Parkinson hastalığı, nörodejeneratif bir bozukluktur, yani beyin hücrelerinin aşamalı olarak öldüğü bir hastalıktır. Parkinson hastalığı bir hareket bozukluğudur. Sinir sistemini etkiler ve semptomlar zamanla kötüleşir. Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH), Amerika Birleşik Devletleri’nde her yıl yaklaşık 50.000 kişinin Parkinson hastalığı teşhisi aldığını ve yaklaşık yarım milyon insanın bu durumla yaşadığını belirtmektedir.
Nedenleri
Parkinson hastalığı, beynin substantia nigra adı verilen belirli bir bölgesindeki ağırlıklı olarak dopamin üreten (“dopaminerjik”) nöronları etkileyen nörodejeneratif bir bozukluktur. Parkinson hastalığına, beynin substantia nigra adı verilen bölümündeki sinir hücrelerinin kaybı neden olur. Dopamin, beyin ve sinir sistemi bölümleri arasında vücut hareketlerini kontrol etmeye ve koordine etmeye yardımcı olan bir haberci görevi görür. Bu sinir hücreleri ölür veya hasar görürse beyindeki dopamin miktarı azalır. Bu, beynin hareketini kontrol eden kısmının normal olduğu kadar iyi çalışamayacağı, hareketlerin yavaş ve anormal olmasına neden olduğu anlamına gelir. Sinir hücrelerinin kaybı yavaş bir süreçtir. Parkinson hastalığının semptomları genellikle yalnızca substantia nigra’daki sinir hücrelerinin yaklaşık %80’i kaybolduğunda gelişmeye başlar.
Başka bir nörotransmiter olan norepinefrin, kan dolaşımı gibi birçok otomatik vücut fonksiyonunu kontrol etmek için önemlidir. Parkinson hastalığında, bu nörotransmitteri üreten sinir uçları ölür. Bu, Parkinson hastalığı olan kişilerin neden sadece hareket sorunları değil, aynı zamanda, ayağa kalkarken kan basıncı değişerek baş dönmesine yol açtığı zaman yorgunluk, kabızlık ve ortostatik hipotansiyon yaşadıklarını açıklayabilir.
Parkinson hastalığı olan bir kişi, beyninde Lewy cisimcikleri olarak bilinen protein kümelerine sahip olabilir. Lewy cisimcikli demans farklı bir durumdur ancak Parkinson hastalığı ile bağlantıları vardır.
Bazı genetik faktörlerin, bir kişinin Parkinson hastalığına yakalanma riskini artırdığı gösterilmiştir ancak bunların bazı insanları duruma nasıl daha duyarlı hale getirdiği tam olarak bilinmemektedir. Parkinson hastalığı, hatalı genlerin bir çocuğa ebeveynleri tarafından geçmesinin bir sonucu olarak ailelerde ortaya çıkabilir. Ancak hastalığın bu şekilde miras alınması nadirdir.
Bazı araştırmacılar ayrıca çevresel faktörlerin bir kişinin Parkinson hastalığına yakalanma riskini artırabileceğini düşünmektedir. Tarımda ve trafikte kullanılan pestisit ve herbisitlerin veya endüstriyel kirliliğin duruma katkıda bulunabileceği öne sürülmüştür. Ancak çevresel faktörleri Parkinson hastalığına bağlayan kanıtlar kesin değildir.
Risk Faktörleri
Cinsiyet: Erkeklerin Parkinson’a yakalanma olasılığı kadınlardan bir buçuk kat daha fazladır.
Irk: Beyazların Parkinson hastalığına yakalanma olasılığı Afrikalı Amerikalılardan veya Asyalılardan daha yüksektir.
Yaş: Parkinson genellikle 50 ila 60 yaşları arasında görülür. Vakaların yüzde 5-10’unda yalnızca 40 yaşından önce ortaya çıkar.
Aile öyküsü: Parkinson hastalığı olan yakın aile üyelerine sahip kişilerin de Parkinson hastalığına yakalanma olasılığı daha yüksektir.
Toksinler: Belirli toksinlere maruz kalmak, Parkinson hastalığı riskini artırabilir.
Kafa travması: Kafa travması geçiren kişilerin Parkinson hastalığına yakalanma olasılığı daha yüksektir.
Belirtileri
Parkinson hastalığının dört ana semptomu vardır:
- Ellerde, kollarda, bacaklarda, çenede veya kafada titreme
- Uzuvların ve gövdenin sertliği
- Hareketin yavaşlığı
- Bozulmuş denge ve koordinasyon, bazen düşmelere neden olur
Diğer semptomlar, depresyon ve diğer duygusal değişiklikleri içerebilir ; yutma, çiğneme ve konuşma güçlüğü, idrar problemleri veya kabızlık, cilt problemleri ve uyku bozuklukları
Parkinson’un semptomları ve ilerleme hızı bireyler arasında farklılık gösterir. Bazen insanlar, Parkinson’un erken semptomlarını normal yaşlanmanın etkileri olarak reddederler.
Parkinson hastalığının erken belirtileri belirsizdir ve yavaş yavaş ortaya çıkar. Örneğin, etkilenen kişiler hafif titreme hissedebilir veya sandalyeden kalkmakta güçlük çekebilir. Çok yavaş konuştuklarını veya el yazılarının yavaş olduğunu, sıkışık veya küçük göründüğünü fark edebilirler. Erken Parkinson hastalarında değişiklikleri ilk fark edenler arkadaşlar veya aile üyeleri olabilir. Kişinin yüzünün ifade ve mimikten yoksun olduğunu veya kişinin bir kolunu veya bacağını normal şekilde hareket ettirmediğini görebilirler.
