Çiçek hastalığı , difteri ve çocuk felci gibi bir
zamanlar korkulan bulaşıcı hastalıkları ortadan kaldırmasıyla
tanınan aşılar, modern tarihin en büyük halk sağlığı başarılarından
biri olarak müjdeleniyor.
Aşılar, bağışıklık sisteminizi , virüsler ve bakteriler de dahil
olmak üzere patojenler olarak bilinen belirli hastalığa
neden olan organizmaları tanımak ve bunlarla savaşmak
için eğitir . Daha sonra patojenin geri dönmesi durumunda bir
savunma başlatabilecek hafıza hücrelerini geride bırakırlar.
Aşılar, vücudun kendi bağışıklık savunmasını uyarlayarak, birçok bulaşıcı
hastalığa karşı ya onları tamamen bloke ederek ya da semptomlarının şiddetini
azaltarak koruma sağlar.
Bağışıklık Sistemi Nasıl Çalışır?
Vücudun bağışıklık sistemi, hastalıklara karşı korunmaya ve enfeksiyonlarla savaşmaya yardımcı olmak için
çeşitli savunma hatlarına sahiptir . Genel olarak iki bölüme
ayrılırlar: doğuştan gelen bağışıklık ve adaptif bağışıklık.
Doğuştan Bağışıklık
Bu, doğduğunuz bağışıklık sisteminin bir parçasıdır. Doğuştan gelen bağışıklık sistemi hastalıklarına
karşı cephe savunma ile vücut sağlar ve hemen bir patojen göründüğünü bir kez
aktive edilir hücrelerin yapılır. Hücreler belirli patojenleri
tanımıyor; sadece bir patojenin orada olmaması ve saldırmaması gerektiğini
"bilirler".
Özellikle dendritik hücreler, savunmanın bir sonraki aşamasını tetiklemek
için patojeni bağışıklık sistemine sunmaktan sorumludur.
Adaptif Bağışıklık
Edinilmiş bağışıklık olarak da bilinen adaptif bağışıklık sistemi, cephe
savunucuları tarafından yakalanan patojenlere tepki verir. Patojenle
birlikte sunulduğunda, bağışıklık sistemi, ya patojene saldıran ya da
diğer hücreleri ( B-hücresi veya T-hücresi lenfositleri dahil )
vücudun savunması için toplayan hastalığa özgü proteinler ( antikorlar olarak adlandırılır ) üretir .
Antikorlar, antijenler olarak bilinen yüzeyindeki
saldırgana dayalı spesifik proteinleri tanımak için
"programlanmıştır" . Bu antijenler, bir patojen tipini
diğerinden ayırt etmeye yarar.
Enfeksiyon kontrol altına alındıktan sonra, bağışıklık sistemi, gelecekteki
saldırılara karşı nöbetçi olarak hareket etmek için bellek B-hücreleri ve
T-hücrelerini geride bırakır. Bunların bir kısmı uzun süreli olurken, bir
kısmı da zamanla zayıflayarak hafızasını kaybetmeye başlar.
Aşı Nasıl Çalışır?
Vücudu doğal olarak günlük patojenlere maruz bırakarak, vücut yavaş yavaş
çok sayıda hastalığa karşı güçlü bir savunma oluşturabilir. Alternatif
olarak, bir vücut aşılama yoluyla hastalığa karşı bağışıklanabilir .
Aşılama, vücudun patojen olarak tanıdığı ve önceden hastalığa özgü bir
yanıtı tetikleyen bir maddenin verilmesini içerir. Özünde, aşının kendisi
hastalığa neden olmamasına rağmen, vücudu saldırıya uğradığını düşünmeye
"kandırır".
Aşı, patojenin ölü veya zayıf bir formunu, patojenin bir kısmını veya
patojen tarafından üretilen bir maddeyi içerebilir.
Daha yeni teknolojiler, patojenin kendisinin herhangi bir parçasını içermeyen, bunun yerine hücrelere genetik kodlama ileten ve onlara bir bağışıklık tepkisini teşvik etmek için bir antijenin nasıl oluşturulacağına dair "talimatlar" sağlayan yeni aşıların oluşturulmasını sağlamıştır. Bu yeni teknoloji, COVID-19 ile savaşmak için kullanılan Moderna ve Pfizer aşılarını oluşturmak için kullanıldı .
