İçerik
- 1 Intercooler nedir?
- 2 Heat exchanger nedir?
- 3 Aftercooler nedir?
- 4 Radyatör nedir?
- 5 Intercooler ne işe yarar?
- 6 Intercooler’ın iç (çekirdek) yapısı
- 7 Farklı intercooler türleri
- 8 Intercooler’ın konumlandırılması
- 9 Intercooler’ı geliştirip daha fazla güç almanın yolları nelerdir?
- 10 Yaygın intercooler sorunları
- 11 “Intercooler” kelimesini hepimiz yanlış mı kullanıyoruz?
Motor soğutma sistemi, motorun çalışmasından dolayı oluşan ısıyı dengelemek (soğutmak) içindir. Boost’lu havayı soğutma sistemi ise, turbo veya supercharger cihazından çıkan sıcak basınçlı havayı, motora beslemeden önce soğutmak içindir. Bu, intercooler denilen bir soğutucu sayesinde yapılmaktadır.
Bu tam kılavuzda, intercooler hakkında bilmeniz gereken her şeyi açıklıyorum.
Intercooler nedir?
Intercooler (ara soğutucu), “charge air cooler” olarak da bilinen, aşırı besleme (turbo veya supercharger) sistemi bulunan motorlarda giriş havasını (intake air) soğutmak için kullanılan mekanik bir cihazdır. Daha teknik bir ifadeyle, intercooler bir “heat exchanger” dır. Bir ara soğutucu, turbo / supercharger tarafından sıkıştırılan havayı motora girmeden önce soğutur, sıcaklığını düşürür ve böylece motora verilen havanın yoğunluğunu arttırır.
Heat exchanger nedir?
Heat exchanger (ısı eşanjörü veya ısı değiştirici), değişik sıcaklıklardaki iki yada daha çok akışkanın ısılarını, birbirine karışmadan temas etmeden, birinden diğerine aktarmasını sağlayan cihazlardır. Genelde akışkanlar birbirlerinden bir ısı transfer yüzeyi ile ayrılırlar ve birbirlerine karışmaları bu sayede önlenir.
Aftercooler nedir?
Intercooler, turbo ile motor arasına ve iki turbo sistemindeki iki turbo arasına yerleştirilir. Örneğin, arabanızda iki turbo sistemi varsa ve son turbo’dan sonraki motorun yanında bulunan son intercooler (ısı eşanjörü), “aftercooler” olarak adlandırılır.
Radyatör nedir?
Motorlar çalışmalarında çok fazla ısı üretir. Motorunuzun aşırı ısınmasını önlemek için, otomobiliniz soğutucuyu motorunuzdan geçirir – ısıyı emer ve motor bloğundan dağıtır. Soğutma sıvısı, motorunuz tarafından üretilen ısıyı emer ve radyatörünüze gönderir, bu da radyatörden geçen (air flow) hava akımı sayesinde ısı alışverişi yapılarak soğutulmuş olur.
Radyatör, motorun oluşturduğu ısıyı, su yardımı ile atmofere aktaran ısı eşanjörünün bir tipidir. Üstteki resimde görebileceğiniz gibi, sıcak soğutma suyu bir uçtan girer, hava akımı ile soğutulur ve daha sonra soğuk soğutma suyu diğer uçtan çıkar ve soğutma amacıyla yeniden kullanılır.
Bir radyatör ve intercooler arasındaki fark nedir?
Her ikisinin de amacı, ortamı serin tutmak için aynıdır. Aslında, intercooler bir tür radyatördür. Temel fark, neredeyse tüm araçlarda motoru serin tutmak için radyatörler kullanılırken, turbo veya supercharger cihazından çıkan havayı soğutmak için intercooler kullanılır. Her ikisi de sadece ısı eşanjörleridir.
Intercooler ne işe yarar?
Turbo veya supercharger, dışarıdaki havayı alan ve daha sık / yüksek basınç altında olacak şekilde sıkıştıran bir hava kompresörüdür. Her bir silindire daha fazla hava sıkıştırarak, motor orantılı olarak daha fazla yakıt yakabilir ve her patlamada daha fazla güç üretebilir. Bu sıkıştırma işleminin bedeli olarak çok fazla ısı üretir ve motora giren havanın sıcaklığını arttırır. Yani, turbo veya supercharger’ınızla daha fazla basınç oluşturduğunuzda, aynı zamanda daha fazla ısı ürettiğinizi söyleyebiliriz.
