Bayılma Nedir?
Bayılma, kan basıncında meydana gelen aniden düşüşün neden olduğu kısa süreli bir bilinç kaybıdır. Bu ani kan düşüşünün en muhtemel nedenleri arasında kan damarlarında oluşan değişiklikler ya da kalp atışında meydana gelen değişiklikler bulunmaktadır.
Kan damarları sürekli kan basıncını sağlamak için devamlı olarak genişliklerini ayarlamaktadır. Örnek vermek gerekirse, vücudun bir savunma mekanizması olarak, yer çekiminin etkilerine karşı koymak için kan damarları daralabilmektedir.
Geçici düşük kan basıncına aşırı sıcaklık, duygusal sıkıntı veya ağrı da dahil olmak üzere kan damarlarını genişleten çeşitli olaylar neden olabilmektedir. Kan dolaşımının zayıflaması, beyne giden oksijeni de azaltmaktadır, bu da geçici bilinç kaybına yol açmaktadır.
Çoğu bayılma vakasında, durum hızlı geçmekte ve genellikle de, ciddi bir hal almamaktadır. Genellikle bir bayılma olayı yalnızca birkaç saniye sürmektedir, ancak kişinin kendisini daha iyi hissetmeye başlaması birkaç dakikayı alabilmektedir. Bayılan kişi hızlı bir şekilde kendine gelmiyorsa, acil tıbbi yardım istenmelidir. (1)
Bayılma Belirtileri
Bayılma nasıl anlaşılır? Hafif bir bayılma başlangıcı ve sonrası genellikle şu belirtileri de içermektedir:
- Baş dönmesi
- Sersemleme
- Soluk bir yüz
- Terleme
- Artan endişe ve huzursuzluk
- Mide bulantısı
- Yere yığılma
- Bilinç kaybı (birkaç saniye)
- Birkaç dakika sonra tam düzelme
Bazen, yere yığılma ya da çökme, kalp krizi gibi daha ciddi kalp ritmi probleminden kaynaklanabilmektedir. Bayılma, vücutta bazı şeylerin yanlış gittiğiyle ilgili bir işaret olabilmektedir. Bu nedenle de, alta yatan nedenin araştırılması oldukça önemlidir. (2)
Bayılma Nedenleri
Bayılma neden olur? Bayılmanın daha olağan nedenleri şunlardır:
- Çok sert öksürmek
- Zorlayıcı bağırsak hareketleri
- Bir yerde oturduktan sonra aniden ayağa kalkma
- İdrara çıkmada zorlanma
Bayılma, aşağıdakilerle de ilgili olabilmektedir:
- Duygusal stres
- Korku
- Şiddetli ağrı
Bayılmanın diğer nedenleri arasında şunlar bulunmaktadır:
- Anksiyete, depresyon ve yüksek tansiyon için kullanılan ilaçlar da dâhil olmak üzere bazı ilaçlar (bu ilaçlar kan basıncında düşüşe neden olabilmektedir)
- Uyuşturucu veya alkol kullanımı
- Hızlı ve derin nefes alma (hiperventilasyon)
- Düşük kan şekeri
- Nöbetler
- Kan basıncında ani bir düşüş (kanama veya şiddetli dehidrasyon gibi)
- Uzanılan bir konumdayken aniden ayağa kalkma
Daha az yaygın olsa da, kalp rahatsızlığı (anormal kalp ritmi veya kalp krizi gibi) ve inme gibi ciddi koşullar da bayılma nedenleri arasında yer almaktadır. Bu koşullar 65 yaş üstü kişilerde daha olasıdır. (3)
Bayılma Tedavisi
Bayılma nasıl geçer? Genellikle, altta yatan nedeninin tedavi edilmesi bayılma olaylarının önlenmesine de yardımcı olmaktadır. Çoğu vakada tedaviye gerek duyulmamaktadır. Diğer yandan, dehidrasyon, sıcaklık ya da havasızlık gibi tetikleyicilerden uzak durulması en doğrusu olacaktır.
İğne yaptırma ya da kan görme gibi durumlara maruz kalınca bayılma yaşanıyorsa, doktor veya hemşire bu konuda bilgilendirilmelidir. Bu durumda, işlem öncesi hastanın güvenli bir konuma alınması söz konusu olabilecektir.
