Roman, tarihin Müslüman karakterlerinden birinin etnik kimliği konusunda da tartışma yarattı.
Mehmet Akif Ersoy'un 'Şarkın en sevgili sultanı', Fransız tarihçisi Albert Champdor'un 'İslam'ın en saf kahramanı' olarak tanımladığı Selahaddin Eyyubi, Türk edebiyatının önemli tarihçi yazarlarından Reha Çamuroğlu'nun Everest Yayınları tarafından yayımlanan Sultan Selahaddin El-Kürdi romanıyla yeniden gündeme geldi.
İslam medeniyetinin uzun yıllar görmezden geldiği, ancak 18. yüzyıldan itibaren İslamcılık akımının gelişmesiyle yeniden hatırladığı Kudüs fatihi Selahaddin, Haçlı Seferleri'ndeki başarıları ve Aslan Yürekli Richard'la diyalogları nedeniyle Batı dünyasının da yakından tanıdığı bir isim.
Askeri başarılarının yanı sıra, hakkında yüzyıllardır yapılan "Türktü, Kürttü" tartışması da bir türlü bitmedi. Çamuroğlu, kitabına verdiği isimle bu tartışmaya bir nokta koyuyor ve Sultan Selahaddin'in Kürt olduğunu söylüyor.
Ancak şunun da altını çiziyor: "Onun için önemli olan Müslüman olmaktı. Hayatı boyunca İslam birliği için yaşadı."
- Dünya tarihinin oldukça tartışmalı bir karakterini romanınızın kahramanı haline getirmek için neden bu dönemi tercih ettiniz?
- İlk olarak ülkemizde çok yakıcı bir sorunla uğraşıyoruz. Kürt sorunu can almaya devam ediyor. Selahaddin de, bizden başka herkesin Kürt olduğunu kabul ettiği bir tarihsel figür. Türke Türk, Kürde Kürt, Aleviye Alevi demekte geciktik. Bu konuda tavrımı net olarak ortaya koymak istedim. İkinci olarak da Arap Baharı meselesi çok önemliydi. Ne Araplar ne Türkler ne Kürtler ya da en genel tanımla Müslümanlar, başkalarının reçeteleriyle hayatlarını düzenleyecek halklar değiller. Bugün kendi ülkelerinde her türlü ırkçılığı, ayrımcılığı, kapitalizmin en vahşi biçimlerini uygulayanlar; gelip bize akıl veremezler.
SAVAŞTA KAZANANLAR BİLE GALİP DEĞİLDİR
- Arap Baharı'nda olan bu muydu?
- Hayır ama Arap Baharı'na müdahale olumsuz sonuçlar doğurabilir ve bu, yeni bir Haçlı Seferi'ne dönüşebilir. Bundan 10 sene önce oğul Bush, Haçlı Seferi lafını ağzına almıştı. Ardından Irak'ta dünyanın gözü önünde 1 milyon kişi öldü.
- Irak müdahalesi sizce bir Haçlı Seferi miydi?
- Belki değildi, ama sonuçları itibarıyla bütün Müslümanların gözünde bir Haçlı seferine dönüştü. Uzun süre Sovyetler Birliği'nin Afganistan'da batağa saplanması alkışlandı, mücahitlere büyük silah yardımları yapıldı. Ama Kızıl Ordu'yla alay edenler de, onların yerini aldıklarında alay edilecek duruma düştüler. Bir kez daha görüldü ki savaşta kazananlar bile kârlı çıkamaz. Bu, Roma döneminden beri böyle. Güç sorunları varsa, bunları diplomasiyle halletmek her zaman ehvendir. Ben Selahaddin'i, bu çifte derdimi anlatmak için bir figür olarak gördüm
- Selahaddin'in tarihteki rolü ne? Yeni Selahaddin'lere ihtiyacımız var mı?
