Marx sıklıkla politik bir ekonomist ya da filozof olarak hatırlanır. Ama o esas rüştünü gazetecilikte ispatladı.
Politik iktisatçı. Filozof. Gazeteci? Doğumundan iki yüz yıl sonra, Marx birçok şey olarak hatırlanır - ancak sıklıkla Dördüncü Güç basının bir üyesi olarak değil.
James Ledbetter bunu bir hata olarak görüyor.
2008 yılında çıkmış Dispatches For New York Tribune adlı kitabın editörlüğünü de yapan Ledbetter Marx'ı bir gazeteci olarak önemli göstermeye çalışan özverili bir arayış içerisine girer. Ledbetter, kitabın yayınlanmasından kısa bir süre sonra Steven Sherman tarafından yapılan röportajda, Marx’ın uzun gazetecilik kariyerinin içeriğini ve önemini tartışıyor. Jacobin’den Steven Sherman’ın James Ledbetter ile yaptığı röportaj şöyle;
Sherman - Bu yazıların belki de en şaşırtıcı yanı, Marx'ın bir ABD gazetesinde yayınlanmış olmasıdır. Marx gazetecilik evresine nasıl girdi?
Ledbetter - Marx yetişkinliğinin neredeyse tamamında gazeteteciydi. 1842'de Rheinische Zeitung için yazmaya başladı ve 1848'de kendi gazetesini kurdu. New York Tribune’e yönelik çalışmaları, 1848'de bir Amerikan gazete editörü olan Charles Dana'yla tanışmasıyla başlar ve birkaç yıl sonra Dana, Marx'tan Almanya'daki durumla ilgili olarak New York Tribune'a bazı makaleler sunmasını istedi.
Bence Marx ve Engels, Tribune’ü görüşlerini duyurmak ve çok sayıda okuyucuyu etkilemek için bir yol olarak görüyorlar; Marx'ın paraya ihtiyacı olduğu da söylenmelidir. Tribune makalelerinin ödemeleri, Marx'ın kazanmış olduğu en iyi gelirdi. (Engels’in verdiği düzenli ‘borçları’ saymazsak)
Sherman - Marx’ın yazdığı gazete, New York Tribune’den biraz bahsedebilir misiniz?
Ledbetter - New York Tribune, Horace Greeley tarafından 1841 yılında kuruldu ve hızla dünyanın en büyük gazetesi ve Birleşik Devletler'deki en büyük kölelik karşıtı organ oldu. Marx da dahil olmak üzere çok sayıda yabancı muhabirin yanı sıra edebi eleştirilerin ilk düzenli bölümünü içeren bir dizi yeniliği de içeriyordu. Gazete 1850'lerin sonlarında zorlu mali zamanlardan geçti ve İç Savaş patlak verdiğinde savaşın desteklenmesi ve Lincoln'ü destekleme konusunda müdürleri arasında büyük bir muhalefet vardı.
Sherman - Marx Londra’ya yerleşmesiyle birlikte neden bir İngiliz gazetesinde yazmadı?
Ledbetter - Tribune’de olduğu gibi başka bir yerde yayınladığı materyalleri uyarlamamış olsa da, Chartist hareketine bağlı, ‘Halkın Gazetesi’ isimli İngiliz gazetesi için düzenli olarak bir şeyler yazmıştır.
Sherman - Marx’ın Komünist Manifesto’nun yazarı olarak o tarihte iyi bilinen bir statüsü var mıydı?Yazılarının ABD'de nasıl algılandığına dair bir fikriniz var mı?
Ledbetter - Bu çok önemli bir nokta. Tüm istek ve çabalara rağmen Marx öldükten beş yıl sonraya 1888'e kadar Manifesto'nun İngilizce çevirisi yoktu. Bu çeviri gecikmesi, Marx’ın kitap uzunluğundaki yazılarının büyük çoğunluğu için de mevcuttu. Almanca okuyan birkaç Amerikalı okur, Manifesto ve Marx'ın felsefe üzerine yazdığı daha önceki yazılardan haberdardı ama sayıları çok azdı. Bu yüzden, çoğu Tribune okuyucusunun gördüğü Karl Marx'ın, ondan önce başka bir üne sahip olmadığı görülmüştür.
