19. Değişikliğin kadınlara federal düzeyde oy kullanma hakkı vermesinin üzerinden bir yüzyıl geçti. Ancak, ülke nüfusunun yarısını tek bir siyasi anlatı ile özetlemek imkansız olduğundan, bu 100 yılın tek bir analizi kadınların oylarını açıklayamaz.
Bu bir yana, siyaset bilimciler ve tarihçiler için, kadınların oylarının seçimleri ve kampanyaları nasıl şekillendirdiğine dair bir dalış, başkanlık siyasetine dair büyüleyici içgörüler sunuyor. Başlangıçta, oy hakkının ardından yıllarda, kadınların sandıklara katılımı gecikti, ancak 1980'den beri, başkanlık seçimlerinde erkeklere göre daha yüksek oranda kadınlar oy kullanıyor. Kadınlar aynı zamanda siyasi seçimlerinde de erkeklerden farklıdır; bu, bir asırdır devam eden, kadınların tıpkı kocaları gibi oy kullandığı efsanesini sona erdirmesi gereken bir gerçektir. Bu fikir, evliliklerin ortak değerler üzerine kurulduğu basit gerçeğinden ziyade, erkeklerin ev içi kontrolü ve kadınların siyasi ilgisizliği hakkındaki cinsiyetçi varsayımları kullanıyor.
19. Değişikliğin onaylanmasından bu yana, daha fazla beyaz olmayan Amerikalı seçmen listelerine katıldıkça ve daha fazla kadın işgücüne girdikçe, daha yüksek eğitim seviyelerine ulaştıkça ve evliliği geciktirdikçe, kadınların Cumhuriyetçi Parti'ye yönelik hafif tercihi azaldı. 1920'den sonraki on yıllarda, 1965 Oy Hakları Yasası'nın geçişi boyunca, ırkçı yasalar birçok kadının oy kullanmasını engelledi. Yerli Amerikalılar 1924'e kadar oy hakkı alamadılar. Okuryazarlık testleri ve anket vergileri gibi devlet oy pusulası kısıtlamaları, siyah Amerikalıları, İspanyol ve Asyalı Amerikalıları, yoksulları ve göçmenlerin soyundan gelenleri oy kullanmaktan alıkoydu. Bugün kadınlar, özellikle beyaz olmayan kadınlar, güvenilir bir Demokratik oy bloğudur.
Değişen dünya kadınların oyu değiştirdi ve şimdi kadınların oyu seçimleri değiştiriyor. bir son Washington Post/ ABC Haber anketi Örneğin, kadın seçmenlerin yüzde 31 oranında Joe Biden'ı Donald Trump'a tercih ettiğini gösterdi. Bugünkü bölünme, kadınların Demokratlara olan bağlılığını açıkça gösteriyor - ama aynı zamanda erkeklerin Cumhuriyetçilere olan bağlılığını da ortaya koyuyor, neredeyse aynı ilgiyi görmeyen bir eğilim.
Aşağıda, kadınların oylarının Amerikan siyasetini nasıl etkilediği ve günümüzde görülen cinsiyet farkının nasıl gerçekleştiği hakkında daha fazla gerçeğe dalın.
İnsanlar neden bir kadın oyu olduğunu düşünüyor?
Kadınlar bireysel olarak cinsiyet kimliklerini sayısız farklı şekilde anlarlar, ancak sosyal bilimciler ve sıradan insanlar da kadınları farklı politika tercihlerine sahip bir grup olarak düşünürler. Bu düşüncenin bazı gerçekleri vardır: Uygun toplumsal cinsiyet rolleri hakkındaki fikirler, kadınların ve erkeklerin farklı yaşanmış deneyimlere sahip oldukları anlamına gelir, bu da kadınların sorunlara ilişkin farkındalıklarını ve bunları çözme tercihlerini şekillendirir. Örneğin, kadınların çocuk yetiştirme gibi bakıcılık rollerini üstlenmeleri erkeklerden daha olasıdır ve hem tarihsel olarak hem de günümüzde daha güçlü sağlık, barınma, eğitim, çocuk bakımı ve yoksullukla mücadele programları isteme olasılıkları erkeklerden daha fazladır. Bu farklılıklar kadınların oylarını şekillendiriyor.
