Oleksandr Balo, Rusların neden her gün şehrine füzeler ve top mermileri gönderdiğini bilmiyor. Balo, tüfeği ve kamuflajlı kurşun geçirmez yeleğiyle bir asker gibi görünebilir. Ama aslında o, kuzeydoğu Ukrayna’daki savaşın cephe hattından birkaç kilometre uzaklıktaki kuşatma altındaki Barvinkove kasabasının belediye başkanı.
Şehrin her yerinde bombalanmış binalar ve arabalar var. Kütüphane, kreş ve hırdavatçı, yerel yönetim binası, apartmanlar ve müstakil evler yıkıldı. Kasabanın altyapısının üçte ikisi belirli bir kapasiteye kadar etkilendi, 4500 ev hasar gördü veya yıkıldı. Kasabanın 8000 sakininin büyük kısmı kaçtı. Hepsi yaşlı ya da çocuk en az 12 kişi öldü.
Balo tarafından şehre davet edildik ve sadece iki saat kadar kalabiliyoruz; oyalanmanın çok tehlikeli olduğu konusunda ısrar ediyor.
Balo, şehirde hiçbir Ukraynalı askerin bulunmadığını ve herhangi bir askeri tesis bulunmadığını söyledi. Ancak bombardıman ve füzeler asla durmaz.
“Burada sürerken herhangi bir askeri teçhizat gördünüz mü? Ordu zaman zaman geçiyor ama burada konuşlanmıyorlar. Ruslar sivilleri hedef alıyor” dedi.
Dört bölümlük bir dizide, Sidney Sabah Habercisi ve Yaş Ukrayna’da işlenen savaş suçlarının – yasa dışı öldürmeler, adam kaçırma, işkence ve ayrım gözetmeyen bombalamalar dahil – kurbanların, tanıkların ve adli müfettişlerin ilk elden ifadelerine dayanarak yeni ayrıntıları ortaya koyuyor.
Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden dört ay sonra, askerler tarafından işlenen cinayet, tecavüz ve yağma da dahil olmak üzere birçok savaş suçları ortaya çıktı. Bütün bunlarda belki kaybolan şey, her gün havadan işlenen savaş suçlarıdır.
Uluslararası hukuka göre, havadan yapılacak bir saldırı askeri bir tesisi hedef almalı ve sivillere veya mülklerine verilen herhangi bir zarar orantılı ve kasıtsız olmalıdır.
Bir şehirde iki gerçek askeri hedef olduğu için, bir hava kuvvetleri aradaki her şeyi bombalayamaz ve ardından ikincil hasar talep edemez. Sivil bombardımanın savaş suçu budur. Bu kasabanın deneyimi, Birleşmiş Milletler tahminlerine göre şimdiye kadar 5000’den fazla sivili öldüren Ukrayna’nın daha geniş kapsamlı Rus işgalini yansıtıyor.
Sivil altyapı hala hırpalanırken ülke genelindeki toplam hasarı belirlemek zor olsa da, Ukrayna Başbakanı Denys Shmyhal ülkeyi yeniden inşa etmenin toplam maliyetinin yaklaşık 750 milyar ABD Doları (1,1 trilyon ABD Doları) olacağını tahmin ediyor.
Barvinkove çevresine bakıldığında, yıkımın büyüklüğü ayrım gözetmeksizin görülüyor. Ayrıca havada patlayan ve daha geniş bir alana düşen bir dizi daha küçük mühimmat salan misket bombalarının kullanıldığına dair kapsamlı kanıtlar var.
Misket bombalarının kullanımı Ukrayna’da kendi içinde yasa dışı değil çünkü ne Kiev ne de Moskova silahların kullanımını yasaklayan uluslararası anlaşmayı imzalamadı. Ancak misket bombalarının kullanımı, bu kasabanın ayrım gözetmeksizin hedef alındığını gösteriyor.
Balo, misket bombası parçaları gibi görünen şeyleri toplayarak bir parkta dolaşıyor. Onları uzatıyor ve “bunlar yüzde yüz savaş suçu” diyor.
“Bu bir soykırımdır. Bu masum insanların kasten öldürülmesidir. Bu cinayettir” diyor.
Lozova füzelerle hırpalandı
Yolun yaklaşık 65 kilometre aşağısında, daha büyük olan Lozova şehri, işgalin başlamasından bu yana en az 25 füze tarafından hırpalandı. Oleg ve Vira, 2 Nisan’da mülklerinin arkasına iki füze düştükten sonra hâlâ evlerini yeniden inşa ediyorlar. 60’lı yaşlarındaki çift, şehrin tren istasyonunun yakınında yaşıyor ve Rusların muhtemelen buna saldırmaya çalıştığına inanıyor.
