Diocletianus Sarayı (Split, Hırvatistan)
Kale benzeri saray Roma İmparatoru Diocletianus tarafından doğum yerine yakın, deniz kıyısında inşa ettirildi.
Tarih
Etiketler
Diocletianus, saray, Antik Roma, Római Birodalom, Hırvatistan, Akdeniz, Roma, Dalmaçya, Dinar Alpleri, imparator, İmparatorluk Çağı, kale, il, tarih, Antik Çağ, mimari, kültür, kilise, liman, süslü kapı, anıt mezari, Adriyatik Denizi
İlgili ekstralar
Sorular
- Diocletianus Sarayı ne zaman inşa edildi?
- Diocletianus Sarayı'nın kalıntıları günümüzde hangi ülkede bulunur?
- Diocletianus Sarayı hangi denizin kıyısında inşa edildi?
- Diocletianus imparator olarak hangi siyasi sistemi oluşturdu?
- Tetrarşi döneminde Diocletianus'un ünvanı neydi?
- Diocletianus'un dönemi nasıl sona erdi?
- Diocletianus Sarayı hangi yapı tipinin özelliklerini göstermez?
- Diocletianus'un döneminde sarayda kaç kişi yaşıyordu?
- Diocletianus sarayda ne zaman yaşadı?
- Yapı kompleksinin planı hangisine benzer?
- Gözetleme kuleleri hangi duvarda bulunmaz?
- Sarayın hangi kapısı yoktur?
- Sarayın duvarları ne kadar yüksektir?
- "Sarayın alanı 30.000 km²'yi geçer."\nifadesi doğru mu?
- Saraydaki dini binaların bölümünün adı nedir?
- Saray hangi Roma eyaletinde inşa edildi?
- Sarayın kaç kulesi vardır?
- Büyük olasılıkla sarayın ana girişi hangi kapı olabilirdi?
- Sarayın hangi girişi denize bakıyordu?
- İmparatorun anıt mezarının taban şekli hangisidir?
- Diocletianus hangi tanrıyı/tanrıçayı kendi patron tanrısı/tanrıçası olarak düşünüyordu?
- Diocletianus nasıl öldü?
- "Diocletianus inşa ettirdiği sarayda on yıl bile yaşamadı."\nifadesi doğru mu?
- Hangi ifade peristile için doğrudur?
Görüntüler
Saray
- Dinar Alpleri - Kuzeybatı-güneydoğu yönünde uzanır. En batıdaki silsileleri kıyılarda bulunur. Bölgede en çok kullanılan yapı malzemesi olan kireçtaşından oluşur.
- Adriyatik Denizi - Akdeniz'in parçasıdır, İtalya Yarımadası ile Balkan Yarımadası arasında yer alır. Adını Adris şehrinden aldı.
- liman - Saray doğrudan kıyıda kuruldu. Dalgakıran ile korunan koy gemilerin demir atması ve saraya denizden ulaşmak için güvenli bir yer sağladı.
- saray - Yapı kompleksi Diocletianus tarafından 3. yüzyılın sonunda ve 4. yüzyılın başında inşa ettirildi.
Sarayın inşasına 295 civarında başlanmıştı. O zamanda gücünün doruğunda olan imparator Diocletianus devasa sarayı tahttan çekildikten sonra oturmak için inşa ettirmişti. Sarayın yerini seçmede Diocletianus'un Salona şehrinin (Dalmaçya eyaletinin başkenti) yakınında doğmuş olması belirleyici bir etken olmuştu. Bir başka önemli faktör de bölgenin doğal özelliklerinin tekstil üretimini mümkün kılmasıydı.
Adriyatik Denizi kıyısında, Dinar Alpleri eteklerinde bulunan saray Roma'dan uzak olmasına rağmen tamamen izole edilmiş değildi. Saray tamamlandıktan sonra içinde yaklaşık 9 bin kişi yaşıyordu. Saray için gereken su Salona yakınlarındaki bir nehirden sağlanmıştı.
Liman
- dalgakıran - Diğer adıyla mendirek. Limanın denizde bulunan kısmıdır. Akıntılara ve dalgalara karşı koruma sağlar.
- denize bakan giriş - Deniz Kapısı, Güney Kapı (Porta Meridialis) ya da Bronz Kapı (Porta Aenea) olarak da bilinir. Deniz ticareti nedeniyle önemliydi.
