Birleşmiş Milletler bünyesindeki Uluslararası Adalet Divanı, Ukrayna'nın, Kiev'in soykırımdan sorumlu olmadığına dair bir beyan talebini karara bağlamak için yargı yetkisine sahip olduğunu, ancak Ukrayna'nın davasının diğer yönleri hakkında karar veremeyeceğini açıkladı.
Rusya ve Ukrayna farklı zamanlarda birbirlerine soykırım suçlamaları yöneltmişti. Ukrayna yaklaşık iki yıl önce Uluslararası Adalet Divanı'nda açtığı davada, Moskova'nın işgalini haklı göstermek için uydurma soykırım iddialarını kullandığını iddia etti. Kiev davayı Mart 2022'de, Rusya'nın işgali başlatmasından sadece birkaç gün sonra açtı.
Ancak bu konuda karar veremeyeceğini kaydeden mahkeme Cuma günü yaptığı açıklamada, bunun yerine, Rusya Cumhurbaşkanı Vladimir Putin'in işgali haklı göstermek için iddia ettiği gibi Ukrayna'nın Soykırım Sözleşmesi'ni ihlal edip etmediğine karar verecek. Nihai ve yasal bağlayıcılığı olan bir kararın çıkmasının ise uzun yıllar alabileceği öngörülüyor.
Mahkeme Başkanı Joan E. Donoghue, "Mevcut davada, Rusya Federasyonu kötü niyetle Ukrayna'nın soykırım yaptığını iddia etmiş ve davalının (Ukrayna) iddia ettiği gibi böyle bir bahaneyle Ukrayna'ya karşı bazı önlemler almış olsa bile bu, kendi başına soykırım sözleşmesi kapsamındaki yükümlülüklerin ihlalini oluşturmaz" dedi.
Mahkeme, Rusya'nın işgalinin 1948 soykırım sözleşmesini ihlal edip etmediği ve Moskova'nın Ukrayna'nın doğusundaki iki ayrılıkçı cumhuriyeti tanımasının da sözleşmenin ihlali anlamına gelip gelmediği konusunda karar verme yetkisine sahip olmadığını kaydetti.
Moskova geçen yıl mahkemenin Kiev'in iddialarını esastan incelemeden davayı düşürmesi gerektiğini savunmuştu. Ancak 16 yargıçtan oluşan heyet davaya devam edecek.
Eylül ayındaki duruşmalarda Moskova'nın hukuk ekibinin lideri Gennady Kuzmin, Ukrayna'nın davasını "umutsuzca kusurlu ve bu mahkemenin uzun süredir devam eden içtihadıyla çelişkili" olarak nitelendirdi.
Mahkemenin yargı yetkisine sahip olabilmesi için Ukrayna'nın Rusya ile soykırım sözleşmesi konusunda bir anlaşmazlığı olduğunu ortaya koyması gerekiyordu.
Moskova'nın hukuk ekibinden Sienho Yee, Eylül ayında yargıçlara Rusya'nın Ukrayna'daki askeri eylemlerini haklı göstermek için soykırım sözleşmesini kullanmadığını, bu eylemlerin "kendi kaderini tayin hakkı ve doğal meşru müdafaa hakkına dayandığını" söylemişti.
Aynı duruşmalarda Ukrayna, mahkemenin yargı yetkisine sahip olduğunda ısrar etmiş ve Moskova'yı mahkemenin işgalini durdurması için verdiği ara emre açıkça karşı geldiği için eleştirmişti.
Mahkeme Mart 2022'de, savaşın ilk haftalarında hukuki süreç devam ederken Rusya'ya Ukrayna'daki askeri operasyonlarını durdurma emri vermişti.
Ukrayna'nın hukuk ekibinin lideri Anton Korineviç "Rusya'nın meydan okuması aynı zamanda bu mahkemenin otoritesine de bir saldırıdır. Rusya'nın şehirlerimize attığı her füze, bu mahkemeye meydan okuyarak atılıyor” dedi.
İki ülke arasında 2014'ten bu yana Ukrayna'nın doğusundaki saldırılar ve ilhak edilen Kırım'daki ayrımcılıkla bağlantılı bir başka davada Çarşamba günü verilen kararda hakimler Rusya'yı işgali nedeniyle azarladı.
Ukrayna'nın davası, hem Kiev'in hem de Moskova'nın onayladığı 1948 Soykırım Sözleşmesi'ne dayanıyor. Sözleşme, hükümlerine dayanan bir anlaşmazlık yaşayan ulusların konuyu dünya mahkemesine götürebileceği hükmünü içeriyor. Rusya ortada bir anlaşmazlık olduğunu reddediyor, Ukrayna ise bunu kabul etmiyor.
Sözleşme ve Lahey'de bulunan mahkeme, geçtiğimiz haftalarda Güney Afrika'nın 7 Ekim Hamas saldırılarının ardından Gazze'ye düzenlediği yıkıcı askeri operasyonda İsrail'i soykırım yapmakla suçlayan bir dava açmasıyla dikkatleri üzerine çekmişti.
Mahkeme, Güney Afrika'nın açtığı davanın esasına girmeyen bir ön kararla geçen hafta İsrail'e Gazze'de ölüm, yıkım ve herhangi bir soykırım eylemini önlemek için elinden geleni yapmasını emretti.