Bütün dünya buna inanamıyordu; İran gerçekten modern bir ülke mi olmuştu? Buna benzer ayaklanmalar, eskiden yıllar boyu sürerdi. Gözlemcilerin çoğu için bunun tek bir yanıtı vardı, o da: Shuster idi. O artık sadece Genel Hazinedar değildi. Parlamen-to'nun eski Şahı yasa dışı ilan etmesini öneren de o oldu. Tıpkı Amerikan kovboy filmlerinde "Aranıyor" dercesine, Şahı ve kardeşlerini yakalayana para vaadinde bulunuldu.
Çar istifini bozmadı. İran'daki emellerinin, Shuster orada oldukça gerçekleşemeyeceğini anlamıştı. Onun gitmesi gerekiyordu! Bir olay yaratmak gerekiyordu, büyük bir olay! Bu görevi yüklenen eski Tebriz Konsolosu, şimdiki Tahran Başkonsolosu Pokhita-noff oldu!
Görev sözcüğü belki de çok basit kaçacak: çünkü son derece büyük bir beceriyle düzenlenen bir komplodan söz etmek daha doğru olacak. Parlamento, eski Şah'ın ve iki kardeşinin mallarına el koyma kararı vermişti. Bu işi Genel Hazinedar sıfatı ile yerine getirecek olan Shuster, işi son derece yasal ölçüler içinde yapmak istedi. Malların önemlice kısmı, Atabek Sarayının az ötesindeki "Saltanat Işığı" adını taşıyan saraydaydı. Amerikalı oraya, bir jandarma timi eşliğinde, ellerinde yasal emirler bulunan bazı sivil görevlileri gönderdi. Bunlar Rus Konsolosunun gönderdiği Kazaklarla burun buruna geldiler. Jandarmaların saraya girmesini engelliyor, çekil-mezlerse Hükümete başvuracaklarmı söylüyorlardı.
Olan biten hakkında haber aldığı vakit Shuster, yardımcılarından birini Rus Elçiliğine gönderdi. Pokhitanoff, gelen adamı tehdit etti: "Saltanat Işığı" sarayının sahibi Prensin annesi, Çara ve Çariçeye bir mektup yazarak korunmasını istemiş, onlar da bu işi üstlenmişlerdi.
Amerikalı duyduklarına inanamadı; yabancıların dokunulmazlığı olmasını, bir İranlı bakanı öldüren katillerin Çarın uyru-ğundadır diye yargılanmamasını anlıyordu. Bu değiştirilmesi zor bir kuraldı. Ama İranlıların, bir gün içinde, mülklerini yabancı bir hükümdarm koruyuculuğuna bırakarak kendi ülkelerinin yasalarına karşı gelmeleri, işte bu duyulmuş şey değildi. Shuster bunu kabul etmek istemedi. Jandarmalara, Sarayı kuvvete başvurmadan ama kararlılıkla teslim almaları emrini verdi. Bu kez Pokhitanoff
237
ses çıkarmadı. Yangını başlatmıştı. Görevi tamamlamıştı.
Tepki gecikmedi. Saint-Petersbourg'da bir hükümet bildirisi yayınlandı, meydana gelen olaym Rusya'ya saldırı, Çara ve Çariçeye hakaret sayılacağını öne sürüyor ve Tahran Hükümetinin resmen özür dilemesini istiyordu. Paniğe kapılan Başbakan, İngilizlere danıştı; İngiliz Dışişleri Bakanlığı, Çarın şakası olmadığını, Baku'ya birlik çıkarttığını, İran'ı işgal etmeğe hazırlandığını ve ültimatomu kabul etmenin akıllıca bir iş olacağını bildirdi.
24 Kasım 1911'de İran Dışişleri Bakanı, içi kan ağlayarak, Rus Elçiliğine gitti, Elçinin elini sıktı ve şunları söyledi:
Ona uzanan eli sıkarken, Çar'ın temsilcisi de şu yanıtı verdi:
"Özrünüz, birinci ültimatomumuza bir yanıt olarak kabul edilmiştir. Ancak şu anda, Saint-Petersbourg'da ikinci bir ültimatom hazırlandığını haber vermek durumundayım. Bana ulaştırıldığında, içeriğini öğrenmiş olacaksınız."
