Sözlükte "neden" ne demek?
1. Bir olayı ya da durumu gerektiren ya da doğuran başka olay ya da durum, sebep.
2. Bir olayı doğuran başka olayı sormak için kullanılır; niçin.
3. Bir varlığı ya da olayı etkileyen, oluşturan, doğuran şey, sebep, illet.
Cümle içinde kullanımı
Bunun nedenini sorma.
Neden kelimesinin ingilizcesi
adv. why, what for?, causatively, whence, wherefore, wherefrom
conj. wherefrom, forwhy
n. reason, cause, occasion, ground, case, inducement, motive, point, rise, room, wherefore, seeds
Neden nedir? (Felsefe)
Evrensel nedensellik ilişkisinin iki uğrağından birini dile getiren felsefi kavram.
Bir nedensellik ilişkisinde, neden, öyle bir fenomendir ki, zorunlu olarak bir başka nedeni, yani sonucu yaratır. Bir nedenin arkasından sonuç gelir. Neden kavramı, koşul kavramıyla karıştırılmamalıdır. Neden, koşulun özel bir halidir. Bir koşul, ancak zaman bakımından sonuçtan önce geldiğinde, sonucu zorunlu olarak doğurursa, bir fenomenin oluşmasında belirgin bir uğrak olursa ve sonuçla aralarında tek yönlü bir ilişki, yani nedenin hep neden kaldığı, sonucun neden yerine geçmediği bir ilişki bulunursa neden haline gelir.
Tıpkı neden gibi, kendisinden sonra gelecek bir olayı doğuran olaydır; ama buna karşın, o olayın nedeni değildir. Vesile ile sonuç arasındaki ilişki rastlantısaldır, zorunlu bir ilişki değildir.
Karmaşık süreçlerde, her ikisi de kendilerine özgü koşullara sahip olan ana nedenler ile yan nedenler arasında ayırım yapmak gerekir. Ana nedenler, bir sonucun zorunlu ve asli özelliklerini ortaya koyan, nesnel gerçekteki fenomenlerdir. Yan-nedenler ise, bir sonucun tali, rastlantısal özelliklerini ortaya çıkarırlar.
Toplumdaki ve doğadaki maddi nesnelerin ve fenomenlerin her değişiminde, iç nedenler ve dış nedenler etki yaparlar. Dış nedenler, tüm nesnelerin ve fenomenlerin evrensel bağlamlılığından çıkan ve başka nesneler ve fenomenlerce, o nesnelere ve fenomenlere yapılan etkileri kapsarlar; iç nedenler, her maddi nesnenin ve fenomenin, gelişmesini ve değişmesini belirleyen, ondan ayrılmaz çelişkilerdir. Dış ve iç nedenler, her gelişmede, dolayısıyla her değişmede diyalektik bir bütünlük oluştururlar; iç nedenler, ancak dış nedenlerin varlığı sayesinde sonuç yaratabilirlerken, dış nedenler de ancak iç nedenler sayesinde sonuç üzerinde etkili olabilmektedirler. Dış ve iç nedenler ilişkisi göreceli bir ilişkidir: Bir fenomenle olan bağıntısı bakımından iç neden olabilen bir neden, başka bir fenomenle olan bağıntısı bakımından dış neden olabilir.
Toplumsal gelişmede, nesnel nedenler ve öznel nedenler arasında da ayırım yapmak gerekir. Nesnel nedenler, insanın bilincinden ve iradesinden bağımsız olarak etki yaparlar; bunlar toplumsal gelişmenin iç çelişkilerinden, toplumun maddi yaşamının nesnel koşullarından ve özellikle üretim güçlerinin gelişim düzeyinden kaynaklanırlar. Öznel nedenlere gelince, bunlar, nesnel olguların, insan bilincindeki az çok doğru yansısına dayanan politik faaliyet, partilerin strateji ve taktiği vb. insan faaliyetleridir. Öznel nedenlerin etkilerinin olumlu sonuçlara yol açması, bu nedenlerin nesnel nedenlere ne denli uygun olduğuna ve nesnel nedenlerle etkileşimlerine bağlıdır.
Neden’ le ilgili, neden ile sonuç arasındaki ilişkiyle ilgili.