Hamid Alizadeh
01 Ocak 2018
Son dört gündür İran 1979 Devriminden bu yana en geniş alana yayılmış protestolara sahne oluyor. Yine de büyüklük olarak 2009 Yeşil hareketinden halen daha küçük olsa da, bu hareketin genelde hapsolduğu büyük şehirlerin başlıca kentsel bölgelerinin çok ötesine yayıldı. Bu ani bir değişim ve rejimi temellerinden sarstı.
Şu ana kadar göründüğü kadarıyla 27 bölgede 52 şehir 28 Aralık'ta insanlar Meşhed sokaklarına çıktıklarından beri protestolara şahit oluyor. İlk protesto gösterileri Mashad'da gerçekleşti ve başlangıçta Başkan Hasan Rouhani'yi hedef aldı. Aslında başlangıçta, tutucu gericiliğin, Meşhed'in Cuma Namazı İmamı ve 15 milyar dolarlık İmam Reza Vakfının sorumlusu olan Ahmad Alamolhoda'nın desteğini aldı.
Buna rağmen sloganlar dini düzen aleyhine döndü. İran'ın ikinci büyük şehri Meşhed, tutucu grupların büyük desteğin keyfini sürdüğü muhafazakar ve dini bir şehir olarak her zaman görüldü. Ancak geçtiğimiz yıllarda şehrin ruh hali değişti. Aslında, bu protestoların hepsinin belirleyici özelliği, onların rejimin geleneksel olarak daha yüksek bir desteğe sahip olduğu alanlarda ve kesimler arasında meydana geldiği gerçeğidir.
En büyük dini kurumların evi olan kutsal Kum şehrinde, ayın 29'unda binlerce insan, "Hizbullah'a Ölüm," "Seyad Ali Hamaney defol, iktidarı bırak" ve "İslam Cumhuriyeti'ne Ölüm" gibi sloganlarla sokaklara döküldü. Bir noktada Che Guevara'nın resmi de demoda görüldü.


Protestocular hükumet binasına saldırırken.
Kuzey kenti Reşt'te kalabalıklar, "Asil ordu, halka yardım et," sloganlarını atıyordu. Hashtgard'da büyük bir kalabalık, "Tek hedef rejim, bu bizim son sözümüz," diyordu.


4.Gün Reşt kentindeki protestocular orduyu yardıma çağırıyor.
Diğer sloganlar, "Suriye'yi rahat bırakın, bizi düşünün" şeklinde, İran'ın Suriye'deki müdahalelerine karşıydı.
Dün ilk defa Tahran'da da küçük çaplı olsa da protestolar patlak verdi; özellikle de Tahran Üniversitesi çevresindeki gençler tarafından başlatıldı. İranWire'deki bir görgü tanığı raporu, "sloganlar ekonominin etrafında toplanmıştı. İşsizlik, yoksulluk ve yoksunluk insanları umutsuz hale getirdi. Sonra sloganlar, özgür olma hakkı da dahil olmak üzere siyasi ve sivil haklara -yani bireysel özgürlük, düşünce özgürlüğü ve halkın her kesimine özgürlük- dönüştü. Üniversite öğrencileri halka katıldı çünkü öğrenciler halkın bir parçası," diyerek açıklamada bulundu.
Tahran'da çekilen demoda yükselen sloganlar, "Diktatöre Ölüm," Mollalar Tanrı gibi yaşarken, halk yoksul" ve "Bağımsız Özgür İran Cumhuriyeti," şeklindeydi.


Diğer sloganlar arasında, "Ölürüz, ölürüz ancak İran'ı geri alacağız,"Reformcular ve İlkeciler, hikaye burada sona eriyor" ve "Ekmek, İş, Özgürlük," "Öğrenciler ve İşçiler Birleşin," gibi olanlar yer alıyordu. Polis Tahran'daki gösteride sert önlemler aldı ve en az 200 kişinin tutuklandığı bildirildi, ancak mahkum arabasına saldırı düzenlenen ve dediklerine göre gözaltına alınanların serbest bırakıldığı noktada gösteriler sokaklara kadar yayıldı.
https://av.voanews.com/Videoroot/Pangeavideo/2017/12/f/f7/f72c7857-11bb-40f1-a1d3-c5d679cd7056_manifest.mpd
Aynı zamanda, özellikle Devrim Muhafızlarına bağlı birkaç bankaya saldırı düzenlendi; bu da polisi ülke genelindeki bankalara ek güvenlik uygulamaya sevk etti.
Ayrıca İzeh kentinde, bir noktada güvenlik güçlerini hep beraber dışarı attıkları bildirilen protestocular arasında şiddetli çatışmalar patlak verdi. Bu çatışmalarda iki kişi öldürüldü. Devlet televizyonu sıkı önlemler sonucunda şu ana kadar 10 kişinin öldüğünü bildirdi. Bununla birlikte, protesto gösterilerinin ölçeği, devleti daha büyük bir hareketi kışkırtmaktan kaçınmak için dikkatli bir yaklaşım benimsemeye zorladı.
Fakat protesto gösterileri ne olursa olsun devam edecek gibi görünüyor. Tahran'daki protestolar başlangıçta küçük iken, gösterilerin hız kazanmakta olduğunun ve bugün protestolara katılması beklenen yeni şehirlerle birlikte daha büyük gösterilere yol açabileceğinin işaretleri var.
Hareketin hızla yayılması, uygun bir tepki ortaya koymaya çalışan rejimi şaşkına çevirdi. Birkaç günlük suskunluktan sonra Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani dün televizyonda göründü. "İnsanların eleştirme hakları var," olduğunu kabul etti, fakat aynı zamanda, "şiddet ve kamu mallarının tahrip edilmesi" durumunda rejimin sıkı önlemler almaya hazır olduğunu belirterek tehdit etti.
Bu arada, Tahran Üniversitesi'ndeki yüzlerce barışçıl protestocu dövüldü ve topluca tutuklandı; protestocular ülkenin diğer bölgelerinde öldürüldüler. Masoumeh Ebtekar gibi diğer liberal "Reformcular", kitlelere engel olmak için sınırsız sıkı önlemler çağrısında bulunuyorlardı. Bu liberaller demokratik hakları savunurlar, tabii ki bu haklar kitlelerin asıl özlemlerini karşılamada gerçekten kullanılmadıkları ölçüde.
Rouhani, beş yıl önce değişim sözü ile iktidara geldi. Toplumun her katmanından milyonlarca insan, teminat altına alınmış atmosferi sona erdirme, siyasi tutsakları serbest bırakma, demokratik hakları arttırma, İran'ın izolasyonunu sona erdirme ve yaşam standartlarını yükseltme vaatleri etrafında toplandı.
Rouhani, beş yıl önce değişim sözü ile iktidara geldi. Toplumun her katmanından milyonlarca insan, teminat altına alınmış çevreyi bitirme, siyasi tutsakları serbest bırakma, demokratik hakları arttırma, İran'ın izolasyonunu sona erdirme ve yaşam standartlarını yükseltme vaatleri etrafında toplandı. "Sadece merkezin çarklarını değil aynı zamanda halkın geçimini de döndürme" sözü milyonlarca işçi ve yoksulda yankı buldu. Ancak dört yıl sonra, sıradan insanlar hala mücadele ediyorlar. İşsizlik giderek artıyor ve genel olarak enflasyon kontrol altına alınmış olsa da, yaşam maliyeti gittikçe artıyor. Dahası, Rouhani yönetimi, en yoksullar için nakit yardımların yanı sıra temel mallar üzerindeki sübvansiyonları azaltmayı planlıyor.
2017 İran Protestolarının Bilgi Görseli / Image: HRANA
Şimdi tanık olduğumuz şey, toplumun bu katmanlarının bir isyanıdır: fakir, yoksun bırakılan, alt orta sınıf ve işçi sınıfı kesimleri. Muhafazakar bölgelerden gelen bu tabakalar on yıllardır paylarına düşene rıza göstererek başlarını öne eğdiler. Aslında sokaklardaki insanların çoğu rejimin sık sık yaslandığı aynı katmanlardan geliyor. Fakat artık bu sona erdi.
Elbette bu aşamada sloganlar, ekonomik talepler ve "diktatöre ölüm"den tutun da Reza Khan'ı övmeye kadar, oldukça karışık. Tüm bunlar, çürümüş İslam Cumhuriyeti'ne karşı şiddetli bir öfkeyi yansıtıyor. İnsanlar işsizlik, enflasyon ve yolsuzluklardan bıkmış durumda. Din adamlarının geleneksel olarak arkasına saklandıkları dindar ve temiz örtü onlarca yıllık çürümüş ve bozuk kurallar ile lekelenmiştir.