Bu sözlerin ardı hemen geldi. Beş gün sonra, 29 Kasım öğle vakti, Rus Elçisi Dışişleri Bakanına yeni ültimatomu verdi ve ayrıca Londra'nm da onayı olduğunu bildirdi:
"Madde Bir: Morgan Shuster gitmelidir.
Madde İki: Rus ve İngiliz Elçiliklerinin onayı olmaksızın, bundan böyle yabancı uzman istihdam edilmeyecektir."
XLVII
Parlamento'da, yetmiş altı milletvekili bekliyordu. Bazıları sarıklı, bazıları fesli veya takkeli idi. Âdem Oğullarından en aşına olanları Avrupa usulü giyinmişlerdi. Saat onbirde, Başbakan bir darağa-cına çıkar gibi kürsüye çıktı, Londra'nın da onaymı almış ültimatomu kısık bir sesle okuduktan sonra, Hükümetinin kararını bildirdi: direnmeyecekler, ültimatomu kabul edecekler, Amerikalıyı geri göndereceklerdi; yani bir kelimeyle, eskiden olduğu gibi, devletlerin çizmeleri altında ezilmektense, vesayetleri altına gireceklerdi. Beterin beterini önlemek için yetkiye gereksinimleri vardı. Onun için de milletvekillerine ültimatomun öğle saatinde bittiğini, tartışacak vakitleri olmadığını hatırlatarak güvenoyu istedi. Konuştuğu sürece, içeriye girmesini kimsenin önleyemediği M. Pokhitanoff'un locasma kaçamak bakışlar fırlatıyordu.
Başbakan yerine oturduğunda, ne alkışlandı, ne yuhalandı. Ezici, sıkıcı bir sessizlik oldu. Sonra, Shuster'i başından beri desteklemiş olan, Peygamber sülalesinden saygıdeğer bir seyyid ayağa kalktı. Kısa bir konuşma yaptı:
— Özgürlüğümüzün ve egemenliğimizin zorla elimizden alınması belki de Allah'ın emridir. Ama onları kendi ellerimizle teslim edecek değiliz.
Yeni bir sessizlik. Sonra aynı doğrultuda kısa bir konuşma daha! M. Pokhitanoff, gösterişli bir biçimde saatine bakıyordu. Başbakan bunu görünce saatini çıkardı. Onikiye yirmi vardı. Ürktü, bastonuyla yere vurdu. Oylamaya geçilmesini istedi. Dört milletvekili, çeşitli bahaneler öne sürerek aceleyle dışarı çıktı. Geriye kalan yet-mişiki milletvekili "Hayır" dedi. Çarm ültimatomuna hayır! Shus-ter'in gitmesine hayır! Hükümetin tutumuna hayır! Böylece, Başbakan istifa etmiş sayıldı. Bütün kabinesiyle düştü. Pokhitanoff kalktı, Saint-Petersbourg'a çekeceği telgraf zaten hazırdı.
Büyük kapı çarpılarak kapandı, yankısı sessiz salonda dalga dalga yükseldi. Milletvekilleri kendi başlarına kaldı. Kazanmışlar-
238
239
dı ama içlerinden bu zaferi kutlamak gelmiyordu. İktidar ellerindeydi, ülkenin yazgısı, anayasanın geleceği onlara bakıyordu. Ne yapabilirlerdi? Ne yapacaklardı? Bildikleri yoktu. Gerçek dışı, duygulu, karmaşık bir oturumdu bu. Bir bakıma da çocuksu. Ara-sıra ileriye bir düşünce sürülüyor ve hemen vazgeçiliyordu:
— Amerika'dan askeri birlik göndermesini istesek?
— Neye gelsinler? Rusların dostu onlar. Çarı, Japon İmparatoru ile barıştıran Başkan Roosevelt değil mi?
— Ama Shuster'e yardım etmek istemezler mi?
