Rakamlarla Rus birliklerinin ciddi bir üstünlüğü yoksa, savaş eğitimi ve mücadele ruhu niteliğinde düşmandan çok daha üstün olduklarını belirtmek gerekir. Büyük bir avantaj topçu ve süvari idi. Ancak, aktif ve hızlı saldırı eylemleri yerine, Muhtar Paşa'nın askerlerinin yenilgisinden sonra bu kalenin başarılı ve uzun süreli bir savunma şansı olmamasına rağmen, Kars'ı almaya odaklanmaya karar verildi. Kars'ta bulunan mevcut kolordu ana güçleri Akhaltsykh (Ardahan) dekolmanı birlikleri tarafından güçlendirildi. Ardahan'da Albay KV Komarov'un küçük bir dekolmanı kaldı.
Bu arada, Türk komutanlığı ustalıkla Rus komutanındaki dalgalanmalardan ve geçici olasılıklardan yararlandı. Muhtar Paşa, birliklerinin oluşumunu ve konuşlandırmasını kısa sürede tamamlayabildi. Mayıs ayının sonunda, Türklerin 20 silahlı 28 bin askeri vardı. Arkada yaklaşık 15 bin kişinin rezervi vardı. Türk ordusunun ana güçleri Zivin'de (Saganlug sırtında) bulunuyordu, sol kanat Olta'ya dayanıyordu, sağ Alashkert bölgesinde idi.
Alashkert’in işgalinden sonra, Tervkasov’un Erivan’ın görevinden ayrılması, “Kars’ın kurtarılmasına inmek için derhal Sagerluk’a odaklanan düşmana karşı aktif bir gösteri hazırladı. Davanın aşırı önemi göz önüne alındığında, bir kayıp olmaktan çekinmeyin. ” Mevcut Kafkas birliklerinin komutasının bu kararı pek dikkate alınmadı. Şimdiye kadar ilerleyen, nispeten zayıf Erivan dekolmanı, üslerinden oldukça uzaktı. Mesajların korunması için, müfrezenin muharebe personelinin 7 bin süngü ve kılıçla zayıflatılması gerekiyordu, ancak bundan sonra bile arka birimleri kötü bir şekilde korunmaya devam etti. Van’ın tarafında, Faik Paşa’nın çıkarılması (4-5 bin kişi) tehdit edildi ve dolambaçlı yürüyüşünün savunulacak hiçbir şeyi yoktu. Bayazet'teki garnizon zayıftı ve en iyi ihtimalle sadece kalenin kendisini koruyabiliyordu. Düşman Erivan bölgesinde derin bir baskın yapabilirdi, örtüsüz kalmıştı. Ek olarak, izole edilmiş Erivan dekolmanı, Türk ordusunun ana güçlerini tahrip edebilir.
Türk emri derhal Rus sol kanadının derin ilerlemesine cevap verdi. Erivan'ın ayrılması, Zivin'deki Türk ordusunun sağ tarafında bir tehdit oluşturdu. Rus birliklerinin saldırılarını durdurmak için, Muhtar Paşa, 8300 silahlarındaki 12 askerlerini numaralayan Tatyr-Ogly Mehmed Paşa (Magomet Paşa) komutasının altında bir dekolte gönderdi. Türk generaline, Tergukasov’un her ne pahasına olursa olsun daha fazla saldırı yapmasını geciktirme emri verildi.
