Bunlar Alman ekonomisinin bel kemiğidir: Quandts, Flicks, von Fincks, Porsche-Piëchs, Oetkers ve Reimanns, en zengin Alman iş hanedanları arasındadır. Yine de, bugüne kadar Nazi geçmişi hakkında çok az şey biliniyor. Bazı durumlarda gizli tutulur ve hatta aileler tarafından aktif olarak üstü örtülür. Hollandalı gazeteci David de Jong, geçtiğimiz günlerde Almanca olarak yayınlanan Brown Heritage adlı kitabında, en zengin Almanların zenginliğinin nereden geldiğini, Nasyonal Sosyalizmden ne ölçüde yararlandıklarını ve daha sonra bu tarihle nasıl ilgilendiklerini anlatıyor. David de Jong ile Zoom üzerinden konuştuk.
Berlin gazetesi: David de Jong, Yahudi ailenizin bir kısmı Holokost sırasında Nazilerden kaçmak zorunda kaldı. Alman kurumsal hanedanlarının Nazi mirasına ilişkin ayrıntılı araştırmalara yıllarca yatırım yapmanıza ne sebep oldu?
David de Jong: New York’ta Bloomberg News’in gizli servet konusunda uzmanlaşmış araştırma bölümünde çalıştım. Bu ekip için bir Amerika muhabiri olarak başladım, ancak kısa süre sonra Hollandalı olduğum için Almanca konuşulan ülkeler hakkında yazmam istendi. Kısa süre sonra tesadüfen rastladığım şey, Herbert Quandt veya Ferry Porsche gibi atalarının ekonomik başarısını kutlayan, ancak Nazi geçmişlerini değil, BMW ve Porsche gibi büyük Alman şirketlerinin tarihinin bu muazzam şekilde örtbas edilmesi ve temizlenmesiydi. küresel temelleri, medya ödülleri veya şirket merkezlerinin bağlamı şeffaf hale getirir. Ayrıca, her şeyi hallettiklerini söylüyorlar. Kişi kendine şunu sormalıdır: Bu yeniden değerlendirme kiminle ve kimin önünde gerçekleşmiş olmalı?
Sorunuzda, işlemin yeterli olduğunu düşünmediğiniz dikkat çekiyor.
Doğal olarak. Almanya’da her yıl bir gazeteci, Nasyonal Sosyalist dönemde tanınmış bir patriğin karanlık hikayesiyle karşılaşır. Ve sonra bir iş ailesi ya da bir şirket, rutin olarak şu açıklamayı yaparak tepki verir: ‘Bütün bunları kapsamlı bir şekilde araştırmak için Profesör X veya Z’yi görevlendirdik.’ Kural olarak, yaklaşık dört yıl boyunca hiçbir şey duyulmaz, ardından bir çalışma yayınlanır ve mirasçılardan biriyle muhtemelen medya tarafından röportaj yapılır. Mesele şu ki: hiçbir şey değişmiyor.
Bir örnek verebilir misin?
Quandt ailesi vakasında üzerinde çalışılan çalışmanın detayları, BMW Vakfı Herbert Quandt veya Herbert Quandt Medya Ödülü’nün web sitesinde yayınlanmadı. Soru aslında ortaya çıkıyor: yeniden değerlendirme kiminle gerçekleşiyor? Bu araştırmalarla ilgili dikkat çekici olan şey, genellikle yalnızca Almanca olarak yayınlanıyor olmalarıdır.
Bir yandan Almanya’daki insanlar tarihi yeniden değerlendirmenin başarıları hakkında konuşmayı severken, diğer yandan kişisel katılım konusunda bir tereddüt var. Demek istediğin bu mu?
Kitabımın ana argümanı, Almanya’da insanların sözde işlemeyi şeffaf hale getirmeyi reddetmesidir. Sadece iyi yönlerine bakmasaydın tarihten ders alırdın. Böylece Herbert Quandt, 1959’da BMW’yi iflastan kurtarmakla kalmadı, aynı zamanda 1944’ün sonunda Polonya’da bir yan kamp kurdu ve inşasına yardım etti. Veya binlerce zorunlu işçinin ve kölenin sömürüldüğü Berlin’de pil fabrikaları işlettiğini. Ya da Fransa’da Yahudiler tarafından çalınan işletmeleri satın aldığını. Evet, Silezya’daki kendi mülkünde savaş esirlerini bile sömürdü. BMW Vakfı Herbert Quandt’ın sloganı “Sorumlu Liderliğe İlham Vermek” olmasına rağmen bunların hiçbiri gösterilmemiştir. Bu bana göre müstehcen.
Araştırmanız için BMW’yi bu sorularla karşı karşıya getirdiniz. Onların cevabı nedir?