Bu arada İsrail'in yanı sıra Batılı rejimler ve Suudiler bu hareketten kazanç sağlamak için sıraya girdiler. Donald Trump "İran halkına"a verdiği desteği tweetledi. Açıkçası Trump, Suudi Arabistan ve İsrail, İran'a karşı bir rejim değişikliği taktiğini izliyorlar. Fakat İran halkı batı emperyalizminin kendilerine karşı işlediği suçları unutmadı, en sonuncusu ABD'nin İran kitleleri üzerinde yürüttüğü acımasız ekonomik savaş.
Bugünden sonra ne olacağı belli değil. Hareketin geçici olarak sönmesi mümkün. Ancak bir şey çok açık: bu, İranlı devrimci kitlelerin uyanış sürecenin başlangıcıdır. Kitlelerin yeni bir katmanı sahneye indi ve rejim krizi derinleşiyor. Bunlar, tüm bölge boyunca şok dalgaları gönderecek ve sınıf kuvvetlerinin dengesini kökten değiştirecek olan büyük tarihi olayların ilk sarsıntısıdır.
*www.marxist.com sitesindeki yazıdan Türkçe'ye amatörce çevrilmiştir.
DOUG HENWOOD
(Ç.N.: Hemen hemen her gün farklı sosyal mecralarda Bitcoin ile ilgili bir analiz yapma salgını - ya da Bitcoin reklamı veya pazarlaması mı desek daha doğru olur - almış başını gidiyor. Yaklaşan büyük bir devrimden bahsediliyor. Ve üzücü olan, dünyadaki bütün kötülüklerin nedeninin ister kripto ister kağıt olsun para olduğunu en iyi bilen ve kavrayan kimi solcuların başı çekerek gün geçtikçe artan bu yeni eğilime katkıda bulunmalarıdır. Oysa değişen hiç bir şey yok. Olan biten bir kötülüğün yerini yeni bir kötülüğün almasından ve dünyadaki bütün kötülüklerin ana örgütleyicisi olan merkez bankalarının ve bankaların yerini kötülüğün sembolü olan paranın sözde "merkezsizleştirilmiş", "devletsiz" halinin alacak olmasından başka bir şey değildir. Diğer bir deyişle söz konusu olan kötülüğün evrimleşmesi ve bir kabuk değiştirmesidir. Çünkü ezilen sınıfın egemenliği ve denetimi altında olmayan hiç bir teknolojik gelişme nihayetinde insanlığa yarar getirmez[Son yapılan araştırmalar sosyal medyanın insanlarda endişe, kaygı, şüphe duyma ve kıskançlıkları giderek arttırdığını gösteriyor]. Alınır satılır şeylerin ve lüksün bilinçlerimizi ele geçirip vasıfsızlaştırdığı ve emre amade itaatkar hale getirdiği gibi bir kimlik ifadesi aracı işlevi gören ve hissi veren sosyal medya teknolojisi de gün geçtikçe bilinçlerimizi farkında varamadığımız ve varamayacağımız bir şekilde aslında köleleştiriyor. Artık sömürü konusu sadece emek gücü değil bizzat bilinçlerimiz, düşüncelerimiz. Bilinç ve düşüncelerimiz paraya tahvil ediliyor. Ve bizler de bilgisayarlarımızın başında paraya çevrilen köle bilinç ve düşünceler olarak, yaratılan her yeni teknolojinin sorgusuz sualsiz peşinden gidiyoruz.Görüntüde yararlıymış gibi görünen, özünde egemenlerimize hizmet eden, insanlığı içine düştüğü batakta daha da çamura saplayan bir araç vazifesi görüyor. Aşağıdaki yazı Bitcoin'i anlayamayan birçok insana Bitcoin'in ne olduğunu basit bir dille anlatıyor. Çeviri hatalarımız varsa affola!. Saygılarımızla.)
Hala Bitcoin'i anlamıyor musunuz? Biz sizin için örtüsünü kaldırdık.
Francis Storr / Flickr
Bir zamanlar oldukça esrarlı bir konu olan Bitcoin, şimdi her yerde.
Ayn Rand'ın sadık takipçilerinden olmasına ve Elliott Dalga teorisi olarak bilinen bir uydurmaya inanmasına rağmen finansal piyasaların büyük bir psikologu olan piyasa alimi Robert Prechter bir zamanlar, büyük bir boğa piyasası[ piyasanın yükseliş trendinde olduğu yani fiyatların gelecekte iyimser bir ortamda seyredeceği ve yatırımcıların alıma geçeceği dönemdir] esnasında halk işin içine girdiğinde, bir "tahakkuk noktası" denen bir şey olduğunu ileri sürdü. Bu, artık geç oluyor ve artıda olanlar için çıkmayı düşünmenin zamanı geldi demektir(Ayşe Teyze ve Ahmet Amca dahil olduktan sonra ciddi bir düşkünlük artmaya devam edebilir olsa da).
1630'ların Hollanda lale soğanı çılgınlığı, 1710'ların Güney Denizi balonu ve 1920'lerin ve 1990'ların ABD hisse senedi piyasası cümbüşü gibi, Bitcoin ile ilgili olarak fiyat artışının son bir kaç yıldır tarihin büyük çılgınlıklarından birini andırdığı benzer bir durumla karşı karşıya olduğumuz kesin gibi gözüküyor.
Neler oluyor? Ayrıntılara girmeden önce, genel olarak paranın basit bir konu olmadığını söylemeliyim. Çoğu insan, ilk para olan altının nasıl çıkarıldığını, arıtıldığını ve külçe ya da sikkeye çevrildiğini gayet iyi bilir. Biraz daha az açık olan, diyelim ki platinyumdan farklı olarak altın niçin parasal bir statüye sahiptir. Gel gör ki, altın nadir, saf, kolayca bölünebilir olandır ve çağlar boyunca oldukça el üstünde tutuldu.
Kağıt para ise daha karmaşıktır. 1900'dan 1971'e kadar ABD doları altın ile belirlendi, yani değeri metalin belirli bir ağırlığıyla yasal olarak tanımlandı. Richard Nixon altın bağlantısını keserek ve değerinin döviz piyasalarında işlem görerek belirlenmesine izin vererek dünyayı sarstığı zaman,1971'de bu sona erdi.
Dolar, altın kadar iyi olduğu için değil, ancak ABD'de üretilen malları ve hizmetleri satın alabildiğiniz ve son derece önemli olarak, ABD hükumetinin vergi ödemelerini kabul edeceği tek biçim olduğu için değerlidir. Birçok işlevi arasında Merkez Bankası, ticaret çarkının dişlilerini yağlı tutmaya yetecek kadar, sadece doğru miktarda doların piyasaya çıkarılmasını sağlamakla yükümlüdür, ancak işleri hiper enflasyon krizi içinde yoldan çıkartacak kadar değil.
Fakat Bitcoin tamamen başka bir canavar. "Kripto-para" adı verilen, genişleyen ve büyüyen bir ailenin ilki ve en ünlüsüdür. Diğer aile üyeleri ethereum, ripple, dash ve monero dahildir, ancak Bitcoin açık ara en büyüğüdür. Mevcut Bitcoin'lerin toplam değeri 261 milyar dolardır. Bu, Citigroup'un toplam hisselerinin değerinden üç kat daha büyük ve Well's Fargo'nun hisselerinin değerinin biraz altındadır; gerçek para yapan, milyonlarca müşterisi olan gerçek bankalar.
Bitcoin'in kökenleri, takma adlı Satoshi Nakamoto tarafından yazılmış bir makalede bulunmaktadır. Tekrarlanan girişimlere rağmen, yeteri kadar, hiç kimse onun kim olduğunu bulamaz.
Kripto-paranın yarı resmi tanımlaması, "işlemleri ve paranın kendini üretmesini geçerli kılmak için uygulamaları kriptografinin ilkelerine dayanan, uçtan uca, merkezsizleştirilmiş dijital paradır."(Bu anlaşılması zor sıkıcı bir söz iken, kripto kimliklere haksızlık etmeyelim, doları da öyle kısa ve öz şekilde tanımlamak kolay değildir.)
Tüm bunların anlamı,Bitcoin ve diğerleri, hiç kimsenin sorumlu olmadığı ağ tabanlı bilgisayarlar tarafından yaratılan ve aktarılan, elektronik muhasebe defterlerinde salt veri olan elektronik para birimleridir. Kriptografinin rolü yalnızca işlemin güvenliğini garanti etmek değil, yeni para birimleri de oluşturmaktır. Kriptoparanın yeni birimleri, bilgisayarların karmaşık(ve anlamsız) matematiksel algoritmalarını çözmesiyle "bulunup çıkartılır;" algoritma çözülür çözülmez bir sikke yaratılır ve benzersizlik ve güvenirliğini garanti eden dijital bir imza ile birlikte doğumu sistemin geri kalanına duyurulur.
