Senaryo Nasıl Yazılır? Senaryo Yazmanın Kuralları
Çoğumuz, senaryo nasıl yazılır sorusuna cevap aramadan önce, “bu filmin senaryosu çok kötü” veya “diyaloglar çok zorlama” gibi yorumlarda bulunmuşuzdur. Peki nedir bu senaryo yazma tekniği? Senaryoda dramatik yapı nedir Senaryo dramatik yapıya uymak zorunda mı?
Tüm bu sorulara madde madde cevap verelim. Senaryonun yazma biçimini, tekniğini detaylıca anlatmak sayfalarca sürebilir. Bu yüzden; “Senaryo nedir, nasıl ve hangi teknikle yazılmalı?” konusunu daha basit hale getirelim.
Makalede Yer Alan Bölümler
Senaryo Nedir?
Senaryo tanımı, formatları
Senaryoda İş Bölümü
Senaryo grupları ve senaryoda görev dağılımı
İyi Bir Senaryo Nasıl Yazılmalı?
Nitelikli bir senaryo yazmak için…
Senaryoda Dramatik Yapı
Dramatik yapının önemi, Serim, Düğüm, Çözüm Bölümleri, 1. Dönüm Noktası, 2. Dönüm Noktası
Karakter ve Aksiyon
Karakter ve aksiyon üzerinden senayoyu yapılandırma
Yazmaya Başlamadan Önce Bilmeniz Gerekenler
Senaryoda planlamanın önemi
Senaryo Nedir?
Senaryo nedir sorusuna, genel anlamda, “içinde diyalog ve betimlemeler barındıran, dramatik yapının bağlamına yerleştirilmiş hikayelerdir” diye cevap vermek mümkün. Başka bir deyişle, senaryo, bir film, çizgifilm, video oyunu veya televizyon programı için hazırlanan bir yazılı eserdir.
Senaryoda, edebi eserler gibi duygusal betimlemere, edebi sözcüklere, uzun ve karmaşık cümlelere yer yoktur. Senaryoda kamera hareketleri de yoktur. Senaryo bir bakıma yönetmenin yol göstericisidir ancak neyi nasıl yapması gerektiğini göstermez, hikayeyi verir. Bunun yanında, kafa karıştırabilecek olan, çekim ölçekleri veya çekim planlarına senaryoda kimi zaman yer verilir kimi zaman uzak durulur.
Senaryoda, sahneler yer alır ve sayfanın başında, sol üst tarafta mekana, sağ üst tarafta zamana yer verilir. (örn: tiyatro – iç-gece)Fransız formatında, aksiyon, mizansen bulunur; sağ tarafında ise diyaloglar yer alır. Amerikan senaryo formatında ise, diyaloglar tretmandan ayrı, ancak ikisi de sayfanın ortasında yer alır.
Senaryoda İş Bölümü
Senaryo, kendi içinde bölümlere ayrılır. Genellikle, büyük, uzun süren veya karmaşık projelerde senaryo grupları çalışır. (Bu tamamen tercih ve donanım meselesi. Bir kişi, hem tüm senaryoyu yazıp, hem de filmi çekebilir.)
Bu senaryo gruplarında yer alan iş bölümü: HİKAYE – TRETMAN – DİYALOG
Yani, hikaye dışında, duygu , jest ve mimiklerin yer aldığı, mizanseni oluşturan bölüme tretman, sayfanın sağında yer alan ve konuşmaların yer aldığı bölüme diyalog diyebiliriz. Ve bu üç bölüm için de ayrı insanlar çalışabilir.
İyi Bir Senaryo Nasıl Yazılmalı?
“İyi bir senaryo göreceli bir kavram değil midir?” dediğinizi duyar gibiyim. Biraz nesnel bir bakış açısı olacak, iyi bir senaryo, göreceli bir nitelendirme değildir.
İyi yazılmış bir senaryo, daha ilk sözcükten kendini belli eder. Yazarın – senaristin kullandığı üslup, sözcüklerin sayfaya dizilimi, hikayenin kuruluş şekli, dramatik durumun senaryoya hakimiyeti, ana karakterin sunumu ve yan karakterlerinn katılması, dramatik önerme ve işlenen hikaye… Tüm bunların iyi bir senaryoya doğrudan etkisi vardır.
