Bu on yılın ilk beş yılında, Sahra altı Afrika’daki 37 ülke, özelleştirme programları yoluyla toplam 11 milyar dolardan fazla para topladı. Bu külliyatın büyük kısmı rekabetçi sektörlerdeki düşük değerli işlemler yoluyla artırılmış olsa da, bölge küresel özelleştirme eğilimlerinde Avrupa ve Latin Amerika’nın yalnızca gerisindedir. Afrika, Gana ve Zambiya ilk sıralarda yer alırken, Nijerya tartışmasız lider. Afrika’nın üçüncü en büyük ekonomisi, 2004 ile 2005 yılları arasında üretilen 975 milyon doların %70’inden fazlasına katkıda bulundu ve bunun çoğu, büyük bir liman işletmecisinin elden çıkarılmasını içeren tek bir anlaşmayla sağlandı.
Afrika genelinde özelleştirme, dinamik özel sektörler geliştirmeye ve ekonomilerini büyütmeye çalışan ülkeler için yol gösterici ilke haline gelmişti. Ancak ülkeler, hayal kırıklığı yaratan sosyal göstergeler, zayıf altyapı ve büyük verimlilik açıkları açısından büyük zorluklarla karşılaşmaya devam ediyor. Özünde, kıtanın dünya ekonomisine entegrasyonu, özellikle sürdürülebilir kalkınma çabalarını baltalamaya devam ettiği batı bölgelerinde aşırı yoksulluk nedeniyle engellendi.
Nijerya, hızlı ve kapsayıcı büyüme için tek uygun ve ekonomik olarak uygulanabilir araç olduğu bilincine dayanarak Afrika’da agresif özelleştirmenin ön saflarında yer almayı başardı. Geçen yüzyılın sonunda sivil hükümetin geri dönüşünden bu yana Nijerya, sağlam makroekonomik politika müdahalelerine dayalı olarak yoksulluğun azaltılmasını da bir öncelik haline getirdi. Çabalarının odak noktası, hükümet harcamalarını kısmak ve doğrudan ekonomik üretime girişmek, kaynakları harekete geçirmek ve yerli ve yabancı yatırımı teşvik etmek olmuştur. Bununla birlikte, petrol ihracatına olan ezici güveni ve birbirini takip eden on yıllarca süren askeri yönetimi karakterize eden büyük yanlış yönetim göz önüne alındığında, Nijerya şaşırtıcı bir artışla karşı karşıya.
Ekonomik reform konusundaki niyeti hiçbir zaman sorgulanmasa da, Nijerya’nın özelleştirme anlaşmalarını yürütme sicili biraz sorgulandı. Girişimlerinin geniş parametreleri, İngiltere’den Rusya’ya, Avrupa’dan ABD’ye ve Asya’ya kadar dünyanın diğer bölgelerindeki geçmiş başarılara dayanıyordu. Nijerya’nın kavramı resmi olarak tanıtması, IMF tarafından finanse edilen yapısal uyum programı tarafından görevlendirilen bir girişim olan 1988 özelleştirme ve ticarileştirme kararnamesi ile geldi. 1999 yılında, hükümetin özelleştirme politikasını hazırlamak ve uygulamak için federal hükümetin kararnamesi ile Kamu Teşebbüsü Bürosu (BSE) kuruldu. Utanç verici bir şekilde, erken özelleştirme anlaşmalarından bazıları fiyaskoyla sonuçlandı.
Eski Başkan Obasanjo’nun hükümeti özel bir konsorsiyuma iki rafineri sattı, ancak satış daha sonra merhum Başkan UM Yar’Adua’nın hükümeti tarafından görevi kötüye kullanma iddiaları üzerine bozuldu. Rafinerileri özelleştirmeye yönelik sonraki çabalar, siyasi boşluklar nedeniyle durdurulmak zorunda kaldı. Nijeryalı kamu sektörü telekomünikasyon tekeli NITEL’in elden çıkarılması, şirketin büyük kayıplara uğraması ve borç yükümlülüklerini yerine getirmemesi ve hükümeti bu yılın başlarında kontrolü yeniden ele geçirmeye zorlamasıyla felaketle sonuçlandı. O zamandan beri feshedilen ulusal havayolu Nijeryalı Havayolları da çeşitli ticarileştirme girişimlerine rağmen havalanamadı. Bu örnekler yalnızca politika ve uygulamadaki yetersizliği göstermekle kalmıyor, her şeyden önce Nijerya’daki büyük şirketlerin yaygın başarısızlığını göstermekte.