Her Bitcoin, para biriminin işlem tarihinin isimsiz bir dijital kaydı olan bir kayıt zinciri(blockchain) içerir. Yaratıcı, para birimi sisteme girdiğinde, yeni sikkenin değerini hak eder. Bitcoin'i online döviz bozdurma sitelerinde satabilir ya da satın alabilirsiniz ve hatta birkaç Bitcoin ATM'si bile etrafta yayılmıştır. (Brooklyn'de bana en yakın olanı sadece iki mil ötede; en yakın dolar ATM'si ise yarım blok ötedeki şarküteride.)
Bitcoin madenciliği muazzam miktarda bilgisayar gücü gerektirir. Bazı tahminlere göre Bitcoin'in kullandığı güç halihazırda, 159 ülkenin bireysel tüketimini gölgede bırakarak, ABD'de 3 milyon hanenin kullandığı güce eşit olabilir. Bu madenciliğin büyük kısmı, elektriğin kömürden sağlandığı Çin'de sürüyor; bu yüzden, bu kirli bir iş. Dolaşımdaki Bitcoin sayısının 21 milyonda zirveye ulaşacağı düşünülüyor; şu anda 17 milyona yaklaşıyoruz. Sınırlara yaklaşıldıkça, sikke yaratan algoritmaların çözülmesi daha da zorlaşır; bu da daha fazla bilgi işlem gücü gerektiği anlamına gelir ve daha fazla karbon gazı üretilir. Görünürde en maddi olmayan şeyler bile çoğu kez son derece maddi köklere sahiptir.
Bitcoins oluşturmak için kullanılan algoritmaların anlamsız olduğunu vurgulamalıyım. Bunlar yararlı bir amaca hizmet etmemektedir. Bazı yandaşlar için bu iyi bir şey çünkü eğer bir şekilde yararlı bir amaca tabi olurlarsa, bu, para birimine gerçek bir değer verebilir; insanın hayal gücüyle sınırlandırılmış, değerinin serbest dolaşımına izin vermek en iyisi.
Bu Bitcoin teknolojisidir. Peki ya para olarak nedir? Klasik ekonomistlerin para tanımı, paranın bir tasarruf aracı, bir hesap birimi ve değişim aracı olduğudur. Bir dükkana gidin ve dükkan sattığında gelir olarak defterine kaydedeceği 3 dolara etiketlenmiş bir konserve domates bulun. 3 doları ya cebinizden alırsınız ya da bankamatik karttından çekersiniz. Tasarrufunuzu tüketirsiniz(nakit ya da bankadaki) ve onu değişim değeri olarak kullanırsınız.
Doların değeri, ABD'deki(ve ötesindeki) herkesin, para biriminin paranın tüm bu kriterlerini başarıyla yerine getirdiğini kabul etmesidir. Dolar satın alabileceği mal ve hizmetlerle değerlendirilir. Bitcoin bu üç açıdan da ciddi problemlere sahiptir. Sadece geçen hafta Bitcoin'in değeri yaklaşık 15,000$ ila 21,000$ arasında değişkenlik gösterdi. Bir yıl önce 800 dolardan fazla değildi. Bu çok güvenilir bir tasarruf aracı değil. (Şu anda 15.625 dolar .. Fakat bir dakika bekleyin - değişecek ... İşte canlı bir teklif var.)
Neredeyse hiç kimse Bitcoin'i kabul etmiyor, ne de hiç bir işletme defterlerini Bitcoin'de tutmuyor; hem hesap birimi hem de değişim aracı olarak sınıfta kalıyor. Ve onun kısa geçmişi -ilk Bitcoin 2009'da icat edildi - çalkantılı oldu. Yandaşlarının büyüyen acıları umursamadığı çok sayıda hırsızlık, dolandırıcılık ve bilgisayar korsanlığı oldu. Fakat bir düzenleme, mevduat sigortası ve merkez bankası olmaksızın bu tür şeyler kaçınılmazdır. Düzenlemeler ve sigorta planları getirin, yine de, ve Bitcoin tüm anarko-çekiciliğini kaybedecek.
Liberterlerin onu bu yüzden sevdikleri altın, devletsiz bir para biçimi olarak Bitcoin gibidir; ancak tasarruf aracı ölçüsü olmada çok daha iyidir. Altın'ın fiyatı günde yüzde 1'den daha az değişkenlik gösterir, fakat fiyatı hala çok çamur atılmış ABD dolarından daha fazla oynaktır. Yarı-güvenilir bir tasarruf aracıdır. Fakat altın diğer ölçülerde çok az iyidir: onunla alabileceğiniz pek fazla şey yoktur ve neredeyse hiç bir şey altın ile hesaplanmaz ve fiyatlandırılmaz.
Buna rağmen altın muazzam görüntüsel çekiciliğini sürdürür - biraz "nesnel," piyasa tarafından belirlenmiş değer ölçüsü, devlet müdahalesi tarafından lekelenmemiş. Keynes altını "muhafazakarlığın aygıtı" olarak adlandırdı. Bu eski bir muhafazakarlık idi, kemer sıkma politikalarını seven rantiye sınıfının muhafazakarlığı çünkü varlıklarının değerini koruyordu. Bitcoin, sadece para olarak devletsizliği değil aynı zamanda onun iktidarını da "altüst etmeyi" seven günümüzün siberliberterleri için benzer bir totemik amaca hizmet ediyor. Bitcoin anarko-kapitalizm aygıtının bir parçasıdır.
Bitcoin evreninin politik dış görünüşü çoğunlukla liberterdir, ancak bir sol kanata sahiptir. Birkaç yıl önce Denis "Jaromil" Roio isimli hacker, sanatçı ve lisansüstü öğrencisi tarafından yazılan bir makale, onu, "lisanın ötesinde kendi vücudunu inşa eden Çokluk"a giden yol olarak yaratıcı bir şekilde okuyarak, Bitcoin'e devrimci bir devir hızı vermek için Michael Hardt, Antonio Negri, Giorgo Agamben ve Christian Marazzi'den özdeyişleri etkin kullanır. Dönüşen para aracının üretilenleri nasıl değiştireceğini ve gelirlerin nasıl dağıtılacağını açıklamaz.
Bitcoin'in anonimliği için söylenecek bir şey var - yine de, onun maskesinin Ulusal Güvenlik Teşkilatı karşısında nasıl çözülemez olduğunu merak etmek zorundasınız. Şimdilik, uyuşturucu ve silah almanın yarı-güvenli yolu.
Fakat hafife alınacak bir konu olmamakla birlikte anonimlik dışında Bitcoin'in hangi sorunu çözdüğünü görmek zor. Kağıt paraya geçiş eski altın merkezli sistemin krizine bir tepkiydi. Bitcoin'in hiçbir kullanışlı değeri yok -yine anonimlik dışında - ancak politik bir yük taşıyor. Sadece zengin olmaya bakan girişimci ve spekülatörleri bir kenara bırakırsak, Bitcoin'in politik görüntüsü rekabet eden para sistemleriyle birlikte merkezsizleştirilmiş, devletsiz bir dünya ile ilgilidir.
Para üzerindeki devlet tekeline son veren rekabete dayalı para, uzun zamandır Sağın rüyası olmuştur; 1976'da yayınlanan bir makalede, Friedrich Hayek, tek tek ülkeler içinde birden fazla para biriminin dolaşımına izin verilmesini savunur; rekabet, en sağlıklı -en kemer sıkma canlısı anlamında - para biriminin kullanılmasına ve beladan uzak onların ilerlemesini arttırmak için hükumetin girişimlerini frenlemeye neden olacaktı. Bu, bir ekonomik krizde hiçbir mali ve parasal teşvik olmayacak anlamına gelir - sadece bırakın işler kendini temizleyen kendi yolunda ilerlesin. Bu görüşe göre, Yeni Düzen Büyük Buhranı daha uzun yaptı; Roosevelt'in göreve başlaması sonrası kan kaybı devam etti, işler er ya da geç düzelecekti. Ve 2008-9'da aynı şeyi yapmalıydık.
