5Spinal travmalar Motor, duyu ve refleks aktivitenin, Bağırsak ve mesane kontrolünün kaybıBeden imajı ve kendi kendine yeterli olamamaBenlik saygısının azalması nedeniyle psikososyal sorunlar ortaya çıkarır.
6Vertebra Travmalarının Epidemiyolojisi Spinal yaralanmalara yol açan travmaların %50’si motorlu araç kazaları nedeniyle meydana gelir.Diğer nedenler; yüksekten düşme, dalma, futbol ve kayak sporları ile ateşli silah yaralanmaları yer alır.
7Vertebra Travmalarının Epidemiyolojisi Spinal kort yaralanmaları en fazla yaş arasında evlenmemiş erkeklerde görülmekte olup, yoğunluk sıcak mevsimlerde ve 19 yaştır.
8VERTEBRA TRAVMALARIVertebral kolon 33 vertebranın kafa tabanından koksikse kadar birbiri üzerine sıralanması ile oluşur.Vertebralar birbirine kuvvetli bağlarla bağlıdır.
9Vücudun merkezi desteği olan vertebralar; Serviks (7),Torasik (12),Lumber (5),Sakrum (5),Koksiks (4)
11Yaralanma Mekanizması Travma, spinal kolonun dengesini bozmuşsa, vertebra artık spinal kordu koruyamaz.Bir vertebranın diğeri üzerine hafif bir kayması bile medulla spinalisin bir yerinde sıkışmaya veya yırtılmaya neden olabilir.
13Servikal, torasik, lomber, sakral vertebral travmalar. Spinal kort yaralanmalarını içinden geçtiği vertebralara göre ayırıp incelemek olasıdır.Servikal, torasik, lomber, sakral vertebral travmalar.
14LEZYONS: 2- üstüS: 5-6S: 7T: 1-2T7:FİZYOLOJİK SONUÇLARSolunum arresti, gevşek paralizi, kuadriplejiSolunum gücünde azalma, gevşek paralizi, kuadripleji, tam bağımlılıkSolunum gücünde azalma, kuadriplejiSolunum gücünde azalma, parapleji, tam bağımsızlıkParapleji, tam bağımsızlık
15Servikal Vertebra Travması En sık görülen vertebra yaralanmalarıdır.Yaralanma mekanizmasında;Çok hızlı bir şekilde boynun hiperekstansiyonu ya da fleksiyonu sonucu olan künt travmalar,Penetran travmalarBaş üzerine düşme
16Servikal vertebra travmasına neden olan hareketler Kompresyon:Vertebraların alt yada üstünden güç gelmesiile oluşur.
17Servikal vertebra travmasına neden olan hareketler Hiperfleksiyon:Başa arkadan darbe geldiğinde aşırıfleksiyon olur.
21Servikal vertebra travmasına neden olan hareketler Rotasyon: Başın bir yana dönmesiYana eğilme: Baş boynun bir yana eğilmesiEksen yükü: Baş yada vertebral kolon üzerine yukarıdan bir güç geldiği zaman oluşur.
22Servikal Travmalarda Fizyopatolojik Değişiklikler Servikal vertebralar en fazla servikal bölgede, özellikle S5, S6 seviyesinde görülür.Servikal spinal kordun tam kesisi kuadriplejiye neden olur.
23Servikal Travmalarda Fizyopatolojik Değişiklikler Travma sonucu S2 ya da S3 seviyesinde yaralanmalar olmuşsa, tam solunum felci görülür.Solunum felcinde hemen solunum desteği sağlanmazsa hasta birkaç dakika içinde ölür.
24Servikal Travmalarda Fizyopatolojik Değişiklikler S seviyesindeki yaralanmalarda hasta omuzlarını, deltoid ve biseps adelelerini hareket ettirebilir.Servikal yaralanmalar alt seviyeye indikçe, daha az fonksiyon kaybı görülür.
25Servikal Travmalarda Fizyopatolojik Değişiklikler Sonuç olarak; servikal bölge yaralanmalarında belirti ve bulgular travmatize olan bölgeye, büyüklüğüne ve oluş mekanizmasını göre değişir.Yaralanma seviyesinin, altındaki kısımdan çıkan spinal sinirlerin innerve ettiği beden alanlarında fonksiyon kaybı olur.
