İyot, yaşam için gerekli olan temel bir elementtir. İnsanlarda ve tüm omurgalılarda tiroid hormon üretiminde önemli rol oynar. İyot eksikliği guatr (genişlemiş tiroid bezi), entelektüel yetersizlik ve kretinizm dahil olmak üzere ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.
Saf bir element olarak, iyot, standart koşullar altında katı olan parlak mor-siyah ametaldir. Bu süblime (bir sıvı formu atlarken bir katıdan gaz haline geçişler) kolayca alt eder ve mor bir buhar verir. Teknik olarak metal olmayan olmasına rağmen, bazı metalik özellikler sergiler.
İyot, bir kimyasal olarak reaktif elementlerin (periyodik tablodaki Grup 17) bir alt kümesi olarak, saf elementler olarak değil, bileşikler olarak ortamda bulunur. Diğer halojenler, flüor (F), klor (Cl), bromin (Br) ve astatini (At) içerir. Halojen terimi "tuz üreten" anlamına gelir. Bu elementler metallerle reaksiyona girdiğinde, kalsiyum flüorür, sodyum klorür (ortak sofra tuzu), gümüş bromür ve potasyum iyodür gibi çok çeşitli tuzlar üretirler.
İyot, en elektropozitif olduğu kadar halojenlerin de en az reaktiftir, yani kimyasal reaksiyonlar sırasında elektronları kaybetme ve pozitif iyonlar oluşturma eğilimi gösterir. Aynı zamanda kararlı halojenlerin en ağır ve en az olanıdır. Bilinen 30 iyot izotopu vardır, ancak sadece biri doğal olarak meydana gelir (I-127).
İyot, çeşitli ticari uygulamalara sahiptir ve çeşitli farmasötikler, dezenfektanlar, mürekkepler ve boyalar, katalizörler, fotoğraf kimyasalları ve hayvan yemi takviyelerinde bulunabilir. Tıpta özellikle önemli bir rol oynar. Örneğin, iyot bileşikleri, sterilize etme ve yara temizleme solüsyonları olarak ve bilgisayarlı tomografi (CT) taramaları, radyografi ve floroskopi gibi görüntüleme tekniklerinde iç kontrast ajanları olarak yaygın olarak kullanılmaktadır. Radyoaktif izotop iyot-131 de tiroid bezindeki kanseri tedavi etmek için kullanılır.
Dünya Iodine Birliği'ne (WIA) göre, Dünya kütlesinin yaklaşık yüzde 99,6'sı 32 kimyasal elementten oluşan bir karışımdır. Kalan yüzde 0,4, 64 unsur arasında bölünmüştür - bunların tümü eser miktardadır. İyot, bolluk bakımından 61st elementtir, bu da Dünya üzerindeki en az metalik olmayan elementlerden sadece birini değil, aynı zamanda yaşam için ihtiyaç duyulan en nadir unsurlardan biri haline getirir.
İyot özellikle bol olmamasına rağmen, hemen hemen her yerde eser miktarda bulunabilir: su, toprak, kayaçlar, bitkiler, hayvanlar ve insanlar. Deniz suyu yaklaşık 34.5 milyon ton tutan en büyük iyot rezervidir. Ancak konsantrasyonlar o kadar düşüktür ki, ortalamada 50 ile 60 arasında parça (ppb) - doğrudan ekstraksiyon mümkün değildir. Danimarka'nın Lenntech Su Arıtma Çözümlerine göre, nehirler yaklaşık 5 ppb'de daha az iyot içerir.
Dünyadaki endüstriyel iyodun çoğu, Japonya'daki gaz kuyuları ve kuzey Şili'nin Atacama Çölü'nde mayınlanan cali cevherinden kaynaklanan tuzlu sulardan (tuzla doymuş su) elde edilir. Amerika Birleşik Devletleri'nde, iyot kuzey Oklahoma'da derin kuyu tuzlu sulardan elde edilir.
Fransız kimyacı Bernard Courtois, 1811'de Napolyon Savaşları sırasında yanlışlıkla iyot keşfetti. Courtois, babasının, o zamana kadar yoğun talep gören barutta önemli bir bileşen olan tuzlu şeker üretmesine yardım ediyordu. Başlangıçta, tuzlu külü yapmak için gerekli olan potasyum nitrat kaynağı olarak odun külü kullanıyordu. Ancak, bir odun külü eksikliği nedeniyle, bunun yerine deniz yosunu kullanmaya başladı. Deniz yosunundan sodyum ve potasyum özütlerini ayırmak için, Courtois deniz yosunu yakar ve külü suyla yıkar. Ardından, artık atığı ortadan kaldırmak için sülfürik asit ilave edildi. Courtois bir seferde çok fazla sülfürik asit ekledikten sonra, bir menekşe gazı bulutu fark etti. Daha sonra buharın soğuk yüzeylerde koyu mor kristallere yoğunlaşacağını keşfetti.