- güney cephe - Diğer üç taraf ile karşılaştırıldığında daha az güçlendirilmişti, ancak yapı kompleksine saray görünümü yaratır.
- çatı bahçesi - Büyük olasılıkla imparatorun yaşam alanını süslüyordu. Yapı kompleksinin saray olduğunu vurguluyordu.
Diocletianus yapı kompleksini doğrudan deniz sahilinde inşa ettirmişti. Bu hem sarayın savunmasını sağlamış hem de ulaşımı ve taşımacılığı kolaylaştırmıştı.
Denize bakan girişin, imparatorun yaşam alanına açılması dolayısıyla Diocletianus'un özel kapısı olduğu düşünülmektedir.
Yarımada üzerinde inşa edilen sarayın limanını açık denizin fırtınalı dalgalarından büyük olasılıkla bir dalgakıran koruyordu. Muhtemelen dalgakıranın karaya bakan tarafında gemilerle gelenler karaya çıkabilmiş ve ticaret gemilerinin yükleri de buraya boşaltılabilmişti.
Yapısı
- Altın Kapı - Porta Aurea. Sarayın kuzey kapısı, cardonun iki ucundan birinde yer alır.
- kuzeydoğu kompleksi - Hizmet binaları, askerlerin ve hizmetçilerin binaları sarayın kuzey bölümünde yer alıyordu.
- merkez - Cardo ile decumanus sarayı dört kısma böler, bu iki eksenin kesişim noktasıdır.
- Gümüş Kapı - Porta Argentea. Sarayın doğu kapısı (porta orientalis). Decumanusun iki ucundan birinde yer alır.
- anıt mezar - Üzerinde kubbe bulunan, süslü sekizgen bir yapı. Diocletianus'un mezarı olarak işlev görür.
- doğu kompleksi - Yapı kompleksinin güney tarafında imparatorun yaşam alanına ait süslü binalar yer alıyordu.
- Bronz Kapı - Porta Aenea. Diğer adıyla Deniz Kapısı. Sarayın güney kapısıdır (porta meridionalis).
- batı kompleksi - Yapı kompleksinin güney tarafında imparatorun yaşam alanına ait süslü binalar yer alıyordu.
- Jüpiter Tapınağı - Şu anki bilgilerimize göre tapınağın Roma mitolojisindeki baş tanrı Jüpiter'le bir alakası olduğu düşüncesi yanlıştır. Dikdörtgen şeklindeki tapınak büyük olasılıkla Tanrı Janus'a ithaf edilmiştir.
- Demir Kapı - Porta Ferrea. Sarayın batı kapısı (porta occidentalis). Decumanusun iki ucundan birinde yer alır.
- kuzeybatı kompleksi - Hizmet binaları, askerlerin ve hizmetçilerin binaları sarayın kuzey bölümünde yer alıyordu.
- temenos - Sarayın kutsal alanı, dini binaların bulunduğu yer. İmparatorun yaşam alanı ve decumanus arasında yer alıyordu.
Diocletianus Sarayı çeşitli mimari özellikler gösterir. Askeri kampların (castrum), sarayların (palatium) ve villaların unsurlarını da içerir.
Dikdörtgen tabanlı sarayın doğu ve batı tarafı aynı uzunluktadır (215–215 m), kuzey (175 m) ve güney (181 m) tarafı ise aynı uzunlukta değildir. (Bu nedenle sarayın tabanı bir yamuğa benzer.) Yapı kompleksinin alanı 30.000 m²'yi geçer. Doğu-batı yönlü decumanus, sarayı iki kısma böler. Kuzey tarafında sade, güney tarafında ise süslü binalar yer alır. Decumanus'tan güneye ilerlendiğinde dini binaların alanı olan temenos bulunur. Denize doğru giderken imparatorun yaşadığı bölüme ait binalar görünür.
Yapının doğu, kuzey ve batı duvarı oradaki gözetleme kuleleri ve kalın kapılar nedeniyle kale özelliğini yansıtır. Ancak denize bakan taraf yapının saray olduğunu vurgularcasına daha şık ve süslüdür.
Dış duvarlar 15-20 metre yüksekliğinde olup ortalama kalınlığı 2,1 m'dir. Üzerinde toplam 16 kule bulunur. Altın, Gümüş ve Demir Kapı iki kule arasına alınmak suretiyle korunur. Denize bakan tarafında ise hiç kule yoktur.