Sıcaklıklar motor ve turboşarj özelliklerine göre değişmekle birlikte, giriş sıcaklıkları (Intake temperature) tipik olarak 107 ° C ila 135 ° C (225 ° F ila 275 ° F) arasındadır. Hava, intercooler’ın dış kanatçıklarından geçtiğinde, ısı transfer edilir, böylece ara soğutucudan çıkan hava için düşük bir sıcaklık elde edilir. Hedef, giriş sıcaklığını ortam sıcaklığına mümkün olduğu kadar düşürmektir.
Eğer giriş havası soğutulmazsa ne olur?
Giriş havası soğutulmazsa, iki temel soruna yol açabilir;
- Sıcak hava daha az yoğundur ve bu nedenle birim hacim başına daha az oksijen molekülü içerir. Bu, belirli bir strokta motor için daha az hava ve dolayısıyla daha az güç üretilmesi demektir. Soğutulduğunda sıkıştırılmış hava daha yoğun hale gelir ve bu sayede onunla daha fazla yakıt yakabilir. Bu, motorun güç çıkışında ek bir artışa neden olur.
- Sıcak hava ayrıca daha yüksek bir silindir sıcaklığına neden olur ve bu nedenle (Detonation / Pre-Ignition / Knocking) “vuruntu” denilen duruma sebep olur. Bu durumu önlemenin yollarından birisi, intercooler kullanmaktır. Intercooler, havanın sıcaklığını düşürür ve motor bileşenlerini korur.
İntercooler, bu işlemi önler, motora daha fazla oksijen sağlamak için basınçlı havayı soğutur ve her bir silindirdeki yanmayı iyileştirir. Hava sıcaklığını düzenleyerek, her bir silindirdeki hava-yakıt oranının güvenli bir seviyede tutulmasını sağlayarak motorun güvenilirliği de arttırılır. Basitçe ifade etmek gerekirse, ara soğutucular motorunuza giren sıcak havayı alır ve ısı alışverişi sırasında daha soğuk hale getirerek yoğunlaştırıp, performansı arttırır.
Ara soğutucular, sadece güçlü (modifiyeli) motorlarda ve yarışlarda değil, aynı zamanda motorların küçültülmesinde (downsizing) de rol oynar, çünkü ara soğutucu daha fazla güç ve daha düşük tüketim sağlar. Ara soğutucular bugün pratik olarak vazgeçilmezdir, çünkü bugün talep edilen tüketim ve egzoz gazı değerleri, onlara çok şey borçlular.
Intercooler’ın iç (çekirdek) yapısı
Intercooler (heat exchanger) tasarımı birkaç borudan ve kanatçıklardan oluşur. Boruların arasına hava kanatçıkları yerleştirilir. Turbo veya supercharger’dan çıkan sıcak hava intercooler borularına girer ve ısı, intercooler kanatçıkları tarafından emilir. Öte yandan, intercooler kanatlarından geçen bir dış hava akımı vardır. Bu sırada, ısı transferi meydana gelir. Bu sayede sıcak basınçlı hava soğutulmuş olup motora gönderilmesi için hazır hale getirilir.
İki ana intercooler iç tasarım türü vardır:
Tube & Fin
Bir tube-and-fin, OEM soğutucularda kullanılır, ancak performans ‘aftermarket’ soğutucular için yaygın olarak kullanılmaz. Bunun nedeni, bu tip soğutucuların sıcak motor bölmelerinde ısınma eğiliminde olmaları ve aşırı ısınmalarıdır. Bu güç kayıplarına neden olabilir. Bu soğutucular, alternatiflerinden çok daha hafiftir ve ayrıca üretimi daha ucuzdur.
Bar & Plate
Bir bar-and-plate çekirdek yapısı, verimden ödün vermeden yüksek ısı koşullarında daha iyi çalışır ve ısı transferini mükemmel bir şekilde aktarır. Bar-and-plate’in iç tasarımı, daha iyi bir ısı aktarımı sağlar ve yüksek boost uygulamaları için bir tube-and-fin’e kıyasla daha uygundur. Bar-and-plate ara soğutucular için dezavantajı ağırlık (tube-and-fin ile karşılaştırıldığında) ve daha yüksek maliyetlerdir. Eğer performans odaklı bir arayıştaysanız, bar-and-plate intercooler daha doğru bir seçim olacaktır.