Bazı hastalıkların tedavisine yardımcı olmak için bağışıklık sistemini
harekete geçiren terapötik aşılar da vardır .
Şu anda, prostat kanseri , invaziv mesane kanseri ve onkolitik melanom tedavisinde kullanılabilen ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından onaylanmış üç terapötik aşı bulunmaktadır . Diğerleri şu anda hepatit B, hepatit C, HIV ve insan papilloma virüsü (HPV) gibi viral enfeksiyonları tedavi etmek için araştırılmaktadır.
Aşı Çeşitleri
Tüm aşıların amaçları aynı olsa da -antijene özgü bir bağışıklık tepkisini
tetiklemek- tüm aşılar aynı şekilde çalışmaz.
Şu anda kullanımda olan beş geniş aşı kategorisi ve her biri farklı
antijenik tetikleyicilere ve dağıtım sistemlerine (vektörlere) sahip çok sayıda
alt kategori vardır.
Canlı Zayıflatılmış Aşılar
Canlı zayıflatılmış aşılar ,
sağlıklı bağışıklık sistemi olan kişilere zararsız hale getirmek için
zayıflatılmış (zayıflatılmış) bir bütün, canlı virüs veya bakteri kullanır.
Vücuda girdikten sonra, zayıflatılmış virüs veya bakteri, doğal bir
enfeksiyona en yakın bağışıklık tepkisini tetikler. Bu nedenle, canlı
atenüe aşılar, diğer birçok aşı türünden daha dayanıklı (daha uzun ömürlü) olma
eğilimindedir.
Canlı atenüe aşılar aşağıdaki gibi
hastalıkları önleyebilir:
İnaktive Aşılar
Bütünüyle öldürülmüş aşılar olarak da bilinen inaktive aşılar , ölü olan bütün virüsleri kullanır. Virüs çoğalamasa da, vücut onu yine de zararlı olarak görecek ve antijene özgü bir yanıt başlatacaktır.
Aşağıdaki hastalıkları önlemek için inaktive aşılar kullanılır:
Alt Birim Aşıları
Alt birim aşılar, bir bağışıklık tepkisini tetiklemek için yalnızca bir
mikrop parçası veya bir miktar protein kullanır. Virüs veya bakterinin
tamamını kullanmadıkları için yan etkiler canlı aşılardaki kadar yaygın
değildir. Bununla birlikte, aşının etkili olması için tipik olarak çoklu
dozlara ihtiyaç vardır.
Bunlar ayrıca antijenik parçanın polisakkarit adı verilen bir şeker
molekülüne bağlandığı konjuge aşıları da içerir.
Alt birim aşılar tarafından önlenen hastalıklar şunlardır:
Toksoid Aşılar
Bazen korunmanız gereken bakteri veya virüs değil, patojenin vücudun
içindeyken ürettiği bir toksindir.
Toksoid aşılar, vücudun bu maddeleri zarar vermeden önce tanımayı ve bunlarla savaşmayı öğrenmesine yardımcı olmak için toksinin zayıflamış bir versiyonunu (toksoid adı verilen) kullanır.
Kullanılmak üzere lisanslı toksoid
aşılar ;
mRNA Aşıları
Daha yeni mRNA aşıları, hücrelere genetik kodlama sağlayan haberci RNA
(mRNA) adı verilen tek zincirli bir molekül içerir. Kodlamanın içinde,
spike protein adı verilen hastalığa özgü bir antijenin nasıl
"oluşturulacağına" dair talimatlar bulunur.
mRNA, yağlı bir lipit kabuğu ile kaplanmıştır. Kodlama iletildikten sonra, mRNA hücre tarafından yok edilir.
COVID-19 ile savaşmak için 2020'de kullanılması onaylanmış iki mRNA aşısı bulunmaktadır:
Moderna COVID-19 aşısı (nükleozid modifiyeli)
COVID-19'dan önce, insanlarda kullanım için lisanslanmış mRNA aşıları yoktu.