38 Piyade Tümeni komutanı, Korgeneral Arzas (Arshak), Rus kökenli bir Rus komutanı olan Artemyevich Tergukasov'un (Ter-Gukasov) askeri liderlik becerilerine sahip olduğunu belirtmekte fayda var. Keskin dönüşlerle dolu, uzun bir yaşam biçimine gitti. Arzas, Ermeni Apostolik Kilisesi'nin başpiskoposunun sekiz oğlunun 6'iydi, dini bir okulda okuyordu ve görünüşe göre kilisenin lideri olarak bir hayat yaşayabiliyordu. Fakat kardeşi Solomon, daha ileri eğitim için kardeşleri Rusya'ya götürdü. Arzas Artemyevich, Demiryolu Mühendisleri Birliği'ne girdi ve daha sonra iletişim yollarına gitti. Çok sayıda ödül ve promosyona sahip olduğu Gürcistan Askeri Karayolu inşaatına Kafkasya'ya askeri haberleşme müdürlüğüne transfer edildi. Ek çalışmalardan sonra askerlik görevine geçti. 1852’te Kafkasya’ya geri dönen Arzas Artemyevich, birçok Kafkas keşif gezisine katıldığı Abşeron Piyade Alayı’nın ana üyesi olarak seçildi. Cesurca savaştı. Şubat ayından bu yana, 1859, Absheron alayını komuta etti, 25 August, Absheron ile Aul Gunib'e taşındı ve inatçı bir savaştan sonra bu köyde düşman molozlarını ele geçirdi. Bu davada, doğrudan savaş alanındaydı, Prens Baryatinsky'ye St. George 4 derecesi: "Gunib'in güneyindeki birliklere komuta ederek, düşman pozisyonunun en önemli noktasını ele geçirdi ve zaferin asıl suçlusu oldu, sonucu Şamil tarafından ele geçirildi." 1865’te, Baş General’e terfi etti ve 19’ten 1869 Piyade Tümeni’nin komutasına kadar 38 Piyade Tümeni’nin şef yardımcılığına atandı.
Sonuç olarak, Tergukasov, ustaca uyguladığı Türklerle olan Kafkas savaşları konusunda harika bir deneyime sahipti. Tergukasov ayrıca, komutan için yararlı ve değerli olan başka niteliklere de sahipti. “Askerlere sonsuza dek yakın kaldı, en küçük ihtiyaçlarına karşı son derece hassas ve iç ve dış refahları ile ilgili her şeye özenle bakıyordu. A. A. Tergukasov, astlarına korkudan ilham vermedi, dikkat çekici kişiliğiyle bastırmadı, aksine aksine, özellikle askerler için, astları bulmak için her zaman basit, sevgi dolu, onaylayan bir sözcüğü onaylamayan, terfi ettiren ve onayladı. Bu şartlar altında, birliklerin kendisine güven duyması ve içlerinde büyük bir coşku yaratma yeteneği oldukça doğal ”(Kolyubakin B. Kampanyadaki Erivan takımı 1877-1878).
Korgeneral A. A. Tergukasov. I. Matyushin tarafından P. F. Borel tarafından çizimden gravür
3 (15) Haziran 1877, Rus istihbaratının düşmanını buldu. 4 (16) Haziran Erivan takımı, Dram-Dag sırtında görev alan Mehmed Paşa'nın askerlerine saldırdı. Bu saldırının sürpriz olduğu Türkler, darbelere dayanamadı, tamamen mağlup edildi ve dağıldı. Türk süvari, Rus sağ kanadını devirmeye çalıştı, ancak komutanıyla birlikte neredeyse hiç atış olmadı. Bundan sonra, moralsiz Osmanlılar artık direniş öneremezlerdi. Mehmet Paşa'nın kendisi öldü, yüzlerce Türk askeri öldü, 1300'ten fazlası yaralandı ve yakalandı, yüzlerce kişi terk edildi. Türk müfrezesi altındaki Anadolu ordusuna bağlı İngiliz askeri ajanı General Arnold Campbell ve arkadaşı, The The Times gazetesinin muhabiri Kaptan Norman Erzerum'a kaçtı. Davul-Dağ savaşında Ruslar, 180 insanını kaybetti. Rus piyade, süvari ve topçuların ustaca etkileşimi, askerlerin iyi mücadele becerileri ve disiplini sayesinde Türkler yenildi. İngiliz gazeteci Norman şöyle yazdı: "Ruslar olağanüstü bir şekilde hareket ettiler, hızlıca koştular, arazinin her katını kullandılar, iyi eğitildiklerini ve disiplinli olduklarını ve zekice ve cesur olduklarını gösterdiler."