Kan basıncı nedeniyle oluşan bayılma vakalarında, doktor tarafından beta blokerler reçete edilebilmektedir. (4)
Koroner kalp hastalığı, damar problemleri ve aritmi gibi kalp ve damar problemleri nedeniyle oluşan bayılma vakaları için doktor tarafından ameliyat değerlendirilebilmektedir. (5)
Bayılma İçin Hangi Doktora Gidilir?
Bayılmanın altında yatan nedeni teşhis ve tedavi etmek için nöroloji bölümüne başvurulmaktadır. Beyin ve sinir sistemi ile ilgili bir nedenden kaynaklanmıyorsa, kardiyoloji gibi diğer bölümlere yönlendirilebilirsiniz. (6)
Bayılmaya Ne İyi Gelir?
Bayılma Bitkisel Tedavisi
Zencefil: Zencefil, baş dönmesi ve bayılmaya karşı kullanılabilen bir yöntemdir. İlaçlardan bile daha etkili olduğu düşünülmektedir. Vücuttaki kan dolaşımını iyileştirebilen zencefil, böylece baş dönmesi önlemeye yardımcı olabilmektedir. (7)
Limon: Baş dönmesi ve bayılma için etkili olabilecek diğer bir yöntem limondur. Limondaki C vitamini, bağışıklık sistemini güçlendirmekte ve vücudun hastalıkla savaşmasına yardımcı olmaktadır. Ayrıca, doğal bir enerji vericidir. Vücuttaki hidrasyonu hızlı bir şekilde artırmaktadır.
Bektaşi üzümü: Bektaşi üzümü, baş dönmesi gibi bayılma belirtileri ile mücadele etmeye yardımcı olabilmektedir. Bağışıklık sistemini artırmakta, kan dolaşımını hızlandırmakta ve baş dönmesini önleyen A ve C vitaminlerini temin etmektedir. (8)
Ginkgo biloba: Ginkgo biloba kan dolaşımı sorunlarını tedavi etmek için etkili olabilmektedir. Eski zamanlardan beri, hafızayı güçlendirmek için kullanılmaktadır. Beyne giden ani kan zayıflamalarını önleyebileceğine dair düşünceler bulunmaktadır. Kan dolaşımının artması bayılma riskini azaltabilmektedir. (9)
Fesleğen çayı: Tekrar eden bayılma vakalarını tedavi etmek için fesleğen çayı faydalı olabilmektedir. Fesleğen çayı, sinirleri uyaran güçlü bir antidepresan, antispazmodik ve yatıştırıcıdır. Bu da, bayılma vakalarına karşı koruma sağlayabileceği anlamına gelmektedir. (10)
Melisa çayı: Sinirlerin yıpranması nedeniyle oluşan bayılma vakaları için melisa çayı faydalı olabilmektedir. Melisa çayı, sinirleri rahatlamakta ve kalbin sakinleşmesine yardımcı olmaktadır. Böylece, bayılmaya neden olabilen ani streslerin önüne geçilebilmektedir. (11)
Soğan: Soğan, bayılma durumunda kullanabilecek en iyi yöntemlerden biridir. Soğanı ortadan ikiye bölüp koklamak ya da bayılan kişiye koklatmak yeterli olacaktır. Beyin sinirlerini harekete geçiren kuvvetli ve keskin bir kokusu bulunmaktadır ve bu da, bilincin geri getirilmesine yardımcı olmaktadır.
