Mandibula yüzün en büyük ve kuvvetli kemiği olmasına rağmen, yer aldığı bölge ve çıkıntılı yapısından dolayı yüz travmalarında en sık kırılan kemiktir. Mandibula kırıkları genellikle travmalar sonucu ve en sık kondiler, gövde ve simfiliz bölgelerinde oluşur. Mandibula kırıkları sıklıkla 20 ile 40 yaşları arasında olup, erkeklerde kadınlara oranla daha fazla görülür.
Mandibula kırıkları neden olur?
- Mandibula kırıkları nedenleri arasında darp,
- Trafik kazaları (en sık motorlu araç kazaları),
- Yüksekten düşmeler,
- Ateşli silah yaralanmaları,
- Spor yaralanmaları,
- İş kazaları gibi nedenleri sayabiliriz.
Mandibula kırıkları belirtileri ve bulguları
Mandibula kırığı oluşan hastalarda sıklıkla eşlik eden ek travmalar (servikal kırık, diğer yüz kırıkları, intrakraniyal patolojiler gibi) vardır, bu nedenle belirtiler travmanın şiddetine ve oluşan kırık/kırıklara ve eşlik eden diğer yaralanmalara bağlı olarak değişiklik gösterebilmektedir.
Bazı belirtiler ve bulgular;
- Ağrı, hassasiyet,
- Ağız açıklığının azalması,
- Ödem,
- Çenede sıyrık yarası,
- Temporomandibular eklem bölgesinde hematom,
- Yüz asimetrisi,
- Dış kulak yolunda kanama.
Mandibula kırıkları nasıl teşhis edilir?
Tanıda anamnez (hastanın öyküsü), travmanın oluşma şekli ve lokalizasyonu çok önemlidir. Örneğin, motosiklet kazası geçiren çoğu hastada korpus kırıkları oluşurken, düşme ve çene ağrısı ile hastaneye getirilen çocuk yaş grubunda kondiler kırıklar daha sık görülmektedir. Eşik eden travmaların saptanması için hastanın tüm yüz bölgesinin dikkatlice muayene edilmesi gereklidir.
Mandibula kırığı olduğundan şüphelenilen hastalarda öncelikle düz grafiler, Town grafi, panoromik grafi çekilir. Mandibula kırıklarının çoğunda panoromik grafi tanının konulmasında yeterlidir.
Çoklu orta yüz travmalı hastalarda oluşabilecek diğer kırıkların teşhis edilmesinde bilgisayarlı tomografi çekilir. Bigisayarlı tomografi (BT) ile kemik dokularda çok net görüntü elde edilmesine karşın, temporomandibular eklemin yumuşak dokularının yaralanmalarından şüphelenildiği durumlarda manyetik rezonans görüntüleme (MRG)’de kullanılması gerekebilir.
Mandibula kırıklarının anatomik bölgelere göre sınıflandırılması
Mandibula kırıkları sıklıkla kırığın bölgesine (kondil, koronoid, ramus, angulus, korpus ve simfiz-parasimfiz) ve kırığın türüne (ayrılmış kırık, parçalı kırık, açık kırık, çıkıklı kırık veya yaş ağaç kırığı) göre adlandırılır ve sınıflandırılır.
Kondil kırığı: Sigmoid çentik ile ramusun posterosuperior kısmı arasındaki bölgede oluşan kırıklar olup, farklı yapısından dolayı kendi içinde de birçok farklı sınıflandırma yapılmıştır.
Koronoid kırığı: Sigmoid çentik ile ramusun anteror-süperior kısmı arasında meydana gelen kırıklar olarak tanımlanmaktadır.
Ramus kırığı: Angulus ve sigmoid notch arasındaki bölgede oluşan kırık olarak tanımlanmaktadır.
Angulus kırığı: Ramus ve korpus arasında kalan, mandibulanın köşelerini oluşturan üçgen kısımda veya ikinci molar dişin distalinden başlayıp ramusa doğru uzanan kıvrımlı bölgede oluşan kırık olarak tanımlanmaktadır.
