2 Cümle Türleri Anlamına Göre Cümleler Olumlu Cümle Olumsuz Cümle Soru CümlesiEmir CümlesiÜnlem Cümlesiİstek CümlesiGereklilik CümlesiYüklemin Yerine Göre CümlelerKurallı (Düz) CümleDevrik CümleEksiltili CümleYüklemin Türüne Göre CümlelerFiil (Eylem) Cümlesiİsim (Ad) CümlesiYapısına Göre CümlelerBağlıCümleBasitYapılı CümleBileşik Yapılı CümleSıralı Cümle
4 Yüklemin Yerine Göre Cümleler Kurallı (Düz) Cümleler: Yüklemi sonunda olan cümleler kurallıdır.Bütün öğrencilerim iyi okulları kazandı.Hepimiz iyi şeylere layığız.
5 Devrik Cümleler: Yüklemi başta veya ortada olan cümleler devriktir. Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden.Terk etmedi sevdam beni.Çözülüyor yüreğimden bir hüzün iplik iplik.
6 Eksiltili Cümleler: Sözün kolaylıkla anlaşılabileceği durumlarda genellikle yüklemin bazen de başka öğelerin söylenmediği cümlelerdir. Bu cümlelerde söylenmeyen öğe zihinden tamamlanır.Oğlan dayıya, kız halaya. (çeker)Böyle sabah sabah nereye? (gidiyorsun)- Bunları kime vereceksin?- Mert’ e. ( vereceğim)
7 Yüklemin Türüne Göre Cümleler Fiil (Eylem) Cümlesi: Yüklemi çekimli bir fiil olan cümlelerdir.Öğretmen konuşan öğrencileri dövdü.Ece iyi bir tekme attı.Fatih’te yoksul bir gramofon çalıyor.
8 Merve programın yıldızıydı. İsim (Ad) Cümlesi) : Yüklemi ek fiile çekimlenmiş isim soylu ya da isim olan cümlelerdir.Merve programın yıldızıydı.Beni en çok üzen sendin.Kurallı İsim CümlesiKurallı İsim Cümlesi
9 UYARI İsim fiillerin kullanıldığı cümlelerde isim cümlesidir. Bizim görevimiz çalışmaktır.
10 Anlamına Göre Cümleler Olumlu Cümleler: İşin yapıldığını, yapılacağını anlatan cümlelerdir.Hepimiz büyük işler başardık.Türküler beni geçmişin güzelliklerine götürdü.Olumlu Kurallı Fiil CümlesiOlumlu Kurallı Fiil Cümlesi
11 Yaramaz insanları sevmezdi. Olumsuz Cümleler: İşin yapılmadığını, yapılmayacağını anlatan cümleler olumuzdur. Cümlede olumsuzluk anlamı “ –yok ve – değil” kelimeleri “-me, -ma, -mez, -maz” olumsuzluk ekleri ile yapılır.Yaramaz insanları sevmezdi.Benim param yok.Olumsuz, Kurallı, Fiil CümlesiOlumsuz Kurallı İsim Cümlesi
12 UYARI Gittiğinden beri ne aradı ne sordu.(aramadı, sormadı.) Biçimce olumlu bir cümle anlamca olumsuz olabilir.Gittiğinden beri ne aradı ne sordu.(aramadı, sormadı.)Bu göl olmuş sokaktan geç geçebilirsen.Bu kış günü incecik gömlekle sokağa çıkılır mı?
13 UYARI Biçimce olumuz bir cümle anlamca olumlu olabilir. Sizinle bu konuyu işlememiş değiliz.Bana kalırsa haksız değil kardeşimiz.Burada yok yok.Biçimce Olumsuz Anlamca Olumlu Kurallı Fiil CümlesiBiçimce Olumsuz Anlamca Olumlu Devrik İsim CümlesiBiçimce Olumsuz Anlamca Olumlu Kurallı İsim Cümlesi
15 A) Gerçek Soru CümlesiYanıt almak, bilgi edinmek amacı ile kurulan soru cümleleridir.Bu konuyu anladın mı?Bana bu olayı anlatır mısın?Sınavı kazanınca ona ne alacaksın?
16 B) Sözde Soru Cümleleri Yanıt gerektirmeyen, herhangi bir konu ile ilgilibilgi almaktan çok onaylama,reddetme, beğenme,beklenmezlik, rica, onaylama,yatsıma (inkar etme)...anlam bilgileri içeren cümlelerdir.Bütün bunları ben mi söylemişim? (yatsıma)Gömleğimi ütüler misin? (rica)Ben, size büyük sözü dinleyin demedim mi?(Başa kakma)İnsan sevdiğini özlemez mi? (Onaylama)Ona sevdiğimi söylesem mi söylemesem mi? (kararsızlık)
17 4. Ünlem Cümlesi Sevinme, kızma, şaşma gibi duyguları ve değişik psikolojik duyguları yansıtan cümlelerdir.Eyvah, yine o hoca geliyor!Yaşasın, istediğim okulu kazandım!
18 5. Emir Cümlesi İşin yapılmasının ya da yapılmamasının başkası tarafından istendiği durumlarda kullanılır.Hemen buraya gel.Çok konuşma.