Söylenen odur ki, iyi bir senaryo daha ilk sayfadan kendini okutur, okutmazsa çöpe gider. Yapımcının da, senaryo danışmanlarının da ne tüm senaryoları okumaya vakti vardır, ne de karmaşık bir yazıyı incelemeye takatleri.
Tüm bunlardan dolayı, alışılagelmiş, basit bir senaryo formatı, açık ve net bir yazı üslubu, aynı şekilde iyi tanımlanlış ana ve yan karakterler senaryoya “iyi” dememizde önemli rol oynar. Hatta mizanpajın bile senaryoya etkisi oldukça büyüktür. Paragraflar yoğun mu? Satır araları çok mu sıkışık? Yan, alt ve üst boşluklar ne kadar?
Tüm bunlar, sizin de farkedeceğiniz gibi çok fazla senaryo okumakla (iyi senaryolar) edinilebilinir yetilerdir. O yüzden iyi bir senaryo yazmanın gerekliliklerinden biri, iyi senaryolar okumak ve bunlardan kendinize çıkarımlar yapmaktır.
Dramatik Yapı
Senaryo kitapları okuyan veya senaryo derslerine girenler bilir; tüm durum dramatik yapıya bağlanır. Hatta senaryo nedir ve nasıl yazılır sorusunun cevabında bile, kimi zaman ,dramatik yapıyı temele oturturuz. Dramatik yapı, ballandıra ballandıra anlatılır, detaylandırılır, sürekli önerilir.
- Kuruluş – Yüzleşme – Çözülme
- Giriş – Gelişme – Sonuç
- Serim – Düğüm – Çözüm
Hepsi aynı şeyi ifade eder. Hikayenin iskeleti oluşturulur ve buna göre bir senaryo yazılır. Tüm bu bölümleri birazdan inceleyeceğiz.
“Kahramanın yolculuğu”, “dramatik gereksinim”, sürekli duyacağımız bir diğer “gereklilik”tir. Karakterin, hikaye boyunca, kazanmak elde etmek ve başarmak istedi şeye dramatik gereksinim denir. Karakterin, elde etmek istediği şey boyunca , psikolojik, fiziksel, ruhani değişimine, yolculuğuna ise kahramanın yolculuğu denir.
Dramatik yapıyı ve bu yapıyla ilgili kavramları, kafamızda daha iyi oturtmak istiyorsak, bir süper kahraman filmi düşünebiliriz. Süper karamanın evrim süreci, istediği şey ( evet, genelde dünyayı kurtarmak) ve başarılı olup olamayacağı konusu. Bu örnekten sonra dramatik yapıyı daha iyi inceleyebiliriz.
Kuruluş
Karakterler ortaya çıkar, içinde bulunulan durum açıklanır, karakterler arasındaki ilişki, iletişim kabaca tasvir edilir, filmin dramatik önermesini yavaş yavaş anlarız. Filmin kuruluş kısmında, senaryonun 1. perdesinde olağan dünyayı tanırız. İçinde bulunduğumuz mekana, zamana dahil oluruz. Kuruluş kısmında ana karakterimizi tanırız ve bunun kadar önemli bir husus; ana karakterin dramatik gereksinimini anlarız. Karakterimiz neyi başarmak istiyor?
Bu sorulara cevap verirken, hikayede detaylardan, açıklamalarda diyaloglardan kaçınılmalı, hikaye görsel olarak kurulmalı. Diğer bir deyişle, senaryomuzun serim kısmında fazla diyalog bulunmamalı, ancak görsel olarak okuyucunun, izleyicinin kafasında bir hikaye oluşturulmalı.
Kahramanın yolculuğu, aynı zamanda dramatik yapı tablomuza baktığımızda, olağan dünya(ordinary world), maceraya çağrı (call to adventure), reddediş(refusal) ve mentörle tanışma (meeting menttor) kısmı yer alıyor. Burda bahsi geçen mentör, kahramanımızın akıl hocası, aksiyona geçmesine neden olan kişi. Senaryonun kuruluş kısmında, hikayenin geçtiği dünyayı tanıdıktan sonra, kahramanımızın, bir amaçla, aksiyona geçip, geçmeme konusunda tereddüt ettiğini ve tanıştığı mentörü sayesinde harekete geçtiğini görürüz.
