This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
Zekai YÝÐÝTLER Nuriye YÝÐÝTLER ::::::::::::::::: ÖMER HAYYAM ÜZERÝNE (1044-1123//1135) "ÝRANLI ÞAÝR VE BÝLGÝN. MUTLU YAÞAMAK ÝÇÝN USLA BAÐDAÞMAYAN HER TÜRLÜ ÝNANÇTAN ARINMANIN GEREÐÝNÝ KONU EDÝNEN RUBAÝLERÝ ÝLE ÜNLÜ." Horasan'ýn Niþapur ilinde dünyaya geldi. Ayný yerde öldü. Gerçek adý: Gýyaseddin Ebu'LFeth b.Ýbrahim el-Hayyam'dýr. Yaþamý konusunda ayrýntýlý bilgi yoksa da baþta Beyhaki olmak üzere, deðiþik kaynaklar onun Belh, Buhara, Merv ve Baðdat gibi bilimsel bakýmdan birer odak durumunda olan yerlerde öðrenim gördüðünü, özellikle matematik, gökbilim, týp, tasavvuf ve edebiyat alanlarýnda geniþ kapsamlý çalýþmalar yaptýðýný belirtirler. Ömer Hayyam, özellikle Eukleides'in Stoikhea'sý (Elemanlar) aracýlýðýyla Orta Çað'a ulaþan, Yunan ile Hint ve Çin Matematiði'ni birlikte tanýma olanaðýný baþarýyla kullanarak, büyük bir geliþme gösteren Ýslam Metematik Okulu'nun XÝ'inci Yüzyýl sonlarýnda XÝÝ'inci yüzyýl baþlarýndaki en büyük temsilcisidir. O dönemlerin hemen hemen her matematikçisi gibi Ömer Hayyam da Astronomiyle ilgilenmiþtir. Gerçek Güneþ yýlýndan sapmasý, bugün kullanýlana oranla daha küçük olan bir takvim hazýrlamýþtýr. Günümüze ancak en parlak yüz yýldýzýn eliptik koordinatlarýný içeren bir bölümü kalmýþ olan Zic-i Melikþah'ý (Melikþah Zayiçesi) hazýrlayan bilim kurulunun yöneticiliðini yapmýþtýr. Ömer Hayyam'ýn edebiyatçýlýðýnýn yanýsýra Matematik alanýnda bilinen tam 14 yapýtý bulunmaktadýr. Bunlar özellikle aritmetik, sayý kuramý ve cebir dallarýnda, birçok yeni taným, çözüm ve yorumu içerir. Çin ve Hint matematikçilerinin aritmetik konusundaki çalýþmalarýna dayanan kayýp bir yapýtýnda da doðal sayýlarýn ikinci, üçüncü ve dördüncü dereceden köklerinin bulunmasýný saðlayan bir yöntem bulup geliþtirmiþtir. Bugün kullanýlan Binom açýlýmýndan farksýz olan bu yöntem, Batý'da 19'uncu yüzyýlda yinelenebilmiþtir. Ömer Hayyam, Þerhi ma Askala Min Musadaratý Kitabý Uklidis (Eukleides'in Kitabýna Giriþteki Güçlükler Üstüne) adlý yapýtýnda, Eukleides'in Eudoksos'dan aktardýðý oran tanýmý sayý kavramýna dönüþtürmüþ ve oranlarýn, dolayýsýyla da rasyonel olmayan sayýlarýn, niceliklerin ölçümünde rasyonel sayýlardan farksýz þekilde kullanýlmasýný baþlatarak sayý kavramýnda yepyeni bir çýðýr açmýþtýr. Ömer Hayyam'ýn Cebir alanýndaki en önemli yapýtý olan
"Cebir ve Mukabele Problemlerinin Tanýtýlmasý Üstüne Ýnceleme"dir. Üçüncü derece denklemlerinin çözümünde, iki koniðin arakesitlerinden yararlanmaya dayalý yöntemi tanýtýr. Bu yapýtta kökleri eski Yunan Matematiði'nde bulunmakla beraber büyük ölçüde Ýslam Matematikçileri tarafýndan geliþtirilen konik kesitler yönteminin daha önce baþarýlmýþ uygulamalarýnýn yanýsýra, kök sayýsýnýn birden fazla olabileceði ilk kez açýklanmýþ, iki kökü olan kimi denklemlere yer verilmiþ ve denklemler kök sayýlarýna göre sýnýflandýrýlmýþtýr. Yine peç çok Ýslam Matematikçisi gibi Ömer Hayyam da paralellik kuramýný, Elemanlar'ýn V'inci aksiyomundan farklý bir temele oturtmaya çaba harcamýþtýr. Daha sonra Nasireddin Tusi tarafýndan geliþtirilecek olan paralelliðe iliþkin buluþlarýyla da Batý'da ancak 17'inci yüzyýlda baþlayacak olan çalýþmalarý etkilemiþtir. ÞÝÝR SANATI Ömer Hayyam'ýn bilimsel çalýþmalarý yanýsýra, ününün yaygýnlaþmasýný saðlayan baþarýsý, þiir alanýnda kendini göstermiþtir. Onun yaþadýðý çaðda, Ýran'da biri eski Ýran inançlarýyla geleneklerinden; diðeri Ýslam düþüncesinden kaynaklanan iki akým egemen durumdaydý. Ýslam düþüncesi Þeriat'a, eski Ýran inançlarý ise ulusal geleneklere dayanýyordu. Bu alanda baþlýca kaynak, Firdevsi'nin Þehnamesi'ydi. Eski Ýran inançlarýný, geleneklerini, söylencelerini konu edinen bu yapýtýn temeli Zerdüþt'ün kiþiliðinde þekillenen Çok Tanrýcýlýk'dý. Ýslam düþüncesinin beslediði görüþler de Farabi, Ýbni Sina ve Gazali gibi aydýnlarýn elinde, bir felsefe ve tasavvuf öðretisine dönüþmüþtü. Ömer Hayyam, ilkin bu düþünürlerin görüþlerini öðrenmiþ, onlardan aldýðý esinleri, yeni bir yaþama anlayýþýyla rubailerinde þiirleþtirerek sergilemiþtir. Eski Anadolu-Yunan Felsefesi'nden özellikle Epikuros'un yaþama anlayýþýndan izler taþýyan bu þiirlerde, bilimsel çalýþmalarýnýn, gözlemlerinin etkisi pek açýktýr. Bu çalýþmalar onu, usla, algýyla kavranan bir evrenin gerçekliði sorunuyla karþý karþýya getirmiþtir. EVREN GÖRÜÞÜ Bu nedenle Hayyam'ýn þiirlerinde odak konu, ötedünya (ahret) deðil, içinde yaþanan, henüz duyularla özümlenen ve algýlanan evrendir. Evrene gerçekçi bir açýdan bakar. Onun için yaþamýn asýl ereði mutlu olmak, usla baðdaþmayan her türlü inanç ve geleneðin etkisinden kurtulmaktýr. Mutluluk, sevgi, dostluk, barýþ ve insan sorunlarý üzerinde durur. Ýnsan, düþünen ve us ilkelerine göre yaþamýný düzenlemesi gereken bir varlýktýr. Bu nedenle usa aykýrý düþen, bir takým alýþkanlýklardan kaynaklanan, köksüz ve mutluluðu engelleyici inançlardan arýnmalý, yaþamý bir sýkýntý, kaygý ve özlem kaynaðý olmaktan kurtarmalýdýr. Gerçek olan, içinde yaþanan evrendir. Þeriat'ýn öngördüðü ötedünya, Tanrýsal evren, ölümden sonra yaþam ve dirilme, yargý günü, hep birer vesveseden, kuruntudan baþka bir þey deðildir, diye düþünür ve þiirlerinde bunu dile getirir Ýnsan usunu (aklýný) kullanarak; onun ýþýðýnda yürüyerek, "varlýk-yokluk kaygýsýndan kurtulmalý, ötedünyayý deðil, kendini bilmelidir." Bu evrendeki yaþam geçicidir. Ýnsan yeryüzüne ancak bir kez gelir. Bu nedenle, yaþamýn tadýný çýkarmalý, elden geldiðince, mutlu olmanýn
yollarýný aramalýdýr. MUTLULUK ANLAYIÞI Mutluluk, usa uygun biçinde yaþam sürmekle, aþýrý tutkularýn, sýnýrsýz kazanç ardýnda koþmanýn etkisinden kurtulmakla saðlanýr. Ýnsan çýkarý için "Birtakým alçak duyarlýðý olanlarýn" buyruðu altýna girmemeli, yaþamý sürdürecek nicelikte olanla yetinmelidir. Tutku, insaný usun denetiminden uzaklaþtýrýr. Bilinçle davranan bir varlýk durumuna getirir. Baþkalarýyla kurulmasý gereken dostluk ve kardeþlik iliþkilerini ortadan kaldýrýr. Oysa yaþamak bir dost çevresi oluþturmak, sevgiden kaynaklanan bir yöntemi benimsemektir. Sevgi kiþiyi, bir yandan çevresine, diðer yandan da yaþama baðlar. Bir sevgi varlýðý olan insan için, Þeriat'ýn önerdiði katý görevler gereksizdir. Ömer Hayyam'a göre; insaný Tanrý yaratmýþ ve onu yazgýnýn denetimi altýna vermiþse; eylemlerde suç aramanýn hiç gereði yoktur. Çünkü insan ancak özgür istenciyle yaptýðý þeylerden, us ilkelerine göre davranýþlarýndan sorumlu tutulabilir. Elinde olmayan yalnýzca yazgýnýn (kader) yapýsý gereði oluþturulan iþlerden dolayý kiþiyi sorumlu tutmak, suçlu saymak Ulu Tanrý'ya yakýþmaz. Tüm evreni ve onun içinde insanýn yararlandýðý varlýklarý; Tanrý yaratmýþsa; onlarda suç aramanýn da gereði yoktur. Þarabýn yapýldýðý üzümü yaratan Tanrý'nýn, þarabý içen insaný günahkar saymasý, Tanrýsal adaletle hiç bir biçimde baðdaþmaz. Güzeli yaratan Tanrý, onun sevilmesini de ister. Bunu büyük bir þekilde gerçekleþtirir. Bu nedenle sevmek, Tanrýsal iradeye (istence) aykýrý düþmez. Hayyam için sevginin üç öðesi bulunmaktadýr: Yaþamý düzenli ve mutluluk saðlayýcý bir niteliðe kavuþturmak, tüm insanlarla uyum içinde bulunmak, özlemleri usun ölçülerine göre gerçekleþtirmeye çalýþmak. Bu üç öðeden birinin noksanlýðý, kiþiyi kaygýya, karamsarlýða, güvensizliðe sürükler. Bunun sonu da bunalýmdýr. Oysa "yüreðini usuna uyduran bir insan için, yeryüzünde boþ geçen gün yok demektir." HAYYAM'IN SANATI Tüm düþüncelerini rubailerinde açýkça sergileyen Hayyam'a göre sanat bir baþarý alanýdýr. Þiirse bu alanda ortaya konulan sanatsal bir üründür. Þiiri bütünlüðe ulaþtýran uyum, ölçü ve anlam gibi üç öðe vardýr. Bu üç öðenin birliðe ulaþtýðý þiir baþarýlýdýr, etkilidir. Diðer yandan, bu üç öðenin sergilenmesini saðlayan baþlýca varlýk dildir, dille ortaya konulan sözcüklerdir. Ömer Hayyam'a edebiyat alanýnda yerini saðlayan dörtlüklerde bu üç öðenin oluþturduðu birlik ve bütünlük belli baþlý etkendir. Onun kullandýðý ölçü, Arap-Ýran þiirinde ortak olarak kullanýlan aruz'dur. Ömer Hayyam, bu ölçünün rubai türüne uygun düþen bölümünü seçerken; aðýrlýðý anlam ve uyum baðlantýsý üzerinde yoðunlaþtýrmýþtýr. Seçilen sözcüklerle anlam arasýnda kurulan birlik, þiirin gücünü çoðaltmakta, okur üzerinde müzikten kaynaklanan bir etkileþim yaratmaktadýr. Anlam ise, iþlenen konuyla (tema) insan yaþamýný iç içe getirmektedir. KÝÞÝNÝN VARLIÐI Ömer Hayyam için temel sorun, kiþinin varlýðýdýr. Kiþi, varolduðu sürece, evren ve diðer varlýklar da vardýr. Kiþi ortadan kalkýnca, tümü de yok olur:
BEN OLMAYINCA BU GÜLLER, BU KIZIL DUDAKLI GÜZELLER BU GÜZEL KOKULU ÞARAPLAR YOKTUR? BEN DÜÞÜNDÜÐÜM SÜRECE VARDIR DÜNYA ÝNSAN ÝÇÝN ÖNEMLÝ VE GERÇEK OLAN DÜÞÜNMEKTÝR. Düþünülmeyen bir nesnenin varlýðý da sözkonusu deðildir. Varlýða düþünen insan açýsýndan bakan, onu düþünme eylemiyle baðlantýlý kýlan Ömer Hayyam, ahlak konusunu davranýþlarla özdeþleþtirir. Usun ilkelerine, yaþamý mutluluða kavuþturacak kurallara uymayý "ahlaklý" sayar. Ömer Hayyam, Ýslam Edebiyatý'nda büyük bir etki alaný oluþturmuþ, rubai türünde baþlýca örnek olarak benimsenmiþtir: Onun yaþama anlayýþý, özellikle Þeriat ilkelerine bir bakýma karþý çýkýþ gibi görünmesi, þiire yepyeni bir içerik kazandýrmýþ, birçok þaire ve halk ozanýna ýþýk tutmuþ durumdadýr. Türk Divan Þiiri'nde, rubai türünde þiir yazan her þair, ondan mutlaka esinlenmiþtir. Türk þair ve ozanlarý içinde, onun yaþamla ilgili düþünce ve felsefesini benimseyen en etkili ozanlar Nef'i ve Nedim'dir. ÞU TESTÝ DE MUTLAK BENÝM GÝBÝ BÝRÝYDÝ BÝR GÜZELE VURGUNDU O DA ELBET DERTLÝYDÝ. KÝM BÝLÝR GARÝBÝN BELKÝ BOYNUNDAKÝ KULP DA SEVGÝLÝNÝN ÖPÜLESÝ BEMBEYAZ ELÝYDÝ. H. ZEKAÝ YÝÐÝTLER ÖMER HAYYAM'A AÝT RUBAÝLERÝN DÝBACESÝ (Dibace: Kitabýn nakýþlarla süslü ilk sayfalarý, (Terkipli) Önsöz.) Sonsuz hamd, insanýn varlýk çadrrýný; üçlü, dörtlü mevalid ve anasýr döþemecilerinin aracýlýðýyla kuran hakim Tanrý'ya. O çadýrý, direklere benzer damarlara, kemiklere öyle bir kurmuþtur ki o haymeye ne nakþedilse, gecelerle gündüzlerin alaca çadýrlarýna sübut ve devam mýhlarýyla mýhlanýr, alemi de ancak "çadýrlarda dokunulmamýþ huriler var" ayeti olabilir. "Kuþku yok, hamd, göklerin Rabbine, yerin Rabbine, alemlerin Rabbinedir." Þiir: Tanrým, gönül çadýrýnýn direði adýndýr, Bezi, nimetlerinle lütuflarýnla dokunmuþtur. Rahmetinin direði, saðlam bir ip olan þeriatýndýr. Canla gönül, canla, gönülle onu döþemiþtir. Kahýr mýsýn, müþrikin gözünü kör etmiþtir, Her tokmakta baþýna bir afet getirmiþtir.