27Servikal Vertebra Travmalarında Belirtiler Boyun hassasiyeti ve ağrıEktremitelerde zayıflık, hissizlik, uyuşukluk, paraliziKan basıncı ve nabız sayısında vazomotor tonüsün azalmasına bağlı düşme,Bilinç bozukluğu,Belden aşağıda sıcaklık hissi,El bileği ve dirsekte fleksiyon(+), ekstensiyon(-)
28Servikal Vertebra Travmalarında Belirtiler Palpasyon sırasında ağrı, hassasiyet, lokal ödem, deformite,Öksürüğe hassasiyet, servikal ağrı,Pitozis, ağız solunumuBaşın“Cock Rubin” pozisyonda olması yaralanmanın S1-2 seviyesinde olduğunu düşündürür.Sırtta terlemeServikal Vertebra Travmalarında Belirtiler
29Toraks, Lomber ve Sakral Vertebra Travmaları Toraks, lomber ve sakral bölge travmalarında da yaralanma mekanizması servikal bölge yaralanmaları gibidir.Etken çoğu zaman künt ya da penetran travmalardır.
30Fizyopatolojik Değişiklikler Torasik Yaralanmalar;Spinal kolonun bu alanı yapısal olarak daha iyi korunduğundan ve daha az hareketli olduğundan torasik vertebralarda yaralanma daha az görülür.
31Torasik Yaralanmalar; Ancak yaralanma oluştuğun da bu sıklıkla T12 seviyesindedir.T1 seviyesindeki yaralanmalar; solunum gücünde azalma, parapleji ve kısmi bağımlılığa,T2-7 seviyesindeki yaralanmalar ise paraplejiye neden olur.
32Lomber Vertebra Yaralanmaları; Lomber vertebralar, görülme sıklığı bakımından servikal travmalardan sonra gelir.Travma sonrası yaralanma en sık L1-L5 seviyesinde görülür.Parapleji oluşur. Hasta destekle yürüyebilir.
33Vertebra Yaralanmalarının Komplikasyonları Solunumun bozulması,Spinal şok (nörojenik),Otonomik disrefleksi en sık görülenlerdir.
34Solunumun BozulmasıDiyafragmanın motor sinirleri servikal seviyesindedir.Servikal kordun orta seviyesi hasar görmüşse (S 5-6-7) karın, kol ve bacak kasları ve bu sinirlerde paralizi olur.
35Spinal kort yaralanmalarında hastanın göğüs duvarı çok az hareket eder. Solunum zayıf ve hızlıdır.Diyafragma yeterli solunumu sağlayamazsa, hastada solunum yetmezliği ortaya çıkacaktırSolunumun Bozulması
36Spinal şok tam kort kesilmesinden sonra görülür. Bu durumda yaralanmanın olduğu seviyenin altında tam motor duyu kayıpları, otomatik ve refleks aktivite kayıpları ile sempatik sinir aktivitesinin kaybı görülür.
37Spinal Şok Klinik Tablo Sempatik Sinir aktivite kaybı, Gevşek paralizi,Lezyon seviyesinin altında refleks aktivite kaybı,Bradikardi,Paralitik ileusBatın ve alt ekstremitelerdeki arter ve ven damarlarının genişlemesi sonucu gelişen hipotansiyon.
38Spinal şokta acil olarak; Vertebra atellenir,Uzun ayak tahtası ile alt ekstermiteler yaklaşık olarak 25 cm yükseltilerek hastaya şok pozisyonu verilir.Spinal şok birkaç gün ya da hafta sonra geçebilir.
39Spinal Şok İyileşme bulguları şunlardır; İlk önce anal refleks başlar Gevşek paralizi spastik paraliziye dönüşür.Otonomik fonksiyonlar giderek düzelirBaşlangıçta atonik olan mesane ve bağırsak refleks olarak kasılamaya başlar.
40Spinal şok süreci tamamlandıktan sonra oluşur. Otonomik disrefleksiOtonomik disrefleksi ya da hiperrefleksi genellikle 6. torasik vertebra seviyesinin üzerindeki yaralanmalarda görülürSpinal şok süreci tamamlandıktan sonra oluşur.
41Bu sendromda kontrol altına alınamayan sempatik boşalım vardır. Otonomik disrefleksiBu sendromda kontrol altına alınamayan sempatik boşalım vardır.Sempatik sinir sistemi uyarı taşımadaki bu aksaklıklardan dolayı serebral korteksteki üst merkezler tarafından da kontrol edilemez.
