Norm, yargılama ve değerlendirmenin kendisine göre yapıldığı ölçüt, uyulması gereken kural, düzgü anlamına gelir. Normlar hiyerarşisi ile kastedilen ise Avusturyalı anayasa hukukçusu Hans Kelsen tarafından ortaya konulmuş hukuksal hiyerarşi kuramıdır.
Kelsen'e göre hukuk kuralları eşit düzeydeki normlar değildir. Aralarında hiyerarşik bir düzen vardır. Sıralamada altta olan norm üstündekilerle çelişemez. Üst normlar ise alttakilerin nasıl yaratılacağını ve içeriğini belirtebilir. Ayrıca Kelsen bu düzeni açıklarken en üstte bir varsayımdan ibaret olan hukuk ötesi bir temel norm (grundnorm) kabul eder. Temel norm, anayasanın geçerlilik kazanması için gereken başlangıç noktası olarak düşünülebilir.
Türk Hukukunda Durum
1. ANAYASA
Anayasa kavramı iki farklı şekilde tanımlanır: Maddi anlamda anayasa ve şekli anlamda anayasa.
Maddî Anlamda Anayasa: Devletin temel organlarının kuruluşunu ve işleyişini belirleyen hukuk kurallarının bütünüdür.*
Şeklî Anlamda Anayasa: Normlar hiyerarşisinde en üst sırayı işgal eden, kanunlardan farklı ve daha zor bir usûlle konulup değiştirilebilen hukuk kurallarının bütünüdür.** Anayasanın ülkemizde kabul gören anlamı da budur.
2. TEMEL HAK VE ÖZGÜRLÜKLERE İLİŞKİN MİLLETLERARASI ANDLAŞMALAR
Anayasanın 90. maddesinin son fıkrasına göre "Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınır. " Buna göre hiyerarşide temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalar kanunun üzerindedir.
3. KANUN- MİLLETLERARASI ANDLAŞMALAR- OLAĞANÜSTÜ HAL CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMELERİ
a. Kanun "Kanun, parlâmento kararı dışında kalan ve Anayasanın yetki verdiği Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından (m.7, 87), Anayasada öngörülen kanun yapma usûllerine uyularak yapılan (m.88) ve Cumhurbaşkanınca yayımlanan (m.89) işlemlerdir." ***
b. Milletlerarası Andlaşmalar Anayasanın 90. maddesinin son fıkrasına göre "Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir."
c. Olağanüstü Hal Dönemi Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri OHAL dönemi cumhurbaşkanlığı kararnameleri anayasanın 119. maddesinin altıncı ve yedinci fıkralarında düzenlenmiştir. AY m.119/6'ya göre bu kararnameler kanun hükmündedir.
4. CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMELERİ
Anayasanın cumhurbaşkanının görev ve yetkilerini düzenleyen 104. maddesinin on yedinci fıkrasına göre cumhurbaşkanı, yürütme yetkisine ilişkin konularda cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilir. Ancak anayasada münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz. Kanunda açıkça düzenlenen konularda cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz. Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kanunlarda farklı hükümler bulunması halinde, kanun hükümleri uygulanır. Türkiye Büyük Millet Meclisinin aynı konuda kanun çıkarması durumunda, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümsüz hale gelir. Bu nedenle cumhurbaşkanlığı kararnameleri hiyerarşide kanunun altında yer alır.
5. YÖNETMELİK
Yönetmelik, çıkarılmış kanun ve tüzüklerin uygulanabilmesi için soyut kanun ve tüzük hükümlerinin somutlaştırıldığı belgelerdir Anayasanın 124. maddesinde kimlerin yönetmelik çıkarabileceği düzenlenmiştir. Bu maddeye göre cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişileri yönetmelik çıkarabilir.
Alıntılar:
*Kemal Gözler, Anayasa Hukukuna Giriş, Bursa Ekin Kitabevi Yayınları, 2004, s.13-19 http://www.anayasa.gen.tr/anayasakavrami.htm **Kemal Gözler, Anayasa Hukukuna Giriş, Bursa Ekin Kitabevi Yayınları, 2004, s.13-19 http://www.anayasa.gen.tr/anayasakavrami.htm ***Kemal Gözler, "Anayasalar", www.anayasa.gen.tr/kanun.htm. 20 Ekim 2005.