Sarayın dört girişi vardır. Altın Kapı ya da Porta Aurea sarayın kuzey kapısıdır, cardonun iki ucundan birinde yer alır. Diğer adı Kuzey Kapısıdır (porta septemtrionalis). Salona–Aspalathos yolunu kullananlar yapı kompleksine bu çok büyük ve süslü kapıdan erişebilirdi.
Kapıların adındaki metaller büyük olasılıkla Yunan ve Roma mitolojisinde de görülen tarihi dönemleri simgeler. Altın Çağ barış ve bolluk dönemiydi.
İmparatorun süslü anıt mezarı sekizgen tabanlıdır. (Sekizgenin her tarafı 7,6 metre uzunluğundadır.) Sekizgen yeryüzünden cennete geçişin sembolüdür. Anıt mezar 24 korint sütun ile çevrilidir. Kiremit çatısı vardır. Duvarlarının ortalama kalınlığı 3 m'dir. Daire tabanlı anıt mezarın çapı 13 m, ortasındaki yüksekliği 21 m'dir. İç duvarlarında friz dolaşır, nişlerde heykeller yer alır. Diocletianus'un lahdi mezarın ortasında bulunur.
Jüpiter tapınağı yapı kompleksinin bütünleyici bir parçası olarak 295 ile 305 yılları arasında inşa edildi.
Dikdörtgen tabanlı tapınak bir temel üzerinde durur. Girişi altı sütun ile çevrilmiştir. Kemerli yapısı her iki taraftan üçgen alınlık (tympanum) ile kapanır. Giriş üstündeki üçgen alınlığın kabartmasında tanrılar ve kahramanlar tasvir edilir.
Geleneksel görüşe göre tapınak Roma mitolojisinde baş tanrı Jüpiter'e, gök ve şimşeklerin tanrısına ithaf edilmiştir. Diocletianus döneminde Jüpiter kültü çok önemliydi, çünkü Jüpiter'i kendi patron tanrısı olarak düşünüyordu.
Diocletianus
Diocletianus 284 ile 305 yılları arasında imparator olarak hüküm sürdü. Üçüncü Yüzyıl Krizi’ni sona erdirerek Dominatus'un temellerini attı. Onun reformları imparatorluğa tekrar istikrar getirdi.
Diocletianus 244'te Dalmaçya eyaletinde Salona şehrinin yakınında doğdu. Askeri kariyeri büyük olasılıkla Roma İmparatoru Carus döneminde başladı. Carus’un oğullarından birinin ölümünden kısa bir süre sonra Diocletianus ordu tarafından imparator olarak ilan edildi.
Hükümdarlığının ilk yirmi yılında birçok savaşa girmesine rağmen selefleriyle aynı kaderi paylaşmadı. Tetrarşi sistemini oluşturdu. Buna göre Diocletianus ve Maximianus augustus olarak, Galerius ve Konstantius Chlorus ise caesar olarak hüküm sürdü. Böylece imparatorluğun birliği yok oldu, fakat savunması ve kontrol etmesi kolaylaştı.
Ancak iç siyasi mücadeleler kısa sürede yeniden başladı, bunun yanında ekonomik (parasal) sorunlar da ortaya çıktı. Diocletianus'un sağlığı sürekli olarak bozuldu, bu yüzden de 305'te (ilk olarak) imparatorluk görevinden çekilip doğduğu yerde inşa edilen sarayına çekildi. Ancak emekliliğin keyfini uzun süre yaşayamadı, çünkü 312'de (?) hayatını kaybetti.
Antik Çağ'da yazılmış olan Roma İmparatorlarının biyografilerini içeren Scriptores historiae Augustae, Dioclatianus'tan "vir rei publicae necessarius" yani devletin muhtaç olduğu kimse olarak bahseder.
Yürüme
Animasyon
- saray - Yapı kompleksi Diocletianus tarafından 3. yüzyılın sonunda ve 4. yüzyılın başında inşa ettirildi.
- Altın Kapı - Porta Aurea. Sarayın kuzey kapısı, cardonun iki ucundan birinde yer alır.
- anıt mezar - Üzerinde kubbe bulunan, süslü sekizgen bir yapı. Diocletianus'un mezarı olarak işlev görür.
- Bronz Kapı - Porta Aenea. Diğer adıyla Deniz Kapısı. Sarayın güney kapısıdır (porta meridionalis).
