Son beş aydır Etiyopya hükümetinin başı, Tigray’ın kuzey bölgesinde Eritreli askerlerin askeri teçhizatıyla birlikte varlığını inatla reddetti.
Bugün Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed, ülkenin Halk Temsilciler Meclisi’nde “sınırı TPLF’ye (Tigray Halk Kurtuluş Cephesi) karşı koruyan” Eritreli askerler olduğunu kabul ederek iddiayı bıraktı.
Açıklama, açıkça apaçık olanın resmi olarak kabulünü teşkil ediyor.
Kuzey Etiyopya‘da Eritreli askerlerin neredeyse her yerde bulunmaları, Shire gibi Tigrayan şehirlerindeki yerliler arasında çarpık bir şaka haline geldi.
Kendine özgü hafif kamuflaja bürünmüş Eritreliler, malzeme satın almak, araçlarını tamir ettirmek veya yeni ekipman almak için merkezi iş bölgesine gidiyor.
Şehrin dışına kısa bir yolculuk, sizi asık suratlı Eritreli askerler tarafından yönetilen kontrol noktalarında sözleşmeye sokar.
Kasım ortasında Eritreli birlikler tarafından saldırıya uğradığı düşünülen iki kamptan biri olan Hitsats mülteci kampının kalıntılarını ziyaret etmeye çalıştığımızda, bir memurun şapkasındaki bir adam tarafından durdurulduk.
“N’tsaeda seb sifkedn” veya “beyazlara izin verilmez” diye havladı.
Eritreli askerler Etiyopya’da emirler veriyor: Bize söyleneni yaptık ve arabayı çevirdik.
Başbakan Ahmed bugün açıklamasını yapmadan önce Etiyopya ve Eritre liderleri arasında kapsamlı bir işbirliği olduğuna dair pek çok kanıt vardı.
Yıllarca çatışmaya hapsolmuş olan Etiyopya başkanı ve Eritre’nin diktatörlük lideri Isias Afwerki, 2018’de bir barış anlaşması imzaladı. Ahmed’i Nobel Barış Ödülü’nü alan diplomatik bir atılımdı.
Eritre, Tigray’i yirmi yıldan fazla bir süredir yöneten siyasi partiyi ve insanları ortadan kaldırma girişiminde Abiy Ahmed ile ortaklık kurdu.
Etiyopya ve Eritreli birlikler karışımı Tigray’deki ana şehirleri ve otoyolları kontrol ediyor ve Shire’dan Eritre sınırına kadar uzanan bir alanı dolduran askerlerle dolu Eritre tanklarını, zırhlı araçlarını ve kamyonları gördük.
Bir köyde durduk ve yerel kadınlardan oluşan bir grupla sohbet etmeye başladık.
“Orada kaç Eritreli asker var?” diye sordum.
“Çok,” diye fısıldadı.
“Söylediklerine dikkat etmen gerekiyor mu?”
“Hiçbir şey söyleyemezsin. Konuşamazsın. Kötü ya da iyi olsun, sadece iyi dersin,” diye yanıtladı.
Eritre ordusu tarafından saldırıya uğradığı düşünülen iki mülteci kampından ikincisine gittik. Adı Shimelba ve hüzünlü görünen, akılsız bir yıkımla karşılandık.
Mülteci kampı, uluslararası hukuk kapsamında güvence altına alınan yaklaşık 11.500 Eritreliye barınma ve koruma sağladı. Eritre dahil çoğu ülke 1951 Mülteci Sözleşmesi’nin imzacısıdır.
Yine de Shimelba’daki kutsal alan korkunç bir saldırıya maruz kalmıştı.
İdari binalar yakıldı, sağlık tesisleri arandı ve ilaçlar ve malzemeler götürüldü. Yüzlerce sazdan çatılı ev sistematik olarak yakılmıştı.
Geride kalan tek ekipman parçası paslı teraziydi.