Kadınların tercihleri ırk, sınıf, eğitim durumu ve yaş gibi diğer kimlikler tarafından da şekilleniyor. Öyle olsa bile, kadınların oyu kavramı - kadınların erkeklerden farklı oy kullandığı fikri - halkın hayal gücünü değiştiriyor. Çok geniş vuruşlarda, bu kavramın gerçekliği var. 1920'de gözlemciler, kadın seçmen akınının Cumhuriyetçi Parti'ye fayda sağlamasını bekliyordu. O zamanlar GOP, İlerici hareketin yoksullar için daha iyi yaşam ve çalışma koşulları gibi birçok hedefini destekledi. Cumhuriyetçilerin sosyal refah konusundaki duruşları, sivil haklar döneminden sonra değişti, çağdaş GOP, çoğu kadın seçmenden destek alan birçok önceliğe karşı çıktı. kürtaj hakları için silah kontrolü . Şimdi 2020'de, manşetler Cumhuriyetçilerin kadın sorununu kınıyoruz.
Oy kullanmadan önce kadınların oyları nasıldı?
Oy hakkı olmasa bile kadınlar uzun süre siyasete katıldı. Erken Amerikan cumhuriyetinde, kadın politikacılar - eğitimli, beyaz kadınlar gibi Merhamet Otis Warren ve Judith Sargent Murray - siyaset hakkında yazılar okudu, konuştu ve yazdı ve fikirleri kocaları ve oğulları etkiledi. Demokratik Cumhuriyetçiler ve Federalist gruplar bilinçli olarak kadınların desteğini geliştirdiler, çünkü kadınlar pankart açmadan, yemek hazırlamadan ve erkekleri katılmaya teşvik etmeden seçim faaliyetleri gerçekleşmeyecekti.
New Jersey'de eyalet yasa koyucuları, siyasi eşitlikle ilgili devrimci idealleri mantıksal sonuçlarına götürdüler ve seçmenleri 1790 eyalet yasasında o ve kadın olarak tanımladılar. Mülkiyet gereksinimlerini karşılayan kadınlar (genellikle dullar) 1794 yılına kadar New Jersey'de oy kullandı , yasama rotayı tersine çevirdiğinde. 1840'tan itibaren birçok eyalet kadınların oy kullanmasına izin verildi okul yönetim kurulu veya belediye seçimlerinde. Wyoming ve Utah bölgeleri, 1869'da kadınlara oy hakkı verdi.
Ve 19. yüzyıl boyunca, kadınlar sosyal reform arayan hareketlere öncülük etti. Başarılı bir şekilde savundular fuhuş karşıtı ve ölçülülük yasaları ve güvence altına aldılar evli kadınların mülkiyet hakları yerel ve eyalet seçimlerinde oy hakkı yanında. Bu reformları savunan beyaz, okuryazar ve ekonomik açıdan avantajlı kadınlar, kendilerini her zaman siyasi aktörler olarak görmediler, ancak yine de siyasi becerilerini geliştirdiler ve politika üzerinde etkili oldular.
19. Değişiklik ile oy kullanma hakkı tanındığında, kadınlar sandıkta mı çıktı?
1920 başkanlık seçimlerinin gözlemcileri, kadınların gösteremediğine inanıyorlardı. Devletler 1920'lerde katılımı kaydetmedi ve bir bilim olarak oylama 1940'lara kadar ortaya çıkmadı, ancak yine de Amerikan ders kitapları, veri olmadan bile nesiller boyu oy hakkının başarısızlığına ilişkin iddiaları tekrarladı.
İçinde onların 2020 kitabı , siyaset bilimciler Christina Wolbrecht ve J. Kevin Corder, geleneksel bilgeliği desteklemek için arşiv verilerini ve istatistiksel çıkarımları kullanır, ancak önemli bir uyarıda bulunur. 1920'de oy verme yaşındaki kadınların üçte biri, oy verme yaşındaki erkeklerin üçte ikisi ile karşılaştırıldığında, kadınların katılımı eyaletten eyalete değişiyordu. Kansas ve Missouri gibi daha rekabetçi yerlerde, kadınların yüzde 50'den fazlası sandık başına gitti - tıpkı bugün olduğu gibi, sallantılı eyaletlerde daha fazla seçmen çıkıyor .