Kripto para birimleri, rekabetçi para birimleri fikri üzerinden öncü olacaktı - bizzat devlet tekeline meydan okuyan uydurulan para birimleri. (Aslında on dokuzuncu yüzyılda rekabet eden para birimlerimiz vardı; çoğunlukla değersiz oldukları ortaya çıkan her türden küçük bankaların çıkardığı banknotlar.) Tabii ki enflasyon yok ve devlet parası, alternatiflerinden, ya altın yahut Bitcoin, çok çok daha istikrarlı olduğunu kanıtladı. Hiçbir banka mevduatı sahibi 2008 finansal krizinde bir kuruş kaybetmedi; kısa ömründe Bitcoin için bunu söyleyemeyiz. Fakat liberterler -teknoloji ve finansta onlardan çok sayıda var, Bitcoin'in ortak ebeveynleri- her zaman enflasyon konusunda endişelidirler. Hedge fon titanlarının vergi muafiyetini kaldırmadan bahsetmelerini Nazi Almanya'sına yeniden geçiş gibi gördükleri şekilde ondan endişe ediyorlar.
Bu yüzden Bitcoin para olarak başarısız olmasına rağmen, spekülatif bir varlık olarak canlı bir yaşam kazanmıştır. Fakat daha geleneksel spekülatif varlıkların aksine, değeri tamamen ehemmiyetsiz. Hisse senetleri nihayetinde şirket karlarından hak talep eder ve tahviller gelecek bir dizi faiz ödemelerinden. Bitcoin için böyle bir şey söyleyemezsin. Tek değeri, başkasının onun için bugün ilerleyen saatlerde ya da yarın ne ödeyeceğidir. Ve şimdi üzerinde vadeli işlemler yapıyorlar, spekülasyonu dördüncü veya beşinci boyuta çeviriyorlar.
Ve ne büyük bir spekülatif çılgınlık. Herkes eylemin bir parçası olmak istiyor. Bitcoin taklitçileri her gün filizleniyor. Başka bir gün, spekülatörler, gerçekte var olmayan ve arka çıkanlarına göre hiçbir amacı olmayan kripto para için block.one şirketine 700 milyon dolar ödeme yapıyorlar. Şirket, kendisi hakkında neredeyse hiç bilgi tebliğ etmedi ve kurucuları hakkında neredeyse hiçbir şey bilinmiyor. Ve daha geçen Perşembe sabahı alkolsüz içecekler satan Long Island Ice Tea Corp., adını Long Blockchain olarak değiştirdi ve hisse senedi fiyatı derhal iki katına çıktı. Firma herhangi bir kripto para proje sahibi ile herhangi bir anlaşma yapmadı, ne de böyle bir beklenti var. Sadece isim değişikliğine giderek hile yaptı.
Hepsi çılgınlık, fakat benim tahminim, patladığında büyük bir ekonomik hasara neden olacak bir tür balon olmadığıdır. Bunun olması için, balonunun, işler kötüye gittiğinde başarısızlık riski alan bankalar tarafından finanse edilmesi gerekecekti. Böyle olmayacak gibi görünüyor. Ancak paralar iç edilecek.
Daha da ciddisi, bu balon bazı kişilerin çok fazla paraya sahip olduğunu gösteriyor. Toplumumuzun -ve yani daha geniş anlamda, Bitcoin'e giden birçok paranın Asya'dan geleceği düşünülürse- spekülasyon için harcayacak bolca parası var, insan ihtiyacı için ise yok.
Jacobin sitesindeki yazıdan Türkçe'ye amatörce çevrilmiştir.
NARGES BAJOGHLI
(Ç.N.: Tarihte benzer örneklerde defalarca tecrübe edildiği gibi toplumsal patlamaların nereye doğru evrileceği belli olmamakla birlikte İran'daki protestolar, bir sistem karşıtı isyandan ziyade, sistem içinde daha iyi yaşama kavuşma ve erişme beklentisinin yarattığı hayalkrıklıkları sonrasında ekonomik bozulmanın ve eşitsizliğin de beraberinde getirdiği kendiliğinden ortaya çıkan, içinde her türlü düşünceden kesimlerin olduğu lidersiz bir halk hareketi olarak gözüküyor. İnsanlar daha iyi bir yaşam, daha iyi evlerde oturmak, araba sahibi olmak, tatile çıkmak, rahat bir şekilde karnını doyurmak istiyor. Buna karşın: Kapitalist sistemde ezilen halklar daha iyi bir ev, daha iyi bir araba, daha iyi bir yaşam sahibi olamaz. Bunun yolu bu sistemin yıkılmasından geçiyor, iyileştirilmesinden değil...Bu da iki şekilde olabilir. Ya toplumsal patlamalar kendiliğinden sistemi yıkmaya evrilir... Ya da sosyalistler birbirlerini yemeyi bırakıp sahaya inerler. Bitmeyen Kavga'da olduğu gibi...Ancak o zaman bu kavganın bitme umudu var!)
Vatandaşlarının liderlerine duydukları öfke ve bir sonraki Suriye olma korkusu içinde iki arada bir derede kaldıkları İran'daki protestolardan bir olay yeri raporu.
İran'ın dini lideri Ali Hamaney'in İran İsfahan'daki bir portresi. adam_jones / Flickr
"Artık üniversitedeyim, fakat bunun bir zaman kaybı olduğunu biliyorum. Bundan sonra başka bir işim olmaz. Eğer üniversiteye gitmeseydim, bir işim olmayacaktı. Sadece bitmesine dört yılım var. Fakat benim için bir gelecek yok . . . hiçbirimiz için yok."
Muhsin, Tahran'ın batısına yaklaşık yirmi altı mil uzaklıkta olan Karaj şehrinde yaşayan yirmi yaşında bir protestocu. Annesi bir ev kadını ve babası küçük bir işletme sahibi. Yirmi beş yaşındaki makine mühendisi ağabeyi Ali işsiz. "Ali'nin bir kız arkadaşı var ve evlenmek istiyorlar. Ama nerede yaşayacaklar? Bizimle birlikte ailemin evinde mi? Kız arkadaşının da ailesi geniş bir aile ve bir dairede yaşıyorlar, bu yüzden Ali oraya taşınamaz. Ali benden daha akıllı ve eğer o bir iş bulamazsa ben hiç bulamam. İşte bu yüzden eylem yapıyorum. Nasıl bir geleceğe ümidimi bağlamalıyım?"
Muhsin'in babası, 1980-88 İran-Irak Savaşı'nın kıdemli askeri Hüseyin emekli maaşı alıyor ve kardeşiyle birlikte küçük bir işletmeye sahip. Hüseyin'in erkek çocukları doğmadan önce satın aldığı Karaj'da üç odalı bir dairede yaşıyorlar. Fakir değiller, ancak, "ay sonunu zor getiriyoruz. Şimdi her şey çok pahalı. Özellikle yiyecek. Kira ödemediğimiz için şanslıyız. Kirayı ödeyenlerin bu ekonomik ortamda nasıl yaşadıklarını bilmiyorum."
Hüseyin 2009'daki Yeşil Hareket yürüyüşlerine katıldı ve en büyük oğlu Ali'yi de yanına almıştı. Fakat, en küçük oğlu Muhsin politikaya yönelik herhangi bir eğilim asla göstermemişti. Hatta Mayıs 2017 seçimlerinde, kullanılan oyların yüzde 70'den fazlasını alarak seçimi yeniden kazanan Hasan Ruhani adına oylarını kullandıklarında ailesine ve ağabeyine katılmadı. Muhsin tüm günlerini Avrupa Ligi'ndeki maçların en son skorlarını ezberlemekle geçirir. En ünlü futbolcuların hayatlarını bilir, sanırsınız kendi kuzenleri," diyor gülümseyerek Hüseyin. "Bu yüzden birkaç gün önce protestoculara katılacağını bana söylediğinde, dalga geçtiğini sandım."
Muhsin'in annesi Fatıma söze atılır: "Muhsin ve yeğenim Meysam, her akşam protesto gösterilerine gidiyorlar. Bir anne olarak onlar için endişeliyim ve gitmelerini istemiyorum. Fakat hayal kırıklığı yaşadıklarını biliyorum. İşler değişmek zorunda. Ancak hükumet aşırı önlemler aldığında, oğlum ve yeğenimin bunun için bir bedel ödemelerini istemiyorum."
Otuz beş yaşındaki diş hekimi Ahmad şehrin bir yanından öteki yanına heyecanla arabasını sürerek protestocuları arıyordu. Onlara sokaklarda katılmak istemediğini söyledi, ancak sloganlarına kornosu ile katılacak ve arabasından onları destekleyecekti. "Ne istedikleri açık değil. Öfkeliler ve bunu anlayabiliyorum. Fakat tüm bu olanlar bana biraz çok fazla karman çorman gibi görünüyor. Yine de talep edilenler biraz daha netleşene kadar sokak gösterilerine katılmayacağım."
