Kırım'ı, 60 yıl sonra anavatanı Rusya'ya döndüren referandumun üzerinden bir yıl geçti. Kiev'de yaşanan iktidar değişikliğini tanımayan Kırım halkı, 16 Mart 2014'te bölgenin Rusya'ya bağlanması ya da daha genişletilmiş özerklikle Ukrayna'ya bağlı kalınması için referanduma gitti. Referanduma katılanların yüzde 96'sı Rusya'yla birleşmeye 'evet' dedi. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Kırım ve Sivastopol'ü Rusya'ya bağlayan anlaşmayı 18 Mart'ta imzaladı. Böylece Kırım, Ukrayna'dan ayrılarak yeniden anavatanı Rusya'ya katıldı.
Bu gelişme ABD ve AB'de büyük tepki yarattı. Kırım'ın Rusya'ya bağlanmasını ‘ilhak' olarak değerlendiren Washington ve Brüksel yönetimleri Rusya'ya bir dizi ekonomik ve siyasi yaptırım uygulamaya başladı. NATO, Moskova yönetimi ile tüm işbirliğini askıya alarak Rusya sınırlarındaki askeri varlığını güçlendirme kararı aldı.
Putin, son olarak dün yayınlanan ‘Kırım Eve Dönüş' adlı belgeselde ise Kırım'ın Rusya'ya katılması sürecinin ayrıntılarını anlattı. Kırım'ın Rusya'ya bağlanması süreciyle bizzat ilgilendiğini açıklayan Putin, Ukrayna'da Maydan olayları gelişmeseydi, Kırım'ı almak gibi bir düşüncenin oluşmayacağını vurguladı.
Rusya lideri, "Ukraynalı aşırı milliyetçi grupların Kırım'da eylemler planladıkları yönünde bilgi almıştık. Kırım halkını milliyetçilerin eline bırakamazdık" ifadelerini kullandı. Putin, olumsuz gelişmeler yaşanması halinde nükleer silaha başvurmaya hazır olduklarını da ilk kez dile getirdi.
Peki, Rusya tüm siyasi, askeri ve ekonomik riskleri göze alarak Kırım'ı kendi topraklarına neden kattı? O dönemde Rusya'yı bu hamleye iten koşullar nasıldı?
Sputnik'e konuşan Ankara Politikalar Merkezi Başkanı Hasan Kanbolat, Moskova'nın o dönemki Ukrayna krizi kaynaklı psikolojisine dikkat çekti. Kanbolat, Moskova'nın Kırım'ı alarak, Rusya'dan kopup Batı'yı seçen Ukrayna'yı bir anlamda cezalandırmak istediğini söyledi:
‘BATI YANLISI UKRAYNA, RUSYA'YI HAYAL KIRIKLIĞINA UĞRATTI'
"Kırım'ın alındığı zamanki Rusya'nın psikolojisi ve güvenlik algılarına baktığımız zaman, Ukrayna'nın Rusya'ya karşı yaptıklarından dolayı Rusya'nın derin bir acı ve hayal kırıklığı olduğunu görmemiz gerekiyor. Çünkü Ukrayna'da Maydan hareketinin bir şekilde başarılı olması, ardından Kiev'de Batı yanlısı bir yönetimin olması ve gerek Rusya'ya gerek ortak Sovyet tarihine karşı düşmanlığa varan hamleler, Rus insanını hayal kırıklığına uğrattı. Rusya'da Ukrayna'yı Rus tarihi dışında düşünmek gibi bir algının dahi olmadığını gördük. Rus kültürü ile Ukrayna kültürünün iç içe geçtiği gibi bir algı vardı. Böyle bir derin kopuş nedeniyle, sanki aynı zamanda Ukrayna'yı cezalandırma isteği olduğunu da görüyoruz."
‘KIRIM HAMLESİ BATI'YI ŞOKE ETTİ'
Hasan Kanbolat'a göre Kırım'ın Rusya'ya bağlanması özellikle Avrupa'yı son derece tedirgin etti. Eski Sovyet ülkeleri ve Avrupa ülkelerinde ‘Rusya'nın Kırım'ı alması bir başlangıç mıdır?' algısı oluştu. Hasan Kanbolat, Rusya'nın Kırım hamlesinin Avrupa ve NATO üzerinde yarattığı etkileri şu sözlerle ifade etti: "Kırım'ın Rusya Federasyonu'na ilhakı, Batı sistemini şoke etti. Bundan dolayı şimdi NATO, Rusya'yı İskandinav, Baltık ve Doğu Avrupa ülkelerinden doğu Akdeniz'e kadar çevrelemeye doğru gidiyor. NATO, bütün Rusya Federasyonu'nun Avrupa sınırlarında kendini güçlendiriyor."
YENİ SOĞUK SAVAŞ DÖNEMİ
Rusya uzmanı Hasan Kanbolat, Ukrayna krizi ve Kırım'ın Rusya'ya katılması sonrası Moskova-Batı ilişkilerinde gelinen noktayı ‘Yeni Soğuk Savaş' olarak değerlendirdi. Kanbolat, "Ekonomik ve siyasi olarak Rusya'ya ambargo uygulanıyor ama Rusya da bu ‘Yeni Soğuk Savaş' yıllarında Batı'daki özellikle radikal sağ uçlarla ilişkisini artırıyor. Rusya'nın bu konuda Batı Avrupa'yı rahatsız etmeye başladığını, yeni bir asimetrik ilişki ağına girdiğini görüyoruz" yorumunda bulundu.
‘RUSYA AVRUPA'NIN ÖTEKİSİ OLARAK TUTULUYOR'
Kanbolat, Soğuk Savaş'ın bitmesine rağmen NATO'nun varlığını sürdürmesinin ve Avrupa ile Rusya arasında geniş kapsamlı ortaklıklar kurulmamasının Rusya'daki ‘ötekileştirilme' hissini güçlendirdiğini vurguladı.
Bu durumun Rusya ve Batı arasındaki uçurumu da genişlettiğini belirten Kanbolat, konuyla ilgili şunları söyledi: "1991'de Sovyetler Birliği dağıldıktan sonra Soğuk Savaş'ın bittiği algısı vardı. O zaman liderler, özellikle Gorbaçov, Avrupa Evi'nden bahsediyordu. Avrupa Evi'nde, birkaç oda eski Sovyet ülkelerine ayrılacaktı, belki salon da Rusya Federasyonu'nun olacaktı. Ama son yirmi yılda şunu gördük: NATO dağılmadı, kimliğini yenileyerek devam etti. Soğuk Savaş'ın bitmesine rağmen, NATO Doğu Avrupa ve eski Sovyet ülkelerini alarak genişlemeye devam etti. AB de aynı şekilde genişlemeye devam etti. Rusya Federasyonu hep ‘öteki' olarak tutuldu. Rusya ile yalnızca bazı partnerlik anlaşmaları yapıldı, o kadar. Yani Rusya hiçbir zaman Avrupa Evi'nin içine alınmadı, her zaman dışarıda tutuldu, bahçeye bile alınmadı. Bu Rusya'da şu algılamaya da neden oldu: "Biz artık aynı sistem içindeyiz. Sosyalist sistem gitti kapitalizm geldi. Buna rağmen Rusya, Avrupa sisteminin veya güvenlik sisteminin içine tamamen alınmıyor. En son Ukrayna'nın da Batı sistemine alınmak istenmesiyle, Rusya kendini tamamen ‘öteki' olarak gördü ve kendi sistemini oluşturma isteğine girdi."