— Shuster İran'da çok tanınıp, çok seviliyor. Ama ülkesinde admı duyan çok az. Amerikan Yönetimi, Saint-Petersbourg ile Londra'yı kızdırmış olmasından pek hoşlanmıyacaktır.
— Onlardan bir demiryolu yapmalarını isteriz. Belki bu öneriye bayılırlar, yardımımıza koşarlar.
—'¦ Belki. Ama gelmeleri altı ay sürer. Çar ise iki haftada burada olur.
Ya Türkler? Ya Almanlar? Japonlar neden olmasın? Rusları Mançurya'da ezmediler mi? Kirman'lı bir milletvekili, Şahm tahtmı Japon Mikadosuna sunma önerisinde bulunacakken, Fazıl patladı:
— Şunu iyice bilmeliyiz ki, İsfahanlıları bile yardıma çağıra-mayız. Eğer savaşacaksak, bu Tahran'da olacaktır. Tahranlılarla olacaktır ve şu anda Tahranda bulunan silahlarla olacaktır. Tıpkı üç yıl önce Tebriz'de olduğu gibi. Üzerimize bin Kazak değil, elli bin Kazak göndereceklerdir. Hiçbir kazanma şansımız olmadığını bilerek çarpışmış olacağız.
Bu cesaret kırıcı konuşmayı başkası yapmış olsaydı, suçlamaların ardı arkası kesilmezdi. Ama Tebriz kahramanından, Âdem Oğullarının en ünlüsünden gelince, sözcükler gerçek anlamını buldu, yani gerçeğin acı yüzü ortaya çıktı. O andan itibaren, direniş önerisinde bulunmak zorlaştı. Ama Fazıl, yine de bunu yaptı:
— Vuruşmaya hazırsak, bu sırf geleceği kurtarmak içindir. İran daha hâlâ İmam Hüseyin'in anısını yaşamıyor mu? Oysa o da, önceden yitirilmiş bir savaşta çarpıştı, yenildi, ezildi, katledildi ve şimdi biz onun adını onurlandırıyoruz. İran'ın, inanmak için kana ihtiyacı var. Biz İmam Hüseyin'in yoldaşları gibi, yetmiş iki kişiyiz. Ölürsek, bu Parlamento bir anıt-kabir olur. Demokrasi, yüzyıllar boyu Doğu toprağına gömülür.
cek gönüllüler bulmuşlardı. Tebriz'de olduğu gibi, "Adem Oğulları" ilk sıralarda yerlerini almıştı. Ama bu çözüm değildi. Çarm birlikleri ülkenin kuzeyini işgal ettikten sonra, şimdi de başkente doğru yürümekteydi. İlerlemelerini yavaşlatan tek şey, havanın karlı oluşu idi.
24 aralık günü düşük Başbakan iktidarı zorla ele geçirmeye karar verdi. Kazaklarm, Bahtiyarilerin, jandarma kuvvetlerinin önemli bir kısmının yardımı ile başkente egemen oldu ve Parlamentoyu feshettiğini bildirdi. Pek çok milletvekili yakalandı. En etkin olanları sürgüne gönderildi. Listenin başmda Fazıl vardı.
Yeni rejimin ilk işi, Çarın ültimatomunu resmen tanımak oldu. Nazik bir mektupla Morgan Shuster'e, işine son verildiği bildirildi. İran'da sadece sekiz ay kalmıştı, soluk soluğa, çılgınca, baş döndürücü ve Doğunun yüzünü değiştiren sekiz ay.
11 Ocak 1912'de Shuster törenle uğurlandı. Genç Şah, onu En-zeli limanına götürmek üzere, emrine kendi otomobilini ve Fransız şoförü M. Varlet'yi verdi. Ona veda etmeye gelen İranlılar ve yabancılar bir hayli kalabalıktık. Kimi oturduğu saraya gitmiş, kimi yol boyunca dizilmişti. Alkış yoktu ama binlerce elin usulca selamı, gözlerden akan gözyaşları vardı. Bir alay insan, terkedilen bir sevgili gibi ağlıyordu. Yol boyunca, sadece ufak bir olay oldu: bir Kazak, Konvoy geçerken, yerden bir taş aldı ve Amerikalıya atar gibi yaptı, eylemini tamamlayabildiğini sanmıyorum.