42Otonomik Disrefleksi Belirtileri Ciddi hızla oluşan hipertansiyonBradikardiYüz ve boyunda kızarıklıkCiddi baş ağrısıBurun tıkanıklığıTerlemeBulantıBulanık görme
43Otonomik Disrefleksili Hastada Acil Bakım Yatağın başı yükseltilir.Dr ve acil bölüme haber verilir.Hastanın elbiseleri çıkarılır.Mesaneye katater takılır.Dışkılama isteği uyarıcı olabileceğinden kontrol edilir.
44Otonomik Disrefleksili Hastada Acil Bakım Oda ısısı kontrol edilir. Odanın çok soğuk olmaması ve hava akımının bulunmaması gerekir.Kan basıncı dak. bir ölçülür.Order edilen ilaçlar verilir.Hasta yalnız bırakılmaz.
45Vertebral yaralanmalı hastanın acil bakım ilkeleri Vertebra yaralanmasının değerlendirilmesi ve immobilizasyonuSekonder yaralanmanın önlemesi,Solunumun sürdürülmesi,Beslenme,BoşaltımHasta ve ailesinin psikolojik yönden desteklenmesi
46Vertebra yaralanmalarını değerlendirilmesi ve immobilizasyonun Vertebra travmalarında anamnezHava yolu değerlendirilmesiTravma değerlendirilmesi,-Genel değerlendirme-Omurga sisteminin değerlendirilmesi-Nörolojik değerlendirme
49Sekonder yaralanma riski Travma sonucu kırık ya da dislokasyon (eklemin yer değiştirmesi) gelişmesi durumunda, hareket spinal kord da sekonder yaralanmaya neden olur.
50Sekonder Yaralanmayı Önlemek için Alınacak Acil Önlemler: Hastaya sırt üstü pozisyon verilir.Baştan kalçaya hareketsizlik sağlanır.Döndürülmek gerekiyorsa vertebral kolon düz olarak döndürülür.Hasta sert bir zemin üzerine yatırılır.
53Solunumun Sürdürülmesi Hastanın hava yolu açıklığı sürekli kontrol edilmelidir.Solunum değerlendirilir.Sekresyonlar aspire edilir.Oda havası nemlendirilir.Derin nefes alma ve öksürme eğitimi yapılır.Olası komplikasyonlar erken saptanmalıdır.
54BeslenmeYatar pozisyonda yemek yemenin güç olması nedeniyle hasta gereksiniminden az besin alabilir.Başlangıçta IV sıvılarla beslenme,Abdominal distansiyonu önlemek için NG tüp uygulamasıBağırsak hareketleri normale dönünce oral beslenmeye geçilmelidir.Boğulmaları önlemek için yavaş yemek
56Komplikasyonları önlemek için; ROM egzersizleri yaptırılır.A.Ç.T takibi yapılır.Aseptik ilkelerle bakım verilir.Dışkıyı yumuşatıcı diyet düzenlenir.Deri kuru ve temiz tutulur.Basınç yarası olasılığı yönünden 8 saat arayla kontrol edilir.
57Komplikasyonları önlemek için; Düzenli masaj yapılır.Antiembolitik çorap giydirilir.Derin solunum ve öksürük egzersizleri öğretilir.Uygun aspirasyon, ventilatöre bağlı hastalarda ventilatörün kontrolü,İskelet traksiyonu uygulanan hastalarda enfeksiyonu önlemek için traksiyon çivilerinin olduğu kısımlar her gün temizlenir
58Komplikasyonları önlemek için; Ayak düşmesi ve ayağın dorsofleksiyonunu önlemek için ayak tahtaları ya da alçı atelleri uygulanır.Hasta sırtüstü yatıyorsa kalça ekleminin dışa rotasyonunu önlemek için kalça her iki yanından, bacağın orta kısmına kadar uygun bir şekilde desteklenir.Komplikasyonları önlemek için;
59BoşaltımDuyu ve motor fonksiyon kaybına bağlı olarak gelişen bağırsak ve mesana atonisi sonucunda vertebral travmalı hastalarda idrar retansiyonu ve dışkılama sorunları ortaya çıkabilir.Bakım İlkeleri:Mesane distansiyonunun izlenmesiMesaneye üretral kateterin yerleştirilmesi ve bakımı