Muhtar Paşa, Dramdağ savaşının sonucuyla büyük ölçüde kızdı, Türkler için çok utanç verici, birçok subay onun tarafından indirgendi. Bu savaşın Türk birliklerinin moralini olumsuz yönde etkilediği; Osmanlı baskısından kurtulma umuduyla Ermeni nüfusunu heyecanlandırdı; Türk ordusunun sağ kanadındaki durum daha da kötüleşti. Bu nedenle, bu yenilgiden sonra, Türk komutası Erivan’ın ayrılmasına karşı daha büyük güçler yönetti. Rus müfrezesinin arkasında, Bayazet’e, 11 silahlı, 16’e bin erkek kadar önemli ölçüde güçlendirilmiş bir Faik-Paşa müfrezesi çıktı. 6 (18) Haziran ayında Türkler, Binlerce kişinin Yüzbaşı Albay G. M. Patsevich komutasındaki 2'in bulunduğu kaleye kuşattı. Aynı zamanda, Muhtar Paşa, Delhi-Bab'ta önden saldırmak için 12,5 bin piyade ve 2 bin süvari ile 18 tabancaları topladı. Zivinsky pozisyonlarının savunması, 10-11'in binlerce bayonet ve kılıcını 18 silahlarıyla İzmail-Paşa dekolmanlarına verdi. Ayrıca, Keprike ve Gassan-Kale - 2 bin Macar dekolmanı, Macar Kaftan-Muhammed Bey'in emri altında bir rezerv vardı.
Dayarskoy savaşı
Bu zamanda Erivan Dekolmanı'nın pozisyonu daha da kötüleşti. Loris-Melikov, Saganlug sırtının bulunduğu sanılan Muhtar Paşa ordusunun ana güçlerine karşı eylemler için Geiman'ın Saganlug'un ayrılması üzerine Kars'ın altından gelen konuşmasını bildirdi. Tergukasov, Gaiman'ın Passinskaya vadisinde ustalaşmasına yardımcı olmak için Türk ordusunun ana güçlerinin arkasında eylemde bulunmakla görevlendirildi. Sonuç olarak, eğer Erivan'ın orjinalinin yalnızca Alashkert'e kadar bağımsız hareket etmesi gerekiyorsa ve ardından saldırıyı yalnızca oyunculuk kollarının ana güçleriyle ortaklaşa sürdürmesi gerekiyorsa, Loris-Melikov Erivan'ın çıkarılmasını daha da Drum-Dag'a taşıdı. Loris-Melikov’un, Muhtar Paşa’nın Erivan’a karşı ana güçlerinin yoğunluğunu bilmediği açık. 9 (21) Haziran Gayman, Türk kalesinin ablukasını zayıflatan Kars'ın altından üretildi. Sonuç olarak, Türkler bazı bölgelere Ruslara saldırabildiler.
Bu arada, Erivan'ın çıkarılması (7 silahlı 30 bin kişi), Gaiman, 8 (20) Haziran ayında Gaiman kuvvetleri ile ortak operasyonlar için daha avantajlı konumlar almaya çalıştı. Tergukasov, mağlup ettiği Türk birliklerinin tekrar saldırgan olacağı fikrine bile izin vermedi ve bu nedenle kayda değer bir dikkatsizlik gösterdi. Erivan takımının ana güçleri Haziran ayındaki 9 (21) bivouac'a yerleştirildi, insanlar dinlendi, yeni savaşlar için hazırlanıyorlardı. Mücadele hazırlıklarında sadece iki küçük mühimmat vardı: Birincisi, Binbaşı Gurov komutasındaki bir piyade taburu ve iki Kazak yüzünden oluşan, o gün için planlanan yiyecek arama işlerini kapsamayı amaçladı; ikincisi, Eschak-Elyasi yönünde keşif için iki şirketten ve Albay Medvedovsky komutasındaki dört roketatar ile yedi yüz kurdu. Rus ileriye dönük müfrezeleri, Muhtar Paşa'nın komutasındaki ilerleyen Türk birlikleriyle beklenmedik bir şekilde çarpıştı.
Medvedovsky durumu doğru bir şekilde değerlendirdi ve Dayar Boğazı'nı kapattı. Binbaşı Gurov, Dayar’dan ayrılmanın bivouacını kaplayan zirveleri de yağdırmadı ve işgal etmedi. İki komutanın bu girişimi, Rus kuvvetlerinin beklenmedik bir şekilde grevinden kurtarılmasını sağladı ve savaşa hazırlanmayı mümkün hale getirdi. Ayrıca Erivan'ın en başından ayrılması, en savunmasız sağ kanadını sağlam bir şekilde güvence altına aldı; bu da savaşın gelecekteki seyri üzerinde son derece olumlu bir etki yaptı. Rus müfrezesi hemen yükseldi ve Medvedovsky ve Gurov müfrezelerini destekledi. Üç grup oluşturuldu: Bronevsky komutasındaki sağ kanat, merkez - Shaka ve sol kanat - Slyusarenko. 13.30 tarafından, dekolmandaki tüm kuvvetler savaşa sokuldu, tüm birlikler 6-7-kilometre çizgisine gerildi ve çok karışıktı.