- Jüpiter Tapınağı - Şu anki bilgilerimize göre tapınağın Roma mitolojisindeki baş tanrı Jüpiter'le bir alakası olduğu düşüncesi yanlıştır. Dikdörtgen şeklindeki tapınak büyük olasılıkla Tanrı Janus'a ithaf edilmiştir.
Anlatma
Roma İmparatoru Diocletianus 3. yüzyılın sonunda ve 4. yüzyılın başında hüküm sürdü.
295'te doğum yeri olan Dalmaçya'da emekli olduktan sonra inzivaya çekileceği bir saray inşa edilmesini emretti. On yıl sonra gönüllü olarak tahttan çekildi ve hayatının geri kalanını Adriyatik Denizi sahilinde bulunan yapı kompleksinde geçirdi.
Saray olarak adlandırılan yapı askeri kampların, sarayların ve villaların unsurlarını da içerir. Sarayın benzersiz bir şekilde bölünmüş yapısı, güçlü duvarları ve gözetleme kuleleri castraların özellikleri arasındadır. İmparatorluk bölümlerinin dekore edilmiş binaları ve denize bakan güney duvar ise saraya benzemektedir. Bu tarafta kuleler yokken, diğer üç tarafta toplam 16 kule bulunur.
Dört kapı arasında kuzey tarafındaki Altın Kapı en süslüsüdür. Kapıdan girildiğinde, sarayın ana eksenlerinden biri olan kuzey-güney yönlü cardo görünür. Diğer ekseni decumanus'u yamuk şeklindeki sarayın merkezinde keser.
Peristil bu iki eksenin kesişim noktasını izleyen açık bir alandır. Bunun doğu tarafında imparatorun anıt mezarı, batı tarafında ise Jüpiter Tapınağı yer alır.
Güneye döndüğümüzde imparatorun yaşadığı bölüme ait süslü binalara ulaşırız. Bronz Kapı'dan geçtiğimizde liman ve Adriyatik Denizi gözlerimizin önüne serilir.
İlgili ekstralar
Bugünkü Hırvatistan'da bulunan Pula Amfitiyatrosu Antik Çağ'daki en büyük Roma amfitiyatrolarından biriydi.
Bu görüntü Antik Roma'nın yüzlerce yıllık tarihini sunmaktadır.
Sürekli genişleyen Roma İmparatorluğu, fethedilen topraklarda askeri üsler kurdu.
Zengin antik Romalıların evleri çeşitli planlarla inşa edilen birçok odaya sahip geniş binalardı.
Roma İmparatoru'nun muhteşem hamamları 3. yüzyılda inşa edildi.
Antik Roma'daki görkemli hipodrom özellikle atlı araba yarışlarıyla ün kazandı.
Antik Roma'nın en ünlü, günümüzde de görkemli amfitiyatrosu MÖ I. yüzyılda inşa edildi.
Girit Adası'nın en büyük, Tunç Çağı'nda inşa edilen sarayı büyük olasılıkla Minos uygarlığının merkeziydi.
"Tüm tanrıların tapınağı" günümüzdeki formunu İmparator Hadrianus döneminde aldı.
Romalı devlet adamının inşa ettirdiği tiyatro, "Ebedi Şehir"in ilk kalıcı taş tiyatrolarından biridir.
Günümüzde Dubrovnik olarak bilinen Hırvatistan'daki şehir muhteşem mimarisi ve konumu ile tanınır.
Bütün Roma İmparatorluğu'nu ağ gibi saran mükemmel yol ve su kemeri sistemi, Roma uygarlığının çok gelişmiş olduğunun göstergesidir.
Antik Roma'daki sosyal sınıflar içerisinde en üst noktada yer alan senatör sınıfı üyeleri mor kenarlı toga giyerlerdi.
Bireme özel bir mahmuza sahip, çift sıra kürekli, pek çok ordu tarafından kullanılan savaş gemisiydi.
Tarih boyunca sayısız efsanevi imparatorluk doğdu ve çöktü.
Üç sıra kürekli yelkenliler, Helenistik Dönem'in özel savaş gemileriydi.
Roma İmparatorluğu´nun ordusundaki askerler son derece yetenekli ve iyi donanımlıydılar.
Titus'un Yahudi Savaşı'nda kazandığı zaferi hatırlatmak için Forum Romanum'un girişinde bu kemer yaptırıldı.