Sayýsýz öðmeler, rahmetler, bir büyüðün merkadine saçýlsýn ki kaza ve kader düþmaný (þakirdi) bile onun kýdemiyle kadri rýzasýný elde etmek için beline aciz kemerini baðlamýþtýr: Kadrinin yüceliðinden "Seni, sana layýk bilgiyle bilemedik" koþulundan dýþarý çýkamamýþtýr. "Muhammed, içinizden birinin babasý deðil; Tanrý elçisidir ve habercilerin sonuncusudur." Naat: Ey Peygamberlerin en büyüðü ve yücelik tahtýnda oturaný, Ey bütün yollara alemlerin rahmeti olan. Arap ülkesinde ikbal çadýrýn belirdi, Acem diyarýnda soyunun çadýrý aðardý, evladýn orada aþikar oldu Yurdun, yücelere ulaþtý, Kudret nesciyle dokunmuþ gök çadýrý haymen oldu. Ona ve onun soyuna, sahabesine rahmetler olsun ki þeriat evinin divanýný, fitne ve fesat bineklerinden arýttýlar. O hazretin ayakkabýsýnýn ucunu, yücelik ve güzellik çadýrýnýn direk tablasý yaptýlar. Hamd-ü senadan ve salat-ü selamdan sonra, malum olsun ki önce gelenlerin sözlerini bir araya toplamak, ayýrmak, düzene sokmak ve yazmak, sonra gelenlerin görevidir ve bu, eskiden beri uyulagelmiþ bir töredir, tanýnmýþ bir iþ. Günler geçtikçe sözleri tertemiz, ruhu arý olasý hakimler dayanaðý, fazýllar hülasasý, hikmetlerle edeplerin yapýlarýný diriltip yücelten, lakaplarýný uzatmamýzdan müstaðný bulunan Muhammed oðlu Ömer Hayyam'ýn rubaileri, hiç kuþku yok, sütün yetenek erbabý meclislerinin enisi, toplantýlarýn celisidir. Fakat tertip dizisine dizilmemiþ, bir kitap haline getirilmemiþti. O rubailer, "sözün hayýrlýsý az olaný fakat anlama en iyi bir þekilde delalet edenidir" hükmünce, pek az sözle ifade edilen birer anlam evrenidir. Nitekim onun kerim adýný anmak da doðalarla öge ve karakterlerin, huylarýn uzlaþmasýna benzer. Fakat herkes, o rubailerin yalnýz harfiyle uyuma kapýlmýþ, eþsiz yapýlarýyla örneksiz anlamlarýný gerektiðince anlayamamýþ, o mezahirin zahiriyle yetinmiþtir. ÇADIRLAR TIPKI O ÇADlRLAR FAKAT GÖRDÜÐÜM KADlNLAR; ONLARlN KADINLARINDAN BAÞKA. ... SÖZLERÝNÝN BULUNDUÐU DEFTERÝN BÝR YAPRAÐINI DAHA ÇEVÝRDÝM; O SÖZLERDEKÝ HER SIRRIN ÝÇÝNDE BÝR SIR DAHA VAR. Bu yüzden talep erbabýnýn en aþaðýsý olan halkýn sevgisine mazhar olasý, Tebrizi diye þöhret bulmuþ Hüseyn oðlu Yar-Ahmet Raþidi Tanrý her ikisini de maðrifet denizine daldýrsýn, baðlýlýk ve uzlaþma, baðdaþma dolayýsýyla "iþte þu on, kamil sayýdýr" hükmüne uydu, anlayýþý az olmakla beraber o rubaileri on fasla ayýrarak topladý, bu iþi bitirdi. Umarým ki bilgi erbabý
bakýnca, bu kitabý, kadrinin büyüklüðünü düþünerek, küçük görmezler ve bu kudretsiz kulun özrünü kabul ederler. On fasýl, þu suretle tamamlandý: Birinci fasýl, Tanrý'ýyý tenzihe, münacata, maðrifet dilemeye ve bunlara ait rubailer. Ýkinci fasýl; hikemiyata, bu husustaki sorulara, itirazlara vesaireye ait rubailer. Üçüncü fasýl; öðütlere ve adaba ait rubailer. Dördüncü fasýl; ömür ganimet saymaya, fýrsata, geçim darlýðýna, dünyanýn sonradan yaratýlmýþ olup yine zeval bulacaðýna vasaireye ait rubailer. Beþinci fasýl: içkiye ve içki hususatýna ait rubailer. Altýncý fasýl: mevsimlerin ve özellikle baharla iki bayramýn geçiþine ait rubailer. Yedinci fasýl: nüktelere ve mülemmalara ait rubailer. Sekizinci fasýl: mevkufata ait rubailer. Dokuzuncu fasýl: sarhoþluða, alaya ait rubailer. Onuncu fasýl: on hikayeyi içeren bölüm. Bu fasýlda, eþsiz, benzersiz, örneksiz ve görülmemiþ þeylere kerametleri, güzel yaþayýþý, yüce doðuþu, yaþamýn süresi, ölümü, ölüm anýndaki durumlarý (halleri) yazýlýdýr. Bu fasýlda "Benim için daha baþka þeyler de var." Bu kitap on fasýl üzere En güzel bir tertiple, iyi bir surette tamamlandý. Her sahifesi, neþeyi artýrmadadýr. Ýnanmýyorsan al da yüzyüze bir bak, gör! Erdem ehlinin zevk ve neþe yurdudur. Bu yüzden de "Tarab-hane" sözü, tamamlanmasýna tarih düþtü. Þeriat yollarýnda gidenlerle takva memleketlerine sahip olanlardan dileðim þu: Bazan görünüþüne bakýlýnca, þeriat yollarýndan çok uzak ve þer'a aykýrý bir beyte, bir nükteye rastlarlarsa; inancýmýzý, akidemizin meylini, o yolda sanmasýnlar ve hakkýmýzda böyle bir kuþkuya düþmesinler. "Tanrý, onlarýn yaptýklarýný bilir. Rabbimiz, hidayete erdirdikten sonra, kalplerimizi doðru yoldan saptýrma ve bize, indinden rahmet baðýþla, þüphe yok ki sen vericisin, baðýþlayýcýsýn." (Abdülbaki GÖLPINARLI//HAYYAM VE RUBAÝLERÝ) Kýsaltýp Yalýnlaþtýran: H. Zekai YÝÐÝTLER ::::::::::::::::: RUBAÝLER 1Der ki onlar hurili cennet hoþtur sana Yok derim, üzüm suyu içmek hoþtur bana Sen bak peþin gelene o hayale boþ ver Çünkü davul çalarken uzakta hoþtur daha.
2Sen de yarýndan için durma üzülüp Böyle günleri yaþamak fýrsat bilip Ederiz köhne tapýnaða veda yarýn Göçenlere bin yýl önce yoldaþ olup. 3Damlar üstüne kement mi attý sor güneþe Þarap bastý gün Padiþahý boþ kadehlere Akýllým uyan da iç müezzinler her sabah Der gibi "içiniz" diye evrene seslenmede. 4Yine tam diktim testiyi dün dolusunca Biz deþtik yaþamýn umarýný aðýz aðýza Dudaðýndan þunu duydum: dönüþ yok, öyleyse iç Geçmiþte ben de insandým oðul, beni anlasana. 5Hadi al içkini uçsuz bucaksýz evrene dal Devran kötü evlat cefacýdýr tuzludur bal Ýçiver hadi aðlama gelmiþ demek sýran Sunarlarsa dönüþ þarabýný bir gün orda kal. 6Hem namazýn hem orucun niyet ettim faslýna Belki varýrým diye ben de arzularýn aslýna Boþa gidiyor oruç bir yudumcuk þarap içsem; Bir gün azýcýk yellensen abdestini bozar ha! 7Tut ki ben direnen bir kulum rýzan nerde Hem say ki karanlýkta gönül, ýþýman nerde? Kullara þu cennet karþýysa olabilir bu; Baþka bir ticaret; hani lütfun, koruman nerde?
8Þaraptan karýþtýrýn suyumu eðer öldümse Kadehten açýnýz talkýnda her konuyu yerse Dostlar beni bulmak mý ister mahþer günü; O meyhane tozundan alsýnlar kokumu kimse. 9Mecazdýr aslýnda þu dünya dediðin gönlüm Bin bir dilekle dövünmene yer yok senin gönlüm Býrak kadere kendini zamana uy git artýk; Dönmez yazmaz iþte sil baþtan kalemin gönlüm. 10Cennet var derler bize öte dünyada da Sevgili var huri var üzüm sarkar aðýza Öyleyse peþinen uygulasak þimdi bunlarý; Týpký buymuþ sonumuz aynen bizim ahbaplarla. 11Ýçkiye tövbeyi geç bir kalem madem var þarabýn Geri döneceksen tövbenden tövbe ne saðlar býrakýn Bülbül þakýdýkça gör: gül, yaprak nasýl soyunur: Tövbe mi olurmuþ, bu zamanda içip mest olacaksýn. 12Benim de bir gün yýkýlýp mutsuz yaþamýmýn fidaný Çürüyüp cansýz kalýp yokluðun olunca bozuk malý Bir testi topraðým olsun þarap dolu, onca bedenim Gönül diler ki Tanrým, yaþam hep yeniden baþlamalý. 13Hiç istemedim kör topal beni dünyaya saldý Artýrdý þaþkýnlýðým yaþam her an öcünü aldý! Nedir geliþten maksat? Bu berbat kalýþtan bilmem Ýstemeden gel hem, yine çek git yahu olmaz mý?
14Cennetle cehennem var mý bir gören ey gönlüm? Kimi gördün ordan dönmüþ öteden ey gönlüm? Korkuyla bel baðladýðýn umuttan gel bak iþte Yok tek bir iþaret iz bile senden, benden gönlüm. 15Ey güzel gel artýk þurda hatýrýmýz yapýla Sun yüzünü bir tepside zorluðumuz daðýla Hadi ver bize bir testi þarap ki sunalým yarýn Topraðýmýz yeniden testi olup iþtahla karýla. 16Çiçek açmýþ benzeri madem ki mutluluðun Neden ey güzel kadehinden çok uzakta kolun? Acýmasýzdýr dünya, yazýk durma þarabýný iç; Sanmam ki bir daha gelesin, sürüp gitsin bu oyun. 17Can mülkünü koymuþ buraya gelen yolcu Þaþýrmýþ gibisin ey dost yetmiþe yediden yolcu Gelmek ve burdan gitmek gizleri örtükken gökte Baþka çaresi yok içmene bak, keyfine bak sen yolcu! 18Ey çark-ý felek bil ki sendendir çöküþüm Ezmek eski huyun senin cilvendir çöküþüm Eðer eþelesek ey toprak o baðrý görürüz; Yatmýþ nice cevher silinmiþ gözyaþý döküþüm. 19Birkaç gün üzredir yaþamak dünyada Yel oldun farzet çöllerde, su oldun ýrmakta Ben kendimi üzemem geçmiþ ve gelecekle; Býrakmam hem olsun bir dert onlar bana.