Farklı intercooler türleri
Farklı şekillerde çalışan iki ana ara soğutucu türü vardır:
Air to Air Intercooler
Bu sistem çok daha yaygındır. Bu soğutucu normalde ön tamponun içine monte edildiği gibi aracın dışından görünebilir. Bunun nedeni hava akımıdır.
Bir air to air intercooler, havayı soğutmak için yine havayı kullanan bir ara soğutucudur. Bu, sıkıştırılan (sıcak) hava ile ara soğutucudan geçen (soğuk) hava arasındaki ısı değişiminin veya transferinin meydana geldiği anlamına gelir. Soğutulmuş basınçlı hava ara soğutucudan geçtikten sonra, motorun emme manifolduna ve silindirlere beslenir. Hava-hava ara soğutucular sadece gördükleri ortam hava akışı kadar verimlidir. Bu nedenle, bu tür hava soğutucularının doğru yerleştirilmesi, soğutucuların etkinliği için çok önemlidir. Hava-hava soğutucular, basitliği, hafifliği ve düşük maliyeti nedeniyle, özellikle turbocharger’lı ve centrifugal supercharger’lı araçların çoğu için en popüler seçimdir.
Hava-hava sistemi çok verimlidir; Bununla birlikte, gerekli soğutmayı oluşturmak için hava akışına (araç hızına) dayanmaktadır. Araç durur vaziyetteyken, bu soğutucular yetersiz hava akımı olduğunda ısınmaya meyilli olabilirler. Bu nadiren öne monteli ‘front-mount’ kurulumlar için bir sorun olsa da, motor bölmesi içerisindeki bir ‘top-mount’ ünite, motor bölmesi sıcaklıkları soğutucuyu etkilemeye başladığında kesinlikle rölantide aşırı ısınabilir.
Genel olarak, bu tip soğutucu otomotiv dünyasında çok daha popülerdir ve soğutma performansı açısından en iyi parasal değeri sunar.
Artıları
- Karmaşık kurulum gücü gerektirmez ve bu nedenle kurulumu kolaydır.
- Çalışması için sıvı gerektirmez ve bu nedenle sızıntı riski yoktur.
- İntercooler iyi hava akımı gördüğü sürece ısıya maruz kalmaz.
Eksileri
- Verimlilik, yalnızca ortam hava sıcaklığı kadar iyidir.
- Verimlilik, yalnızca soğutucunun gördüğü hava akımı miktarı kadar iyidir.
- Hava akışını görecek bir yere monte edilmelidir. Gelişi güzel istenilen yere monte edilmemelidir.
Air to Water Intercooler
Air to water intercooler, su ve hava arasında ısı alışverişinin gerçekleştiği bir ara soğutucu sistemidir. Bir hava-su sisteminde, sıkıştırılmış havadan gelen ısı, dış hava akımı (en azından doğrudan değil) tarafından değil, bir sıvı soğutucu madde tarafından soğutulur. Soğutucu ve hava farklı geçişlerdedir ve doğrudan teması yoktur.
Basitçe iki adet ‘intercooler’ a sahiptir. Hava-su intercooler sistemindeki birinci intercooler, aşırı besleme’den gelen sıcak havayı soğutur. Yani turbo veya supercharger cihazından çıkan boost’lu sıcak hava, içinden soğutucu sıvı geçen bir intercooler’dan geçiyor ve su sayesinde soğutulmuş oluyor.
Soğutucu sıvı, ısı eşanjöründeki kanatçıklara bağlı kanallardan ve borulardan pompalanır. Turbo veya supercharger’dan gelen hava, hava ve soğutucu arasında ısı transferine izin veren kanatçıkların içinden akar.
İkinci intercooler, bu içinde su bulunan birinci intercooler’ın ısınmış suyunu kendine alarak dışarıdan gelen hava ile soğutur. Bu nedenle olsa gerek ki, bazen bu sisteme air-to-water-to-air denilmektedir.