Okuryazarlık testleri ve anket vergileri gibi yasal kısıtlamalar, 19. Değişikliğin ardından, Güney Jim Crow'da ve aynı zamanda bazı kuzey ve batı eyaletlerinde katılımı azalttı. Bu önlemler, yoksul ve eğitimsiz olma olasılığı erkeklerden daha yüksek olan kadınları, özellikle de beyaz olmayan kadınları orantısız bir şekilde etkiledi.
Kadınların katılımı, yasal engeller azaldıkça ve kadınların siyasi katılımına ilişkin kültürel gelenekler değiştikçe arttı. 1960'a gelindiğinde, cumhurbaşkanlığı seçimlerine katılım farkı, erkeklerin yaklaşık yüzde 80'ine kıyasla kadınların yaklaşık yüzde 70'inin oy kullanmasıyla yüzde on puana düştü.
1924'te Ulusal Kadın Seçmenler Birliği üyeleri.(Getty Images aracılığıyla ProQuest)
Kadınlar neden bugün daha çok çıkıyor?
Kadınların katılımı, 1970'lerin ortalarında erkeklerin katılımına ayak uydurmaya başladı. 1976 başkanlık yarışında, oy verme çağındaki kadın ve erkeklerin kabaca aynı oranda - yaklaşık yüzde 59'u sandığa gitti. KADIN küçük, net bir ipucu çıkardı dört yıl sonra.
Kadın aktivizminin ilk dalgası oy hakkıysa, 1960'lar ikinci dalgaydı. Seçim siyasetine erkekler hâlâ hakimdi, ancak ikinci dalga feminizm, farklı muameleyi ortadan kaldıran Yüksek Mahkeme kararlarından Kongre'nin yasayı geçirmesine kadar politika zaferleri kazandı. Eşit Haklar Değişikliği . Muhafazakar ikon gibi kadınlar da bu değişimler tarafından harekete geçirildi. Phyllis Schlafly , onlara destek olmadılar.
Bu seferberlik ile cumhurbaşkanlığı seçimlerinde katılım farkı ortadan kalktı. 1984'e kadar , kadınlar erkeklerden yaklaşık yüzde iki puan daha fazla oy kullandı ve 1990'ların sonlarında fark genişledi ve kaldığı yerde yaklaşık yüzde 4'e ulaştı. Demokrat Hillary Clinton ve Cumhuriyetçi Donald Trump arasındaki 2016 yarışında, oy kullanmaya uygun kadınlar çıktı erkeklere göre yüzde 59.3 ile karşılaştırıldığında yüzde 63,3. Kadınlar erkeklerden daha fazla oy kullanıyor ara seçimlerde da olsa genel olarak ara sınavlarda katılım düşüşleri .
Peki ya renkli kadınlar arasındaki katılım?
Bugünkü katılım farkı tüm ırksal ve etnik gruplarda görülür . Siyah, Latin, Asyalı ve Pasifik Adalı ve beyaz kadınların hepsi kendi gruplarında erkeklerden daha fazla oy kullanıyor. En büyük fark siyah Amerikalılar arasında ortaya çıkıyor: Siyah kadınlar 1984'te siyah erkeklerden altı yüzde puanı daha fazla oy kullandı ve 2016'da yüzde 9 puana ulaştı.
Siyah kadınlar, seçmenlerin en aktif üyeleri arasında yer alıyor. Bugün, seçmenlerin kimliğinin belirlenmesini gerektiren ve erken oylamayı sınırlayan eyalet yasaları, özellikle yoksul, uzun saatler çalışan ve sandıklara ulaşımı olmayan seçmenler arasında katılımın azalmasına neden oluyor. En çok etkilenenler KADIN ve renkli insanlar. Yine de 2016'da siyah kadınlar beyaz kadınlardan sadece biraz daha az çıktı (yüzde 66,8'e kıyasla yüzde 63.7) ve Barack Obama 2008 ve 2012'de koştuğunda siyah kadınlar beyaz, Latin ve Asyalı kadınlardan daha fazla çıktı. Beyaz olmayan kadınların, özellikle siyah kadınların, bu kadar yüksek oranlarda oy kullanması yansıtır onların kalıcılığı, biri tarafından sürdürülen medeni haklar etrafında onlarca yıllık aktivizm .
Kadınlar Demokratlara ne zaman ve neden destek vermeye başladılar?
