İlk sentetik plastik türü olan Bakalit 1907'de üretildi ve bu ürün, küresel plastik endüstrisinin başlangıcı oldu. Bu gelişmenin ardından, küresel plastik üretiminde 1950'lere kadar hızlı bir büyüme gerçekleşmedi. 1950’den başlayarak 65 yıl boyunca, yıllık plastik üretimi yaklaşık 200 kat artarak yıllık 381 milyon tona yükseldi. Bu sayı, kabaca dünya nüfusunun kütlesinin üçte ikisine denk geliyor...
Günümüzde kendi yapı, renk ve özellikleriyle yüzlerce tipte plastik bulunuyor. Farklı türleriyle günlük hayatımızın her alanında yer alan plastiği sistemden atık olarak uzaklaştırmanın ötesinde çözümler üretmek içinse hem atık yönetim sistemlerinde iyileştirmeler yapılması, hem de hepimizin birey olarak konuya yaklaşımımızı değiştirmemiz gerekiyor. Plastik atığı geri dönüştürülebilir bir kaynak olarak görmek ve döngüsel ekonomide tekrar kullanımını sağlamak , sürdürülebilir bir gelecek için kritik önem taşıyor.
Plastik kirliliğini kısaca özetlemek gerekirse:
- Plastik kirliliği, okyanuslarımız ve vahşi yaşam alanlarındaki biyoçeşitlilik ayrıca da habitat üzerinde olumsuz bir etkiye sahip.
- Yüksek gelirli ülkeler kişi başına daha fazla plastik atık üretiyor. Bununla birlikte, plastiklerin okyanuslara karışma riskini belirleyen plastik atıkların yönetimi oluyor. Yüksek gelirli ülkeler atık yönetim sistemlerini oldukça etkin kullanıyorlar; bu nedenle, okyanuslarda atığa dönüşen plastik üretimleri çok daha düşük seviyede. Birçok orta ve düşük gelirli ülkede, atık yönetim sistemlerinin yetersizliği, onları küresel okyanus plastik kirliliğinin ana kaynakları yapıyor.
- Bu durum, dünya genelinde atık yönetim sistemlerini geliştirmenin plastik kirliliğini azaltmadaki rolünü gözler önüne seriyor.
- Dünyadaki plastiğin büyük kısmı -82 milyon ton makro plastik ve 40 milyon ton mikro plastik- sahil şeritlerinde birikiyor.
- Kıyı şeritlerindeki makroplastiklerin çoğu en fazla 15 yıllık. Bunun sebebi makroplastiklerin çözünerek mikroplastiklere dönüşmesi.
- Açık denizdeki mikroplastiklerin çoğu (dörtte üçü) 1990'lı yıllardan kalma ve plastiklerin doğada çözünmesinin birkaç on yıl alabileceğini kanıtlıyor.
- 2050 yılına kadar denizlerde kütle olarak balıklardan çok plastik olması bekleniyor.
Türkiye’de Plastik ve Geri Dönüşüm
OECD’nin “Belediye Atık, Üretim ve Arıtma” başlığındaki verilerine göre, Türkiye’nin atık geri dönüşüm oranı 2018 yılında %10 oranında. Bunun yanı sıra, OECD ortalama değeri ise %36 oranında. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, geçtiğimiz yıl Eylül ayında gerçekleşen Birleşmiş Milletler İklim Eylem Zirvesi’nde “Sıfır Atık projesini tüm Türkiye’ye genişletiyoruz. 2023 yılına kadar yaklaşık 400.000 binada sıfır atık sistemine geçeceğiz" dedi. “Geri dönüşümün geri kazanım oranını yüzde 13'ten yüzde 35'e yükselteceğiz” diyerek ekleme yaptı.. Sıfır Atık projesi, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nca yürütülüyor.
Atıklarda geri dönüşüm oranını arttırmak ve plastik tüketimini azaltmak için bireylere de önemli sorumluluklar düşüyor. Evlerimizde ve işyerlerimizde oluşan atıkları, bu atıkların türüne göre ayırmak en temel önlemlerden biri. . Tek kullanımlık plastik kullanımını azaltmak için su ve diğer içeceklerin de konabileceği matara taşıyarak plastik pet şişe ve ambalaj tüketiminin önüne geçmek, bunun yanı sıra; tekrar kullanılabilir plastik paketleri tercih etmek plastik pipet kullanımını azaltmak , market alışverişlerinde plastik poşet yerine kumaş çanta tercih etmek, yemek siparişlerinde veya etkinliklerde –zorunda olmadıkça- plastik servis kullanmamak gibi kolayca uygulanabilir birçok adım bulunuyor.