Ahmed, "Pek çok hastamızın işçi sınıfında olduğu bir diş kliniğinde çalışıyorum. Bugün bütün protestolar hakkında hastalarımla konuştum. Bazı aileler, devletin onlara verdiği nakit transferine(yaraneh: devlet yardım planı) gerçekten güveniyor ve Ruhani'nin verilen nakit yardımları geri almasından endişe ediyorlar. Nakit transferleri enflasyon sayesinde artık çok fazla bir şey değil. Ancak yine de, ay sonunu nasıl getirsinler? Yüksek gıda fiyatlarının ağırlığını hissediyorum ve ben, bir dairesi olan ve etrafta pahalı bir SUV arabayla dolaşan bir dişçiyim. Hastalarımın bu kadar pahalı olan fiyatlarla nasıl yaşadıklarını idrak dahi edemiyorum," diyerek konuşmasını sürdürdü.
KEMER SIKMA ÜCRETLERİ
Politik düzenin sertlik yanlısı unsurlarına darbe indirerek, Hasan Ruhani'nin ezici bir siyasi zafer elde ederek yeniden seçilmesinden altı ay sonra 28 Ocak 2017'de İran'da başlayan protesto gösterileri ülkenin her tarafına yıldırım hızıyla yayıldı. Şu anda protestolar lidersiz ve sloganlar ekonomik eşitlikten siyasi tutukluların serbest kalmasına, dini lideri alaşağı etmekten tüm rejimi çökertmeye kadar değişiklik gösteriyor.
Bu protestolar, 2009 Yeşil Hareketi'nin büyük ölçekli protestolarından farklı. İran politikasının kıyısında bulunan şehir, kasaba ve köylerde genellikle meydana geliyor. Şimdiye dek düzinelerce insan öldü ve yüzlerce kişi gözaltına alındı.
İran'daki ülke çapındaki protestoların ana itici faktörü ekonomidir. Uluslararası yaptırımlar ve ekonomik yönetim zafiyeti, yaşam maliyetinin aşırı yüksek olduğu, işsizliğin her tarafa yayıldığı ve sadece ekonomik eşitsizliğin genişlediği değil aynı zamanda zenginler tarafından caka satılan berbat bir durumla sonuçlandı. Rouhani'nin neo-liberal ekonomi politikaları işçi sınıfı üzerinde olumsuz bir etki yaptı. İranlı önde gelen bir ekonomist olan Cjavad Salehi'nin belirttiği gibi: "Bu, 'Ruhani etkisi'nin, enflasyonu düşüren fakat nakit transferlerin değerinin düşmesine ve ağırlıklı olarak başkentte ikamet eden şirket ve orta-sınıfın lehine diğer politikalara geçit vererek, enerji fiyatlarını yükseltme gibi geriye doğru giden politikalara ve istihdam artışına mal olan kemer sıkmanın bir sonucudur."
İran'ın enflasyon oranı son on yılda oldukça dalgalandı ve şimdi yüzde 17 seviyesinde. Milyonlarca doları zimmetlerine geçiren rüşvetçi siyasilerin ve iş adamlarının dahil oldukları, ay sonunu zor getiren vatandaşları öfkelendiren skandallar tekrar tekrar patlak verdi. İran 2016-17 arasında genellikle düşük bir yoksulluk oranına, yüzde 4.7'ye sahip olmasına rağmen, özellikle gençler ve kadınlar arasında işsizlik yüzde 30'un üzerindedir. Bu, gerçekleştirilmemiş ekonomik beklentilerle - özellikle İran nükleer anlaşmasının imzalanmasından sonra akması beklenen yabancı yatırımlara ilişkin - katlanmakla birlikte tam bir barut fıçısıdır. Rouhani ve yönetimi, yaptırımların hafifletilmesi ve ülkedeki Avrupa yatırımları üzerine ekonomiyi iyileştirme stratejilerini dayandırdılar. Donald Trump'ın "nükleer anlaşmayı yırtma" sözü üzerine artık yabancı bankalar İran'daki yatırımlara fon sağlamada ketumlar ve Avrupalı şirketler ABD Hazinesi tarafından daha fazla yaptırım uygulanabilecek bir piyasaya girmek konusunda ihtiyatlı davranıyorlar.
Ve Ahmed'in belirttiği gibi, Ruhani'nin nakit transferlerini sınırlama gibi kemer sıkma önlemlerini de içeren neoliberal ekonomi politikaları endişe yarattı. UCLA sosyologu Kevan Harris'e göre, 2016 yılında yapılan kapsamlı bir ulusal anket, paralarını her iki ayda bir ATM'lerden çeken yoksul hanelerin neredeyse tamamının, 2011'de eski cumhurbaşkanı Ahmedinejad tarafından başlatılan nakit transferler / yaraneh sistemi ile bağlantılı olduğunu ortaya koydu. Ruhani ve ekonomi takımı şu anda programda kesinti yapacaklarının sinyalini verdi. Yeni bütçe, daha çok sıkıntı yaratan, programdan daha fazla haneyi çıkartma sözü veriyor.
Gerçekten de, Başkan Hasan Rouhani'nin protesto gösterileri başlamadan sadece birkaç hafta önce Aralık ortasında parlamentoya sunduğu yeni bütçe tasarısı, yalnızca nakit transferleri hedeflemekle kalmadı, aynı zamanda ilk kez, az ya da hiç denetimi olmayan büyük vakıf gelirleri elde eden bir dizi muhafazakar dini ve kültürel kurumları da tek tek saydı. Parlamentoda yapılan bir konuşmada Rouhani bu kurumlara saldırarak, bu kurumların hantal bütçeleriyle milyonlarca İranlı'nın hayatlarını mahvettiklerini ve ülkedeki bu "finansal mafya"nın, eğer bu sorunla karşı karşıya gelinmediği takdirde ülkeye çok zarar vereceğini söyledi.
Bu konuşmayı takip eden sonraki haftalarda tutucu kesimler, -özellikle İran'ın en büyük şehirlerinden biri olan ve cumhurbaşkanı seçimlerinde Ruhani'nin rakiplerinin evi olan Meşed şehrinde- Yeşil Hareketin bastırılmasını kutladıkları 9 Dey'in önceden planlanan yıllık rejim mitingiyle doruğa ulaşacağını umdukları protestoları tetiklediler. Protestoların, yumurta maliyetinin yükselmesi ve gelecek yıl İran'da benzin fiyatlarının iki katına çıkacağı yönündeki söylentilere tepki olarak Ruhani karşıtı olması gerekiyordu.
Amma, protestocular kısa bir süre içinde tüm sistemin aleyhine döndüler. Rouhani'nin ilk başkan yardımcısı Eshaq Jahangiri protesto gösterileri sonrasında şunları söyledi: "Meydana gelen şeyin arkasındaki insanlar hükümete zarar verebileceklerini düşünüyorlar ancak sokaklarda toplumsal hareketler ve protesto gösterileri başladığında bunu ateşleyenler o insanları daima kontrol edemezler."
İran politikasının bölünmesini mübalağa etmek zor. İslam Cumhuriyeti'nin uzun süredir devam eden bir özelliği; İslam Cumhuriyeti'nde farklı kesimler, çoğu kez, ülke için politikalar ve yönergeler konusunda birbirleriyle açık bir şekilde savaşıyor ve tartışıyorlardı. Ruhani'nin cumhurbaşkanlığı süresince rejimdeki tutucu unsurlar her fırsatta onun ve yönetiminin önünde engeller oluşturmaya çalıştılar. Özellikle Mayıs ayında yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerindeki can sıkıcı kayıplarından bu yana, tutucular her fırsatta Rouhani'ye saldırdılar. Kendi payına Ruhani tutucu kurumların ekonomik gücünü kısıtlamaya çalıştı ve çok az bir yol katederek, Devrim Muhafızlarını politikanın dışına itmenin çaresini aradı.
Bu mücadelenin ortasında eski cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad sürpriz bir dönüş yaptı. Kasım 2017'de Ahmedinejad yolsuzluklara karşı tahrik edici açıklamalar yayınlamaya ve eğer ülkenin parası halka ait olsaydı, hükumet halkın refahına yatırım yapmayı hedeflerdi gibi niçin soruları sormaya başladı. Sosyal medyayı ana iletişim aracı olarak kullanan Ahmedinejad, İran yargı sistemine tehditler savurdu, davet edildiğinde geri çekilmeyen İran dini liderine meydan okudu ve zengin ve yolsuzluk yapanlara saldıran başkanlığı dönemindeki popülist mesajını yineledi. Çarşamba günü İslam Devrim Muhafızları Birliğinin komutanı, "ülkenin eski bir liderinin" protesto etmek için insanları kışkırttığını duyurdu. Şu anda bazıları İran'da Ahmedinejad'ın araştırıldığını(ç.n.:bugün itibariyle tutuklandığı söyleniyor) bildiriyorlar.
