Bir yerden başka yere ulaştırılmak üze re gemiye alman eşyanın tümü, veya taşıyıcı tarafından gemisinde taşınacak yük için istenen ücret ve hatta yolcuların ödemelerini de içine almak üzere, bir geminin toplam geliri ya da bir kira sözleşmesiyle (çarter parti) sağladığı gelir “navlun” adını alır.
1) Navlun sözleşmesi
Deniz hukukunda, taşıyıcı ile taşıtan arasında yapılan bir sözleşmedir. Bu sözleşme gereğince, taşıyan belirli bir ücret karşılığında, gemisini kısmen veya tamamen, taşıtana tahsis etmek suretiyle veya tahsis etmeksizin bir yükün bir yerden başka bir yere deniz yolu ile taşınmasını üstlenir.
Bu sözleşmenin unsurları
Taşıma taahhüdü (taşıyanın taşımayı üstüne alması),
Taşınacak bir yükün bulunması,
Taşımanın denizden olması,
Taşınanın gemiyle yapılması,
Taşımanın bir ücret karşılığı olmasıdır.
Navlun sözleşmesiyle ilgili kişilerin başında Taşıyan ve Taşıtan gelir. Bir yükün taşıma borcu altına giren kimse “Taşıyan” yükü taşıtmak isteyen kimse de “taşıtan” adını alır.
Taşıyan genellikle “donatan” olmakla beraber, daima böyle olması şart değildir. Bazan da “yükleten” olarak üçüncü bir şahıs olabilir.
2) Navlun sözleşmesinin çeşitleri
Hukuki olarak navlun sözleşmesiyle mal taşımak için;
Geminin tamamı (ıskarça) veya bir kısmı ya da belli bir yeri kiralanır. Bu sözleşme “çarter” adını alır.
Belli bir mal taşınması için sözleşme yapılmışsa buna da “kırkanbar” denilir. Parça mal nakline aittir.
Alt taşıma sözleşmesi Bir navlun
sözleşmesinde; taşıtan, başkalarıyla taşıyan sıaftiyle de sözleşme yapmasıdır. Bu ikinci sözleşme alt taşıma sözleşmesidir.
Karma navlun sözleşmesi Bu durumda, bir yükün kara, nehir ve denizyo luyla bir yerden başka bir yere taşınmasında sözkonusu olur.
Navlun sözleşmeleri geçerlik yönünden bir şekle bağlanmış değildir. Ancak uygulamada genellikle, Çarter Parti denilen bir senet veya konşimento düzenlenir.
Navlun sözleşmesinin iki ticari şekli de vardır.
a. Bir kimse (Kiracı) bir geminin tamamını veya bir kısmını ya da belirli bir yerini kiralar, eşyalarını taşıtır. Bu şekilde gemi kiralamak suretiyle eşya taşınması sözleşmesine “çarter parti” denilmektedir. Çarter Parti uygulamada iki tip olarak görünür.
Trip Çarter (Trip charter) geminin tamamının veya bir ksımının belirli bir yolculuğa ayrılmış olmasıdır.
Taym Çarter (Time charter) sözleşmesinde ise, yine geminin tamamı veya bir kısmı, fakat bu defa belirli bir süre için sınırlı olarak taşıma işlerine ayrılır.
b. Aynı kimse gemide bir yer kiralamak sızın eşyalarını donatana veya onun mümessili olan kaptana teslim eder ve yalnız eşyaların taşınması için sözleşme yaparsa bu sözleşmeye “Konşimento” (connaissement) denir.