Besinler ve Yemekler
Çocuğunuzun yemek listesine hangi besini bir zaman ilâve edeceğinizi doktorunuzdan öğrenirsiniz. Doktor, yeni bir yiye-, cek tavsiye ederken, çocuğun sindiriminin o güne kadar nasıl gitmiş olduğunu ve besinlerin tadım da dikkate alır. Bu bakımdan bu bölümü doktorun olduğu yerden çok uzakta yaşayan anne babahr için hazırladım. Eğer istediğiniz zaman doktora danışmak imkânınız yoksa, o zaman sağduyunuzu kullanın. Heı yiyeceğin bir yaşı vardır diye düşünmeyin. Çocuk bir ile iki yaş arasındaysa bile, her yeni besine yavaş yavaş alıştırabilirsinlz, fakat mide ve bağırsaklarında rahatsızlık hissederse o zaman daha ihtiyatlı davranırsınız. Sütte organizmanın muhtaç olduğu hemen her şey vardır: proteinler, yağlar, madenler, şeker ve birçok vitamin. Süt içmeyen, fakat öteki besinlerini dengeli bir şekilde alan çocuklar, kalsiyumdan başka gerekli her şeyi almış olurlar, çünkü en ziyade kalsiyum ihtiva eden besin süttür. Bu bakımdan çocuğun günde ortalama olarak şu veya bu şekilde yarım litre süt içmesi zorunludur. Hatta isterse bir litre bile verebilirsiniz. Üç yaşına gelen çocukta bu miktarı azaltıp dörtte üç litreye indirebilirsiniz. Fakat yine de fazlasının zararı yoktur.
Çocuğun iştahının azalabileceğini ve sütü bir gün az, bir gün çok içebileceğini unutmayın. En iyi usul çocuğa istediği kadar süt vermektir. Bir süre günde yarım litreden az içerse, daha fazlasına zorlamayın. Bir iki hafta geçtiği halde gereğinden az vermeye çalışın.
Süt, çocuğa ne şekillerde verilebilir? Bütün tahılları su yerine sütle pişirebilirsiniz. Sebzeleri, makarnayı ve patates püresini de sütle hazırlayabilirsiniz. Ya da örneğin Bol sütlü puding yapabilirsiniz. Sütün tadını ve kokusunu değiştirmeye pek yanaşmayın. Çocuk yukarda sözünü ettiğimiz şekilde yeteri kadar süt aldıktan sonra böyle bir/usule başvurmak lüzumsuzdur. Fakat sütü başka bir şekilde veremiyorsanız bir fincan kakaolu süt vereceksiniz demektir. Süte çukulata ilâve etmeyi düşünüyorsanız bunun sindirimi güç olduğundan hiç değilse iki yaşını doldurmasını bekleyin. Sütün kokusunu vanilya ile de değiştirmek mümkündür. Bu arada çocuğa sütü çok şekerli vermekten kaçının. Şekerli süt iştah kapatır. Sütü bir kamışla içmesini teklif ederseniz belki bunu oyun yapıp sütü içer.
Fakat çocUk bütün bu yeniliklerden çabuk usanır, özellikle annesi, fincanı dibine kadar içmesi için ısrar ederse, çok geçmeden yine içmemek için huysuzlanmaya başlar.
Peynirlerin çoğu sütün yerini pekâlâ tutar. Bazı cins peynirlerin 25 gramında 200 gram sütteki kadar kalsiyum vardır. Bu arada eritme peynirin kalsiyum bakımından o kadar zengin olmadığını hatırlatalım. Bu peynirden, 200 gram sütün vereceği kalsiyumun aynını alabilmek için çocuğa 75 gram yedirmek gerekir. Peynir sindirime çok yardım olduğu için çocuğa bol, bol verilebilir. Peynire şeker Soyabilir ya da reçelle karıştırabilirsiniz. Çocuk başlangıçta belki çok az peynir yiyecek, fakat sonra alışacaktırBundan başka süt yerine yoğurt da verebilirsiniz. İsterseniz yoğurda biraz da şeker karıştırabilirsiniz.
Çocuk sütü hiç bir şekilde almak istemezse, ya da süte alerjisi varsa, o zaman kalsiyumu başka bir biçimde vermek gerekir. Bunu doktora danışın, o size kalsiyumun nasıl alınacağını söyler.
