Alzheimer başlangıcı durumunda fark edilen ilk belirti unutkanlık ve hafif kafa karışıklığı olabilmektedir. Ancak zaman geçtikçe, basit unutkanlıkların ötesinde özellikle anıların hatırlanmasını zorlaştıracak boyutlara varabilmektedir. Belirtilerin ne kadar kötüye gittiği kişiden kişiye göre değişebilmektedir.
Alzheimer hastasıysanız, bir şeyleri hatırlamada ve düşünceleri toparlama konusunda oldukça zorluk yaşamaya başladığınızı ilk fark eden kişi siz olursunuz. Diğer yandan, durumu aile üyeleriniz, yakın arkadaşlarınız veya iş arkadaşlarınız fark ettiğinde kabullenmekte zorlanabilirsiniz.
Alzheimer nasıl anlaşılır? Alzheimer belirtilerini şöyle açıklamak mümkündür: (1)
Unutkanlık
Herkes arada sırada bazı şeyleri hatırlamakta zorlanabilmektedir. Örneğin, bazen isimleri hatırlamak ya da anahtarı nereye koyduğunuzu unutmak oldukça olağan durumlardır. Ancak, Alzheimer hastalığı durumunda oluşan hafıza kaybı, hem ev hayatını hem de iş hayatını etkileyen kalıcı ve gittikçe kötüleşen bir unutkanlıktır.
Alzheimer hastalığına sahip olan insanların genelde yaşadığı unutkanlık sorunları şunlar olabilmektedir:
- Söylediklerini tekrar tekrar söylemek ya da sorduğu soruları unutup tekrar sormak
- Görüşmeleri, randevuları veya etkinlikleri unutmak ve daha sonra da hatırlamamak
- Eşyaları genellikle mantıksız yerlere koymak
- Bilinen yerlerde kaybolmak
- Sonunda aile üyelerinin isimlerini unutmak
- Nesneleri tanımlamak, düşünceleri ifade etmek veya konuşmalara katılmak için doğru sözcükleri bulmakta sorun yaşamak (2)
Düşünme ve Akıl Yürütmede Zorluk Çekme
Alzheimer hastalığı sırasında, kişi özellikle sayı gibi soyut kavramlara yoğunlaşmakta ve onlar üzerine düşünmekte güçlük çekmektedir. Özellikle, mali kaynakları yönetmek, hesap defterlerini dengelemek ve faturaları zamanında ödemek kişi için son derece zor olabilir.
Karar Vermede Zorluk Çekme
Ocakta yemeği unutup yakmak veya arabayı riskli bir şekilde kullanmak gibi günlük sorunlara etkili bir şekilde tepki verilmesinde gittikçe zorlanma meydana gelmektedir. (3)
Planlama ve Görevleri Yerine Getirmede Zorlanma
Yemek pişirme ya da oyun oynama gibi belirli adımların izlenmesi gereken ancak günlük olan faaliyetleri yerine getirmede zorlanmak bir diğer Alzheimer belirtisidir. Hastalık ilerledikçe, hasta kıyafetlerini giyme ya da banyo yapma gibi temel görevleri bile nasıl yerine getireceğini unutabilmektedir. (4)
Zamanı ve Mekânı Algılamada Problemler
Alzheimer hastalığı olan insan, tarih ve mevsim gibi zaman geçişlerini hatırlamayabilir. Diğer yandan, mekân algısı da zamanla kaybolan hasta, nerde olduğunu ve oraya nasıl geldiğini hatırlamada güçlük çekebilir.