20Bir rüzgar kalýr çölde ancak sonumuzdan Hem yok ki zarar kimseye var ve yokluðumuzdan Dünyada olan olmayan her þeyi yok bil; Evrende ne yok acaba yeter tam tersi var san! 21Bastýðýn yer doðanýn kabuðu dýþ yanýdýr Nazlý bir yüz ya da can kaþýdýr cananýdýr Þu sütunlarda durmakta olan kerpice bak; Ya sarýklý vezir parmaðý ya da þah baþýdýr. 22Ya gül mevsimi, ya ýrmak boyu henüz vakit erken Bir huriye benzer iki genç bizle yerken, içerken Böyle zamanlarda þarap sun, içti mi eðer insan; Kopmuþtur bir anda o mescit ve kilise ikisinden. 23Aðýr bir yük þu yaþam uðraþýmýz hep sakat Çoðalýrken azaplar tükenip gitti yaþam rahat Þükür Tanrý'ya, bela bizce asla bu çilede deðil Kimseden bir isteðimiz yok, neye mal olsa da hayat. 24Bilmem ki ben yarýn, öbür gün neye layýk ve neyim Acaba cennet mi yoksa cehennem mi sahi yerim? Yar, içki ve çalgýmýz ud sun, bana bunlarý da Ýstersen al cenneti git hadi, sana toptan vereyim. 25Sonsuzluða yetiþ þarap iç haydi ey can Gençlik ister bunu hadi uy gençliðe uyan Yok bir çaresi sürdür hayatý zevkle, þarapla Bak dostlara esrik, gül mevsimidir ayan beyan.
26Baðdat'da da Belh'de de olsan yaþam biter Geçmiþ ama çileyle, ya vermekle zevk ve gam biter Ýç ey sevgili bu ay çünkü Ayça'dan sonra Biz göçtüðümüzde de günler olur tamam biter 27Sen Venüs'den Ay'a kadar þöyle bir gezin Ýçkiden þaraptan hoþ ve güzel göremezsin. Kafa mý var þarap satanda Tanrý aþkýna; Üzüm suyundan üstün ne var almak dilesin? 28Gücümüz elbet var bilmiþ neyi kim bakalým Kýsa yaþamýna kim vermede ateþ ve islim bakalým. Týpký istekleri olur dileriz ortak yanlarýmýz; Bil alýn yazgýný elde mum, ver ona yönelim bakalým. 29Dünyada kimlerin acaba yarým ekmeði var? Uyuyup kalmak için küçük bir de evi var? Hiç kimseye baþkan deðil, kulu da deðil kimsenin; Mutlu olsun o da ver müjdeni; ne hoþ evreni var. 30Yetmez mi düþünmen yoksulluðu ve zenginliði? Bencilliði koy bir yana, yetsin bu didinme de iyi Madem ki ölüm peþindedir insanýn son yaþamýnda; Elbet daha yeðdir; uyku uyumak, gezmekten içkili.. 31Kimse bilmez ne olduðunu ölümün aslýnda Bir adýmcýk aþamazsýn o yolu istesen adýmla Çýraðýndan nicelerin bin ustasýna bak sen; Anadan doðma üryan ve aciz olur sonunda.
32Ne güzel huri ve cennet varmýþ öte dünyada Bal, þarap, süt çabasýz damlarmýþ aðzýmýza. Bu dünyada güzel sevmeyi içkiyi yol seçtik; Sonumuz bu çünkü, bak Yahey varmýþ orda da. 33Bir yudum þarap bin dine deðer nice Bir damlacýðý bir Çin'e deðer koca Bin tatlý cana yeðdir ekþi üzüm suyum Kýzýl renkli þarap bin zevke deðer nice. 34Bir gün sonrasý ekmek kýrýk sürahide su Sana bana bu dünyada verdilerse de bunu Baþ eðmiþ ne diye ve iþte sürdürüyor iþte; Kendi gibi Tanrý kullar yanýnda kul olduðunu. 35Bu diðer anlamda evreni gerçek diye bilme Muhtaçlýktan ne bu kývranma, ne bu ezilme? Býrak kendini taktir eline uyum saðla; O ne yazmýþsa odur gerçek, yok geri dönme! 36Ey yar þu yalýn testiden doldur þarabý Özgür kiþinin dostudur hem de arkadaþý Haberin olsun dünyada vaktin çok kýsa; Rüzgar gibi geçmekte zaman sun dur, þarabý! 37Bir küpün kerpici ten yurdundan daha hoþtur Bardaðýn çeþnisi Meryem aþýndan daha hoþtur Gönlü sarhoþun gün doðarken göðe çýkardýðý ah, Edhem'in aþkla yanýp tutuþmasýndan daha hoþtur. 38-
Bu uzun yoldan ey güzel geri dönen kim var? Geri dönen ve o en saklý haberden söz açar. Gitme sakýn býrakýp dilek arzularý hep burda Çünkü dünyaya dönüþün imkaný yok bir daha tekrar. 39Bir serviyi seç gülden daha hoþtur boyu Tut gül eteðinden al kadehin zevkini koyu Deler kurdu ölümün gömleðini yaþamýn; Sen elde kadeh beklemeden seç içkini uyu. 40Gel üzüntüyü çekmeyelim yarýn yasýný Fýrsat bu diyelim biz hayatýn anýlarýný Yarýn bir göçtük mü, köhne dünyadan; Buluruz bin yýl önce göç eden yolcularý. 41Uyan ey can doldur kadehimi içelim Kopmadan bizim can ipliði hadi içelim Yüz vermez bize gün gelir kahpe felek Su içmeye imkan vermez, koymaz ki içelim.. 42Felsefe yapma düþman haksýz çatýyor bana Tanrý biliyor dostum doðru deðil bu takýlma Sormak gerekir ne geldim yas evi bu dünyaya Kimdim ve neyim ben, bilmem ki gel hadi þaþma. 43Hem acýnýn hem mutluluðun kaynaðýyýz bak Malý mülkü saçmýþýz, zulüm toplamýþýz Hem yüceyiz küçüðüz pek hem de kocaman Hem paslý camýz hem de Cem'in can bardaðýyýz. 44-
Sen yoksul sanma kederliyim der içerim Esrik ya da rezil rüsvay olmayý ister içerim. Sen ruhuma girdin ya artýk gerek yok þaraba Ben gönlümü hoþ be hoþ tutmayý ister içerim. 45Dünya denen yerde zincirin fýrlatmýþ deðilim Bir lahza için yaþamdan da tatmýþ deðilim Yaþamýmca þu dünyada hep öðrenci kaldým; Yazýk henüz daha iþimin ustasý olmuþ deðilim. 46Eðer gözüm deðilsen kör, mezara aðlýya gör Bu fitne fesatla geçen ömrü bir hesaplayý gör Ve toprak altýný gör; þah da vezir de birlikte uyur; Aðzýna düþmüþ karýncanýn þu ay yanaklýyý gör. 47Günün zevkine bak bak da nedir bu dünya tasasý? Keyfini sür gel otur mutluluðun tam da sýrasý. Olsaydý eðer bu dünyada vefadan bir eser gözüm; Sana kalmazdý bir baþkasýndan sevilmek sýrasý. 48Gör bu devleti sen eski þaraptan küçük tut Þarabýn semtine uðramazsa yollar, güdük tut. Feridun þaha yeðinle bir bardaðý ey can bin kez Keyhüsrev tacýný küp kapaðýndan çürük tut. 49Bahar gelsin yürüsün ardýnca sürüklene güz Düþer bir gün þu beden topraðýmýz görürüz. Ve güce bilge diyor: Kahrý zehir zýkkým sayarým; Þarap da þifadýr insana; kim diyor kendini üz. 50-
Her gün bu hesaplar seni kýskývrak eder Ey sen yediden, dörtten vücut bulan er Bin kez þarap yudumla demiþim, tut sözümü Gittin o gidiþ öte dünyaya, dönmek insaný çatlak eder 51Bir testiyi çaldým dün akþam üstü taþtan taþa Sarhoþtum oðullar, vurmalýydý mutlak içki baþa. Çömlek konuþtu: Dün sen gibiydim ey yavrum, ben de Yarýn mutlak gelir senin de bu hal senin baþýna. 52Birleþtiði gün kuþ gibi ellerimiz dostça sýcak Kahrýn ve zulmün baþý mutlak ezilip yok olacak Gelin gün doðmadan önce içelim, çünkü bu sabah; Göçsek de ahrete o hergün yeni baþtan doðacak! 53Bir lokma ekmek bize yetiþir sen onu yakalasan Batman dolu içkiyle hey ahbap iri bir but koyundan. Batýk harap evlerdesin bir de güzel varsa eðer; Sen zevkini ayarla bir zevk tut süremez sultan. 54Hep felsefeden çadýr dikti yaptý felsefe En sonra da Hayyam düþüp yandý ateþlere Bir gün umut tellalý acýmadan sattý onu Bir anda ölüm kesti ortalýk yaþam ipleri neyse. 55Apak gümüþ, sapsarý altýn mý öbeklersin eyvah? Neden bu endiþe gönlünü yere sersin eyvah? Mal mülk yeme sakýn soluðun sýcakken dostlarla Öl ki gözü aç düþmana kalsýn her þey yallah! 56-
Hep boþa geçti bütün yaþam Tanrýmýz evyah! Ruhuma kir bulaþmýþ ve her yer yediðim haram, ah! "Yap" emrine direndim asla yapmadým baðýþla; Sen "Yapma" deyince inatla yaptým tövbeler Allah! 57Þarapsa eðer dostumuz gencecik bir civansa Bir boþluk ya da çay boyu kýsmet ise, zamansa Yetmez mi sanki, cehennem mi gerek, öfke dolduruyorsun Hakçasý iyi bak, cennette budur bize kuþkusuz varsa! 58Tapýndýðým neyi kattý neyine kudretine? Suç ve günahlarýmda ne var, zarar ne devletine? Sýðýnmýþým hoþgörüne baðýþlarsýn bilirim Tanrým; Cezayý geç bir kalem, veren Tanrý sevecenliðine. 59Bir gün elbet yýkýlýr saltanatýn etme güzel; Kader sana el vermiþken sen de hadi ver bize el Bir ülkeye benzer ki bu güzellik asla sonu olamaz; Birgün nasolsa çýkar elden; sen hadi sunmaya gel; 60Meyhane kapýsýný öptün ve süpürdün eþiðini Öðrendin ki iki dünyaya gerçekte deðer vermemeyi; Karþýnda tekerlense þu mahþer yeri ve dünya Ýçip de sýzmýþsan eðer nokta kadar yok önemi. 61Ey dost nazlý ömrün niye böyle geçsin ve solsun? Yararlan, severek, kahkaha atarak yaþa da mut dolsun. Ben þu garip yaþamýmda nedense hiç huzur bulamadým; Böyle bir hayata ne denir "Yazýklar-Eyvahlar Olsun!" 62-
Adýnla kalk ün saðla, güzel bir þöhret býrakýp Felekten keder bulup yýkýlývermek de büyük kayýp? Þarabýn tadýndaki hoþ koku, her þeye elbet üstün; O varken senin çýkýp dinciliðinle öðünmen ne ayýp! 63Ben de düþerim elbet bir gün eline senin Sarhoþ durumda baþ koyarým ah dizine senin. Sarýk uçmuþ bizde kadeh de elden düþmüþ bak; Olmazsa taparým, saçlarýnýn zincirine senin. 64Bak þu þarap testisini nasýl kavradým gör Ne yapsam çýkamam minbere artýk anladým gör. Ben Yaþ'ým; her türlü günahtan arýn, sen de kuru Kuruyla yaþ da yanar, bunu duymayýp bilmemek zor 65Baþkaldýrmýþ kulunum nerede arzun, sevecenliðin? Kararmýþ gönlüm ki nurun nedere hani yitti mi sevgin? Bize karþýt durumdaysa cennet, tapýnmalar dalaverecilik Olmaz mý alvercilik bu? Lütfun nerede gerçek sevgi için? 66Ey felek memnun deðilem senden doðrusu bu ya Layýk deðilem ben çöz þu elimi haydi baðlanmaya! Ahmak, beyinsiz kiþilere baþ eðensin öylesin iþte; Ben de akýlsýz biriyim, öyleyse tamam ettik iþi ha! 67Etmiþ gibiyim ezelden yoklukla varlýðý ezber En alt ya da en üst köhne bilgimde beraber Hadi gel gör ki tüm buna karþýn esrikliðe üstün; Eðer þan þöhret tanýrsam bana bilge demesinler. 68-