- Bir bilanço çıkardığımızda, yenilgiler de yaşamış olan Selahaddin'in bir askeri kahraman olarak ortaya çıkmadığını görürüz. Askeri yönden baktığımızda Memluk hükümdarı Baybars ise hemen hiç yenilmeyen bir komutandı. Ama tarih, onu bir insanlık örneği olarak alamazdı. Selahaddin ise farklıydı. Çünkü savaş meydanında kaybolmuş bir Hıristiyan çocuğu, annesinin ricası üzerine yüzlerce askerine arattıran, esirlerin perişan halini gördüğünde onları serbest bırakan, öldüğünde cenazesi borç parayla kaldırılan biriydi. Bir Katolik olan Dante, İlahi Komedya kitabında Selahaddin'i cehenneme göndermeye bu yüzden kıyamamıştır. Oysa onların inançlarına göre bütün Müslümanlar cehennemliktir. Aslında Batı'nın Müslümanlar üzerine ciddi ciddi yazmaya başlaması, edebiyatında yer vermesi Selahaddin'le olmuştur. Selahaddin belki de oryantalizmi başlatan kahramandır. Bunlara rağmen Selahaddin, İslam dünyasında çok bilinen bir ad olmadı. Biz 18. ve 19. yüzyıllarda Selahaddin'i büyük ölçüde Batı'dan öğrendik. 19. yüzyılda İslamcı akımların ortaya çıkmasıyla, ümmeti birleştiren ve Haçlı dalgası karşısında ümitsizliğe kapılmayan bir figür olarak, onu tekrar anımsadık. Zaten Selahaddin de Kürt kimliğiyle ortaya çıkan bir hükümdar değildi. O, ümmeti birleştiren bir Müslüman ve Müslümanları kurtaran bir hükümdar olmak istemişti. Öyle de oldu.
- Bu kitabın adının Sultan Selahaddin El-Kürdi olması çarpıcı. Ama kitabın içeriğinde bir Kürtlük vurgusu yok. Neden böyle bir isim koyma gereği duydunuz?
- Sultan Selahaddin kimine göre Kürt, kimine göre Türk olan Ravedi aşiretinden geliyor. Kafkaslara yerleşen aşiret, orada çok daha büyük bir aşiret olan Hezbani Kürt aşiretinin içinde eriyor. Selahaddin bu aşiretin bir üyesi olarak doğuyor. Yani Selahaddin Kürt ya da Kürtleşmiş bir ortamda doğuyor. Selahaddin'e 'El Kürdi' diyen ilk kişi ben değilim. Şam'daki türbesinin yanında yer alan kitabede bile, Arapça 'Sultan Selahaddin El Eyyubi El Kürdi' yazar. Kürde Kürt demekten çekinmememiz lazım. Bazen Türkiye beni endişelendiriyor, çünkü muazzam bir ırkçılık gelişiyor.
TARİHE RENK KATTI
- Kürtler de Selahaddin'e yüzyıllar boyunca sahip çıkmadılar değil mi?
- Selahaddin'i esas tanımlayan kimliği Sünni bir Müslüman oluşu. Nasıl ki Selahaddin'in Kürt kökenli oluşu, Türk ırkçılarına kabul edilebilir gelmiyorsa; Selahaddin'in Kürt olup herhangi bir Kürtlük davasıyla haşır neşir olmaması da bazı Kürt milliyetçilerini rahatsız edebilir. Ama o tarihte Tuğrul Bey'e gitseydiniz o da Türk milliyetçisi değildi. Mesela Haçlı seferlerinde Türkopollar vardır, bunlar Hıristiyan Türklerdir ve Haçlı ordusunda yer almışlardır. Aslında kimliklerin ayrıştırıcı özelliklerine Türkiye halkının çok fazla kafayı taktığı kanaatindeyim. Akka Kalesi'ni iki garnizon savunmuştur. Biri Türk, diğeri Kürt garnizonudur.
- Kitapta aynı zamanda sıradan bir insan, bir erkek, bir âşık portresi çizmişsiniz. Bunu tarihi de sevmemiz için mi yaptınız?
- Aslında kahramanlık her şeyden önce kahramanları yok ediyor. Kahramanlara yüklediğimiz yükü bir düşünsenize. 24 saat uyumayacaklar, hep bizi düşünecekler, hep ulvi gayeleri olacak. Halbuki onlar da insan.
- Sizce biz Türkiye'de yaşayan insanlar olarak Selahaddin'i ne kadar tanıyoruz?