Sherman - Marx’ın gazetecilik yaklaşımından biraz bahseder misiniz?
Ledbetter - Marx'ın yayınladığı gönderiler, bugün gazetecilik olarak yayınlanan şeylerin çoğuna çok benzememektedir ve pek çok açıdan, on dokuzuncu yüzyılda Anglo-Amerikan gazeteciliği olarak yayınlanmış olanlara da pek benzememektedir. Şöyle söylemek gerekirse, günümüzde “raporlama” olarak adlandırılacak bir düzenleme-veri görmek çok zor; büyük ya da küçük olayların ilk elden hesapları yok; resmi veya birden fazla kaynaklarla görüşme yapılmaz. Marx’ın yazıları İngiliz Kütüphanesi’nde bulunan araştırma materyalleri kadar, eleştirel, araştırmaya dayalı yazılardır.
Gerçekten de, kişisel yazışmalardan ya da o günkü gazetelerden aldığı son dakika bilgileri de dahil olmak üzere parçalarını olabildiğince güncel kılmak konusunda oldukça titiz davrandı. Makalelerin New York'a vapurla yolculuk yaptığı ve bu nedenle genelde yazılı olarak on ila onbeş gün sonra yayınlanacağı göz önüne alındığında bu titizlik günümüzde oldukça ironik gözükür. New York Tribune sütununa temel Marx yaklaşımı haberde bir olay - bir seçim, bir ayaklanma, ikinci Afyon Savaşı, Amerikan İç Savaşı'nın patlak vermesi - almak ve onu politika veya ekonomi ile ilgili bazı temel sorulara kadar kaynatıncaya kadar elemekti. Ve sonra o sorular üzerinde kendi yargılarını veriyordu. Bu anlamda Marx’ın gazeteciliği, bugün yayın organlarında yayınlanan yazıların bir kısmına benzemektedir ve Marx’ın gazetecilik yazımı ile yirminci yüzyılda pek çok politik gazeteciliği karakterize eden kamu işlerine yönelik yoğun bir yazı arasında doğrudan bir çizgiyi görmek zor değil.
Sherman - Dispatches For New York Tribune adlı kitapta toplanan yazılarda ele alınan konuların birçoğu, çağdaş dünyanınkiler ile rezonans ediyor - serbest ticaret, savaş gerekçeleri, sömürgeciliğin etkileri gibi.. - Economist gibi bazı medya kurumları da aynıdır. Dahası, Marksist siyasal hareketlerin Marx'ından bu yana, politik manzaranın bazı yönlerden günümüze, ileriye doğru ya da geri çekilişe giden disiplinli, kolayca tanımlanabilen bir hareket yerine, birçok huzursuzluk ve çatışmaya benzediğini söyleyebiliriz. Serbest ticaret meselesini nasıl gördüğü hakkında biraz konuşabilir misin? İngiltere’nin Çin’le savaşları? Avrupa'da huzursuzluk? Hindistan'da sömürgeciliğin ve direnişin etkisi?
Ledbetter - Adam Smith’in yazıları çeşitli dillere çevrildiği için, “serbest ticaret” tartışmalı olarak 19. yüzyılın ilk yarısında Avrupa'nın en baskın ekonomik ideolojisidir; hükümetler tarife indirimleri ile denemeye başladı; ve yükselen bir burjuva sınıfı, etkisini ekonomik ve politik olarak ileri sürdü.Marx bu zaman zarfında yazdığı ekonomi yazılarının çoğu, gördüğü şeyleri, serbest ticaret düşüncesinin yanlışlıkları olarak gördüğünü, bazı yapısal yanlışlıkların açık ve bazılarının gizli olduğunu göstermeye adanmıştı. Marx’ın görüşüne göre, kapitalizm bir bütün olarak başarısızlığa mahk wasm edildi ve böylece serbest ticaret politikalarının benimsenmesiyle yaratılan servetin yeniden dağılımı en iyi ihtimalle geçici bir olaydı ve en kötüsü, serbest ticaret denklemi, ülkeler ve nüfus kesimlerindeki yoksulluğun etkilerini genişletti ve derinleştirdi.
