Filipinli lider Emilio Aguinaldo, İspanyollara ve Amerikalılara karşı mücadele ettikten sonra, ülkesinin bağımsızlığını elde etmesini sağladı.
Genel Bakış
Devrimci lider Emilio Aguinaldo 22 Mart 1869’da Kawit, Cavite, Filipinler’de doğdu. 1898’de, Filipinler’in İspanyollar’a karşı bağımsızlığını kazandı ve Malolos Kongresi yönetimindeki yeni cumhuriyetin ilk devlet başkanı seçildi. Ayrıca ABD’nin Filipin bağımsızlığına karşı çıkardığı Filipinler-Amerikan savaşını kumanda etti. Aguinaldo, 6 Şubat 1964’te Filipinler’de Quezon City’de geçirdiği kalp krizi sonucu hayatını kaybetti.
Çocukluk ve Gençlik Yılları
Emilio Aguinaldo, 22 Mart 1869’da Filipinler’in Cavite bölgesinin Kawit şehrinde doğdu. “Miong” lakaplı Aguinaldo, sekiz çocuğun yedincisiydi. Ebeveynleri, Çinli ve Tagalog soyundandı. Babası Carlos, Aguinaldo dokuz yaşındayken hayatını kaybetti. Dul kalan annesi Trinidad, onu Manila’daki devlet okuluna gönderdi.
Colegio de San Juan de Letran’daki eğitimini yayılan kolera salgınından dolayı yarım bırakmak zorunda kalan Aguinaldo, gittiğinde Filipin halkının İspanyol sömürgeci yönetimine karşı büyüyen hayal kırıklığını keşfettiği Kawit’e geri döndü.
Manila’da mübadele başkanlığı yaparken, 1895’te Farmasonluk’a katıldı. Farmasonluk, bir devlet ve kilise yasaklı direniş örgütüydü. Bu örgütün kent lideri olması sayesinde Aguinaldo, İspanya’yı alaşağı etme kavgasında önemli bir figür olan Andres Bonifacio ile tanıştı.
İspanya’dan Bağımsızlık
Filipin bağımsızlığı için savaşmaya istekli olan Aguinaldo, 1895’te örgüt üyesi yoldaşı Andres Bonifacio tarafından yönetilen gizli bir devrimci topluluğa karıştı. 1897’de muhalif bir grup Bonifacio’yu infaz ettiğinde, Aguinaldo İspanya’ya karşı yapılacak devrimin liderliğini tamamen üzerine aldı.
Aralık 1897’de, Aguinaldo İspanya ile Biak-na-Bato Antlaşması’na ulaşmayı başarmıştı. O ve isyancıları; genel af, tazminat ve liberal reform karşılığında silah bırakmayı ve Hong Kong sürgününü kabul etti. Ancak, iki taraf da anlaşmaya uymadı. İspanyol hükümeti söz verdiklerinin hepsini yerine getirmedi ve isyancılar da tam anlamıyla silah bırakmadılar. Aslına bakarsak, Aguinaldo’nun devrimcileri İspanya’nın tazminatının bir kısmını, direniş için ek silah almada kullandı. Aguinaldo ayrıca İspanya-Amerika Savaşı’nda İspanyollar’a karşı savaşan Amerikalılar’a yardım etmek için Hong Kong’da bazı anlaşmalar yaptı. Ne barış ne de bağımsızlık elde edildiğinden, İspanyol yönetimine karşı isyanına kaldığı yerden devam etmek üzere Aguinaldo 1898’de Filipinler’e geri döndü.
Cavite’de Aguinaldo zorunlu olarak geçici bir diktatörya kurdu. Malolos Kongresi’yle buluşup yeni bir anayasa taslağı oluşturduktan sonra, Aguinaldo nihayet 12 Haziran 1898’de Filipin bağımsızlığını ilan etti. Aguinaldo bu bağımsızlık ilanını kendi memleketi Kawit’ten yaptığında, sömürgeci İspanyol yönetimi altındaki dört yüzyıllık Filipin esareti son bulmuştu. Gelecek yılın ocak ayında, Malolos şehrindeki Barasoain Kilisesi’nde beyaz takım elbiseli Aguinaldo, bu kendi kendini yöneten yeni Filipin cumhuriyetinin ilk başkanı olarak göreve başlangıç yeminini etti.
Filipin-Amerikan Savaşı
Ancak Birleşik Devletler Filipinler’in bu yeni hükümetini kabul etmeye pek niyetli değildi. ABD ve İspanya savaşırken, Aralık 1898’deki Paris Anltaşması’nda Filipinler İspanya tarafından ABD’ye bırakılmıştı.
Aguinaldo’nun göreve başlamasından sadece iki hafta sonra bir Amerikan muhafızı, yeni kazanılan Filipin bağımsızlığına karşı bir isyan olarak San Juan Köprüsü’nde konumlanmış bir Filipin askerini öldürdü. 4 Şubat 1899’da Filipin-Amerikan savaşı patlak verdi.
Aguinaldo’nun devrimcileri, Amerikan tarihindeki en kanlı savaşlardan biri olacak bu savaş için, Aguinaldo ve davasının ilerlemesi adına direkt olarak az bir fayda sağlayacak gerilla taktiklerine başvurdular. Savaşta harcanmış boşuna emekleri göz önüne alan Aguinaldo, “Askerlerimin gelecek olaylara hiç etki edemeden öldüğünü gördüm.” demiştir.
Üç yıl süren savaştan sonra Aguinaldo, Amerikan General Frederick Funston tarafından 23 Mart 1901’de esir alındı. Birleşik Devletler’e bağlılık yemini ettikten sonra 19 Nisan 1901’de Aguinaldo ABD ile resmen barış deklare etti. Bununla birlikte, ABD sınırlı Filipin bağımsızlığını desteklemeye hazırdı. Filipinler kendi egemenliklerinin tüm kontrolünü 1946 yılına kadar alamadı.
Aguinaldo bir çiftçi olarak yaşamak üzere köşesine çekildi fakat onun yanında savaşanları hiç unutmadı. Daha sonra onların adına Devrim Gazileri adlı onların emekli maaşlarını düzenleyen ve toprak alımları için uygun ödeme planları sağlayan bir organizasyon kuracaktı.
Aguinaldo 1935’te Manuel Quezon’a karşı başkanlığa yarıştığında politikada bir kez daha şansını denemişti, fakat kaybetti. 1950’de Danıştay’da başkan danışmanı oldu.
Ölümü
Emilio Aguinaldo geçirdiği bir kalp krizi sonucunda, Filipinler’in Quezon City’de gazilerin anısına yapılmış olan hastanede, 6 Şubat 1964’te 94 yaşında hayatını kaybetti. Onun ölmeden önceki yıl bağışladığı özel mülkü ve köşkü, Filipinler bağımsızlık devrimi ve Aguinaldo’nun kendi için bir mihrap olarak hizmet vermeye devam ediyor.
Çevirmen: Hilal Genç