Keltler Kimdir? Avrupa’yı Nasıl Şekillendirdi?
Romalıların ”’Gadyalı”Dediği Antik Halk Avrupa’yı Nasıl Şekillendirdi?
Kelt adı verilen bu kabileler ve kültürleri göç ederek Portekiz’den Türkiye’ye kadar olan topraklarda varlıklarını sürdürmüşlerdir. Farklı kabileler olmasına ve hiçbir zaman tek bir birleşik devlet olmamasına rağmen, eski Keltler Kelt diliyle birbirine bağlıydı ve sanatta, savaş tarzlarında, dinde ve ölü gömme uygulamalarında belirgin benzerlikler vardı. Kelt kültürü, MÖ 1. yüzyıldan itibaren Roma İmparatorluğu içinde emilmiş olsa da, Kelt halkı, bugün Kelt dillerinin hala konuşulduğu İrlanda ve kuzey İngiltere gibi Avrupa’nın daha uzak bölgelerinde gelişmeye devam etti.
‘Keltler’ terimi, antik yazarların onlara bu ismi vermesinden sonra, Roma fethinden önce Akdeniz bölgesinin kuzeyindeki Demir Çağı Avrupa’sında yaşayan halkları ifade etmek için yaygın olarak kullanılır. Ancak, sorunlu bir etikettir. Bunun nedeni, bu halkların birleşik bir devletin parçası olmayıp, çoğu birbiriyle doğrudan ilişkisi olmayan çok sayıda kabileye mensup olmalarıdır.
Bu halklar, arkeolojik kanıtların olmaması nedeniyle belirsizliğini koruyor. MÖ 1. binyılın başından itibaren ve sonraki iki veya üç yüzyıl boyunca, demir işleme teknolojisi Avrupa’ya yayıldı. Sonuç olarak demir, daha güçlü ve daha dayanıklı aletler ve silahlar yapmak için tercih edilen metal olarak bronzun yerini aldı. Kelt adını Avusturya’da c’den kalma bu ismin bulunduğu yerden alan Hallstatt kültürüydü. 1200 ila c. MÖ 450, ancak MÖ 8. ila 6. yüzyıllarda zirvedeydi. Hallstatt kültürü, bir yanda Batı Avusturya, Güney Almanya, İsviçre ve Doğu Fransa’yı, diğer yanda ise Doğu Avusturya, Bohemya ve Balkanların bazı bölgelerini kapsayacak şekilde yayıldı. Hallstatt kültürü, yerel kaynakların tükenmesi, artan kabile rekabeti ve ticaret yollarının başka yerlere kayması nedeniyle MÖ 5. yüzyılda düşüşe geçti.
Kelt kültürünün oluşumunda önemli olan üçüncü grup, La Tène kültürüdür.(c. 450 – c. 50 BCE), adını İsviçre’deki Neuchâtel Gölü’nün kuzey kıyılarındaki bu ismin bulunduğu yerden almıştır. Belki de en iyi, sanat ve dindeki ortak özelliklerle birleşmiş çeşitli kabilelerden oluşan bir grup olarak tanımlanan La Tène kültürü, sonunda İrlanda’dan Romanya’ya uzanan batı ve orta Avrupa’yı kapsayan geniş bir yayda mevcuttu. Kültürel özellikler arasında demircilik, su kaynaklarına adak sunma, mezarlara silah bırakma, dönen, geometrik ve bitkisel desenlerle stilize edilmiş sanat sayılabilir.
La Tène kültürü, Kelt olmayan bölgelerde var olduğu için Kelt halklarına tam olarak karşılık gelmez. örneğin, Almanca konuşulan Danimarka’da. Bununla birlikte, orijinal olarak arkeologlar tarafından eserleri sınıflandırmak için kullanılan bir terim olan La Tène terimi, MÖ birinci binyılın ikinci yarısında Avrupa’daki Kelt kültürüyle eşanlamlı olarak hala (kesin olmasa da) kullanılmaktadır.