Bu bakış açısı, İngiltere'nin Çin ve Hindistan'daki eylemleri konusundaki görüşünü büyük ölçüde etkiledi. Marx’ın görüşüne göre, on sekizinci yüzyılın başlangıcında ve on dokuzuncu yüzyılın başlarında büyük ölçüde balonlaşmış olan afyon ticareti, o olmadan belirsizliklerle dolu olan İngiliz ekonomisini desteklemek için gerekliydi. Marx, kelimenin tam anlamıyla, İngiliz tacının (İngiliz Doğu Hindistan Şirketi ile birlikte hareket ederek) Hintlileri afyon yetiştirmeye ve Çinlileri bağımlılığa zorlamaya zorladıklarını belirtiyordu ve ‘hepsi serbest ticaret adına.’ diyordu.
Ayaklanmalara gelince dikkat çekici bir şekilde Marx’ın ‘gerilimleri’ ‘çelişkiler’ olarak tanımladığını görürsünüz. Fransa'da ve başka yerlerde 1848 devriminin ezilmesi, Marx'ın politik yaşamı boyunca en önemli dönüm noktalarından birisi olmuştu; bu dönüm noktası aynı zamanda Birinci Enternasyonal’in kurulmasını ve 1871 Paris Komünü kalkışmasını öncelemiş, adeta habercisi olmuştu. 1848'den sonra, Marx karşı-devrimin gücünü öğrendi ve mevcut hükümet ve ekonomi sistemlerinin, nispeten bilinçli ve örgütlü bir proletarya harekete geçirilinceye kadar devredilemeyeceğine inanmaya başladı. Her geçen yıl açıklığa kavuştuğu gibi, Birçok ülkede bu tipte örgütlenmelerin var olabilmesi için onyıllar geçmesi gerekti...
Ve yine de, Marx’ın Tribune’deki yazılarını okuyarak, Avrupa ve Hindistan’daki bazı isyan ve krizlerdeki aciliyeti, heyecanı açıklayamıyorsunuz. Zaman zaman, mısır fiyatlarındaki yükselişi ya da Yunanistan'daki yerel yetkililerin ufak çaplı rahatsızlıklarını, sanki devrimi ateşleyecek kıvılcım olacakmış gibi yazmıştı. Her şeyden önce, bu dönem boyunca Avrupa'nın taçlı başları sallanıyordu ve kesinlikle en azından liberal devrimler bir takım ortamlarda olası görünüyordu. Fakat onun düşünce disiplininin onu terk ettiği göründüğü zamanlar vardır ve o da devrimin ancak kitleler hazır olduğunda gerçekleşebileceği totolojiye eğilimliliğidir; fakat kitleler bir devrim yaratana kadar hazır olup olmadıklarını kesin olarak bilemeyiz.
Sherman - Marx'ın yirminci yüzyılda Marksizmin izlediği yol göz önüne alındığında, Marx’ın ABD’ye bakışının bir hayli şaşırtıcı olduğunu vurguladın. Detaylandırır mısın? Amerikan iç savaşına ve İngiliz basınında nasıl ele alındığına dair Marx’ın görüşü neydi?
Ledbetter - Marx'ın Birleşik Devletler hakkında tam görüşlerini ortaya koyduğu bütünlüklü bir yazı yazıp yazmadığını bilmiyorum ancak İç Savaş sırasında yazdığı denemelerin yanı sıra, ABD’nin kuruluş felsefesine dair bazı gerçeklerin de açıklığa kavuşmasından biraz önce, Uluslararası Çalışma Örgütleri Derneği'nden Abraham Lincoln'e bir mektup imzaladığını, 1864'te yeniden seçilmesinden dolayı onu kutladığını biliyoruz. Ayrıca, Marx'ın Birleşik Devletleri hiç ziyaret etmediğini de belirtmek gerekir. Bununla birlikte, Marx'ın Amerikan yaşamının en az iki yönüne dikkat çektiği açıktır: onun bir monarşi olmaması ve orada kurulu bir aristokrasinin yokluğu. Marx, Amerika’daki siyaseti yakından takip etti ve Cumhuriyetçi Parti’nin kurulmasının ve Lincoln’ün seçilmesinin Amerikan tarihinin önemli, dengeleri değiştiren olayları olduğuna inanıyordu.
