Amerika’nın Çin ile çatışması tehlikeli bir şekilde tırmanıyor. Geçen hafta Beyaz Saray, iki Çin uygulaması TikTok ve WeChat'e yönelik yakın bir yasak anlamına gelebilecek şeyleri duyurdu, Hong Kong'un liderlerine yaptırımlar uyguladı ve Tayvan'a bir kabine üyesi gönderdi. Bu artan baskı, kısmen seçim kampanyasını yansıtıyor: Çin'e karşı sert olmak, Başkan Donald Trump'ın kampanyasının önemli bir dayanağı. Kısmen ideolojik ve yönetimin şahinlerinin giderek daha iddialı bir Çin'e karşı tüm cephelerde geri adım atma konusundaki aciliyetinin altını çiziyor. Ama aynı zamanda, Trump yönetiminin ticaret savaşının başlangıcından itibaren Çin'e yönelik tutumunun temelini oluşturan bir varsayımı da yansıtıyor: Çin'in steroidal devlet kapitalizmi göründüğünden daha zayıf olduğu için bu yaklaşımın sonuç vereceği.
Mantık çekici bir şekilde basit. Evet, Çin büyüme sağladı, ancak yalnızca sürdürülemez bir borç, sübvansiyon, kayırmacılık ve fikri mülkiyet hırsızlığı formülüne güvenerek. Fakat ekonomisi çökebilir, liderlerini tavizler vermeye ve sonunda devlet önderliğindeki sistemlerini liberalleştirmeye zorlayabilir. Dışişleri bakanı Mike Pompeo'nun dediği gibi, "Dünyanın özgürlüğü seven ulusları Çin'i değişmeye teşvik etmelidir."
Basit ama yanlış. Çin ekonomisi, gümrük savaşından beklenenden daha az zarar gördü. COVID-19 salgınına karşı çok daha dirençli oldu-IMF, Amerika'daki yüzde 8'lik düşüşe kıyasla 2020'de yüzde 1'lik bir büyüme öngörüyor. Bu yıl dünyanın en iyi performans gösteren borsası New York değil, Shenzhen. Brifingimizin de açıkladığı gibi, Çin'in lideri Xi Jinping, 2020'ler için devlet kapitalizmini yeniden keşfediyor. Geğirme çelik fabrikalarını ve kotaları unutun. Bay Xi’nin yeni ekonomik gündemi, pazarların ve yeniliğin sıkı bir şekilde tanımlanmış sınırlar içinde daha iyi çalışmasını sağlamak ve her şeyi gören Komünist Parti gözetimine tabi tutmaktır. Milton Friedman değil, ancak bu acımasız otokrasi, teknoloji ve dinamizm karışımı büyümeyi yıllarca ilerletebilir.
Çin ekonomisini küçümsemek pek de yeni bir olgu değil. 1995'ten bu yana , Batı'daki şüphecilik dalgalarına rağmen Çin'in piyasa fiyatlarında dünya GSYİH’sındaki payı yüzde 2'den yüzde 16'ya yükseldi. Silikon Vadisi şefleri Çinli teknoloji firmalarını taklitçi olarak görmezden geldi; Wall Street kısa satıcıları, boş apartmanlardan oluşan hayalet kasabaların bir banka çökmesine neden olacağını söyledi; istatistikçiler GSYİH rakamlarının oynandığından endişelendi ve spekülatörler, sermaye kaçışının bir para krizine neden olacağı konusunda uyardı. Çin, devlet kapitalizmi uyum sağlayarak şekil değiştirdiği için şüphecilere meydan okudu. Örneğin yirmi yıl önce ticarete ağırlık verildi, ancak şimdi ihracat GSYİH’nın yalnızca yüzde 17'sini oluşturuyor. 2010'larda yetkililer, Alibaba ve Tencent gibi teknoloji firmalarını devlere dönüştürmek ve Tencent'in durumunda, aynı zamanda bir parti kontrol aracı olan bir mesajlaşma uygulaması olan WeChat'i yaratmak için yeterli alan ve desteği verdi.
Şimdi Çin devlet kapitalizminin bir sonraki aşaması devam ediyor-buna Xinomics deyin. 2012'de iktidara geldiğinden beri, Xi'nin siyasi hedefi partinin gücünü artırmak, yurtiçi ve yurtdışındaki muhalefeti ezmek oldu. Ekonomik gündemi, tehditlere karşı düzeni ve direnci artırmak için tasarladı. Kamu ve özel borç, 2008'den bu yana GSYİH'nın neredeyse yüzde 300'üne yükseldi. İş dünyası, tıknaz devlet firmaları ile yenilikçi, ancak yağmacı görevliler ve karanlık kurallarla karşı karşıya olan bir Vahşi Batı özel sektörü arasında ikiye ayrılmış durumda. Korumacılık yayıldıkça, Çinli firmalar piyasaların dışında kalma riskiyle karşı karşıya kalırken, Batı teknolojisine erişimden mahrum kalıyor.
