Kompostlamada Kütle Etkisi
Kompostlamada Kütle Etkisi; Porozite, yapı ve kıvam; partikül boyutu, biçim ve yoğunluk maddelerin fiziksel özellikleri ile ilgilidir. Bu parametreler kompostlama işleminde havalandırmayı etkiler. Bu özellikler ham madde seçimi, karıştırma veya parçalama ile ayarlanırlar. Bu özellikleri ayarlamayı sağlayan maddelere düzenleyici veya yoğunlaştırıcı maddeler denir.
Porozite; kompost kütlesi içindeki hava boşluğunun bir ölçüsüdür ve hava akımına karşı direnci belirler. Porozite partikül boyutu, dane çapı dağılımı ve hava boşluklarının sürekliliği ile tayin edilir. Büyük partiküller veya daha uniform partiküller poroziteyi arttırır. Partikül boyutunun küçük olması gözenekleri azaltır ve oksijenin su ile dolu küçük gözeneklerden geçerek yayılmasını önler. Partiküllerin şekli, boyutu ve yapısı onların nasıl çökeceğini belirler. Sıkışık paketleme ham yoğunluğu arttırarak hava boşluklarını azaltır. Sıkıştırma da sıkışık paketlemeye teşvik eder.
Yapı; partiküllerin sertliği, çökelme ve sıkışmaya karşı mukavemetini belirler. İyi bir yapı kompostun porozite kaybını önler.
Doku; aerobik mikrobiyal aktivite için gerekli yüzey alanını tanımlayan bir karakteristiktir. Kompostlamada aerobik bozunmanın büyük bir kısmı partikül yüzeyinde olur. Bunun nedeni oksijenin partikül boşluklarında bir gaz kadar kolay hareket edebilmesi, buna rağmen partiküllerin sıvı veya katı kısımlarında daha yavaş hareket edebilmesindendir. Partikül yüzeyini çevreleyen sıvı tabakada aerobik mikroorganizmalar bulunur. Mikroorganizmalar partikül yüzeyindeki oksijeni kullanırlar.
Küçük partiküllerin yüzey alanı daha fazla olduğundan aerobik bozunma küçük partiküllerde daha fazladır. Bu nedenle partikül boyutu 3,0-13,0 mm. arasında olması istenir. Çoğu ham madde ve kompost uygulamasında uygun porozite ve yapı nem muhtevası %65’den az olduğunda elde edilir. Döndürmesiz kompostlama metotlarında tortulaşmaya karşı dayanıklı olması için daha kuvvetli yapı gerekir, bu yüzden partikül boyutunun daha büyük olması istenir. Poroziteyi arttırarak daha iyi bir hava akımı sağlamak için keskin kokulu maddeler rijit maddelerle karıştırılabilir.
Kaynak: Çevre ve Orman Bakanlığı, Prof. Dr. Mustafa ÖZTÜRK, Yük. Müh. Berna Bildik