Ayrıştırma analizinin amacı, bir takım yordayıcıdan grup üyeliğini tahmin etmektir. Örneğin, bir grup engelli olmayan, bir grup öğrenme güçlüğü çeken ve bir grup duygusal bozukluk yaşayan çocuk arasında ayrımsal bir teşhis, psikolojik test puanlarıyla güvenilir bir şekilde yapılabilir mi? Üç grup; engelli olmayan, öğrenme güçlüğü çeken ve duygusal bozukluk yaşayan çocuklardır. Yordayıcılar ise Illinois Psikolinguistik Yetenek Testi, Geniş Kapsamlı Başarı Testinin alt testleri, Figür Çizimi testleri ve Wechsler Çocuklar için Zekâ Ölçeği gibi bir grup psikolojik test puanlarıdır.
Ayrıştırma analizi (DISCRIM) MANOVA’nın tersidir. MANOVA’da grup üyeliğinin bağımlı değişkenler kombinasyonu üzerindeki manidar ortalama farkla ilişkilendirilip ilişkilendirilmediği sorgulanır. Eğer bu soruya cevap evet ise, değişkenlerin kombinasyonu grup üyeliğini tahmin etmek için kullanılabilir- DISCRIM bakış açısıyla.- Tek değişkenli terminolojide bu durum, gruplar arasındaki manidar bir farkın eldeki bir puanın hangi gruptan geldiğini tahmin edebileceğinizi (şüphesiz ki kusurlu düzeyde) ima etmesidir.
Bununla beraber, anlamsal olarak MANOVA ve DISCRIM arasında bir karışıklık vardır; çünkü MANOVA’da bağımsız değişkenler gruplar ve bağımlı değişkenler yordayıcılarken; DISCRIM’da bağımsız değişkenler yordayıcılar, bağımlı değişkenler ise gruplardır. Biz burada bağımsız değişkenlerden yordayıcılar, bağımlı değişkenlerden ise gruplar ya da gruplama değişkenleri olarak bahsederek karışıklıktan kaçınmaya çalıştık.
Vurgular çoğunlukla farklılaşmasına rağmen, matematiksel olarak MANOVA ve DISCRIM aynıdır. MANOVA’daki ana soru, grup üyeliğinin, istatistiksel olarak manidar kombine bağımlı değişken puan ortalamalarıyla ilişki olup olmadığıdır. Bunun DISCRIM’dakı karşılığı ise yordayıcılann grup üyeliğini güvenilir bir şekilde tahmin etmek için birleştirilip birleştirilemeyeceğidir. Birçok durumda, sınıflandırma olarak adlandırılan bir süreçte gözlemleri grupların içine koyarak DISCRIM gerçekleştirilir.
Sınıflandırma MANOVA’ya kıyasla DISCRIM’in büyük bir uzantısıdır. DISCRIM bilgisayar programlarının birçoğu sınıflandırmanın yeterliliğini değerlendirir. Sınıflandırma ne kadar iyidir? Orijinal ömeklemde ya da bir çapraz geçerlilik ömekleminde kaç tane öğrenme güçlüğü çeken öğrenci doğru bir şekilde sınıflandırılmıştır? Hata olduğunda, hatanın niteliği nedir? Öğrenme güçlüğü çeken çocuklar sıklıkla, engelli olmayan çocuklarla mı yoksa duygusal bozukluk çeken çocuklarla mı karıştırılmaktadır?
İkinci bir farklılık, yordayıcılar arasında farklılıkların yorumlamasını içerir. MANOVA’da, çoğunlukla hangi bağımlı değişkenin grup farklılıklarıyla ilişkilendirildiğine karar verme çabası varken; bir bütün olarak bağımlı değişkenler arasında farklılıkların örüntüsünü yorumlama çabası, nadiren vardır. DISCRIM’da, grupların farklılaştığı boyutları anlama çabasında, çoğunlukla bir bütün olarak yordayıcılar arasındaki farklılıkların örüntüsünü yorumlama çabası vardır.
