Şizofreni Nedir ?
Şizofreni, insanların gerçeği anormal yorumladığı ciddi bir zihinsel bozukluktur. Şizofreni, bazı halüsinasyonlar, sanrılar ve günlük işleyişi engelleyen ve sakat bırakan son derece düzensiz düşünce ve davranış kombinasyonlarıyla sonuçlanabilir.
Şizofreni hastalığı yaşam boyu tedavi gerektirir. Erken tedavi, ciddi komplikasyonlar gelişmeden önce semptomların kontrol altına alınmasına yardımcı olabilir ve uzun vadeli görünümün iyileştirilmesine yardımcı olabilir.
Şizofreni Belirtileri
Şizofreni, düşünme (biliş), davranış veya duygularla ilgili bir dizi problemi içerir. Belirti ve semptomlar değişkenlik gösterebilir, ancak genellikle sanrıları, halüsinasyonları veya düzensiz konuşmaları içerir ve işlev bozukluğu yeteneğini yansıtır. Belirtiler şunları içerebilir:
Hayaller : Bunlar, gerçeğe dayanmayan yanlış inançlardır. Örneğin, zarar gördüğünüzü veya taciz edildiğinizi düşünüyorsunuzdur; belirli jestler veya yorumlar size yöneliktir; olağanüstü bir yeteneğiniz veya şöhretiniz vardır; başka biri size aşıktır; ya da büyük bir felaket meydana gelmek üzeredir. Sanrılar şizofreni hastalarının çoğunda görülür.
Halüsinasyonlar : Bunlar genellikle var olmayan şeyleri görmeyi veya duymayı içerir. Yine de şizofreni hastaları için normal bir deneyimin gücüne ve etkisine sahiptirler. Halüsinasyonlar duyulardan herhangi birinde olabilir, ancak işitme olarak sesler duyma, en yaygın halüsinasyondur.
Düzensiz düşünce (konuşma) : Düzensiz düşünce, düzensiz konuşmadan ortaya çıkar. Etkili iletişim engellenebilir ve soruların cevapları kısmen veya tamamen ilgisiz olabilir. Nadiren, konuşma, bazen laf salatası olarak bilinen, anlaşılamayan anlamsız kelimeleri bir araya getirmeyi içerebilir.
Aşırı düzensiz veya anormal motor davranışlar : Bu, çocuksu aptallıktan öngörülemeyen ajitasyona kadar çeşitli şekillerde gösterilebilir. Davranış bir hedefe odaklanmadığından görev yapmak zordur. Davranış, talimatlara direnç, uygunsuz veya tuhaf duruş, tam bir cevap eksikliği, işe yaramazlık ve aşırı hareket içerebilir.
Olumsuz belirtiler : Bu, normal olarak çalışma yeteneğinin azalması veya eksikliği anlamına gelir. Örneğin, kişi kişisel hijyeni ihmal edebilir veya duygu eksikliği hissedebilir (göz teması kurmaz, yüz ifadelerini değiştirmez veya bir monotonda konuşmaz). Ayrıca, kişi günlük aktivitelere ilgi duymayabilir, sosyal olarak geri çekilebilir veya zevk alma yeteneğinden yoksun olabilir.
Semptomlar, kötüleşme ve tekrarlama periyotları ile zaman içerisinde tür ve ciddiyet olarak çeşitlilik gösterebilir. Bazı semptomlar her zaman mevcut olabilir.
Erkeklerde, şizofreni semptomları tipik olarak 20’li yaşların başında başlar. Kadınlarda, semptomlar tipik olarak 20’li yılların sonunda başlar. Çocukların şizofreni tanısı konması nadirdir ve 45 yaşından büyükler için nadirdir.
