Antik Mısır
Yaklaşık 30 yüzyıl boyunca - MÖ 3100 civarında birleşmesinden Büyük İskender'in MÖ 332'de fethine kadar - eski Mısır, Akdeniz dünyasının en önde gelen medeniyetiydi. Eski Krallık'ın büyük piramitlerinden Yeni Krallığın askeri fetihlerine kadar, Mısır'ın ihtişamı arkeologları ve tarihçileri uzun süredir büyüledi ve kendine ait canlı bir çalışma alanı yarattı: Mısırbilim. Eski Mısır hakkındaki ana bilgi kaynakları, arkeolojik alanlardan çıkarılan ve daha yeni deşifre edilmiş hiyerogliflerle kaplı birçok anıt, nesne ve eserdir. Ortaya çıkan tablo, sanatının güzelliği, mimarisinin başarısı ya da dini geleneklerinin zenginliği bakımından çok azı eşit olan bir kültüre aittir.
Hanedanlık Öncesi Dönem ( MÖ 5000-3100 )
Mısır uygarlığının en az 2.000 yıllık aşamalı gelişimini kapsayan Hanedanlık Öncesi Dönem'e ait çok az yazılı kayıt veya eser bulundu.
Kuzeydoğu Afrika'daki Neolitik ( Geç Taş Devri ) toplulukları, tarım için avlanmayı değiştirdiler ve Mısır sanat ve zanaatlarının, teknolojisinin, siyasetinin ve dinin daha sonraki gelişiminin yolunu açan erken ilerlemeler kaydetti ( ölülere büyük bir saygı ve muhtemelen bir inanç. Ölümden sonra yaşam ).
MÖ 3400 civarında, dünyanın en eski medeniyetlerinden bazılarına ev sahipliği yapar
Arkaik ( Erken Hanedan ) Dönemi ( MÖ 3100-2686 )
Kral Menes, eski Mısır'ın başkentini kuzeyde Nil Nehri deltasının tepesine yakın Beyaz Duvarlar'da ( daha sonra Memphis olarak bilinir ) kurdu. Başkent, Eski Krallık döneminde Mısır toplumuna egemen olan büyük bir metropol haline gelecekti. Arkaik Dönem, krallığın tüm önemli ideolojisi de dahil olmak üzere Mısır toplumunun temellerinin gelişimini gördü. Eski Mısırlılara göre kral, çok güçlü tanrı Horus ile yakından özdeşleşmiş tanrısal bir varlıktı. Bilinen en eski hiyeroglif yazı da bu döneme aittir.
Arkaik Dönem'de, diğer tüm dönemlerde olduğu gibi, eski Mısırlıların çoğu küçük köylerde yaşayan çiftçilerdi ve tarım ( büyük ölçüde buğday ve arpa ) Mısır devletinin ekonomik temelini oluşturuyordu. Nil Nehri'nin yıllık taşması her yıl gerekli sulama ve gübrelemeyi sağladı; çiftçiler buğdayı sel azaldıktan sonra ekmişler ve yüksek sıcaklıklar ve kuraklık döneminden önce hasat etmişlerdir.
Eski Krallık: Piramit Yapıcıların Çağı ( MÖ 2686-2181 )
Eski Krallık, firavunların üçüncü hanedanıyla başladı. MÖ 2630 civarında, üçüncü hanedanın Kralı Djoser, mimar, rahip ve şifacı olan Imhotep'ten kendisi için bir mezar anıtı tasarlamasını istedi; Sonuç, Memphis yakınlarındaki Saqqara'daki dünyanın ilk büyük taş binası olan Basamaklı Piramit oldu. Mısır piramidi yapımı , Kahire'nin eteklerinde, Giza'daki Büyük Piramit'in inşasıyla zirveye ulaştı . MÖ 2589'dan 2566'ya kadar hüküm süren Khufu ( veya Yunanca Cheops ) için inşa edilen piramit, daha sonra klasik tarihçiler tarafından Antik Dünyanın Yedi Harikasından biri olarak adlandırıldı . Eski Yunan tarihçi Herodot Bunu inşa etmenin 100,00 erkeğin 20 yıl sürdüğü tahmin ediliyor. Khufu'nun halefleri Khafra ( MÖ 2558-2532 ) ve Menkaura ( MÖ 2532-2503 ) için Giza'da iki piramit daha inşa edildi.