Bu sistem tipik bir hava-hava ara soğutucuya göre daha karmaşıktır, çünkü soğutma sıvısı boruları, bağlantı parçaları, soğutma sıvısı pompası ve muhtemelen ilave bir radyatör gerektirir ve gerçek ısı eşanjörü için yeterince geniş bir alan kaplar.
Bazı sistemlerde, ana / birinci intercooler, intake manifold ile entegre olabilirken (ör; Bmw X3) bazıları ayrıdır (ör; Bmw M4).
Bu tür bir karmaşıklığı sisteme eklemek gerçekten de önemli miktarda ısı değişimi gerektiren araçlar için uğraşmaya değer. Hava-su sistemleri tipik olarak çok fazla ısı üreten yüksek performans araçlar için kullanılır. Normal araç kullanımı için, daha tipik bir hava-hava soğutucu yeterlidir.
Artıları
- Çok iyi bir verimlilik sağladığı için, ara soğutucu boyutu daha küçük olabilir.
- Verimliliği, kısa süreliğine en üst düzeye çıkarmak için, buz veya başka kimyasal maddeler kullanılabilir.
- Uygun herhangi bir yere monte edilebilir.
Eksileri
- Çalışması için diğer birçok aksesuar gerektirir.
- Daha karmaşık olduğu için, doğal olarak sızıntılar gibi problemler için daha fazla fırsat yaratır.
- Uzun süreli performanslı kullanımlarda verimsiz hale gelebilir.
Hangisi benim için uygun?
Piyasada iki tür intercooler vardır – air-to-air (hava soğutmalı) ve air-to-water / liquid (su / sıvı soğutmalı) intercooler’lar. Hava-su intercooler’lar, buz kullanabilen ve sadece kısa bir süre dayanabilen yarışlar için çok iyi bir seçimdir. Her ne kadar su soğutmalı ara soğutucular son derece kısa mesafelerde harikalar yaratsalar ve drag araçlar için ideal olsalar da, cadde ve pist tipi yarış arabaları için ideal değildir ve hava soğutmalı bir ara soğutucu kullanmanız gerekir.
Centrifugal supercharger’lar tipik olarak motorun yanına temiz hava akımı alacak şekilde yerleştirilebildiği için, positive displacement supercharger’lardan veya turbocharger’dan çok daha soğuk çalışırlar. O nedenle, centrifugal supercharger’lar, cadde kullanımı için, hava-hava intercooler ile, hava-su ara soğutuculardan daha üstün performans sağladığı iyi bilinmektedir. Neredeyse tüm turbocharger’lar ve centrifugal supercharger’lar, yüksek verimliliklerinden dolayı hava-hava ara soğutucular kullanır.
Bununla birlikte, positive displacement supercharger’lar, motorun tepesine monte edilmeleri nedeniyle hava-hava ara soğutucuları kolayca kullanamazlar ve tipik olarak hava-su ara soğutucuları kullanırlar.
Intercooler’ın konumlandırılması
Top-Mount (TMIC)
Top Mount Intercooler (TMIC), standart ısı eşanjörleri için yaygın olarak kullanılır. Böyle bir sistemle donatılmış en popüler araçlardan ikisi Subaru WRX ve STI’dir.
Top (üst, yukarı) mount ismi, motorda bulunan intercooler’ın konumunu belirtir. Bu tip intercooler, motor kaputundan hava akışlı bir ‘hood scoop’ veya bir tür hava kanalı tarafından beslenir.
Soğutucuyu motor bölmesine yerleştirmenin birkaç önemli faydası vardır. Birincisi, bu soğutucu yoldaki taş gibi maddelerden zarar görmesini önlemek için güvenli bir yerdedir. Ek bir fayda, “boost lag” açısından olacaktır. Turbo sistemlerde bir top mount intercooler, hem turbo hem de emme sistemlerine çok yakın olduğu için, boru tesisatı çok kısa olacaktır, bu da daha kısa bir hava akımı yolu ve daha az destek gecikmesi (boost lag) sağlar.
