Kayınpederim 20 yılı aşkın süredir çoğunlukla küçük, bağımsız, aile şirketi restoranlara yiyecek satıyor. Dünyanın en büyük gıda hizmeti şirketlerinden birinde çalışıyor ve işi, giderek azalan iş türlerinden: Bir üniversite derecesi gerektirmiyor ama orta sınıf bir yaşam sürmesine yetiyor.
Kayınpederim işinde iyi. Son derece sıkı çalışıyor, sıcak kanlı biri ve hizmet sağladığı müşterileri önemsiyor.
Ancak bunlar işinin güvende olduğu anlamına gelmiyor. Geçtiğimiz bir kaç yılda şirketi, istihdam ettiği satış personelini sistematik olarak azaltmaya başladı ve aynı satış personelini, müşterilerinin siparişleri çevrimiçi vermesi için yönlendirmeye zorladı.
Kayınpederim belki de şirketi tüm satış personelini işten çıkarmadan önce emekli olacak.
Peki geride kalan meslektaşlarına ne olacak?
Geleneksel ekonomi teorisine göre teknoloji kökenli kazançlar, en az yok ettikleri işler kadar ya da daha fazla sayıda iş alanı yaratacak, yani istatistiksel olarak konuşursak kayınpederim gibi insanlar iyi olacak. Serbest piyasanın harikaları ve yaratıcı imha hareketleri, orta yaşlı işten çıkarılmış satış personellerinin aç kalmasını önleyecek. Tüm ekonomi el kitaplarında böyle yazıyor.
Ama istatistiksel olarak ve gerçekçi bakıldığında iki olgu farklı seyrediyor.
Birincisi şirket tümüyle çevrimiçi satışa geçerken, kayınpederim gibilerin seçenekleri nelerdir?
Başka bir yerde satış personeli olmak mı? Kayınpederimi işe alma potansiyeli olan diğer şirketlerin tümü de müşterilerini çevrimiçi satışa yöneltmeye çalışıyor.
Bu durumda başka bir iş için eğitim alması mı gerekiyor? Yeniden eğitim yardımı işlerini teknoloji değil ticaret nedeniyle kaybeden çalışanlarla sınırlı. Ve araştırmanın da gösterdiği gibi yeniden eğitim hiç de dört dörtlük bir çözüm sayılmaz.
Kod yazmayı mı öğrenecek? Bu konuda elde bir veri olmasa da, orta yaşlı giriş seviyesi kodcuların piyasası muhtemelen zayıf kalacaktır.
Diğer bir deyişle, yaratıcı imha teorisi, daha iyi bir alternatif ortaya çıktığı için başarısız olan belirli şirketler ya da sektörler hakkında konuştuğunuzda işe yarayacaktır. Daktiloların ortadan kalkması ekonomik bir felaket değildi, çünkü daktilolar çok daha fazla iş imkanı yaratan daha iyi bir alternatife teslim oldu. Daktilo üretiminden geçinen insanlara göre çok daha fazla kişi bilgisayar üretiminden geçiniyor.
Ancak, yok olan şeylerden biri insan işçiliği olduğunda yaratıcı imha teorisi geçerliliğini kaybediyor.
Yaratıcı imha gibi ekonomik teoriler bir yanıt vermiyorsa belki politikacılar verebilir.
Bu noktada bazılarınızın yazıyı okumayı bıraktığını biliyorum.
“Serbest piyasa böyle bir olgu” dediğinizi duyar gibiyim. “Kendi sorunlarını çözecektir!” Tek geçim kaynağınız yer yüzünden silinmediğinde bunu söylemek kolay. Siperde kimsenin ateist kalamaması gibi, istihdamsız bir cephede de çok az Ayn Rand takipçisi var. Ve işini kaybetmişler ordusuna katılan kişilerin okuma alışkanlıkları hakkında küçümseyici fikirler ortaya koymadan önce, bankacıların ve CEO'ların paçayı kurtarmaları gerektiğinde da kendi Atlas Shrugged kopyalarını yanlış yere koyma eğiliminde olduğunu unutmamak gerekir.
Asında, kitlesel iş kaybı karşısında, dünyanın en güçlü Ayn Rand taraftarı olan Evin Sözcüsü Paul Ryan bile, serbest piyasanın isteklerini göz ardı etmeye başlayabilir.
Ama hem sol hem de sağ kanat, insan işçiliğinin değişen doğası ile baş etmek için ekonomi kitaplarının yaptığına benzer şekilde birçok yararlı fikir getiriyor.
Sağ kanattan bir vergi kesintisi ya da sol kanattan asgari ücrette bir artış, beceri seti başka bir etkileşim tarafından kalıcı olarak tahtından edilen orta yaşlı, orta sınıf işçiler için hiçbir şey ifade etmiyor. Politikacıların bu kadar berbat algılanmasının nedenlerinden biri bu. Ne sol ne de sağ kanatta yeni sorunlar için yeni fikirler yok, bu yüzden de tek yaptıkları eski fikirleri daha yüksek sesle dile getirmek.
Peki, teknoloji yüzünden pozisyonlarını kaybeden kayınpederim gibiler ve diğer milyonlarca kişi için ne yapılabilir?
İnsan varlığı, iş ve ekonomi arasındaki ilişkiyi yeniden düşünmek zorunda olduğumuz gerçeğini kabul etmemiz gerekiyor. Bu, sosyalizm ya da komünizmi benimsememiz gerektiği anlamına gelmiyor. Bu, hiçbir düşünürün eski "-izmlerle” gelmesinin akla gelmediği bir dünyada işe yarayan yeni bir "-izm” bulmamız gerektiği fikrini kabul etmemiz gerekiyor.
Diğer taraftan yeni bir "-izm” geliştirmek kapitalizmin bir eleştirisi olarak görülmemelidir. Dünyanın kapitalizm ile yönetilen çeşitli bölümleri, kazanç eşit şekilde dağıtılmasa bile bununla başa çıktı. İnsanlar daha uzun, daha sağlıklı ve daha eğitimli hayatlar yaşıyor. Olan biten şeylerin önemli nedenlerinden biri kapitalizm sayesinde insanların çalışırken tüm potansiyelini kullanmasını sağlamasıdır. Teknoloji insanların bunu yapması için yeterli yolların olmadığı bir noktaya gelirse, o zaman toplumu düzenleme şeklinizin de değişmesi gerekecektir.
Yeni bir fikir üretemediğimiz için elde ettiğimiz her şeyin solup gitmesine izin vermek gerçek bir trajedi olurdu. Bu, çocuklar büyüdüğü için bir aileyi dağıtmaya benziyor.
Tek farkı, Şükran Günü programı üzerinde düşünmek yerine artık gerçek Açlık Oyunları deneyimini yaşayacak olmanız (ki böyle bir dünyada kimse Katniss, Gale ya da Peeta'ya benzemeyecek).
Yaklaşan değişimlere adapte olabilecek bir toplum yaratmak mümkün.
Ama önce eski fikirlerimizin bir çözüm sunmadığını ve orta sınıf, orta yaşlı, teknolojik olarak geride kalmış işçiler için bir vergi kesintisi ya da daha yüksek asgari ücret gibi çözümlerin işe yaramayacağını kabul etmeliyiz.
Ya da birkaç kodlama dersinin.