Düşmanın çifte üstünlüğüne ve ani Osmanlı görünümüne rağmen, Ruslar cesurca savaşa girdi. “Memurlar ve askerler birbirlerinin önde olma hakkına meydan okudular. Bazı memurlar kılıçlarla savaştılar, bazıları bayonetlerle çalıştı ... Hemen hemen herkes kampta hizmetsiz, müzisyenler, savaşçı olmayanlar dahil, askerlerin tehlikeli pozisyonlarını öğrendikten sonra tüfekler aldı ve savaşa katıldı. ” Savaş inatçıydı ve neredeyse bütün gün sürdü. Türkler, Rusların ve merkezin sol kanadına isyancı bir saldırı başlattılar. Fakat asıl vuruş sağ kanattan düştü. Rusların sol kanadındaki pozisyonları birkaç kez elden ele geçti. Askerler karıştı, her bir bölüm bağımsız hareket etti. Sağ kanatta, Türkler başlangıçta Rus birliklerini geri çekilmeye zorlamayı başardılar, ancak Rus merkezinin parçalarının başarılı bir şekilde karşılanması, bir Rus taarruzunun tüm cephesinde şartlar yarattı. Sonuç olarak, Rus birliklerinin, özellikle de küçük ve orta komutanların savaş nitelikleri Erivan’ın ayrılmasından yanaydı (bu savaş “kaptan savaşı” olarak adlandırıldı). Komutanlarımız durumu daha iyi değerlendirebildiler ve doğru kararları aldılar. Düşman yenildi ve kaçtı.
Türk birlikleri yine ağır kayıplar verdi. Çeşitli kaynaklara göre (Türkçe, İngilizce ve Rusça), Türkler, 2'tan 2,5'a bin kişiyi kaybetti (ki bunlardan 500'tan 1'a bin kişiyi öldürdü). Rus askerlerinin kaybı, 455 kişiyi öldüren 74 insanlar. Ruslar için özellikle zor, Kırım Piyade Alayı'nın cesur ve idari komutanı Albay Slyusarenko'nun kaybıydı. Rus askerlerinin sert darbelerini yaşayan Türk birlikleri, ertesi gün savaşa devam etmedi. Geiman’nın Zivin’e karşı çıkarılmasının hareketi hakkında haberler alan Türk komutanı Erivan’ın görevinden alınma planlarını terk etti. Tergukasov ise Davul-Dag'a gitti ve burada Geiman dekolmanı operasyonunun gelişmesini beklemeye karar verdi. Ancak Loris-Melikov ile birkaç gündür arkadan bağlantı Bayazet'teki Türk Van müfrezesi tarafından kesildi ve Erivan dekolmanındaki Heiman birliklerinin hareketi hakkında hiçbir bilgi yoktu.
Böylece, Dramdağ ve Dayarsk savaşları yine, üstün bir düşmanı yenen Rus birliklerinin savaş üstünlüğünü gösterdi. Yani, eğer Rus komutanlığı hızlı bir saldırıya hemen karar verirse, Türk ordusu belirleyici bir yenilgiye mahkum olur. Rus ordusu, Kafkas kampanyasını Erzerum’daki tek bir grevde kazanma şansını kaçırdı. Şimdi kavga ertelendi, taraflar manevra yaptı, darbe alışverişinde bulundu.