Kibir uçmakta berdevam, eðer içersem kafadan Meraklanma çözülür þarapla her dokuz doðurtan. Adem'e eðer bir kez içirmiþ olsaydý Ulu Tanrý; Keyfinden iki bin taklak atardý bilin ki þeytan. 69Ey dostum yanyana gelin þimdi sarmaþ dolaþ olun Hep gözgöze geldikçe o gün mutlu arkadaþ olun. Doldurdu mu fiskeyle Zerdüþt ey saki þarabýndan; "Zavallý falan ne oldu" deyip bir kez anýp hoþ olun! 70Testimi kýrdýn döktün ey Tanrým; Ya içkim? Üzgüme avuntuydu o, zevkimdi; bozdun keyfimi Aktý üzüm suyum topraða, kurusun aðzýn dilim Esrik olan varsa da gerçi o asla ben deðilim. 71Çektik diye kafayý meyhane bayýndýr ve hoþ Bin tövbe gene boynumda durur, hadi görmeye koþ. Suç iþlemesem ben, asla neden olmazdý rahmete: Ki biz suçluyuz ondan, Tanrý'mýzýn rahmeti ne hoþ! 72Yaþým geçkin ey yavrum, ne tuzaklar kurdu? Titreyen elle tutmaya kalkmak kadar; zor iþ bu! Sabrýmýn diktiði her giysimi parçaladý günler Bana akýl gösterdi doðruyu fakat yine sevgili bozdu. 73Sarhoþ yaþýyorsam eðer ben bu olmaz yaþýmda Ne mana, ne fikir; bu halkýn gereksiz taþlamasýnda. Her suçla her günahla sarhoþ olsaydýk biz eðer; Hiç kalmazdý tek ayýk kimse bu dönen dünyada! 74-
Müjde sana eðer iki batman þarabýn varsa Hangi mecliste olursan ol, dik kafana aldýrma! Evreni yaratan bizlerle asla uðraþmaz inan; Hiç karýþmaz ne benim ak, ne senin kýr saçýna! 75Manaca dünya defterinin kesin aþktýr baþlýðý Aþktýr gençlik denen o þiirin yek avaz býrakýlmýþlýðý. Aþk evrenidir gördüðün evren, senin haberin yok; Bil ki ey can yaþamýn sevgidir, sevdadýr, aþktýr anlamý. 76Bu sonsuza dek varan evrenden Ýki tür insan çýkar ancak sevinen Ya habersizdir gidiþinden dünyanýn; Ya haberi vardýr hep iyiden, kötüden! 77Eðer aþýksan kendin, iþi sarhoþluða býrak Rezil rüsva oluver, kolaydýr deli olmak... Biz ayrýlmýþken her þeyi bir okka tasadýr gene; Sal ucunu dostum içkiye dal, zordur kul olmak! 78Bilimle doldurmuþ adam kafayý ne boþ bir fiyaka Aldýrma sen ondaki bilgiye yalnýz vefayý ara En güzel en onurlu sözünde durmaktýr dostum; Bil ki þu insanoðluna en büyük sýnama da vefa! 79Çamurum karýlýrken belliydi onca da özüm Ýþim gücüm, eylemim suçlara karþý ne çare sözüm; Bir suç yok ki eyyam onun karýþmaz hükmü içine; Neden peki kýyamette var ateþ; a benim iki gözüm? 80-
O gün tutuldu eyer, sema denen çarkýfelek atýna Venüs'le süs yaptýlar, ilk bakan o oldu gene ona Ýlk kez orada divanda biçildi kýsmetimiz; Hiç kimse bizim bakmasýn o halde kusurumuza. 81Yürek kulaðýma fýsýldar söyler usulca felek Yazgýyla kötü geleni benden bilmesi ne demek? Eðer beni güdebilseydi kendi aklým ve fikrim; Sallabaþ, baþýboþ dolaþmama böyle yoktu gerek. 82Çamurdan-kilden can verirsin sen bana ne! Dokuyan sen ve giydiren sen bana ne? Yaptýðým hoþ, yapamadýðým kötümsü, berbat þeyi; Alnýma ilk çizen sensin Tanrým bezdiren sen bana ne? 83Tuza buðday arpa koyan avcý hele pek yaman Nasýlsa tuttu bir av, adýný koydu: Ýþte Ýnsan Gider suçlar bizi herþeyi atarak üstümüze; Ýyileri ya da kötüleri de hep odur yapan! 84Ýyilikler, fenalýklar aslýndan geliyor iyi bil Yazgýndýr seni mutsuz ya da mutlu kýlan geliyor iyi bil. Feleðin hiç yok suçu, sakýn sen bunlarý bilme oldan; Daha zavallýdýr o senden, daha aciz ondan geliyor iyi bil. 85Þarap dersen götür daða ver, o da hoplar Kim noksan bulsa inan ki onda da noksan var. Bana: "Gel dostum þaraba tövbe et" diyorsun; Yetiþtirir içki bizi, ondaki ruh adeta zýplar. 86-
Siz bana her gün her an þarap doldurun dostlar Kehribar gibi yüzüme yakut benzeri renk vurun dostlar Caným gittiði gün içkiyle yuyup yýkayýn tabutumla beni Tabutumu dilerim bað kütüðünden güzelce oyun dostlar! 87Gönlümde ruhumda essin güzel arzusu baþýmda Dursun elimde üzümün suyu her renkten þarabýmda, Tanrým demek ki "De haydi tövbe et" günahlar için Hem zaten ben de baþaramam bunu emin ol bir daha! 88Sen onu aþkla þehvetle yarat Tanrým Koku ver amberden, sümbülce saçlarý uzat Tanrým. Sonra kalk: "Sakýn bakma" de, anlamý bunun Bardaðý doldur, tut tersine, dökme fakat Tanrým! 89Þah sorgucu olsa Key tacý satarýz biz Dinlet bize "Nay", hýrkamýzý satar yakarýz biz Tesbih ki fitne fesat askeridir, onu bir gün; Tek bir kadem yoluna kaldýrýp atarýz biz. 90Katresi yok mutluluðun; adý kalmýþ yalnýz Dost kardeþ yok, þarabýn belki de tadý kalmýþ yalnýz. El çekme aman böyle günlerde kadehten ey ahbabýmýz; En sonunda onun ruhumuzda yoldaþlýðý kalmýþ yalnýz. 91Benim yasým tümünü sardý cihanýn ey saki Esrikliðimin ölçüsü kaçmýþ ne yaparsýn ey saki? Bak hala içiyorum, sarhoþum bu yaþýmda amma; Ak saçlarýma taptaze bahar sundu þarabýn ey saki! 92-
En güzel gün, uyanýp þöyle bakýn ey saki Kalmýþ geceden içkimi sun, dökme sakýn ey saki! Fýrsatý nimet say, dolduruver kadehimi hemen; Senle ben kemerin tuðlasýyýz çünkü yarýn ey saki! 93Gönlü sakýn ha puslandýrma doðru deðil ama hiç Kim der ki sana git de kederle gamla þarap iç? Hem kimse bilemez yarýnýn ne olacaðýný ey dostum; Þaraba yumul, uy gönlüme, sevmeyi belle, ol bilgiç! 94Acýklý yazýklý gönlüme ne olur acý sen Tanrým Yokolsun aradan artýk kederlerim benden Tanrým. Harabata hep yön tutar öyle gider ayaðým; Acý, her gün, her saat kadeh tutan ele acý sen Tanrým! 95Gel ey gülüm pek güzel bak hava; ne soðuk, ne sýcak Damlayýp bulutlar þimdi, gülleri tozdan arýtacak Dinle öten bülbülü bir iþit Pehlevi, ne söylüyor: Bu mevsim ey dost, sarý güllerle þarap içilir ancak. 96Yetmiþ iki millet var eyledi yaradan gülüm Benim dinim þaktýr, sana baðlandý bu can gülüm. Müslüman ya da Kafir, bu parçalanmak da neden? Tek amaç sensin, n'olur bu ayrýmý kaldýr aradan gülüm! 97Gün gelir yerin altýnda yatanlar görürüm Nerdeyse toprak olmuþ nice canlar görürüm Gözlerim varlýðý yokluðu damýttýkça varýp; Bir daha dönmeyen, orda kalanlar görürüm. 98-
Yakut dudaklý þarap sunan, el pençe dursa geç! Ölümsüzlük suyundan doldurup hemen sunsa geç! Yoksa eðer ki neþen yerinde, isteðin de pusludur; Yüzüne Zöhre çalýp söylese, Ýsa bulunsa geç! 99Hiç mutlu olmayý bekleme, bir dem sürecek yaþaman Çok güzel bak, Keykubat'ýn külleridir yerde uçup duran. Cihan ahvali yaþamýn özüdür; özünden özge deðil: Ya bir düþsel imge, ya da bir an süren uykudur, inan! 100Her bilimi gönlüm anladý bildi demiþim Bilgisizliðim ne denli az diye ne kadar maðrur imiþim: Yazýk ki bir de akýl gözüyle bakýp gördüm; Geçti yaþam boyu anladým ki hiçbir þey bilmemiþim. 101Bir kadeh ki akýl bile maþallah diyor Yüzlerce kez öpüyor sevgiyle alnýný, ah diyor. Ama gelgelelim zaman testicisi böyle güzel kadehi yapýyor da; Sonra kaldýrýp yere vuruyor, paramparça ediyor. 102Alýrým içkiyi yeni ya eski bilinen türden Cenneti bir arpaya satarým, gel iþit benden. "Yolculuk nereye?" diyor son yolculuktan bir softa; Bana sen þarap ver de çek git nereye dilersen! 103Abdesti içki evinde þarapla döküp aldýk Adý kötüye çýkmýþ, daha güzel olmaz artýk. Ar namus denen perde yýrtýlmýþ-olmuþ olan; Tekrar dikemezsin onu artýk çaresi yok-yandýk. 104-
Bu arý duru ruh konuk olmuþ baþka dünyadan Sana gelmiþ arýnýp silinip tozlarla çamurdan "Tünaydýn" der, yani En'amallahü mesak, Arapça; Çaðýr buyur et gitmeden önce, sun üzüm suyundan! 105Ýçiyorsam "Ateþperest" þarabýndan, kime ne dostum? Ya putperest ya zerdüstleþiyorsam, kime ne dostum? Beni kendince yorumluyor þu halk, oysa ki evet ben; Nasýlsam evet oyum, bir baþkasý olmam, kime ne dostum? 106Madem sýrtüstü olacaksýn kara toprakta en sonunda; Dostsuz-arkadaþsýz yapyalnýz çýkýlan yolculuðunda? Ýç þarabý gizli öðüttür kimseye açma sakýn ha sonra; Yeniden açmaz bir kez ölen lale buruþup sonra solunca. 107Þöyle batmanla tas tas içip yaþasam þarabýmý Gövdeye indirip tas tas doygulasam þarabýmý. Kötü bir gelenektir ya us'u, imaný üç el boþasam (Osmanlý Þeri'i hukukuna sonradan yerleþtirilmiþ olup kutsal kitabýmýzda (Kur'an-ý Kerim) bulunmayan çirkin bir yöntem: "Bir erkek karýsýna üç kez "Boþsun" derse "Talak-ý Selase" ile, kesin olarak boþanmýþ olurdu. Burada "Üç el boþamak" ifadesiyle karþýlanmýþtýr.) Gerdek olduktan sonra üzüm kýzýna yar topraðýmý. 108Bir yudum þarap bilinsin þu Keykavus'a üstündür (Keykavus: "Ýran Þahlarý"ndan biri.) Hem Keykobad'ýn (Keykobad: Ýran Þahlarý'ndan biri.) tahtýna, hem de Tus'a (Tus: Ýran'ýn Horasan bölgesindeki bakýmlý, ünlü kenti.) da üstündür O Rindin Sema'ya yükselttiði feryat tan vakti; Dinin de imanýn da yalancýya, pis softaya üstündür. 109Bak dört bir yana gözle bin cilve durur Irmak kevser sunar baðlarda, sen de buyur.
