1973 petrol krizi, Suudi Arabistan liderliğindeki Arap Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü üyelerinin Ekim 1973’te petrol ambargosu ilan etmesiyle başladı. Ambargo, Yom Kippur Savaşı sırasında İsrail’i desteklediğine inanılan ülkeleri hedef aldı. Hedeflenen ilk ülkeler Kanada, Japonya, Hollanda, Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri idi ve ambargo daha sonra Portekiz, Rodezya ve Güney Afrika’ya kadar uzandı. Mart 1974’te ambargonun sona ermesiyle birlikte, petrolün fiyatı küresel olarak yaklaşık %300 artarak varil başına 3 dolardan yaklaşık 12 dolara çıktı; ABD fiyatları önemli ölçüde yüksekti. Ambargo, küresel siyaset ve küresel ekonomi üzerinde birçok kısa ve uzun vadeli etkisi olan bir petrol krizine veya “petrol şokuna” neden oldu. Daha sonra “birinci petrol şoku” olarak adlandırıldı, ardından 1979 petrol krizi “ikinci petrol şoku” olarak adlandırıldı.
Amerikan petrol üretiminin düşüşü ve dışa bağımlılığı
1925’te petrol, Amerikan enerji kullanımının beşte birini oluşturuyordu, ancak 1941’in başında bu oran üçte birine yükseldi. Petrol, tercih edilen bir yakıt kaynağı olarak kömürün yerini almaya başlamıştır. Evleri ısıtmak, elektrik üretmek için kullanıldı ve hava taşımacılığı için kullanılabilecek tek yakıttı.
1920’de Amerikan petrol sahaları, küresel petrol üretiminin yaklaşık üçte ikisini oluşturuyordu ve daha sonra 1945’te üçte ikisinden biraz fazlasına ulaştı. Birleşik Devletler, 1945 ile 1955 arasındaki on yılda kendi enerji ihtiyaçlarını bağımsız olarak karşılayabildi. Ancak, 1950’lerin sonunda, çoğunlukla Venezuela ve Kanada’dan yılda 350 milyon varil ithal ediyordu. 1969’a gelindiğinde, Amerikan yerli petrol üretimi artan talebe ayak uyduramadı. 1973’te ABD üretimi, küresel üretimin %16,5’ine düştü.
Ortadoğu’daki petrol üretim maliyetleri, ABD’nin petrol ithalatına uyguladığı tarifeye rağmen şirketlerin kâr elde etmesine yetecek kadar düşüktü. Bu, Basra Körfezi bölgesinden gelen ucuz petrolle rekabet etmek zorunda kalan Teksas ve Oklahoma gibi yerlerdeki yerli petrol üreticilerine zarar veriyordu.
Ortadoğu petrolü ucuz kaldığı sürece, ABD’nin Batı Avrupa’nın Ortadoğu’ya olan bağımlılığını azaltması mümkün değildi.
Sonunda, Eisenhower 1959 ve 1973 yılları arasında yabancı petrole kotalar getirdi. ABD petrol üretimi düşerken, aynı zamanda iç talep de artıyordu, bu da enflasyona ve 1964 ile 1970 arasında istikrarlı bir şekilde yükselen tüketici fiyat endeksine yol açtı.
1963 ile 1970 arasında, ABD’nin üretim fazlası kapasitesi günde 4 milyon varilden yaklaşık 1 milyon varile düşerek dış petrol ithalatına olan bağımlılığını artırdı. Richard Nixon 1969’da başkan olduğunda, kotaların kaldırılması ve tarifelerin değiştirilmesi üzerine çalışmalar yapıldı. Güçlü siyasi muhalefet yoluyla kotaları korumaya karar veren Nixon, petrol talebinin artması ve üretimin düşmesi üzerine 1971’de petrole bir üst sınır getirdi. Bu uygulama, düşük ithal petrol fiyatlarının tüketimi desteklemesi nedeniyle petrolde dışa bağımlılığı artırmıştır.
1973 yılında Nixon kota sisteminin sona erdiğini duyurdu. 1970 ile 1973 arasında, ABD ham petrol ithalatı neredeyse iki katına çıktı ve 1973’te günde 6,2 milyon varile ulaştı.
