Türkiye'ye Nobel Getirenler
Bu yazımızda Türkiye'ye Nobel Ödülü getirenleri açıklamaya çalıştık.
Günümüzde kullanılan dinamiti icat eden Alfred Bernhard Nobel İsveçli saygın bir bilim adamıdır. Dynamit Nobel ve Akzo Nobel gibi iş dünyasına ait şirketlerinin varlığı halen devam etmektedir. Servetinin bir kısmını bilim dünyasında başarılı olan insanlara vermek üzere vasiyetinde belirttiği şekilde bir vakıf kurulmasını istemiştir. 1901 ile 2019 yılları arasında 923 Ödülve 27 kuruluşa Nobel Ödülü verilmiştir. Bunlardan 84’ü İktisadi Bilimler dalında Ödül sahibidir. Az sayıda kişi ve kuruluş bir defadan fazla onurlandırılmıştır, yani toplam 919 kişi ve 24 benzersiz kuruluş Nobel Ödülü almıştır.
Ödül en fazla 3 kişiye paylaştırılabilmektedir. Ödül törenleri yıllık olarak Stockholm, İsveç’te (Oslo , Norveç’te düzenlenen Barış Ödülü töreni hariç ) yapılır. Her bir alıcıya altın madalya, diploma ve Nobel Vakfı tarafından kararlaştırılan bir miktar para verilir (2020 itibariyle her ödül 9.000.000 SEK değerinde veya yaklaşık 935.366 ABD Doları, 848.678 €).
Ödül verilecek kişiye, ölümün- den sonra ödül verilmez; ancak, bir kişiye ödül verilirse ve verilmeden önce ölürse, ödül yine de verilebilir. Üçten fazla kişi arasında bir ödül paylaşılmayabilir, ancak Nobel Barış Ödülü üçten fazla kişiden oluşan organizasyonlara verilebilir. Kimya , Edebiyat , Barış , Fizik Fizyoloji ve Tıp alanlarında ilk kez 1901’de verilmiştir. Ödüller, kendi alanlarında mevcut en prestijli ödüller olarak kabul edilmektedir. İsveçli ve Norveçli kurumlar tarafından akademik, kültürel veya bilimsel gelişmelerin tanınmasında çeşitli kategorilerde verilen yıllık uluslararası ödüller kümesidir. İsveçli kimyager, mühendis ve sanayici Alfred Nobel’in isteği üzerine 1895 yılında Kimya , Edebiyat , Barış , Fizik ve Fizyoloji ile Tıp alanlarında toplamda beş kategoride kurulan Nobel Ödülleri ilk kez 1901 yılında sahiplerine verilmiştir.
Ödüller, kendi alanlarında mevcut en prestijli ödüller olarak kabul edilmektedir. Günümüzde, Fizyoloji veya Tıp, Barış, Kimya, İktisadi Bilimler (Ekonomi), Fizik, Edebiyat alanlarında verilir. Matematik alanında verilmediği için bu konuda ARWU, ISC tarafından tanınan IMU tarafından her 4 yılda bir verilen Fields Madalyasını tanır.
1968'de Sveriges Riksbank (İsveç Merkez Bankası) Nobel Ödülü'nün kurucusu Alfred Nobel'in Anısına İktisat Bilimleri (Ekonomi) Ödülü'nü 1901'den beri yayınlanan diğer alanların yanına eklemiştir. Ödül, Nobel Vakfı tarafından 1968 yılında Sveriges Riksbank'tan Bankanın 300. yıldönümü vesilesiyle alınan bir bağışa dayanmaktadır. İktisadi Bilimler dalında birincilik ödülü 1969 yılında Ragnar Frisch ve Jan Tinbergen'e verildi. İktisadi Bilimler Ödülü, 1901'den beri verilen Nobel Ödülleriyle aynı prensiplere göre İsveç Stockholm Kraliyet Bilimler Akademisi tarafından verilir.
Ödülleri Kimler Verir?
İsveç (Barış Ödülü hariç tüm ödüller), Norveç (sadece Barış Ödülü), Karolinska Enstitüsü (Fizyoloji veya Tıp) Nobel Meclisi, Norveç Nobel Komitesi (Barış), İsveç Kraliyet Bilim Akademisi (Kimya, İktisadi Bilimler, Fizik) İsveç Akademisi (Edebiyat).
Alfred Nobel 1896 yılında 10 Aralık’ta (63 yaşında) San Remo’da ölmüştür. Ödüller her yıl Alfred Nobel’in ölüm günü olan 10 Aralık’ta verilir. İlk ödül 1901; 119 yıl önce verilmiştir (nobelprize.org).