Senaryoda kuruluş bölümü, genellikle 25-30 sayfa, her sayfanın bir dk. ya denk geldiğini düşünürsek, filmde 25-30 dakika sürer. Unutmayın, seyirci bir filmi sevip sevmediğini genellikle ilk 10 dakika içinde karar verir. Yani ilk 10 sayfa, senaryonuzun en hayati kısmıdır diyebiliriz. Senaryo nasıl yazılır? ın önemli bir cevabı: ilk 10 sayfada izleyiciyi, okuyucuyu filmin içine çekmelisiniz.
Özetlemek gerekirse, senaryomuzun kuruluş kısmı, dramatik önermeyi belirler, bize gösterir. İlk 25-30 dakika (sayfa) içinde, dramatik kuruluşu gerçekleştirir. Diğer taraftan kuruluş kısmı hikayeyi harekete geçirir. Bu noktada, senaryoda ilk dönüm noktasından bahsedelim.
1. Dönüm Noktası
Anahtar olay, tetikleyici hadise veya anahtar hadise de dediğimiz 1. dönüm noktası, hikayeyi harekete geçirir. Aksiyonu büyütür, kahramanı olayın içine çeker. Daima ana karaktere ait bir işlevdir. İzleyiciyi, okuyucuyu adeta koltuğuna çiviler.
İzlediğiniz filmlere, okuduğunuz senaryolara dikkat edin, mutlaka 25-30. dakikalar arasında bir dönüm noktası bulunur ve bu dönüm noktası tüm hikayenin ateşleyici noktasıdır.
Yüzleşme – Düğüm – Gelişme
Senaryonun 2. perdesi, yüzleşme kısmıdır. Karakterin, elde etmek, başarmak istedi şey süresince karşısına sürekli engellerin çıktığı bölümdür. Yani hikayeyi iten, ilerlemesini sağlayan, yüzleşme bölümüdür.
Drama çatışmadır. Senaryomuz boyunca bu dramatik çatışmaları sürekli kullanırız. Karakterimiz bunu gerçekten istiyor mu? Bu olay istediği şeyi başarmasını engelleyecek mi? Dramatik yapının yüzleşme kısmını, çatışma , mücadele ve engeller oluşturur. Bu kısımda, karamanımızın değişimine de tanık oluruz.
Yüzleşme, kuruluşta ekilen tohumlarının filizlendiği yerdir. Bizi çözülme perdesine doğru sürükler. Karakter o kadar çok engelle karşılaşır ki, ha başardı başaramadı derken, büyük bir engel çıkarır ve karakterin başaramayacağına izleyiciyi inandırırsınız. Ancak dramatik yapıda, çoğu zaman, kahramanımız dramatik gereksinimi olan şeyi başarır. (Dünya yı, şehri, sevgilisini, ailesini vs kurtarır)
Yüzleşme bölümü 50-60 sayfa – dakika sürer. Yaklaşık olarak kuruluş bölümünün 2 katıdır. (Bu oranlar , sayfa sayıları örnek olsun diye, genelleme yapılarak yazılmıştır)
2. Dönüm Noktası
Bizi, 3. perdeye, çözülmeye doğru götüren olay, hadise 2. dönüm noktasıdır. Aksiyonu başka bir yöne çevirmek, hikayeyi ileri taşımak bu dönüm noktasının da görevidir. Filmin, hikayenin sonuna yaklaştığınızı sanırsınız ancak birden tüm olay başka bir hal alır. İşte hikayedeki bu olay 2. dönüm yoktasıdır.
Senaryonuz bittiğinde, hikayenizde 10-15 dönüm noktası zaten yer alacaktır. (Dramatik yapıda yer almalıdır) Ancak, 2 büyük dönüm noktası, karakterin duygusal durumunu etkiler ve aksiyonu başka bir seviyeye taşır. İşte bunlardan biri olan, hikayeye başka bir yön veren 2. anahtar hadise, filmin genelde 75.-100. dakikaları arasında yer alır.
