Ses seviyesindeki anormal değişiklik olarak tanımlanabilen ses kısıklığı, genellikle boğazda kuruluk veya kaşıntı ile birlikte görülen yaygın bir şikâyettir. Ses kısıklığı; zayıf, titrek ve pürüzlü bir ses kalitesini ifade eder. Bu şikâyet genellikle ses tellerindeki bir sorundan kaynaklanır ve gırtlak bölgesindeki enfeksiyonlarla ilişkilidir. 10 günden fazla süren kalıcı ses kısıklığının varlığında, altta ciddi bir tıbbi durum yatabileceğinden derhal tıbbi yardım aranmalıdır. Bu neden genellikle bir doktor tarafından hastanın öyküsü ve fizik muayenesine dayanarak teşhis edilir. Tedavi konulan tanıya göre yapılır.
Ses kısıklığı nedir?
Ses kısıklığı bir belirtidir, hastalık değildir. Ses kısıklığında ses kısık, titrek olabilir, ses yüksekliği veya ses tonunda değişiklikler bulunabilir. Sesteki değişiklikler genellikle ses oluşumundan sorumlu ses kutusundaki problemlerle ilişkilidir. Bu problemler ses kutusunun ses üreten kısımları olan vokal kıvrımlardan kaynaklanır. Ses kısıklığı çoğu zaman geçicidir ve kısa sürede kaybolur. Fakat bazen gırtlak kanseri gibi ciddi bir sağlık sorununun sonucu da olabilir.
Ses kısıklığı neden olur?
Konuşma için ses üretimi, psikolojik ve anatomik sistemler arasındaki karmaşık etkileşimlerin sonucu olan psikomotor hareketin bir parçasıdır. Tıp dilinde larinks olarak adlandırılan gırtlağın asıl doğası, ses oluşturmadan tamamen farklıdır. Larinksin ana işlevi, hava yollarını açık tutmak için bir kapakçık gibi çalışmaktır. Larinks, bağlarla birbirine bağlanan ve kaslarla hareket ettirilen bir dizi kıkırdaktan oluşur. İç ve dış kaslar, gırtlağı bir bütün olarak hareket ettirebilir.
Sesin oluşumundan esas olarak üç ana yapı sorumludur. Bunlar akciğerler, ses telleri ve sesi şekillendiren dil, dudak, çene kasları gibi yapılardır. Ses oluşumundan sorumlu en önemli yapılar vokal kordlar yani ses telleridir. Ses kısıklığı genellikle ses tellerinin tahriş olması veya zarar görmesi gibi problemlerden kaynaklanır. Ses telleri ses kutusu olarak adlandırılan ve gırtlakta bulunan bir oluşumun parçasıdır. Ses telleri ve arasında bulunan boşluğa glottis denir. Ses oluşumu sırasında ses telleri birleşerek arada bulunan boşluk kapanır. Ses kısıklığının temel nedeni ise ses telleri arasındaki rima glottis adı verilen bu boşluğun yetersiz kapanmasıdır.
Ses kısıklığı nedenleri nelerdir?
Ses kısıklığı en sık olarak üst solunum yolunda ortaya çıkan ve akut larenjite neden olan grip, nezle gibi bir viral enfeksiyonun sonucudur. Ses kısıklığına neden olabilecek, katkıda bulunabilecek veya kötüleşmesine yol açabilecek diğer yaygın faktörler şunlardır:
- Asit reflü. Mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçması nedeniyle boğazda tahriş ve ses kısıklığı ortaya çıkabilir.
- Sigara kullanımı
- Kafeinli ve alkollü içeceklerin tüketilmesi
- Çığlık atmak, uzun süreli şarkı söylemek veya başka nedenlerle ses tellerini aşırı kullanmak
- Alerjiler
- Toksik maddelerin solunması
- Aşırı derecede öksürmek
- Gırtlakta bulunan ses kutusuna darbe almak
Daha az yaygın ses kısıklığı sebepleri arasında şunlar sayılabilir:
- Ses tellerinde iyi huylu vokal kord nodülleri, kistler veya polip adı verilen anormal büyümelerin varlığı
- Tahriş edici ajanların solunması
- Boğaz, tiroid veya akciğer kanseri
- Erkeklerde ergenliğe geçiş dönemi
- Tiroid bezi fonksiyon bozukluğu
- Aort anevrizmaları. Kalpten çıkan en büyük atardamar olan aortta keseleşme
- Ses oluşturmaya yardımcı kasları zayıflatan Parkinson hastalığı, inme gibi nörolojik koşullar
Ses kısıklığı tedavisi nasıl yapılır?
Ses kısıklığı tedavisi altta yatan nedene bağlı olarak planlanır. Tedavide yapılan uygulamalar şunlar olabilir:
- Üst solunum yolu enfeksiyonuna bağlı gelişen akut larenjit, vücudun enfeksiyonunu temizlemesiyle genellikle kendi başına düzelir. Öksürük önleyici ilaçlar ve nemlendirilmiş hava ile destekleyici tedavi şikâyetleri azaltmaya yardımcı olabilir.
