Anayasa tartışmalarında kilit 4 madde olan 'Başkanlık sistemi', 'Vatandaşlık tanımı', 'Din ve vicdan özgürlüğü' ve 'Anadilde eğitim' konusunda 4 partinin yaklaşımları birbirinden farklı
Anayasa Uzlaşma Komisyonu'ndaki tartışmalar 4 konu etrafında döndü: 1- AK Parti'nin başkanlık sistemi önerisi 2- Vatandaşlık 3- Din ve vicdan özgürlüğü 4-Anadilde eğitim. Komisyonun tartıştığı 4 kilit düzenleme toplumun yeni anayasa ile çözülmesini beklediği konularla örtüşüyor. TESEV tarafından yaptırılan bir araştırmaya göre ideal bir anayasanın çözeceği düşünülen ilk iki sorun Kürt meselesi (yüzde 53,4) ve ekonomik durum (yüzde 40,7) olarak görülüyor. Vatandaşların yüzde 73'ü resmi dilin sadece Türkçe, yüzde 50,1'i din dersinin zorunlu olmasını, yüzde 50,6'sı laiklik ilkesinin anayasada kalmasını, yüzde 56'sı Türk kimliğinin korunmasını, yüzde 76'sı kamuda başörtüsünün serbest bırakılmasını, yüzde 77'si yargının devleti değil bireyi koruması gerektiğini belirtiyor. Çözüm bekleyen bu temel konularla ilgili bugünkü tabloda, AK Parti, CHP, MHP ve BDP'nin uzlaşması zor görünüyor. Partilerin yaklaşımları şöyle:
BAŞKANLIK SİSTEMİ
AK Parti, Türkiye'deki devlet sisteminin tamamen değiştirilmesi ve "Türk tipi başkanlık sistemi"ne geçilmesi önerisi yaptı. CHP, MHP ve BDP ise tercihlerini, "aksayan yanlarını düzelterek parlamenter sistem ile yola devam edilmesinden" yana koydu. Komisyondaki en sert tartışmalar da bu nedenle yaşandı. Muhalefet, AK Parti'nin önerisini tartışmayı bile reddetti. Yaşanan kriz ara formül ile aşıldı. AK Parti başkanlık sistemi ile ilgili bölümlerde önerisini açıklıyor, muhalefet bu konuda konuşmuyor. Madde metinlerine "AK Parti'nin önerisi" olarak yazılıyor.
ANADİLDE EĞİTİM
Anadilde eğitim konusunda AK Parti radikal bir çıkış yaptı ve Anayasa'nın anadilde eğitimi yasaklayan, "Türkçeden başka hiçbir dil, eğitim ve öğretim kurumlarında Türk vatandaşlarına ana dilleri olarak okutulamaz ve öğretilemez" hükmüne, düzenlemesinde yer vermedi. MHP, anadilde eğitimin önünü açan düzenlemelere karşı çıkarken, CHP'nin önerisi Kürtçe öğretime olanak sağlıyor.
SİYASET VE PARTİ KURMA
Seçme, seçilme ve siyasi parti kurma özgürlükleri ile ilgili maddelerde tartışmalar seçim barajı, yaş, partilerin hangi koşullarda kapatılacağı konuları üzerinde döndü. AK Parti, şiddete bulaşmayan partilerin kapatılmasının yasaklanmasını istedi. CHP ve BDP, yüzde 10 olan seçim barajının düşürülmesini gündeme getirdi. İki partinin bir başka isteği ise belediye başkanlığı ve milletvekili seçimlerinde adayların yarısına yakın bölümünün kadın olmasını sağlayacak bir düzenlemenin anayasaya konulması oldu.
#Sayfa#
VİCDANİ RET
SEÇİLME YAŞI
AK Parti ve BDP, milletvekili seçilme yaşının 18, CHP 21, MHP ise 25 olmasını istiyor. Milletvekillerinin eğitim durumu, milletvekili seçilmeye engel suçların neler olacağı tartışılıyor. AK Parti, şiddet içeren terör suçları, MHP, terör eylemlerine katılma, bu eylemleri tahrik ve teşvik suçlarından affa uğramış olsa bile milletvekili seçilme yasağı getirilmesini öneriyor.
DOKUNULMAZLIK
Bu maddede tartışma daha çok tutuklu 8 milletvekilinden yola çıkılarak, milletvekillerinin yargılanmasının nasıl olacağı üzerine odaklandı. AK Parti ve BDP, "seçimden önce veya sonra bir suç işlediği ileri sürülen bir milletvekili, Meclis'in gizli oyla vereceği bir izin kararı olmadıkça yakalanamaz, gözaltına alınamaz, tutuklanamaz, sorgulanamaz ve yargılanamaz. Meclis, kararında bu izinlerden bazılarını geçici veya sürekli olarak vermeyebilir" hükmünün anayasaya girmesini istedi. CHP, bu düzenlemeyi destekliyor ancak milletvekili seçilenlerin tutukluluklarının otomatik sona ermesini istiyor. Partiler, milletvekillerinin telefonlarının dinlenmesi, teknik takibe alınmasının da meclis kararına bağlanmasını istiyor.
CUMHURBAŞKANLIĞI SEÇİMİ
AK Parti, Türkiye'nin başkanlık sistemine geçmesini önerirken, parlamenter sistemin devamını isteyen muhalefet partilerinin cumhurbaşkanı seçimi ile ilgili farklı görüşleri bulunuyor. BDP cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesini, MHP ve CHP eski sisteme dönülmesini ve seçimin Meclis tarafından yapılmasını gündeme getirdi.
DİN VE VİCDAN ÖZGÜRLÜĞÜ
Din ve vicdan özgürlüğü ile ilgili partilerin uzlaştığı tek hüküm "Herkesin din ve vicdan özgürlüğüne sahip olması" fıkrası. Tartışmalar büyüyünce maddenin görüşmeleri ertelendi. AK Parti ve MHP, din kültürü ve ahlak öğretiminin zorunlu olmasını istiyor. CHP, seçmeli din dersinden yana tavır koydu. İbadetin nasıl yapılacağı, laiklik tanımının maddede yer alıp almayacağı konusunda uzlaşı yok.
DÖRT AYRI 'VATANDAŞLIK' ÖNERİSİ
Kürt sorununun çözümü için büyük önem taşıyan maddelerden biri olan vatandaşlık tanımı ile ilgili her parti farklı öneri yaptı. AK Parti, anayasada vatandaşlık tanımı olmamasını önerdi ancak daha sonra önerisini "Türkiye Cumhuriyeti Vatandaşlığı tanımını da kabul edebiliriz" diyerek, revize etti. BDP, AK Parti'ye daha yakın bir öneri getirdi ve "Türkiye vatandaşlığı" tanımı yapılmasını istedi. CHP, "Türk vatandaşlığı, dil, din, ırk, cinsiyet, etnik köken, siyasi düşünce, felsefi inanç, mezhep ve benzeri sebeplere bağlı olmaksızın herkesin eşitlik temelinde Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olması anlamına gelecek" şeklinde bir tanım yaptı. MHP ise mevcut Anayasa tartışmalarının nedeni olan "Türk devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türk'tür" hükmünün aynen korunmasını önerdi.