Rusça konuşan ailenin Moskova ile yakın bağları var, ancak sıkı bir şekilde Ukraynalılar.
Kızları Elena Kharitonova, 42 yaşında, teyzesinin Moskova’da yaşadığını ve Rus propaganda programlarını izlemekten hayallere kapıldığını söylüyor. Elena’nın kızı da Rusya’da yaşıyor.
“Teyzem Ukrayna hakkında tüm bu saçmalıklardan bahsediyor,” diyor.
“Ukraynalılar Rus televizyonunda ne gösterdiklerini görebilselerdi, her şeyi anlarlardı” deyip duruyor.
“Ve diyorum ki, her şeyi kendi başımıza görüyoruz. Size ne gösterdiklerini biliyoruz, bize ne gösterdiklerini biliyoruz, yurt dışında ne söylediklerini biliyoruz. Her şeyi görüyoruz. karşılaştırabiliriz. Ama propagandanızdan başka bir şey görüyor musunuz?”
Hemen köşeyi dönünce, 83 yaşındaki Maria Kruglova bir füze tarafından neredeyse yok edilen bir evde yatağında yatıyor. Komşuları Viktor, saldırıda öldürüldü.
“Füze çarptığında düştüm ve çamaşır makinem üzerime düştü” diyor.
‘Tıbbi tesisleri kasten vurdular’
Daha doğuda, Donbas bölgesinde okullar ve hastaneler defalarca Rus füzeleri tarafından vuruldu.
12 Haziran’da bir füze tarafından patlatılan Bakhmut şehrinde bir ambulans istasyonunu ziyaret ediyoruz, bir dizi ambulansını ve tesislerini mülkün arka tarafına götürüyoruz.
Sağlık görevlilerinden Valeriy, yakınlarda askeri üs olmadığını, “sadece siviller” olduğunu söylüyor.
Yükleniyor
“Neden yaptıklarını anlamıyorum. Arada bir tıbbi tesislere bile bilerek saldırdılar. İnsanlar şokta” dedi.
“Kesinlikle bunun bir savaş suçu olduğunu düşünüyorum. İnsanların arabaları hasar gördüğü için insanların kendileri de yaralandı. Hem askeri hem de sivillere tıbbi bakım sağlayan insanlar.”
BM ajansına göre, ülke genelinde Rusya’nın işgalinden bu yana 202 tıbbi tesis hasar gördü veya yıkıldı.
BM’nin Ukrayna’daki İnsan Hakları İzleme Misyonu başkanı Matilda Bogner, hastanelere ve diğer tıbbi tesislere yönelik saldırıların, çalışır durumda kaldıkları ve yaralıların tedavisi için hayati önem taşıdığı düşünüldüğünde, uluslararası hukukun açık bir ihlali olduğunu söyledi.
Her bir vakayı savaş suçu olup olmadığına göre sıralamanın zor olduğunu söylüyor, ancak ülke genelindeki toplam rakamlar kesinlik ve orantılılık eksikliğini gösteriyor.
“Ülke çapındaki saldırıların ölçeğine baktığınızda, ayrım gözetmeyen saldırıları durdurmak için uygun önlem ve önlemleri almadıkları veya bazı durumlarda özel olarak hedef alabilecekleri konusunda ciddi endişeler uyandırmalı” diyor.
“Çalışan tıbbi tesislerin olmamasının etkisini gördük – yaralanan ve tıbbi yardım alamayan ölen sivillerimiz var.”
Okulları yıkmak da bir savaş suçudur. Ancak bu, Ukrayna ve Rusya’nın askerlerini barındırmak için okulları kullanması ve bu da onları uluslararası hukukta gerçek bir askeri hedef haline getirmesi gerçeğiyle karmaşıklaştı. Ukrayna’da tüm okullar kapatıldı ve bu da onları Ukraynalı askerler için çekici bir kışla haline getiriyor.
Donbas boyunca, Ukrayna ordusu tarafından kullanılan okulların kanıtlarını ortaya çıkardık. Ancak daha doğudaki Siversk’in yanı sıra Bakhmut’ta, sakinlerin hiçbir zaman asker olmadığında ısrar ettikleri çok sayıda havaya uçurulmuş okul bulduk.