Tüm Nobel Ödülleri: nobelprize.org/prizes/ lists/all-nobel-prizes
Ferit Orhan Pamuk (7 Haziran 1952) Türk romancı, senarist, akademisyen ve 2006 Nobel Edebiyat Ödülü sahibidir. Türkiye'nin en önde gelen romancılarından biridir. 63 dilde on üç milyondan fazla kitap satarak, ülkenin en çok satan yazarı olmuştur. 2006 Nobel Edebiyat Ödülü Orhan Pamuk 1976 İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Gazetecilik Bölümü mezunudur. Halen yazarlık yapmaktadır. Pamuk'un öne çıkan romanları; Sessiz Ev, Beyaz Kale, Kara Kitap, Yeni Hayat, Benim Adım Kırmızı, Kar, Masumiyet Müzesi ve Kızıl Saçlı Kadın sayılabilir. 2018 yılında Amerikan Felsefe Derneği'ne seçildi. Şu anda "Karşılaştırmalı Edebiyat ve Yazma Profesörü " olarak Columbia Üniversitesi'nde de faaliyetlerini yürütmektedir.
Aziz Sancar (8 Eylül 1946 doğumlu ) DNA onarımı , hücre döngüsü kontrol noktaları ve sirkadiyen saat konusunda uzmanlaşmış Türk biyokimyacı ve moleküler biyologdur. 2015 yılında Tomas Lindahl ve Paul Modrich ile birlikte Prof. Dr. Aziz Sancar, hücrelerin hasar gören DNA'ları nasıl onardığını ve genetik bilgisini koruduğunu haritalandıran kendi araştırmaları sayesinde, 2015 Nobel Kimya Ödülü'nü 3 başka kimyager ile kazanmıştır.
Sancar, 1969 yılında İstanbul Üniversitesi'nden MD (Medical Doctor) Doktor olarak mezun olmuş ve 1977 yılında Dallas Teksas Üniversitesi'nde doktora yapmıştır.
Sancar şu anda North Carolina Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde Biyokimya ve Biyofizik Profesörü ve UNC Lineberger Kapsamlı Kanser Merkezi üyesidir . [8] Türk kültürünü tanıtmak ve ABD'deki Türk öğrencilerini desteklemek için kar amacı gütmeyen bir kuruluş olan Aziz & Gwen Sancar Vakfı'nın kurucu ortağıdır.
Aziz Sancar, Türkiye Bilimler Akademisi ve Amerikan Bilim ve Sanat Akademisi'nin fahri üyesidir.
Tawakkol Abdel-Salam Karman ( Arap : توكل عبد السلام خالد كرمان Tawakkul Abd us-salam Halid karman, 1979 doğumlu bir Yemenli gazeteci, politikacı ve insan hakları aktivistidir. 2005 yılında kurduğu "Zincirli Kadın Gazeteciler" grubuna liderlik etmektedir.
2011 Yemen ayaklanmasının Arap Baharı'nın bir parçası olan uluslararası kamu yüzü olmuştur.
2011 yılında bazı Yemenliler tarafından "Demir Kadın" ve "Devrimin Annesi" olarak adlandırılmıştır.
2011 Nobel Barış Ödülü'nün ortak alıcısıdır ,ilk Yemen, ilk Arap kadın, ve Nobel Ödülü kazanan ikinci Müslüman kadın olmuştur.
Tawakkol Karman 2012 yılında Tevekkül Karman ismini alarak TÜRK Vatandaşlığına geçmiştir. Yemen Bilim ve Teknoloji Üniversitesi’nden lisans, San’a Üniversitesi Siyasal Bilimler alanında master programlarından mezun olmuş ve Kanada Uluslararası Alberta Üniversitesi tarafından uluslararası hukukta fahri doktora almıştır.
Şu anda ülkemizde İstanbul Aydın Üniversitesi Global Barış ve Demokrasi Merkezi Başkanı görevini yürütmektedir.
Ahmet Üzümcü (30 Ağustos 1951 doğumlu), daha önce Kimyasal Silahların Yasaklanması Örgütü (OPCW) Genel Direktörü olarak görev yapan bir Türk kariyer diplomatıdır.
Ahmet Üzümcü (Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dış İlişkiler Bölümünden (SBF Uluslararası İlişkiler Bölümü) 1975 yılında mezun olmuştur.
Üzümcü, OPCW'deki görevine başlamadan önce 2010 yılında Cenevre Diplomasi Okulu'ndan Silahların Kontrolü ve Silahsızlanmada Ömür Boyu Başarılar Onursal Doktora derecesini aldı.
2013 yılında Ahmet Üzümcü'nün Genel Müdürlük görevinde OPCW'ye Nobel Barış Ödülü verildi.
2019 yılında uluslararası diplomasiye ve hukukun üstünlüğüne yönelik hizmetleri için St Michael ve St George Fahri Dostluk Nişanı verilmiştir.