Sonra diyor ki: Herbert Quandt o sırada henüz BMW’nin sahibi değildi. Biz sadece BMW sahipleri olarak sahiplik yoluyla gidiyoruz. Bir de Herbert Quandt Medya Ödülü var. Bu, Bild’in eski genel yayın yönetmeni Tanit Koch, NZZ Almanya’dan Jan-Eric Peters ve Capital dergisinden Horst von Buttlar gibi önde gelen gazetecilerin mütevelli heyetinde yer aldığı bir gazetecilik ödülü. BMW-Quandts’ın sözcüsüne sorumu yönelttikten birkaç ay sonra – ana sayfalarında Herbert Quandt’ın beyaz badanalı biyografisinin bir şeffaflık örneği olduğunu düşündüler mi – bir cevap almadan, Herbert Quandt’ın daha şeffaf bir biyografisini yayınladı. Daha sonra şöyle denildi: Herbert Quandt’ın biyografisine daha bütünsel bir bakış açısıyla bakmaya karar verdik. Çalışma sonuçları on yıldan fazla bir süredir göz ardı edildi.
Kitabınızda Nazi geçmişine sahip bazı ailelerin kendi tarihçilerini nasıl tuttuğunu anlatıyorsunuz.
Evet, genellikle Norbert Frei veya Joachim Scholtyseck gibi iyi tarihçilerdir. Ama yıllarca bilim ekipleriyle arşivlere girip her şeyi yaptıran ailelerin elde ettikleri bilgiler ve gerçekler konusunda hala şeffaf olmadıklarını öğrenmek onlar için de aşağılayıcı olmalı.
Örneğin, ABD’deki insanlarla konuşurken, Almanya genellikle kendine özgü anma kültürüyle övülür. Araştırmanızdan sonra, bu izlenimin hala ne ölçüde doğru olduğuna inanıyorsunuz?
Orada inanılmaz bir uyumsuzluk görüyorum. Her halükarda, Almanya’nın en güçlü ve en zenginleri, Alman anma kültürünü pek ciddiye almıyor gibi görünüyor.
New York Times için yakın tarihli bir makalenizde, “Almanya’nın en güçlü girişimci ailelerinden ve hayır kurumlarından üçünün, ülkenin ünlü anma kültürüyle nasıl bu kadar az ilgisi var?” yazıyorsunuz.
Kabul ediyorum!
araştırmandan geçtim bir cevap buldum?
Sağlam bir kanıtım olmamasının iki ana nedeni var. Birincisi, bu mirasçıların bütün kimlikleri, babalarının ve dedelerinin mali başarılarına dayanmaktadır. Ailenin karanlık tarafları hakkında konuşmak çok zorlaşıyor. İkincisi, mirasçıların da büyük ekonomik çıkarları var. Herbert Quandt veya Ferry Porsche mirasçıları, geçmişle şeffaf bir şekilde ilgilenmenin şirketlerinin hissedar fiyatlarına zarar vereceğinden korkabilir.
Araştırmanızda sizi en çok ne şaşırttı?
Her şeyden önce, ölçek. Silah üretiminin boyutu, “Aryanlaştırma” ve mülksüzleştirmelerin devasa boyutu, zorunlu işçi ve kölelerin sömürülmesi. Alman şirketlerinin bu sistemden ne ölçüde yararlandığını ve ne kadar derinden dahil olduklarını hafife aldım.
Mirasçılardan daha fazla açıklık bekler miydiniz?
Evet, ya da en azından daha yüksek düzeyde bir kendini yansıtma.
Son yıllarda, Almanya’da anma kültürü hakkında farklı düşünmek için çeşitli girişimlerde bulunuldu. Sinthujan Varatharajah ve Moshtari Hilal, Instagram üzerinden “Nazi geçmişi” terimi hakkında bir tartışma başlattı. Bu tartışmaları takip ettiniz mi?
Kenarda, evet. Özellikle Holokost’a dahil olanlar adına küresel vakıflar, medya ödülleri veya benzerlerini yürütürken hikayeniz hakkında şeffaf olmanın önemli olduğunu düşünüyorum. Almanya’nın en zengin iki varisi Stefan Quandt ve Susanne Klatten’in Bad Homburg’daki genel merkezlerinin adı, dedeleri Günther Quandt’tan geliyor. Savaş suçları işledi ve Friedrich Flick gibi Nürnberg’de hüküm giymeliydi. Ayrıca CDU ve FDP’nin en büyük bağışçı ailelerinden birisiniz. Bu, ekonomik ve politik olarak çok güçlü bir toplum olan Alman toplumu hakkında ne söylüyor? Sözde işlemden sonra hala savaş suçlusu büyükbabaları onurlandırdıklarını mı?
Ne düşünüyorsun?
Amerika’da buna “gaslighting” denir.
Spesifik olarak ne olması gerekir?