OPEC’in rolü
Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC), 14 Eylül 1960’ta Bağdat’ta beş petrol üreticisi ülke tarafından kuruldu. OPEC’in beş kurucu üyesi Venezuela, Irak, Suudi Arabistan, İran ve Kuveyt’ti. OPEC, petrol şirketlerinin açıklanan petrol fiyatının altında satış yapması nedeniyle örgütlendi. Çünkü ilan edilen petrol fiyatı, 1961 ve 1972 yılları arasında petrolün piyasa fiyatından sürekli olarak daha yüksekti.
1963’te Yedi Kızkardeş, OPEC ülkeleri tarafından üretilen petrolün %86’sını kontrol ediyordu, ancak 1970’de bağımsız petrol şirketlerinin yükselişiyle payları %77’ye düştü.
Artan Sovyet etkisi, petrol üreticisi ülkelere petrolü pazarlara taşımanın alternatif yollarını sağladı.
1971 Tahran Fiyat Anlaşması kapsamında, yayınlanan petrol fiyatı artırılmış ve ABD dolarının altın karşısında değer kaybetmesi nedeniyle enflasyonu önleyici bazı önlemler devreye girmiştir.
Şubat 1974’te OPEC ülkeleri, ilan edilen fiyatı yaklaşık 12 $’a dört katına çıkardı.
OPEC kısa sürede üstün konumunu kaybetti ve 1981’de üretimi diğer ülkelerin gerisinde kaldı. Ayrıca, üye ülkeleri bölündü. Suudi Arabistan pazar payını yeniden kazanmaya, üretimi artırmaya ve fiyatları düşürmeye çalışıyordu. Yüksek maliyetli üreticilerin karlarını azalttı veya ortadan kaldırdı.
1979 enerji krizi, yani “ikinci petrol şoku” sırasında varil başına yaklaşık 40$’a ulaştıktan sonra, yayınlanan fiyat, 1980’lerde varil başına 10$’ın altına düştü. Enflasyona göre ayarlanan petrol, kısa bir süreliğine 1973 öncesi seviyelere düştü. Bu satış fiyatı hem gelişmekte olan hem de gelişmiş petrol ithal eden ülkeler için beklenmeyen bir fiyattı.
ABD Dolarının Rolü ve Bretton Woods’un Sonu
15 Ağustos 1971’de Amerika Birleşik Devletleri Bretton Woods Anlaşması’ndan tek taraflı olarak çekildi. Böylece ABD dolarının değeri altının fiyatına sabitlenmiş ve diğer tüm para birimlerinin değeri piyasa talebine göre dalgalanmaya, yükselmeye ve düşmeye bırakılmıştır. Sonuç olarak, diğer sanayileşmiş ülkelerin dolar ve para birimlerinde değer kaybı meydana geldi. Petrol dolar üzerinden fiyatlandırıldığı için petrol üreticilerinin reel gelirleri azaldı.
Bu “petrol şokuna” katkıda bulundu. 1971’den sonra OPEC, bu değer kaybını yansıtmak için fiyatları yeniden ayarlamakta yavaş davrandı. Eylül 1971’de OPEC, o andan itibaren petrolü sabit bir miktarda altınla fiyatlandıracaklarını belirten ortak bir bildiri yayınladı.
OPEC bakanları fiyatları değişen piyasa koşullarına göre güncellemek için kurumsal mekanizmalar geliştirmemişlerdi, bu nedenle fiili gelirler ertelendi.
1973-1974 arasındaki önemli fiyat artışları, altın gibi emtialar için fiyatları ve karşılık gelen gelirleri büyük ölçüde Bretton Woods seviyelerine döndürdü.
Petrolün silah olarak kullanılması ve ambargo
Petrol üreten ülkeler, siyasi olayları etkilemek için petrolü kaldıraç olarak kullanırlar. Örneğin, 1956’daki Süveyş Krizi sırasında Suriyeliler hem Trans-Arap Boru Hattı’nı hem de Irak-Banias boru hattını sabote ederek Batı Avrupa’ya petrol tedarikini kesintiye uğrattı.
Arap Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü’nün (OAPEC) Cezayir, Irak ve Libya gibi bazı üyelerinin, petrolün siyasi çatışmaların sonucunu etkilemek için bir silah olarak kullanılmasını desteklediği söylense de; Suudi Arabistan’ın petrolü siyasetten ayırmanın en güçlü destekçisi olduğu söyleniyordu.