Otomobil Kazvin kapısından çıkıp kaybolduğunda, Charles Russel ile birkaç adım yürüdüm. Sonra tek başıma, Şirin'in sarayına yöneldim. Beni karşılarken:
— Kendi kendime bu ülkeye hiç gelmeseydi daha iyi mi olurdu diyorum.
Ona dehşetle baktım:
— Bunu sen mi söylüyorsun?
— Evet, bunu ben Şirin söylüyor. Gelişinde Amerika'lıyı alkışlayan ben, her eylemini onaylayan ben, onu bir kurtarıcı olarak gören ben, Amerika'da kalmamış olduğuna üzülüyorum.
— Ne kusuru oldu ki?
— Olmadı. İran'ı anlayamamış olduğu da bundan belli.
241
— Gerçekten anlayamıyorum.
— Krala karşı haklı olan bir bakan, kocasına karşı haklı olan bir kadm, subayma karşı haklı olan bir er iki kat ceza görmez mi? Zayıfların haklı olmaları hatadır. Rusların ve İngilizlerin karşısında İran zayıftır, bir zayıf gibi davranmalıydı.
— Sonuna kadar mı? Günün birinde ayağa kalkması, modern bir devlet kurması, halkını eğitmesi, zengin ve saygın ülkeler arasına girmesi gerekmez mi? Shuster bunu denemeğe kalkıştı.
— Bu yüzden ona saygım sonsuz. Ama daha az başarılı olsaydı, bugünkü duruma düşmezdik diye düşünmekten kendimi alamıyorum. Şimdi demokrasimiz yok oldu, toprağımız işgal edildi.
— Çarın emelleri hep böyleydi, bu er geç olacaktı.
Nasreddin Hoca, İran'da, Maveraünnehir'de ve Küçük Asya'da, fıkralarıyla efsane olmuş bir kişidir. Şirin anlatmaya koyuldu:
— Yarı deli bir hükümdar, eşek çaldı diye Nasreddin Hoca'yı ölüme mahkûm etmiş. Tam öldürülmeye götürülecekken, Hoca şöyle bağırmış: "Aslında bu eşek benim kardeşimdir. Bir büyücü onu bu hale soktu. Bu eşeği bir yıl bende bırakın. Ona tekrar, sizin benim gibi konuşma öğretirim." Hükümdar ilgilenmiş, Hocaya söylediklerini tekrar ettirdikten sonra; "Pek âlâ, demiş. Ama günü gününe bir yıl sonra eşek konuşmazsa, ölümlerden ölüm beğen." Hükümdar gidince, karısı Hoca'ya "Böyle bir şeyi nasıl söylersin? diye sormuş. "Eşeğin konuşmayacağını sen de biliyorsun." "Tabii ki biliyorum" diye yanıtlamış Nasreddin Hoca. "Ama bir yıla kadar hükümdar ölebilir, eşek ölebilir, ben ölebilirim."
Şirin devam etti:
— Vakit kazanabilseydik, belki Rusya Balkan veya Çin Savaşına girerdi. Sonra Çar da ölümsüz değil. Ölebilirdi, isyanlarla tahttan indirilebilirdi. Sabretmeliydik, beklemeliydik, köprüyü geçene kadar ayıya dayı diyebilmeliydik. Doğu her zaman böyle bir basiret göstermiştir. Shuster bizi, Batılıların ritmi ile ilerletmek istedi, bizi yıkıma götürdü.
Bunları söylerken acı çekiyordu, ona karşı çıkmamaya özen gösterdim. Şirin devamla:
— İran bana şanssız bir yelkenliyi anımsatıyor, dedi. Denizciler yeterli rüzgâr olmamasından yakınıyorlar hep. Sonra birden Tanrı, onları cezalandırmak istercesine bir fırtına gönderiyor.
242
Uzun süre düşüncelere dalıp sustuk. Sonra sevecenlikle ona sarıldım:
— Şirin!
