Satranç gibi hamlelerin birbirini takip ettiği oyunlarda rakipler, karşıdakinin hamlesini görerek kendi hamlesini belirlemeye çalışır. Ardışık hamleli oyunlarda, her oyuncunun, geriye doğru akıl yürüterek kendisinin o sıradaki hamlesini öngörmesi gerekmektedir. Doğrusal bir düşünce zinciri vardır: “Eğer bunu yaparsam, öteki oyuncu şunu yapacak –ki bu durumda ben de şöyle karşılık vereceğim.”
Bazı oyunlarda ise oyuncuların her biri ötekinin seçimini bilmeden hareket etmek durumundadır. Rakibinizin ne yaptığını öğrendiğinizde, zaten bir şeyleri değiştirmek için çok geçtir. Bu tür oyunlara eş zamanlı oyunlar denir.
Eş zamanlı oyunlarda ötekinin davranışını görmek gibi bir seçenek yoktur. Burada akıl yürütmedeki etkileşim, ileriye doğru bakıp geriye doğru akıl yürütmekle (ötekinin stratejisini görmekle) değil, onu tahmin etmekle olur. Bunun için kendinizi rakibinizin yerine koymanız yeterli olmaz, çünkü rakibiniz de aynı düşünce sistemiyle kendini sizin yerinize koymaktadır. Her oyuncu kendisini aynı zamanda hem kendinin, hem de rakibinin yerine koymalı ve her iki taraf için de en iyi hamleleri saptamalıdır. Doğrusal bir düşünce zinciri yerine “Eğer ben onun benim için ne düşündüğümü düşündüğünü düşünürsem…” gibi dairesel bir düşünce zinciri vardır. Burada püf nokta daireyi kare yapmaktır. Bunu yapabilmek için, oyuncuların bilinmeyen stratejilerinin belirsiz kişisel bir şey olmadığını, birbiriyle ilişkili bir konu olduğunu düşünmemiz gerekir.
Rakibin yanıtını önceden sezmek için tek bir ortak ilkeden bahsetmiştik: Kural 1 yani “ileriye bak geriye doğru akıl yürüt.” Eş zamanlı oyunlarda ise durum bu denli kolay değildir. Yine de rakibin stratejisini öngörmede gereken, rakibin düşüncesini düşünmek, üç basit eylem kuralı ile özetlenebilir.
Kural 1’in yanı sıra izlenecek diğer üç kuralsa;
Kural 2: Eğer bir baskın stratejiniz varsa, onu kullanın.
Kural 3: Herhangi bir edilgen stratejiyi çizip çıkartın ve bunu birbiri ardına yapmaya devam edin.
Kural 4: Baskın stratejiler aramak ya da edilgen stratejileri silmek gibi basit yöntemleri tükettikten sonra yapılacak şey, oyun için bir denge durumu aramaktır.
Bu üç basit eylem kuralı iki basit kavrama dayanır, “baskın stratejiler ve denge”.
Genel olarak baskın strateji, başka seçenekleri geride bırakan ve öteki oyuncuların hareketlerinden bağımsız olan bir hareket stratejisidir. Bir oyuncu böyle bir stratejiye sahipse, karar vermesi çok kolaylaşır; rakiplerinin hamlelerini düşünmeksizin baskın stratejiyi seçer. Bu nedenle, aranacak ilk şey baskın stratejidir. Baskın stratejini ilginç örnekleri her yerde görülebilir; yeter ki ne aradığımızı bilelim.
Kaynaklar:
- Stratejik Düşünme, Avinash K. Dixit, Barry J. Nalebuff;(2002) Sabancı Üniversitesi Yayınları
- http://www.acikders.org.tr/file.php/106/LectureNotes/Ders3.pdf
- Yönetim Stratejileri ile Askeri Stratejilerin Karşılıklı Analizi, Dr. Mesud Ünal (2013), Beta Yayıncılık