Görseller ve Mekanlar Arasında İlişki Kurmada Sorun Yaşama
Bazı insanlar için, görsellerle ilişki kurmada problemler yaşama Alzheimer hastalığının bir belirtisi olabilmektedir. Araç kullanma ile ilgili sorunlara neden olabilecek bu durumda, hasta, tabela okuma, mesafeyi belirleme ya da renk veya kontrast netleştirmede zorluklar yaşayabilir. (5)
Kişilik ve Davranışlarda Değişiklikler
Alzheimer hastalığında ortaya çıkan beyin değişiklikleri, kişinin hareket etme biçimini ve kendini nasıl hissettiğini etkileyebilmektedir. Alzheimer hastalığı olan insanlar beraberinde şunları da yaşayabilmektedir:
- Depresyon
- İlgisizlik
- Sosyal çekilme
- Ruh hali değişiklikleri
- Diğer insanlara güvenmeme
- Sinirlilik ve agresiflik
- Uyku alışkanlıklarındaki değişiklikler
- Amaçsızca dolaşma
- Kendini engelleme ya da kısıtlama kaybı
- Sanrılar
Hastalık iyice ilerlemedikçe, hasta becerilerini tamamen kaybetmez. Bu beceriler arasında okuma, dans etme ve şarkı söyleme, eski müziğin tadını çıkarma, el sanatları ve hobileri yapma, hikayeler anlatma ve anımsama becerisi bulunmaktadır.
Hayatın erken dönemlerinde öğrenilen bilgi, beceri ve alışkanlık hastalık ilerledikçe kaybolan son yeteneklerdir. Beyinde bu bilgileri depolayan kısım hastalıktan son evrelerde etkilenen kısımdır. Bu durumdan yararlanmak, hastalığın erken evrelerinde yaşam kalitesini yükseltmek için hastaya yardımcı olabilmektedir. (6)
Alzheimer Hastalığı Nedir?
Alzheimer hastalığı, belleğin bozulması ve sonucunda da akıl yürütme, planlama, dil ve algı bozukluklarına yol açan, yavaş yavaş ilerleyen bir beyin hastalığıdır. Çoğu bilim adamına göre, Alzheimer hastalığına, beyindeki belirli bir proteinin üretiminde veya birikiminde meydana gelen atışın, sinir hücresi ölümüne yol açması neden olmaktadır.
Alzheimer hastalığına yakalanma riski özellikle 70 yaşından sonra önemli oranda artmaktadır. 85 yaş üstü kişilerin bu hastalığa yakalanma riski ise yaklaşık olarak % 50 oranında yükselebilmektedir. Bununla birlikte, Alzheimer hastalığı yaşlanmanın normal bir parçası olarak değerlendirilmemektedir ve sonraki yaşamda kaçınılmaz olarak ortaya çıkan bir hastalık değildir. (7)
Alzheimer Hastalığı Nedenleri
Alzheimer hastalığı neden olur? Beyin hücrelerinin bozulması sonucu Alzheimer hastalığı başlamaktadır. Vücut amiloid adı verilen bir protein üreterek bu işlemi durdurmaya çalışmaktadır, ancak, bu durum beyinde amiloid birikmesine olmaktadır. Yapısal bozuklukları tetikleyen ve sağlıklı beyin hücrelerinin ölmesine neden olan bu durum, Alzheimer hastalığına yol açabilmektedir.
Alzheimer hastalığının bilinen bir nedeni olmamasına rağmen, bazı faktörlerin hastalığın gelişmesinde önemli bir rol oynayabileceği düşünülmektedir.
- Genetik faktörler
- Çevresel faktörler
- Yaşam tarzı faktörleri
- Artan yaş
- Down Sendromu
- Kafa travması geçmişi
- Sigara içmek
- Şişmanlık
- Yüksek tansiyon
- Yüksek kolesterol
- İnsülin direnci (8)
Alzheimer Hastalığı Tedavisi
Alzheimer nasıl geçer? Şu anda Alzheimer hastalığına yönelik herhangi bir tedavi yöntemi mevcut değildir, ancak bazı kişilere uygunsa eğer hastalığın ilerlemesini geciktirmeye yardımcı olabilecek, reçeteyle satılan ilaçlar bulunmaktadır.
Fiziksel aktivite, sosyal iletişim ve stres yönetimi gibi ilaç dışı tedaviler de Alzheimer hastalarına yardımcı olabilmektedir.
Alzheimer hastalığına yönelik tedaviye bakım planlamasını gerektirebilmektedir. Bu, hastanın ihtiyaç duyduğu yardım türünü tanımlamaktadır ve bu desteği sağlamanın yollarını içermektedir. (9)
Alzheimer Hastalığı İçin Hangi Doktora Gidilir?
Alzheimer hastalığı teşhisi ve tedavi yöntemleri için bir nöroloji uzmanına başvurabilirsiniz. (10)