Üçüncü ve dördüncü hanedanlar sırasında Mısır altın bir barış ve refah çağı yaşadı. Firavunlar mutlak güce sahipti ve istikrarlı bir merkezi hükümet sağladı; krallık yurt dışından ciddi bir tehditle karşılaşmadı; ve Nubia ve Libya gibi yabancı ülkelerdeki başarılı askeri kampanyalar, önemli ekonomik refahına katkıda bulundu. Beşinci ve altıncı hanedanlar boyunca, kralın serveti kısmen piramit inşasının muazzam masraflarından dolayı sürekli olarak tükendi ve asaletin ve etrafta büyüyen rahipliğin artan etkisi karşısında mutlak gücü azaldı. Yaklaşık 94 yıl hüküm süren altıncı hanedanın Kralı II. Pepy'nin ölümünden sonra, Eski Krallık dönemi kaosla sona erdi.
İlk Ara Dönem ( MÖ 2181-2055 civarı )
Eski Krallığın çöküşünün hemen ardından, yedinci ve sekizinci hanedanlar, merkezi otoritenin tamamen dağıldığı ve eyalet valileri arasında iç savaşa yol açtığı MÖ 2160 yılına kadar Memphis merkezli hükümdarların hızlı bir şekilde art arda sıralanmasından oluşuyordu. Bu kaotik durum, Bedevi istilaları ile yoğunlaştı ve buna kıtlık ve hastalık eşlik etti.
Bu çatışma döneminden iki farklı krallık ortaya çıktı: Herakleopolis'te bulunan 17 yöneticiden oluşan bir grup ( dokuz ve 10 hanedanlar ) Memphis ve Thebes arasında Orta Mısır'ı yönetirken, Thebes'te Herakleopolit gücüne meydan okumak için başka bir yönetici ailesi ortaya çıktı. MÖ 2055 civarında, Teb prensi Mentuhotep, Herakleopolis'i devirmeyi başardı ve Mısır'ı yeniden birleştirerek 11. hanedanı başlattı ve Birinci Ara Dönemi sona erdirdi.
Orta Krallık: 12. Hanedan ( MÖ 2055-1786 )
11. hanedanın son hükümdarı IV. Mentuhotep'in suikasta kurban gitmesinden sonra, taht veziri ya da baş bakanı, hanedanlığın kurucusu Kral I. Amenemhet'e geçti. Thebes büyük bir dini merkez olarak kaldı. Orta Krallık döneminde Mısır, Eski Krallık'ta olduğu gibi bir kez daha gelişti. 12. hanedan kralları, Amenemhet I ile başlayan bir gelenek olan her halefi eş naip yaparak, soylarının sorunsuz bir şekilde ardılını sağlamışlardır.
Orta Krallık döneminde Mısır, saldırgan bir dış politika izledi, Nubia'yı ( zengin altın, abanoz, fildişi ve diğer kaynaklarla ) kolonileştirdi ve Birinci Ara Dönem'de Mısır'a sızan Bedevileri püskürttü. Krallık ayrıca Suriye , Filistin ve diğer ülkelerle diplomatik ve ticari ilişkiler kurdu ; askeri kaleler ve maden ocakları dahil olmak üzere inşaat projeleri üstlendi; ve Eski Krallık geleneğinde piramit inşasına geri döndü. Orta Krallık zirvesine III. Amenemhet ( MÖ 1842-1797 ) döneminde ulaştı; düşüşü IV. Amenenhet ( MÖ 1798-1790 ) altında başladı ve Mısır'ın ilk doğrulanmış kadın hükümdarı ve 12. hanedanın son hükümdarı olan kız kardeşi ve naibi Kraliçe Sobekneferu ( MÖ 1789-1786 ) altında devam etti.
İkinci Ara Dönem ( MÖ 1786-1567 )
13. hanedan, Mısır tarihinde başka bir huzursuz dönemin başlangıcına işaret ediyordu; bu dönemde, kralların hızlı bir şekilde birbirini takip etmesi iktidarı pekiştiremedi. Sonuç olarak, İkinci Ara Dönemde Mısır çeşitli etki alanlarına bölündü. Resmi kraliyet mahkemesi ve hükümet merkezi Thebes'e taşınırken, Nil deltasındaki Xois kentinde merkezlenen rakip bir hanedan ( 14'üncü ), 13'üncü ile aynı zamanda varmış gibi görünüyordu.
