Tiroit bezinin çeşitli nedenlerle aşırı büyümesi.
Büyüme bütün bezi (yaygın guatr) ya da yalnız bir bölümü (düğümlü guatr) ilgilendirebilir.
Guatr Kendini Nasıl Belli eder?
Klinik açıdan guatr kendini üç biçimde kendini gösterir: Yalın guatr (tiroit işlev bozukluğunun eşlik etmediği guatr); tiroit hormanlarının aşırı salgılanmasıyla birlikte giden ve göz fırlamasına yol açan guatr ya da Basedow hastalığı; tiroit hormon salgısında bir azalmanın ortaya çıktığı miksödemli guatr.
Tiroit bezinin yerel bir hastalığı olan yalın guatr, hipofiz ile hipotalamus arasındaki bir sinir hormon düzensizliğine bağlıdır. Bu düzensizlik de iyot eksildiğine bağlı bir tiroit salgısı eksikliğinden kaynaklanır. Ama tiroit hormonlarının aşırı kullanımından sonra da görülebilir. Başka hiçbir belirti vermeyen ur, boynun ön yüzünde oturur.Bazen çok büyüyebilir.
Göz fırlamasına yol açan guatr ya da Basedow hastalığına, kadında (olayların % 90-95 ’i) erkeğe oranla çok daha sık görülür. Özellikle hayatın değişik dönemlerinde (erinlik, gebelik, menopoz) ortaya çıkar. Nedeni genellikle belli değildir; ama bazen bir enfeksiyon hastalığı, bir zehirlenme (söz gelimi iyotla), şiddetli bir heyecan ya da bir kafa travmasıyla başlar. Hastada taşikardi (nabız hızlı ve değişkendir), göz yuvaları aşırı derecede çıkık, bakış sabit ve parlaktır, hızlı bir titreme görülür. Yaygın guatr çoğunlukla önemli değildir. Hasta zayıflar. Biyolojik açıdan bazal metabolizmada bir artış (çoğunlukla % 20’den çok), radyoaktif iyotun şiddetinde ve bağlanma hızında bir yükselme ve kandaki kolesterol düzeyinde düşme saptanır. Tedavi edilmezse hastalık ciddi kalp ihtilafları ve zehirli ihtilaflarla sonuçlanabilir. Tedavide özellikle radyoaktif iyot kullanılır. Cerrahi tedaviyse en son çare olarak düşünülür; göz fırlaklığı genellikle müdahaleden soma da sürer.
Miksödemli guatr, tiroyit salgılarındaki bir yetersizliğe bağlıdır; tiroit bezinin tedavi amacıyla çıkarılmasından ya da etkisizleştirilmesinden sonra, bazı enfeksiyonlardan sonra ya da guatrın sık olduğu doğal çevrelerde ortaya çıkar; ama bu son durumda, hipofizin yeterince çalışmadığını (tiroit yetmezliği) gösteren açık belirtilerle birlikte görülür: Deri ve mukozaların olaya katılması; soğuğa dayanıksızlık; kabızlık; fiziksel ve zihinsel etkinliklerde yavaşlama. Biyolojik incelemeler, bazal metabolizmada bir düşme (% 15’ten çok), kandaki kolesterol düzeyinde artış ve çoğunlukla da radyoaktif iyotun bağlanmasında bir azalma ya da hiç bağlanmama gösterir.
Ama guatrlar, tiroit iltihabına (tiroit), iyicil (toksik adenom) yâ da kötücül (kanser) bir ura da bağlı olabilir. Bu ikinci durumda tiroit cismi sert, pürtüklü, düzensizdir ve boyun lenf bezlerinde bir büyüme gözlenir; kesinlikle cerrahi girişim gerekir.