Kaynak: Protasov M.D. Öykü İmparatorluk Majesteleri Kırım Piyade Alayı'ndan 73 Büyük Dük Alexander Mihayloviç Alayı
Zivin savaşı
22 haziran ayında, Heiman sütunu Sarykamysh'e ulaştı. Heman'ın görevden alındığı sırada aktif kolordu komutanı olan Loris-Melikov, durum hakkında tam bir bilgi sahibi değildi. General, Erivan'ın ayrılmasının Muhtar Paşa ordusu ile çevrili olduğu, Haziran 21'te dekolmanın savaştığı ve iki tarafın da pozisyonlarını koruduğu konusunda belirsiz bilgiler aldı. Xiemman ekibi 12 Haziran'a geldi ve orada Haziran ayına kadar orada kaldı ve düşman hakkında bilgi topladı. Zivin'in pozisyonlarının eski Erzurumsky valisi İsmail Paşa'nın (ünitesinde 23-25 bin kişi ve 10 silahı vardı) bir görevden alındığı ve Delhi-Baba'da bulunan Muhtar Paşa'nın ana güçlerinden takviye bekliyor olduğu ortaya çıktı. Tergukasov’dan Erivan Dekolmanı’nın tehlikeli durumu hakkında bir mesaj alan Venöz Konseyini topladı. Daha fazla eylem sorusu tartışıldı. Düşmanın müstahkem pozisyonlarını kuşatmadan atlatmak veya Muhtar Paşa'nın ana güçlerinin bulunduğu yer netleşene kadar saldırıyı ertelemek önerildi. Gayman bu tekliflerle aynı fikirde değildi ve düşman konumlarının derhal önden saldırılarında ısrar etmeye başladı. Loris-Melikov, Zivinsky pozisyonlarına saldırmayı kabul etti.
Böylece, Heiman'ın açık bir alanda bulunan Muhtar Paşa'nın ana güçlerine olan (Rus askerlerinin niteliksel üstünlüğü ile Dayar'ı yendikten sonra kalbi kaybeden düşmanın düşmanı olan düşmanları), kısa bir süre sonra zayıflamış olan İzmail Paşa'ya saldırmaya karar verildi. Türk komutanını şef olarak desteklemek.
Zivin'in pozisyonları doğal verilerle zaten güçlüydü ve onlar da oldukça güçlüydü. Tahkimatlar birkaç hendek hattından oluşmuş, yaklaşımlar topçu ile vurulmuştur. Arazi piyade, topçu ve süvari operasyonları için zordu. Ancak, Rus komutanlığı tam bir keşif yapmadı ve Türk ordusunun savunmasının doğası hakkında çok az şey biliyordu. General Geiman, düşman tahkimatlarının kapsamlı bir keşif yapmasının gerekli olduğunu düşünmedi. Düşmanın kaçması için bir saldırı başlatmanın yeterli olduğuna, ardından Rus süvarilerinin Osmanlıların yenilgisini tamamlayacağına inanıyordu. Savaş gazisi KV Komarov, “Zivin'i fırtınaya alma kararı”, bölgenin keşif yoluyla bir plan yapmadan ön incelemesini yapmadan devam ettiğini söyledi. General Geiman, Rus birliklerinin kolay ve hızlı zaferine o kadar güveniyordu ki savaşın diğer komutanlarına doğrudan emrini verdi. “Bugün sütunlara liderlik etmiyorum” dedi, “işte zaten oldukça general, onlara kendilerini ayırt etmeleri için bir şans vermelisin.” Kafkas Savaşı'nda büyük tecrübe sahibi olan ve yaylalara karşı iyi mücadele eden Heiman, belirleyici, cesurdu, ancak Türk kuvvetlerine karşı büyük bir savaş düzenlemede zayıf bir komutan olduğunu, ancak henüz morallerini kaybetmemiş ve güçlü pozisyonlarda bulunduğunu gösterdi.
13 (25), Haziran ayında, 17,5 silahlı (64 bin piyade ve 12 bin süvari) 5,5 bin kişiyi numaralayan Geiman birlikleri, Zivinsky pozisyonlarına saldırdı. Operasyonun planı basitti: Piyade bir ön saldırıya girdi, Türk ordusunun sağ tarafını geçerek süvari gönderildi. Baskınların başarısı, hızlı bir şekilde tek dağ yolundan geçme ve düz bir zeminde düşme yeteneğine bağlıydı. Ancak yol daha önce keşfedilmedi. Ve ravines tarafından kazılmış ve süvari ve topçu için zor. Silahlar ve şarj kutuları sıklıkla elde taşınmak zorunda kaldı. Topçu basması süvari sadece 18.00 için hedefe ulaştı. Ancak Zivinsky pozisyonlarının arkasında çok yüksek adımlar vardı ve bu yüzden onları topçulara sürükleme girişimi başarısızlıkla sonuçlandı. Kazaklar ve ejderhalar sökülmüş, dağlara tırmanmış ve Türk piyadeleriyle uzun bir yangınla mücadele etmişti. Akşamları, sütun başkanı Baş General Chavchavadze, Türk birliklerinin “kitlelerinin” Kepreekei'den geldiği konusunda bilgilendirildi. İki ateş arasında olmaktan korkan Chavchavadze, çekilmeye başlamaya karar verdi. Sonuç olarak, bir geçici çözüm başarıya yol açmamıştır.