Xİ JİNPİNG EKONOMİ MODELİ
Xinomics üç unsuru var. Birincisi, ekonomik döngü ve borç makinesi üzerinde sıkı kontrol. Büyük mali ve borç verme dalgalanmalarının olduğu günler geride kaldı. Bankalar bilanço dışı faaliyeti tanımaya ve tamponlar oluşturmaya zorlandı. Temizlenmiş tahvil piyasası sayesinde daha fazla borçlanma gerçekleşiyor. 2008-09 mali krizine tepkisinin aksine, hükümetin Covid-19'a tepkisi, Amerika'nın yarısından daha küçük, GSYİH'nın yaklaşık yüzde 5'i değerinde bir teşvikle kısıtlandı.
İkinci unsur, kuralları tüm ekonomide aynı şekilde uygulanan daha verimli bir idari devlettir. Xi, Hong Kong'da korku salmak için parti tarafından dayatılan yasayı kullansa da anakarada işletmelere çok daha duyarlı bir ticari hukuk sistemi inşa etti. İflaslar ve patent davaları, nadiren de olsa, 2012'de göreve geldiğinden bu yana beş kat arttı. Bürokrasi kesildi: bir şirket kurmak artık dokuz gün sürüyor. Daha öngörülebilir kurallar, piyasaların daha sorunsuz çalışmasına izin vererek ekonominin üretkenliğini artırdı.
Son unsur, devlet ve özel firmalar arasındaki sınırı bulanıklaştırmaktır. Devlet tarafından işletilen şirketler, mali getirilerini artırmak ve özel yatırımcıları çekmek zorunda kalıyor. Bu arada devlet, kendi içindeki parti hücreleri aracılığıyla özel firmalar üzerinde stratejik kontrol uyguluyor. Bir kredi kara liste sistemi, yanlış davranışlarda bulunan firmaları cezalandırıyor. Bay Xi, 2015 yılında başlatılan "Made in China 2025" kampanyası gibi ayrım gözetmeyen sanayi politikası yerine, Çin'in yabancı baskılara karşı savunmasız olduğu veya yurtdışında etkili olabileceği tedarik zinciri tıkanma noktalarına keskin bir şekilde odaklanıyor. Bu, yarı iletkenler ve piller dahil olmak üzere temel teknolojilerde kendi kendine yeterlilik oluşturmak anlamına geliyor.
Xinomics kısa vadede iyi performans gösterdi. Borç birikimi, ovid-19 vurulmadan önce yavaşlamıştı ve ticaret savaşının ikiz şokları ve salgın bir finansal krize yol açmadı. Devlet tarafından işletilen firmaların üretkenliği sürünüyor ve yabancı yatırımcılar yeni nesil Çinli teknoloji firmalarına nakit akıtıyor. Ancak gerçek sınav zamanla gelecek. Çin, yeni tekno-merkezli merkezi planlama biçiminin yeniliği sürdürebileceğini umuyor, ancak tarih, yaygın karar verme, açık sınırlar ve ifade özgürlüğünün sihirli bileşenler olduğunu öne sürüyor.
Açık olan bir şey var: yüzleşme umudu ve ardından teslimiyet yanlıştır. Amerika ve müttefikleri, açık toplumlar ve Çin'in devlet kapitalizmi arasında çok daha uzun bir çekişmeye hazırlanmalıdır. Sınırlama işe yaramayacak: Sovyetler Birliği'nin aksine, Çin'in devasa ekonomisi sofistike ve dünyanın geri kalanıyla entegre. Bunun yerine, Batı'nın diplomatik kapasitesini geliştirmesi, iklim değişikliği ve salgın hastalıklarla mücadele gibi bazı alanlarda Çin ile işbirliğine ve ticaretin, insan hakları ve ulusal güvenlik için daha güçlü korumalarla birlikte devam etmesine izin veren yeni, istikrarlı kurallar oluşturması gerekiyor. Çin'in 14 trilyon dolarlık devlet kapitalist ekonomisinin gücünden vazgeçilemez. O illüzyondan kurtulma zamanı.