Şüphesiz ki Birinci Dünya Savaşı tarihe yön veren en büyük olaylardan biridir. Sadece birçok sınır yeniden çizilmekle kalmamış, aynı zamanda da bu dönemi yaşayan insanların düşünceleri ve psikolojileri de derinden etkilenmiştir. Peki, tüm bu kişiler çatışmayı nasıl yaşadılar? Döneme dair mektuplardan az da olsa bu konuda fikir edinmemiz mümkün.
Çanakkale: ‘Milyonlarca Sinek’
Bu, savaşmaya katılan Büyük Batı Demiryolu Denetim ofisinin personeli tarafından gönderilen birçok mektuptan biridir.
Harold William Cronin, 3 Ekim 1915, Çanakkale. Doğum: 9 Mayıs 1880, Alay: 4. Seaforth Highlanders.
Rütbesi: 20 Mayıs 1915’te 5. Teğmen’e terfi etti. Ölüm: 2 Aralık 1917 Filistin.
Sayın Bay Welsh,
Siperlere girmeden birkaç saat önce buradaydık; sekiz gün boyunca siperlerde kaldık ve daha sonra Dinlenme Kampı olarak adlandırılan yere geçtik. Sanırım bunu siperlerden ayırmak gerekiyor çünkü erkekler bütün gün yol ve hendek yapımında çalışıyorlar ve hem tüfek hem de topçu ateşi altında bunu yapıyorlar. Dün sabah saat 7’de buraya geldik ve saat 9’da bombardımana tutulduk.
Siperlerde durum oldukça kötüydü. Çok dar ve kokuyor. Birileri her zaman saklanıyor ve top ateşine tutuluyor. Sekiz günlük bir dönüş gerçekten oldukça uzundu çünkü yorucu bir çalışmaydı. Dinlenmek için bile döndüğünüzde bir alarmda hemen hazır olmalısınız.
Ülke gerçekten oldukça güzel ve Güney Galler’deki tepeler ve vadiler gibi, ancak herhangi bir dere veya nehir yok. Bu kez yaklaşık her ay, ay boyunca yağmur yağdı ve daha sonra bir sonraki yağışlı mevsime kadar bir damla bile göremedik. Ama o kadar görkemli bir güneş olmasına rağmen bir şey yanlış bir şey ve gerçekten göründüğü kadar sağlıklı değil. Bence sineklerin güneşle, ısıyla ve hala gömülmemiş ölü bedenlerle bir ilgisi var. Burada milyonlarca sinek bulunuyor ve her yerdeler. Bir fincan çayı bir kapak olmadan yere koymayı deneyin; ağzı hemen ölü sineklerle kaplanacaktır. Bu bir oyun. Tabii ki hepimizin ağları var, eğer ilaçlarımız olmasaydı şimdiye dek çoktan endişelenmeliydik.
Bolca biftek ve ordu bisküvisi alıyoruz, ancak ekmek ve taze et hala lüks ve hiçbir şey satın almak mümkün değil. Burası kimsesizler ülkesi olmalıydı çünkü görülecek herhangi bir tür ev ya da bina yok ve sinekler dışında tek canlılar yeşil kanaryalar ve kertenkeleler.
Tepelerin ters tarafını inşa eden sığınaklarda yaşıyoruz. Bu sığınıklar sadece deliklerden ibaret. Ama her biri de biraz kazma ve birkaç su geçirmez levha ile çok rahat yapılabilir. Hiçbir şekilde top ateşi geçirmez değiller ve burada ilk gecem boyunca uyuduğum biri tamamen içine doğru bir ateş tarafından göçtü. Neyse ki o sırada evde değildim. Şimdi başka bir tane sığınak var. Bir fotoğrafını çekmeyi denemeliyim ve bunun nasıl olduğunu görmenize izin vermeliyim. Size yer altı sığınıklarımızdan birinin fotoğrafını göndermeliyim.
Buradaki her şey, yapım veya alımdan sorumlu Alay’ın adını taşır. Örneğin, siperlerimizden bu kampa yaptığımız yola “New BedfordRd” deniyor ve aldığımız ve şimdi işgal ettiğimiz sırt ordu haritaları BedfordRidge olarak adlandırılıyor. Haritamı doldurup renklendirdim ve en çok olmasa da en gelişmiş çizgilerden biri olduğunu görüyorum. Bu sırtın üzerinde durduğumuzu ve şu ana dek ne kadar çok ülke kat ettiğimizi görmek mümkün, ancak çılgınca heyecanlanacak bir şey yok. Her pozisyon, başka bir itme girişiminde bulunulmadan ve her şey sadece istikrarlı bir ilerleme olmadan önce mümkün olduğunca güçlendirilir. Bir şey aniden olabilir, umarım sadece olur.
Burada çok büyük gemilerimiz vardı ve onlar da birkaç gündür kaleleri ağır bir şekilde bombalıyorlar. Körfezde duran ve kara bataryalarının hendekleri bombalamasına yardımcı olan kruvazörler, monitörler vb. Bir ışık görüyorsunuz; sonra bom sesini ve başımızın üzerinden geçen bombanın çığlığını duymadan önce uzun süre bekliyorsunuz. Sonra hızlı bir şekilde yuvarlak bir görüntü ve bazen patlamayı duymadan önce bombanın siperlerde veya üzerinde patladığını görüyorsunuz. Bize yönelik mermilerin patlama sesini ilk duyduğumuzda artık oradan çıkmak için çok geç olmuş oluyor.Geçen gün üç memur, onurları dışında herhangi bir zarar görmeden sırtlarına yaslanmış ve altı kişiden daha fazlası yaralanmadan gömülmüştür. Yine de her zaman durum böyle değil.
Gitmek için zaman bulabildiğimizde burada oldukça iyi bir banyo var. Plaj düşmanın tam görünümünde olduğu ve mermi ateşinin altında kaldığı için bize hitap etmeyecekti. Soyunma ve yüzme sırasında Türklerin bir bombanın bedeline değecek bir adamı düşünmeyeceği umuduyla asla on metreden daha yakın olmayız. Askerlerin birbirine çok yakın tuttuğu bazı kayıplar yaşadık, ancak bir çay bardağını bir hafta veya daha fazla süre yıkadıktan sonra, hendek tozunun ve buradaki kötü kokunun bir kısmından kurtulmak ve tekrar temiz olmak biraz zor. En azından burası gerçekten şimdiye kadar sahip olduğumuz en iyi banyo. En azından su oldukça sıcak ve berrak.
Tüm hastane işleri koyda duran bir gemide yapılıyor. Vakalar ciddi veya uzun sürecek işlemler gerektiriyorsa, her gün gelen hastane gemilerinden birine naklediliyor ve daha sonra üslerden birine veya İngiltere’ye geri dönüyor. Birlikler gece ya da gündüz ateş altında kalmalarına rağmen karaya çıkarıyoruz, böylece bir askerin gemiden hiç inmeden aynı üsse geri dönmesi mümkün.
Dışarıda büyük bir yolculuk yaptık. Tüm memurlar için ya devlet salonları ya da 1. sınıf kabinler vardı. Besinler çoğunlukla Hindistan ya da Avustralya boyunca sıradan bir yolculuk yaparken olması gerektiği gibi aynıydı. Her zamanki kabin görevlileri ve garsonlar oradaydı. Bizim için tam olarak bir zevk gezisi değildi, hatırlamanın zor olduğu bir anıydı. Yine de bu iki haftanın tadını çıkardık…
Saygılarımla,
H.W. Cronin, Teğmen.
Bazıları hastaneye dönene kadar yüzbaşılık yapıyorum.