TÜRKİYE'NİN İKLİMİ
Türkiye, kuzey yarım kürede ve ılıman iklim kuşağında yer alır. Bu nedenle Türkiye'de sonbahar, kış, ilkbahar ve yaz mevsimleri belirgin olarak yaşanır. Türkiye, Akdeniz ikliminin etkisi altındadır. Bununla birlikte birbirinden belirgin farklarla ayrılan Karadeniz ve karasal iklim tipleri de etkilidir.
TÜRKİYE'NİN İKLİMİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER
1) Matematik Konumu
Türkiye 36°- 42°kuzey pareleri ile 26°- 45°doğu meridyenleri arasında yer alır.
Buna Türkiye'nin matematik konumu denir.
Matematik Konumun Türkiye İklimine Etkileri
- Türkiye, Kuzey Yarım Küre'nin Ilıman İklim Kuşağında yer alır.
- Türkiye'nin önemli bir kısmı Akdeniz iklim kuşağı içerisinde yer alır.
- Kuzeyindeki soğuk hava kütleleri (kutupsal), güneyindeki sıcak hava kütleleri (tropikal) mevsimlere bağlı olarak ülkemizi etkiler.
- Türkiye Yengeç Dönencesinin kuzeyinde yer aldığı için güneş ışınlarını hiçbir zaman dik almaz.
- Akdeniz kıyıları ekvatora yakın olduğu için Ege, Marmara ve Karedeniz kıyılarından daha sıcaktır.
- Türkiye Kuzey Yarım Küre'de yer aldığı için yaz mevsimi süresi kış mevsim süresinden daha uzundur.
- Türkiye'nin güney yamaçları kuzey yamaçlarından daha sıcaktır (Bakı faktörü).
- Türkiye'de güneyden esen rüzgârlar hava sıcaklığını arttırır, kuzeyden esen rüzgârlar ise hava sıcaklığını düşürür (Bulun-duğu yarım küreden dolayı).
- Türkiye'nin güneyinde buharlaşma fazla olduğu için Akdeniz'in tuzluluk oranı diğer denizlerimizden daha fazladır.
- Türkiye'de güneyden kuzeye gidildikçe sıcaklık azalır.
2) Özel Konum
Herhangi bir ülkenin denizlere, okyanuslara, diğer ülkelere, yer şekillerine, önemli ulaşım ve ticaret yollarına, kıtalara göre konumuna özel konum denir. Türkiye'nin özel konumu, ülke içerisinde farklı iklim tiplerinin bir arada görülmesine neden olmuş-tur.
Özel Konumun Türkiye İklimine Etkileri
a) Etrafındaki denizlerin etkisi
- Türkiye üç tarafı denizlerle çevrili bir yarımadadır.
- Denizler, Türkiye'nin iklimi üzerinde belirleyici faktörlerden biridir.
- Türkiye'de sıcaklık, yağış miktarı, sıcaklık farkı, yağış rejimi ve nemlilik üzerinde denizlerin önemli etkisi bulunmaktadır.
- Kıyılarımız, iç kısımlara göre daha yağışlı, nemli ve ılımandır.
- Denizler geç ısınıp geç soğur, karalar çabuk ısınıp çabuk soğur. Bu nedenle kıyı bölgelerimizde sıcaklık ortalaması daha içerde olan İç Anadolu'dan daha yüksektir.
- Kıyılarımızda nem fazla olduğu için sıcaklık farkları iç kesimlerden daha azdır.
- Kıyı bölgelerimizde genel olarak yağış iç bölgelerimizden daha fazladır.
b) Etrafındaki kara kütlelerinin etkisi
- Türkiye, üç tarafı denizlerle çevrili olmasına rağmen kuzeyindeki Sibirya ile güneyindeki Arabistan, Afrika ve Suriye çöllerinin etkisi altındadır. Örneğin; kış mevsiminde Asya'nın kuzeyindeki Sibirya kara kütlesinde oluşan hava kütleleri, Türkiye'de kışların soğuk ve sert geçmesine neden olmaktadır.