Çok az söz et Cehennem'den, bahçelere bak; Kendine cennet gibi yer bul, Cennet'de otur! 110Kim ne derse ya hey-olmaz þu mecaz sevdada ateþ Sen tut artýk haydi kendin için yarý sönmüþ küle eþ. Sevdalý dediðin er kiþi aylar ve de yýllarca yanar; Bilmez ki nedir uyku? Huzur içinde gün ve, katmerli güneþ. 111Þu çözülmez þeyi sen çözemezsin heyhat nasýl olsa Bilgin aðzýndakidir, bilemezsin berbat nasýl olsa... Kendince kur bir þarap Cenneti, yaþa keyfince orda kal; Ya gider Cennet'e, ya gidemezsin; için feryat nasýl olsa! 112Onlar bizden daha önce gittiler ey saki Toprakta yatarlar, saklý-gizliler ey saki! Git, içmene bak, þarabý; doðruyu benden iþit; Boþtur baþka sözler, bize içki ver, ey saki! 113Yerden en hýzla çýktým Zuhale uzandým Ne tuzaklar gördüm amansýz bir hale uzandým. Tek bir ölünün ilmiði kaldý elimde þimdi; Açtým her düðümü, her baðý; içimdeki ateþle uzandým. 114Öyle içsem bölünerek Serap'a doyunca þarap Hiç aymasam ben mezarda hiç hey taptýðým Yarap! Geçerken herkes ille çakýr keyif olsun kabul: Mezarýmdan gelen üzüm kýzý kokusuyla herkes harap! 115Demek bilmiyoruz þimdiden yarýn nasýl-nicedir; Bu günler puslanma günleri sevgili, geceyi aþkla geçir
Hazýr doðmuþken ay, ey ay yüzlüm iç; düþün ki bu ay; Bizi pek çok arar, ama bulamaz: doðar doðar da o gelir. 116Eðer egemen olsaydým ben hani þu kör feleðe Yýkardým onu Tanrýsal bir güçle gelmezdim keleðe. Þarapçýlar, hoþgörürlüler huzur bulsun diye insanlara; Yepyeni ama güzel bir dünyayý derhal ederdim hediye. 117Onlar ki içerek baðdan geldi ve çoþtular Sonra gene bin zevk ve titreyiþle koþtular Ýçkiye tek bir kadehle yenik düþüp berduþça; Son uykularýnda hayret katmerce buluþtular. 118Kýzarýrken bir gün tava içinde birkaç balýk Derler ki ördeðe; "Dönmez geri ýrmak, çok yazýk!" Biz þu anda kebap olmadayýz, artýk dünya sonra Ýster deniz, ister serap olsun, biz yiyince kazýk! 119Tut ki diyarý Rum, Çin, bir de Mýsýr'a sahipsin Elin altýnda varsay, kocaman evren dediðin... Oysa oðlum þunu unutma dünyada tek malýn bil ki; Ýki avuç kara toprakla, beþ arþýn kefendir senin. 120Rast geldim o meyhane içinde bir yaþlýya Pek keyfi yerindeydi þarap testisi omuzunda "Allah'dan kork ve utan ey Pir" dedim, oðlum, dedi; Ýç sen! hakkýn baðýþýndan güvenim var, kulak ver bana! 121Gonca güle her vakit Nevruz'daki rüzgar yaraþýr Kýrlarda da gezip tozan boybosça güzel yar yaraþýr
Anlatma sakýn geçmiþi, hiç hoþ olmasa da o, deðildir; Sen þimdiye gel eðil bak, kalbe bu anlar yaraþýr. 122Bak þu çöl çiçeðine rengi çok ala kýpkýrmýzýdýr Deðiþtiren þey onu, varolan içinde hükümdar kanýdýr. Belki simsiyah noktasýný hercai bir "Gülbeþeker" güzelin; Dýþa taþmýþ yanaðýndan, o siyah can verici ben'den alýr. 123Ey Hayyam, keyfin yerindeyse þaraptan yana bak keyfine Böyle yanyana ay yüzlü yarla orda sana bana bak keyfine. Yaþam boyunca ver þeyin sonu hiç madem hem dostum; Bu var olan vaktine þükret yaþadýðýna bak keyfine... 124Hadi gel de testiye bak sen, aþýktý o da ben gibi Bir güzelin saçýna bað bað da kimbilir belki Ya þu boynundaki bak nasýl dolanmýþ boynuna kulp Bir çaðda istekle o yar gerdanýna sarýlan eldi. 125Bak bugün geçmekte kervaný yaþamýn ona katýl Tatla zevkle dolan günler açacak kapýyý hadi ayýl Þarap sun at yarýnlarýn kederini ey mey sunucusu; Haydi gör be saki gece hýzla bitmekte ama nasýl? 126Bak ne güzel yaþam kervaný geçiyor sen de katýl Zevkle dolan günler uçacak artýk sarhoþsan ayýl Üzüm kýzý ver at geleceðin kederini üstünden; Gör be testici þarap daðýtýrken gece bitiyor nasýl! (125 ve 126'ýncý dörtlükler iki ayrý zamanda deðiþik þekillerde Türkçe söylendi. Örnek olsun diye þiir türü çevirilere, buraya alýndý.) 127-
Ýki bin testiyi gördüm çömlekçide dün Ya dilsiz ya yavaþ konuþuyorlardý bütün Testinin biri: "Bizim testicimiz nerede?" dedi: Peki, ya testi alan, testi satan nerede bugün? 128Oynuyoruz perdede hep birden kuklasýyýz feleðin Ettiðim sözlerin tümü gerçek sakýn þaka bellemeyin. Bir süre oyunda oynattý palyaço yaptý bizi sahnede; Kapattý sonra tümümüzü hemen Hale'den sandýðýna ecelin. 129Gör ögeyi birden, beþ duyguyu at bir tarafa ey saki Dert ha bir olmuþ ha bin ya da výz geliyor insana ey saki. Gel çalgýcý durma çal! Ver bizlere en eski þarabýndan; Ortada, yanda rüzgar gibi savrulmadayýz baksana ey saki! 130Öðren habibim gökte duran bir öküzün adý Ülker yýldýzý Çörekler yerin altýnda dost bir baþkasý girmiþ iþte kýzý. Aç birden akýl gözünü herþey çift öküzün arasýnda bak; Daha baþka bundan eþekler sefer eyler deðiþmez asla hýzý. 131Yol üstünde tuzaklar kurasýn þimdi olur mu? Bir adým atmaya kalksam vurasýn þimdi olur mu? Sen egemensin en küçük bir zerreye ya ama niçin; Asiyim diye kalkýp karþýmda durasýn þimdi olur mu? 132Yürekten silip süpürür reddetme þarabý iç Simyadýr o, bilen bilir perhiz deme, þarabý iç. O zaman yetmiþ iki millet sana hep ayný görünür; Devadýr her derde katresi, her illete þarabý iç! 133-
Düþmez gizini çözmek burada ecelin bize Okunur þey mi bu, gizemlerle dolan zor kelime? Sohbet edip durmadayýz perdenin ardýnda bugün; Perde bir düþsün de gör, ikimizden de o an hak getire! 134Sýzýlar çökmeden önce bu toz sarýsý olmuþ tenine Sana versin saki o, gül renkli þaraptan istesene! Gömülüp önce yere kendini altýn mý sanýrsýn? Sonra yeniden döneceksin ha? Olur þey mi bu söylesene! 135Bin bir kapý ardýnca koþup durmak ne? Tanrým bu ne? Ýyi ya da kötü bir kez anlaþ; ses çýkarma. olur de! Feleðin öne sürdüðü övgü zarý, her neyse, tutup; Alnýmýn gerçeði, yazýsýymýþ diyerek sür hazret sen de! 136Keyhosrov kellesini pençesine bastýrarak daha Bir kuþ tünemiþ sarayýn en yüksek kubbesine Tus'ta. Yakýndan bakýp süzerek sormakta duran iskelete: "Hey kelle trampet ise bizim borazanlar nerede?" 137Düþümde bir bilge derviþi gördüm: dedi ki "Yatma!" Gülü açmaz ki baðda mutluluðun uzanýp uyumakla... Uyku bir anlamda yarý ölmektir, bu nasýl iþ dostum? Hiç tükenmeden kara toprakta uyuyacaksýn nasolsa! 138Ýþte boyun eðince daðlar, gün doðdu uyan Ey taze civan doldur yakut kadehi doldur, aman! Sapasaðlam ve esenlik dolu göðüs dolusu soluðu Sunmaz yeniden köhne cihan öbür yana göçerse zaman! 139-
Sünneti þöyle bir geç, farzý da bir yana býrak Azýcýk kes önündeki lokmayý acý ve yoksula býrak. Sakýn gönül kýrayým deme, çekiþtirme bir dostu; Böylece girdin Cennet'e içkimi ver bardak bardak. 140Gül, þu bendeki yüz yok hiç kimsede, der Simyacý merakla neden ezsin beni, ister? Bülbül açar aðýzýný der ki: Gördün mü bir gün Gülmüþ evet ama bir yýl aðlamamýþ kiþiler. 141Ararken ben dün bir kaç yudum þarapla yiyecek Soluk bir gül ateþlerde yanýyordu köz gibi gerçek --Sen ne yaptýn da dedim böyle atýyorlar ateþe? --Gülmek için açtým aðzýmý azýcýk, suçum buydu tek! 142Bir yürek ki sevmesi onun, yok aldanmasý Yok tutkunluðu hiç ama yok bir güzele yanmasý Bin kez yazýklar olsun sevisiz-sevdasýz yüreðe Sevisiz geçecek yüreðe günlerinin yok faydasý. 143Yardým et bir rinde, nedir öðren rindlik Vay namazmýþ vay oruçmuþ; tümü delilik... Sana garip Hayyam söylesin en doðrusunu; Ýster þarap iç, yol kes ama ille yap iyilik! 144Günle ver ey güzel bir þifa; aman derdi az getir Doldur þarabý kadehe mis gibi, taze bir yaz getir. Hemen kalbine huzur dolsun, rahatlasýn gönlüm istersen; Sun yakut þarabý önce ve ipek telli saz getir! 145-
Ne gerek var boþ sözlere kalk içki ver a dilber! Kýsmet olmuþ o dar aðzýn, aç dudaklarýný iyce ger. Tut ki yanaðýn benzeri al bir de þarap sunarsýn; Týpký saçlarýn gibi tel tel daðýlýr tövbeler! 146Ey dost insansýn göklerde uçan bir top gibisin Ama soldan saða, saðdan sola her an hep itilirsin. Her saklýyý gizliyi ancak o bilir, hep o bilir; Boþlukta fýr fýr dönüþ nedenini sen ne bilirsin? 147Tek övüncüm, avuntum gene meyhane bugün Fena bir durumum mu var sanki, iyi düþün. Var mý bir adam çýkmýþ mý Medrese'den? Bilgisizlik yeridir kendimce býrak çöksün! 148Kes ilgini dostum eðer bir yerde yoksa sevinç Ýçkini sen her an, uzan ve güzel ellerden iç Sarhoþ yaþa, rind ol ki tümüne üstündür þarap; Ay'dan yürü balýðýn þehrine git, gerisi hiç!... 149Dostlar gelin haydi bir yere sarýlýn sarmaþýn hep Yüreklerde hapsolmuþ Hayyam'ý da durmadan anýn hep Gelmiþse yudumlama sýram boþaltýp kadehi bir an önce; Yeniden esrikliðe en tatlý þaraptan içerek baþlayýn hep. 150O güzel topraðýmdan çýktýðýnda kalýbým bir an Doðuvermiþ günle güneþle ne fesatlar, ne ziyan Böyle sarýp karmýþlar o ilk gün potadan beni; Bundan üstün, bundan daha güçlü olamam inan... 151-
Evrende günaha girmeyen var mý ki acaba kim? Hem iþleme günah, hem þarapla yaþa, olmaz derim. Ben çok kötü olabilirim, ceza vermedesin sen de Öyleyse söyle güzelim nedir farkýmýz senle benim? 152Ýslamda yasakmýþ sence þarap, söyle bana kimsin sen? Üzüm kýzýn ne kadar? Kimle oturmuþ da içersin sen? Her þey bu ilkeyle bu koþullarla sýnýrlanmýþ bak hele; Bilgin'le þu akýl sahibiyle içmez, kimle içersin sen? 153Göðü, bütün dünyayý ve bizi tüm yaratan Hak'dan gelmiþ Duman etmiþ yürekle, yakmýþ bir bir daha gamdan gelmiþ. Yere gömmüþ kara topraða nice yakut dudaklarý acýmadan Nice mis kokulu saçlarý ezip savurmuþ çoktan iþini bitirmiþ. 154Hiç ilim kalmadý dünyada benim öðrenip bilmediðim Sana ait binlerce gizi tek tek çözüp silkeledim.. Yetmiþi geçkin yýlý yaþadým, en sonra gelip; Daha hiçbir þey öðrenmemiþim meðer-onu öðrendim. 155Ün yapmýþsan eðer kötü olursun içinde halkýn Yalnýz yaþasan neden dilden düþürmez seni kimse? En doðru tavýrla da; Hazreti Ýlyas da Hýzýr olsan; Onlar seni tanýyýp bilmez, bilme onlarý asla sen de! 156Þarap yüzünden baðýrýr þeyh yoldan çýkmýþ kadýna Þöyle der: Vah vah böyle mi düþtün sen kucaklara? Kadýn "Hocam", der "Evet ben öyleyim; peki ya sen? Göründüðün gibi misin acaba söyle-gel, bana daha!" 157-
