1-Ermenistan’la Azerbaycan arasında son günlerde yeniden çatışmaların başladığı Karabağ nerede?
1-Karabağ, Güney Kafkasya’da, Azerbaycan’ın Ermenistan sınırına yakın arazide yerleşmiş, Azerbaycan’a ait toprak parçasıdır. Yüzölçümü 4.400 kilometrekare, nüfusu 50-60 bin civarındadır. Başkenti Hankenti (Ermeniler Stepanakert diyor.)
2-Adı nereden geliyor?
2-Karabağ adının Türkçe kara ve bağ kelimelerinden geldiği düşünülüyor.
3-Bölge tarih boyunca kime ait oldu?
3-Karabağ tarihini boyunca, Ak Koyunlular, Kara Koyunlular, Osmanlılar, İranlılar ve sonunda da Azerbaycan’ın eğemenliğinde kaldı. Osmanlı İmparatorluğu bölgede 1578-1605 ve 1723-1736 yılları arasında hüküm sürdü. 1813’deki Gülistan Antlaşması’yla İranlılardan Rusların eline geçti. 1923 yılında Sovyet yönetimi bölgeyi Azerbaycan’a bağladı. Karabağ, bütün devirlerde Azerbaycan Devletleri’nin terkibinde olmuştur.
4-Sorunun kaynağı ne?
4-Karabağ, Azerbaycan’a bağlı bir toprak parçasıydı. 1988 yılında, yani Sovyetler Birliği’nin dağılmasından kısa süre önce Ermenistan’da ki Ermeniler tarafından, tek yanlı olarak bağımsızlık ilan etti. Azerbaycan kararı tanımadı.
5-Çatışmalar ne zaman başladı, ne kadar sürdü?
5-Ermenistan tarafından işgal edilen Karabağ, bağımsızlık kararı aldırılan tarih olan 20 Şubat 1988’den hemen sonra bölgede çatışmalar başladı. Sovyetler Birliği’nin dağılma sürecinde olması Karabağ’da Moskova yönetiminin düzeni sağlamasını zorlaştırdı. Savaş, Sovyetlerin dağılmasından sonra da devam etti ve 1994 yılına kadar sürdü.
6-Savaşın sonuçları ne oldu?
6-Ermenistan tarafından da desteklenen Karabağlı bir miktar ermeni ve Ermenistanlı ermenilerle, Karabağ’ı tamamını ele geçirmekle kalmadı, çevresindeki Azeri topraklarını da işgal etti. Böylece Karabağ dahil Azerbaycan topraklarının yüzde 20’sinden fazlası Ermenistan’ın eline geçmiş oldu. Savaş nedeniyle bir milyona yakın Azeri evlerini terketmek zorunda kaldı. Azerbaycan’da yaşayan 230 bin civarında Ermeni de ülkeyi terketti.
7-Savaş nasıl son buldu?
7-Rusya’nın arabuluculuğuyla 5 Mayıs 1994’de ateşkes imzalandı. Avrupa Güvenlik ve işbirliği Teşkilatı (AGİT) çatısı altında kurulan Minsk Grubu ateşkesin kalıcı bir barışa dönüşmesi için girişimlerde bulundu ancak sonuç alamadı. Minsk Grubu’nun eşbakanlıklarını ABD, Rusya ve Fransa yapıyor.
8-Rusya ve Türkiye anlaşmazlıkta hangi tarafı destekliyor?
8-Rusya tarafsız görünse de, hatta iki tarafa silah satsa da Ermenistan’la daha yakın ilişki içinde. Ermeni ekonomisinin neredeyse tamamını kontrol altında tutan Moskova için Ermenistan Kafkasya’daki yegane müttefiği. Rus üslerinin de bulunan Ermenistan’da iktidarların Erivan’ın Rusya’nın onayı olmadan herhangi bir konuda adım atması olanaksız. Türkiye ise anlaşmazlıkta açıkça Azerbaycan’ı destekliyor ve Sovyetlerin dağılmasından bu yana Ermenistan’la diplomatik ilişki kurmaktan kaçınıyor, ekonomik abluka uyguluyor ve sınırını kapalı tutuyor. Türkiye’nin Ermenistan’la ilişkileri normalleştirmek amacıyla bir kaç yıl önce başlattığı süreç Azerbaycan’ın sert tepkisini çekmişti.
9-Karabağ’daki son çatışma ne zaman çıktı?
9-Bölgede 1 Nisan’da çatışmalar yeniden başladı. Resmi rakamlara göre Azeriler 12, Ermeniler ise 18 asker kaybetti, ancak gerçek sayının çok daha yüksek olduğu söyleniyor.
10-Çatışmalar neden başladı?
10-Kesin nedenini söylemek zor. Ekonomisini ve ordusunu güçlendiren Azerbaycan, toprakları 25 yıla yakın süredir işgal altında bulunduğu için şu andaki durumdan hoşnut değil. Azeriler Ermeniler barış görüş görüşmeleri sonucunda Karabağ’ı vermeyeceğini biliyor. Ancak, Azerbaycan’ın Karabağ’ı yeniden Bakü’ye bağlamak için şimdi askeri seçeneğe başvurmaya karar verip vermediğini söylemek zor. Diğer yandan, Kafkasya’nın en etkili ve en güçlü ülkesi olan Rusya bölgeyi karıştırarak Türkiye krizin ortasına çekmek istiyor da olabilir. Elbette, bunun tam tersi de olabilir. Son çatışmaların geçici olup olmadığı perde arkasını daha iyi anlamamızı sağlayacak.
Medya Günlüğü’nden paylaştığım bu yazıda, Karabağ sorununa yönelik daha barışcıl bir yol izlenmesi gerektiğini düşünenlerdenim. Türkiye Cumhuriyeti, Rusya Federasyonu, Azerbaycan Cumhuriyeti, Ermenistan Cumhuriyeti ile bir çözüm sürecini daha açık ve barısçıl ve gerçeklere dayanan, tarihsel ele almaları gerekir. Bu dönemde yakınlaşma sağlamışken, gerçek haklar, bölgesel sorunlar çözülebilir umudu doğmuştur. Rusya Federasyonu bu konuda kilit rol oynamaktadır. Gürcistan Cumhuriyeti gibi bölge ülkeleri de, halkların huzuru ve mutluluğu için çözüm için gayret gösterir temennisiyle.
Haber: Veysel Kavrayan
Eğitimci-Gazeteci-Yazar