Adını söyleyiş biçimim miydi? Sıçradı, benden uzaklaştı, kuşkuyla yüzüme baktı:
— Gidiyorsun.
— Evet. Ama başka türlü.
— "Başka türlü" nasıl gidilir?
— Seninle gidiyorum.
243
XLVIII
Cherbourg, 10 Nisan 1912.
Önümde uçsuz bucaksız Manş Denizi, sakin, gümüş sularıyla uzanıyor. Yanı başımda: Şirin. Bavullarımızda: Elyazması. Çevremizde belirsiz bir kalabalık, olanca Doğulu!
Titanic'e binen pek çok ünlüden söz edildi ama bu deniz devinin kimler için yapıldığı unutuldu: göçmenler, milyonlarca göçmen erkek, kadın ve çocuk için... Hiçbir toprağın beslemeyi kabul etmediği ve Amerika özlemi çeken onca insan için... Gemi, tam bir dolmuş gemisi gibiydi: Southampton'dan İngilizleri ve İskandinav-ları, Queenstpwn'dan İrlandalıları ve Cherbourg'dan daha uzak diyarlardan gelen Yunanlıları, Suriyelileri, Anadolu Ermenilerini, Selanik veya Besarabya Yahudilerini, Hırvatları, Sırpları, Acemleri toplamaktaydı. Limanda gördüğüm Doğulular bunlardı. Her biri serüvenci bir bakışa, bir iç acısına, bir dik kafalılığa sahip görünüyordu. Hepsi, Batıya varır varmaz, bir insan beyninden çıkma en güçlü, en modern, en sarsılmaz ürün olan bu gemiyle denize açılmayı bir ayrıcalık sayıyordu.
Ben de farklı düşünmüyordum. Üç hafta önce Paris'te evlenmiştim ve yola çıkmayı erteleme nedenim, sevgilime, yaşadığı görkemli Doğu debdebesine eş bir balayı yolculuğu yaşatmaktı. Bu boş bir kapris değildi. Şirin, Amerika'ya yerleşme düşüncesini, uzun süre benimseyememişti. İran'ın uyanışı yarıda kesilmeseydi, Şirin bu önerimi asla kabul etmezdi. Onu, ayrıldığı ortamdan çok daha görkemli bir düş dünyasında yaşatmak.istiyordum.
Titanic bu isteğime tam uyan gemiydi. Bu yüzen saray, Do-ğu'daki keyif ehilleri gibi zevkleri olan kişilerce inşa edilmişti. İstanbul'daki ya da Kahire'deki gibi insanı gevşeten bir Türk hamamı vardı. Palmiye ağaçlı verandaları, barfiksli jimnazyumu, çölde geziyor izlenimi edinmek isteyenler için elektrikli düğmesine basınca yürüyen devesi vardı.
244
Titanic'te yalnızca bu egzotik görünüşün arayışı içinde değildik. Avrupa usulü eğlendiğimiz de oluyordu. İstridye yemek, Lyon usulü pişirilmiş bir tavuğun keyfine varmak, 1887 Cos d'Estournel şarabını yudumlamak, Hoffmann'ın Masalları'va ve Geyşa'yı ya da Büyük Moğol'u yorumlayan orkestrayı dinlemek de cabasıydı.
Bugünlerin, bizim için değeri, İran'daki gibi gizlenmek zorunda olmayışımızdı. Prensesimin Tebriz'deki, Zarganda'daki veya Tahran'daki evleri ne kadar rahat olursa olsun, aşkımızı dört duvar arasında gizli tutma zorunluluğu beni rahatsız ediyordu. Artık birlikte olmanın, birlikte kol kola gezmenin keyfini sürüyor ve geminin en geniş kamarası olduğu halde, kamaramıza dönmeyip geç vakte kadar çevremizdeki bakışların üzerimizde takılı kalmasından hoşlanıyorduk.