TMIC sisteminin dezavantajı, ısı emmesi (heat soak) asıl sorundur. Intercooler motor bölmesinin içine yerleştirildiği için, motorunuz ve egzoz sisteminizin ürettiği ısıya kesinlikle duyarlı olacaktır. Giriş sıcaklıkları rölantide bir TMIC ile yükselme eğilimindedir, bu da soğutucu çok ısınırsa güç çıkışını olumsuz etkileyebilir. Fabrika soğutucusundan daha büyük bir bar and plate ünitesine upgrade etmek, kesinlikle heat soak riskini azaltmaya yardımcı olacaktır, ancak bunu ortadan kaldırmanın tek yolu, soğutucu için farklı bir yer seçmek olacaktır.
Side-Mount (SMIC)
Bir yana monteli intercooler (SMIC) bugünlerde oldukça nadir görülür, ancak 90’lı yılların bazı eski araç modellerinde donatıldı. Bu soğutucu, diğer iki seçenek arasında bir uzlaşma olarak düşünülebilir ve tipik olarak yalnızca fabrikada donatılmış bir kurulumdur. Bu sistemde soğutucu, ön tamponun yan girişine yerleştirilir. SMIC, tamponun orta bölümünden hava akışını engellemek yerine, tamponun yan tarafından hava çeker.
Alan kısıtlamaları nedeniyle, bu soğutucunun boyutu genellikle oldukça sınırlıdır, bu da performans desteğini etkiler. Ayrıca, boruların motor bölmesinin dışına ve geri içeri hava girmesi için daha uzun olması gerekir. Hafif upgrade (modifiye) için, SMIC iyi bir seçenektir. Ancak yüksek performanslar için, daha faydalı olan FMIC sistemi tercih edilmelidir.
Front-Mount (FMIC)
Öne monteli bir intercooler (FMIC) yalnızca düşük giriş sıcaklıkları için bir modifikasyon değildir, aynı zamanda belirli bir estetik de sağlar. Geniş bir (tampon) ön monteli ara soğutucu, güçlü bir aracı tanımlamanın kolay bir yoludur. Bir FMIC’in bir TMIC’e karşı, ‘boost lag’ ve gerçek güç yararları açısından kullanımıyla ilgili çeşitli tartışmalar vardır. Bir ön montaj sistemi tipik olarak tüm seçeneklerin en düşük giriş sıcaklıklarını üretirken, aynı zamanda en yüksek gecikmeye (boost lag) neden olur. Aracınızın gücüne ve sürüş planınıza bağlı olarak bu eksikliğin dikkate alınması gerekir, ancak optimum ısı transferi için bir front mount intercooler en iyi seçenektir.
Bu sistemdeki intercooler, ön tampon açıklığına oturur ve burada merkezden en iyi hava akışını sağlayabilir. Ancak, arkasındaki radyatöre hava akışını engelleyecektir, bu da o eşanjörden geçen hava akışında bir kısıtlamaya neden olacaktır. Bu kurulum soğutma suyu sıcaklıklarını olumsuz etkileyebilir. Bu genellikle büyük bir sorun değil, ama kesinlikle göz önünde bulundurulması gereken bir şey.
Özet
Hava-hava bir sistem için en iyi yerleşim aracın önündedir. “Ön montaj” en etkili yerleşim olarak kabul edilir. Motor düzeni veya araç tipi önden yerleştirmeye izin vermiyorsa, motorun üzerine veya hatta yanına bir intercooler takılabilir. Bununla birlikte, bunlar hava akımı çok iyi olmadığından ve dış hava akımı düştüğünde ara soğutucu ısıdan muzdarip olabileceğinden bunlar etkili sayılmaz. Bu yerleşimler, havayı doğrudan ara soğutucuya yönlendirmek için genellikle ek hava kanalları veya kanatlar gerektirir.
Radyatörün iyi hava akımı alması ve termo fanı takılı olarak monte edilmesi koşuluyla, hava-su tipi intercooler motor bölmesinin herhangi bir yerine monte edilebilir.
Arka veya orta motorlu araçlarda, ara soğutucu genellikle arka kanatlara monte edilir. Kanallar onlara ihtiyaç duydukları temiz havayı sağlar. Ancak bazıları, Porsche 930’lar gibi, arka motor bölmesinde üste monte edilmiş bir ara soğutucuya sahiptir.
Özetlemek gerekirse, ara soğutucu kurulum seçiminiz aracınız ve hedefleriniz tarafından belirlenir. Optimum ısı transferi için, bir FMIC en iyi seçenektir. Düşük boost lag ve hafif modifikasyonlar için arttırılmış güç desteği sağlayan bir TMIC sizin için en iyisi olabilir.