1971’de ABD, Arap devletlerinin yeni bir ambargo uygulamaya niyetli olduğunun farkındaydı.
17 Ekim 1973’te Arap petrol üreticileri üretimi %5 oranında kıstı ve ABD Hollanda, Rodezya, Güney Afrika ve Portekiz’e petrol ambargosu başlattı. Suudi Arabistan da ambargoya şartlı olarak rıza gösterdi. Ambargoya, kademeli aylık üretim kesintileri eşlik etti ve üretim, Aralık ayına kadar Eylül seviyelerinin %25’ine düşürüldü.
İsrail’in bölgedeki Arap ülkeleriyle sürtüşmesine ABD desteği ambargoyu kışkırttı ve ambargo, küresel bir durgunluğa ve ilgili ülkelerin ABD ve Avrupalı müttefikleri arasında artan gerilime katkıda bulundu. OAPEC, İsrail’in 1949 Ateşkes sınırının ötesindeki tüm alanlardan tamamen çekilmesini talep etti.
Ambargo Ekim 1973’ten Mart 1974’e kadar sürdü. Ambargo başarılı olsun ya da olmasın sonuç anlamlı, İsrail güçleri 1949 Ateşkes Hattı’na geri dönmedi.
Uzun vadede, petrol ambargosu, artan keşif, alternatif enerji araştırmaları, enerji tasarrufu ve enflasyonla mücadele açısından çeşitlendirerek Batı’daki politikanın doğasını geliştirdi.
Ambargonun etkileri hemen görüldü. OPEC, petrol şirketlerini ödemeleri önemli ölçüde artırmaya zorladı. 1974’e gelindiğinde, petrolün fiyatı varil başına 3 dolardan 12 dolara (metreküp başına 75 dolar) dört katına çıktı. Yani, 2018 ABD dolarına eşdeğer bir fiyat artışına karşı varil başına 17 ABD dolarından 61 ABD dolarına yükseldi.
Bu fiyat artışının petrol ihraç eden ülkeler üzerinde dramatik bir etkisi oldu, çünkü uzun süredir endüstriyel güçlerin egemenliğinde olan petrol ihraç eden Orta Doğu ülkeleri hayati bir emtianın kontrolünü ele geçirdi ve büyük bir servet biriktirmeye başladı.
Gelirin bir kısmı diğer azgelişmiş ülkelere yardım şeklinde dağıtıldı ve 100 milyar doların üzerinde bir kısmı özellikle Ortadoğu’da siyasi gerilimi tırmandıran ideolojik yapıları ve silah alımlarını beslemek için kullanıldı.
Arap devletlerinin ambargo ve üretim kesintileri, “Petrol Kontrolü”, petrolün silah olarak kullanılmasına dönüştü. Bu Silah ABD, İngiltere, Kanada, Japonya ve Hollanda için tasarlanmıştı ve bu hedef ülkeler tamamen amacın onları daha Arap yanlısı bir konuma itmek olduğunu algıladı.
Üretim sonunda %25 oranında kesildi. Ancak, etkilenen ülkeler dramatik politika değişiklikleri yapmadılar.
Aslında, Orta Doğu’nun SSCB ile başka bir süper güç haline gelme olasılığı, ABD’yi petrolden daha fazla endişelendiriyordu.
Ambargo Avrupa genelinde tek tip değildi. Avrupa Ekonomik Topluluğu’nun (AET) dokuz üyesinden Hollanda tam bir ambargoyla karşı karşıya kaldı, İngiltere ve Fransa neredeyse sürekli olarak tedarik aldı, diğer altısı kısmi kesintilerle karşı karşıya kaldı.
Ambargodan nispeten etkilenmese de, Birleşik Krallık zaten kendi başına bir petrol kriziyle karşı karşıya kaldı. 1973-74 kışında kömür madencileri ve demiryolu işçileri tarafından yapılan bir dizi grev, hükümet değişikliğinde önemli bir faktördü.
İngiltere, Almanya, İtalya, İsviçre ve Norveç Pazar günü uçmayı, araba kullanmayı ve botla gezmeyi yasakladı. İsveç, benzin ve kalorifer yakıtını karneye bağladı. Hollanda, elektriği payından fazlasını kullananları hapis cezasına çarptırdı.