En çok sevdiğimiz şeylerden biri de akşam gezintilerimiz idi. Yemeğimizi yer yemez bir gemi subayını ve hep aynı subayı bulmaya gidiyorduk. O bizi bir kasanm önüne götürüyor, oradan El-yazması'm çıkartıyor, güverteden ve koridorlardan geçerek Cafe Parisien'in rahat koltuklarına kuruluyor, rastgele birkaç dörtlük okuyor sonra asansöre binerek güverteye çıkıyor ve açık havada öpüşüyorduk. Gecenin ilerlemiş saatinde, Elyazması m. odamıza götürüyor ve sabah aynı subay tarafından kasaya konuluncaya kadar yanımızda alıkoyuyorduk. Bu, Şirin'in pek hoşuna giden bir tören, bir ayindi. Onun için de, her gün aynı ayrıntıları aynı biçimde tekrar etmeye özen gösteriyordum.
Dördüncü gece, Elyazması'nı, Hayyam'ın şu dörtlüğünün bulunduğu yerden açtık:
Ömür soluğumuz nereden geliyor diye soruyorsun. Uzun bir öyküyü özetlemek gerekirse Derim ki Okyanus'un dibinden, Her şeyi yeniden yutan Okyanus'tan.
Okyanus'tan söz ermesi hoşuma gitmişti. Tekrarlamaya kalkıştım. Şirin sözümü kesti:
— Lütfen!
Boğuluyor gibiydi, kaygıyla yüzüne baktım.
— Bu rubai'yi ezbere biliyorum, dedi. Ama birden ilk kez duyuyormuşum gibi bir duyguya kapıldım. Sanki..
245
Anlatmaktan vazgeçti, derin bir nefes aldı, biraz sakinleşmiş gibiydi:
— Bir an önce varmış olmayı istiyorum, dedi. Omuzlarımı silktim:
— Yeryüzünde güvenle yolculuk yapacağımız bir gemi varsa, o da bu gemidir. Kaptan Smith'in dediği gibi, "Tanrı bile bu gemiyi batıramaz!"
Böyle demekle onu rahatlatacağımı sanırken büsbütün ürküttüm. Koluma yapıştı:
— Böyle konuşma! Asla! dedi.
— Niçin böyle telaşlanıyorsun? Laf olsun diye söyledim. Bunu sen de biliyorsun.
— Bizde, bir imansız bile böyle bir şey demeye cesaret edemez.
Titriyordu. Aşırı tepkisini anlamakta güçlük çekiyordum. Yolda düşmemesi için kendisini tutmak zorunda kaldım.
Ertesi gün kendisine gelmişti. Onu eğlendirmek için geminin eğlence yerlerini gezdirdim, elektrikli deveye bindirdim. Ama Şirin'i hiçbir şey oyalayamıyordu. Akşam yemeğinde sessizdi; bitkin gibiydi. Güvertedeki gezimizi yapmamayı ve Elyazması'nı kasada bırakmayı önerdim. Yatmak üzere kamaramıza çekildik. Rahatsız bir uykuya daldı. Onun için kaygılı idim ve bu kadar erken yatmaya alışık olmadığım için gecenin büyük bir kısmını onu seyretmekle geçirdim.
Neden yalan söylemeli? Gemi buzdağına çarptığı zaman, farkına bile varmadım. Çok sonraları, çarpma ne zaman oldu diye sorulduğunda, gece yarısından az önce, yandaki kamarada yırtılan çarşaf sesi gibi bir şey duyduğumu hatırladım. O kadar. Herhangi bir çarpma duymuş değildim. Sonunda uykuya dalmıştım. Kapıya vurulup, avaz avaz bağırıldığı vakit sıçradım. Saatime baktım, bire on vardı. Sabahlığımı sırtıma geçirip kapıyı açtım. Koridor boştu. Uzakta yüksek sesle konuşulduğunu duyuyordum. Gecenin bu saatinde bu normal bir şey değildi. Fazla kaygılanmadığım için Şi-rin'i uyandırma gereği duymadan ne olup bittiğine bakmaya gittim.
Merdivende, fazla telaşlı olmayan bir sesle, kamarotlardan biri "bazı küçük sorunlardan" söz ediyordu. "Kaptan bütün birinci smıf yolcuların, geminin en üstündeki Güneş güvertesinde bulunmalarını istiyor."