Gençlerde Belirtiler
Gençlerde şizofreni belirtileri erişkinlerde görülenlere benzer, ancak durumun tanınması daha zor olabilir. Çünkü gençlerdeki erken şizofreni semptomlarının bazıları gençlik yıllarında normal gelişim olarak yaygındır. Örneğin :
Arkadaşlardan ve aileden çekilme
Okulda performansta bir düşüş
Uyku problemi
Sinirlilik veya moral bozukluğu
Motivasyon eksikliği
Yetişkinlerde şizofreni belirtileri gençlere göre şu farkları içerebilir :
Sanrıların görülmesi ihtimali daha azdır.
Görsel halüsinasyonlar olma olasılığı daha yüksektir.
Şizofreni Teşhisi
Şizofreni tanısı, diğer ruh sağlığı bozukluklarının elenmesi ve semptomların madde bağımlılığı, ilaç kullanımı veya tıbbi bir durumdan kaynaklanmadığını belirlemeyi içerir. Şizofreni tanısı belirlemek şunları kapsayabilir :
Fiziksel muayene : Bu, semptomlara yol açabilecek diğer sorunları ortadan kaldırmak ve ilgili komplikasyonları kontrol etmek için yapılabilir.
Testler ve gösterimler : Bunlar, benzer semptomları olan diğer koşulları elemeye yardımcı olan testleri ve alkol ve uyuşturucu taramasını içerebilir. Doktor ayrıca MRI veya BT taraması gibi görüntüleme çalışmaları talep edebilir.
Psikiyatrik değerlendirme : Bir doktor veya ruh sağlığı uzmanı, görünüm ve davranışları gözlemleyerek, düşünceler, ruh halleri, sanrılar, halüsinasyonlar, madde kullanımı ve şiddet veya intihar potansiyeli hakkında sorular sorarak zihinsel durumu kontrol eder. Bu aynı zamanda aile ve kişisel geçmiş tartışmasını da içerir.
Şizofreni için tanı kriterleri : Bir doktor ya da ruh sağlığı uzmanı, Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabındaki (DSM-5) kriterleri kullanabilir.
Şizofreni Nedenleri
Şizofreniye neyin neden olduğu bilinmemektedir, ancak araştırmacılar genetik, beyin kimyası ve çevre kombinasyonunun hastalığın gelişimine katkıda bulunduğuna inanmaktadır.
Dopamin ve glutamat adı verilen nörotransmiterler de dahil olmak üzere doğal olarak oluşan beyin kimyasallarıyla ilgili problemler şizofreniye katkıda bulunabilir. Nöro görüntüleme çalışmaları, beyin yapısında ve şizofreni hastalarının merkezi sinir sisteminde farklılıklar göstermektedir. Araştırmacılar bu değişikliklerin öneminden emin olmasa da, şizofreninin bir beyin hastalığı olduğunu bilmektedirler.
Şizofreni Tedavisi
Şizofreni, semptomlar azalsa bile ömür boyu tedavi gerektirir. İlaçlar ve psikososyal terapi ile tedavi, durumun yönetilmesine yardımcı olabilir. Bazı durumlarda hastaneye yatış gerekebilir.
Şizofreni tedavisinde deneyimli bir psikiyatrist genellikle tedaviye rehberlik eder. Tedavi ekibi ayrıca psikolog, sosyal hizmet uzmanı, psikiyatri hemşiresi ve muhtemelen bakımı koordine edecek bir vaka yöneticisi içerebilir. Tam ekip yaklaşımı, şizofreni tedavisinde uzmanlığa sahip kliniklerde bulunabilir.
İlaçlar
İlaçlar şizofreni tedavisinin temel taşıdır ve antipsikotik ilaçlar en sık verilen ilaçlardır. Beyin nörotransmitteri olan dopamini etkileyerek semptomları kontrol ettikleri düşünülmektedir.
Antipsikotik ilaçlarla tedavinin amacı, işaretleri ve semptomları mümkün olan en düşük dozda etkili şekilde yönetmektir. Psikiyatrist, istenen sonucu elde etmek için zaman içinde farklı ilaçlar, farklı dozlar veya kombinasyonlar deneyebilir. Antidepresanlar veya anti-anksiyete ilaçları gibi başka ilaçlar da yardımcı olabilir. Semptomlarda bir iyileşme olduğunu görmek birkaç hafta sürebilir.
