E vitamini nedir?
E vitamini, normal hücre yapısı, belirli enzimlerin aktivitelerinin gerçekleştirilmesi ve alyuvarların oluşumu için gerekli olan maddeler grubu için kullanılan kollektif bir terimdir. E vitamini ayrıca akciğer ve diğer dokuları kirlenmenin verdiği zarardan korur ve bu vitaminin hücre yaşlanmasını geciktirdiğine inanılır.
E vitamini ne işe yarar?
- Hücrelerin oksidatif tahripten korunmasını sağlar.
- LDL’nin oksidasyondan korunmasında etki gösterir.
- Bağışıklık sisteminin güçlendirilmesinde faydalıdır ve bu sayede AIDS, kronik viral hepatit gibi hastalıklardan ve oksidatif stresten korur.
- Göz merceği, sinir dokusu, kan damarları, kıkırdak doku ve benzeri dokuların oksidatif tahribini azaltır.
- HMG- CoA redüktaz enziminin inhibisyonu yoluyla kolesterol sentezinin azaltılmasında yardımcıdır.
E vitamini hangi besinlerde bulunur?
En önemli E vitamini kaynağı tohum yağlarıdır. Normal beslenme ile günde 5-10 mg E vitamini alınır.
- Bitkisel yağlar
- Fındık, badem gibi kabuklu çerezler
- Tohumlar
- Et
- Yeşil sebzeler ve domates
- Kuşkonmaz, avokado, çilek, kiraz ve böğürtlen gibi meyveler
- Tahıllar ve tahıl embriyoları
- Süt ve süt ürünleri
- Küspeler
- Yumurta sarısı gibi besinler E vitamini bakımından zengin besinlerdir.
E vitamini eksikliği neden olur?
E vitamininin diyetsel eksikliğine nadiren rastlanmaktadır; ancak malabsorpsiyon (emilim bozukluğu) ve karaciğer hastalığı bulunan insanlarda ve prematüre bebeklerde sıklıkla E vitamini eksikliğine rastlanabilmektedir. E vitamini eksikliği kistik fibrozis, çölyak hastalığı, postgastrektomi sendromu gibi emilimi bozan hastalıklarda yağ emilimi bozulduğu için de görülür. Orak hücreli anemi ve talasemi gibi kalıtsal eritrosit bozukluklarında, hemodiyalize giren hastalarda da E vitamini eksikliği ortaya çıkar.
E vitamini eksikliği hangi hastalıklara neden olur?
Bu durum, kansızlığa yol açan alyuvar tahribatına neden olur. Özellikle erken doğan bebeklerde E vitamini eksikliğine bağlı olarak hemolitik anemi görülür. Bebeklerde irritasyon ve ödem oluşumuna (dokularda sıvı birikimi) neden olabilir.
Kalıtsal E vitamini eksikliği olan kişilerde yürümede zorluk, konuşamama, ilerleyici vücut hareketleri bozukluğu gibi nörolojik problemler görülebilir. Yetişkinlerde yağda yetersiz beslenmelerde nöromusküler bozuklukların belirtileri 10-20 yıl sonra, çocuklarda ise belirtiler daha kısa sürede ortaya çıkar.
E vitamini eksikliğinin immün sistemi üzerinde de etkili olduğu bilinmektedir.
E vitamini fazlalığının zararları
E vitamininin ilaç olarak uzun süreli aşırı alımında karın ağrısı, mide bulantısı ve ishal görülebilir. Bu durum ayrıca A, D ve K vitaminlerinin barsak tarafından emiliminin azalmasına sebep olur.
E vitaminin faydaları
- E vitamini sıklıkla erken doğan bebeklerde görülen hemolitik anemiyi düzeltmede kullanılır.
- Orak hücreli anemide E vitamininin oraklaşmayı azalttığı ve hastalığın seyrini önemli derecede düzelttiği bilinmektedir.
- Kistik pankreas fibrozu olan çocuklarda E vitamini tedavisi önerilebilir.
- Yeni doğanın solunum sıkıntısı için E vitamini takviyesi kullanılır.
- Akdeniz kıyısı olan ülkelerde sık görülen Akdeniz tipi glikoz-6-fosfatdehidrogenaz eksikliğinde E vitamini takviyesinin faydalı olduğu gösterilmiştir. Bu hastaların bazılarında bir yıllık E vitamini tedavisinin kansızlığı önemli ölçüde azalttığı ve krizleri hafif atlattığı görülmüştür.
- E vitaminin vücuttaki serbest köklerin birikmesini engellediği ve bu sayede yaşlanmayı geciktirdiği iddia edilmektedir.
- E vitamini şeker hastalarında meydana gelen dejeneratif değişiklikleri önlemek, sporcuları güçlendirmek, prostat büyümelerini kontrol altına almak, bazı deri hastalıklarını tedavi etmek, erkek kısırlığını düzeltmek, Peyronie hastalığı olan erkeklerde plak oluşumunu ve penis eğriliği oluşumunu geriletmek, katarakt oluşumunu önlemek gibi durumlar için de kullanılabilmektedir.
- Kozmetik sektöründe de (krem, losyon ve şampuan gibi) E vitamini kullanılır.
E vitamininin önerilen kullanım süresi ve dozu nedir?
E vitamini için önerilen bir alım oranı yoktur. İhtiyaç duyulan miktar, diyetteki çoklu doymamış yağ asitlerine bağlıdır. Birçok kadına gebelik öncesinden gebeliğin 12. haftasına kadar olan süre boyunca günlük dozu 400 mikrogram olan katkı E vitamini tavsiye edilmektedir. Eğer fetusta nöral tüp hatası riski yüksekse, önerilen günlük doz 5 miligramdır.
E vitamini için belirlenmiş birimler
mg = milligram (gramın binde biri).
mcg = mikrogram (gramın milyonda biri).