A Vitamini Nedir? Faydaları Nedir? Nelerde Bulunur?
A vitamini gibi antioksidanlar güçlü kemikler oluşturulmasından, gen düzenlenmesinden, sağlıklı cildin korunmasından, hücre farklılaşmasının kolaylaştırılmasından ve bağışıklık fonksiyonunun desteklenmesinden sorumludur. En önemli A vitamini kaynakları havuç, ciğer, yeşil yapraklı sebzeler, süt ve yumurtadır.
A Vitaminin Faydaları
Göz Sağlığını Korur
A vitamini, retina üzerinde ışık olduğunda aktive olan rhodopsin molekülünün kritik bir parçasıdır. Bitkilerde bulunan A vitamini formu olan beta karoten, yaşa bağlı körlüğün önde gelen sebebi olan maküler dejenerasyonun önlenmesinde rol oynar.
Yaşlanma ile bağlantılı göz hastalıkları konulu bir araştırma, yüksek risk altındaki kişilerin A vitamini, C vitamini, E vitamini, çinko ve bakır içeren günlük doz multi-vitamin kullanımının maküler dejenerasyon kaynaklı görme sorunları riskini 6 yıllık bir süre boyunca %25 oranında azalttığını ortaya koydu.
2011’in başlarında New York’taki Columbia Üniversitesi Tıp Merkezi’nde yapılan bir araştırmada; sentetik, değiştirilmiş bir A vitamini formunun, gençlerde ciddi görme kaybına neden olan ve kalıtsal bir göz hastalığı olan Stargardt hastalığının ilerlemesini yavaşlatabileceğini bulundu.
Bağışıklık Sistemini Güçlendirir
Birçok bağışıklık sistemi işlevi, yeterli düzeyde A vitaminine bağımlıdır, bu yüzden A vitamini bağışıklık sisteminin düzgün çalışması için hayati öneme sahiptir. Bağışıklık sisteminin verdikleri yanıtlarda yer alan genler, A vitamini tarafından düzenlenir, bu da kanser ve otoimmün hastalıklar gibi ciddi rahatsızlıkların yanı sıra grip veya soğuk algınlığı gibi hastalıklar için de A vitamini gerekli yapar.
A vitaminin sebzelerde bulunan hali olan Beta-karoten, bağışıklık sistemini güçlendirmeye ve çeşitli kronik hastalıkların önlenmesine yardımcı olan güçlü bir antioksidandır. A vitamini özellikle çocukların bağışıklık sistemi için önemlidir. Londra’da yapılan bir çalışmada, A vitamini takviyelerinin düşük ve orta gelirli ülkelerde çocuk ölüm oranını% 24 azalttığı bulunmuştur. Çalışma ayrıca, çocuklarda A vitamini eksikliğinin ishal ve kızamık gibi enfeksiyonlara karşı savunmasızlıklarını arttırdığını ortaya koymuştur.
Enflamasyonla Mücadele Eder
A vitamini, vücutta doku ve hücresel hasara neden olan serbest radikalleri nötralize eden antioksidan özelliklere sahiptir. A vitamini ayrıca hücrelerin aşırı aktif hale gelmesini önleyebilir. Bağışıklık sistemi gıda proteinlerine aşırı tepki gösterdiğinde, bu, gıda alerjilerine ve nihayetinde enflamasyona neden olur. A vitamini vücudun verdiği bu aşırı tepkiyi ve enflamasyonu kontrol altına alabildiği için, bazı gıda alerjilerinin ortaya çıkma riskini azaltır.
Düşük enflamasyon seviyeleri de Alzheimer hastalığı ve Parkinson hastalığı gibi nörodejeneratif hastalıklar için daha düşük bir risk oluşturur.
Cilt Sağlığını ve Gelişmesini Destekler
Yaraların iyileşmesi ve cildin kendisini yenilemesi için A vitamini gereklidir. Epitelyal (deri) hücrelerin hem içten hem de dıştan desteklenmesini sağlar ve cilt kanseri ile mücadelede güçlü bir yardımcıdır. Vitamin, hücrelerin yumuşak dokular oluşturarak birbirine bağlanmasına yardımcı olan glikoproteinler, şeker ve protein kombinasyonu oluşturmak için gereklidir. Bununla bereber, A vitamini aknelerin tedavi edilmesinde ve göz altı kırışıklıklarının azaltılması için yardımcıdır.
Kanserin Önlenmesini Destekler
York Üniversitesi’nde yapılan bir araştırmaya göre, A vitamini alımı, vitaminlerin vücuttaki kötü huylu hücreleri kontrol etme yeteneği sayesinde, çeşitli kanser türlerinin tedavisine yardımcı olabilir. Günümüzde retinoik asidin hücre gelişimi ve farklılaşmasının yanı sıra kanser tedavisi konusunda önemli bir rol oynadığı anlaşılmaktadır.