Nane yağı: Nane yağı, sinirleri yatıştıran antispazmodik özelliklere sahiptir. Ayrıca, bayılan kişiyi kendine getirebilecek canlandırıcı bir kokusu da bulunmaktadır. Teneffüs edilmesi halinde anında rahatlama sağlayabilmektedir. (12)
Yeşil çay: Yeşil çay antienflamatuar ve antioksidan özelliklere sahiptir. Bu özellikler kalbi rahatlamakta ve kalp sağlığını desteklemektedir. Kalbi sakinleştirmek ve bayılmanın belirtilerini hafifletmek için yeşil çaydan faydalanabilirsiniz. Ayrıca, beyindeki kan akışını da dengeleyebilmektedir. (13)
Lavanta: Lavanta aromatik bir bitkidir ve kokusu oldukça canlandırıcıdır. Aynı zamanda, beyindeki kan dolaşımı artırmak için de kullanılmaktadır. Aniden yaşanan kan dolaşımı zayıflamalarını önleyebilmektedir. Böylece, bayılmaya neden olan sürecin önüne geçilebilmektedir. (14)
Yabanmersini: Yabanmersini bayılmaya karşı mücadele etmek için kullanılmaktadır. Özellikle beyin ve vücuttaki kan dolaşımını teşvik etmede çok etkilidir, bu nedenle yetersiz oksijen nedeniyle oluşan bayılma olaylarını azaltabilmektedir. Ayrıca, kılcal damarlarda meydana gelen hasarın onarılmasına da yardımcı olmaktadır. (15)
Biberiye: Canlandırıcı bir bitki olan biberiye, merkezi sinir sistemini uyarmak ve vücudun kan dolaşımını artırmak için oldukça etkili olabilmektedir. Beynin ihtiyaç duyduğu oksijenin temin edilmesini de sağlayabilmektedir. Diğer yandan, sinirleri sakinleştirmekte ve bayılmaya yol açan faktörlerin önüne geçmektedir. (16)
Bayılma Evde Tedavi Yöntemleri
Duruşu değiştirme: Bayılma ihtimalinin olduğunu ya da baş dönmesini hissettiğinizde, uzanıp bacaklarınız havaya kaldırmaya çalışın. Bu konumda uzanmak, beyne giden kan akışını artırmaya yardımcı olmaktadır. Böylece, bayılma önlenebilmektedir. Eğer uzanamıyorsanız, başınızı dizlerinizin arasında tutun ve daha iyi hissedene kadar bekleyin. (17)
Su: Dehidrasyon bayılma ve baş dönmesinin nedeni olabilmektedir. Bu durum, uzun süre su içilmemesi ya da egzersiz sırasında ve sonrasında vücudun kaybetmesi sonucu oluşmaktadır.
- Baş dönmesi hissedince bir bardak su içmeyi deneyin. Dehidrasyon nedeniyle oluşabilecek bayılma olayları için bol bol su için.
- Ayrıca, çorba, et suyu veya meyve suları, bitki çayları içmeyi de deneyebilirsiniz. (18)
Bir şeyler yemek: Baş dönmesi ve bayılma özellikle şeker hastaları için kan şekeri seviyesinin düşük sonucu ortaya çıkabilmektedir. Ayrıca, açlık da kişiyi baş dönmesine daha yatkın hale getirmektedir. Baş dönmesi olduğunda, bir şeyler yemeyi deneyin. Uzun süre aç kalmaktan da kaçınılmalıdır.
- Karbonhidratlar açısından yüksek bir atıştırmalıklar ya da çikolata veya muz gibi tatlı yiyecekleri tercih edebilirsiniz.
- Su içeriği yüksek meyveleri tüketmeye özen gösterin.
- Bir kâse yoğurt ile meyveyi birlikte tüketebilirsiniz.
- Bir avuç ceviz, fındık, badem ve kaju da faydalı olabilmektedir. (19)
Diyet: Sağlıklı bir diyetle beslenmek, bayılma ve baş dönmesi gibi durumlara neden olan pek çok faktörü önlemeye yardımcı olmaktadır. Demir, vitamin A, folik asit ve lif açısından yüksek gıdaları tüketmek anemi, düşük kan basıncı ve düşük kan şekeri ile mücadele edilmesini sağlamaktadır. Ayrıca, şeker ve yağ oranı düşük gıdaları tercih etmek de doğrusu olacaktır.
- Karaciğer, tofu, ıspanak, badem, hurma, mercimek ve kuşkonmaz gibi demir bakımından zengin yiyecekleri tüketin. Doktorunuza danıştıktan sonra demir takviyesi de alabilirsiniz.
- Diyetinize portakal, limon, biber, brokoli, greyfurt ve ıspanak gibi C vitamini açısından zengin yiyecekleri ekleyin. Doktorunuza danıştıktan sonra C vitamini takviyeleri de alabilirsiniz.
- Ayrıca, yeşil yapraklı sebzeler, karaciğer, tohumlanmış tahıllar, kabuklu kuruyemişler, muz ve brokoli gibi folik asit bakımından zengin yiyecekleri tüketmeye de özen gösterin.
- Kahve, bira ve şarap gibi demir emilimini engelleyen gıdalardan kaçınmaya çalışın. (20)