını sorar… Bu elbette, egosunun yatırımının tanımlanması ve ondan koparılmasıdır. Jake henüz çok az şey biliyordur, ancak onun içsel kargaşasına neden olan şey; duruma karşı kendi direncidir.
Ayrıca parasının bir kerede değil, parça parça alınışını izlemek zorunda kalır. Egosuyla olan durumu zorlaştırmak için servetinin yavaşça alınması durumundaki dehaya dikkat edelim. Egoya mümkün olduğunca çok acı çektirerek, rakip (ego) direnmek için öne çıkar ve kolayca gözlemlenebilir hale getirilir. Bu, iç diyaloğumuzun (ego), hayatımızın koşullarına nasıl direnip, hor gördüğünü ve böylece bize acı çektirip mutsuz ettiğini görmek için; hayatımızdaki herhangi bir olumsuz durumu nasıl bir fırsat olarak kullanabileceğimizin harika bir örneğidir.
Görünüşte korkunç koşullar altında hareketsiz ve potansiyel olarak mutlu ve barış içinde olmak mümkün mü?
Jake’in Parasını Kaybetme Konusundaki Düşünceleri (Direnişi):
- “Her düşündüğümde bir parçam ölüyor.”
- “Bu hasta piçler bana ödetiyorlar, kendi acımı ödüyorlar.”
- “Neden bunu devam ettiriyorlar… Neden beni tek vuruşta temizlemiyorlar.”
- “Acı çekmemi istiyorlar.”
Açıkçası, Jake’in ego kimliğinin kendisini nasıl paraya bağladığını (modern dünyamızdaki en yaygın ve en büyük takıntılardan biri) ve onu kaybetmenin, derin bir benlik duygusu oluşturduğu için fiziksel ve psikolojik eziyete neden olduğunu görüyoruz.
“Karşılıklı oynanan tüm oyunlarda, her zaman bir rakip (ego) bir de kurban (benlik) vardır. Kurbanı (benlik) kontrol altında tuttuğunu düşünen; aslında daha az kontrole sahiptir. Yavaş yavaş kendi sonunu hazırlar. Rakibe (ego) düşen, ona sadece yardım etmektir.”
Kuralların bu ilk kısmı, egonun nasıl; dalga geçme, zevk verme ve bizi kendi küstahlığımız ve körlüğümüzle sonunda kendimizi yok edene kadar bencil arzulara ve açgözlülüğe nasıl daha da teşvik edeceğini ana hatlarıyla açıklar. Bu arada, tam olarak ne yaptığımızı bildiğimiz ve kontrolün tamamen bizde olduğu yanılsaması altında hareket ederiz. O devasa aldatma duvarı nihayet düştüğünde dayanılmaz hale gelir, bizi aşırı alçağa ve hatta intihara sürükler.
Egonun Açgözlülük Süreci Yoluyla Kendini Yok Etmesi (Doyumsuz Arzu)
Güzellik (arzu), yıkıcı bir melektir. Bu kadar iyi görünen herhangi bir şey nasıl bu kadar kötü olabilir? Ancak açgözlülükleri kadar yıkıcı melek yoktur. Sonunda hepsini alır. Onu idare edebileceklerini düşünürler … Ama açgözlülük; evcilleştirilemeyen tek şeydir.
” Açgözlülük sonunda hepsini alır. ” (Tüm ego odaklı varlıkların ölümü)
Burada egonun, kendi açgözlülüğüne dayanarak, kaçınılmaz olarak kendisini yutacağı noktaya kadar yok edeceği gerçeğine ilişkin bilgeliği görürüz. Bu, nihayetinde intihar veya kör kibir yoluyla kendi kendini yok etme (örneğin iflas etme, ömür boyu hapis veya cinayet) gibi mutlak narsisizm olarak tezahür eder.
Hayırseverlik Yoluyla Aşkınlık – Alçakgönüllülük ve Teslimiyet
Aşkınlık, görülen, bilinen, yaşanılan, deneyimsel dünyanın ötesine geçerek ya da deyim yerindeyse üstüne çıkarak bir çeşit aşkın bir dünyayla buluşmanın ruh haliyle yazılmış sanat-edebiyat eserlerini nitelemek için kullanılan bir terimdir.
Aşkınlık kavramı, din ve felsefe alanında genellikle hiçbir şekilde duyularla algılanamayan gerçeklikler anlamındadır. Duyularla algılama anlamı gerçekliğe dayandırılarak iki belirli şekilde ele alınabilir. Bilimsel olarak var olma yapısı birinci bakış açısıdır. İkinci olarak tanrının kabul edilmesi gerekliliği anlaşılmalıdır.
Jake, Macha’nın (egosunun düşmanı) adına para bağışlayarak bir başka üstünlük adımı atar. Kişi dikkatli olmazsa, ego kendini şişirmek için aslında bu hayırseverlik numarasını kullanır. Anonimlik, egonun kendini övgü yoluyla şişirme eğilimini kontrol etmeyi ve izlemeyi kolaylaştırır. Bununla birlikte, bu hala bir tehlikedir çünkü ego; başkalarının yardımı olmadan kendi eylemlerini içsel gurur biçiminde bilerek kendini şişirebilir. Jake’in milyonlarca dolar bağışlamasının nedeni budur, ancak bağışın düşmanın adına verildiğini özellikle belirtmektedir. Bunu yaparak Jake, düşmanının egosunu kasıtlı olarak şişirerek kendi egosunu söndürüyor. Bu, egonun gurur ve savunma mekanizmaları için kabul edilemez, dolayısıyla mükemmel bir aşkınlık kaynağıdır. Egonun arzularının tersini yaptığımızda, güç ve zihin üzerindeki kontrolü kaybeder ve yeni bir iç huzur ve sükunet seviyesine ulaşırız.