genel bakış
Multipl skleroz (MS) nedir?
Multipl skleroz (MS), otoimmün bir hastalıktır. Bu koşullarla, bağışıklık sisteminiz yanlışlıkla sağlıklı hücrelere saldırır. MS’li kişilerde bağışıklık sistemi, beyin ve omurilikteki sinirleri çevreleyen koruyucu kılıf olan miyelin hücrelerine saldırır.
Miyelin kılıfındaki hasar, beyninizden vücudunuzun diğer bölgelerine giden sinir sinyallerini keser. Hasar beyninizi, omuriliğinizi ve gözlerinizi etkileyen semptomlara yol açabilir.
Dört tip multipl skleroz vardır:
- Klinik olarak izole sendrom (CIS): Birisi MS semptomlarının ilk bölümünü geçirdiğinde, sağlık hizmeti sağlayıcıları bunu genellikle BDT olarak sınıflandırır. BDT’si olan herkes multipl skleroz geliştirmeye devam etmez.
- Tekrarlayan-düzelten MS (RRMS): Bu, multipl sklerozun en yaygın şeklidir. RRMS’li kişilerde, yeni veya kötüleşen semptomların alevlenmesi – nüks veya alevlenme olarak da adlandırılır – vardır. Remisyon dönemleri takip eder (semptomlar stabilize olduğunda veya gittiğinde).
- Birincil ilerleyici MS (PPMS): PPMS teşhisi konan kişiler, herhangi bir nüks veya remisyon dönemi olmaksızın yavaş ve kademeli olarak kötüleşen semptomlara sahiptir.
- İkincil ilerici MS (SPMS): Çoğu durumda, başlangıçta RRMS teşhisi konan kişiler sonunda SPMS’ye ilerler. İkincil ilerleyici multipl skleroz ile sinir hasarı biriktirmeye devam edersiniz. Belirtileriniz giderek kötüleşir. Yine de bazı nüksler veya alevlenmeler yaşayabilirsiniz (semptomlar arttığında), daha sonra artık remisyon dönemleriniz olmaz (semptomlar stabilize olduğunda veya kaybolduğunda).
Multipl skleroz (MS) ne kadar yaygındır?
ABD’de yaklaşık 1 milyon yetişkin multipl skleroz ile yaşıyor. MS genellikle erkeklerden daha fazla kadını etkiler. MS’li çoğu kişiye 20 ila 40 yaşları arasında tanı konur.
Belirtileri ve Nedenleri
Multipl skleroza (MS) ne sebep olur?
Uzmanlar hala multipl skleroza neyin neden olduğunu kesin olarak bilmiyorlar. Hastalığa neyin neden olduğunu belirlemeye yardımcı olmak için araştırmalar devam etmektedir. MS’yi tetikleyebilecek faktörler şunları içerir:
- Belirli virüslere veya bakterilere maruz kalma: Bazı araştırmalar, belirli enfeksiyonlara (Epstein-Barr virüsü gibi) maruz kalmanın yaşamın ilerleyen dönemlerinde MS’i tetikleyebileceğini düşündürmektedir.
- Nerede yaşıyorsun: Çevreniz, MS geliştirme riskinizde rol oynayabilir. Dünyanın bazı bölgelerinde, diğerlerine göre önemli ölçüde daha yüksek hastalık oranları vardır. Ekvatordan daha uzak bölgelerde MS oranları daha yüksektir. Bunun nedeni, bu bölgelerin daha az yoğun güneş alması olabilir. Daha az güneş alan kişilerde, MS gelişimi için bir risk faktörü olan D vitamini seviyeleri daha düşüktür.
- Bağışıklık sisteminiz nasıl çalışır: Multipl skleroz otoimmün bir hastalıktır. Araştırmacılar, bazı insanların bağışıklık hücrelerinin yanlışlıkla sağlıklı hücrelere saldırmasına neyin sebep olduğunu bulmaya çalışıyor.
- Gen mutasyonları: MS’li bir aile üyesine sahip olmak, hastalık riskinizi artırır. Ancak, multipl sklerozu tetiklemede hangi genlerin ve nasıl bir rol oynadığı hala tam olarak belli değil.
Multipl sklerozun belirtileri nelerdir?
Optik nörit (bir gözde bulanıklık ve ağrı) gibi görme sorunları, genellikle multipl sklerozun ilk belirtilerinden biridir. Diğer yaygın semptomlar şunları içerir:
- Yürüyüşte değişiklikler.
- Tükenmişlik.
- Denge veya koordinasyon kaybı.
- Kas spazmları.
- Kas Güçsüzlüğü.
- Özellikle bacaklarınızda veya kollarınızda karıncalanma veya uyuşma.
Multipl sklerozun komplikasyonları nelerdir?