246
— Karımı uyandırayım mı? Biraz rahatsız da...
— Kaptan herkes dedi efendim.
Kamaraya dönüp Şirin'i uyandırdım. Son derece yumuşak bir biçimde, alnını okşayarak, kirpiklerini öperek, admı fısıldayarak, dudaklarımı kulaklarına yapıştırarak, mırıldanırcasına:
— Kalkman gerekiyor. Güverteye çıkmalıyız, dedim.
— Bu akşam olmaz. Çok üşüyorum.
— Gezecek değiliz. Kaptanın emri. Bu sözcük bir yıldırım etkisi yaptı:
— Hudâyâ! Tanrım! diye haykırdı.
Acele giyindi. Onu yatıştırmak zorunda kaldım, acelemiz olmadığını söyledim. Güverteye çıktığımızda görülür bir telaş vardı. Yolcular filikalara bindiriliyordu. Biraz önceki kamarot oradaydı. Ona doğru gittim. Soğukkanlılığından bir şey yitirmemişti.
— Bu karışıklıkta onu büsbütün kaybederiz. Kasada daha iyi korunuyor.
— Onsuz bir yere gitmem! Kamarot:
— Gitmek diye bir şey söz konusu değil, diye araya girdi. Yolcuları bir veya iki saat için uzaklaştırmak söz konusu. Bana sorarsanız, bu bile gerekli değil ama gemide kaptanın sözü geçiyor..
Şirin inanmış görünmedi. Sadece sürüklendi ve buna karşı koymadı. Ta ki bir gemi subayı yanıma gelip:
— Efendim, bu yana, size ihtiyacımız var, diyene kadar. Yaklaştım.
— Bu filikada bir erkek eksik, kürek çekmesini bilir misiniz?
— Cheaspeak Körfezinde yıllardır kürek çektim. Rahatladı, Şirin'i ve beni filikaya bindirdi. Filikada otuz kişi
kadardık, bir o kadar da boş yer vardı. Bir kaç deneyimli kürekçiy-le filikaya binmem emredilmişti. Bizi, pek de hoşuma gitmeyen bir sertlikle denize indirdiler. Küreklere asıldım. Nereye gitmek için? Hangi karanlık noktaya? Hiçbir fikrim yoktu. Kurtarma işiyle uğraşanlar da bilmiyorlardı. Sadece gemiden uzaklaşmaya ve yarım mil ötesinde beklemeye karar verdim.
İlk dakikalarda hepimizin tasası soğuktan korunmaktı. Dondurucu bir rüzgâr esiyordu ve gemi orkestrasının çaldığı havayı duymamızı engelliyordu. Uygun bir yerde durduğumuz zaman,
247
gerçeği aniden farkettik: Titanic öne doğru kaykılmış, ışıkları tek tek söner olmuştu. Hepimiz heyecanlanmıştık, suskunduk. Birden biri seslendi, bu yüzen bir adamın seslenişiydi. Filikayı ona doğru yönelttim. Şirin ve diğerleri adamı filikaya çıkartmaya yardım ettiler. Az sonra, başkaları da işaret verdi, onları da denizden topladık. Bu işe dalmışken; Şirin bir çığlık attı. Titanic dikey bir biçim almıştı. Beş dakika öylece durdu, sonra yazgısının kendisini beklediği yere gömüldü.
15 Nisan günü, bitkin, yorgun, üzgün haldeydik. Carpathia gemisinin güvertesinde Şirin yanı başımda, sessizdi. Titanic'in battığını gördüğümüzden beri, tek bir söz etmemişti. Bakışlarını benden kaçırıyordu. Onu sarsmak istiyor, kurtulduğumuzu hatırlatmak istiyor, çoğu yolcunun öldüğünü, şu güvertede kocalarını, çocuklarını yitirmiş kadınlar olduğunu söylemek istiyordum.