MÖ 1650 civarında, Hiksos olarak bilinen bir dizi yabancı hükümdar, kontrolü ele geçirmek için Mısır'ın istikrarsızlığından yararlandı. 15. hanedanlığın Hiksos hükümdarları, hükümette ve kültürde mevcut Mısır geleneklerinin çoğunu benimsedi ve sürdürdü. Hiksos'a vergi ödemek zorunda kalmalarına rağmen güney Mısır'ın çoğunun kontrolünü elinde tutan 17. hanedanın yerli Teb hükümdarları ile aynı anda hüküm sürdüler. ( 16. hanedanın Theban veya Hiksos hükümdarları olduğuna inanılıyor. ) Sonunda iki grup arasında çatışma alevlendi ve Thebanlar, Hiksoslara karşı MÖ 1570 civarında bir savaş başlatarak onları Mısır'dan kovdu.
Yeni Krallık ( MÖ 1567-1085 )
18. hanedanlığın ilk kralı I. Ahmose yönetimi altında Mısır bir kez daha birleşti. 18. hanedanlık döneminde Mısır, Nubia üzerindeki kontrolünü yeniden sağladı ve Mitannianlar ve Hititler gibi bölgedeki diğer güçlerle çatışarak Filistin'de askeri kampanyalar başlattı . Ülke, Asya'daki Nubia'dan Fırat Nehri'ne uzanan dünyanın ilk büyük imparatorluğunu kurmaya devam etti. I. Amenhotep ( MÖ 1546-1526 ), I. Thutmose ( MÖ 1525-1512 ) ve III. Amenhotep ( MÖ 1417-1379 ) gibi güçlü krallara ek olarak Yeni Krallık, Kraliçe Hatshepsut ( MÖ 1503-1482 ), genç üvey oğlu için bir naip olarak hüküm sürmeye başlayan ( daha sonra Mısır'ın en büyük askeri kahramanı III. Thutmose oldu ), ancak bir firavunun tüm güçlerini kullanmak için yükseldi.
18. hanedanlığın tartışmalı IV. Amenhotep ( MÖ 1379-1362 ), Amon-Re'ye ( yerel Theban tanrısı Amon ve güneş tanrısı Re'nin bir birleşimi ) adanmış rahipleri dağıtarak dini bir devrime girişti ve münhasır olanı zorladı. Başka bir güneş tanrısına tapınma, Aton'a. Kendisini Akhenaton ( “Aton'un hizmetkarı” ) olarak yeniden adlandırarak, Orta Mısır'da Akhetaton adında daha sonra Amarna olarak bilinen yeni bir başkent inşa etti. Akhenaton'un ölümü üzerine başkent Thebes'e döndü ve Mısırlılar çok sayıda tanrıya tapınmaya geri döndü. Ramesside dönemi olarak bilinen 19. ve 20. hanedanlar ( Ramses adlı krallar için ) zayıflamış Mısır imparatorluğunun restorasyonunu ve büyük tapınaklar ve şehirler de dahil olmak üzere etkileyici miktarda bina gördü. İncil'deki kronolojiye göre, Musa ve İsrailoğullarının göçü Mısır'dan muhtemelen II. Ramses döneminde ( MÖ 1304-1237 ) meydana geldi.
Tüm Yeni Krallık hükümdarları ( Akhenaton hariç ), Nil'in batı yakasında Thebes'in karşısındaki bir mezarlık olan Krallar Vadisi'ndeki derin, kaya mezarlarında ( piramitler değil ) dinlenmek üzere yatırıldı. 1922'de keşfedilen Tutankamon'un mezarı ve hazinesi ( MÖ 1361-1352 ) hariç, çoğu basıldı ve yok edildi . 20. hanedanın son büyük kralı III. Ramses'in görkemli morg tapınağı ( MÖ 1187-1156 ), aynı zamanda nispeten iyi korunmuştu ve Mısır'ın hükümdarlığı sırasında hala sahip olduğu refahı gösteriyordu. III. Ramses'i takip eden krallar daha az başarılıydı: Mısır, Filistin ve Suriye'deki vilayetlerini sonsuza dek kaybetti ve yabancı istilalardan ( özellikle Libyalılar tarafından ) muzdaripken, serveti istikrarlı ama kaçınılmaz olarak tükeniyordu.