Çocuk bir yaşına gelince yemeğine yavaş yavaş tereyağı veya margarin ilâve edebilirsiniz, ya da bunları ekmeğine sürebilirsiniz. Çocuk iştaihlıysa unlu mamalarına taze kaymak ilâve edin.~ Sindirim sistemi gitgide daha fazla verilen yağa alışmakta zorluk çekmeyecektir.
ET, BALIK VE YUMURTA
Et: Çocuk dört-beş aylık olunca, ailenin diğer kişilerine verdiğiniz etlerin aynını ona da verebilirsiniz. Yani artık çocuk sığır, koyun, piliç ve dana etleriyle karaciğer yiyebilir. Fakat etin çok ince kıyılmış olması şarttır.
Çocukların çoğu, ince, kıyılmadığı ya da çok küçük parçalar halinde doğranmadığı için etten tiksinir. Lapa haline getiremediği ve kolayca yutamadığı parçalardan korkar. Bu bakımdan çocuk beş-altı yaşına gelene kadar eti kıyma ya da çok küçük doğranmış parçalar halinde vermeye devam edin.
Balık: Fazla yağlı olmayan beyaz etli balıkların birçok çeşidi haşlanmış veya ızgara yapılmış olarak, çocuğa, bir yaşına doğru verilir. Burada en önemli nokta yemeği çocuğun önüne getirmeden evvel balık etindeki bütün kılçıkları ayıklamaktır. Yağlı balıklar ve konserveler ise iki yaşından sonra ve yavaş yavaş alıştırarak yedlrilebllir. Balığı çok seven çocuklara haftada iki kere et yerine balık verin. Bir de bundan hoşlanmayanlar vardır. O zaman hiç ısrar etmezsiniz.
Yumurta: Yumurta ister katı veya rafadan pişirilsin, ister başka yemek ve içeceklerin içine karıştırılsın, besleyici değerinden kaybetmez. Seven çocuklara her gün bir yumurta vermek iyi olur. Çok seviyorsa arada sırada iki tane yemesine bile izin verebilirsiniz. Yalnız yumurtanın taze olmasına dikkat etmek gerekir.
Çocuğunuz et ve balık yememekte direniyorsa, günde iki yumurta ile bir litre süt içirebilirsiniz, gerekli protein ihtiyacını karşılamış olursunuz. Azot ihtiyacı ise ekmek ve sebzeyle telâfi edilir.
Çeşitli sebze türleri: Bebek, ilk yılında özellikle şu sebzeleri yer: Ispanak, bezelye, soğan, havuç, domates, kırmızı pancar, kereviz, patates ve kabak.
Çocuğa artık sebzeler mutlaka püre halinde verilmemeli, sebzeyi yavaş yavaş normal halde yemeye alışmalıdır. Fakat örneğin, bütün yutmaması için bezelyeyi çatalla ezerek yedirebi-lirsiniz. Birinci yılın sonuna kadar çocuğa sindirilmesi kolay sebzeler verilmelidir. Çocuk ancak birinci yılı doldurduktan sonra fasulye, lahana ve karnabahar gibi daha ağır sebzeler yiyebilir. Bazı çocuklar bu sebzelere bayılır ve kolaylıkla hazmederler. Diğerleri ise ağızlarına bile koymak istemezler.
Çocuğa tane halinde mısır yedirmek için iki yaşını bitirmesini bekleyin, daha küçükken dişleri mısır çiğnemeye yetmez, bu yüzden de bağırsakları bozulur.
Salatalar genellikle ilk defa iki yaşına doğru verilir. Daha küçükler salatayı çiğneyemezler, bu yüzden de bağırsaklarını bozarlar. Salata olarak kabuğu soyulmuş domatesten başlayın, sonra marul, ince doğranmış yeşil fasulye, rendelenmiş havuç ile kereviz verin. Bunları azar azar arttırın, bakın bakalım çocuk hazmedebiliyor mu? Domates suyu, havuç suyu gibi çiğ sebze sularına bir buçuk-iki yasında başlayabilirsiniz. Çocuk hazmedebilirse çiğ sebze yemesi, pişmişini yemesinden çok daha iyidir, çünkü ısı, sebzelerdeki vitaminlerin bir kısmını öldürür. Çocuk çiğ sebzeyi yemekten usanırsa bir süre de bunları çorba halinde vermekten başka çareniz kalmaz.