Birkaç ay sonra kriz yatıştı. Ambargo, Mart 1974’teki Washington Petrol Zirvesi’ndeki müzakerelerin ardından kaldırıldı, ancak etkileri 1970’lerde sürdü. Ertesi yıl, doların dünya piyasalarındaki rekabetçi konumu zayıfladıkça, enerjinin dolar fiyatı yeniden yükseldi.
Amerika Birleşik Devletleri’nde Fiyat kontrolleri ve sınırlamalar
Fiyat kontrolleri ABD’deki krizi alevlendirdi. Sistem, yatırımı teşvik etmek için yeni keşfedilen petrolü daha yüksek bir fiyata satarken, “eski petrolün” fiyatını sınırladı. Ancak eski petrol piyasadan çekildi ve daha fazla kıtlık yaşandı.
1972 yazından 1973 yazına kadar benzin istasyonlarında kıtlıklar ve uzun kuyruklarla karşılaşıldı. Çeşitli yöntemlerle kıtlık giderilmeye çalışılmıştır.
- 1974’te eyaletlere 1972’de tükettikleri kadar yerli petrol tahsis edildi. Bu, nüfusu artan eyaletlerde işe yaradı, ancak benzin istasyonu hatlarının yaygın olduğu diğer eyaletlerde yetersiz kaldı.
- Tek-çift plaka uygulaması, son rakamı tek (veya özel plakalı) olan araçların ayın sadece tek sayılı günlerinde, diğerlerinin ise sadece çift sayılı günlerde yakıt almasına izin verdi.
- Bazı eyaletler, benzin istasyonlarında benzinin bulunup bulunmadığını belirtmek için üç renkli bir bayrak sistemi kullandı; sınırsız satışlar için yeşil, sınırlı/nominal satışlar için sarı ve stokta olmayanlar için kırmızı.
- Karneli satış uygulaması; Aralık 1973’te, kamyon şoförlerinin karneli satışlara karşı grevi şiddet olaylarına yol açtı. Pennsylvania ve Ohio’da grev yapmayan kamyoncular grev yapan kamyoncular tarafından vuruldu ve Arkansas’ta grev yapmayan kamyonlar bombalandı.
- 1974’te tüketimin azaltılmasına yardımcı olmak için maksimum hız sınırı olan 55 mil (yaklaşık 88 km/s) uygulandı; 28 Kasım 1995’te Başkan Bill Clinton, eyaletlerin önceki maksimum hız sınırlarına geri dönmesine izin veren 55 mil (89 km / s) hız sınırını sona erdiren Ulusal Otoyol Belirleme Yasası’nı imzaladı.
- Stratejik Petrol Rezervi geliştirildi.
- Yaz saati uygulamasına geçildi.
- Ünlü otomobil yarışları grupları gönüllü olarak tasarruf yöntemlerini uygulamıştır.
- 1975’te Enerji Politikası ve Koruma Yasası kabul edildi ve otomobiller ve hafif kamyonlar için yakıt ekonomisi gerektiren Kurumsal Ortalama Yakıt Ekonomisi (CAFE) standartları geliştirildi.
- 1976’da Kongre, düşük gelirli ev sahiplerinin ve kiracıların daha iyi yalıtım yoluyla ısıtma ve soğutma taleplerini azaltmasına yardımcı olmak için Hava Koşullarına Karşı Yardım Programını oluşturdu.
- 1980 yılına gelindiğinde, otomobil üreticileri tüketicilere daha yüksek verimli otomobiller sunmaya başladı.
- Enerji krizi, yenilenebilir enerji, nükleer enerji ve yerli fosil yakıtlara olan ilginin artmasına neden oldu.
Makroekonomi
Kriz, Japonya ekonomisini petrol yoğun endüstrilerden uzaklaştıran önemli bir faktördü. Yatırımlar elektronik gibi sektörlere kaymıştır. Artan yakıt maliyetleri, küçük, yakıt tasarruflu araba modellerinin Amerika Birleşik Devletleri ile rekabetten pazar payı kazanmasını sağladı ve 1980’lere kadar süren Amerikan araba satışlarında bir düşüşü tetikledi. Batılı merkez bankaları büyümeyi canlandırmak için faiz oranlarını keskin bir şekilde düşürmeye karar verdiler ve enflasyonun ikincil bir endişe olduğuna karar verdiler. Ortaya çıkan stagflasyon, ekonomistleri ve merkez bankacılarını oldukça deneyimli hale getirdi. Ekonomiler, enerji fiyatlarındaki artışlara karşı daha dayanıklı hale geldi.