Korpus kırığı: Her iki yarı mandibulada mental foramen ile ikinci molar dişin distali arasındaki bölgede oluşan kırıklardır.
Simfiz ve parasimfiz kırıkları: İki santral arasında görülen kırıklar simfiz kırığı, her iki yarı-mandibuladaki lateral dişin distali ile mental foramen arası alanda oluşan kırıklar ise parasimfiz kırığı olarak tanımlanmaktadır.
Mandibula kırıkları tedavisi
Mandibula kırıklarının tedavisinde kapalı redüksiyon (cerrahi olmayan tedavi) veya açık redüksiyon (cerrahi tedavi) teknikleri ile yapılır, fakat bazı durumlarda kombine tedaviler ya da konservatif yaklaşım da uygulanabilmektedir. Kırığın yeri, seviyesi, kırık segmentin deplasmanının yönü ve derecesi, hastanın yaşı ve sağlık durumu, diğer kırıkların varlığı, dişlerin durumu ve cerrahın deneyimi gibi birçok faktör açık ya da kapalı redüksiyon kararının verilmesinde etkilidir.
Madibula kırıklarında tedavi yöntemleri;
Konservatif tedavi: Konservatif tedavi yaklaşımında mandibula bir atelle sabitlenir ve hasta 2-4 hafta dinlendirilir. Bu süre sonunda tetkik tekrarıyla birlikte kontrol yapılır.
Kapalı redüksiyon: Sıklıkla ark telleri, vida, teller ve splintler kullanılarak intermaksiller fiksasyon şeklinde İmmobilizasyon gerçekleştirilir. Redüksiyon ve fiksasyon, kırık hattına cerrahi olarak yaklaşılmadan geleneksel olarak ark telleri ve ağızda bulunan dişler üzerine yerleştirilen splintler, intermaksiller fiksasyon vidaları ya da braketlerle elde edilir.
Açık redüksiyon: Sıklıkla ağız mukozasından ve daha az sıklıkla ciltten girilerek uygulanır. Tespit, plak vidalar, teller veya bunların kombinasyonu şeklinde yapılabilir. Açık redüksiyon, bir insizyonla deri ya da mukozayı geçerek kırık bölgesinin açığa çıkarılmasını içeren bir fiksasyon yöntemidir. Kırığın açığa çıkarılmasından sonra kırığın redüksiyonu ve fiksasyonu doğrudan insizyon hattından görülerek yapılır.
Eksternal fiksatör: Daha nadir olarak eksternal fiksatör uygulamaları da yapılabilir.
Mandibula kırıklarında iyileşme süresi kırığın yerine, şiddetine, hastanın kemik kalitesine, eşlik eden diğer yaralanmalara, hastanın genel sağlık durumuna, hastanın yaşına, uygulanan tedavi yöntemine, herhangi bir komplikasyo gelişip gelişmemesine bağlı olarak değişmekle birlikte genellikle 4-6 haftadır.
Mandibula kırıklarında komplikasyonlar
Alt çene kırıklarının tedavisi sırasında bazı komplikasyonlar ortaya çıkabilir.
- Kırık parçalarının yanlış birleşmesi ya da geçikmiş birleşme,
- Maloklüzyon,
- Enfeksiyon,
- Ankiloz,
- Mandibula hareket kısıtlılığı,
- Gelişim bozukluğu,
- Temporomandibular eklem disfonksiyonu,
- Asimetri,
- İatrojenik komplikasyonlar.
Başlıca iatrojenik komplikasyonlar;
- İntermaksiller fiksasyon ve elastikler yüzünden ağız hijyeninin bozulması ve dişlerde çürük oluşması,
- Fiksasyon yöntemlerine bağlı olarak dişlerde hasar oluşması,
- İntermaksiller fiksasyona bağlı beslenme bozukluğu,
- Kilo kaybı,
- Yara izleri,
- Nervus facialisin yaralanması,
- Frey sendromu,
- İşitmenin bozulması.