Yükleniyor
Bogner, Ukrayna’nın bunu yasaklayan Güvenli Okullar Bildirgesi’nin imzacısı olmasına rağmen, ne yazık ki bazı okullarını askerleri barındırmak için kullandığını söylüyor.
Ajansı şimdiye kadar hasar görmüş veya yıkılmış en az 272 eğitim tesisi tespit etti, ancak gerçek sayının daha yüksek olacağını söylüyor.
“Maalesef her iki tarafı da askerlerini üslendirmek ve silahlarını yerleştirmek için okulları kullandığını belgeledik” diyor.
Bogner, ajansının ayrıca, okulların ve hastanelerin de vurulduğu, ülkenin Moskova destekli ayrılıkçıların kontrolündeki bölgelerine yönelik saldırılarında Ukrayna güçlerinin yeterince dikkatli görünmediği vakaları belgelediğini söyledi.
BM ajansı sürekli olarak Rus ordusuna karşı sivil bombardıman vakaları oluşturuyor, ancak belirli bir süre boyunca birçok saldırıya bakmayı gerektirdiğinden bu zor bir görev.
“Askeri nesnenin nerede olduğuna bakmanız gerekiyor ve sonra etrafına bakıyorsunuz” diyor. “Ve eğer etrafındaki tüm alan yok edilirse ve buna sivil altyapı da dahilse, o zaman ‘Tamam, sadece onu hedef almıyorlardı – tüm alanı yok ediyorlardı’ diye sorgulamaya başlıyorsunuz.”
Rusya’nın Avustralya büyükelçiliği, Ukrayna’da neden bu kadar çok okul ve hastanenin vurulduğu sorulduğunda, Ukrayna kuvvetlerinin sivil altyapıyı askeri amaçlarla kullandığını söyledi.
Büyükelçilik, “Bu, tıbbi ve eğitim tesislerinin neden bu kadar ağır bir ücret aldığına dair bir ipucu vermiş olmalı.” Dedi.
‘Çok ağladım, gözyaşım kalmadı’
Yükleniyor
Başkent Kiev’in 55 kilometre batısındaki Borodyanka kentinde yıkılan bir mahallede, bir binadan “40 yıldır burada yaşıyoruz” yazılı bir pankart sarkıyor. Başka bir afişte “çöpleri kaldırın – dairelerimizi yeniden inşa edin” yazıyor.
Yolun karşısındaki kadınlar, Ukraynalı ulusal şair Taras Şevçenko’nun kafasına üç kurşun sıkılmış bir heykelinin dibindeki çiçek tarhına yöneliyor.
Ruslar işgalden önce yaklaşık 13.000 nüfusa sahip olan kentten çekildiğinde Borodyanka’da sadece birkaç yüz kişi kalmıştı.
Tüm Ukrayna’da gördüğümüz bir kasabanın en kötü yıkımı. Neredeyse her bina Rus hava saldırılarından, füzelerinden veya bombardımanından etkilendi.
68 yaşındaki Nadiya Hurina, 28 günden fazla Borodyanka’da Rus işgali altında yaşayanlardan biriydi.
“Evden ilk çıktığımda [under the Russians] en korkunç şeydi. Seni vurup vurmayacaklarını bilmiyordun.
“İletişim yoktu, bu yüzden herkes öldüğümü düşündü.”
Rus işgalinin etkisini anlatan Hurina, eskiden öğretmenlik yaptığını ama artık “sersiğin” olduğunu söylüyor.
Yükleniyor
“Ben çok ağladım. Gözyaşım kalmadı. Nereye gittiklerini bilmiyorum.”
Ukrayna’da işlenen vahşet için adalet arama fikri karmaşıktır.
Bogner, insanların adalet kavramını çok dar tanımlamamaya dikkat etmesi gerektiğini söyleyerek, tüm faillerin yargılanmayacağını da uyardı.
Bunun yerine, sadece olanın gerçeğini öğrenmek en iyi sonuç olabilir.
“Genellikle geçiş dönemi adaleti gerçeği arama süreçlerini içerecektir” diyor. “Bence birçok gerçek ortaya çıkabilecek. Bazen zaman alacak.”
Fedir Sydoryk ile
Doğrudan yabancımızdan not alın muhabirler dünya çapında manşetlere çıkan şeyler hakkında. Haftalık What in the World bültenine buradan kaydolun.
Kaynak : https://www.smh.com.au/world/europe/inside-the-ukraine-war-crimes-investigation-part-4-the-destruction-20220709-p5b0en.html?ref=rss&utm_medium=rss&utm_source=rss_world