“Geriye dönük”, bir üssün hareket ettirilmesi, bir bölgeden geri çekilme, tamamen geri çekilme ile ilgili süreçler için resmi bir askeri terimdir. Resmi dil, gerilemeyi “düşmandan uzaklaşan organize bir hareket” olarak tanımlıyor ve Heineman, Özel Kuvvetler biriminin çıktıları ve haritaları yaktığını, bilgisayarları ortadan kaldırdığını, varlıklarını sıfıra indirdiğini ve geride hiçbir şey bırakmadığını gösteren unutulmaz sekanslarda yakaladığı şey bu. (İşte bir geriye dönük operasyonun büyüklüğü hakkında ilginç bir makale Afganistan’da.) Retro hareketin elbette sembolik astrolojik çağrışımları vardır ve Amerikalılar retrograd operasyona başladığında patlak veren kaosa ve paniğe tanık olunduğunda bundan kaçınmak zordur.
Kabil Havalimanı’ndaki görüntüler dünya çapındaki gazetelerin ön sayfalarında yer aldı. Belgeseldeki görüntüler ürkütücü ve yürek parçalayıcı. H. Scott Salinas’ın bestesi kederli, ağıt yakıcı ve -söylemeye gerek yok- son derece üzücü. Gerginliğin ve çaresizliğin adeta tene temas ettiği kadın, erkek ve çocuk yüzleri bir araya geldiğinde, yaşanan felaketin tüm ağırlığı hissediliyor. Heineman, filmi Timothy Grucza ve Olivier Sarbil ile birlikte çekti ve elde ettikleri erişim olağanüstü (Taliban’ın Kabil’deki muzaffer kitlesel toplantısının tüyler ürpertici görüntüleri dahil). Bu karmaşık bir konu ve son derece bölücü. Heineman ders vermiyor. İnsanlara, Sedat’a, Yeşil Bereli meslektaşlarına, Sedat’ın adamlarına odaklanıyor, birçoğu çaresizce Sedat’a bakıyor, sonra ne yapacaklarını görmek için ona bakıyor. Sedat ve adamlarının bir yerleşkeye kapatıldığı bir an vardır, hava silah sesleriyle dolmuştur, Taliban kelimenin tam anlamıyla tam oradave gözleri kocaman ve parıldayan bir asker, “Durum daha da kötüye gidiyor. Ne yapacağız?” Gerçekten cevap yok.
“Bu savaş başladığında sen doğmuş muydun?” Yeşil Bereli genç bir Afgan askerine şaka yapıyor. Asker gülüyor. Bu bir şaka çünkü riskler yüksek ve durum saçma ve umutsuz. Yeşil Bereliler apaçık konuşuyor ve yıllardır Afganlarla birlikte çalışıyor. Erkekler arasındaki yakınlık, “Retrograd” ın en çarpıcı yanlarından biridir. İmparatorlukların yüzyıllar boyunca Afganistan’ı “boyun eğdirmek” için giriştikleri başarısız girişimler düşünüldüğünde, tüm bunların sonuçlanma şekli beklenmedik değil. Ancak sonuçlardan kaçınmak zordur ve düşüş yine de trajiktir.
Film, bir tel örgüye yaslanmış, yüzünde parıldayan sözsüz bir kayıp, dehşet ve aşırı uyanıklık duygusuyla Amerikan askerlerine bakan bir kadının uzun, uzun bir çekimiyle sona eriyor. Bir yüzün (bir Afgan yüzü veya bir Amerikan/Avustralyalı/İngiliz yüzü) her kalan yakın planını birbirine bağlayın ve tüm trajedi orada. Diyaloğa bile ihtiyacınız olmaz.
8 Aralık’ta bu akşam Nat Geo’da. 9 Aralık’ta yarın Disney+’ta.
Kaynak : https://www.rogerebert.com/reviews/retrograde-movie-review-2022