MANİ
Anonim Halk Edebiyatının en küçük nazım şeklidir. Tek dörtlükten oluşan maniler
Mâniye ülkemizin kimi yörelerinde atma-koşma, deyiş, ficek, hoyrat, karşı-beri mâna, me’âni gibi isimler verilir.
Türk toplulukları arasında ise mâniye: şın, aşule, bayatı, çinig, çink, hoyrat, kayım, öleng, yörtlig, törtlig, koşuk, mahnı, mane, tahpak, ülenek gibi adlar verilmektedir.
Özellikleri:
- Maniler dört mısradan oluşsa da daha fazla mısradan oluşan maniler de vardır.
- Maniler aaxa şeklinde kafiyelenir.
- Mesela beş mısralı mânilerin kafiye düzeni axaxa şeklindedir.
- Altı ve altıdan daha fazla mısralı mânilerin kafiye düzeni de aa xa xa xa xa… şeklinde
olur.
- Manilerde ilk iki mısra doldurma mısra olur. konuyla alakalı, alakasız olabilir. Asıl anlatılmak istenen son iki mısrada söylenir.
- Maniler yaygın olarak 7’li hece ölçüsüyle söylenir. Bunların yanında farklı hece ölçüleri ile söylenen maniler vardır.
- Manilerde konu sınırlaması yoktur. Her konuda mani söylenebilir.
- Maniler özel bir ezgiyle söylenir.
Mâniler yapı bakımından kimi farklılıklar gösterirler. Birinci mısralarındaki hece sayısının eksik olması, mısra sayısı ve kafiyelerinin cinaslı olmasına göre değişik isimler alırlar.
Mâni Çeşitleri:
Düz (Tam) Mâni: Yedili hece ölçüsüyle yazılan ve dört mısradan oluşan manilere denir. aaxa şeklinde kafiyelenir. En çok karşılaşılan mâni şeklidir.
Mendil aldım on beşe
Onu serdim güneşe
Gitti yârim gelmedi
Beni aldı telaşe
Kayalar yarılmasın
Yar bana darılmasın
Yar bana darılıp da
Ellere sarılması
Cinaslı (Kesik) Mâni: 4 veya 5 mısradan oluşabilir. İlk mısrası yedi heceden az olur. Kesik mâni olarak adlandırılır. Mısralar arasında cinas sanatı yapıldığı için cinaslı mâni de denir.
Böyle bağlar
Yâr başın böyle bağlar
Gül açmaz bülbül ötmez
Yıkılsın böyle bağlar
Karaca
Aldım aşkın tüfeğin
Vurdum bir kaç karaca
Dünyada bir yâr sevdim
Kaşı gözü karaca
Artık (Yedekli) Mâni: Dört mısradan oluşan bir maninin sonuna aynı konu ve uyak düzeniyle mısralar ekleme yapılarak oluşturulan manilerdir.
Ağlarım çağlar gibi
Derdim var dağlar gibi
Ciğerden yaralıyım
Gülerim sağlar gibi
Her gelen bir gül ister
Sahipsiz bağlar gibi
Karşılıklı (Deyiş) Mâni: İki kişinin karşılıklı olarak söyledikleri manilere denir.
|Adilem sen naçarsın


İnci mercan saçarsın
Dünya deniz olanda
Gönlüm nere kaçarsınAğam derim naçarım
İnci mercan saçarım
Dünya deniz olunca
Ben kuş olup kaçarım
|Adilem sen naçarsın


La’l ü gevher saçarsın
Ben bir şahin olunca
Yavrum nere kaçarsınAğam derim naçarım
La’l ü gevher saçarım
Sen bir şahin olunca
Ben yerlere kaçarım
|Adilem sen naçarsın


La’lü gevher saçarsın
Ben azrail olunca
Kuzum nere kaçarsınAğam derim naçarım
La’l ü gevher saçarım
Sen azrail olunca
Ben cennete kaçarım
|– Altınım alma beni,


Dillere salma beni,
Götür sarrafa göster,
Kalp isem alma beni.
|– Altınsın aldım seni,


Dillere saldım seni,
Sarraf seni neylesin,
Beğendim aldım seni.