Çözülme – Çözüm – Sonuç
Senaryoda dramatik yapının son perdesi: Çözülme. Bu perdede, çatışmalar durulur, sonuçlar ortaya çıkmaya başlar, hikaye çözülür. Ana karakter hayatta kalıyor mu? Ölüyor mu? Başarmak istediği şeyi başarıyor mu? Evleniyor mu? Boşanıyor mu? Kazanıyor mu? Kaybediyor mu?
Senaryonun çözüm kısmı tatmin edici, doyurucu ama tüm bunların yanında inandırıcı olmalıdır.
Senaryoda Karakter ve Aksiyon
Fikir – Karakter – Aksiyon
Senaryonuz için müthiş bir fikriniz, hikayeniz varsa veya “hayatımı yazsam senaryo olur” gibi düşüncelere sahipseniz, size senaryo nasıl yazılır konusunu daha basit hale getirelim.
Bir karakter yaratmak ve onun üzerinden senaryo yazmak bir senaryo yazma yöntemidir. Söylemesi biraz basit gibi duruyor. Karakter yaratmak konusunu biraz daha detaylandıralım.
İlk olarak, karakterin fiziksel ve duygusal yaşamını ayıralım. Bu bağlamda, karakterimizi, doğumundan bugüne tüm ayrıntılarıyla yaratmamız, kafamızda oluşturmamız gerekli.
Karakterimizin ne zaman doğduğu, hayatındaki önemli noktalar yani bir karakterin biyografisi, bakış açısı, aile yaşantısı, arkadaş çevresi, tavrı ve hayatı boyunca yaşadığı değişim… Tüm bu noktalar, karakterimizi tanımak için hakim olmamız gereken hususlar.
Karakterin kişisel, özel ve profesyonel yaşamını, ilk 10 yıl, 2. 10 yıl, 3. 10 yıl diye ayırıp her biri için 1-2 sayfa ayrıntı belirtmek, karakteri iyi tanımak için uygulanan bir yöntem.
Karakterin:
okul öncesi hayatı,
okul yılları,
arkadaşları,
ailesi,
ortaokul ve lise yaşantısı,
cinsel deneyimleri,
ilgi alanları,
üniversite yılları,
hangi okulda ve bölümde okuduğu,
siyasi görüşü,
ilişkileri,
medeni durumu,
çocukları,
tek başınayken neler yaptığı, kendiyle ilişkisi…
Tüm bunları düşünmeniz ve bir kağıda aktarmanız, karakteri tanımanız için size fayda sağlar.
Eğer bir karakter yaratmak istiyorsanız, karakterinizi iyi tanımanız gerekli. Yukarıda anlattıklarım ise, karakteri iyi tanımak için bir yöntem. Ancak bunların yanında karakterin dramatik gereksinimini oluşturmak, bakış açısını, tavrını ve değişimini gözlemlemek, oluşturmak karakter yaratmanın gereklililikleri arasında.
Ana karakter, hikayede birşeylerin olmasına, gelişmesine neden olmalıdır. Olaylara tepki vermeli, aksiyona girmelidir. Film aksiyondur, davranıştır. Kişinin ne söylediği değil; kim olduğu ve ne yaptığıdır.
Karakter yaratıp, tüm hikayeyi bu karakterin gereksinimi, karakter etrafında oluşturmak, karakterle iletişim kurmayı gerektirir. Senaryoyu yazarken, çoğu senarist karakterle iletişim halinde olur.
Karakterinizin, henüz 1. sf’ dan, sizinle konuşmasını, iletişime geçmesini beklemeyin. Yazmaya başlayıp, devam ettiğinizde, ilk 30-40 df boyunca karakterinizin sizinle konuşmasını , bağlantı kurmasını beklemek pek realist olmayabilir. Ancak yazmaya devam edin. Ne kadar yazarsanız, karakterinizle bağlantı kurmanız o kadar kolay olur.
Senaryo Yazmaya Başlamadan Önce Bilmeniz Gerekenler
“Senaryo nasıl yazılır?” sorusunun en önemli cevaplarından biri bu kısımda aslında. Senayo yazmak için, bir fikirden sonra kesinlikle bir plana ihtiyacınız vardır. Bu plan size yol gösterici, çoğu zaman hikayenizi toparlamanızı sağlayan bir kılavuz rolü oynar. Bu planı oluşturmak için, senaryo yazmadan önce bilmeniz, karar vermeniz gereken noktalar vardır.
