Manas Destanı. Kırgızlar'ın millî destanı.
En eski Türk destanlarından olan Manas. Türk mitolojisinden ve bozkır kültüründen derin İzler taşımakla birlikte Yaratılış ve Türeyiş, Göç, Ergenekon, Şu, Oğuz Kağan gibi diğer Türk destanlarından bağımsız, mısra sayısı bakımından Finlilerin Kalevala, Almanlar'ın Nibelungen, Hintliler'in Ramayana, eski Yunanlı-lar'ın lliada ve Odysseia gibi destanlarından çok hacimli olup dünyanın en büyük destanıdır.
Üç büyük koldan oluşan destanın "Manas" adını taşıyan birinci bölümü bir Kırgız kahramanı olan Manas'ın doğumu, güç sahibi olarak kendini tanıtması, Kırgızlar arasındaki savaşlarda şöhret kazanması, Kalmuklar'a karşı elde ettiği başarılar, Kırgızlar'ı bir bayrak altında toplaması ve ilini düşman istilâsından kurtarması gibi olaylardan meydana gelmektedir. Bu bölümde verilen bilgilere göre Kara Han'ın oğlu Yâkub (Çakıp) Han ile Haydar Han'ın kızı olan karısı Çıyrıçı'nın çocukları olmaz. Yâkub Han bir çocuk vermesi için Tann'ya yalvarır ve bunun üzerine bir oğlu olur. Çocuğa "dört ulu peygamber" tarafından Manas adı verilir. Aslı Sanskritçe olan bu ad "akıllı, zeki" anlamına gelmektedir. Beşikte iken konuşmaya başlayan Manas'ı Hızır korur. Manas çabuk büyür ve yiğit bir delikanlı olur; Kâşgar'da bulunan Çinliler'i haraca bağlayıp doğuya sürer. Bu bölümün en güzel kısımları "Kökütey Han'ın Aşı" (yuğ töreni), Manas'ın yaralanması ve ikinci ölümünün anlatıldığı parçalardır. Manas. Kökçököz ve Köz-Kaman tarafından zehirlenerek öldürülür. Manas'ın ilk ölümü ise Kökçö ile savaşırken aldığı yara sonucundadır; üçüncü ölümü de geri dönmeyecek şekilde ölümüdür. Manas'ın ölümünden sonra Kırgızlar arasındaki iç çekişmeler artar, iktidar mücadelesi yeniden başlar.
Semetey ve Seytek kollarında Kırgızlar arasındaki kardeş kavgasının derin izleri görülür. Millî mücadeleden çok şahsî kavgalar, hanlar ve beyler arasındaki iç savaşlar anlatılır. Semetey'in adını taşıyan yedinci bölümde Manas'ın karısı Kanıkey ve annesi Çıyrıçı oğullan Semetey'i yanlarına alarak Buhara'ya gider ve Manas'\n kayınpederi Temir Han'a sığınırlar. Buhara'da dayısının yanında büyüyen Semetey ancak on dört yaşına geldiğinde kim olduğunu öğrenir. Babası Manas'ın da vasiyeti üzerine Talas'a geri döner. Uzun mücadelelerden sonra iktidarı dedesi Temir Han ile amcalarının elinden alır. Buna rağmen Kırgızlar arasındaki beylik ve benlik mücadeleleri sürer. Bu mücadeleler sonunda akrabalarından biri olan İlyas Han Semetey'i öldürür ve karısı Ay Çörök'ü kendisine alır. Bu bölümün karakterleri Manas'ın karısı, Semetey'in annesi Kantkey ile Seytek'in annesi Ay- Çörök'tür. Her iki bölümde de başroldeki kadınların intikam alması anlatılır.
- Önceki
- Sonraki >>