Arthur Miller, The Crucible adlı oyunu yazarken “Salem Cadı Avı Duruşmaları”ndan esinlense de asıl amacı esaslı bir McCharthycilik eleştirisi yapmaktı.
Soğuk Savaş’ın yeni başladığı dönemde senatör McCharthy önderliğinde başlatılan komünist avını ve korku politikalarını bir cadı avı alegorisiyle anlatmak da yazarın yetkinliği olsa gerek.
Senatör McCharthy ve ekibi, muğlak bahanelerle gözlerine kestirdikleri kişileri saldırgan bir sorgulama yöntemiyle hesaba çeker, “Sana komünist diyorlar, öyle olmadığını kanıtlamak için komünist olduğunu duyduğun veya bildiğin bir arkadaşının adını ver” derlerdi.
“Suçlu” olmasanız bile, bunu arkadaşlarınızı gammazlayark kanıtlayabiliyordunuz. Kimseyi tanımıyorsanız bile bir iki isim ortaya atıvermeniz gerekliydi. Yani ya iftira atacaktınız ya da Hollywood’da kara listeye alınıp işsiz kalacaktınız, hapsedilecektiniz.
Elia Kazan gibi buna boyun eğenler – ki bu yüzden Miller’la 10 yıldan fazla küs kaldılar- olduğu kadar işsiz kalmayı göze alanlar yani ne pahasına olursa olsun haksız yere başkasının ismini lekeleyemeyeceğini düşünen onurlu insanlar da vardı.
Miller’ın The Crucible’ında bu güzel insanlar John Proctor karakteriyle resmedilmiş.
Aynı oyundan uyarlanan ve başrolünde Daniel Day-Lewis’in oynadığı 1994 yapımı filmdeyse suçlanan John Proctor’ın köy meydanında asılmaması için yapması gereken, olmayan suçunu itiraf edip komşularından bazılarını şeytanla işbirliği yaparken gördüğünü söylemektir.
Hakim, “peki öyleyse neden “itiraf”ını imzalamıyorsun?” der ve John Proctor rolündeki Day-Lewis muhteşem tiradına başlar:
“Çünkü bu benim adım. Çünkü hayatım boyunca başka adım olmayacak.
Çünkü yalan söylüyorum ve yalanı imzalıyorum!
Çünkü astığınız insanların ayaklarındaki toz kadar bile olamam.
Ben size ruhumu verdim. Bari adımı bana bırakın!
Adımı kirletemem çünkü o isim çocuklarıma miras kalacak.”
***
Futbolumuzu yöneteler:
Recep Tayyip Erdoğan, Yıldırım Demirören, Göksel Gümüşdağ, Aziz Yıldırım, Şekip Mosturoğlu, Mahmut Uslu, Mecnun Odyakmaz, İlhan Ekşioğlu...
Güzel miras.