Yine de ona öğüt vermekten kaçınıyordum. Bu Elyazmast'mn benim için olduğu kadar onun için de bir mücevherden daha değerli, biraz da birlikte oluşumuzun nedeni olduğunu biliyordum. Bunca felaketten sonra yok oluşu, Şirin'i ister istemez çok etkileyecekti. Bu işi zamana bırakmayı yeğledim.
18 Nisan gecesi NewYork limanına yanaştığımızda, müthiş bir karşılama oldu. Gazeteciler kayıklarla gelmiş, ellerinde hoparlörlerle avaz avaz sorular soruyor, yolcuların bir kısmı da, ellerini hoparlör gibi ağızlarında tutarak yanıt vermeye çalışıyorlardı.
Carpathia rıhtıma yanaşır yanaşmaz, gazeteciler kurtarılanlara doğru koşup, aralarından hangisinin konuyu ayrıntılarıyla anlatacağını bulmaya çalışıyordu. Beni seçen, Evening Sun'ın genç bir muhabiri oldu. Özellikle Kaptan Smith'in tutumuna ve yolcuların davranışlarına ilgi duyuyordu. Yolcular panik olmuşlar mıydı? Birinci sınıftaki yolcuların kurtarılmasına öncelik verildiği doğru muydu? Yanıtların her birini düşünüyor, belleğimi yokluyordum. Vapurdan inerken, sonra da rıhtımda uzun uzun konuştuk. Şirin, bir ara yanımda durmuş, sessizliğini korumuş, sonra birden yok olmuştu. Kaygılanmam için bir gerek yoktu, kuşkusuz bu yakınlarda olmalıydı, beni flaş ışığı ile yaklaşan şu fotoğrafçının arkasında bekliyor olmalıydı.
Gazeteci ayrılırken tanıklığım için beni kutladı, daha sonra da konuşmak için adresimi aldı. Çevreme bakınıp duruyordum. Şirin'e seslendim, sesim gittikçe yükseldi. Şirin yoktu. Beni bıraktığı
248
yerden kıpırdamamaya karar verdim. Bekledim. Bir saat. İki saat. Rıhtım yavaş yavaş boşaldı.
Nereye bakmalı? Önce White Star bürosuna gittim. Titanic'in şirketiydi. Sonra kurtarılanların yerleştirildikleri otelleri dolaştım. Hiçbir iz yoktu. Rıhtıma geri döndüm. Boştu.
Bunun üzerine, adresimi bildiği ve yatıştıktan sonra beni arayabileceği yere dönmeye karar verdim: Annapolis'teki evime!
Uzun süre Şirin'den haber bekledim. Gelmedi. Bana yazmadı, kimse benim önümde adını anmadı.
Bugün, kendi kendime soruyorum: acaba böyle biri var mıydı? Doğu saplantılarımın bir ürünü müydü yoksa? İçimdeki kuşku artınca, belleğim sislenince, aklımı kaybedecek gibi olduğumda, kalkıp odanın bütün ışıklarını yakıyor, eski mektupları çıkartıyor, onları yeni almışım gibi açıyor, kokularını içime çekiyor, bazı sayfalarını yeniden okuyorum. Bu mektupların ifadesindeki soğukluk bile içimi ısıtıyor. Bana yeniden, yeni bir aşkı yaşıyormuşum izlenimini veriyor. Ancak o zaman yatışarak onları yerlerine koyuyor ve geçmiş anılara döndüğüm karanlıklara dalıyorum. İstanbul salonlarından birinde söyleniverilen bir sözcük, Tebriz'de geçirilen uykusuz geceler, Zarganda kışının sıcaklığı! Son yolculuğumuzdan da şu sahne: güverteye çıkmış dolaşıyor, karanlık bir köşede öpüşüyorduk. Yüzünü ellerimin arasına alabilmek için, Elyazması'nı bir kenara bırakıyordum. Şirin, bunu görünce gülmekten kırılmış, bir iki adım geri atmış ve tiyatroda oynar gibi gökyüzüne seslenmişti:
— Titanic'te Rubaiyat! Doğu'nun çiçeği, Batı'nın çiçekliğinde! Ey Hayyam! Yaşadığımız şu güzel ânı görebilseydin!