Bir toplum olarak, failin esas işlevinin aydınlatmak, okuru olan bizleri inançlarımızı yeniden tanımlamak, tanımlarımızı genişletmek ve sorularımızı yanıtlamak üzere durmadan kışkırtmak olduğunu biliriz.Ancak aynı zamanda, aksamalar ve belirsizlikler korkusuyla, kurmacayı yalana eşitleyerek ve sanatı siyasi gerçekliğin karşısına koyarak failin rolünü uydurukçuluğa indirgeriz:Kelimeler Şehri, Alberto Manguel (Sayfa 29)
Toprakta yetişen bir bitki gibiydim, gıdamı oradan buradan alıyor ve olduğum gibi kalıyordum. Beni bunu ya da şunu istemeye itenin ne olduğunu hiçbir zaman ciddi biçimde sorgulamamıştım.İtiliyordum ve sorgusuz sualsiz itici kuvvetin kendim olduğunu varsayıyordum.Ben'imin ne olma iddiasında bulunduğu, neyi istediği ya da istemediği beni hiçbir zaman ilgilendirfrıemişti. Sokrates, bilinçli bir şekilde şunu öğretmişti: Kendini bil! Ama kendimi nasıl bilebilirdim; hem bilecek hem de bilinecek olan bensem?Her zaman kendime baktım, eleştirel biçimde inceledim,değerlendirdim,Kelimeler Şehri, Alberto Manguel (Sayfa 22)
deneyim biriktirdim ve ölüm yatağıma uzandığımda,
güçsüz addettiğim hislerden kendimi korumuş olacağım. Etkin oldum, yıllar boyu insanların arasında hareket halindeydim, onlar gibi bir insandım, küçük bir varlık, bir mikroptum,sayıları milyonları bulan diğerleriyle bir arada,suyun içinde sürükleniyordum.
Ortaçağ'da, îrlandalı şairler buğday ve arpa tarlalarını haşarattan korumak için "sıçanları öldüresiye kafiyeye boğarlarmış", diğer bir deyişle, kemirgenlerinKelimeler Şehri, Alberto Manguel (Sayfa 20)
yuvalarının bulunduğu tarlalara doğru mısralar okurlarmış.
On altıncı yüzyılda, Hanuman ve maymun ordusu efsanesini de içeren bir Ramayana uyarlaması olan ünlü Ramçaritmanas ya da Rama’nın Yaptıklarının Kutsal Gölü'niin yazarı en büyük Hindu şair Tulsidas, kral tarafından taştan bir kuleye hapsedilerek
cezalandırılır. Tulsidas hücresinde tek başınayken şiirini yüksek sesle söyler ve ezberden okunan mısralardan fırlayan maymun kahraman Hanuman ve ordusu, kuleye dalarak yaratıcılarını özgürlüğe kavuştururlar. 1940'ta, Kafka'nm ölümünden on altı yıl sonra, yazarın büyük bir aşkla sevdiği kadın, Milena, Naziler tarafından yakalanmış ve bir toplama kampına gönderilmişti.
Hayat bir anda tersine dönmüş gibiydi: Hayatın sonu olan ölüm değil, ortada işlenmiş bir suç olmamasına rağmen ve görünür bir amaç olmaksızın, çıldırtıcı, anlamsız ve merhametsiz bir ıstırap hali hüküm sürmekteydi. Milena'nın bir arkadaşı, bu kâbustan
sağ salim çıkmaya teşebbüs etmek üzere bir yöntem geliştirdi:
Çok uzun zaman önce okuduğu ve farkına varmaksızın belleğinde muhafaza ettiği kitapların yardımına başvuracaktı. Ezberindeki metinler arasında Maksim Gorki'ninbir eseri, "Bir İnsan Doğuyor" da vardı. Hikâye, genç bir delikanlı olan anlatıcının
Karadeniz sahilinde bir yerde dolaşırken ıstıraplar içinde feryat eden bir köylü kadınla karşılaşmasını anlatır. Kadın hamiledir, memleketindeki kıtlıktan kaçmıştır ve şimdi, dehşet içinde ve yalnız bir halde, doğum yapmak üzeredir. Kadının bütün itirazlarına
rağmen, delikanlı doğuma yardımcı olur. Yeni doğmuş çocuğu denizde yıkar, ateş yakar ve çay demler. Hikâyenin sonunda, delikanlı ve taze anne bir grup köylüyü takip etmektedirler: Delikanlı, bir koluyla anneye destek olurken diğer kolunda bebeği taşır. Gorki'nin hikâyesi, Milena'nın arkadaşı için bir sığmak, günlük dehşetten uzaklaşarak inzivaya çekilebileceği küçük ve güvenli bir yer olmuştu. İçinde bulunduğu acı duruma
bir anlam kazandırmamış, onu açıklamamış ya da haklı göstermemiş, geleceğe dair bir umut dahi vermemişti. Yalnızca bir denge noktası olarak ona karanlık bir felaket döneminde ışığı hatırlatmış ve hayatta kalmasına yardım etmişti. İşte hikâyelerin
gücü, bence böyle bir şeydir.