Aşı Güvenliği
Aksine iddialara ve efsanelere rağmen , aşılar işe yarar ve
birkaç istisna dışında son derece güvenlidir. Geliştirme süreci boyunca,
yerel eczanenize veya sağlık hizmeti sağlayıcınızın ofisine ulaşmadan önce
aşıların geçmesi gereken birden fazla test vardır.
FDA tarafından ruhsatlandırılmadan önce üreticiler , aşı adaylarının etkili ve güvenli olup olmadığını belirlemek için sıkı bir şekilde izlenen klinik araştırma aşamalarından geçerler . Bu genellikle yıllar alır ve en az 15.000 deneme katılımcısı içerir.
Aşı ruhsatlandırıldıktan sonra, araştırma, tavsiyenin uygun olup olmadığını belirlemek için Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) tarafından koordine edilen bir halk sağlığı ve tıp uzmanlarından oluşan bir panel olan Bağışıklama Uygulamaları Danışma Komitesi (ACIP) tarafından gözden geçirilir. aşı ve hangi gruplara.
Aşı onaylandıktan sonra bile, güvenlik ve etkinlik açısından izlenmeye devam edecek ve ACIP'in tavsiyelerini gerektiği gibi ayarlamasına izin verecek. Olumsuz aşı reaksiyonlarını izlemek ve raporu ACIP'e yönlendirmek için kullanılan üç raporlama sistemi vardır :
Sürü Bağışıklığı
Aşı sizi bir birey olarak koruyabilir, ancak faydaları ve nihai başarısı
ortaktır. Bir topluluk içinde bulaşıcı bir hastalığa karşı aşılanan kişi sayısı ne
kadar fazlaysa, hastalığa karşı duyarlı olan ve onu yayma olasılığı o kadar az
olan kişidir.
Yeterli aşı yapıldığında, enfekte olmamış kişiler de dahil olmak üzere
toplum bir bütün olarak hastalığa karşı korunabilir. Buna sürü bağışıklığı denir .
"Devrilme noktası" bir enfeksiyondan diğerine değişir, ancak genel olarak konuşursak, sürü bağışıklığının gelişmesi için nüfusun önemli bir bölümünün aşılanması gerekir.
COVID-19
ile ilgili ilk çalışmalar, sürü bağışıklığının gelişmesi için nüfusun yaklaşık
%70'inin veya daha fazlasının aşılanması gerektiğini göstermektedir.
Sürü bağışıklığı, halk sağlığı görevlilerinin eskiden milyonlarca insanı
öldüren çiçek hastalığı gibi hastalıkları ortadan kaldırmasına neden
oldu. Öyle olsa bile, sürü bağışıklığı sabit bir durum değildir. Aşı tavsiyelerine uyulmadığı takdirde ,
bir hastalık yeniden ortaya çıkabilir ve tekrar nüfusa yayılabilir.
Bu, 2000 yılında Amerika Birleşik Devletleri'nde ortadan kaldırıldığı
bildirilen, ancak çocuklar arasında aşılama oranlarındaki düşüş nedeniyle geri
dönüş gösteren bir hastalık olan kızamık ile görülmüştür.
Düşüşlere katkıda bulunanlar, aşıların yalnızca etkisiz olduğunu (veya
kurumsal vurguncular tarafından yaratıldığını) değil, aynı zamanda bilimin
aksine otizm gibi koşullara da neden olabileceğini uzun süredir iddia eden aşı karşıtı savunucuların asılsız zarar iddialarıdır .
Klinik kanıtların çoğu, aşılamanın faydalarının olası risklerden çok daha ağır bastığını göstermiştir.
Yine de, hamileyseniz, bağışıklığı baskı altındaysanız veya geçmişte bir
aşıya karşı olumsuz bir reaksiyon geçirdiyseniz, bunu sağlık uzmanınıza
bildirmeniz önemlidir. Bazı durumlarda aşı yine de verilebilir, ancak
diğerlerinde aşının değiştirilmesi veya kaçınılması gerekebilir.