Sebzenin yerini ne tutar? Çocuk sebzeyi haftalarca yememekte inat ederse beslenme rejiminin böylece bozulan dengesini nasıl düzelteceksiniz? Sebzeler vitamin, maden tuzları ve sellüoz bakımından çok zengin oldukları için kıymetli besinlerdir. Fakat bunların yerini geçici olarak tutacak yığınla da meyve vardır. Ayrıca çocuk zaten balıkyağı, süt, et ve yumurta yiyorsa meyvelerde bulunmayan maden tuzları ve bazı vitaminleri de yeteri kadar alıyor demektir. Bu bakımdan çocuğunuz sebze yemeyi sevmiyor da bol bol meyve yemek istiyorsa, hiç kaygılanmayın. Günde iki üç kere meyve verin ve bir süre sebze yememesine aldırmayın. Sebzeyi zorla yedirmek için uğraşmazsanız az zaman sonra çocuk, nasıl olsa bunu da yer.
Meyveler. İlk yılda çocuk meyveyi ya komposto ya da püre halinde yer. Bir yaşından itibaren meyve, parçalar halinde verilebilir. Bu kadar küçük çocuklara konserve meyve vermemelisiniz: çünkü bunların şurubu fazla yoğundur.
Taze meyveler, (elma, portakal, şeftali, armut, kaysı, erik ve üzüm) çocuğa sindirim sistemi iyi çalışıyorsa bir ile iki yaş arasında verilmelidir. Çocuğun yiyeceği meyvenin iyice olgun olmasına ve (üç-dört yaşına kadar) kabuklarının soyulmasına dikkat edin. Dört yaşını geçen çocuk, iyice yıkanması şartıyle meyveyi kabuğuyle yiyebilir.
Genellikle iki yaşından küçük çocuklara çilek, kiraz, frenk üzümü ve yabançileğj gibi meyveler yedirilmesi tavsiye edilmez. Böyle küçük ve yuvarlak meyveleri çiğnemeden yutması tehlikesi vardır. Bu bakımdan bunları ezerek vermeniz yerinde olur. Kirazın çekirdeğini siz çıkarın. Yabançileği de çocukların çoğunda ürtikeı yapar. Bir meyveyi hangi yaşta verirseniz verin, daima az bir miktarla başlayın ve çocuğu rahatsız edip etmediğini kontrol edin.
iki yaşına doğru püre haline getirilmiş kavun vermeye başlayabilirsiniz. Ama kavun konusunda daima ihtiyatlı olmayı unutmayın. Çocuk kuru incir, kuru erik ve kuru kayısıyı önceden yıkamak şartıyle, iki yaşından sonra yiyebilir.
TAHILLAR VE AKŞAM YEMEKLERİ
Tahıllar: Bir yaşına doğru çocukların çoğu tahıl unlarını ya da tane halinde tahılı (ezilmek şartıyle) yemeyi severler. Bunlardan günde bir ya da iki kere verebilirsiniz. Çocuk birinden usanırsa ötekini verin. Arada bir haşlanmış pirinç de yedirmeniz mümkündür.
Çeşitli ekmekler: Çocuk sabahki ilk yemeğinde, yani kahvaltısında artık unlu bir mama yemek döneminden çıkınca tereyağlı ekmek verebilirsiniz. Ekmek kızarmış da olabilir. Ekmek üstüne reçel ya da bal sürmek, ağzına tat verecektir. Özellikle akşam yemeklerinde unlu mahallebiler yerine başka bir yemek bulma zamanı geldiğinde ne yapmanız gerektiğini de anlatacağım.
Akşam yemeği. Annelerin çoğu, bir ve iki yaş arasında çocjğutı akşam yemeğinde unlu mahallebi ya da meyve yemeye yanaşmaz olmasından yakınır. Bunların yerine ne yedirebileceklerini bilemezler. Oysa akşam yemeği çeşit bulmak bakımından en kolay öğün olmalıdır, çünkü yatmadan önce yenen bu yemek sahalı kahvaltısı ve öğle yemeği kadar kaidelere bağlı değildir.
Akşam yemeği için şu kaideye bağlı kalmamız yeter: Çocuğa bu öğünde meyve ya da sebze ve kalorisi bol bir tabak başka yemek vermek yeter.