Demir Çağı Avrupa halklarının birçoğu arasındaki çarpıcı bağlantı noktalarından biri ortak dilleridir. Kelt dili, Hint-Avrupa dil ailesinin bir koludur. Bilim adamları Kelt dillerini iki gruba ayırdılar. Insular Kelt ve Kıta Kelt. İkinci grup, Roma imparatorluk döneminden sonra artık yaygın olarak konuşulmuyordu ve ne yazık ki, bunun hayatta kalan tek örnekleri, Yunan ve Romalı yazarların eserlerinde ve çanak çömlek grafiti ve adak ve cenaze stelleri gibi bazı kısa epigrafik kalıntılarda bahsedilmektedir.
Kelt tanrılarının alışılmadık bir özelliği, bazılarının belki de aynı tanrının üç farklı yönünü temsil eden bir üçlü olarak görülmesiydi. Bir üçlü örneği üç anne tanrıçalar, bireysel güç, güç ve bereket benzer kavramları temsil Matronae olduğunu. Sayısız yerel ve bölgesel tanrıdan birçoğu, savaş, egemenlik, kabile kimliği, şifa, avcılık ve anneler ve çocuklar gibi belirli grupların korunması gibi günlük yaşamla ilgili birincil ilgi alanlarıyla ilişkilendirildi.
Dil ve dini uygulamaların yanı sıra, Keltlerin Avrupa’daki bir diğer ortak özelliği de ürettikleri sanattır. Kelt sanatı, bahsedilen daha önceki yerli Demir Çağı kültürlerinden ve Trakyalılar, İskitler, Yunanlılar, Etrüskler ve Romalılar gibi komşu kültürler veya ticaret ortaklarından ve bu halklar aracılığıyla Yakın Doğu’dan gelen fikirlerden etkilenmiştir. Kullanılan malzemeler arasında cam, mercan ve kehribar gibi ithal egzotik malzemeler kullanılarak elde edilen ekstra süslemeli seramik, taş, demir, bronz ve altın bulunmaktadır. Metaller döküldü, oyuldu, zımbalandı, izlendi, kakıldı ve repoussé (diğer tarafta bir kabartma oluşturmak için malzemeyi arkadan kanalize etmek) kullanılarak işlendi. Tipik sanat nesneleri arasında süslü kazanlar, kumtaşı veya ahşap insan figürleri,Kelt bronz kalkanları, altın torklar, beşgen broşlar (bir iğne ve halkadan oluşur) ve adak olarak kullanılacak hayvan figürinleri.
Savaşın Kelt kültürünün önemli bir parçası olduğu, antik Kelt panteonunda savaşla ilişkilendirilen tanrıların sayısından ve mezarlarda saklanan çok sayıda silahtan açıkça anlaşılmaktadır. Savaş alanındaki cesaret ve yiğitlik, toplum içindeki statünün belirlenmesinde de önemliydi. Bazı klasik yazarlar, Kelt savaşçılarının savaşa çıplak girebilecekleri ve kurbanlarının kafalarını topladıklarına dair garip gerçeği de yorumluyor. Birçok Kelt savaşçısı bir tork kolyesi takardı ve bunlar topluluk içindeki bir statü ve rütbe sembolüydü. Kelt kadınlarının savaşa katıldığına dair kanıtlar vardır.
Kelt savaşçıları mızraklar, uzun kılıçlar ve belirgin büyük dikdörtgen veya oval kalkanlar kullandılar. Kelt orduları sapancılar, savaş arabaları ve süvariler kullanıyordu, savaş alanında örgütlenme standartlar ve savaş boynuzları kullanılarak sağlanıyordu. Kelt orduları, kabileler bazen Kelt Göçü olarak adlandırılan yeni zenginlik fırsatları bulmak için batıya, güneye ve doğuya doğru dalgalar halinde hareket ettikçe, MÖ 4. yüzyıldan itibaren komşuları için oldukça fazla soruna neden oldu.
Kelt kültürü bu bölgelerden ortaçağ dönemine kadar devam edecek ve İrlanda, Galler ve İskoç ortaçağ edebiyatının epik şiirlerinde ve şimdi Hıristiyanlaştırılmış sanatta kendini en görünür şekilde ifade edecekti. Eski Kelt gelenekleri, bu epik şiirlerde ve ışıklı el yazmaları içindeki karmaşık eğrisel tasarımlar biçiminde, her yerde bulunan beş köşeli broşlarda ve kilise avlularındaki taş haçların üzerindeki sofistike bitkisel motiflerde yaşadı.