Yüzlerce idam, binlerce evsiz – Tigray’de savaşmanın insani bedeli
19 Kasım’da veya civarında meydana geldiğine inanılan Shimelba ve Hitsats’a yönelik saldırılar, TPLF ile şiddetli çatışmaların ortasında gerçekleşti ve bu şiddetli çatışmadaki en kötü zulmü oluşturabilir.
Saldırıya tanık olduğunu söyleyen bir adamla konuştum.
“Burada bulunanlara ne oldu?” diye sordum.
“İnsanları mermilerle öldürdü. Ağır silahlar ve tanklar ateş ediyordu ve evler yandı. İşte o zaman halk kaçtı. Yakalarsa öldürdüler. Eritre ordusu bunu yapıyordu.”
Yardım görevlileri, Eritreli askerlerin Hitsats kampına yaklaşık olarak Shimelba ile aynı anda saldırdığını söyledi.
Birlikler içeri girdiğinde Hitsats’ta yaşayan bir adamla konuştuk ve bize kesinlikle çok korktuğunu söyledi.
“Silah seslerini duyduğumuzda, insanlar sağa sola koşuyordu. Ben ‘Bölge D’de (yaşıyordum) ve Bölge A’daki arkadaşım öldürüldü.” dedi.
“Sammy”, kendisini hükümet karşıtı partilerde çalışmakla suçlayan askerler ve ASENA adlı muhalif medya kuruluşu tarafından sorgulandığını söylüyor.
Birkaç sorgulama turundan sağ çıktı ve sonraki iki ay boyunca yiyecek ve temiz su olmadan diğer kamp sakinleriyle birlikte tutuldu.
“Düşündüğümde ağlıyorum. Moringa yapraklarını yedik. Vaktimizi moringa yiyerek, yaprakları ezip yiyerek geçtik. Gerçekten açlıktan ölüyorduk” dedi.
“Yiyecek ve su yoktu. Keşke hiç mülteci olmasaydım.”
Ocak ayı sonlarında, Şimelba sakinlerine kampı terk etmeleri ve Eritre sınırına 100 km yürümeleri emredildi.
Eritre ordusunda ömür boyu zorunlu hizmetten kaçınmak için 2019 yılında ülkeden kaçan Sammy, zorla geri gönderileceğini fark etti.
“Topallıyordum, ayaklarımda kabarcıklar vardı. Yaralandık” dedi.
“Ölmeyi tercih ederdik. Zordu.”
Sınır kasabası Sheraro’ya vardığında, mülteci bir kaçış planı yaptı.
Bir askere, üç günlük yürüyüşlerinde Eritre Ordusu onlara yiyecek bir şey sağlamadığı için yerel bir eve gidip yiyecek artığı için yalvarıp yalayamayacağını sordu.
Asker razı oldu ve Sammy bu fırsatı kaçırmak için kullandı.
Çoğunluk daha az şanslıydı.
Yardım görevlileri Sky News’e, Shimelba ve Hitsats’tan binlerce kamp sakininin Eritre’ye dönmeye zorlandıklarına ve bazılarının yolda “itiraf belgelerini” imzalamaları gerektiğine inandıklarını söyledi.
Bu bireylerin şu anki durumu bilinmiyor.
Sky News, her iki kampta da yaklaşık 35.000 sakinin bulunduğunu, ancak Etiyopya’da yalnızca 7.000 kişinin mülteci olarak yeniden kayıt yaptırdığını anlıyor.
Bu grubun çoğunluğu batı Tigray’deki diğer iki kampa (Adi Harush ve Mai Aini) taşındı.
Ayrıca birkaç yüz Eritrelinin Sudan’a kaçtığını, Shire’da yaklaşık bin kişinin yaşıyor olabileceğini ve az bir kısmının da başkent Addis Ababa gibi şehirlere seyahat ettiğini biliyoruz.
Bu, her iki kamptan çok sayıda mültecinin hesaba katılmamasına neden oluyor – burada, Etiyopya’daki yardım görevlileri, güvenlikleri konusunda büyük endişe duyuyor.
Binlerce kişinin öldürüldüğünden ya da hayatlarını kaçmak için riske attığı Eritre’ye geri götürüldüğünden korkuyorlar.