- Fikir – Hikayenin ana fikri
- Ana Karakter – Dramatik Gereksinim
- Bitiş – Hikayeniz, filminiz nasıl bitiyor. (hikayenin sonu)
- Başlangıç – Senaryonuzu nasıl bir dünyada hangi şartlarda açıyorsunuz.
- 1. Dönüm Noktası
- 2. Dönüm Noktası
Bu 6 noktayı senaryoyu yazmadan bilmek ve hepsine hakim olmak senaryoyu daha kolay ve daha etkin bir şekilde yazmanızı sağlar. Bir işe başlamadan, girişmeden, elinizde bir iş planınızın olması, elinizi rahatlatır.
Senaryo Hazırlıkları
Sinema dünyasının en klişe, en büyük kurallarından biri: bulduğun fikri, kafandaki projeyi (karakter ve aksiyon üzerinden) tek cümlede ifade et.
Senaryo yazmak, hayattan bir kesiti, birinin hikayesini anlatmak, yoğun bir araştırma, hazırlık süreci gerektirir. Bu araştırmaları, yazılı ve sözlü araştırmalar olarak ikiye ayırabiliriz.
Yazılı Araştırma : Makale araştırması, yazdığımız dönem ve canlandıracağımız karakterler üzerine, olaylar üzerine okumalar yapmak, senaryomuza daha fazla hakim olmamızı, daha rahat yazmamızı sağlar.
Sözlü Araştırma : Röportajlar yapmak, hikayemizle ilgili, olabildiğince çok, insanla konuşmak sözlü araştırma kısmına girer.
Senaryoda Sahne Yaratmanın Önemi
Bir filmde, senaryoda, sahnenin amacı, hikayeyi ileri doğru taşımak ve karakterler hakkında bilgi vermektir. İster aksiyon, ister diyalog sahnesi yazın; sahnenin amacını ve ne olduğunu belirlemek, mekanı, zamanı belirlemek ve sahne bileşenlerini oluşturmak sahne yaratmanın gereklilikleridir.
Sahneler de tıpkı bir film gibi giriş, orta ve son bölümlere sahiptir. Sahnenin başında ne oluyor, nasıl ilerliyor ve nasıl son buluyor? Bu sorulara cevap vermek ve filmi , hikayeyi ileri taşımak sahne yaratmanın önemine işaret eder.
Bu makalede, nelerden söz ettik, nelere değindik kısaca cevap vermemiz gerekirse; senaryonun, yönetmene yol gösteren, içinde diyalog ve betimlemeler barındıran, yazılı bir metin, hikaye olduğunu gördük. Daha sonra senaryo nasıl yazılır konusuna değindik. Senaryoda dramatik yapının önemini ve bu yapıya uymanın, neden ve nasıl iyi bir senaryo doğuracağını gördük. Senaryo yazmadan bir planınızın olması, ve bilmeniz gereken hususları inceledik. Son olarak ise, senaryoda sahnenin ve sahne oluşturmanın önemini gördük.
Biraz daha detay ve bir usta tavsiyesi istiyorsanız buyrun Syd Field’ ın kitaplarına bir göz atın.(ancak bu yazı yeterli olacaktır derim :))
Senaryonun film yapımı içindeki önemini, rolünü genel pencereden görmek istiyorsanız Film Yapımı Aşamaları yazımı aşağıdaki linkten okuyabilirsiniz:
Ancak tüm bunların yanında son olarak, senaryo nedir ve senaryo nasıl yazılır sorularına cevap vermek için, “experience is the best teacher” ifadesini kullanmak istiyorum. Ne kadar fazla senaryo okursanız, incelerseniz, ne kadar fazla yazarsanız (her gün 1 saat yazmaya başlayabilirsiniz mesela) o kadar senaryoda dramatik yapıyı kavrarsınız, ana karakterin, yan karakterlerin, sahnelerin önemini görürsünüz, senaryoda neler eksik, serim ve çözüm bölümü yeterli mi, yeteri kadar dramatik çatışma var mı, dramatik gereksinim yerinde mi, hepsini daha iyi kavrar daha iyi sahneler, senaryolar yazarsınız. Umarım faideli olmuştur.
Can Marangoz