Intercooler’ı geliştirip daha fazla güç almanın yolları nelerdir?
Performansı en üst düzeye çıkarmak için intercooler’a bazı ek soğutma yöntemleri kullanılır.
- Mümkün olduğunca fazla verimlilik elde etmek için, intercooler’ı dışarıdan gelen hava akımını tam üzerine alacak şekilde konumlandırmaktır.
- Intercooler’ı uygun şekilde boyutlandırmaktır. Uygulama için doğru boyutta değilse, küçük / ince bir intercooler hızlı ısınacaktır.
- Intercooler’ı soğutmaya yardımcı olmak için harici bir soğutma sistemi eklemek.
- Su veya kimyasal püskürtme (intercooler sprayer) sistemi eklemek. Her durumda, bir hava-hava intercooler’ın soğutma yeteneği arttırılabilir. Ara soğutucuya sadece su püskürtebilirsiniz; bu işe yarar. Bununla birlikte, daha da fazla verimlilik arıyorsanız, kimyasalları kullanmalısınız. Bu, (heat exchanger) intercooler’ın üzerine bazı alkol türleri, nitrous oxide (NOS) veya sıvı karbondioksit (CO2) püskürtülerek arttırılabilir. Bu, sıcaklığı daha da azaltmaya ve performanslı kullanımlarda çok işe yarar. Nitro sistemleri, drag yarışları veya kısa bir süre için ekstra güç elde etmek isteyenler için çok etkilidir.
- Buz eklemek. Hava-hava sistemlerde olduğu gibi, su soğutmalı sistemlerde ise, intercooler’ın sıvı konulan rezervuarına genellikle “buz” ekleyip soğutmak suretiyle performans artırılır. Soğutucu sıvı sıcaklığı, ortam sıcaklığının altına düşürülür, böylece giren hava daha da soğutulur. Bu yöntem de genellikle kısa süreli drag yarışlarında kullanılmaktadır.
Yaygın intercooler sorunları
Bir intercooler ile yanlış gidebilecek pek bir şey yoktur, bu nedenle çoğu hata genellikle kurulum sorunları veya kaçaklarla sonuçlanan fiziksel hasarlarla ilişkilendirilir.
Sızdıran hortumlar
Etkilenen en yaygın alanlardan biri, kauçuk takviye hortumları ve onları yerinde tutan kelepçelerdir. Zamanla kauçuk kaybolacak ve kelepçeler sıkma kuvvetlerini kaybedebilir, bu da destek hortumlarının gerçekte boost’lu havanın kaçmasına izin vermesine neden olabilir.
Bu durum, düşük performansla sonuçlanacak ve sürüş sırasında sızıntıdan dolayı ‘boğucu’ bir ses işitebilirsiniz. Hortumları ve kelepçeleri ara ara kontrol etmeli, hasarlı olanları yenileriyle değiştirilmelidir.
Darbe hasarı
Ara soğutucular, genellikle aracın önüne monte edildiği için, ara soğutucuya yoldan gelen taşlardan veya diğer maddelerden zarar görebileceği anlamına gelir.
Bu, hassas soğutma kanatçıklarına zarar verebilir, ara soğutucunun soğutma verimliliğini azaltabilir ve hatta aşırı durumlarda ayrıca boost’lu havanın içinden geçtiği tüplere zarar verebilir. En kötü durumlarda ara soğutucunun parçalanmasına neden olabilir ve bu durumda yeni bir ara soğutucu gerektirir.
Yağ kirliliği
Intercooler’a giren hava doğrudan aşırı besleme’den geldiğinden, bu, turbo veya supercharger ile herhangi bir sorun yaşamanız durumunda intercooler’ın da etkileneceği anlamına gelir.
Örneğin, bir turbo aşınarak yağ sızdırıyorsa, o zaman dışarı sızan yağın bir yere gitmesi gerekir ve bir yerlerde ara soğutucu olması muhtemeldir. Bu, yağın ara soğutucunun tabanında toplanması, ara soğutucunun performansını düşürmesi anlamına gelir. Aynı zamanda, boost’lu havaya yağ buharı kazandırır, dolayısıyla motor performansını da olumsuz etkiler.