MS ilerlerse, kötüleşen semptomlar aşağıdaki gibi komplikasyonlara yol açabilir:
- Baston, yürüteç veya tekerlekli sandalyeye ihtiyaç duymaya neden olabilecek yürüme zorluğu.
- Bağırsak veya mesane kontrolünün kaybı.
- Hafıza sorunları.
- Cinsel zorluklar.
Teşhis ve Testler
Multipl sklerozu (MS) kim teşhis eder?
Birçok durum benzer nörolojik semptomlara neden olabilir. Doğru bir teşhis koymak bazen zordur. Bazı insanlar tanı almadan önce yıllar içinde birden fazla sağlayıcı görür. Arama sinir bozucu olsa da, yanıt aramaya devam etmek önemlidir. MS’yi mümkün olan en kısa sürede belirlemek ve tedavi etmek, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaya yardımcı olabilir.
Birinci basamak sağlık hizmeti sağlayıcınız MS’iniz olabileceğinden şüpheleniyorsa, bir nörolog görmeniz gerekecektir. Bir nörolog, beyninizi ve omuriliğinizi içeren sinir sistemini etkileyen durumların tedavisinde uzmanlaşmış bir doktordur.
Multipl skleroz nasıl teşhis edilir?
Hiçbir test kesin bir MS teşhisi sağlayamaz. Belirtilere neyin neden olduğunu anlamak için sağlık uzmanınız fiziksel bir muayene yapacaktır. Ayrıca MRI gibi kan testleri ve görüntüleme testleri de yaptırabilirsiniz. Bir MRI, beyinde veya omurilikte multipl sklerozu gösteren lezyonların (hasar alanları) kanıtını arar. Sinirleri çevreleyen miyelin kılıfın hasar görmesi sonucu lezyonlar gelişir. Bir spinal musluk (lomber ponksiyon) da yapılması gerekebilir.
Bu testler net bir cevap vermezse, nöroloğunuz uyarılmış potansiyel testi önerebilir. Bu test, beyin ve omurilikteki elektriksel aktiviteyi ölçerek sinir fonksiyonunuzu kontrol eder.
Yönetim ve Tedavi
Multipl skleroz (MS) nasıl yönetilir veya tedavi edilir?
Şu anda MS için bir tedavi yoktur. Tedavi semptomları yönetmeye, nüksleri azaltmaya (semptomların kötüleştiği dönemler) ve hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaya odaklanır. Kapsamlı tedavi planınız şunları içerebilir:
- Hastalık değiştirici tedaviler (DMT’ler): Bazı ilaçların uzun süreli MS tedavisi için FDA onayı vardır. Bu ilaçlar nüksetmeleri azaltmaya yardımcı olur (alevlenmeler veya ataklar olarak da adlandırılır). Hastalığın ilerlemesini yavaşlatırlar. Ayrıca beyin ve omurilikte yeni lezyonların oluşmasını önleyebilirler.
- Relaps yönetimi ilaçları: Şiddetli bir atağınız varsa, nöroloğunuz yüksek dozda kortikosteroid önerebilir. İlaç iltihabı hızla azaltabilir. Sinir hücrelerinizi çevreleyen miyelin kılıfına verilen hasarı yavaşlatırlar.
- Fiziksel rehabilitasyon: Multipl skleroz, fiziksel işlevinizi etkileyebilir. Fiziksel olarak formda ve güçlü kalmak, hareketliliğinizi korumanıza yardımcı olacaktır.
- Ruh sağlığı danışmanlığı: Kronik bir durumla başa çıkmak duygusal olarak zorlayıcı olabilir. Ve MS bazen ruh halinizi ve hafızanızı etkileyebilir. Bir nöropsikologla çalışmak veya başka bir duygusal destek almak, hastalığı yönetmenin önemli bir parçasıdır.
önleme
Multipl skleroz alevlenmesini nasıl önleyebilirim?
Hastalığı değiştiren tedaviler, yaşadığınız alevlenmelerin (nüksler veya ataklar olarak da adlandırılır) sayısını azaltmanın en etkili yoludur. Sağlıklı bir yaşam tarzı sürmek de önemlidir. Yaptığınız seçimler hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaya yardımcı olabilir. İyi bakım ayrıca semptomlarınızı azaltabilir ve yaşam kalitenizi iyileştirebilir.
Durumunuzu iyileştirebilecek yaşam tarzı değişiklikleri şunları içerir:
- Sağlıklı bir diyet yemek: Sihirli bir MS diyeti yoktur. Uzmanlar, çok sayıda meyve ve sebze, kepekli tahıllar, sağlıklı yağlar ve yağsız protein içeren dengeli bir diyet önermektedir. Ayrıca ilave şeker, sağlıksız yağlar ve işlenmiş gıda alımınızı da sınırlandırmalısınız.