İslam Cumhuriyeti'nde alışılagelmiş bir harekette protestolar duman almaya ve bir yerden diğerine yayılmaya başlar başlamaz, rejim, özellikle de İran'da yaygın olan iki sosyal medya sitesini, Telegram ve Instagram'ı hedefledi ve iletişimi bozmak için internet hızını yavaşlattı. Özellikle Telegram, İran'da günümüzde kullanılan en büyük mesajlaşma uygulaması olduğundan, büyük bir hedeftir. Bununla birlikte, 2009 protestolarının aksine, genelde tutucuların elinde olan ve dolayısıyla Ruhani karşıtı olan devlet televizyonu, dini lidere ve rejimin tümünü protesto eden sloganlarından bahsetmeksizin protesto haberlerine yer veriyor ve bazı durumlarda bu konuşmayı yalnızca Rouhani'nin ekonomi politikalarına odaklamaya çalışıyor.
Bu arada, önceki protestolardan çekilmiş görüntü ve videoların mevcut İran gösterileri olarak sunulması sorunu var. Örneğin, 2011 yılındaki Bahran protestolarının görüntüleri, sosyal medyada Tahran'daki protesto görüntüleri olarak virüs gibi yayıldı; Mısır devrimindeki yaralı ya da ölü protestocuların fotoğrafları İran'dan gelen imgeler gibi geçti.
YABANCI MÜDAHİL KORKUSU
İran, içişlerine yabancıların karışması konusunda uzun bir geçmişe sahiptir. İran politikasında giderek artan patlamaya hazır bir zamanda ve Orta Doğu'da gitgide artan endişe verici ve kanlı bir dönemde, dış güçlerin oynadığı rol göz ardı edilemez. İran dini lideri, tahmin edildiği gibi, İran'ın içişlerine dışarıdan müdahil olunduğu suçlamalarına son çare olarak başvurdu. Protestoların esasen tabandan gelen köklerini ve katılanların acılarını tümüyle göz ardı ederek protestolara sağlanan para ve silahlardan dışarıyı sorumlu tuttu. Her şeye karşın, ister olay yerinde müdahil olsunlar isterse olmasınlar, Suudi Arabistan, İsrail ve ABD gibi tarafların ve muhalif kesimlerin olayları kendi lehlerine çevirmek için protestoları desteklediklerini düşünmek için saf olmak lazım. Muhsin'in kuzeni, otuz iki yaşındaki mimar Shayda, "Katılmamış olmamın ana nedeni işte bu," dedi. 2009'da Yeşil Harekete iştirak etti, "fakat bu sefer, bazı şeyler bende kuşku uyandırıyor."
"Kuşku uyandırıcı değil," diye sinirlenerek karşılık verdi Muhsin. "Durumun iyileşmesini beklemekten bıkmış durumdayız. Düzelmiyor."
"Peki ya yabancı kesimler dahil oldularsa? İran'ın Suriye'ye dönüşmesini ister misin?!" diye sordu Shayda öfkeyle.
"Asla doğru zaman olmadı. Artık doğru zamanı beklemekten bıktım," diye karşılık verdi Muhsin, bir taraftan da dikkati cep telefonundaydı; Meysam'la birlikte yarın ne zaman sokağa çıkacaklarına karar vereceklerdi.
*www.jacobinmag.com sitesindeki yazıdan Türkçe'ye amatörce çevrilmiştir.
Danielle Anderson
Arkeolojide yeni kanıtlar ve neticelenen izahatlar, Marksistlerin uzun süre önce ulaştıkları, diyalektik materyalizmin doğal yaşama nasıl karşılık geldiğini açıklayan vargılara benzemektedir.
Evrim her zaman Marksistlerin ilgisini çekmiştir. Engels konuyla ilgili kapsamlı şekilde yazdı; orjinal teorilerdeki pek çok kusuru önceden sezdi ve bir kaç teorik boşluğu doldurdu: örneğin yazılarında modern insan beynini oluşturmada emeğin rolü üzerine değindi. Bu, Engels'ten bu yana bilim ve fosil kayıtlar tarafından geniş ölçüde ispatlandı. Engels, diyalektik materyalizmin Marksist yöntemini uygulayarak bu keşifleri öngörebildi.
Fas'taki Jebel Irhoud'da ortaya çıkarılan yeni fosil bulguları, bilim insanlarını Homo sapiens'in evrimini yeniden düşünmeye zorladı. Alt çene kemiğinden bir diş ve beraberindeki kümeye ait parçalar, elektron döngü rezonansı ile bir araya getirilmiş ısıl ışıldama ve uranyum dizisi yaşlandırma yöntemi tarafından 280,000 ve 350,000 arasında yıl önceye tarihlendirildi. Bunlar erken modern insan kalıntılarının en güvenilir şekilde tarihlendirilmiş bulgularıdır. Bu bulgulara dayanarak çıkan sonuçlar şu şekildedir: 1). Homo sapiens daha önce düşünüldüğünden en az 100.000 yıl önce evrimleşti ve 2). Homo sapiens, tek bir yerde değil, Afrika kıtasının çeşitli yerlerinde evrimleşti.
Bilim adamları, çeşitli erken insanımsılar ve erken modern insanlar arasında belirgin sınırlar belirlemek için uzun zamandır çabalıyorlardı. Bununla birlikte, yeni delillere dayanarak, bu tür "belirgin sınırlar" ancak fosil kayıtlarında boşlukların var olduğu yerde tanımlanabilir. Diyalektik uzun süre önce değişimlerin kademeli gerçekleştiği ilkesine dayanan görüşü ortaya koydu. Stephen Jay, bu diyalektik evrim anlayışına punctuated equilibrium(kesintili veya sıçramalı denge)* teorisiyle katkıda bulundu.
Bununla birlikte, Gould'un katkısını genişletmek yerine, bilim insanı, kademeli değişimin gerçekleşmesi ilkesini ve sıçramalı denge kuramını tek iki seçenek gibi mekanik olarak birbirinin yakınına yerleştirir.
Doğa dergisi, Jebel Irhoud'daki keşiflere değinerek şunları söyledi: "Bilhassa, günümüz 'modern" morfolojisinin [biçimbilimi;bir canlının şekli ve dış yapısı] yaklaşık olarak 200 bin yıl önce türün erken temsilcileri arasında hızlıca ortaya çıkıp çıkmadığı ya da son 400 bin yılı aşkın sürede kademeli olarak evrimleşip evrimleşmediği belirsizdir." Irhoud'da bulunan H. sapiens'in istatistiksel ve karşılaştırmalı morfolojik verileri, erken modern insanlardan neredeyse ayırt edilemez olduğunu ve çok az değişiklik olduğunu göstermektedir. Bu morfolojik veriler ayrıca, Irhoud kalıntıları ile Neandertallerin[orta Avrupa'da iskeleti bulunan ve kaba taş çağında yaşamış olan ilkel insan] kalıntıları arasında belirgin bir ayrımlaşma göstermektedir. Bu, bu erken Homosapiensler'in Neandertaller ile melezlendiğini ya da "Kuzey Afrikalı, son hayatta kalan, arkaik[kadim] bir halkı temsil ettiklerini" ileri sürer.
Modern akademik araştırmacılar, ya değişimin kademeli gerçekleştiği görüşünün değişmez şeklinde ya da sıçramalı dengenin yıllar sonrasının evrimci çizgisinde tek "belirgin kırılma"da ısrar ederler. Örneğin, pek çok bilim insanı, son zamanlarda yapılan diğer çalışmaların, bu ayrı "türlerin" başka yerde melezleştiğini göstermesine rağmen, Neandertallerin ve Homo Sapienslerin Irhoud'da melezleştiklerini kanıtlayan yeterli bulguların olduğuna inanmıyorlar. İnsanın fosil kayıtlarında "türlerin" yapılış şekillerinin ayırt edilmesinin doğruluğunu sorgulamalıyız diye belirtiyorum. Morfolojik olarak farklı erken dönem insanımsı gruplardan kalıntılar, otomatik olarak, her birinde tamamen farklı türlerle karşılaştığımız ve diğer insanımsılarla verimli ırk karışımından aciz kaldığımız anlamına gelmez.
Hem doğada hem de toplumda nitel dönüşümlere uğrayan nicel birikimlerin varlığı reddedilemez. Bununla birlikte, durgunluğun uzun dönemlerini ani sıçramalar izler, bu temelde doğru düşünce sıkı sıkıya mekanik bir şekilde ayrıca uygulanabilir. Bu, sıçramalı denge teorisine katılan şeyin yoksunluğu yoluyla görülebilir. Doğadaki süreçler daha akışkan, organik bir şekilde gelişir. Jebel Irhoud'daki kanıtlar, değişmez mekaniğe ait analiz üzerinde gelişimin diyalektik analizinin doğruluğunu gösterir.