Fiyat şoku, petrol ithal eden ekonomilerde büyük cari açıklar yarattı. OPEC fazlası fonlarının sermaye piyasaları aracılığıyla cari hesap açıklarını finanse etmek için Batı’ya kanalize edildiği bir petrodolar geri dönüşüm mekanizması oluşturuldu. Bu mekanizmanın işleyişi, petrol ithal eden ekonomilerde sermaye kontrollerinin gevşetilmesini gerektirdi ve batı sermaye piyasalarının katlanarak büyümesinin kapılarını açtı.
1974’te Fortune 500 listesindeki ilk 15 şirketin yedisi petrol şirketleriydi, 2014’te bu sayı dörde düştü.
Uluslararası ilişkiler
Krizin uluslararası ilişkiler üzerinde büyük etkisi oldu ve NATO içinde bir çatlak yarattı. Bazı Avrupa ülkeleri ve Japonya, ambargonun hedefi olmamak için Ortadoğu’da kendilerini ABD dış politikasından ayırmaya çalıştılar. Arap petrol üreticileri, gelecekteki bir politika değişikliğini savaşan taraflar arasındaki barışa bağladılar.
Amerika’nın Soğuk Savaş politikaları ambargodan büyük darbe aldı. Çin ve Sovyetler Birliği’ne odaklanırken, Üçüncü Dünya’nın ABD hegemonyasına karşı gizli bir meydan okumasıyla karşı karşıya kaldılar.
ABD, petrol fiyatlarındaki artıştan ve azgelişmiş ülkelerin meydan okumasından o kadar rahatsız oldu ki, 1973 sonlarında Ortadoğu petrol sahalarını zorla ele geçirmek için askeri harekat gündeme geldi.
NATO
Batı Avrupa, İsrail yanlısı politikalardan daha Arap yanlısı politikalara geçmeye başladı. Bu değişiklik Batı ittifakını sıkıntıya soktu. ABD İsrail’e bağlılığını sürdürdü.
Uygulanan ambargo ile birlikte birçok gelişmiş ülke Arap-İsrail çatışmasına ilişkin politikalarını değiştirdi. Bunlar arasında Birleşik Krallık ve Avrupa Topluluğu üyeleri de vardı.
Kanada’nın çoğunlukla tarafsız konumundan duyulan memnuniyetsizliğin ifade edilmesinden sonra, Kanada daha Arap yanlısı bir konuma geçti.
Japonya
Ortadoğu ile hiçbir tarihsel bağı olmamasına rağmen, Japonya Arap petrolüne en çok bağımlı olan ülkeydi. 1970 yılında ithal ettiği petrolün %71’i Ortadoğu’dan geliyordu. Arap ülkelerinden gelen baskılar sonucunda Japonya, İsrail’in tüm 1967 topraklarından çekilmesi gerektiğini savundu. Filistin’in kendi kaderini tayin hakkına sahip olduğunu ilan etti, bu koşulların kabul edilmemesi durumunda İsrail’e yönelik politikasını revize etmekle tehdit etti ve Arap dostu bir devlet olarak tanındı.
Bağlantısız milletler
Muhalif bir Latin Amerika bloğu, kısmen 1970 ile 1975 arasında dört katına çıkan Venezüella petrol gelirleri tarafından örgütlendi ve finanse edildi.
Ambargonun başlamasından bir yıl sonra, BM’nin bağlantısız bloku, küresel Güney’deki ulusların güney kaynaklarının sömürülmesinden daha büyük bir pay alacağı daha büyük bir “Yeni Uluslararası Ekonomik Düzen” yaratılmasını talep eden bir kararı kabul etti.
Arap devletleri
Ambargodan önce, Sovyetler Birliği ile Amerika Birleşik Devletleri arasındaki jeopolitik rekabet, düşük petrol fiyatları ile birleşerek alternatif enerji kaynaklarının gerekliliğini ve uygulanabilirliğini engelledi, Arap Devletlerine finansal güvenlik ve orantısız ekonomik büyüme sağladı.
