Stresin altında vücut, performansı artırmak için birçok farklı hormon salgılar. Bu hormonlar vücudu tehlikeden uzak tutmayı, stresle savaşmayı ve psikolojik stresle baş edilmesini sağlar. Bunu yaparken, vücut mevcut tüm enerji rezervlerini harekete geçirir. Stres hormonları kortizol ve adrenalin vücudu tetikte tutar. Tansiyon yükselir, kalp daha hızlı atar, kaslar gerilir. Mevcut hızlı yaşam tarzları çoğu zaman tam bir stres tepkisi ve çözümü yaşama fırsatı sağlamaz. Bunun yerine genellikle sonu öngörülemeyen, sürekli bir olağanüstü durum yaşanıyormuş gibi davranılır. Birçok kişi stres hormonlarını gerçekten serbest bırakmak veya gerçek sorunları çözmek için zaman ayıramıyor ve sakinleşemiyor. Stres her zaman kötü değildir. Stres, vücudu koruma ve herhangi bir şeyi başarma motivasyonunu sağlar. Belli bir stres düzeyi, çevreye uyum sağlamaya ve yüksek düzeyde performans elde etmeye olanak tanır. Ancak vücudu birçok olumsuz şekilde etkileyen kronik stres büyük bir sorundur. Çalışmalar, orta yaştaki kronik stres ve yüksek kortizol düzeylerinin beyinde küçülmeye yol açtığını ve hafıza bozukluğuna neden olabileceğini gösteriyor. Peki, iyi stres veya kronik stres nasıl ayırt edilir? İşte kronik stresin yaşam kalitesi ve genel sağlık üzerindeki etkileri. Kalp Krizi ve Felç Riskini Artırır Şimdiye kadar yapılan araştırmalarda kronik stres ile artan kalp krizi, felç ve kalp hastalığı riski arasında doğrudan bir bağlantı kurulamadı. Ancak, çalışmalar kronik stresin bu hastalıklar için risk faktörleri üzerinde bir etkisi olduğunu doğruluyor. Stres, kalp kasılmaların gücünü arttırır, damarları daraltır ve kalp atış hızını etkiler. Stres ayrıca tansiyonu yükseltir. Kronik stres, iltihaplanma riskini artırdığı için damarların duvarına zarar verir. Yüksek tansiyon, felç için en büyük risk faktörüdür. Yüksek düzeyde stres ayrıca aterosklerozu kötüleştirebilir ve aynı zamanda felç için bir risk faktörüdür. Yaşlanma Sürecini Hızlandırır Stres, acil olarak kabul edilmeyen birçok fizyolojik süreci kesintiye uğratır. Bir örnek, derideki kan dolaşımının azalmasıdır, görünümünüzü etkiler. Ancak daha da ciddi olan şey, beynin yaşlanma sürecini etkileyen kronik strestir. Yaşlandıkça beyin hücreleri kaybedilir. Toksinler, sağlıksız beslenme, egzersiz eksikliği ve sosyal temas kaybı da beyin hücrelerinin ölümünü tetikler. Stres, toksinlerin kan-beyin bariyerini geçmesini kolaylaştırır ve kortizol hipokampusa zarar verir. Bu beyin fonksiyonu, öğrenme yeteneği ve hafızayı büyük ölçüde etkiler. Alzheimer hastalarında genellikle bozulmuş bir kan-beyin bariyeri görülür. Bu durum beyin yaşlanmasını hızlandırır. İleri yaştaki yetişkinler üzerinde yapılan bir araştırma, hastalarda yüksek kortizol seviyeleri olduğunda hipokampusun yüzde 14 oranında küçüldüğünü gösteriyor. Bu hastalar, eski şeyleri hatırlama veya yeni beceriler öğrenme yeteneklerinde önemli bir düşüş gösterdi. Başka bir çalışmada, hipokampusun boyutunun Alzheimer hastalığının ilerlemesiyle bağlantılı olduğu ortaya çıktı. Kronik stres ayrıca artrit, kalp ve damar hastalıkları ve osteoporoz açısından da erken yaşlanmayı tetikler. Ruh Halini ve İlişkileri Etkiler Sürekli stres uyku düzenini etkileyebilir, sinirliliğe, yorgunluğa ve konsantrasyon bozukluğuna yol açabilir. Sonuç olarak, rahatlayamaz ve kendinizi endişeli hissedebilirsiniz. Depresyon genellikle kronik stresin ardından ortaya çıkar. Bütün bunlar yaşam kalitesini düşürür ve sosyal çevreyle olan ilişkileri de etkiler. Kronik stres çaresizlik ve kontrol kaybı duygularıyla da ilişkilidir. Cinselliği ve Üreme Sistemini Etkiler Kronik stres, kadınlarda cinsel isteği azaltır ve erkeklerde erektil disfonksiyona neden olabilir. Kronik stres, PMS’nin şiddetini de artırabilir ve kadın doğurganlığını etkileyebilir. Hamilelik sırasında stres, daha yüksek erken doğum ve düşük riski ile