Bu yazımızda Tarih nedir? sorusuna kısaca cevap verilmeye çalışılacaktır. Bu soruya bugüne değin birbirinden farklı pek çok cevap verilmiştir. Bu nedenle tarihin tek bir tanımını yapmak zordur.
Tarih kavramını bir cümleyle tanımlayacak olursak
Tarih, geçmişte yaşamış insanların faaliyetlerini ve birbirleriyle olan ilişkilerini,
- Yer ve zaman göstererek,
- Bilgi, belge, bulgu ve kanıtlara dayandırarak,
- Neden-Sonuç ilişkisi gözeterek,
- Objektif yani tarafsız ve yansız bir şekilde anlatan bilim dalıdır.
Tarih, en basit ifadeyle geçmişin bilgisidir. Daha genel bir tanımlamayla, “olayların seyrinden, maddenin ve eşyanın geçmişinden ve mevcut durumundan bahseden her yazı ve her hikâye” tarihtir denilebilir.
Tarih, toplumları ve devletleri etkilemiş olayları; bu olayların yazılı olduğu kaynakları eleştirel bir süzgeçten geçirmek suretiyle inceleyen ve bu olayların nedenlerini anlamaya çalışan bir bilim dalıdır. Tarihçiler, geçmişi yorumlayan insanlardır. Bunu yapmak için, geçmişteki olaylara ait kanıtlar bulurlar ve bu kanıtlardan yola çıkarak geçmişteki olaylar, toplumlar ve devletler hakkında tutarlı ve mantıklı bir açıklama ortaya koyarlar.
Peki “tarihi olay” ve “tarihi olgu” kavramları nedir, ne anlama gelir?
Tarih olay ve olgulardan meydana gelir. Bir zaman dilimi içinde meydana gelen olaylara tarihi olay; bu olayların uzun zaman içinde kanunlara dönüşmesi, yeni bir hal alması ve insana tesir etmesine ise tarihi olgu denir. Örnek verecek olursak, 1789 Fransız ihtilali bir tarihi olaydır. Ancak ihtilalin ardından, ihtilalin etkisiyle yeni siyasal sistemlerin oluşması ve dünyayı etkilemesi tarihi olgudur.
Tarih yazının icadı ile başlar. Çünkü tarih bir bilim olarak kendisine kaynak oluşturabilecek yazılı kaynaklara ihtiyaç duyar. Bu anlamda şöyle diyebiliriz; tarih, yazılı belgelere geçmiş olan geçmişin incelenmesidir. Bu nedenden ötürü, yazı icat edilmeden önceki döneme “tarih öncesi dönem (prehistory)” denir. Bu dönem tarihin değil daha çok arkeoloji gibi bilimlerin araştırma sahasıdır.
Tarihin yazılı kaynaklara dayanmak zorunda oluşu, askeri ve siyasi tarihi, tarihin diğer dallarına göre daha fazla öne çıkarmıştır. Çünkü bu alanlar devletleri ilgilendiren konular olduğundan arkalarında çok daha fazla yazılı kayıt bırakmışlardır.