Prodotti ad Indicazione Geografica (IG): la grappa
1.2 Processo di produzione della grappa
Vergilendirmede uluslararası koordinasyona yönelik düzenlemelerin kökeni ağırlıkla iki dünya savaşı arasında yapılan, günümüzde Birleşmiş Milletler’in temeli kabul edilebilecek Milletler Cemiyeti çalışmalarına dayandırılabilir. Milletler Cemiyeti Mali Komitesi tarafından tasarlanan ikili vergi anlaşması modellerinin uluslararası vergilendirme öğretisine kazandırdığı temel ilkeler ve anahtar terimler hâlen
kullanılmaya devam etmektedir. Mali Komite’nin dört ekonomist223 ile başlattığı çifte
vergilendirmenin temel esasları, vergilendirme yetkisinin paylaşımı ve ekonomik
etkilerine dair çalışmalar 1923 Raporu ile sonuçlanmıştır.224
Rapor esas itibarıyla mukim ülke vergilendirmesini kabul etmekle birlikte vergilendirme yetkisinin dağıtımının tek bir ilkeye dayanmasının mümkün olmadığını,
diğer yaklaşımların da dikkate alınabileceğini ortaya koymaktadır.225 Dolayısıyla, aktif
gelirler için mukim ülkenin vergilendirme yetkisinin, pasif özellikli gelirler için kaynak
ülke vergilendirmesinin de söz konusu olabileceği bir sistem doğmuştur.226 Ayrıca,
yapılan çalışmalar boyunca çifte vergilendirme sorununun ortadan kaldırılmasının çok taraflı bir anlaşmayla mümkün olup olmadığı tartışma konusu olmuş ve tartışmalar
günümüze kadar gelmiştir.227
222 A. Tezel, Uluslararası Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları ve Türkiye Uygulaması, s. 9; B. Yaltı
Soydan, age., s. 37.
223 Profesörler Bruins, Einaudi, Seligman ve Joshua Stamp.
224 Sol Picciotto, International Business Taxation: A study in the Internationalization of Business
Regulation, Cambridge University Press, Electronic Edition, 2013, s. 18-19.
225 League of Nations, Report on Double Taxation: Report and Resolutions, Submitted to the Financial
Committe by Professors Bruins, Einaudi, Seligman and Sir Josiah Stamp, Geneva, 1923, s. 18-28; S. Çevik, age., s. 115.
226 League of Nations, s. 40-51; S. Çevik, age., s. 115. 227 S. Çevik, age., s. 114-115.
Ekonomistlerin raporundan önce Mali Komite, çifte vergilendirme sorununun ortadan kaldırılmasına yönelik düzenlemelerin teknik yönlerini çalışarak bir rapora bağlamak üzere ülke temsilcilerinden oluşan bir Teknik Uzmanlar Komitesi kurmuştu. Başta 7 Avrupa ülkesinin (Belçika, Çekoslovakya, Fransa, İngiltere, İtalya, Hollanda, İsviçre) temsilcilerinden oluşan ve sayısı daha sonra 12’ye, hatta Milletler Cemiyeti’nin üyesi olmayan ABD’nin gözlemci sıfatıyla temsilci göndermesiyle 13’e yükselen Teknik Uzmanlar Komitesi, çözüm önerilerinin yer aldığı ilk raporunu (League of Nations 1925)
sunmuş ve rapor Mali Komite tarafından onaylanmıştır.228 Komite, 1927 yılında anlaşma
taslağı içeren ikinci raporunu (League of Nations 1927) üretmeyi başarabilmiştir. 1927 Raporu dört farklı anlaşma taslağı önerisi içermişti. Bunların en önemlisi dolaysız
vergilerde anlaşma taslağı229 idi. Komitenin, ekonomistlerin çalışmalarına dayanan
raporlarının Uluslararası Ticaret Odası’nın (International Chamber of Commerce-ICC) katkılarıyla iş dünyası temsilcileriyle olan iş birliklerini ihmal etmediğini belirtmekte
yarar bulunmaktadır.230
1927 taslak önerisi, 1928 yılında geniş katılımlı hükümetlerarası bir toplantıda Milletler Cemiyeti tarafından değerlendirilerek kabul edilmiş ve orijinal taslağın yanında ülkelerin vergi sistemlerini esas alan iki adet alternatif vergi anlaşma versiyonu ortaya çıkmıştır (League of Nations, 1928). Bu modeller, günümüz ÇVÖA’larının temelini oluşturmaktadır. 1928 model taslaklarının; vergilendirme yetkisinin dağıtımında tek ve tartışmasız bir uluslararası vergilendirme ilkesi geliştirmenin mümkün gözükmediğini, ülkelerin ekonomik koşullarına ve gelişmişliklerine ve vergi sistemlerine göre bunun farklılaşabileceğini, diğer taraftan çok taraflı anlaşmanın arzu edilir olmasına rağmen çifte vergilendirme sorununun dünya gündemindeki aciliyetinden ötürü, şimdilik en
uygun çözümün ikili anlaşmalar olduğunu kabul ettiği söylenebilir.231
Diğer taraftan, farklı devletlerde elde edilen ticari kazançların tahsisi (allocation of profits) ile ilgili 1929 yılında başlayan çalışmaların cemiyet bünyesinde 1935 yılında tamamlanmasıyla konuya dair bir Kazanç Tahsisi Modeli’nin de oluşturulduğu dikkat
çekmektedir.232 1928 Modeli’nin de etkisiyle 1939 yılına kadar ÇVÖA’ların sayısı 20’yi
bulmuş, ancak İkinci Dünya Savaşı’nın da etkisiyle anlaşmalar uygulanamaz hale
228 S. Picciotto, age., s. 20.
229 Diğerleri; veraset ve intikal vergisine dair çifte vergilendirmeyi önleme taslağı, vergide idari
yardımlaşma taslağı ve vergilerin tahsilinde adli yardımlaşma taslağıdır.
230 S. Picciotto, age., s. 20. 231 S. Çevik, age., s. 120.
gelmiştir.233 1939 yılında düzenlenen Milletler Cemiyeti Mali Komitesi toplantısında uluslararası yatırım ve ticaret ortamında yükselen yeni eğilim ve sorunlar bağlamında model değişikliğinin önerilmesini takiben yapılan çalışmalar, 1943 yılında Meksika’da düzenlenen iki bölgesel konferans sonucunda genel olarak Meksika Modeli olarak bilinen
üç model anlaşma234 ile neticelenmiştir.235 1928 Modeli ve 1935 Kazanç Tahsisi
Modeli’nin yerini alan 1943 Meksika Modeli mukim olmayan kişilerin elde ettikleri
gelirlerin vergilendirilmesini münhasıran kaynak devlete bırakmıştır.236
1946 yılında Londra’da yapılan konferansta ise Meksika Modeli üzerinde sermaye ihracatçısı devletlerin de çıkarları gözetilerek özellikle temettü, faiz ve gayrimaddi hak bedelleri üzerinde yapılan değişikliklerle sermaye ihracatçısı ve ithalatçısı kabul edilen
devletler arasında denge oluşturulmaya çalışılmıştır.237 Meksika Modeli, bu gelirlerin
elde edildiği ülkede vergilendirme öngörmekteyken Londra Modeli vergilendirme yetkisini mukim devlete bırakmaktadır. Bu nedenle, Londra Modeli’nin mukim ülke vergilendirmesinden yana tavır koyduğu söylenebilir. 1963 yılında OECD Modeli oluşturulana kadar vergi anlaşmalarının müzakere ve yönetiminde genellikle Londra
Modeli’nin rehberliğinin hâkimiyeti bulunduğu ifade edilmelidir.238
Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra kurulan Milletler Cemiyeti tarafından yürütülen tüm çalışmalar, vergi anlaşmalarının imzalanması ve yürürlüğe konmasında kavramsal ve kuramsal çerçeve sağlamıştır. Savaşı takip eden yıllarda ülkeler arası ticaretin artmaya başlaması ve ülkelerin vergi gelirine duydukları ihtiyaçtan ötürü bu ticaretten payına düşeni alma çabasıyla özellikle Avrupa ülkelerinde vergi yüklerinin aşırı derecede yükselmesi, Milletler Cemiyeti’ni bu alanda çalışmalar yapmaya iten nedenlerin başında gelmektedir. Bu kuruluşun oluşturduğu vergi anlaşma tipleri ve metinleri uluslararası vergi öğretisinin temel kaynakları olmuş ve 1945 yılında kurulan Birleşmiş Milletler Örgütü tarafından da benimsenerek geliştirilmiştir.
233 S. Tuncer, age., s. 42.
234 “Gelir Vergisinde Çifte Vergilendirmenin Önlenmesi İçin İki Taraflı Anlaşma Modeli”, “Veraset ve
İntikal Vergilerinde Çifte Vergilendirmenin Önlenmesi İçin İki Taraflı Anlaşma Modeli”, Dolaysız Vergilerin Tahakkuk ve Tahsilinde Karşılıklı İdari Yardımlaşmanın Oluşturulması İçin İki Taraflı Anlaşma Modeli” (UN Manual, s. 18-19; B. Yaltı Soydan, age., s. 38).
235 B. Yaltı Soydan, age., s. 38. 236 B. Yaltı Soydan, age., s. 38.
237 UN Manual, s. 19-20; B. Yaltı Soydan, age., s. 38. 238 S. Çevik, age., s. 124.