Yemek günlük hayatımızda temel bir ihtiyaçtır. Ve bizi beslemek için hayati bir ihtiyaca cevap verse de, bilinçli bir şekilde yapılmalıdır. Bu nedenle, ne yiyeceğinizi seçerken hangi besinlerin önemli olduğunu anlamak önemlidir.
Gıda, gıdalardan besin elde ettiğimiz aktivitedir. Besinler hücrelere nasıl ulaşır? Vücudumuz onları parçalar, böylece kanda dolaşıp hücrelere ulaşabilirler. Orada metabolize olurlar ve vücudun yaşamak için ihtiyaç duyduğu enerjiyi sağlarlar. Ancak daha derine inmeden ve besinlerin hücrelere nasıl girdiğini ve nasıl kullanıldığını görmeden önce, bir besinin ne olduğunu açıklayarak başlayalım!
Besinin tanımı nedir?
Şimdi besinlerin ne olduğu sorusuna cevap verme zamanı. Besinler, enerji de dahil olmak üzere vücudumuzun işleyişi üzerinde belirli özelliklere sahip gıdalarda bulunan maddelerdir. Yediğimiz yiyecekleri sindirme süreci boyunca besinler elde edilir ve dönüştürülür. Birkaç türü vardır, bu nedenle besinlerin sınıflandırılması, gerçekleştirdikleri işlevlere dayanır.
Vücut, diğer besinlerden bazı besinleri üretebilir, küçük değişiklikler yapabilir veya bunları birleştirerek yenilerini oluşturabilir. Bununla birlikte, diğer temel besinler üretilemez ve diyetle sağlanmalıdır. Bunlara temel besinler denir.
Besinler nasıl sınıflandırılır?
Besinleri ihtiyacımız olan miktara göre sınıflandırabiliriz, yani makro besinler (karbonhidratlar, proteinler ve yağlar), onlara çok miktarda ihtiyacımız var ve bize enerji sağlıyorlar; ve mikro besinler (vitaminler ve mineraller), onlara küçük miktarlarda ihtiyacımız var ve bize enerji sağlamazlar.
Su ve lif uygun besin maddeleri değildir, ancak yeterli miktarlarda gereklidirler.
Besinlerin rolü nedir?
Üç tür ihtiyacı karşılamaları gerekir: enerji, yapısal ve işlevsel ve düzenleyici. Makro besinlere ve mikro besinlere ve her birinin hangi işlevleri yerine getirdiğine daha yakından bakalım.
Makrobesinlerin rolü
Enerji
Enerji bir besin değildir, makro besinlerin hücreler tarafından kullanılmasıyla elde edilir. Kaloriler, gıdaların enerji içeriğinin ölçü birimidir, oluşturdukları besinlere ve gıdanın türüne bağlı olarak az ya da çok sağlanırlar.
Vücudumuzun, istirahat halindeyken sıcaklığın korunması ve hayati fonksiyonların korunması gibi fonksiyonlarını yerine getirebilmesi için kaloriye ihtiyacı vardır. Ayrıca büyümek ve gelişmek, hareket etmek ve egzersiz yapmak. Tüm bu nedenlerle, vücudun her birimize uyarlanmış miktarda enerjiye ihtiyacı vardır.
Karbonhidratlar
Bunlara karbonhidratlar da denir. En önemli işlevi, ana kaynak olarak vücuda enerji sağlamaktır. Her gram için 4 kalori sağlarlar. Dengeli bir diyette günlük kalorinin %50 ila %55’ini oluşturmaları gerekir.
İki tür karbonhidrat vardır. Bir yandan, sırasıyla bir veya iki karbonhidrattan oluştuğu için monosakkaritler ve disakkaritler olarak adlandırılan basit olanlar. Bu tür karbonhidratları şeker olarak biliyoruz. Sofra şekeri, bal, süt, meyve vb. gıdalarda bulunurlar.
Öte yandan, uzun karbonhidrat zincirlerinden oluşan kompleksler (veya polisakaritler). Bu tür karbonhidratlar, genel olarak ekmek, makarna, pirinç ve tahıllar gibi gıdalarda ve bunların türevlerinde baskındır. Sindirim işlemi sırasında bu zincirler parçalanarak karbonhidrat birimleri elde edilir. Bunlar vücut tarafından enerji için emilir ve kullanılır.