Al eline bardaðý gel bana gel, ey güzel Çay kýyýsýnda bekle þöyle düþün, mey güzel. Þu anda þarap dolan testi çok önceden de; Gözlerdi ya da dudaklar belki de "Ney" güzel. 158Ey sultan düþün, senden çoktur billahi çabamýz Çeksek de þarabý göçmez, senin gibi sarhoþlamayýz. Bizler üzümün, sense halk kanýnýn düþmanýsýn hep; Kan içmede üstüne var mý bunu senden sorarýz? 159Býrakýp gitsek de biz bu dünya öyle duracak Bizden ne iz, ne iþaret, tek bir eser kalmayacak. Biz yokken sanki bir zarar var mýydý dünyaya? Yokluða dönüþ yapsak da bir daha durum ayný olacak. 160Koþarcasýna bir tuzaða düþmüþüz, þarap arzumuz Evren bizi yorgun düþürmüþ, hasta olmuþuz... Kapýsýz, penceresiz, damsýz olan dünyaya gelip Býrakmamýz asla olmamýþ, insanlýk Yarap arzumuz. 161Sahi, gerçi ben adýný tesbihle saymadým asla Yüzümün suç kirini silkemedim anmadým asla.. Umudum gene senden var Tanrým; Çünkü Bir'ken "Ýkisin Sen" diye tapýnmadým yakýnmadým asla! 162Gör hele mezar altýný toprak bürümüþ, cesetler Bölük pörçük olmuþ tümü birden çürümüþ cesetler. Bu ne fokurdamýþ, keskince þarapmýþ ki içenler; Hiç bilmeden kendilerini ölüme baygýn düþürmüþ cesetler. 163-
Bu yalan elbisesini üstümden çekip atayým Bembeyaz saçýlma ki kadeh eski þarap parlatayým. Ulaþtý madem yaþam merdiveni tam yetmiþine dostlar; Bugün sevinemezsem, ne gün mutlu kahkahalar atayým? 164Cami ile manastýr, havrayla medrese Dalgýnca giderler Cennet ve Cehennem'e Sezenlerdir ancak O'ndan gelen gizemi, Bilmez ki kuruntudur, korku ve vesvese! 165Hiçbir günahýmdan çekinmem, sen acýrken bana Yokuþ, engebe, yoldan korkmam; sen benle oldukça. Hey Tanrým bilirim, beni bembeyaz yüzle diriltirsin; Karadan da korkmam defterim dolsa hesapsýz suçlarla 166Onlar ki havada salt akla tutsak köleydi Pek çoðu nasýl bilinmez hasretle gitti. Sen iç þarabý bakma korukken çürükleþen; Bilgiç gezenlere aldýrma onlar tükendi... 167Us'a sýrt dayamak akýllý iþi deðil ey dostum Süt saðamazsýn öküzden ey gafil dostum... Aptal olup çýk, bu bence çok daha üstündür; Gene beþ para etmez satarsýn aklýný bil dostum. 168Tüm erdemi onlar yaymýþtý þu koskoca acunda Nurla ýþýkladýlar erginleri bilgi mumu ucunda. Zýndan gibi geceden gel gör ki bulamadýlar yol; Bir güzel masal anlattýlar uykunun en yamacýnda. 169-
Canýmýz var bir nefeslik o da saki senden akýyor Hoþlanmadý halk gerçi gitti, ne yapsak bizden akýyor. Geceden kalan þarabým ancak bir yudum, biliyorum; Ama kaç gün kalmýþ yaþamýndan geri, Us'a çengel takýyor. 170Bomboþ sözlerle kurum satýyor öyle bir halk ki Hem pek çoðu cennet bekçisi güya-bir avanak ki! Tut perdeyi kaldýr niran, görürsün bu adamlar; Sesin sesinden, semtinden öyle uzak, öyle uzak ki! 171Yetiþen yaseminler ve güller bahçelerden Yere yeniden gömülür düþer de boynu birden. Bir gün salkým bulutlar göðe çekseydi topraðý; O zaman hep "Aziz Kaný" yaðardý gökyüzünden.. 172Ey sultaným, dünyada aynen þu pergel gibiyiz Baþlarýmýz ikidir gerçi, fakat bizse tek kiþiyiz. Çember benzeridir döndüðümüz nokta dikkat edin; Yarýn toprakta birlikte yeniden kök salar birleþiriz. 173Çýkagörsün hele bir kez canýmýz tenden dostum Tuðlayla toprakla kapar üstümüzü hemen dostum, Yakýnlarýmýz örtsün diyerek baþkasýnýn kabrini; Bizim bir gün de tuðla olur topraðýmýz ezelden dostum. 174Savrulup gitti þu gençliðimiz eyvahlar olsun Sevinç yüklü, teru taze bahar günlerimiz eyvahlar olsun. Ayrýmsamadý asla o yaramaz kuþu hiç bir zaman; Ne zaman gitti gelmiþ? Ne gün gözlerimiz eyvahlar olsun! 175-
Ýlk günlerde sormuþtu aklým, kaygý içinde Nerde levha? Nerde kalem? Cehennem ya o nerede? Bana ne gerçeði en son bir gün þöyle dedi ustam: Cehennem'le Cennet ve kalemle levha tümü sende. 176Yoksula içir bir þarap þah gibi olur gider Tilkiye versen iki kadeh, kabarýp arslan gibi kükrer. Yaþlý bir kiþiye sordun mu mey kadehini azar gençleþir: Genç içse uzar ömrü varýr doksana bal gibi erer. 177Say ki dilediðince yaþadýn, sen sonuna bak iþin Sürsün yaþamýn bitimince sonu yok bu gidiþin... Yüzyýl daha demir at ne yararý var Tanrý aþkýna? Ha deyince bitecektir sen ona bak da iyi düþün! 178Türlü günahtan korkarak, bu derin yas ne demek? Olmaz ki yararý Hayyam, acýdan kendini kurtar, çek Biz suçlularadýr Tanrýnýn elbet büyük baðýþý, Sen suç iþlemesen affa da olmaz ki gerek... 179Biz bu yere kazýk çakmaya gelmedik ki iyi bilin Vay halimize, eðer o sevgiliyle yoksa içki iyi bilin! Dünya mý ya da biz miyiz önce? Bunu düþünün ki bomboþ; Göçerek gitmeyesin bir kez neyler o bilgi, iyi bilin! 180Dört öðeyi anlatýr, yedi gökten sözeder, Bilmez ki hiç bu hesaplar onu yakar, kül eder. Yudumla þimdiye dek ben sana bin kez söyledim; Gittin mi bir kez öteye o gidiþ, dönmek ne gezer? 181-
Bu dünyada sermaye uçtu gitti çok yazýk, Canlar bulamadý bir þey ölüm aðzýnda azýk. Burdan göz edenden de haber gelmez ki bize hiç; Iþýnsak, ruhsak, varsak, yoksak bize ne azýcýk. 182Biz gönlü piri pak insana kurban olalým Gezsin baþ üstünde ahsýz vahsýz hoþ tutalým. Hem insanlarý al karþýna, konuþtur birazcýk; Geri dön, sana cehennem neymiþ, gel soralým. 183Þu bilgine çevir yüzünü bak-diðerlerine bak Nerdeyse gökyüzünün yedinci katýna týrmanacak. Bir bak tepe taklak olarak geliyor, beyni nasýl; En saklýyý-gizliyi kimselere sýzdýrmadý hak. 184Nefsimle uðraþmaktayým, cebelleþmekteyim bak Yaptýklarýmýn tümü için ezgiliyim ama tutsak. Tanrým, belki beni sen baðýþlarsýn ama dünyada Ýþlediðim günahýn utancýný nideyim býrak! 185Bir kerpiç kadar olsa keþke benim onca varým Bir parça þarap almak için onu saklý tutarým. "Yarýn ne yaparsýn?" deme, Meryem mi batar bize? Sýrtýmdan çýkarýp cübbemi "Al" der, kuruþa satarým. 186Þu þarap sultanlarýn, tut ki Gazneli Mahmut say Dinle hemen þu çalgýlarý; Hazreti Davut say... Kederle anma geçmiþ ve gelecek günleri yazýk; Tatlý geçir günlerini, eldeki fýrsatý yakut say! 187-
Tükenmekte yaþam süremiz oðul hadi içelim Hiç kýlmaz bu ölüm bize imdat, hadi geçelim. Bir gün hiç acýmaz büker belimizi kanbur felek; Vermez fýrsat su içmeye bile-iyi içelim. 188Bilimden konuþma bize içine bal katarak Yar saçlarýna as kendini, ruha masal katarak Gel içmeden kanýmýzý þu geçip giden zaman; Baðrýna dolsun kadehin, testimizden kan akarak. 189Hey dostum kimsenin batmazsa diken kalbine Bugünlerde baþýboþ girmez erken yarin gönlüne. Bak bu tarak, yüz dilime bölünmüþ kanamakta; Ona her daim yasemin saçlarý sürgit seviyor iþte! 190Hey güzeller güzeli isteðim tektir benim Bilir misin kalbime içmek ne gün zevktir benim? Pazardan perþembeye ve berdevam gece gündüz; Cuma, Cumartesi, akþam sabah hep içmektir benim! 191Ah vah eyvahlar olsun ne boþ yere bittik, bilinmez. Kimseler tutamazdý hep gök oraðýyla biçildik bilinmez. Þu darý dünyada biz de bir göz açalým dedik amma; Neylersin elde deðil dostlar, göz kapayasýya gittik, bilinmez. 192Bir rind için en güzel ya da en çirkini birdir, bir Aþýklara Cehennem de Cennet de eþittir, bir Yok farký üstündeki atlas olmuþ ya da çulsa; Hatta kerpiçse eðer yastýðý daha da güzeldir, bir. 193-
Þaraptan sarhoþum içkiye candan" vurgunum Bana ters bakmakta halk ve softalar ne umurum? Her günah eðer bizi sarhoþa çevirse kardeþler; Kimse ayýk gezmezdi kimse demezdi "Hey yavrum!" 194Diri ve yakut dudaðýn nerde kaldý hani? Cana can katan þarabýn nerde kaldý hani? Þarap Ýslamda haram, sen gene içmene bak; Hadi bul Müslümaný, bakalým nerde kaldý, hani? 195Gidip meyhanede öptüysem kutsal eþiði Bildiysen güzel, çirkin ayýrmam hiç, demeyi. Devrilse de bir top gibi evren, sana ne bundan? Sýzmýþsan eðer içip yok ki senin için önemi. 196Tam aklým baþýmdayken günü alýr bir keder Aklýmý bulamam bu kez esriksem, mecnunsam eðer. Caným kurban olsun bu ikisinin arasýndaki yolcuya; Eh o vakit esrikliði az-aklý da azdan görüver! 197Ey Tanrým madem ölüm vermiyor aman gel haydi! Ey testici doldur kadehi doldur aman gel! Yaþamda kahretmeye deðmez ki insanlari hiç; Bir tüy gibi savrulup uçmakta boyuna zaman gel! 198Açtým kitabý bir gün falýma baktým Bir ihtiyar yanýp anlattý bana baktým. Ay yüzlü güzel bir yýl da geçenler hesapsýz; Eh yeter dedik olmuþsa yeter, mutluluða baktým. 199-
Kokulardan yana renkler pek çok yaratýldým Servi bedene bak, lale yanakla donatýldým... Güzel bunlar pek hoþ ama anlat kutlu ressam; Neden süslenerek dünyaya sanki atýldým? 200Dün geçerken ordan süzdü gözüm testicinin dükkanýný Üþenmeyip kilden, topraktan ne eserler yaratan sanatýný. Ben gördüm eðer iç gözü körleþmiþ, hiç görmese de; Avucunun içinde karýp dururken babamýn halis topraðýný. 201Yýkarken Nevruz'da laleyi güzelim çið taneleri Üþenme gel kullan aklýný, doldurarak çek kadehi. Seyreylediðin kýrda bayýrda yarýn bil ki kader; Korkarým çimler üreten bu toprak yapacak belki seni. 202Ne hoþ bir þeker, güzel kýz gelse þu mevsimde eðer Bir kýrda uzanmýþ kadeh doldursa, þarap verse eðer; Herkes dilerse kýnasýn varsýn, bu sözümden dolayý: Hayyam köpek olsun, onlardan Cennet'i isterse eðer! 203Sarhoþ ve sevenler yanacakmýþ orda, hadi boþ ver Sanmam ki bu söz doðru ahbap býrak söylesin eller. Sarhoþlarý, aþýklarý eðer Tanrý'mýz yakacaksa; Cennet'de bizler için avuç içi kadar ayrýlmalý bir yer. 204Haydi kalk, kalk haydi yataðýndan ey saki! Durma ver, ver dudaðýndan ey saki... Yetiþ gel, testi yapýlmadan þu yumru kafamýz; Sen de sun, durma sun þarabýndan ey saki! 205-