Tekstil endüstrisi, İngiliz ekonomisinin devasa bir motoruydu (her şeyden önce Engels'i istihdam etti) ve köle tutkunu olan Amerikan güneyinden ucuz pamuğa bağlıydı. Ve İngiliz basını Lincoln'u ya çok radikal ya da yeterince radikal olmadığı için eleştirerek, ikiyüzlülükle ucuz pamuk akışını perdelemek için bu eleştirileri sadece bir örtü olarak kullandı.
Sherman - Bu yazılara maruz kalmanın Marx hakkındaki anlayışımızı nasıl yeniden şekillendirebileceğini düşünüyorsunuz?
Ledbetter - Birkaç yönden. Birincisi, Marx'ın ekonomik ve felsefi yazılarının okuyucuları, Marx'ın öncelikle teoriyle ilgili ve etrafındaki acil konulardan etkilenmeyen soyut bir düşünür olduğu sonucuna varabilir. Tabii ki, Marx olaylar karşısında pek çoğundan daha soğukkanlıydı, ama sanırım bu yazılar Marx'ın 19. yüzyıldaki kamusal yaşamın ayrıntılarına tutkulu bir biçimde bağlı olduğunu gösteriyor. Gerçekten de, bazı çağdaş gözlemciler, Marx’ın gazetecilik yazımına katılmasının, daha geniş, kitap boyu çalışmalarını önemli ölçüde etkilediğini, bunun bir sorgulama hattı olduğunu iddia ediyorlar.
İkincisi: çağdaş Marksistlerin kendi düşünce çizgisini objektif ve bilimsel olarak tasvir etmeleri ve liberalleri ve başkalarını motive eden duygusal, ahlaki düşünceden ayırmaları yaygındır. Elbette diğer bağlamlarda Marx, kendi çalışmasını bilimsel yönteme benzetmiştir. Marx’da tarihin, çatışan uluslararası güçlerin kaçınılmaz sonucu olarak tasvir edilmesi ile halkı kendi kaderini tayin etmesini, determinizm yanlışlığı olarak adlandırılabilecek bir şey olarak ele almaya çalışmak arasında bariz bir çelişki olduğunu söylemek orijinal bir gözlem değildir. En azından, bu yazılar, Marx'ın arkasına yaslanıp tarihin kendi rotasını almasına izin vermediğini gösterir; Haber döngüsünün işleyişiyle, dünya görüşünün en çok ses getirdiği mecraları kullandığı görülüyor.
Son olarak belirtmek gerekir ki, Marx bugün bir ekonomi teorisyeni olarak, politik düşünür olarak ve bir dereceye kadar tarihçi ve filozof olarak biliniyor. Elbette hepsi doğru, ancak her biri de eksik. Bununla birlikte, tarihsellik en azından başka bir kategori önermektedir: Marx'ın bir gazeteci olarak profesyonel bir yazar olarak düşünülmesi gerektiği. Düzenlediğim Penguin Classics’den çıkan bu kitap(Dispatches For New York Tribune) bir örnek: Genel olarak Marx, Engels'in yardımıyla, iki adamın elli kadar eserinin yaklaşık yedi cildini toplayan Tribune için yaklaşık beş yüz makale üretti. Sanırım onu gazeteci olarak düşünürsek, Marx’ın çalışmalarında retoriğin önemini daha iyi anlayacağız.
Çeviri: Özgür Cem Boynueğri
Odatv.com
Tag
Bakın kim çıktı...