Aileler iyiyi ve kötüyü göstermeye başlamalıydı. Ferry Porsche’nin 1938’de SS’ye başvurduğunu, 1941’de gönüllü olarak katıldığını, 1950’lerde ve 1960’larda Porsche Grubu saflarında etrafını SS adamlarıyla kuşattığını neredeyse kimse bilmiyor. Ve sonunda, 1970’lerin sonunda, Porsche’nin kurucu ortağı Adolf Rosenberger hakkında çok şiddetli bir şekilde Yahudi karşıtı açıklamalar yaptı. 2019 yılında, Ferry Porsche Vakfı, ilk sandalyeyi finanse etti. kurumsal tarih Stuttgart Üniversitesi’nde. Oradaki slogan şuydu: “Nereden geldiğini bilmiyorsan, nereye gittiğini de bilmiyorsun”. Vakfın kendisi, Ferry Porsche’nin karanlık tarihi hakkında hiçbir zaman şeffaf bir söz söylemedi.
Alman otomobil endüstrisinin çekirdeği olan BMW, Porsche, Volkswagen hakkında konuşuyorlar. Nazi mirasının arka planına karşı, Alman ekonomisi hakkında farklı düşünmek gerekir mi?
Flick ve Quandt gibi ailelerin savaş sonrası dönemde Daimler-Benz ve BMW’nin ana hissedarları haline gelmelerinin ve birlikte çok yakın çalışmalarının bir tesadüf olduğunu düşünüyorum. Porsche’de biraz farklı. Porsche 1930 yılında Adolf Rosenberger ile birlikte kuruldu. Daha sonra Ferdinand Porsche, Hitler’i Volkswagen’leri üretime sokmaya ikna etti. Bu, düz çizgi sürekliliğinin tek örneğidir. Ve ayrıca Nazi döneminin ortasında servetini gerçekten kazanan bir ailenin tek örneği. Diğerleri, Quandt, Flick ve diğerleri zaten çok zengindi.
Black Lives Matter’ın ardından, sömürge anıtlarının yıkılması ve sokakların yeniden adlandırılması hakkında çok fazla tartışma vardı. Sizce Nazi mirasını görünür kılmak için iyi bir yol ne olabilir?
Yeniden adlandırmanın bir örtbas etme biçimi olduğunu düşünüyorum. İyi ve kötü yanları hakkında şeffaf olduğunuzda tarih hakkında en çok şeyi öğrenirsiniz. Bir sokağı veya meydanı yeniden adlandırırsanız, artık hiçbir şey öğrenmezsiniz.
Geçen yıl Almanya’da Holokost ve Alman sömürge suçlarının hatıralarını birlikte düşünerek derinleştirip derinleştiremeyeceği konusunda geniş bir tartışma yaşandı. Bu tartışma hakkında ne düşünüyorsunuz?
Lothar von Trotha’nın bugünkü Namibya’daki savaşı – 20. yüzyılın ilk soykırımı – Alman tarihi ve anma kültüründe hâlâ yeterince aydınlatılmamış durumda. Bu, Alman anma kültürünün bir parçası haline gelmelidir. Holokost’un farklı bir boyutu olsa bile.
Alman feuilletonları tarafından, eğer biri onları birlikte düşünürse, birinin diğerine kıyasla küçüleceği söylendi.
Hayır, bunu göreceli olarak görmüyorum.
Kitabın sonunda etkileyici bir sahne var. Arkadaşınızla birlikte Modern Sanat Müzesi’ne giriyorsunuz. Tel Aviv. Serginin girişinde, Gabriele Quandt ve Ingrid Flick de dahil olmak üzere “Tel Aviv Müzesinin Alman Dostları”nın isimlerinin Almanca ve İbranice bir listesi var. Bu isimleri görünce, mirasçıların çocuklarının servetlerini, dedelerinin olmadığı bir dünya yaratmak için kullanmalarını dilersiniz. Ne demek istiyorsun?
Bu ideoloji ile ilgili değil. Bu ailelerin çoğu son derece fırsatçıydı. Şeffaflığın olmamasıyla ilgili. Onları yapmak yapılacak en iyi şey olurdu. İngilizce nasıl söylenir: “Güneş ışığı en iyi dezenfektandır”. Bugün, BMW Vakfı Herbert Quandt küresel bir kuruluştur. Bu bağlamda, bu şeffaflık eksikliği artık sadece bir Alman sorunu değil, küresel bir sorundur.
Sonraki çalışman ne?
Bir Hollanda finans gazetesinde Orta Doğu muhabiri olarak çalışıyorum. Şu anda kız arkadaşımla Tel Aviv’de yaşıyorum. İsrail ve Filistin toprakları için ARD televizyon muhabiri olarak çalışıyor.
David de Jong: “Kahverengi miras. En zengin Alman kurumsal hanedanlarının karanlık tarihiKiepenheuer & Witsch, Köln 2022. 496 sayfa, 28 Euro.