- Yaz döneminde ise Arabistan ve Afrika kara kütlelerinin çok ısınmasıyla oluşan sıcak hava kütleleri, Türkiye'de yazların çok sıcak ve kurak geçmesine neden olur.
c) Etrafındaki basınç merkezlerinin etkisi
- Türkiye'de mevsimlere göre, deniz ve karaların farklı ısınmalarına bağlı oluşan basınç merkezlerinin yanı sıra, ülkemiz dışında oluşan ve ülkemizi etkileyen gezici basınç merkezleri de bulunmaktadır.
Yaz ve kış mevsiminde ülkemizi etkileyen hava kütleleri ve özellikleri
Kış mevsimi
- Ülkemiz kış mevsiminde genel olarak Sibirya Yüksek Basınç Alanı ile İzlanda Alçak Basınç Alanının etkisin-dedir.
- Sibirya Yüksek Basıncı, başta Kuzeydoğu Anadolu olmak üzere ülkemizde kışların soğuk ve sert geçmesine yol açar.
- İzlanda Alçak Basıncı ise kış mevsiminin daha ılık ve yağışlı geçmesini sağlar.
Yaz mevsimi
- Türkiye yaz mevsiminde Asor Yüksek Basıncı ile Doğu Akdeniz ve Basra Alçak Basıncının etkisinde kalır.
- Yazın ülkemiz tropikal (sıcak) hava kütlelerinin etkisinde kaldığı için Karadeniz kıyıları ve Kuzey Doğu Anadolu hariç diğer kesimler yağışsız ve kuraktır.
d) Yeryüzü şekillerinin etkisi
- Türkiye'de yeryüzü şekillerinin çeşitlilik göstermesi, ülke içinde aynı anda farklı mevsim koşullarının yaşanması ve birden çok iklim tipinin görülmesine neden olmuştur.
- Yer şekillerinin iklim üzerindeki etkisini yükselti, dağların uzanışı ve bakı belirler.
Yükselti: Ülkemizde ortalama yükselti fazladır (1132 m). Bu durum ülkemizin iklim koşullarını önemli ölçüde etkiler.
- Ülkemizde yıllık, ortalama en düşük sıcaklıklar Doğu Anadolu Bölgesi'nde görülmektedir.
- Ülkemizde batıdan doğuya doğru sıcaklık azalır.
- Batıdan doğuya doğru tarım ürünlerinin olgunlaşma süresi uzar.
- Yükseltinin fazla olduğu kesimlerde karın yerde kalma süresi ve donlu gün sayısı fazladır.
Dağların uzanışı
- Ülkemizde dağlar genelde doğu-batı yönlü uzanır, dağlar batı kıyılarında denize dik, kuzey ve güney kıyılarında ise denize paralel uzanır. Bu durum sıcaklık, nemlilik, yağış, rüzgârın yönü üzerinde etkilidir.
- Ülkemizin kuzeyinde ve güneyinde dağların kıyıya paralel uzanması deniz etkisinin iç kesimlere sokulmasını engellemiştir.
- Ege'de ise kıyıya dik uzanan dağlar deniz etkisinin iç kısımlara girmesini sağlamıştır.
Bakı
Bir yerin güneşe göre konumuna bakı denir. Bakı güneş ışınlarının düşme açısı, yer şekillerinin güneşe bakma durumu ve eğime göre değişir.
- Ülkemizde dağların güney yamaçları kuzeye bakan yamaçlarına göre daha çok ısınır. Bunun sonucunda dağların güneye bakan yamaçlarında yağan karlar daha çabuk erir ve buharlaşma daha fazladır.
- Türkiye'de güneye bakan yamaçlarda bakının etkisiyle:
- Sıcaklık fazladır.
- Güneşlenme süresi fazladır.
- Tarım ürünleri erken olgunlaşır.
- Yerleşme daha yoğundur.
- Orman ve kalıcı kar sınırı daha yüksektir.
- Buharlaşma daha fazladır.
Etiketler : türkiye'nin İklimi