

Asteroitler Üzerindeki Çalışma: Güneş Sistemine Işık Tutabilir


Vesta
Astronomlar, yeni bir tür asteroit keşfettiler. Kendine has, şiddet dolu bir geçmişi olan bu garip küçük dünya, Güneş sisteminin erken dönemleri hakkında birçok ipucunu ortaya çıkarabilir.
1999 AT10 olarak adlandırılan bu asteroit, Güneş sisteminin ikinci en büyük asteroidi olan Vesta'nın çarpma sonucu patlamasından meydana gelen minyatür bir uzay dağıdır. 1999 AT10 asteroidinin mineralojik içeriği bu asteroidin, Vesta'nın dış kaya kabuğundan değil, altta kalan daha derinlerdeki tabakalarından meydana geldiğini ortaya koydu. Şimdiye kadar, bunun gibi hiç bir asteroit görülmemiştir.
Vesta ile yakından ilgilenilmesinin nedeni, bu yaz NASA'nın Dawn uzay aracının ilk durağının bu asteroit olacak olması.
Bilim adamları, 1999 AT10 asteroidinin keşfinin, Vesta'nın kabuk kalınlığını belirlemeye ve iç yapısı hakkındaki ayrıntıları ortaya çıkarmaya yardımcı olacağını belirtiyorlar. Yaklaşık 525 km enindeki gövdesi ile Vesta'nın, Güneş sisteminin erken dönemlerinden geriye kalan tek protoplanet(*) olduğuna inanılıyor.
1999 AT10 VESTA'DAKİ ÇARPMADAN OLUŞTU
Bu yeni asteroit, Almanya'daki Max Planck Enstitüsü Güneş Sistemi Araştırmaları Bölümü ve Kuzey Dakota Üniversitesi'den araştırmacılar tarafından, Hawaii'nin Mauna Kea şehrinde bulunan NASA Kızılötesi Teleskopu kullanılarak keşfedildi.
Vesta asteroidinin kendine has özellikleri bulunmaktadır. Mars ile Jüpiter arasında, Güneş'in yörüngesi etrafındaki ana kuşakta bulunan asteroidlerin aksine Vesta, farklılaşmış bir iç yapıya sahiptir. Soğumuş lav kabuğu, kayadan yapılmış mantoyu kaplar ve çekirdek kısmı ise demir ve nikelden yapılmıştır. Yani çekirdeği, karasal gezegenler olan Merkür, Venüs, Dünya ve Mars'a oldukça benzer.
Bilim adamları, bu soğana benzeyen asteroidin bir protoplanet; yani 4,5 milyon yıl önce, gezegen oluşumunun erken bir evresinden bir kalıntı olduğunu düşünüyorlar. Güneş sistemindeki diğer tüm protoplanetler, ya tam gelişmiş gezegenler oluşturmak için kümeleşmişler ya da şiddetli çarpışmalar yüzünden parçalara ayrılmışlardır.
Bu senaryoyu destekleyen birçok veri vardır. Asteroidin güney yarım küresindeki büyük kraterden de görüldüğü gibi Vesta, muhtemelen devasa bir çarpma yaşadı.
Vestoidler olarak adlandırılan ve içeriği Vesta'ya benzeyen bir grup asteroit, muhtemelen bu çarpmanın neticesinde oluştu. Dünya'da bulunan bazı meteroidler de Vesta'nın mantosuna benzer kayaçlar içerdiğinden, bilim adamları bu çarpmayla birlikte, asteroidin içinden uzaya parça saçılmış olabileceğinden şüpheleniyorlar.
Dünya'ya yakın bir asteroit olan 1999 AT10, bu boşluğu doldurmaktadır. Araştırmacılar, 1999 AT10'un uzaya yaydığı kızılötesi ışınımı analiz ederek, karakteristik tayfsal parmakizini, Vesta'nınki ile kıyaslayabildiler. Ölçümler, kalsiyumdan zengin mineral volastonit(doğal kalsityum silikatı) hariç, başlıca demirden zengin madde olan ferrosilit varlığına işaret etmektedir.
Max Planck Enstitüsü'den Anreas Nathues:
"Bu maddeler, Vesta'nın mantosunda ve kabuğunda bulunabilir, çünkü oran, sonuç üzerinde rol oynamaktadır" şeklinde açıklama yaptı. 1999 AT10 vakasında, demir konsantrasyonu, bilinen diğer Vestoidlere göre açıkça daha düşük oranda. Tüm bu noktalar, 1999 AT10'un Vesta'nın iç kısmından meydana geldiğini doğruluyor.
Vesta'nın yüzey modelleri, Hubble Uzay Teleskopu ile yapılan gözlemlere dayanıyor ve bu model de kuzey kutbu kraterinin en fazla 25 km olduğunu ortaya koyuyordu. Bu yeni küçük asteroit, bunun şimdi Vesta'nın dış kabuğunun mümkün olan maksimum kalınlığında olacağını ortaya koyuyor.
4.5 milyon yıl önce meydana gelen gezegenlerin oluşumuna giden süreçler yeniden gözden geçirildiğinde, bilim adamlarının, Vesta'nın tabaka kalınlığını mümkün mertebe eksiksiz ölçmeleri gerekiyor. Protoplanetlerin hangi materyallerin karışımından oluştuğunu ve de Güneş sistemi oluştuğunda hangi materyallerin var olduğunu hesaplamanın tek yolu, bu hassas ölçümdür.
(*)Protoplanetler: Ay veya Ay'dan biraz daha büyük boyutta, küçük gök objeleridir. Bu objeler, cüce gezegenlerden bile daha küçük boyutta, küçük gezegenlerdir. Astronomlar, bu objelerin Güneş sisteminin yaratılışı esnasında oluştuğuna inanmaktadırlar.
Güncelleme: 01/02/2011
Kaynak: "Strange Mini-Asteroid Born by Huge Space Rock", livescience, çev. Kader Demirpehlivan, yaklaşansaat.com, 07/01/2011.