Sen ya ikiyüz yýl ya da bin yýl yaþa ey yavrum, Dinle atacaklar seni evden, uzaða-dýþa ey yavrum. Kral da olsan eðer ya da dilenci, gömecekler; Hep beraber seni de beni de topraða, ey yavrum! 206Yok anadan doðuþtan bu yana aklýmda baþým Durmadan testinin güzel boynunu okþamýþým. Dudaðým sürekli ve inatla aðzýnda küpün; Günlerden Cumaymýþ ya da Kadir; hiç aymamýþým. 207Bizden önce de bugünler, geceler boyuna gelmiþ, O çaðda de hep dönen þu gördüðüm evrenmiþ... Ey dost yere sert basma sakýn, kimbilir ki o ot Belki bir gencecik yavrunun gözbebeðinden türemiþ. 208Ey gönül þu yaþamýn tut ki hep güle gitmiþ oy oy! Zevk bahçesinin üzerinde, yeþil Cennet'i atmýþ boy Bir çið damlasý olup konsan yeþilliklere, iþ yok artýk; Bir sabah ertesi gör ki þebnem güme gitmiþ, oy oy! 209Sen yalnýzca akýllýlarla otur iç içkini Bir lale yanaktan tadarak neþeyi, iç sevgiyi. Sakýn kimseye sýr verme; tut dilini kaymasýn; Azýcýk iç, güzel iç, saklý iç, iç ama bilgili. 210Tan yeli esmiþ düþmüþ güller etekten Bülbül güle yanmýþ, hem öylesine içten. Kalk doldur þarabýný, dallar savruluyor; Yazýk sönmüþ bulacaksýn gülü bir sabah erken. 211-
Aman ey testici sert vurma aklýn varsa sen Bu, insan topraðýdýr ne yararý var baþka kinden? Çarký feleðe konmuþ çevrilirsin, yok haberin; Feridun parmaðý ile Keyhosrov'un elinden.. 212Bahar gelince uy laleye, al bir kadeh al Geçerse eðer ele fýrsat, dal içkiye dal! Bakarsýn bilinmez almýþ ansýzýn toprak; Felek bu; sakýn kanma da son sevdaya dal! 213Ey baki kalmayan hala kokular, renkler ardýnda mý koþmaktasýn? Elde kadeh çirkinle güzel seçmek, onlarýn kaydýnda mýsýn? Varsayalým ki oldun diyelim Zemzem, ya Ab-ý Hayat (Ýnsan yaþamýný sonsuza dek sürdüreceði varsayýlan "yaþam suyu") Deðiþmez yasa, bir gün öleceksin yar, acaba þu an farkýnda mýsýn? 214Al, þarap testisinin senin için yok ki zararý Hem sen yudumla sevgili; hem ben; onu boþ koymamalý Önceden geçemezsem harekete, gün gelir testiciler; Testi yaparlar, kararak durmadan çürüyen topraðýmý. 215Ey þaþkýn kiþi bil koskoca gövdenle sen de bir hiçsin? Yýldýzlý gökyüzün, en yüce kubbenle de bir hiçsin. Madem ki bozulur, her oluþan nesne, iþte bu düzende; Ancak bir tek soluða baðlýsýn ama yine bir hiçsin! 216Bak þimdi gördün ki dünya bomboþ ama güzeldir Ne konuþsan, ne duysan da hava güzeldir. Girip evine günahsýz durumda yaþasan boþtur; Gez dolaþ evreni güzeldir baþtan sona boþ denir. 217-
Bir köþktü o, omuz vermiþti, gökyüzünün sonsuzluðuna doðru Yýllar yýlý nice Þahlar öptü eþiðini yorulup mest oldu... Bak gör þimdi çöken taþlarýn üzerinde tünemiþ cici kumru; Soruyor sýk sýk: Onlar nerde hani hu diye diye hu hu! 218"Mehtap" parçaladý gecenin kapkara örtüsünü Ýç ey dostum bulamazsýn bir daha bugünü... Þimdi keyfine bakmaya çalýþ, gün gelir gezdirecek Þu bildiðimiz ay, kabrimiz üzerinde ýþýk tülünü... 219Gör bak iþte þu meyhane, þarap ve iþte son durum Rahmetinden yok umudum, ayrýca cezadan da korkum. Elbisemiz, içimiz-dýþýmýz öylesine þarap olmuþ ki; Su ve rüzgar, toprak ve ateþ; bunlarý aþtýk kuzum! 220Ben þaraptan kopamam; asla içmeden yaþayamam Yük olur ruha beden içkisizken, kesin kaldýramam Hele hele bir anýna kurbaným o þarap daðýtýcýnýn; "Hadi bir tek daha" der; içmeye ben hiç gül bulamam. 221Huzur dolu bir yer bulsaydýk a dostlar, ne olur? Baþka bir yön tutabilseydi bu yollar, ne olur? Ne olurdu Tanrým, topraðýn altýndan yüzyýllar sonra; Bitseydik yeniden çiçek gibi, ot gibi tekrar, ne olur? 222Ey can, Bahar gelsin ardýna takýlýp sürüklensin Güz Düþer gün gelir zamanla yapraðýmýz, hýþýr olur çürürüz. Þu bilge þöyle diyor: "Kahrý zehir sayarým, Bulunur mu acaba þifasý þarap, kim dedi ki kendini üz?" 223-
Býrakýn kalkayým þarap bulayým içip dert edeyim Þöyle kýzýla boyayýp rengimi ünnap (hünnap) edeyim. Bilgiç geçinen aklýma bakýn-her iþime karýþýr; Bir kaç avuç içki serip yüzüne onu berbat edeyim. 224Yoðrulurken kütür kütür çamurum özüm belliydi sence de Biliyorum ne günah iþleyeceksem, farkýndaydým ona tümce. Eðer yargýn olmazsa; hiç kimse suçu iþleyemez yaþam aðaç; Neden öyleyse kýyamette yakarsýn a caným, a gözüm beni de? 225Behram geldi þarap içti o tantanalý sarayda ölüyor Bakýn ceylanlara þimdi hep orada fýr dönüyor. Yaban eþeði avlamýþken yüzlerce o sefil avcý dün de Ne çare avlandý nasýl kendisi, en sonunda mezarda, Orda yüce yüreði, sonra gözbebekleri hýzla sönüyor! 226Dine kendini kaptýrmýþ, ona baðlanmýþ olan çoktur Yüreði kuþkuyla þaþkýnlýkla dolan çok ama yoktur. Birdenbire ortalýkta bir çýðlýk iþitilir, der ki; Þu ezelden yanýlmýþlara bak; yol ne odur ne budur! 227Bu ince görünümlü kadehtir onu bezeyen sensin iþte konu Bu haktan reva mý sana bana, kýrýlma mý olsun ustam sonu? Seviyle yaratýp piyon sürdüðün dudaktan ellere bak ey can; Bir ilenç, bir öfke sonunda gör, ne durumda olduðunu. 228Ey dost kendin boyuyorsun varlýklarý, a güzel yar Öyleyse niçin örselenir, parçalanýr zavallý bunlar? Neden vazgeçerek bozmadasýn, saðlamsa ve de güzelse; Çürükse bu koz, çirkinse, kofsa eðer, kusur kimde var?
229Yaþamýn gizi nedir bir kez sezinleseydin? Çoktan çözmüþtün ölüm gizini elbet yine kendin. Aklý baþtayken bilemez kimse bir þeyi zaten; O bir geçti mi kendinden cahil, yarýn neyi bilsin? 230Dünyaya bir gelip bir gitmemizin yararý ne? Bir umut varlýk, ne yapsan baðlanamazsýn teline. Çarký feleðin altýnda yanarak ne canlar hergün; Kül yutmakta ama gelin görün ki dumanlar nerde? 231Ne zamandan beri dönmekte altýn tasýmýz acaba? Ne zaman çökmeye baþlar, bu temel yapýmýz acaba? Kimse bunu kendi kýyas tartýsýna vuramaz bilin; Varamaz ölçüye akýl, bunlarý neden almaz kafamýz acaba? 232Bir kadeh ki kýrýlmaz akýldý yücelten onu Bize yüz kez öpüp sunmuþtu altýn tepside dostluðunu. Kýzýp öfkelendi bana da çömlekçi adlý felek; Öfkeden nasýl da acýmadan kýrdý, fýrlattý; iþte sonu! 233Hiçbirimiz gerçeði bilmiyoruz madem ki kesin Yudumla þarabý, yararý yok, eriþilmez þüphelerin. Yitirmiþ, geçmiþ kendinden; ayýk gezmede fark mý olur? Farkýndaysanýz eðer her þeyi ya da bir þeyi bilmezliðinin. 234Cennet'le Cehennem, var mý acaba gören gönlüm? Geri dönmüþ buraya kimi gördün? Sen öteden gönlüm? Olmaz bunlara dair yok ortada tek bir ürün; Peki o halde korkuyla umut, öyleyse neden gönlüm?
235Yol yok artýk bu gizil perdeye gidip varýlmaz ki, Bu korku ve endiþe kapalý herkese; araþtýrmaz ki? Topraða girmek önünde sonunda, tek yolumuz bu iþte; Sonu yok masallarýn ne olsa anlatýlsa anlaþýlmaz ki! 236Aslý astarý nedir dünya denen eski evin ey dostum? Akþam da sabah adlý atýn menzilidir eþkin, ey dostum. Çemþit'den inan bize geri kalan bir sofradýr o, bilin; Sultan Behram gibi bin þaha otað, bin, kaç bin senedir? 237Tüm elleri toprakta balçýkta olan testiciler Bir kez de þu öz iþlerini öðrenip belleseler. Hoyrat bir þekilde ezip bozduklarý insan tozudur; Vurup tekme atmak, tükensin bence de artýk yeter! 238Bir sabah erkenden açýlýp þöyle dökündü gül, Þafak yeline her bir þeyi anlattý, büküldü gül. Bak sen þu vefasýzlýða on günde erip o iþte; Hem açtý ve hem de gonca sunup söndü, döküldü gül! 239Seyreyle onu bak bulut aðdý baðlara Eðer içmeyeceksen eðer yaþamak sanma Bunu seyrettiðin baðlara baktýkça düþün; Olacak topraðýmýz yarýn gezme yolu sakýn ha! 240Kuklasýyýz çarký feleðin oynuyoruz perdede Söylüyorum gerçeði; "Yok bu mecaz" demeyin de... Ardarda girmedeyiz ecel sandýðýna dostlar, bilin; Oynadýk iþte biraz þu varlýk denilen yerde.
241Ne çare para etmez neyi tutsam, þaraptan ayýlmaz deðilim ki Yaþamýn en sonu büyük bir hiçtir; göçmez, yýkýlmaz deðilim ki... Acunda bir parýltýyla tutuþsam, yansam da bir gün dönmek var; Tut ki bir kadehtim "Cem" elinde; hiç ama hiç kýrýlmaz deðilim ki? 242Yýkýlmýþ, düþmüþüz feleðin çarkýna hep döner dururuz Sizler onu gizemle fenermiþ sanýn, yoksa yoruluruz... Evren bir koca fanus ve eller güneþ lambasýdýr bize; Onca þey de þekil, simge ve bireyler, yoksun oluruz. 243Bir han gibi çift kapýlýdýr, iþte þu gördüðümüz yer Burada yaþamý gör; binbir çile kesin ölmekle biter... Yaþamýþým bir an candan öðerim mutluluðu tadaný; En mutlu kim? Hiç doðmamýþ insan, ama en mutlu kiþidirler. 244Bu felek tersine dönmüþ tasa benzer dostlar Akýllý adamýn þansý, bitmez yasa benzer dostlar. Testiyle kadeh, hergün öpüþtükleri yerde dudaktan; Bir kandýr akar ortada, arkadaþlýk pasa benzer dostlar. 245Sen nice alçaklarý yücelttin ey dostum neyleyeyim? Hem han hem hamam verdin aþaðlýklara pek çok a paþa beyim! Kula kulluktan ýrak, mert adamýn bir dilim ekmeði yok ki; Ey kahpe felek, senin tersine dönen çarkýna hak tu edeyim! 246Madem ki bu çark öne dönmez, isteðimiz aklýmýzca Yedi katmýþ gökyüzü ayrým ne bu iþte ya altý, sekiz ya da. Ýstek dolu yaþamýn varken böyle yarým kalmasý hayret; Olsun ne çýkar ya kurtlara pay, ya da kurda kuþa?
247Aklýn nice tutsak etmiþ evrende, toprakta seni, Ayrým yok yaþasan yüz yýlý ya bir seneciði... Bir testiye yumuþak bir kil olmadan düþkün bedenin; Güzel tut, sýmsýký tut, elde üzüm kýzý kasesini. 248Mescit, Navra ve kilise ben size layýk deðilim inan Tanrý bilir ancak ben kimim ve ne yaratmýþ hamurumdan. Olmaz din ile dünya, ne de Cennet Cehennem benim; umudum, Çirkin bir kadýn ya da kafir mi neyim, çýkmýþ kötü yoldan? 249Çekip biz postayý bir gün gitsek de bu dünya kalacak Ne bir iþaret, ne bir iz, bizden tek bir eser olmayacak. Zarar var mýydý sanki; biz yokken acunda bilmem ki; Yeniden yokluða balýklama dalsak da durum ayný olacak. 250Heyhat býktým bu gönülden çaresiz býkýp usandým Baðýrýrým feryat ederim bakýn candan yaralandým. Ben olmuþum olmamýþým ya da varým bu bir þey deðil; Bilmem ki neden ve niçin bilemiyorum dünyaya atýldým? 251Nem var ya da nem yok diye üzgün de kaldým niçin? Yaþamýn ne zaman mutlanacak kimbilir, bu boþtur düþün! Saðlýkla bugün çektiðimiz havayý bir soluðu ciðerimize; Belki yarýn geri vermek olaðan þey mi bir düþün, gülüþün! 252Ey Hayyam dur hele keyifsen içkiden yana, bak keyfine Ay yüzlü yarla böyle baþbaþa, yanyana.. Bak keyfine! Ýyi de madem ki dünyada her iþin sonu, en sonu bir hiç; Ýç þarabý, mutlu ol, bu varolan zamanýna, bak keyfine!