Bu çabayla birlikte karmaşıklıkta artar çünkü ikiden fazla grup olduğunda, grupları ayrıştırmak için yordayıcılarm birden fazla kombinasyonu olabilir. Gerçekten de, grupları ayrıştırmanın boyutları grupların serbestlik derecesi ya da yordayıcı sayısı kadar (hangisi daha küçükse) olabilir. Örneğin, sadece iki grup olursa, onları en iyi bir şekilde ayıran yordayıcıların sadece bir doğrusal kombinasyonu olacaktır.
Bir dizi psikolojik ölçeğe cevap veren üç grup çocuk (engelli olmayan, öğrenme güçlüğü çeken duygusal bozukluk yaşayan) örneğimizde, psikolojik test puanlarını birleştirmenin bir yolu engelli olmayan grubu, diğer iki problemli gruptan ayırmaya eğimli olabilirken; test puanlarını birleştirmenin ikinci yolu ise duygusal bozukluk yaşayan gruptan öğrenme güçlüğü yaşayan grubu ayırmaya eğilimli olabilir. Araştırmacı, grupları farklı bir şekilde ayrıştıran test puanlarını birleştirmenin iki farklı türündeki “mesajı’’ anlamaya çalışır. Engelli çocuklardan engelli olmayanları ayrıştıran puanların kombinasyonunun anlamı nedir ya da bir çeşit engele sahip çocuklardan bir diğer engele sahip çocukları ayrıştıran puanların farklı kombinasyonunun anlamı nedir? Birçok DISCRIM bilgisayar programı sundukları istatistiklerle bu anlama çabasını kolaylaştırır; ancak bu istatistiklerin bazıları MANOVA program çıktılarında yer almaz.
Dolayısıyla, DISCRIM’in iki yönü vardır ve bunlardan biri ya da her ikisi de herhangi bir araştırma uygulamasında vurgulanabilir. Araştırmacı, boyutların sayısına ya da anlamına bakmaksızın sadece basit bir şekilde vakaları sınıflandırmak için bir kuralla ilgileniyor olabilir. Ya da vurgu çeşitli grupları birbirinden ayıran yordayıcıların kombinasyonları (ayrıştırma fonksiyonları) açısından UISCRLM m sonuçlarını yorumlama da olabilir.
Kovaryant analizinin (MANCOVA) bir DISCRIM versiyonu mevcuttur, çünkü DISCRIM ardışık bir sırada kurgulanabilir. Sıralı DISCRIM kullanıldığında, kovaryant basit bir şekilde en yüksek öncelik venlen bir yordayıcıdır. Orneğin. bir araştırmacı Wechsler Çocuklar için Zeka Ölçeği puanlarını kovaryant olarak kullanıp, IQ’daki farklılıklar dikkate alındıktan sonra, Geniş Kapsamlı Başarı Testi, Illinois Psikolinguistik Yetenek Testi ve Figür Çizimi testlerinin engelli olmayan, öğrenme güçlüğü çeken ve duygusal bozukluk yaşayan çocukları ne kadar iyi ayrıştırdığını inceleyebilir
Gruplar faktöryel bir desende düzenlenirse, araştırma sorularını MANOVA çerçevesinde cevaplayabilecek bir şekilde ifade etmek sıkılıkla en iyisidir. Benzer şekilde DSCRIM programlarında grup-içi değişkenler için bir seçenek yoktur. Eğer grup-içi analiz amaçlamıyorsa, araştırma sorusu MANOVA ya da profil analizi olarak yeniden ifade edilebilir. Dolayısıyla burada vurgu gruplar arası DISCRIM üzerine yapılmıştır.
Anahtar kelimeler: diskriminant analizi nedir, diskriminant analizi spss, diskriminant analizi spss yorumlama