Petrol şoku Arap ülkeleri ile ABD ve SSCB arasındaki statüko ilişkilerini bozdu. O zamanlar Mısır, Suriye ve Irak SSCB ile, Suudi Arabistan, Türkiye ve İran (artı İsrail) ABD ile müttefikti. Uyumdaki dalgalanmalar genellikle ilgili süper güçlerin daha fazla desteğiyle sonuçlandı.
Otomobil üretimi ve yakıt tüketimi
Enerji krizinden önce ABD’de büyük, ağır ve güçlü arabalar popülerdi. 1973 petrol krizinden on beş yıl önce, ABD’de benzin fiyatları enflasyonun çok gerisinde kaldı.
Kriz büyük arabalara olan talebi azalttı. Japon ithal otomobilleri, tipik Amerikan V8 ve altı silindirli motorlardan daha yakıt verimli olan dört silindirli motorlara sahipti ve bunlar, tek gövdeli yapı ve fiili standartlar haline gelen önden çekişli kitlesel pazar liderleri haline geldi.
Bazı alıcıların ilk Japon kompakt modellerinin küçüklüğünden şikayet etmesi üzerine ABD araç kullanıcılarına hitap eden boyut, konfor ve özelliklere sahip araçlar üretilerek ABD pazarına sunuldu.
Avrupa’dan ithal edilen araçlar da benzer niteliklerde üretilerek ABD pazarından pay aldı.
Batı Avrupa’da yapılan arabaların çoğu, Amerikan emsallerinden daha küçük ve daha ekonomikti. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra, çoğu Batı Avrupa ülkesi, ithalatı sınırlamak için araç yakıtına vergi koydu. Ancak 1960’ların sonunda, artan gelirler artan araba boyutlarını destekledi.
ABD’li yerli üreticiler de kendilerini güncelleyerek ikame araçlar üreterek tutsak ithalat politikalarına son verdiler.
Ağır ve pahalı araçların yanı sıra ekonomik ithalat da başarılı oldu. 1976’da Toyota 346.920 araba (ortalama ağırlık yaklaşık 2.100 pound), Cadillac ise 309.139 araba (ortalama ağırlık yaklaşık 5.000 pound) sattı.
Petrol kaynaklarının çeşitlendirilmesi
Ambargo, Alaska, Kuzey Denizi, Hazar Denizi ve Kafkaslar dahil olmak üzere enerji araştırmaları için yeni alanları teşvik etti. Hazar Havzası ve Sibirya’daki keşiflerin karlı olduğu ortaya çıktı. SSCB üretimini artırdıkça işbirliği daha da düşmanca hale geldi. 1980’de Sovyetler Birliği dünyanın en büyük üreticisi haline gelmişti.
Yüksek tüketimi sürdürmek için fiyat esnekliğine güvenen OPEC, diğer kaynakların talebi ne ölçüde azaltacağını hafife aldı. Nükleer enerji ve doğal gazla elektrik üretimi, doğal gazla ev ısıtması ve etanol karışımlı benzinin tümü, petrol talebini azalttı. OPEC’in ekonomik ve jeopolitik gücünün bir kısmı alternatif enerji kaynaklarına kaymıştır.
Ekonomik etki
Fiyatlardaki düşüş, Kuzey Avrupa ve Basra Körfezi’ndeki petrol ihraç eden ülkeler için ciddi bir sorun teşkil etti.
Ekonomileri büyük ölçüde petrole bağımlı olan Meksika, Nijerya, Cezayir ve Libya gibi yoğun nüfuslu yoksul ülkeler, kendilerini çaresiz bırakan böyle bir pazara hazır değillerdi.
1980’lerin ortalarında, azalan talep ve artan üretim dünya piyasasını tıkarken petrol fiyatları düştü ve kartel bütünlüğünü kaybetti.
1970’lerde ekonomileri genişleyen Meksika (üye olmayanlar), Nijerya ve Venezuela iflasın eşiğindeydi ve hatta Suudi Arabistan’ın ekonomik gücü önemli ölçüde zayıflamıştı. OPEC içindeki bölünmeler, uyum içinde hareket etmeyi ve gelişmeyi zorlaştırdı.