Önünde daha iyi şeyler yoktu. Rus topçusu Türklere göre daha üstündü, ancak çok sağlam olması nedeniyle piyadelerin saldıran emirlerini takip etmek mümkün değildi ve uzun mesafelerdeki ateş etkisiz kalıyordu. Cesur bir şekilde Rus askerleri dik yamaçlarda sert bir şekilde mücadele ederek düşman pozisyonlarına gitti. 17 tarafından Türk ordusunun ileri pozisyonlarında saatler alındı. Merkezde iki batarya ve iki sağ kanatta bulunan düşmanın ana savaş hattını ele geçirmeye devam ediyor. Zorlu arazi koşullarından dolayı saldırı sütunları birbirinden izole edilmiştir. Sağ kanat ve merkez birlikleri geçilmez geçitlerle karşılaştı ve hareketi durdurmak zorunda kaldılar. Sıcaktan ve susuzluktan bitkinler, yorgunluktan düştüler, ama savaş devam etti. Birliklerimiz düşmanın güçlü silah ve topçu ateşinden haksız yere uğradı. Sonuç olarak, Türk ordusu konumunu korudu.
Mukhatra Paşa'nın askerlerinin Zivin'e olan yaklaşımının haberini alan Loris-Melikov, savaşın devam etmekten vazgeçmeye ve birlikleri Kars'a geri çekmeye karar verdi. Bir alternatifi olmasına rağmen: Türk pozisyonlarına yaklaşımları uzlaştırmak, sabahları taze rezervleri savaşa sokmak ve düşmana tekrar saldırmak. Bu durumda, Rus-Türk savaşı tarihçisi N. Belyaev, "Türk birlikleri fiziksel ve ahlaki olarak daha fazla Rus tarafından tüketildiğinden ve Türk rezervlerinin tükenmesinden dolayı, başarı şansı vardı" diye belirtti. Ayrıca, Rus ordusu Muhtar Paşa'nın ana güçlerine saldırabilir. Ancak, başarısızlıkla karıştırılan Loris-Melikov, birliklerini geri çekmeye karar verdi.
Böylece, Rus saldırısı başarılı olamadı. Geiman dekolmanı kayıpları 900 insanına ulaştı. Türk kayıpları, çeşitli kaynaklara göre, 650'ten 1300 kişilere kadar değişmektedir. Ciddi kayıplara ve birliklerin aşırı yorgunluğuna rağmen, geri çekilme düzenliydi. Rus birlikleri, askeri muhabir A. N. Maslov, "düşmanın elinde tek bir mahkum ve tek bir mahkum bırakmadı" yazdı.
Temmuz ayında Kars 5'e gelen Loris-Melikov kuşatmayı Kars'tan kaldırmaya ve doğrudan Rus sınırına çekilmeye karar verdi. Rus ordusu, Rusya’nın derinliklerinden takviye beklentisiyle savunmaya gidiyordu. Komutan derhal takviye istedi. Temmuz 9, Rus birliklerinin ana güçleri Kars'tan ayrıldı. Rus birliklerinin Zivin'den ayrılması ve bir tuzaktan korkması ile şaşırtan Muhtar Paşa, Rus birliklerine büyük bir özenle hareket etti. Temmuz 7'ta Türk birlikleri Kars'a yaklaşırken, Temmuz 9'ta Türkler Rusların nasıl ayrıldığını görebildi.
Zivinsky pozisyonlarına yapılan saldırının başarısızlığı ve Kars'tan geri çekilme, Rusya'da acı verici bir izlenim bıraktı - bu her iki operasyonda da Rus ordusunun ilk büyük başarısızlığıydı.
Kafkas operasyonlarında yapılan savaşın ilk saldırı aşaması, Nisan 24 ile Temmuz 10 1877 arası Kaynak: N. I. Belyaev. Rus-Türk savaşı 1877-1878
Devam edecek ...