Onlar da cümle kuruyor! İnsanlar gibi iletişim kuran kuşlar...
Kuşların ötüş biçimine hiç dikkat ettiniz mi? Meğerse tıpkı insanlar gibi bağlantı kuruyorlarmış! Yapılan bazı araştırmalar, ötücü kuşların insanlarla aynı konuşma kalıplarını kullandıklarını…
Bilim insanlar kuşlar üzerinde garip bir çalışmaya imzalaydı. Kanada'daki McGill Üniversitesi'nden zoologlar, yabani kanarya, zebra ispinozu, bayağı ispinoz, bhücumluk serçesi ve saz ötleğeninin de aralarında bulunduğu 15 kuş cinsinin ötüşlerin çözümleydi.
Yapılan araştırmalar sonrası, ötücü kuşların anlaşılmayı basitleştirmek için uzun tümceleri ve sözcükleri ayrıldığı, bir başka deyişle insanlarla aynı konuşma kalıplarını kullandığı ortaya çıktı. Uzmanlar kuşların cıvıltılarında tümce ne kadar uzun olursa, içindeki ses parçalarının da o kadar kısa olduğunu buldular.
Araştırmanın detayları Current Biology mecmuasında yayımlandı. Buna göre, ötücü kuş cinsleri daha uzun tümceleri bir araya getirirken daha kısa 'öğeler' kullanma meylinde oluyor. Başka Bir Deyişle kuşlar da tıpkı insanlar gibi, Menzerath Kanunu olarak bilinen bir modeli kullanıyor.
Alman fonetikçi Paul Menzerath'ın ismini taşıyan Menzerath Kanunu, daha büyük dil yapılarının daha kısa parçalardan oluştuğunu söylüyor. Bu kanuna göre, daha uzun kelimeler aşırıdan heceler kapsıyor, ancak bu heceler daha kısa olma meyli gösteriyor. Aynı biçimde, bir tümceyi oluşturan tümceciklerin rakamı arttıkça, tümcecikler kısalıyor. Bu yasayı insan diline uyarladığımızda, uzun tümcelerin daha kısa kelimelerden oluştuğunu söylemek muhtemel.
Dilbilimciler, kanunun yalnızca insanlar için değil hayvanlar için de uyuşmayı basitleştirerek bağlantıyı daha yararlı hale getirebileceğini düşünüyorlar.
KUŞLARIN EĞİTİMİ İLE ALAKALI OLABİLİR
Öte yandan çalışmanın yazarı Jon Sakata, “Baktığımız tüm ötücü kuş cinslerinde Menzerath Kanunu'nı gördük. Başka çalışmalarda bunun primatlar ve penguenler arasında da olduğu ortaya çıkmıştı. Ancak bunun hayvanlarda daha gelişmiş bir irtibatın varlığını yansıtıp yansıtmadığından emin değiliz” diyor ve ilave ediyor: “Ötücü kuşlarda gördüğümüz bu bağlantı kalıplarının fiziksel yatkınlıklardan ve kısıtlamalardan kaynaklanması muhtemel olabilir."
Ötücü kuşları dinlediğimizde, yinelenen melodileri veya tümceleri duyabiliyoruz. Her tümce, birbiri arkasına dizilmiş değişik seslerden oluşuyor. Kuşların ebeveynleri tarafından 'eğitilmesi' bu ses dizilimleri bağlamında ehemmiyetli farklar yaratıyor.
Tahlilciler, ebeveynleri tarafından tipik olarak yetiştirilen ve eğitilen kuşların ötüş kalıplarını, ebeveynleri tarafından eğitilmemiş kuşlarla karşılaştırdıklarında değişiklikler gördü. Teksas Üniversitesi'nden Logan James, “Eğitimsiz kuşların çıkardığı sesler, ebeveynleri tarafından yetiştirilen kuşların çıkardığı seslerden çok değişikti” diyor. Bu neticeler, fiziksel yatkınlıkların veya sınırlamaların bu şarkı kalıplarının üretilmesinde rol oynayabileceğini gösteriyor.
MENZERATH YASAYI ŞEMPANZELER İÇİN DE GEÇERLİ
Bilim insanlarının 2019 senesinde yaptığı ve Proceedings of the Royal Society B'de yayımlanan bir başka araştırmaya göre, insanın en yakın hayvan akrabası olan şempanzeler belirgin bir biçimde ‘insan benzeri’ bağlantı kuruyorlar.