Akciğer, prostat, meme, yumurtalık, mesane, ağız ve deri kanserlerinin retinoik asit tarafından bastırıldığı gösterilmiştir. Bir başka çalışmada melanom, hepatoma (karaciğer tümörü), akciğer kanseri, meme kanseri ve prostat kanserinde retinoik asit bulgularını gösteren çok sayıda referans toplanmıştır. Araştırmacılar, retinoik asitteki moleküler mekanizmaların kanser hücrelerinin kaderlerini kontrol edebileceğini gösteren yeni kanıtlar bulmaya devam ediyorlar.
Unutmayın ki A vitamini doğal kaynaklardan ve dozunda almak her zaman en iyidir, hastalıkları önlemesi umuduyla aşırıya kaçmamak gerekir. Zira A vitamini için ne kadar fazla, o kadar iyi diye bir şey yoktur.
A Vitamini Kaynakları
A vitamini iki temel formda bulunur: Aktif A Vitamini ve beta karoten. Aktif A Vitamini, hayvandan elde edilen gıdalarda bulunur ve retinol olarak adlandırılır. Bu “önceden oluşturulmuş” A Vitamini doğrudan vücut tarafından kullanılabilir; vitamini dönüştürmesine gerek yoktur.
Renkli meyveler ve sebzelerden elde edilen diğer A vitamini tipi, gıda alındıktan sonra vücut tarafından retinole dönüştürülen “pro Vitamin A” karotenoidleri formundadır. Bitkilerde bulunan bir tür karotenoid olan beta karoten, vücut tarafından kullanılmadan önce aktif A vitaminine dönüştürülür.
En iyi A vitamini kaynakları arasında, ciğer, havuç, tatlı patates, ıspanak, lahana, marul, kayısı, brokoli, tereyağı, yumurta, kavun ve ton balığı bulunur.
A Vitamini Eksikliği
A vitamini normal görme, uygun kemik büyümesi, sağlıklı cilt ve enfeksiyona karşı sindirim, solunum ve idrar yollarının mukoza zarlarının korunması için gereklidir. Yağ malabsorpsiyonu olan insanların A vitamini eksikliği geliştirme riski artar.
A vitamininin malabsorbsiyonuna neden olacak en yaygın sağlık sorunları arasında gluten duyarlılığı sorunları, sızıntıllı bağırsak sendromu, otoimmun hastalıklar, enflamatuar bağırsak hastalığı ve pankreas bozuklukları sayılabilir. Alkolikler de A vitamini açısından risk altındadır.
Özellikle çocuklardaki A vitamini eğer çok düşük seviyelerde ise görme bozukluklarına, körlüğe ve ciddi bir takım hastalıklara neden olabilir.
Günlük Tavsiye Edilen A Vitamini Dozları
Çoğu insan düzenli ve dengeli bir beslenmeden yeterli miktarda A vitamini alır, ancak A vitamini eksikliğiniz varsa, doktorunuz A vitamini takviyesi önerebilir. Sindirim bozuklukları olan veya çok zayıf beslenme düzeni olan kişilerin, A vitamini ile ilgili önerilen günlük alım miktarına ulaşmak için dışarıdan A vitamini takviyesine ihtiyacı olabilir.
Günlük önerilen A vitamini dozları şu şekildedir:
Çocuk:
1-3 yaş: 300 mcg / gün
4-8 yaş: 400 mcg / gün
9-13 yaş: 600 mcg / gün
Yetişkin Kadınlar:
14 yaşında ve üzeri: 700 mcg / gün
Hamileyken: 750-770 mcg / gün
Emzirirken: 1,200-1,300 mcg / gün
Yetişkin Erkekler:
14 yaşında ve üzeri: 700 mcg / gün
Olası Yan Etkiler
Yüksek dozda A vitamini, yarardan çok zarar verir. Tek başına ya da diğer antioksidanlarla kombinasyon halinde çok fazla A vitamini tüketmek, doğum kusurları, düşük kemik yoğunluğu ve karaciğer problemleri ile ilişkilendirilmiştir. Aşırı A vitamini tüketimi sarılık, bulantı, iştah kaybı, sinirlilik, kusma ve hatta saç dökülmesine yol açabilir. A vitamini takviyesi kullanacaksanız, uygun dozlar aldığınızdan emin olun, besin bazlı kaynaklardan takviyeler kullanın ve doktorunuza danışın. Ağır şekilde içki içen veya böbrek veya karaciğer hastalığı olan kişiler de bir doktorla konuşmadan A vitamini takviyesi almamalıdır.