Şizofreni ilaçları ciddi yan etkilere neden olabileceğinden, şizofreni hastaları bunları almak konusunda isteksiz olabilir. Tedavide işbirliği yapma isteği, ilaç seçimini etkileyebilir. Örneğin, sürekli ilaç almaya dirençli birine ilaç almak yerine enjeksiyon yapılması gerekebilir.
Doktorunuza reçete edilen herhangi bir ilacın yararlarını ve yan etkilerini sorumanız gerekir.
İkinci Nesil Antipsikotikler
Bu yeni, ikinci kuşak ilaçlar genellikle tercih edilir, çünkü birinci kuşak antipsikotiklerden daha düşük ciddi yan etki riski oluştururlar. İkinci nesil antipsikotikler şunları içerir:
Aripiprazol (Abilify)
Asenapin (Safir)
Brexpiprazol (Rexulti)
Kariprazin (Vraylar)
Clozapine (Clozaril)
İloperidon (Fanapt)
Lurasidon (Latuda)
Olanzapin (Zyprexa)
Paliperidon (Invega)
Ketiapin (Seroquel)
Risperidon (Risperdal)
Ziprasidon (Geodon)
Birinci Nesil Antipsikotikler
Bu birinci kuşak antipsikotiklerin, geri dönüşlü olan veya olmayan bir hareket bozukluğu (katran diskinezi) geliştirme olasılığı da dahil olmak üzere sık ve potansiyel olarak önemli nörolojik yan etkileri vardır. Birinci nesil antipsikotikler şunları içerir:
Klorpromazin
Fluphenazine
haloperidol
perfenazin
Bu antipsikotik ilaçlar genellikle ikinci kuşak antipsikotiklerden, özellikle uzun süreli tedavi gerektiğinde önemli bir husus olabilecek genel versiyonlardan daha ucuzdur.
Psikososyal Müdahaleler
Psikoz bir kez durduktan sonra, ilaca devam etmenin yanı sıra, psikolojik ve sosyal (psikososyal) müdahaleler de önemlidir. Bunlar şunları içerebilir:
Bireysel terapi : Psikoterapi düşünce kalıplarını normalleştirmeye yardımcı olabilir. Ayrıca, stresle baş etmeyi ve nüksün erken uyarı belirtilerini önceden anlamayı öğrenmek şizofreni hastalarına hastalıklarını yönetmede yardımcı olabilir.
Sosyal beceri eğitimi : Bu terapi, iletişim ve sosyal etkileşimlerin geliştirilmesine ve günlük aktivitelere katılma yeteneğinin geliştirilmesine odaklanır.
Aile Terapisi : Bu terapi , şizofreni ile uğraşan ailelere destek ve eğitim sağlar.
Mesleki rehabilitasyon ve destekli istihdam : Bu yöntem, şizofreni hastalarına iş arama, bulma ve devam etme konusunda yardım etmeye odaklanmaktadır.
Şizofreni hastalarının çoğu, bir tür günlük yaşam desteği gerektirir. Birçok toplulukta şizofreni hastalarına iş, konut, kendi kendine yardım grupları ve kriz durumlarında yardımcı olacak programlar vardır. Bir vaka yöneticisi veya tedavi ekibindeki biri, bu tür kaynakları bulmanıza yardımcı olabilir.
Uygun tedavi ile şizofreni hastalarının çoğu hastalıklarını yönetebilir.
Hastaneye Yatırma
Kriz dönemlerinde veya şiddetli semptomların olduğu zamanlarda, güvenliği, doğru beslenmeyi, yeterli uykuyu ve temel hijyeni sağlamak için hastaneye yatış gerekebilir.
Elektrokonvülsif Tedavi
İlaç tedavisine cevap vermeyen şizofreni hastaları için, elektrokonvülsif tedavi (ECT) düşünülebilir. ECT ayrıca depresyonu olan birine yardımcı olabilir.