O zamanlar, Courtois iyot keşfettiğini fark etmedi, ancak yeni bir unsur olabileceğinden şüpheleniyordu. Sonunda yeni bir unsur olduğunu doğrulayan araştırmaya devam etmek için diğer bilim adamlarına bazı örnekler verdi. Adı verildi iyot Fransız kimyacı Joseph Louis Gay-Lussac (Yunanca "ioeidēs" den "menekşe renkli" anlamına gelir).
Courtois ismini veren kişi olmasa da, daha sonra iyotu izole eden ilk kişi olarak kabul edildi. 1831'de Kraliyet Bilimler Akademisi'nden Montyon Ödülü'nü aldı ve maalesef, keşfinden hiçbir zaman mali fayda elde etmedi.
Tiroid hormonları tiroksin sentezi için iyot gereklidir (T4) ve triiyodotironin (T3). T4 ve T3 Sırasıyla molekül başına dört ve üç atomlu iyot içerir. Bu hormonlar, tüm vücut boyunca enerjinin üretimini ve kullanımını kontrol ettikleri için insan sağlığı için hayati öneme sahiptir. İyodeki bir eksiklik, bu hormonların üretiminin azalmasına yol açar ve guatr ve / veya hafif ila şiddetli zihinsel sakatlık ile sonuçlanabilir. Gebe kadınlarda çok ciddi iyot eksikliği vakalarında bebekler, ciddi şekilde bodurlaşmış fiziksel ve zihinsel gelişim durumu olan konjenital hipotiroidizm (veya kretinizm, şimdi aşağılayıcı bir terim olarak kabul edilir) ile doğabilirler.
Genel olarak, iyot eksikliği dünya çapında yaklaşık 2 milyar insanı etkilemektedir ve Avustralya'daki bir beyin hasarı örgütü olan Synapse'ye göre dünyanın gelişmekte olan bölgelerinde zihinsel engelin önlenebilir önceliği vardır. Synapse'ye göre Hindistan, 500 milyon insanın eksikliği, 54 milyonu guatr ve 2 milyonu tam yanmış hipotiroidizm ile en yüksek oranda iyot sağlık koşullarına sahiptir.
ABD'nin günlük olarak iyot alımı, yetişkinler için günde 150 mikrogram (mcg) ve hamile ve emziren kadınlar için bu miktarın yaklaşık iki katıdır. Deniz sebzeleri ve hayvanlar - özellikle yosunlar (wakame ve kelp), tarak, karides ve morina - en yüksek iyot konsantrasyonlarına sahiptirler, ancak iyot, iyot bakımından zengin toprakta veya mandıralardan yetişen bitkiler gibi kara kökenli gıda kaynaklarından da gelir. inek ve tavukların diyetlerinde yeterli iyot bulundukları sürece ürün ve yumurtalar.
İyotun sadece eser miktarda gerekli olduğu için, fazla miktarda almak sağlık sorunlarına da neden olabilir. İyot açısından zengin gıdalar, özellikle de kelp ve wakame, günlük olarak tüketen insanlar, toplam günlük alımlarının, 1.100 mikrogram Ulusal Bilimler Akademisi tarafından kurulan Tolerable Üst Sınırı (UL) aşmamasını sağlamalıdır. Dünyanın En Sağlıklı Gıdaları'na (WHF) göre günde 19 ve üzeri yetişkinler).
Amerikan patolojisti David Marine, iyotu tuza doğru çevirmek için top atmaya başladı. 1905'te Cleveland'da yeni bir doktor olarak ilk gününde, deniz, hemen hemen birçok insanın ve hatta köpeklerin, yaygın bir guatr sorununa işaret eden şişmiş boyunları ile etrafta dolaştığını gösterdi. Aslında, durum o kadar yaygınlaştı ki, Rockies'den Büyük Göller bölgesine ve New York'un batısına kadar uzanan geniş bir arazi parçası “guatr kuşağı” olarak biliniyordu.
Birkaç hipotezi keşfettikten ve eli boşaldıktan sonra Marine, iyot takviyeleri ile deney yapmaya başladı. Akron, Ohio'da 2,000 sağlıklı (guatr içermeyen) öğrencilere minik dozda iyot vererek ilk büyük ölçekli insan deneylerinden birini gerçekleştirdi. 2.000 sağlıklı öğrenciden oluşan bir kontrol grubuna hiç iyot verilmedi, ancak hala yakından takip edildi.
Sonuçlar şaşırtıcıydı. İyot almış olan 2.000 kişiden sadece beşinde tiroid hastalığı gelişti ve kontrol grubunda 475 kişiye ulaşıldı.
İyotu tiroid bezine bağlayan zamanda mevcut bazı araştırmalar yapılmış olmasına rağmen, Marine, iyotun gerçekten yaşamın vazgeçilmez bir unsuru olduğunu ve yokluğunda ciddi sağlık problemleri ile sonuçlanabileceğini belirlemiştir. Marine'nin önemli bulguları, 1924'te Birleşik Devletler'de satılan ilk iyotlu tuza yol açmıştır. Girişinden hemen sonra iyotlu tuz, yaygın guatr eksikliğini büyük ölçüde ortadan kaldırmıştır.
Ek kaynaklar