- Düzenli egzersiz yapmak: Multipl skleroz, kas zayıflığına, denge kaybına ve yürüme zorluğuna neden olabilir. Aerobik egzersiz, esneklik ve kuvvet antrenmanı, kasları güçlü tutmaya ve fiziksel işlevi sürdürmeye yardımcı olmak için gereklidir.
- Stresle başa çıkma: Stres fiziksel ve duygusal bir bedel alabilir. Ayrıca MS ile ilgili yorgunluğu kötüleştirebilecek uykuyu da etkileyebilir. Yoga, meditasyon, egzersiz ve bir ruh sağlığı uzmanıyla çalışma gibi stresi yönetmenin yollarını bulmak önemlidir.
- Sigara içmemek ve alkol alımını sınırlamak: Sigara ve alkol, kötüleşen MS semptomlarıyla bağlantılıdır ve hastalığın ilerlemesini hızlandırabilir. Sigarayı bırakmak sağlığınızı destekleyecektir.
Görünüm / Prognoz
Multipl sklerozlu (MS) kişiler için prognoz (görünüm) nedir?
Bazı durumlarda, multipl skleroz, sakatlığa ve bazı fiziksel veya zihinsel işlevlerin kaybına yol açar. Ancak tedavideki ilerlemeler sayesinde MS’li çoğu insan tam, aktif ve üretken bir yaşam sürmeye devam edecek. Sağlığınızı ve yaşam tarzınızı yönetmek için adımlar atmak, uzun vadeli sonuçlarınızı iyileştirmeye yardımcı olabilir.
Multipl sklerozlu (MS) kişilerin depresyon yaşaması yaygın mıdır?
Depresyon, multipl sklerozlu (MS) kişilerde çok yaygındır. Aslında, tıbbi müdahale gerektirecek kadar şiddetli depresyon belirtileri, hastalıklarının bir noktasında MS’li tüm insanların yarısını etkiler.
Depresyon zor bir durumun veya stresin sonucu olabilir. Kalıcı sakatlığa ilerleme potansiyeli ile MS’ye sahip olmanın nasıl depresyona yol açabileceğini anlamak kolaydır.
Depresyona aslında MS neden olabilir. MS, ruh halini etkileyen sinyalleri ileten sinirleri çevreleyen yalıtkan miyelini etkileyebilir.
Depresyon ayrıca, steroidler veya interferon gibi MS tedavisinde kullanılan bazı ilaçların bir yan etkisidir.
Isı veya nem, multipl sklerozlu (MS) insanları nasıl etkiler?
Isı veya yüksek nem, MS’li birçok kişinin semptomlarının geçici olarak kötüleşmesine neden olabilir. Doktorlar bunun, ısı sinirlerin (MS tarafından miyelin kaplaması kaldırılmış) elektrik sinyallerini daha az verimli iletmesine neden olduğu için meydana geldiğine inanıyor.
İyi anlaşılmayan nedenlerden dolayı, aşırı soğuk sıcaklıklar ve sıcaklıktaki değişiklikler, genellikle spastisite (kas sertliği) olmak üzere MS semptomlarının alevlenmesine neden olabilir.
###
Beraber yaşamak
Doktoru ne zaman aramalıyım?
Aşağıdaki durumlarda sağlık uzmanınızı aramalısınız:
- Isıya karşı aşırı hassas hissetmek.
- Kararsız veya dengesiz hissetmek.
- Hafıza sorunları.
- Özellikle kollarınızda veya bacaklarınızda uyuşma veya karıncalanma.
- Ani görme değişiklikleri.
- Kollarınızda veya bacaklarınızda zayıflık.
Doktoruma hangi soruları sormalıyım?
Sağlık uzmanınıza sormak isteyebilirsiniz:
- Başka bir nörolojik durumum değil de multipl sklerozum olduğundan nasıl emin olabiliriz?
- Hastalığı değiştiren tedavi ilaçları almaya başlamam gerekir mi?
- Çeşitli DMT’lerin faydaları ve riskleri nelerdir?
- Hayatımın geri kalanında ilaç kullanmam gerekecek mi?
- MS’i yönetmeye yardımcı olmak için hangi yaşam tarzı değişikliklerini yapabilirim?
Multipl skleroz, merkezi sinir sistemini (beyin, omurilik ve optik sinirler) etkileyen bir hastalıktır. Bağışıklık hücrelerinizin yanlışlıkla sağlıklı sinir hücrelerinize saldırmasına neden olan bir otoimmün hastalıktır. Bu saldırılar, sinir hücrelerinizi kaplayan ve koruyan miyelin kılıfında iltihaplanmaya ve hasara yol açar. Bu hasar, denge kaybı, görme sorunları ve kas zayıflığı gibi nörolojik semptomlara neden olur. MS için birkaç etkili tedavi mevcuttur. Bu ilaçlar nüksleri azaltır ve hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaya yardımcı olur. MS’li çoğu insan semptomlarını yönetebilir ve tam, aktif bir yaşam sürdürebilir.