Nature dergisi, "Evrim, ikisi eş anlı ancak birbirlerinden epeyce farklı intibak ve çeşitlilik fenomenlerinden oluşur," diye açıklar. Hayvanların yeni ve durmadan değişen çevreye uyum sağlamaları gibi intibak da zaman içinde oluşur. Bu tür çevresel değişikliklerin etkisi altında, devrim niteliğinde sonuçlarla birlikte fizyolojik farklılıkların canlandığı bardağı taşıran son noktaya ulaşılır.
Buna en iyi örnek, insan beyninin evriminde niteliksel(kalitatif) sıçrama, yalnızca tamamen iki ayaklı varlıklara geçiş, çalışmak için ellerimizi kullanır hale getirme yoluyla mümkün oldu. Bu, o halde, modern beyin ve el evrimleşene kadar diyalektik olarak beyinde karşı etki yapar ve tam tersi. Ne yazık ki, Nature dergisi gibi otoriter sesler, evrimin diyalektik bir şekilde ilerlediğine dair kanıtın sonsuz akışını kabul etmede başarısızdırlar: "Bu bünyevi kanıt ve bu iki grup(erken modern insanlar ve Afrikalı arkaik Orta Buzul Çağı formları) arasındaki zaman dizgisel yakınlık, hızlı bünyevi değişim hipotezini ya da hatta bazılarının ileri sürdüğü gibi, zaman dizgisel(kronolojik) üst üste binme hipotezini pekiştirir," diye belirtir.
Aslında, kanıtlar bu iki sonucun da doğru olduğunu gösteriyor! Hızlı anatomik değişimler, fosil kayıtlarında erken Homo Sapiensler ortaya çıktıkça görülebilir ve hatta modern öncesi var olan insan insanımsılarla melezleşmesi bile muhtemelen görülebilir.
Jebel Irhoud'da bulunan kalıntılardan çıkan bir diğer bomba sonuç, modern insanların evriminin pan-Afrikan bir olgu olmasıdır. Daha önce, Homo sapiens'in doğu ve güney Afrika'da evrimleştiği varsayılmıştır. Fosil kayıtlarında bulunan kanıtların yanı sıra, Afrika kıtasında daha erken bir göç fikrini destekleyen çevresel veriler de var. Nature dergisinin açıkladığı gibi, "Sahara Çölü, özellikle belirgin ancak kısa bir zaman ile birlikte yaklaşık 330,000 yıl önce orta Buzul Çağı 'yeşil Sahara" zaman dilimi silsilesi boyunca büyük ölçüde dönüştürüldü...Doğu ve kuzey batı Africa arasındaki biyolojik süreklilik, özellikle de orta Buzul Çağı için, güçlü faunal[bir bölgede yaşayan hayvanların tümü] benzerlikler tarafından da deslendi; en azından devamlı bir bağlantı söz konusudur."
Hem fosil kayıtları hem de çevresel kanıtlar, erken homininlerin[insana benzeyenler] Afrika kıtasında göç edebildiğini ve göç ettiğini göstermektedir. Son zamanlarda yapılan araştırmalar, bu dönemde göçün daha önce tahmin edildiğinden daha hızlı bir şekilde gerçekleştiğini ileri sürer. Kişinin hayatta kalması av ve toplamaya bağlıysa, mevsimlik gıda kaynaklarını izlemek için göç etmek mantıklıdır.
Yiyecek arayan popülasyonlar, yarı sürekli yerleşim alanlarını mesken tutmak için yiyecek arayanlara olanak sağlayan geniş çaplı bir ısınma dönemini gezegen yaşayana kadar ister istemez göçebe oldular. Bununla birlikte, nüfus artışı kaynakların kısıtlanmasına yol açtı ve insanlara kalıcı yerleşim kurmalarına izin verdi. Bu sonuçta tarımsal devrime ve sınıfların ve devletin farklı kıtalarda yükselişine, birbirlerinden bağımsız olarak yol açtı.
Homo sapiens'in tek bir bölgede değil de Afrika kıtasında evrimleştiği fikri, "çok bölgeli süreklilik" modeli ve "Afrika'nın dışı" modeli arasındaki tartışmayı yeniden canlandırdı. Çok bölgeli süreklilik modeli, Homo erectus'un[ayakları üzerinde dikilebilen eski insan] Afrika kıtasından Avrasya boyunca göç etmesiyle başlar. Bu göç oluştuğu için popülasyonlar coğrafi olarak birbirinden izole edilir ve böylece daha hızlı evrimleşebilir. Bu, bu bölgeler boyunca aynı anda Homo sapiens'in oluşumuyla sonuçlanır. Bununla birlikte, Afrika'da bulunan modern insan kalıntılarının kanıtları göz önüne alındığında, bu model artık geçerli değildir.
Afrika dışı model de kendi sonuçlarını aşırıya götürür. Bu model, H. sapiens'in Afrika'da tamamen evrimleştiğini, daha sonra Avrasya'ya göç ettiğini ve diğer hominin popülasyonlarının yerini aldığını varsaymaktadır. Fakat bu bir soruyu cevaplamaktan kaçınır: her iki modelde de fosil kayıtlar tarafından dosdoğru kanıtlanan unsurlar olsa da neden ya biri veyahut diğeri olmak zorunda?
Kanıtlar, Homo sapiens'in çok bölgeli süreklilik modelinde tanımlanan süreçte evrimleştiğini, ancak Afrika kıtasında yoğunlaştığını göstermektedir. Daha sonra, bu popülasyonlar "Afrika dışına" ulaşır ulaşmaz, şüphesiz diğer homininleri yok olmaya ittiler, ancak aynı zamanda daha önce göç etmiş olan insanlarla melezleşme sürecini sürdürmüş de olabilirler.
Bütün bunlar, Jebel Irhoud'un bilim adamlarının insan evrimi anlayışını sarsmasının sebeplerini açıklıyor; çünkü gerçekler, bilinçli bir diyalektik materyalist bakış açısını benimsemeleri için daha fazla baskı yapıyor. Bunun sonuçları, erken modern insanların diğer erken homininlerle uyumlu oldukları halde onlardan belirgin bir şekilde farklı oldukları ve Afrika kıtasında çeşitli bölgelerde var olduklarıdır. Kanıtlar, insanın evrimi ile ilgili iki karşıt teoriyi birine sentezliyor.
Doğanın karmaşıklığı kavrama ötesi değildir. Bununla birlikte, bunu anlamak, yalnızca diyalektiğin sunduğu esneklikle verileri yorumlayabilme yeteneğine bağlıdır. Eğer kanıt, önceden yazılmış/belirlenmiş felsefi görünüme dayanan belirli beklentilere uymaya zorlanırsa yanlış sonuçlara kapılınır. Deliller, sonuçları ve ondan çıkarılmış felsefi dersleri belirlemelidir. Bu, Marksistler tarafından kullanılan diyalektik materyalist yöntemdir. Bu sayede bilim, doğa, tarih ve tarih öncesi dönemi analiz edebiliriz ve geleceğe yönelik perspektifler geliştirebiliriz.
İnsanın varlığı ve ilişkileri, olaylardan etkilenen süreçler, sosyal temelli maddi koşullar ve geniş bir çevre yoluyla gelişmiştir. Türümüzün gelişimi doğrusal bir ilerleme değildir, ancak gelgit dönemleri ve dalgalanmalardan oluşur. Aynı şey, toplumun gelişimi, üretim araçları ve sınıf mücadelesinde de görülebilir. Muhteşem beyinlerimizi, emek verme kabiliyetimizi ve soyut düşünme ve yakın çevremizin maddi baskılarının üstesinden gelmek için akıl yeteneğimizi geliştirdik. Günümüzde, sistem "çok fazla" ürettiği gibi, kronik aşırı üretim krizleriyle karşı karşıya kalacak derecede üretim araçları da geliştirdik ve şimdi milyonlar açlık çekiyor ve dünya çapında ağır şartlarda yaşıyor. Teorik anlayışımızı genişletmeliyiz ve evrimleştiğimiz ve geliştiğimiz süreçlerden öğrenmeliyiz. O zaman bu bilgiyi, bu zamana kadar bir tür olarak aldığımız uzun evrimsel yolun erken yok oluşa ve unutulmaya yüz tutacak bir nitel sıçramaya sürüklemeyeceğinden emin olarak bir toplum inşa etmek ve bir toplum adına savaşmak için kullanmalıyız.
*www.socialistrevolution.org sitesindeki yazıdan Türkçe'ye amatörce çevrilmiştir.