ilişkilidir. Hamilelik sırasındaki stres ayrıca bebeğin doğumdan sonra stresle nasıl başa çıkacağını da etkiler. Kronik stres, menopoz sırasında meydana gelen hormonal ruh hali değişimlerini de şiddetlendirebilir. Bağımlılıkları Tetikleyebilir Birçok insan kronik stresle ilişkili olumsuz duygulardan kaçmaya çalışır ve geçici olarak dopamin ve serotonin seviyelerini artıran sakinleştirici etkileri olan davranış ve alışkanlıklara yönelir. Alkol, tütün ve uyuşturucular genellikle stresle başa çıkmak için kullanılır. Yiyecek bağımlılıkları, kumar, bağımlılık yapan televizyon ve video oyunu kullanımı da yaygın stres yönetimi alışkanlıklarıdır. Tüm bu alışkanlıklar, uzun vadeli sorunu şiddetlendirebilir ve zihinsel ve fiziksel sağlığı etkiler. Beyne Zarar Verir Kronik stres konsantre olma yeteneğini ve performansı bozar ve beyni hata yapmaya daha yatkın hale getirir. Kronik stresin hafıza ve öğrenme yeteneği üzerinde yıkıcı etkileri vardır. Kronik stres beyin hücrelerini öldürür. Araştırmalar, travma sonrası stres yaşayan kişilerde beynin hafıza merkezi olan hipokampusun yüzde sekiz oranında küçüldüğünü ve stresin özellikle çocukların öğrenme yeteneğini etkilediğini gösteriyor. Stres hormonu kortizol, bir stres tepkisi sırasında glikozu kaslara yönlendirir ve beyne daha az enerji bırakır. Kortizol ayrıca hormonların işleyişine müdahale ederek beyin hücreleriyle iletişimi bozar. Stres ayrıca anıları hatırlama yeteneğini bozar ve yenilerini saklamayı engeller. Araştırmalar, kronik olarak yüksek kortizol seviyelerine sahip orta yaşlı insanlarda beynin küçüldüğünü doğrulamaktadır. Bağışıklığı Düşürür Kronik stres, bağışıklığı düşürerek enfeksiyonlarla gerektiği gibi mücadele edilmesini engeller. Kronik strese sahip insanlar enfeksiyonlara karşı çok daha hassastır. Soğuk algınlığı veya grip semptomlarının şiddeti de stresli kişilerde sürekli artıyor gibi görünür. Stres ayrıca bağışıklık sisteminin zararlı bir şekilde aşırı yüklenmesini de tetikleyebilir. Stres vücutta iltihaplanmayı tetikler. Bağışıklık sistemi vücutta stresin neden olduğu hasara tepki verebilir ve iltihaplanmayı tetikleyen sitokinler olarak bilinen bir bağışıklık tepkisi gönderebilir. Bu bileşikler, sağlıklı hücrelere müdahale edebilir. Araştırmalar, iltihabın astım ve diyabetten kanser ve kalp hastalıklarına kadar birçok hastalıkla ilişkili olabileceğini gösteriyor. Kilo Alımını ve Sindirim Bozukluklarını Tetikler Stresli durumlarda vücut sindirimi kapatır. Kronik stres bu nedenle bir dizi sindirim bozukluğuna neden olur. Şişkinlik, kramp, kabızlık ve ishal stresin yaygın belirtileridir. Mide ekşimesi ve irritabl bağırsak sendromu da bu belirtilere dahildir. Stres, mevcut ülserleri ve inflamatuar bağırsak hastalığını şiddetlendirebilir. Kortizol, tehlikeli göbek yağlarının birikmesine de katkıda bulunur ve yağlı, tuzlu ve şekerli yiyeceklere yönelik iştahı artırır. Sağlıksız karbonhidratlar yemek, stres tepkisi sırasında ortaya çıkan davranış kalıplarının yanı sıra hormonal dengesizlikleri azaltan sakinleştirici bir etkiye sahiptir. Ne yazık ki, bu bir alışkanlık haline gelebilir ve diyabet ve kalp hastalığı gibi diğer durumlara yol açabilir. Vücut Ağrılarını Şiddetlendirir Araştırmalar baş, eklem ve kas ağrılarında ağrı yoğunluğu ile kronik stres arasında bir olduğunu gösteriyor. Stres, mevcut artrit hastalığı sırasında ağrının yanı sıra sırt ağrısını da tetikler. İşle ilgili stresin sırt ağrısı ile ilişkili olabileceği bilinmektedir. Stres ayrıca gerilim tipi baş ağrılarına neden olur ve bu tür baş ağrılarının sıklığını artırır. Cildi, Saçı ve Dişleri Etkiler Strese bağlı hormonal dalgalanmalar sırasında ciltte kan dolaşımı bozulur, cilt, saç ve dişler etkilenir. Egzama yaygın bir yan etkidir. Akne, kurdeşen, sedef hastalığı, gül hastalığı, saç dökülmesi ve diş eti hastalığı gibi durumlar da stresle ilişkilidir.