Gelişmekte olan ülkeleri tanımlamak için çeşitli terimler kullanılmıştır. Üçüncü Dünya tanımı, Soğuk Savaş sırasında gelişmekte olan ülkeleri tanımlamakta çok popüler bir terimdi. Uyumsuzluk da aynı zamanda geçmişte etkili olan benzer bir terimdi. Daha yakın bir zamanda, “az gelişmiş ülkeler” veya “gelişmekte olan piyasalar” gibi terimler de “gelişmekte olan ülkelere” ek olarak birbirlerinin yerine kullanılmıştır. Üçüncü Dünya ülkesi terimi özellikle Soğuk Savaşın sona ermesinden sonra etkisiz hale gelmiştir. Azgelişmiş ülkeler terimi ise gelişmekte olan ülkeleri rahatsız edebileceğinden tercih edilmez. Böylece gelişmekte olan ülkeler, gelişmiş ülkeleri yakalamakta zorlanan ülkeler için resmi unvan haline gelmiştir.
Gelişmekte Olan Ülkeler İçin Kriterler
Ülkeleri sınıflandırmak için hangi kriterlerin uygulanacağı her zaman bir tartışma olmuştur. En önemli konular; askeri güç, nükleer enerji, ekonomik güç (GSYH), ekonomik kalkınma (kişi başına GSYİH), uluslararası kuruluşlara üyelik (AB, NATO), eğitim düzeyi, demokratik kalite ve insani gelişme. Çin gibi bir ülke bazı yönlerden (ekonomik boyut, askeri güç) çok gelişmiş olabilir, ancak bazı yönlerden az gelişmiş olarak görülebilir (kişi başına GSYİH, demokratik kalite). Aynı şekilde, İsviçre gibi bir ülke ekonomik kalkınma, demokratik kalite ve insani gelişme açısından en iyi ülke olarak tanımlanabilir, ancak askeri ve nükleer güç açısından çok etkili değildir. Suudi Arabistan ve Körfez ülkeleri, zayıf demokratik gelişmeleri ile ekonomik açıdan iyi performansları ile diğer ilginç örneklerdir. Bu nedenle, ülkelerin sınıflandırılmasında hem sert hem de yumuşak güç konularına dikkat edilmelidir. Üçün dünya ülkelerinin genel özellikleri ise şöyledir:
Siyasi Bağımsızlık
Gelişmekte olan ülkelerin çoğunun sömürge geçmişleri vardır ve siyasi bağımsızlıkları özellikle gelişmiş ülkelere kıyasla nispeten yenidir. Sömürgecilik ve emperyalizm gelişmekte olan ülkeler üzerinde karışık sonuçlar doğurmuştur. Kaynakların ve iş gücünün sömürülmesinin yanı sıra bir yandan kültürel tahakküm, diğer yandan daha iyi sağlık hizmetleri ve bürokratik bilgi ve deneyim ön plana çıkmaktadır (örneğin, Hint bürokrasisinde İngiliz etkisi).
Ortalama Gelir Düzeyi
Gelişmekte olan ülkelerdeki ortalama gelirler gelişmiş ülkelere göre düşüktür. Bu kişi başına düşen GSYİH ile ölçülebilir. Durgunluk, enflasyon ve işsizlik, gelişmekte olan ülkelerde düşük ortalama gelir nedeniyle düşük yaşam standartlarına ek olarak yaygın problemlerdir.
Sanayileşme
Gelişmekte olan ülkelerin sanayileşme düzeyi düşüktür ve ekonomileri çoğunlukla tarımsal üretim ve hizmetlere dayanmaktadır. Emek yoğun işler daha yaygın olduğu için teknolojik üretim neredeyse yoktur.
Dünya Ekonomisine Entegrasyon
Gelişmekte olan bir ülke tipik olarak, çok az sayıda emtia ihracatına yüksek düzeyde bağımlılık ile karakterize edilir. Piyasalarına gelişmiş ülkelerden gelen ürünler hakimdir ve dünya ekonomisindeki payları çok düşüktür. Böylece gelişmekte olan ülkeler dünya ekonomisinin çevresine yerleştirilir.
Sosyal Refah Ve İnsani Gelişme
Gelişmekte olan ülkelerde sosyal refah ve insani gelişme düşüktür. Zengin ve fakir ile sosyal niteliklerden faydalanma yetenekleri arasında büyük bir boşluk bulunur. UNDP insani gelişme endeksi gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasındaki kalkınma düzeyinin açık bir kanıtıdır.
Militarizasyon
Militarizasyon, gelişmekte olan ülkelerde de yaygın bir sorundur. Gelişmekte olan ülkelerin militanları, Türkiye örneğinde olduğu gibi geleneksel olarak önemli rollere sahip olabilir ve bu demokraside geçtikten ek sorunlar yaratabilir. Yüksek askeri harcama ve militarist kültür, gelişmekte olan ülkelerde ciddi bir sorundur.
Dini Köktencilik
Batıya yönelik nefretle körüklenen dini köktencilik ve sömürgeci arka plan gelişmekte olan ülkelerde çok tehlikeli bir kombinasyon oluşturur. İslam dünyasında bu, IŞİD veya El Kaide gibi terör örgütleri veya köktendinci hükümetler yaratabilir. Diğer gelişmekte olan ülkelerde, anti-emperyalist Marksist gerilla hareketleri aynı damarda çok popüler olmuştur.
Karışık Ekonomi
Gelişmekte olan ülkeler, Soğuk Savaş sırasında kendilerini birinci dünya (kapitalist) ve ikinci dünya (sosyalist) ülkelerden ayırmak için sıklıkla hem kapitalist hem de sosyalist kalkınma yöntemlerini uygulamışlardır. Gelişmekte olan ülkeleri ithal ikame sanayileşme politikalarını kullanmaya yönlendiren önemli bir husus, yerel burjuvazideki sermaye eksikliğidir. Böylece, devlet önderliğindeki girişimler gelişmekte olan ülkelerin ekonomilerinde önemli bir başarı ve yere sahipti. Daha da geliştikçe, bu ülkeler daha liberal hale geldi ve ekonomideki durum seviyesini düşürdü.
Anti-Emperyalizm
Anti-emperyalizm, gelişmekte olan ülkelerin ortak bir özelliği olmuştur. Bu ülkelerin çoğu sömürgeleştirildiğinden veya geçmişte emperyalizme maruz kaldığından, popüler ulusal ideolojilerinde ve dış politika geleneklerinde sıklıkla güçlü bir anti-emperyalist mirasa sahipler. Bununla birlikte, Soğuk Savaş sırasında bu ülkelerin birçoğu ABD veya SSCB ile sınırlıdır ve emperyalist karşıt gelenekleri önemli ölçüde değişmiştir.
Yeni Bir Uluslararası Düzen
Gelişmekte olan ülkelerin çoğu, 5 daimi üyeye (ABD, Rusya, Çin, Fransa, İngiltere) sahip olan BM Güvenlik Konseyi’nin mevcut yapısından memnun olmadıkları için yeni bir uluslararası düzen için baskı yaparlar. Güney Amerika, Afrika ve Okyanusya kıtasındaki daimi üye ülkelerin olmayışı, onların bakış açısındaki en büyük sorun olarak görülmektedir.