**doğada yeni türlerin, Darwin'in savunduğu gibi milyonlarca yil boyunca çok yavaş bir biçimde gelişmediğini, sıçramalarla daha hızlı bir biçimde, birkaç yıllık süreler içinde ortaya çıktığını; ardından onu organizmanın bir dizi ufak değişmeler geçirdiği uzun dengelenme dönemleri izlediğini Darwinizm'in "kademeciliğinin" fosil kayıtları tarafından çürütüldüğünü öne süren kuram
MARKSİST OLABİLİRSİNİZ....EĞER İŞÇİLERİN SÖMÜRÜLMESİNE SON VERMEK İSTİYORSANIZ
David S. Pena
Kapitalizm işçileri sömürür. Kapitalist toplumumuzdaki insanların büyük çoğunluğunun yaşamak için çalışması gerekir, bu yüzden ülkemizdeki ve dünyadaki insanların çoğunun sömürülen işçiler olduğunu söylemek abartılı olmaz.
İşçilerin sömürüldüğünü söylemek ne demektir? Marksist teoride sömürme, işçilerin kapitalistler tarafından kelimenin tam anlamıyla soyulduğu anlamına gelir. Tabii ki, kapitalistler bunu hiç bir zaman kabul etmezler. Çalışanlarına makul bir iş için, üç aşağı beş yukarı ürettiklerine karşılık günlük makul bir ödeme yaptıklarını iddia ederler. Ama Marksistler gerçekte olanın bu olmadığını söylerler.
Kapitalistler, yiyecek, giyecek ve barınma gibi hayatın ihtiyaçlarının üretilmesinde gerekli olan makineye, fabrikalara, çiftliklere ve diğer üretim araçlarına sahip oldukları(azınlığın) bir sistem kurdular. İşçilerin(çoğunluğun) genelde iş gücünü satarak geçinmekten başka bir seçenekleri yoktur. Bu yeteneği(emek gücünü), ücret kazanmak için kapitalistlere satmak zorunda kalırlar. Başka bir deyişle, iş bulmaları gerekir. Ücretler, hayatlarını sürdürmek için gerekli olan ürünlerin satın alınmasında işçiler tarafından kullanılırlar.
Emek gücünün değeri nedir? Marks'a göre emek gücünüz, hayatta kalmanız ve çalışmanız için gerekli olan para(emtia) miktarı ne ise o değerdedir. Bu, çok fazla bir hayat gibi gelmiyor, fakat bu varsayıma eşlik edelim ve neler olacağını görelim.
Kendinizi beslemek, barındırmak ve giydirmek için günde 50 $ para kazanmanız gerektiğini düşünün. Size sekiz saat için saat başı 6.25$'dan 50$ ödemeyi kabul eden bir kapitalistin yedek parça fabrikasında bir iş buldunuz. Gününüz bir kapitalistin tanesini 100$'a büyük bir otomobil üreticisine sattığı parçaları yapmakla geçiyor ve günde 100 parça üretmeyi başarıyorsunuz. Bir düşünün! Saat başına 1,250$, günde 10,000$ ve 40 saatlik çalışmayla haftada 50,000$ değerinde ürün üretiyorsunuz. Şaşırtıcı değil mi? Siz, işçi, daha önce hiç olmadığı kadar muazzam miktarda değer yaratma yeteneğine sahipsiniz. Ya sizi daha fazla saat çalışmaya zorlayarak ve yahut daha hızlı çalıştırarak, ya da her ikisini yaparak, kapitalist için tercihen her ikisi de, insani açıdan mümkün olan en üst düzeyde üretim yapmanızı sağlamak kapitalistin çıkarınadır.
Fakat, fark etmemiş olabileceğiniz bir şeyi netleştirmeliyiz. Her saatte 1.250 dolarlık bir değer ürettiğinizi hatırlayın ve bu, dakikada yaklaşık $20.83 sente gelir. Bunu bilmek gerçekten önemli mi? Kesinlikle.
Neden mi önemli, işte burada. Dakikada $20.83 sentten 50 dolarlık bir değer üretmek, yaklaşık 2 dakika 40 saniye zaman alır. Başka bir deyişle, maaşınızı karşılayan 50 doları üretmek için 3 dakikadan az çalışmanız yeterlidir. Bu noktada, her şey tas tamam doğruymuş gibi görünür. 50 dolarlık iş yaptığınızda size tam tamına 50 dolar ödenecektir. Ancak, 3 dakikadan daha kısa sürede ürettiğiniz 50 doları elde etmek için 8 saat çalışmanız gerektiğini unutmayın. Bu bir hiledir ve soyuluyorsunuz. Adi bir 50 dolar elde etmek için kapitalistin fabrikasında çalışma ayrıcalığı karşılığında 8 saat kalmayı kabullenmek zorunda ve kapitalist tarafından kelimenin tam anlamıyla sizden çalınan-çünkü kapitalist ona ödeme yapmadan onu sizden alır- 1000 dolardan fazla değeri üretmek zorundasınızdır.
Kapitalist ısrarla size harcadığınız zamanın bedelinin adilce ödendiğini, ürettiğiniz için size para ödendiğini söyler ama gerçekte size 3 dakikadan az süren bir iş için ödeme yapar ve sizi, mini minnacık maaş çekinizi alabilmeniz için ücretsiz 7 saatten fazla çalışmaya zorlar. Örneğimizde, ürettiğiniz şey için para almış olsaydınız, o gün 1250 dolar kazanmış olurdunuz. İş yerinizde kendi durumunuzu ve bu örneğin nasıl uyduğunu bir düşünün.
Bu ödenmemiş artı 7 saat emek zamanı artı-emek olarak adlandırılır ve üretilen 1200 dolarlık artı-değerdir-kapitalist için artı-değer, işçi için değil. Sanki, kapitalistin size yaptığı ödemeden çok daha fazlasını siz ona ödüyormuşsunuz gibi. Ona ücretsiz emek-zamanı veriyorsunuz. Kapitalist toplumun tamamı bu durumu normal ve adil göstermek için ve polis, mahkemeler ve ordu, kapitalistlerin emeği sömürmek için iktidarlarını zorla kabul ettirebilmeleri için kurulmuştur. Artı-emek ve ürettiği artı-değer, kapitalist karın kaynağıdır. Böylece, kapitalist toplumların zenginliği, zorla alınan artı-emekle işçilerin soyulmasına dayanıyor.
Sömürünün, sosyalizm ve kapitalizm arasındaki çatışmanın başka bakış açılarını ve konuyu daha derin anlamak için hala okunacak en iyi kaynaklar olan bazı Marksist klasiklerde, nasıl açıklandığına kısaca bakalım. Ütopik Sosyalizm ve Bilimsel Sosyalizm Bölüm II'de Frederick Engels şunları yazar:
"Ücreti ödenmemiş emeğe el koyma, kapitalist üretim tarzına ve onun altında meydana gelen işçinin sömürülmesine temel teşkil eder; kapitalist emekçisinin emek gücünü pazardaki bir emtia olarak tam değerinde satın alsa bile, ödediğinden daha fazla değeri ondan elde eder; ve nihai analizde bu artı-değer, mülk sahibi sınıfların elindeki sürekli artan sermayenin yığılmış olduğu değer toplamlarını oluşturur."
Kapitalizmde altında emek sömürüsünün derinlemesine teknik açıklaması için en iyi kaynak Karl Marks'ın "Kapital"idir. Kapital'de, 1.Cilt dokuzuncu bölüm, Marx, işçilerin kendi ücretlerini karşılamak için emek harcadıkları günün bir kısmını belirlemek için "gerekli emek-zaman" terimini kullanır. İşçinin ürettiği günün geri kalanını "emek sürecinin ikinci dönemi" olarak nitelendirir:
"Emek-sürecinin, emeğin artık gerekli olmadığı ikinci dönemi boyunca da işçinin çalıştığı ve emek-gücü harcadığı doğrudur, ama onun emeği artık gerekli emek olmadığından kendisi için bir değer yaratmaz. Bu dönemde, kapitalist için, hiç yoktan yaratmanın bütün güzelliklerini taşıyan artık-değeri yaratır. İş gücünün bu kısmına ben artı-emek zamanı ve bu zamanda harcana emeğe artı-emek adını veriyorum... Toplumun çeşitli ekonomik biçimleri arasındaki temel ayrım, örneğin, köle emeğine dayanan toplum ile ücretli emeğe dayanan toplum arasındaki ayrım, bu artı-emeğin fiili üreticisinden, işçiden sızdırılması biçimine dayanır."
Bu sızdırma tarafından hakları çiğnenen ve bunu son erdirmek isteyen var mı? Kulağa siz bir Marksistmişsiniz gibi geliyor. Her türlü soruyu ve itirazı düşünüyorsunuz ve ikna olmadınız mı? Bizi izlemeye devam edin. Gelecek yazı devam edecek..........