Protein
Amino asit adı verilen yüzlerce veya binlerce birimden oluşan büyük moleküllerdir. Birçok farklı protein olduğu için işlevleri de farklıdır. Yine de asıl olan yapısal işlevdir. Kemikleri, kasları, cildi, organları vb. oluştururlar. Vücudu oluşturan yapı malzemeleridir. Bunun dışında metabolizmaya müdahale etme, bağışıklık sistemine katılma, maddeleri kan yoluyla taşıma gibi başka işlevleri de vardır. Diğer besinlerden alamadıklarında da enerji üretebilirler.
Her gram için 4 kalori içerirler. Et, balık ve kabuklu deniz ürünleri, yumurta, baklagiller veya fındık gibi gıdalarda bulunurlar. Tahıllarda da bulunurlar, ancak daha az miktarda bulunurlar.
Yağlar
Lipidler olarak da adlandırılan yağlar, suda çözünmez olmaları ile karakterize edilen moleküllerdir. Her gramı 9 kalori sağladıkları için asıl işlevleri enerji sağlamaktır. Aslında, vücudumuzun enerji depolama şeklidir. Ancak, başka önemli işlevleri vardır. Bazı vitaminlerin taşınması, emilmesi ve oluşumunda yer alırlar. Bazı hormonların ve ayrıca hücre zarlarının bir parçasıdırlar.
Yağların içinde yağ asitleri ve kolesterol bulabiliriz. Her biri hakkında daha fazla açıklama yapıyoruz:
– Yağ asitleri. Bu grup iki tip yağ asidinden oluşur. Doymuş yağ asitleri etlerde ve türevlerinde, süt ürünlerinde ve tereyağı ve yumurta gibi türevlerinde bulunur. Ayrıca hindistancevizi ve hurma yağı gibi bazı bitkisel yağlarda bulunur.
Doymamış yağ asitleri. Bu grupta, bir yandan zeytinyağı, avokado, kabuklu yemişler ve tohumlarda bulunan tekli doymamış maddeler ayırt edilir. Öte yandan, çoklu doymamış, esansiyel yağ asitleri olan omega 3 ve omega 6 yağlarını içeren bir grup. Yani üretemiyoruz. Bu tür yağ asitleri yağlı balıklarda ve kabuklu yemişlerde bulunur.
– Kolesterol. Sadece hayvansal kaynaklı gıdalarda bulunur. Hücre zarında önemli işlevleri vardır ve bazı hormonları ve ayrıca D vitaminini oluşturur. Kandaki kolesterol seviyesinin çok yüksek olması kardiyovasküler riski artırır.
Mikro besinlerin rolü
Vitaminler
Vitaminler organik maddelerdir ve bileşimleri oldukça değişkendir. Küçük miktarlarda ihtiyaç duyduğumuz ancak önemli işlevleri olan mikro besinlerdir, bu nedenle vücudun düzgün çalışması için gereklidirler. Vitaminler düzenleyici işlevi olan temel besinlerdir, yani hücrelerde metabolizmanın kimyasal reaksiyonlarını düzenler ve düzenlerler. Bu nedenle her vitaminin çok farklı işlevleri vardır ve farklı süreçlerde etki eder.
İki tür vitamin buluyoruz:
– Yağda çözünür: A, D, E ve K’dir. Yağlarda çözünürler ve emilmeleri gerekir. Esas olarak, onları yağlı yiyeceklerde buluruz.
– Suda çözünür: B grubunun 8 vitaminidir: tiamin veya B1, B2 vitamini, niasin veya B3, B5, B6, B8, B9 ve B12. Ayrıca C vitamini de bu grubun bir parçasıdır. Suda çözünürler, bu yüzden suda çözünür olarak adlandırılırlar.
Mineraller
Mineraller inorganik maddelerdir. Bazıları vücutta, kalsiyum durumunda kemikler ve dişler gibi katı yapıların bir parçası olarak bulunur. Diğerleri vücutta çözülür.
Esas olarak farklı metabolik süreçlerde düzenleyici olarak hareket etmelerine rağmen, farklı işlevleri vardır. Daha uygun miktarlarda ihtiyacımız olanlar kalsiyum, magnezyum, fosfor, çinko, sodyum, potasyum, bakır, flor, demir ve iyottur.