Parkinson hastaları genellikle öne doğru eğilme eğilimi, ileri doğru acele ediyormuş gibi küçük hızlı adımlar ve kolların daha az sallanmasını içeren bir parkinson yürüyüşü geliştirirler. Ayrıca hareketi başlatmakta veya sürdürmekte de sorun yaşayabilirler.
Semptomlar genellikle vücudun bir tarafında veya hatta vücudun bir tarafında bir uzuvda başlar. Hastalık ilerledikçe sonunda her iki tarafı da etkiler. Bununla birlikte, semptomlar yine de bir tarafta diğer tarafa göre daha şiddetli olabilir.
Parkinson hastalarının çoğu, sertlik ve titreme yaşamadan önce uyku sorunları, kabızlık, koku alma yeteneğinde azalma ve bacaklarda huzursuzluk yaşadıklarını belirtiyor.
Teşhis
Parkinson’u teşhis etmek için özel bir test yoktur. Teşhis sağlık geçmişine, fiziksel ve nörolojik muayeneye ve ayrıca belirti ve semptomların gözden geçirilmesine dayanılarak yapılır.
Uzman büyük olasılıkla sizden bir dizi fiziksel egzersiz yapmanızı isteyecektir, böylece hareketle ilgili herhangi bir sorununuz olup olmadığını değerlendirebilirler.
Aşağıdaki semptomlardan en az 2’sine sahipseniz, Parkinson hastalığı teşhisi muhtemeldir:
- Vücudunuzun genellikle sadece istirahatte meydana gelen bir bölümünde titreme veya genel titreme
- hareket yavaşlığı (bradikinezi)
- kas sertliği (sertlik)
Levodopa adı verilen bir ilacı aldıktan sonra semptomlarınız düzelirse, Parkinson hastalığınız olma olasılığınız daha yüksektir.
Tek foton emisyonlu bilgisayarlı tomografi (SPECT) taraması gibi özel beyin taramaları da bazı durumlarda semptomlarınızın diğer nedenlerini dışlamaya çalışmak için gerçekleştirilebilir.
CAT taraması veya MRI gibi görüntüleme testleri, diğer koşulları dışlamak için kullanılabilir. Bir dopamin taşıyıcı (DAT) taraması da kullanılabilir. Bu testler Parkinson’u doğrulamasa da, diğer durumların dışlanmasına yardımcı olabilir ve doktorun teşhisini destekleyebilir.
Tedavi
Parkinson hastalığı için standart bir tedavi yoktur. Her Parkinson hastası için tedavi semptomlarına dayanmaktadır.
Şu anda Parkinson hastalığının tedavisi olmamasına rağmen, ana semptomları azaltmaya ve mümkün olduğu kadar uzun süre yaşam kalitesini korumaya yardımcı olacak tedaviler mevcuttur.
Bunlar şunları içerir:
- fizyoterapi ve mesleki terapi gibi destekleyici tedaviler
- Beyindeki dopamin seviyesini artıran ilaçlar
- Vücuttaki diğer beyin kimyasallarını etkileyen ilaçlar
- Motor olmayan semptomları kontrol etmeye yardımcı olan ilaçlar
- bazı durumlarda beyin ameliyatı
Semptomlar genellikle hafif olduğundan Parkinson hastalığının erken evrelerinde herhangi bir tedaviye ihtiyacınız olmayabilir. Ancak, durumunuzun izlenebilmesi için uzmanınızla düzenli randevulara ihtiyacınız olabilir.
Yeterli dinlenme, egzersiz ve dengeli beslenme önemlidir.
Önlenmesi
Parkinson hastalığını önlemek mümkün değildir ancak araştırmalar, bazı yaşam boyu alışkanlıkların riski azaltmaya yardımcı olabileceğini göstermiştir.
Zerdeçal : Bu baharat, antioksidan bir bileşen olan kurkumin içerir . En az bir laboratuvar çalışması , Parkinson hastalığına karışan bir proteinin kümelenmesini önlemeye yardımcı olabilir .
Flavonoidler : Araştırmaya göre, başka bir antioksidan türü olan flavonoidler tüketmek Parkinson hastalığına yakalanma riskini azaltabilir. Flavonoidler meyveler, elmalar, bazı sebzeler, çay ve kırmızı üzümlerde bulunur.
Yeniden ısıtılmış yemeklik yağlardan kaçınmak : Bilim insanları, aldehitler olarak bilinen toksik kimyasalları Parkinson, Alzheimer ve diğer nörodejeneratif hastalıklar ve bazı kanserlerle ilişkilendirdiler. Ayçiçek yağı gibi belirli yağların belirli bir sıcaklığa kadar ısıtılması ve ardından tekrar kullanılması, bu yağlarda aldehitlerin oluşmasına neden olabilir.
Toksinlerden kaçınma : Herbisitlere, böcek ilaçlarına ve diğer toksinlere maruz kalma, Parkinson hastalığı gibi nörolojik hastalık riskini artırabilir. Kişiler bu tür ürünleri kullanırken, örneğin koruyucu giysiler kullanarak önlem almalıdır.