Lozan Anlaşmasında Boğazlar
24 Temmuz 1923’te imza edilen Lozan barışında Boğazlar meselesi yeniden ele alındı. Boğazlar için ayrı bir antlaşma yapılması kararlaştırıldı ( Lozan Anlaşması md. 33). “Boğazların tabi olacağı usul hakkında mukavelename” adını alan bu antlaşmanın birinci maddesine göre boğazlardan savaş ve barış zamanlarında havadan ve denizden serbest geçiş esası kabul edilmekle birlikte savaş ve ticaret gemileri için ayrı rejimler uygulanması kararlaştırıldı.
Ticaret Gemileri
Barışta sancağı ve yükü ne olursa olsun, .gece ve gündüz boğazlardan serbest olarak geçeceklerdir.
Savaşta ve Türkiye tarafsız olduğu takdirde, barış zamanındaki rejim uygulanacaktır.
Savaş Döneminde; Türkiye savaşa girdiği takdirde, tarafsız “gemi ve uçaklar, düşmana gerekli savaş malzemesi, düşman askeri, düşman tebaası veya düşmana yardımcı kuvvet taşımamak şartıyla, geçişte serbesttirler. Türkiye bu gemileri kontrol hakkına sahiptir. Türkiye düşman gemileri hakkında devletler hukuku prensiplerine uygun kararlar alabilecek.
Savaş Gemileri
Barışta sancağı ne olursa olsun bütün savaş gemileri, Karadeniz’de kıyısı olan devletlerden deniz kuvvetleri en fazla olanın donanmasından fazla olmamak şartıyla, Boğazlardan geçebilecektir.
Savaşta ve Türkiye tarafsız olduğu takdirde, barış zamanındaki rejim uygulanacak.
Savaşta ve Türkiye savaşa girdiği takdirde, tarafsız gemiler barış zamanındaki muameleye tabi olacaklardır.
Lozan barışında Boğazlardan geçiş serbestliğini sağlamak üzere sahilin iki tarafında askerlikten arınmış bir bölge bulunacak ve geçişi düzenlemek üzere Türk delegesinin başkanlığında bir Boğazlar komisyonu kurulacaktır. Lozan Anlaşması boğazları askerden arındırılmış bir duruma getirmişti. Boğazlara yapılacak bir saldırıda boğazlar savunmasız kalıyordu.
Boğazların bu savunmasızlık durumu bir sorun olmuştu, en kısa zamanda sorunun çözülerek boğazlara tam hakimiyetin sağlanması için zaman kollanmaya başlandı.