1950'lerde ve 1960'larda, kadınlar ve erkekler arasındaki politika farklılıkları – kadınların Kore Savaşı'na daha fazla karşı çıkması gibi – oy seçiminde farklılıklara dönüşmedi, çünkü partiler bu konularda kendilerini ayırt etmediler. Ancak kısa bir süre sonra kadınların hayatları derinden değişmeye başladı. Yüksek Mahkeme doğum kontrolünü ve kürtajı yasallaştırdı. Kongre, 1972'de Yüksek Öğrenim Yasası'nın IX. Başlığını ve 1978'de Hamilelik Ayrımcılığı Yasası'nı kabul ederek eşit haklar üzerine hareket etti. Bazı reformlar geleneksel görüşlü (ve genellikle beyaz) kadınlar için tartışmalı olsa da, istihdam ve eğitimle ilgili eşit haklar önlemleri iki taraflı destek gördü. . Her iki taraf da kadınlara eşitlik konularında çağrıda bulundu.
Kadınların oyu, iki partinin kadın meseleleri ve sosyal meseleler konusunda farklı pozisyonlar almaya başladığı 1980'de başlayarak erkeklerin oylarından ayrıldı. Ronald Reagan, Cumhuriyetçi Partiyi kürtaja ve geleneksel aileye karşı durmaya iterek, Demokratları kadın ve sivil haklar hareketlerinin tercih ettiği eşitlik yanlısı duruşları benimsemeye zorladı.
Kadın meselelerinde farklılaşan parti platformları, beyaz olmayan kadınların oy sandığına erişiminin artması ve Amerikan toplumunda daha geniş sosyal ve kültürel değişimler gibi diğer önemli değişikliklerle aynı zamana denk geldi.
Bugünün parti desteğindeki cinsiyet farklılıkları bu kaymalardan kaynaklanmaktadır. Cumhuriyetçi ve Demokrat partiler sadece kadın hakları konusunda değil birçok konuda karşıt tavırlar alıyorlar. Genel olarak, kadınlar Demokrat Parti ile ilişkili birçok politika önceliğine erkeklerden daha fazla destek ifade ediyor. Uygun Bakım Yasasını korumaktan ve silah kontrolünü uygulamaktan iklim değişikliği ile mücadele ve siyah ve LGBTQ Amerikalılara karşı ayrımcılığı ele almak . Toplumsal cinsiyet rolü sosyalleşmesindeki farklılıklar ve erkeklerin ve kadınların yaşadıkları deneyimler, kadınları hala ev ve evle daha yakın temasa sokarak, birçok kadını savunmasızlık ve bakım konularına duyarlı hale getiriyor.
Bugün haberlerde cinsiyet ayrımı nedir?
Kadınlar ve erkekler aynı adayı tercih etseler de, bunu farklı marjlarla yapma eğilimindedirler. Cinsiyet farkı, adaylar arasındaki bu farkı yakalar. 1980'de kadınlar erkeklerden daha fazla çıkmaya başladı ve ayrıca Reagan'ı erkeklerden daha az tercih ettiler (yüzde 47'ye yüzde 55). Çağdaş cinsiyet uçurumu doğdu.
Demokrat Parti kadınlarla üstünlüğünü korudu beri seçmen. 2016'da kadın seçmenler, Hillary Clinton'ı erkek seçmenlere göre yüzde 13 daha fazla tercih etti. Tersine, Trump'ı erkeklerden daha fazla sevmediler: yüzde 41'e yüzde 52.
Trump yine de kazandı, bu da bir başka önemli faktöre işaret etti: kadınlar arasındaki bölünmeler. Seçim otopsisi, kadınların çoğunluğunun Trump için oy kullanmadığını öne sürdü. beyaz kadınlar vardı , ırksal farklılıkların yardımcı olduğu siyaset bilimi araştırmalarını yankılıyor açıklamak cinsiyet farkının büyük bir kısmı.
Hillary Clinton gerçekten siyah kadınları süpürdü, kazandı yüzde 90'dan fazla onların oylarından.Beyaz kadınların oylarını kıl payı kaybederken, eğitimli , genç ve bekar beyaz kadınlar, ırkın sosyoekonomik statü gibi diğer önemli kimliklerle nasıl kesiştiğini göstererek Trump'ı reddetti.
Kadın seçmenler kadın adayları destekliyor mu?