19 UYARI Gelecek zaman eki “–ecek, -acak “ almış eklerle de emir anlamı taşıyabilir.Evi bir hafta içinde boşaltacaksın.Bu kitabı sende okuyacaksın.
20 UYARI Emir kipi çekimlenmiş cümlelerin bazıları emir anlamının dışına çıkarak rica, anımsatma, dilekyalvarma anlamı taşıyabilir.Allah’ım sevdiklerimi kazadan beladan koru.Söylediklerimi yapmayı unutma.Hepinize kolay gelsin.YALVARMAANIMSATMADİLEK
21 6. İstek Cümlesi İşin yapılması istendiğini anlatmak için fiil tabanına “-e, -a” getirilerek yapılır.Bu akşam kitap okuyalım.Gelmese de telefon etse.
22 7. Gereklilik Cümlesi İşin yapılması gerektiğini anlatan cümlelerdir. Kitabı Salı günü teslim etmeliyiz.Kitaplarını okumalısın.
23 Yapısına Göre Cümleler Basit Yapılı Cümleler: Bir tek yargı içereniçinde yan cümle, ilk cümle, fiilimsi bulunmayancümlelerdir.Seni kara saplı bir bıçak gibi sineme saklarım.
24 2. Bileşik Yapılı Cümleler Bir temel cümle ile onu açıklayan yan cümleveya cümleciklerden oluşan cümleler bileşikcümlelerdir. Bunlarda fiilimsi bulunur.Yancümlenin yüklemi dilek şart ile çekimlenir.Temel Cümle: Asıl yargıyı bildirencümlelerdir.Sonda bulunur.
25 Cümlenin yüklemi fiilimsi olduğu için girişik bileşik cümledir. Yan Cümle: Asıl cümleyi açıklayan cümleciktir.Karnı acıkınca eve gitti.Ben bir köy çocuğuyum diyordu yabancı.BAĞ FİİLY. C.T.C.Cümlenin yüklemi fiilimsi olduğu için girişik bileşik cümledir.İ.Ç.T.C.İç İçe Bileşik
26 3. Bileşik Cümle Çeşitleri Girişik Bileşik Cümle: İçinde fiilimsi bulunancümleler girişik bileşik cümledir.Çok okumak insanı başarılı kılar.İSİM FİİLY.C.T.C.Yan cümlenin yüklemi fiilimsi olduğundan girişik bileşik cümledir.Yan cümleyi, temel cümlenin öznesi yapar.
27 Yan cümle temel cümlenin zarf tümleci Evi temizleyip dışarı çıktı.Ders çalışmayı bilmiyor.Bağ FiilYan cümlenin yüklemi fiilimsi olduğundan girişik bileşik cümledir.Y.C.T.C.Yan cümle temel cümlenin zarf tümleciİsim FiilY.C.T.C.NESNE
28 2. Şart Bileşik Cümle Yan cümlenin yüklemi dilek-şartla çekimlenmişse şart cümlesidir.Çok parası varsa yoksullara yardım etsin.Gençliğin ruhunu, işlenmemiş bir tarla gibibırakırsanız orada dikenler, çalılıklar biter.-se ,-sa’dan yan cümleY.C.T.C.Y.C.Y.C.T.C.-se ,-sa’dan yan cümle
29 3. İç İçe Bileşik Cümle (Kaynaşık C.) Başkasına veya kendimize ait bir cümlenin asılcümle içinde yer alması ile oluşan cümleler iç içebileşik cümlelerdir.Gelirken meyve almayı unutma demiştim.Ben bir Hürrem’im diyordu Ecenur.Y.C.T.C.Y.C.T.C.
30 4.-Ki’li Bileşik Cümlesi Temel cümlenin, yan cümleye –ki bağlacı ilebağlandığı cümlelerdir. Türkçenin cümle yapısınaaykırıdır. Türkçede temel cümle sonda bulunurken-ki’li bileşik cümlede temel cümle başta, yan cümlesondadır.Duydum ki unutmuşsun gözlerimin rengini.Baktım ki beni seviyor.T.C.Y.C.T.C.Y.C.
31 5.Sıralı Cümlesi En az iki bağımsız cümlenin birbirine virgül veya noktalı virgülle bağlandığıcümlelerdir.
32 A) Bağımlı Sıralı Cümle Öğe ortaklığı olan sıralı cümlelerdir.Mart kapıdan baktırır, kazma kürek yaktırır.Yemeği yedi, sofrayı topladı, bulaşıkları yıkadı.MartÖZNEYÜKLEMYÜKLEMBağımlı SıralıoooYÜKLEMYÜKLEMYÜKLEMÖznesi ortak bağımlı sıralı
33 B) Bağımsız Sıralı Cümle Öğe ortaklığı olmayan sıralı cümlelerdir.Minik dere şırıl şırıl akıyor, güneş tüm sıcaklığıile gülümsüyordu.Öğe ortaklığı yok. Bağımsız Sıralı Cümle.
34 6) Bağımlı Cümle bağlandığı cümlelerdir. En az iki bağımsız cümlenin bağlaçlarabağlandığı cümlelerdir.Sabahları severim çünkü sabahlar aydınlıklarınbaşlangıcıdır.Seni seviyorum ama beni dinlemiyorsun.