- Tarihimizi hiç bilmiyoruz. Özellikle genç kuşaklarda muazzam bir bilgisizlik var. Her ulusun resmi tarihi vardır. Kötü olan resmi tarihin olması değil, o resmi tarihin geri zekalıları bile ikna edemeyecek bir tarih olması. Zaten tarih doğanın değil, insanın macerası. İnsan tarihi değiştiremiyorsa çok zavallı bir durumda demektir. Hitler olmasaydı başka bir Hitler olacağını düşünmüyorum. O derece yetenekli bir adam, o derece becerikli bir çılgın, o derece zalim bir deli, bir tane daha bulunabilir miydi emin değilim. Aynı şekilde Selahaddin'in yerini de kimse alamazdı. Bunların hepsi tarihe kendi renklerini katan figürler.
- Bu kitapla tepki alacaksınız. Tepkileri göğüslemeye hazır mısınız?
- 2008'de bir muharrem iftarı yaptık. Pek çok kişiye hedef olduk, hakaretler edildi, hain denildi. 'Alevilikte böyle iftar yok' denildi. Böyle bir iftar olmadığını biliyorduk ama Alevilerin görünür olması gerektiğini de biliyorduk. O zaman bize karşı çıkanlar şimdi iftarlar yapıyor. Bir toplum böyle değişir. Kürt meselesinde de açılımın en büyük zaafı hazırlıksız oluşuydu. Bugün bütün aktörler bunu itiraf ediyor. Cesaret göstermeden değişime yol açamazsınız.
TARİHİMİZİ HİÇ BİLMİYORUZ
- Türkiye'deki okurların Selahadddin'i neden bilmesi gerektiğini düşündünüz?
- Bölge halkları kendi sorunlarını kendisi çözmeli. Selahaddin, bölge halklarının kendi ayaklarının üstünde durabileceği ve her türlü dış baskıya karşı dikilebileceğini gösteriyor. Ama halkların kahramanlara ihtiyaç duyması iyi bir şey değildir. Kahramanlara zor zamanlarda ihtiyaç duyulur. Ne zor zamanlar yaşayalım ne de kahramanlara ihtiyaç duyalım. Dillere pelesenk olmuş medeniyetler çatışması ya da medeniyetler ittifakı gibi ikilemlerin dışına çıkmamız gerekiyor. Dünyada birden fazla medeniyet olduğunu da düşünmüyorum. Bir global kapitalist medeniyet var. O da farklı kültürlere bile tahammül edemiyor.
KÜRT MÜYDÜ, TÜRK MÜYDÜ?
Prof. Dr. Mehmet Ali Kılıçbay (İktisatçı / Siyaset Bilimci): "Selahaddin, Haçlı Seferleri'nin Ortadoğu'ya yayılmasını engelleyen kişidir ve Kürttür. Onun yaşadığı yüzyılda millet kavramı diye bir kavram yoktu. Selahaddin için önemli olan kavramlar, İslam ve ümmet kavramlarıdır. Selahaddin'i Türk gibi göstermek isteyenler, milliyetçiliği geriye ve olmadığı bir döneme taşıyor."
Aslıhan Karatay (Araştırmacı): "Selahattin Eyyubi'nin Türklüğünü ya da Kürtlüğünü ön planda tutmak yanlıştır. Çünkü o dönemde ırk değil, Müslüman olmak önemliydi. Selahaddin Eyyubi İslamiyet için savaştı ve hükümdarlığı sırasında onlarca medrese ve cami inşaat ettirdi. İslami bilimlerde kendini yüksek seviyede geliştirdi. Eğer Selahaddin Eyyubi'nin Kürtlük hissiyatı ön planda olsaydı, devletini çoğunlukla Arapların yaşadığı Mısır ve Suriye bölgelerinde kurmazdı."
Necdet Sevinç (Yazar): "Selahaddin Eyyubi ile birlikte birçok savaşa katılan Üsame İbn Münkız, Kitab El-İtibar'ın 201. sayfasında Selahaddin ile Atabek'in Türkçe konuştuklarını anlatıyor. Farsça'nın siyaset, Arapça'nın bilim, eğitim ve din alanında tartışılmaz bir üstünlük kurduğu ve Türk dilini öğreten bir tek kurumun bulunmadığı böyle bir devirde Selahaddin'in Türkçe konuşması, onun öz be öz Türk olduğunun delilidir."
Sabah