253Bu sabah doldu bir ses, anýnda meyhanemize Dedi ki "Ne olmuþ, þu bitik rinde, þu aklýný yetirmiþimize" Önceden þarabý dolduralým, içkiyi kadehlere biz; Dolacak ölüm içkisi çünkü kalk haydi bakalým kasemize. 254Ýnkar ile din ortasý bir yudum soluk ancak Kuþkuyla inanç duymasý bir yudum soluk ancak. Sen þimdiki bir lahzayý fýrsat saysana n'olur? Gör bak çünkü yaþam aynýsý bir yudum soluk ancak. 255Þu yürek topraðýna aman dikme keder fidaný; Oku ve hep elde tut, göster; o sevinçten yazýlmýþ kitabý. Kaç gün sürecek sanki dünyada belli dostlar konukluk; Her arzu ettiðini yaþa, iç; insan zevkine pas katmamalý. 256Ýþit beni ey dostlarýn en güzel olaný Dünyada sonsuz feleðin haline hiç aldýrmamalý. Bir yetebilen yer bulup oraya çekilmelisin; Seyreyle o zaman gidiþi uzaktan, at içinden tasaný. 257Ey tatlý üzüm kýzý, senle gelen neþe ne yaman! Sen içenin aklýnýn baðýsýn, bir kez gördüðün an. Esrik düþmüþ öne sürmezse eðer tekmil cevherini; Özünü ortaya dökmezse; ona asla vermezsin aman! 258Gülüp seslenir evren rüzgarla en hoþ andýr Dökülür gökyüzünden gözyaþý derken, en hoþ andýr. Avuç açmak yolunda dallardan Musa gibi çiçekler; Fýþkýrmada yerinden Ýsa gibi, ne hoþ andýr!
259Ey Derviþ, o seçkin giysini at, koy þu çulu üstüne Uzak tut, o biçimsel tutumu daha çok senden kendine. Sýrtýna yoksulluðu þanlý bir kilim yap ey Derviþ; Gir saltanatýn altýna çal git davulu yaþamý böyle dene! 260Seni kanýtlamak haddim deðil benim ey Tanrým Tekmil düþüncem sensin önünde yalvarmaya geldim ey Tanrým Dünyada zatýný, sadece bilir ve tanýr sen senken; Güçsüz biriyim, seni Tanrýmca nasýl bilirim ey Tanrým? 261Sen mutlak acýyansýn koruyansýn bilirim Tanrým Bunca baþ kaldýrmana karþýlýk hiç umutsuz deðilim Tanrým. Esrik olsam da þaraptan, yarýn bir baðýþ ummakta gönlüm; Yarýn senden ey Tanrým ezilmiþ, çürümüþ kaburgalarým. 262Gönlümü yýktýn, hal koymadýn gülecek ey felek Mutluluk gömleðimi yýrttýn kin duyarak vay felek. Esin gelse bir cana, ona derhal ateþ salarsýn; Aðzýma toprak týkadýn, ne zaman dilesem bir su içmek... 263Her Allah'ýn günü içmeye tövbe etmeli diyorum Aðzýndan akan içkiye tövbe diyorum dolmuþ kadehten zorum. Bakarým dört bir yana gel gör; gelmiþ gül mevsimi; Tövbeye tövbe etmeye Tanrým býraksýnlar gayri gidiyorum. 264Gerçeðe ermiþ kiþilerin gözlerinde güzel nedir, çirkin ne? Aþýklarýn konaðý ha Cehennem olmuþ ha Cennet, ayný ikisi de. Bu dünyada aldýranlar gönüllerine, ha çul giymiþler, ha atlas; Aþk erlerinin baþ altýnda ha yastýk olmuþ, ha kerpiç; kime ne?
265Kim görmüþ bu Cennetle Cehennemi söyleyin Kim gitmiþ de getirmiþ haberini söyleyin. Kimselerin bilmediði bilemeyeceði bir acun Hem özlenmeye hem korkulmaya deðer mi söyleyin. 266Gül mü yok varsýn diken olsun bahçede Güneþ mi yok varsýn ateþ olsun bahçede. Þeyh mi yok hýrka mý yok tekke mi yok? Kilise'ye çana ya da puta fitiz bir gece. 267Þurda ah diyecek bir yer olaydý keþke Ya da þu upuzun yolun güzel, hoþ bir sonu Yüzbin yýl sonra ya da yerin altýndan Hiç olmazsa otlar gibi fýþkýrma umudu! 268Yaþam boþ yere geçip gitti baðýrýyorum Hem bir lokma haram, hem soluk karýþýk haramla yudum Yüzümü kara çýkardý tutulmamýþ, uyulmamýþ buyruklar; Buyrulmayan yapýlmamasý gereken yaptýklarýmdan haykýrýyorum. 269Saki gönlüm ölüden de beter bir halde Pörsümüþ-çürümüþ, benden kurtulmuþ gitmiþ de Yer altýnda, rahata ermiþ huzura kavuþmuþ kanla, Yýkamaktayým eteðim gözden daha da bulanmýþ kirlere. 270Evrenin özü özeti olanlar feleðin yücesinde koþturanlar Düþünce Burak'ýný senin zatýný tanýmada dönmüþler feleðe Onlarýn da dönmüþ baþlarý, baþlarý dönmede onlarýn elde zar, Onlar da tepe taklak olmuþlar, yürekleri gümbürdemede..
271Halkýn haberi yok hiç bir þeyden Koþup durmada tümden insan ve evren Gözlerini kanla yýkamada herkes yalan söylüyor Ýþin sýrrýna kimse akýl sýr erdiremediðinden. 272Bin yerde tuzak kurmadasýn geçeceðim yola Adým atarsan tutarým seni doyursun sonra da Acunda bir zerre bile hükmünün dýþýnda deðil; Hükmeden sensin asi adýný takýyorsun sonra bana da! 273Uzlaþ aslý nesli temiz piri pak kiþilerle Ehil olmayanlardansa kaç ve uzaklaþ fersah fersah binlerce. Zehir bile verse iç akýllý kiþi sana eðer; Ehil olmayan sunsa sakýn içme þerbet bile! 274Filozof dediyse de yanlýþ söyledi düþman diye bana Filozof deðilim onun dediði gibi Tanrý da bilir ama. Þu gam yurdunda yuva kurmuþum bilmeyecek derecede; O dereceden de aþaðý deðilim, kim olduðumu bilirim vallaha! 275Adam ki her Allah'ýn günü bir somun elde eder Bulursa kýrýk bir testide bir içim soðuk su eðer Ne diye kendisi gibi birinin görür hizmetini? Kendinden aþaðý birinin ne diye buyruðuna girer? 276Niceye bir alçak kiþinin koþmak hizmetine tek Her lokmanýn üstüne konan olma sanki bir sinek Ýki üç gün ye bir somunu, gönül kanýný yudumla; Baþkasýnýn ekmeðinden yeðdir su yerine kan içmek.
277Adaletle tartýlsaydý dünyada feleðin iþi Ölçülüp biçilseydi beðenilirdi dünyanýn tüm iþleri. Adaletle yürürdü evrendeki tekmil iþler hýzla; O zaman erdem ehlinin hatýrý acaba hiç incinir miydi? 278Þarap içersen eðer akla yabancý kesilme sakýn Bilgisizliðe yurt olma, baþýndan gitmesin aklýn. Kimseyi incitme aman deli divane olma dünyada; Sana yað-bal olmasýný istersen yakut renkli þarabýn. 279Ne veriyorsan hep aþaðýlýk kiþilere veriyorsun ey felek Deðirmen, ambar, ham hamam onlara ihsan ediyorsun ey felek. Özgür kiþiyse gece yiyeceði ekmeði bile bulamýyor bir þeyini; Rehin etmedikçe, böyle bir aleme yuf çeksem yeridir gerçek. 280Sünneti býrakma sakýn farzý yerine getir Ele geçirdiðin lokmaya esirgeme insanlardan iyidir Kimsenin kanýna girme, kastetme malýna mülküne; Öyle bir dünyanýn kefiliyim ben; haydi þarap getir! 281Yardýmýyla sakinin birazcýk kaldý ömrümden Vefasýzlýktan, halkýn sohbetinden baþka elde edemedim ben. Dün geceki þaraptan fazla bir þey kalmadý neylersin; Ama gene de bilmem ki ne kadar kaldý gariban ömrümden? 282Kutluluk fidanýnýn bugün dolu dolu meyvalarla yüklüyken Ey gafil þimdi elinde þarap kadehin bulunmuyor, neden? Þarap yudumla durmadan zaman çünkü gaddar düþmandýr; Böyle bir günü bulmansa, pek zordur ele geçirmen...
283Þu mezarda yatanlar var ya toprak olmuþ tümü Her yana daðýlýp tozup gitmiþler zerre zerre öldü mü! Tüm iþlerden olup bitenden haberleri bile yok; Ah ne þarapmýþ ki herkesi kendinden geçirmiþ sayým günü! 284Ehil olana feda olsun halden anlayana Ayaðýna baþ koysam yeridir yüz sürsem dudaðýna Cehennem nedir gerçekten bilmek ister misin? Ehil olmayanla sohbet demektir Cehennem dünyada! 285Az tamah et dostum kanaatkar yaþa þu acunda Zamanenin iyisinden, kötüsünden kesil, aldýrma! Þu feleðin devri de geçer gider bir kaç gün de; Hoþ ol, güzel görün þu dönüp duran felek durdukça! 286Þu büyük geçinen, þu mevki sahipleri hiç aymazlar Dertten, kederden canlarýndan bile bezmiþ, doymazlar. Fakat þaþýlacak en büyük þey þu ki onlar gibi hep; Kendini hýrsa kaptýrmayaný da adam yerine koymazlar. 287Eðer Tanrý gibi elim gökkubbeye eriþseydi bugün Silbaþtan bir felek dizer kaldýrýrdým þu feleði bugün. Yeni baþtan bir felek hem de fikir ve gönlümce Özgür kiþi de dileðine kolay eriþirdi gönlünün. 288Bir soluk söyleyeyim mahrem deðilsin ki Anlatayým bu gamda iþin önünde neydi? Gam balçýðýndan yoðrulmuþ birkaç zamandý mihnet çeken; Bir zaman evreni gezdi sonra ayaðýný çekip gitti.
289Minnet ve elemin avucundan bir tas þarap içmedikçe Bir yudumcuk þarap bile içmedim gitti neþeyle naðmeyle. Hiçbir kimsenin tuzuna ekmeðimi banmadým ki Zamanla uzandým ki kimsenin ekmeðine ciðerimi kebap edip de! 290Alemde yarým somunu ya da baþýný sokacak yuvasý olan Ne kimseye hizmet eden, ne kimseden hizmet uman... Bir kiþi var ya; ona mutluluðunla yaþa diye söyle; Öyle hoþ, öyle güzel bir alemi vardýr onun her zaman! 291Ey insanoðlu gizini açmaman gerek insanlara, herkese Ahmaklara, bunaklara, kafasý çalýþmayanlara ve nekese. Ne yapýp ediyorsun kadýna erkeðe iyi düþün, dikkat et; Tümünden gerektir ne yapýyorsan, sakýn etme vesvese... 292Yiyeceðin yemek, içeceðin-giyeceðin için çalýþýrsan mazursun dünyada Ama toplamazsan, aklýný, bundan ötesi senin için oðul boþunadýr boþuna. Geçer boþa uðraþýp didinmen kardeþlik, bundan ötesi için ne yazýk ki; En deðerlidir yaþamýn, deðmez bu ömrü kaldýrýp atman ýssýz sokaklara. 293Eritme yüreðini gelip çatan þeyler yüzünden aman Boþ þeyler yüzünden eritme yüreðini geçen bir zaman. Her þey için tadýný bozma aðzýnýn çekip gelmeden oraðýný Seni biçmek için nasipsiz gönlünü al gitsin dostum ondan. 294Bu yaþamý geçirecek miyim gönül hoþluðuyla geçirmeyecek miyim? Niceye vara-yoða bir gam kasavet yiyeyim niceye düþünceye gireyim? Doldur kadehi bunu da bilmiyorum þu aldýðým soluðu nerede nasýl Acep kendimde olarak aldýðým soluðu zorlanmadan verebilecek miyim?
295Dostlar geldiniz mi dünyada bir araya seyredin yüzünüzü Konuþup görüþürek gömülün neþeye saki uzaksýn göçümü... Ancak alýnca Saki'nin þarabýný ele sizden ayrýlmýþ olan; Çaresizliðe düþmüþ olan filaný da dua ile anýn bu hayýr günü. 296Gönüle yüreðe hüzün fidanýný dikmemek gerek ey can Hiç durmadan umut ve neþe kitabýný okumak gerek durmadan Sürüp atmalý içimizdeki dileði bir vakit býrak gitsin; Tas tas þarap içmeli vazgeçmemeli hoþ yaþamalý her zaman. :::::::::::::::::
This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
We've moved you to where you read on your other device.
Get the full title to continue reading from where you left off, or restart the preview.