Sözlü edebiyat, Türklerin henüz yazıyı kullanmadıkları dönemdeki edebiyattır. Bu dönem “destanlar dönemi” olarak da anılır. Mitolojik dönemde oluşmaya başlamıştır. Türklerin tarih sahnesine çıkmasıyla başlayan bu uzun dönem, 8. yüzyıla ait olan Orhun Abideleri ile sona ermiştir. Ancak sözlü edebiyat geleneğinin yansımaları Türk edebiyatının her döneminde kendini göstermiştir.
Sözlü Edebiyat Döneminin Genel Özellikleri
- Bu dönemin ürünleri dönemin zihniyetini ve yaşama biçimini yansıtır.
- Türklerin yazıyı kullanmadan önceki ürünlerini kapsar.
- Bu dönemin eserlerinde kavmi özellikler görülür.
- Sözlü ürünlerin ortaya çıkmasında dini törenler etkilidir. Şiirler, sığır adı verilen av törenlerinde, yuğ adı verilen yas törenlerinde ve şölen adı verilen toplu ziyafetlerde söylenmiştir.
- Ürünler, ozan, şaman, kam, baksı, oyun adlan alan büyücü, şair, din adamları tarafından söylenmiştir.
- Ürünler sözlü ve manzum olarak söylenmiştir.
- Nazım birimi olarak dörtlük, ölçü olarak hece kullanılmıştır. Genellikle yarım uyak kullanılmıştır.
- Aşk, doğa sevgisi, kahramanlık, ölüm gibi konular işlenmiştir.
- Anonim olan ürünler sade bir Türkçeyle söylenmiştir.
- Kaşgarlı Mahmut, Divanü Lügat-it Türk adlı eserinde ilk kez bu dönem ürünlerini derlemiş ve yazıya geçirmiştir.
Sözlü edebiyatın ürünleri şunlardır: