Narkolepsi Tedavisi
Narkolepsi nasıl geçer? Narkolepsi tedavisi, uygun uyku düzenleri, egzersiz ve hastanın kendi başına alabileceği önlemlerle birlikte, doktorlar tarafından uygulanan antidepresanlar ve uyarıcılar gibi ilaçları da içerebilmektedir. (1)
Yaşam Tarzı Değişiklikleri
Yaşam tarzı değişiklikleri narkolepsi tedavisine yardımcı olabilmektedir. Bunlar, uyku düzenine dikkat edilmesi, gündüz uykularının programlanması, düzenli egzersiz yapılmasını ve dengeli bir diyetle beslenilmesini içermektedir.
Uyku düzeni için uygulanabilecek bazı yöntemler şunlardır:
- Tutarlı bir uyku programı yapın, her gün aynı saatte uyuyup uyanmaya özen gösterin.
- En az 7 saat uyku saati ayarlayacak bir yatma zamanı ayarlayın.
- Uykunuz gelmedikçe yatağa uyumak için girmeyin.
- 20 dakika sonra uykuya dalmazsanız, yataktan çıkın.
- Yatağa girmeden önce kafamızın rahat olacağını düşündüğünüz günlük rutinlerinizi yerine getirin.
- Yatak odasının sıcaklığını ve havasını sizin için rahatlatıcı olacak şekilde ayarlayın.
- Akşamları ışığa maruz kalmayı sınırlandırın.
- Yatmadan önce büyük öğünler yemekten kaçının. Geceleri gelen açlık hissi durumunda hafif ve sağlıklı bir atıştırmağı yemeyi tercih edin.
- Yatmadan önce sıvı alımını azaltın.
- Düzenli egzersiz yapın ve sağlıklı bir diyetle beslenin.
- Öğleden sonra veya akşamları kafein tüketmekten kaçının.
- Alkol tüketiminden kaçının. (2)
İlaç Narkolepsi Tedavisi
Narkolepsi tedavisinde kullanılabilen ilaçlar şöyle gruplandırılmaktadır:
- Uyarıcılar
Merkezi sinir sistemini uyaran ilaçlar, narkolepsi hastasının gün boyunca uyanık kalmasına yardımcı olabilmektedir. Narkolepsi için önce doktorlar sıklıkla modafinil veya armodafinil tercih etmektedir, çünkü daha eski uyarıcılar kadar bağımlılık yapmamaktırlar. Modafinil’in yan etkileri nadirdir, ancak bunlar baş ağrısı, mide bulantısı veya ağız kuruluğu olabilmektedir. (3)
- Seçici Serotonin Geri Alım İnhibitörleri
Çoğunlukla katapleksi, hipnagojik halüsinasyonlar ve uyku felci belirtilerini hafifletmeye yardımcı olmak için REM uykusunu bastıran bu ilaçlar reçete edilmektedir. Bu ilaçlara fluoksetin ve venlafaksin dâhildir. Yan etkiler arasında ise kilo alımı, cinsel işlev bozukluğu ve sindirim problemleri bulunabilmektedir.
- Trisiklik Antidepresanlar
Protriptilin, imipramin ve klomipramin gibi eski antidepresanlar katapleksi için etkili olabilmektedir, ancak birçok kişi ağız kuruluğu ve baş dönmesi gibi yan etkilere maruz kalmaktadır. (4)
- Sodyum Oksibat
Bu ilaç katapleksi tedavisi için oldukça etkili olabilmektedir. Sodyum oksibat, narkolepsi hastalığında verimsiz olan gece uykusunu düzenlemeye yardımcı olabilmektedir. Böylece gündüz uykusuzluğunu kontrol altına almayı da sağlayabilmektedir. Sodyum oksibat diğer uyku ilacları, narkotik ağrı kesici veya alkol ile birlikte alındığında, solunum yetmezliğine, komaya ve ölüme bile yol açabilmektedir.
Yüksek tansiyon veya şeker hastalığı gibi diğer sağlık sorunlarının olması durumunda, doktorunuz kullandığınız ilaçların narkolepsi ilaçlarıyla tepkimeye girmemesi için gerekli önlemleri almanıza yardımcı olacaktır.