- Ses tellerinin daha fazla tahriş olmasını veya yaralanmasını önlemek için sesin dinlendirilmesi önemlidir. Sesin aşırı veya yanlış kullanımı nedeniyle ses kısıklığı olan kişiler mutlaka seslerini dinlendirmelidir. Çünkü akut larenjit dönemlerinde ses yoğun bir şekilde kullanılırsa ses tellerinde kanamayla sonuçlanabilen ciddi yaralanmalar ortaya çıkabilir.
- Antibiyotikler virüsler nedeniyle geliştikleri için çoğu akut larenjit vakasında etkili değildir.
- Sigara içenlere sigaranın bırakılması önerilir.
- Ses kısıklığının altta yatan nedeni gastroözofageal reflü (GÖRH), tiroid hastalığı veya alerji ise bunlara yönelik ilaç tedavisi verilir.
- İyi huylu nodüller, polipler, ses tellerine travma ve gırtlak kanseri gibi durumlar için ameliyat gerekebilir.
Ses kısıklığına ne iyi gelir?
Ses kısıklığı sıklıkla akut larenjite bağlı olarak ortaya çıkar. Bu sebeple akut larenjite iyi gelen doğal tedavi seçenekleri ve çaylar ses kısıklığına da iyi gelir. Bu amaçla evde şunlar denenebilir:
- Ilık tuzlu su ile gargara. Ağrılı ve tahriş olmuş boğaz ve ses kısıklığı için ılık tuzlu su ile gargara yapmak etkili sonuçlar verebilir. Bu amaçla 1 su bardağı ılık suya yarım çay kaşığı tuz ilave edilerek gargara için çözelti hazırlanır. Bu çözeltiden yudum yudum alınarak rahatlama hissedinceye kadar boğaz gargarası yapılır.
- Solunan havayı nemlendirmek. Kuru havayı solumak boğazı tahriş ederek ve ses tellerinin iltihaplanmasına katkıda bulunabilir. Bu özellikle kışın daha sık görülür. Kalorifere ıslak havlu asmak veya buhar makinesi kullanmak havanın nemlendirilmesine yardımcı olur. Nemli hava balgamın inceltilmesi ve boğazdaki tahrişin iyileşmesine yardımcı olur. Ilık duş almak da boğazın nemlendirilmesine katkı sağlayarak ses kısıklığına iyi gelir.
- Boğaz pastilleri kullanmak. Pastiller boğazı nemlendirmeye, ağrıyı hafifletmeye ve öksürüğü azaltmaya yardımcı olur. Ballı, limonlu, yeşil çay ya da ekinezya içeren pastiller ses kısıklığına iyi gelir
- Elma sirkesi içmek. Elma sirkesi, vücudun enfeksiyonla savaşmasına yardımcı olabilecek antimikrobiyal özelliklere sahiptir. Ses kısıklığı için bir çay bardağı suya 1 - 2 çorba kaşığı çiğ, süzülmemiş elma sirkesi ve bir çay kaşığı bal eklenerek elde edilen karışım günde 2 ila 3 kez içilir. Elma sirkesi tuzlu suyla hazırlanan gargaraya da eklenebilir.
- Ballı papatya çayı tüketmek. Tahriş olmuş boğaz ve ses kısıklığı için, ılık bir fincan çaydan daha rahatlatıcı bir şey yoktur. Papatya gibi bitkisel çaylar, bağışıklık sistemini güçlendirmeye yardımcı olabilecek antioksidanlar içerir. Papatya ayrıca antiinflamatuar özelliklere de sahiptir.
- Zencefil kökü. Zencefil kökü pek çok rahatsızlığa karşı geleneksel tıpta binlerce yıldır kullanılan şifalı bir bitkidir. Zencefil, genellikle larenjite eşlik eden kuru, tahriş edici öksürüğü bastırmaya ve ses kısıklığını gidermeye yardımcı olabilir. Zencefil farklı şekillerde hazırlanarak kullanılabilir. Taze zencefil kökü soyularak rendelenip meyve sularına eklenerek içilebilir. Soyulup dilimlendikten sonra 5 dakika demlendirip çay yapılabilir ve balla tatlandırılarak tüketilebilir.
Ses kısıklığı nasıl geçer?
Ses kısıklığının geçmesi için yapılacak en önemli iki şey ses tellerini dinlendirmek ve sigara kullanılıyorsa bırakmaktır. Ses tellerinde iltihabi reaksiyon geliştiğinde ses telleri şişer ve tahriş olur. Bu durumun iyileşmesi için zamana ihtiyaç vardır. Bu sebeple çok fazla konuşma veya bağırmayı gerektiren durumlardan kaçınmaya çalışmak gerekir. Bir toplantı veya bir grup önünde konuşmak durumunda kalırsanız ses yükseltici bir hoparlör veya başka bir aygıt kullanmayı deneyebilirsiniz. Şarkı söylemek gibi ses tellerini daha iltihaplı hale getiren aktivitelerden birkaç gün kaçınmak faydalı olur. Sesinizi olabildiğince az ve sizi doğal hissettiren bir seviyede kullanmanız iyi olacaktır.
Op. Dr.
Zeki Sezgin
Kulak Burun Boğaz
Kulak Burun Boğaz
24.06.2020
506205
Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır. Sayfa içeriğinde tedavi edici sağlık hizmetine yönelik bilgiler içeren ögelere yer verilmemiştir. Tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize başvurunuz.