Üçüncü Ara Dönem ( yaklaşık MÖ 1085-664 )
Üçüncü Ara Dönem olarak bilinen sonraki 400 yıl, Mısır siyasetinde, toplumunda ve kültüründe önemli değişiklikler gördü. 21. hanedan firavunlarının yönetimindeki merkezi hükümet, yerini yerel yetkililerin dirilişine bırakırken, Libya ve Nubia'dan gelen yabancılar kendileri için iktidarı ele geçirdi ve Mısır nüfusu üzerinde kalıcı bir iz bıraktı. 22. hanedan, MÖ 945 civarında, 20. hanedanlığın sonlarında Mısır'ı işgal eden ve buraya yerleşen Libyalıların soyundan gelen Kral Sheshonq ile başladı. Birçok yerel yönetici bu dönemde neredeyse özerkti ve 23-24 hanedanları yetersiz şekilde belgelenmiştir.
MÖ sekizinci yüzyılda, Kush'un Nubya krallığının hükümdarı Shabako ile başlayan Nubia firavunları, Thebes'te 25. hanedanını kurdular. Kushite yönetimi altında Mısır, büyüyen Asur imparatorluğuyla çarpıştı. MÖ 671'de Asur hükümdarı Esarhaddon, Kushite kralı Taharka'yı Memphis'ten sürdü ve şehri yok etti; daha sonra yerel valiler ve Süryanilere sadık yetkililer arasından kendi yöneticilerini atadı. Bunlardan biri, Sais'li Necho, Kudüs lideri Tanuatamun tarafından son ve başarısız bir iktidar kapışmasında öldürülmeden önce 26. hanedanın ilk kralı olarak kısa bir süre hüküm sürdü.
Geç Dönemden İskender'in Fethine ( MÖ 664-332 )
Necho'nun oğlu Psammetichus ile başlayarak, Saite hanedanı yeniden birleşmiş bir Mısır'ı iki yüzyıldan daha kısa bir süre yönetti. MÖ 525'te Pers kralı Cambyses, Pelusium Savaşı'nda son Saite kralı III. Psammetichus'u mağlup etti ve Mısır, Pers İmparatorluğunun bir parçası oldu . Darius ( MÖ 522-485 ) gibi Pers hükümdarları, ülkeyi büyük ölçüde yerli Mısır krallarıyla aynı terimlerle yönetti: Darius, Mısır'ın dini kültlerini destekledi ve tapınaklarının inşasını ve restorasyonunu üstlendi. Xerxes'in ( MÖ 486-465 ) zalim yönetimi, onun ve haleflerinin altında artan ayaklanmaları ateşledi. Bu isyanlardan biri MÖ 404'te zafer kazandı ve Mısır'ın bağımsızlığının yerli hükümdarlar altında son bir dönemini başlattı ( hanedanlar 28-30 ).
Ortalarında dördüncü yüzyılda, Persler yine Mısır'a saldırdı ancak bir yıl sonra M.Ö. 343 III. Ataxerxes kapsamında kendi imparatorluğunu yeniden canlandırma, M.Ö. 332, Büyük İskender ve Makedonya Pers İmparatorluğu ve fethedilen Mısır ordularını yendi. İskender'in ölümünden sonra Mısır, İskender'in generali Ptolemy'den başlayıp torunlarıyla devam eden bir dizi Makedon kralları tarafından yönetildi. Ptolemaios Mısır'ın son hükümdarı - efsanevi VII. Kleopatra - MÖ 31'de Mısır'ı Octavian ordularına ( daha sonra Augustus ) teslim etti. Bunu, Hıristiyanlık sırasında Roma egemenliği izledi.Roma'nın ve Roma İmparatorluğunun eyaletlerinin ( Mısır dahil ) resmi dini oldu. Yedinci yüzyılda Arapların Mısır'ı fethi ve İslam'ın tanıtılması , eski Mısır kültürünün son dış görünüşlerini ortadan kaldıracak ve ülkeyi modern enkarnasyonuna doğru itecektir.