Kontrol etmek için, hortumları çıkarın ve yağ bulguları açısından inceleyin. Varsa, ara soğutucuyu çıkarın ve ara soğutucunun içindeki tüm yağı çıkarmak için motor yağ çözücü ile yıkayın.
“Intercooler” kelimesini hepimiz yanlış mı kullanıyoruz?
Terminoloji, özellikle kelimelerin sıklıkla birbirinin yerine kullanıldığında, kafa karıştırıcı olabiliyor. Elbette, insanlar kelimeleri yanlış kullandığında da pek bir faydası olmaz. Peki neden bu kadar çok isim var ve aralarındaki fark nedir? Öyleyse gelin şimdi bu terimlerle ilgili birkaç şeyi açıklığa kavuşturalım.
Genelde “intercooler” olarak adlandırdığımız şeyin işi, turbo veya supercharger cihazından çıkan havayı soğutmaktır. Daha soğuk hava, motora daha fazla oksijen girmesi, daha fazla yakıt yakması ve performansı artırması anlamına gelir.
Intercooler için kullanılan diğer isimler
Bununla birlikte, otomotiv uygulamasında kullanılan bir “intercooler” ın “aftercooler” olarak adlandırıldığına dair bir argüman vardır. Neden? Garip bir şekilde, cevabın uçaklarla ilgisi var.
Piston (içten yanmalı) motorlu bazı uçak motorları “kademeli” turboşarjlara (genellikle iki, bazen daha fazla) sahiptir, hava birinden diğerine itilir ve bu da havayı motora iter. Bu, hem ısı hem de basınçta istenmeyen bir birikime yol açar.
Çözüm, turboşarjların arasına bir soğutma cihazı yerleştirmektir. Konumundan dolayı ‘intercooler’ olarak adlandırılır. Son turbodan sonra ve motordan önce başka bir soğutucuyu yerleştirdğinizde ise, ‘aftercooler’ olarak adlandırılır. Bu durum nadiren de olsa arabalarda da aynıdır, bu yüzden bazıları aftercooler olarak hitap etmenin uygun olduğunu düşünüyor.
Yani, after-cooler’da bir inter-cooler’dır ve sadece bulunduğu konum itibarıyla o isimi almıştır, ‘inter’ öneki ‘ara’ ve ‘after’ öneki ‘sonra’ demektir ve ikisinin görevi de turboşarj tarafından üretilen basınçlı havanın sıcaklığını düşürmektir. Kısacası ikiside birbirinin aynısıdır.
Intercooler’ın bu yerleşimi ile ilgili olsa gerek ki, hepsini içine kapsayan intercooler için genel (jenerik) bir terim olan “charge air cooler” ismi kullanılır. Bu nedenle, “charge air cooler” teriminin kullanılmasının sebepleri vardır diye şahsen düşünüyorum. Bununla birlikte, intercooler terimi, otomobil üreticileri, petrolhead, ve diğer başkaları tarafından o kadar yaygın olarak kullanılıyor ki, charge air cooler terimi ile eşanlamlı kalması muhtemeldir.
Bazen de, intercooler için radyatör terimi kullanılır.
Her ne kadar teknik olarak yanlış olsa da, gerçek bir intercooler’ın veya charge air cooler’ın, sadece hava-su (air-to-water) tipi bir soğutucu olduğu ve ısı eşanjörünün (heat exchanger), sadece hava-hava (air-to-air) tipi bir soğutucu olduğu veya hava-hava soğutucuları için “intercooler” ve hava-su soğutucuları için “aftercooler” olduğu yönünde ortak yaygın görüşler var.
Ancak, bu terimler tutacak gibi görünmüyordu. “Intercooler” terimi, tüm ısı eşanjörleri için konumlarına bakılmaksızın kurulmuştur.
Son söz
Tüm bu terimlerin hepsi turbo veya supercharger cihazından çıkan havayı soğutmak için kullanılan (ısı eşanjörüne) heat exchanger’a atıfta bulunmaktadır. Uzun lafın kısası, hepsi temelde birbirinin aynısıdır.
Intercooler, düşük güç seviyeleri (belirli bir psi aralığı) için kesin şart değildir. Ancak yüksek bir performans arıyorsanız, motorunuza bir intercooler eklemeyi düşünün.