Roehampton Üniversitesi'nden uzmanlar, primatların temel insan diliyle aynı kaidelerin bazılarını izleyen jestler kullandığını buldu. Bir tanesi Zipf'in yaygın olarak kullanılan sözcüklerin daha kısa olma meylinde olduğunu söyleyen kısaltma kanunuydu. Değişiği, daha büyük dil yapılarının daha kısa parçalardan oluştuğunu öngören Menzerath Kanunu'ydı.
Zipf'in Kısalık Yasayı'na göre, az rakamda bir ekip kelime çok kullanılırken, kelimelerin büyük çoğunluğu seyrek kullanılıyor. Bu kanunu bulan dilbilimci George Zipf'e göre, biltihapçı sıradaki kelime, ikinci sıradaki kelimenin hep iki katı kadar sıklıkta, üçüncü sıradaki kelimenin de hep üç katı kadar sıklıkta kullanılıyor.
Bilim insanları, Uganda'nın Budongo Orman Koruma Alanı'nda yaşayan kaba şempanzelerin videolarını araştırdı ve şempanzeler tarafından kullanılan takribî 58 değişik cinsteki 'reyin' hareketinin 2.000'den aşırısını tahlil ederek bu ehemmiyetli bulguyu yaptı.
Öteki büyük maymunlar gibi şempanzelerin de konuşma kabiliyeti bulunmuyor ancak birbirleriyle bağlantı kurmak için jestleri kullandıkları daha evvelden biliniyor. Şempanzeler el ve ayak hareketlerini kullanmanın yanı gizeme seslerle, beden duruşlarıyla ve surat ifadeleriyle bağlantı kuruyor.
Baş tahlilci Raphaela Heesen, “Primatların jest bağlantıyı elbette insan dilinden çok değişiktir ancak neticelerimiz bu iki sistemin aynı matematiksel prensiplerle desteklendiğini gösteriyor. Çalışmamızın, bu kanunların hayvanlar aleminde ne kadar yaygın olabileceğini görmek için benzer çalışmaların önünü kalemtıraşını umuyoruz” diyor.
PRİMATLARDAN SONRA PENGUENLERDE DE KEŞFEDİLDİ
Uçamayan kuş cinsi olarak bilinen penguenlerin, tek eşlilik, eşcinsel beraberlik ve fahişelik gibi insanlarda da görülen özelliğe sahip olduğunu biliyoruz. Geçtiğimiz senelerde yapılan araştırmalarda bilim insanları, biçiminin de insanlarla aynı prensipleri izlediğini keşfetti.
Torino Üniversitesi'nde yapılan araştırmaya göre, penguenler dilbilimindeki iki temel yasayı izliyor. Biltihapçısı sık kullanılan sözcüklerin daha kısa olması başka bir deyişle Zipf'in Kısalık Yasayı, ikincisi ise uzun sözcüklerin daha kısa hecelerden oluştuğu Menzerath Kanunu.
Yukarıyada da bahsettiğimiz gibi mevzubahisi yasaların insanlar dışında ilk defa primatlar tarafından kullanıldığı bulunmuştu. Primatlardan sonra bu modelleri ilk kullanan hayvan türünün penguenlerin olduğu ortaya çıktı. Tahlilciler, İtalya'daki hayvanat bahçelerin üç ayrı koloniden 28 erişkin Afrika pengueninin çiftleşme yarıyıllarında bir araya gelen 590 heyecanlı çiftleşme şarkısını kaydolup analize aldı.
Bu analizlerde penguenlerin en sık kullandığı sözcüklerin aynı zamanda en kısa kelimeler olduğunu, en uzun sözcüklerin ise kısa hecelerden oluştuğunu keşfettiler. Çalışmada yer alan uzmanlar araştırma neticesini, “Eriştiğimiz neticeler, Afrika pengueninin heyecanlı çiftleşme şarkılarının Zipf'nin Kısalık Yasayı'na ve Menzerath Kanunu'na uyduğunu ortaya koyuyor. İnsanların kullandığı bağlantı modellerini penguenler de kullanıyor” ifadeleriyle özetledi.