Amerika Birleşik Devletleri’nde, 500’den az çalışanı olan küçük firmalar, ülkedeki 24 milyon şirketin %99,9’unu oluşturuyor. Avrupa Birliği’ndeki KOBİ’ler birlikte 65 milyon iş veya tüm işlerin üçte ikisini sağlarken, tüm Latin Amerika şirketlerinin %90’ı mikro işletmelerdir. Kenya’ya daha yakın olan 2003 rakamları, KOBİ’lerin ulusal GSYİH’nın %18’ine katkıda bulunduğunu göstermektedir. Son birkaç on yılın küresel eğilimleri göz önüne alındığında, büyük şirketler yerine KOBİ’lerin lehine olan argümanlar çok büyük. Nijerya’nın BKH taahhütlerini veya yerli Vizyon 2020 hedeflerini yerine getirmeyi ummasının tek yolu, özel sektör büyümesine elverişli bir atmosferde hızlı iş geliştirmedir.
Özelleştirmenin faydaları, Nijerya’nın uzun vadeli büyüme planları bağlamında görmezden gelemeyeceği kadar önemlidir:
• Dikkatli bir şekilde uygulanırsa özelleştirme, vatandaşlar için stok tutma yoluyla yerel mülkiyeti genişleterek sermaye piyasalarının güçlendirilmesine yardımcı olabilir.
• Birçok hükümet, elden çıkarmalar ve ilgili araçlar yoluyla fon toplayarak kamu borcunu başarılı bir şekilde azaltmış, böylece sübvansiyon ve vergi indirimlerine olan ihtiyacı azaltmıştır.
• Özelleştirme, pazarları genişletmeye, en iyi uygulamaları oluşturmaya ve üretim ve hizmet standartlarını iyileştirmeye yardımcı olan sağlıklı rekabet yaratır.
• Dünya Bankası tarafından yapılan araştırma, kamu sektörünün tipik idari kısıtlamalarını ortadan kaldırarak özel şirketlerde performansta önemli bir artış olduğunu doğrulamaktadır.
• Hindistan ve Brezilya gibi serbest piyasalara güçlü bağlılığı olan gelişmekte olan ülkeler, kamu sektöründeki tekellerin özelleştirilmesi yoluyla büyük yabancı yatırımlar elde etmeyi başardılar.
Afrika’daki DYY 1995’te 1 milyar dolardan 2000’de 6.3 milyar dolara yükseldi. Bu sağlıklı bir artış sağlarken, Nijerya’ya ve Sahra altı Afrika’nın geri kalanına yapılan yatırım akışı yerel kısıtlamalarla sınırlı kalmaya devam ediyor. Bölge, özelleştirme için doğru ortamı sağlayan rekabetçi piyasalardan ve tutarlı düzenleyici çerçevelerden yoksundur. Geçmiş deneyimler göz önüne alındığında, Nijerya’nın kamu varlıklarının daha fazla satılabilmesi için etkili kamu sektörü reformlarını formüle etmesi zorunludur. Ayrıca, bu tür önlemler, ekonomiyi geliştirmek için daha büyük bir çabanın parçası olarak alınmalıdır.
Kamu hizmetlerinin ve büyük kamu altyapılarının özelleştirilmesi, daha da zorlu zorluklar doğurma eğilimindedir. Nijerya yasama organı, piyasa operasyonlarını düzenlemek için kurumsal mekanizmaları güçlendirmeye özellikle dikkat etmelidir. Bu, idari ve yasal sistemlerin güçlendirilmesini, uygulayıcı kurumların kapasitelerinin geliştirilmesini ve yolsuzluk ve siyasi etkinin azaltılmasını içerir. Nijerya’nın Lagos’taki amiral gemisi RORO Limanı’nın başarısız yatırımı, dünyanın bu köşesindeki özelleştirme sürecinin tuzaklarına tipik bir örnektir.
Yıllık tahmini 180.000 ton yük elleçleyen Lagos limanındaki üç ayrı tesis, birkaç yıl boyunca özel olarak işletildi. Mal sahipleri, yılda ortalama 40.000 doların biraz üzerinde olan kasvetli karı açıklamak için büyük maaş harcamaları göstererek Nijerya Liman Otoritesini kontrolü yeniden kazanmaya zorladı. Bir yıl içinde ve başka yatırım yapılmadan, kâr 1 milyar doların üzerine çıktı.
Şok edici olsa da, büyük yolsuzluğa işaret eden bu tür olaylar sürekli olarak Nijerya’nın ekonomik iyileşmesinin altını çizdi. Bazı tahminler o kadar ileri gidiyor ki, federal hükümetin harcadığı her nairadan 70 Kobo, vermesi gereken bürokrasi tarafından emiliyor. Özelleştirme politikasının yönü ne olursa olsun Nijerya hükümetinin ekonomisi kadar radikal reformlara da ihtiyacı var![ad_2]
Source by Peter O Osalor