Alerji ve soğuk algınlığı ilaçları gibi reçetesiz satılan bazı ilaçlar uyuşukluğa neden olabilmektedir. Narkolepsi hastalığı varsa, doktorunuz muhtemelen bu ilaçları almaktan kaçınmanızı önerecektir. (5)
Narkolepsi İçin Hangi Doktora Gidilir?
Narkolepsi teşhisi ve tedavisi için nöroloji bölümüne başvurabilirsiniz. (6)
Narkolepsi Nedir?
Narkolepsi, karşı konulamaz gündüz uykuları ve ani uyku atakları ile karakterize edilen kronik bir uyku bozukluğudur. Narkolepsi hastası koşullar uygun olmasa bile belli bir süre uyanık kalmakta zorlanmaktadır. Narkolepsi kişinin günlük hayatına oldukça müdehale edebilmektedir.
Bazen, narkolepsi hastalığına Katapleksi de eşlik edebilmektedir. Bu durumda, kas kontrolünde güçsüzlük ve kayıp yaşanmaktadır. Katapleksi genellikle kahkaha gibi güçlü bir duygu tarafından tetiklenmektedir.
Narkolepsi, tedavisi olmayan kronik bir durumdur. Bununla birlikte, ilaçlar ve yaşam tarzı değişiklikleri belirtilerin kontrol altına alınmasına yardımcı olabilmektedir. Aile, arkadaşlar, işveren, öğretmenler gibi çevresinde bulunan insanlar, kişinin narkolepsi ile baş etmesinde ona destek olabilmektedir. (7)
Narkolepsi Belirtileri
Narkolepsi başlangıcı belirtileri genellikle 15-30 yaşlarında ortaya çıkmaktadır. Narkolepsi nasıl anlaşılır? En sık yaşanan ortak narkolepsi belirtileri şunlardır:
- Dayanılmaz bir uyku isteğinin gelmesi
- Uyku için zaman kontrolünün olmaması
- Birkaç saniyeden birkaç dakikaya kadar süren uyku
- Yemek yerken ya da konuşurken bile bir anda uyuma
- Uykudan sonra tazelenmiş gibi hissetme
- Araç kullanılırken bile oluşabilecek uyku saldırısı nedeniyle yaşamsal tehlikeler
Katapleksi Belirtileri
- Kasların ve hareketlerin kontrol edilememesi
- Genellikle 30 saniyeden 2 dakikaya kadar süren ataklar
- Saldırı sırasında kişi bu durumda haberdar olmaktadır
- Saldırı sırasında başın ve çenenin düşmesi, dizlerin üzerine çömelmek
- Ciddi durumlarda, kişi yere düşebilir ve birkaç dakikalık felç geçirebilir
Halüsinasyonlar
- Uykuya dalarken ya da uyanıldığında olmayan şeyler görmek ya da duymak
- Halüsinasyon sırasında oluşan korku
Uyku Paralizi (Felç)
- Uykuya dalmaya başlandığında ya da uyanıldığında vücudun hareket edememesi
- Bu durum 15 dakika kadar sürebilir
Narkolepsi olan çoğu kişi gündüz uykusu ve katapleksi yaşamaktadır. Tüm bu belirtiler herkeste olmayabilmektedir. (8)
Narkolepsi Nedenleri
Narkolepsi neden olur? Narkolepsi hastalığının kesin nedeni henüz tam olarak bilinmemektedir. Diğer yandan, duruma yol açabildiği düşünülen birden fazla faktör olabileceği düşünülmektedir.
Narkolepsi sahibi olan birçok hastanın oreksin hormon seviyeleri düşüktür. Bu hormon insanın beyinde bulunmaktadır ve uyanık kalmayı sağlamaktadır. Narkolepsi sahibi olan kişilerdeki oreksin hormonu eksikliği bir bağışıklık sistemi reaksiyonu olarak ortaya çıkabilmektedir. Yani, sonuç olarak, oreksin hormonu eksikliğinin otoimmün bir reaksiyon olduğu düşünülmektedir.
Narkolepsi aileden kalıtsal olarak geçebilmektedir. Narkolepsiye yol açtığı düşünülen bazı spesifik genler üzerine de hala çalışılmaktadır. (9)