Anket ve deneysel araştırmalarda, siyaset bilimciler, partiyi kontrol ederken bile, kadın seçmenlerin kadın adayları erkek seçmenlerden daha fazla tercih ettiğini buluyorlar. Demokratik birincil sırasında yürütülen bir 2019 çalışmasını ele alın. Araştırmacılar, katılımcılara şunları sundu: varsayımsal eşleşmeler bir erkek yarışmacı ile bir kadın yarışmacı arasında, yaş ve etnik köken gibi diğer aday niteliklerini kontrol ederek. Kadın ve erkek katılımcılar, bir kadın adayı tercih ettiler - ancak kadınlar, kadın yarışmacıyı erkeklerden yüzde 20 daha fazla seçti. Aynı şey ön seçimde oy kullanmaya geldiğinde de geçerliydi. İdeolojik yakınlıklarına rağmen, Bernie Sanders kadın seçmenleri çekmek için mücadele etti süre Elizabeth Warren, erkeklerden daha fazla kadın destekçi saydı.
Ancak genel seçimlerde parti, oy tercihini yönlendirir. Trump, 2016'da Cumhuriyetçi kadınları kazandı. Bu arada, kongre yarışlarını inceleyen araştırmacılar, bunu doğruladılar. kadınlar tercih eder kadın adaylar—ama onlar bulmak yetersiz kanıt kadınların sadece kadınlara oy vermek için parti sınırlarını aşması.
Seçim sonuçları dışında, kadınlar yasama zaferleri elde etmek için oy hakkını nasıl kullandılar?
1920'den beri kadınlar etkilerini hissettirdiler. Oy hakkının hemen ardından Kongre, 1921 Sheppard-Town Yasasını kabul etti. finanse edilen halk sağlığı programları anne-bebek ölümlerini azalttı. Uzun süredir sosyal ve ahlaki reformcuların talebi olan 19. Değişikliğin geçişi, bu kadın meselesinin milletvekillerinin dikkatine sunulmasına yardımcı oldu. Ardından, New Deal'den ikinci dalga feminizme kadar, refah ve istihdam politikalarında yapılan önemli değişiklikler, mesleki ayrımcılık ve ücret ayrımcılığı devam etse bile, kadınlara fayda sağladı.
Ancak ikinci dalga feministleri tek bir zaferden mahrum kalacaklardı: Eşit Haklar Değişikliği . Kongreye tanıtıldı 1923'te -ve bundan sonraki her oturumda- insanlara cinsiyetlerine göre farklı davranan yasaları yasaklamayı amaçlayan değişiklik nihayet 1972'de Kongre'den geçti. 1982'de son tarih geldiğinde ve savunucular üç eyalet eksik kaldığında onay başarısız oldu.
Onaylamayan eyaletlerdeki yeni nesil kadın yasa koyucular, ERA'yı tekrar tekrar tanıtarak davayı üstlendi. Son olarak, Nevada eyalet meclisi 2017'de imzalandı , bunu takiben Illinois 2018 yılında ve Virjinya 2020'de. ERA'nın anayasaya uygunluğu artık mahkemelerde. hukuk bilgini Julie Suk olarak yazar , Eşit Haklar Değişikliği, ABD Anayasasının kadınlar tarafından kışkırtılan, kadınlar tarafından yazılan ve kadınlar tarafından gerekçelendirilen tek parçası olacaktır.
Seçilmiş görevdeki kadın sayısı geçen yüzyılda nasıl değişti?
19. Değişikliğin onaylanması, kadınların seçilmiş görevlere erişimini hemen değiştirmedi. Bazı kadınlar 1920'den önce bile yerel ve eyalet düzeyinde seçildiler ve ilk kadın ABD Meclisi'ne seçilen Montana'lı Jeannette Rankin 1917'de girdi. 1920'lerde ve 1930'larda Temsilciler Meclisi'nde 10'dan az kadın görev yaptı ve ABD 1932'ye kadar bir kadın senatör seçmeyecekti. Altmış yıl sonra, -Erkek Senato komitesi, Anita Hill'i cinsel taciz konusunda sorguladı, sayılar benzer şekilde düşük kaldı: 2 kadın senatör ve 29 temsilci.
Anita Hill duruşmalarına - ve Hill'in kadın senatörler hazır bulunsaydı daha iyi muamele göreceğine dair sık sık dile getirilen inanca- yanıt olarak - 245 kadın rekoru 1992'de Kongre için koştu. Bu Kadın Yılı, dört kadın senatör ve 48 kadın temsilci ile sonuçlandı. Kadınların sayısı artmaya devam etti, ancak 2018'e kadar kadınlar hiçbir zaman Kongre'nin beşte birinden fazlasını oluşturamadı. Son sıçrama, Demokrat kadınların, özellikle de beyaz olmayan kadınların puanlarının 2018 ara sınavlarına girmesiyle gerçekleşti. Trump'ın seçilmesine tepki olarak . Kadının bu ikinci Yılında—ki bu 529 kadın koştu toplamda - kadınlar Senato'nun yüzde 26'sını ve Meclis'in yüzde 23'ünü fethetti.
Bu son kazanımlar Demokratlar arasında yoğunlaşıyor. Tarihsel olarak ve bugün, seçilmiş kadınların çoğu ve neredeyse tüm beyaz olmayan kadınlar Demokrattır. 2020'de ABD Temsilciler Meclisi'nde görev yapan 101 kadından 88'i Demokrat. 2020 yarışında , Kadınlar Meclis Demokrat adaylarının yüzde 47'sini, ancak Meclis Cumhuriyetçi adaylarının sadece yüzde 23'ünü oluşturuyor. Çoğu Cumhuriyetçi kadın yoğun Demokratik bölgelerde koşuyor olsa da, bunlar her iki taraf için de rekor rakamlar.
Genel olarak Demokratlar, kadınların siyasetten uzak durmasını Cumhuriyetçilerden daha fazla sorunlu olarak algılıyor. 2018 Pew Research anketinde, Demokrat kadınların yüzde 84'ü, Cumhuriyetçi kadınların sadece yüzde 44'üne kıyasla, ofiste çok az kadın olduğunu kabul etti.
Siyaset ne ölçüde hâlâ erkeklerin dünyası olarak görülüyor?
Politikanın erkeklerin dünyası olup olmadığı, politikanın ne anlama geldiğine bağlıdır. Daha önceki dönemlerde olduğu gibi, erkekler seçilmiş makamlara hükmediyor, ancak kadınlar toplumsal hareketlere öncülük ediyor . üç kadın Black Lives Matter'ı kurdu ve #MeToo, cinsel taciz ve cinsel saldırıyla ilgili ulusal konuşmaları değiştirdi. 2016 Kadın Yürüyüşü, rekor sayıda insan çıkararak ABD tarihine geçti bir günde protesto etmek .
Araştırmacılar hala kadınların ifade ettiğini buluyor daha az siyasi ilgi ve daha az siyasi bilgi erkeklerden daha fazla - ancak bu önlemler siyasi faaliyetin yalnızca bir dilimini kapsıyor. (Kadınlar da erkeklerden daha az olasıdır cevapları tahmin etmek , yani anketler kadınların ne kadar az şey bildiğini abartıyor.) Yeni siyasi katılım biçimlerinde neredeyse hiçbir cinsiyet farkı görünmüyor, örneğin: sosyal medyada siyaset okumak, paylaşmak ve tartışmak . Ve kadınlar, bağışlar gibi diğer önlemlerle erkeklerden kazanç sağlıyor. 2016 yılında kadınlar oluşan Bağışçıların yüzde 37'si 200 $ veya daha fazla katkıda bulunuyor ve 2020'de birkaç hafta kalan bağışçıların yüzde 44'ü.
Dolayısıyla, bu yılki cumhurbaşkanlığı seçimleri en yüksek sınıf tavanını bozmadan bırakacak olsa da, kadınlar oy verme kabininin içinde ve dışında siyasi güç kullanıyor. Oy hakkı savunucuları, kadınların oy hakkı olmadan eşit olamayacağını düşündüler ve kadınlar oylamayı daha fazla eşitlik talep etmek ve kendilerini seçimlerde merkezi oyuncular yapmak için kullandılar. Demokrat parti, kadınların ve renkli kadınların desteğine bağlıdır. Tabii ki kadınlar tek ağızdan konuşmuyor ama oy vermekten seferberliğe ve bağışa kadar, onların etkisi ve tercihleri seçimleri belirleyebiliyor.