... konulu sunumlar: "SAĞLIK Yalnızca hastalık ya da sakatlığın olmaması değil; bedenen,"— Sunum transkripti:
1SAĞLIK Yalnızca hastalık ya da sakatlığın olmaması değil; bedenen, ruhen,sosyalyönden TAM BİR İYİLİK HALİ.
2SAĞLIĞI ETKİLEYEN FAKTÖRLER 1- Kalıtsal2- ÇevreselBeslenmeFiziksel çevre (hava, barınma v.b.)Ekonomik koşullarEğitim ve kültürel etmenler
3Sağlığın sürdürülmesi, normal vücut yapısının sağlanması için BeslenmeSağlığın sürdürülmesi, normal vücut yapısının sağlanması içingerekli olan enerji ve besin öğelerinin yiyeceklerle alınması, sindirilmesi, doku ve hücrelere taşınması (vücutta kullanılması) süreçlerinin tümüdür.
4Besin Bitki ve hayvan dokularının yenebilen kısımları = Yiyecek = Gıda Et, süt, yumurta, kurubaklagiller, meyveler, sebzeler, tahıllar vb.
5Besin öğesi (elementi) Besinleri oluşturan, insan vücut yapısının hammaddesi olan maddelerdir.ProteinlerKarbonhidratlarYağlarVitaminlerMinerallerSu
6Yeterli BeslenmeKişilerin yaş, cins, yapı, aktivite, hastalık v.b. durumlarına göre gerekli besin öğelerini yeterli düzeyde alabilmesi.Vücut gereksinmesi düzeyinde besin elementi alınamaması durumuna Yetersiz Beslenme (undernutrition) denir.
7Diyetin %55-60’ı CHO, %10-15’i protein, %25-30’u yağ olmalı Dengeli BeslenmeGereksinilen besin maddelerinin belli bir oranda alınmasıdır.Örneğin;Diyetin %55-60’ı CHO, %10-15’i protein, %25-30’u yağ olmalıAlınan her 1000 kalori için 0.4 mg. B1 gerekli.Bu denge sağlanamazsa Dengesiz Beslenme olur.
8Aşırı Beslenme : Gereksinimden fazla enerji alınırsa vücutta yağ şeklinde depolanır. Buna aşırı beslenme (overnutrition) denir.Malnütrisyon (Kötü Beslenme): Yetersiz ve dengesiz beslenme sonucu oluşan sağlık sorunlarının tümüne malnütrisyon denir.
9BESLENME SAĞLIK İLİŞKİLERİ Vücut yapısını normal düzeye ulaştırmak ve devam ettirmek yeterli ve dengeli beslenmeyle mümkündür.Vücudun her faaliyetini yapması için gerekli enerji ancak yeterli beslenme ile mümkündür.Vücudun her türlü yapım, yıkım, onarım ve enerji sağlama faaliyetlerini düzenleyen katalizör maddeler yeterli ve dengeli beslenme ile sağlanır.
13Ayrıca son yıllarda beslenme genomiği ya da nutri-genetik adı verilen bilim dalı ortaya çıkmıştır. İnsanların genetik yapılarının farklı olması, besinlerin de etkisinin farklı olmasına yol açabilmekte.Buna göre belirli yiyecekler kalp-kanser vb hastalıklara karşı koruyucu genlerin etkisini arttırırken, bazıları genlerin etkisini baskılamaktadır.
14Herkes için geçerli optimum bir diyet söz konusu değil! Fark gözetmeden tüm insanları hedef alan beslenme rejimi dönemi artık kapanacak,Herkes için geçerli optimum bir diyet söz konusu değil!Önümüzdeki birkaç on yıl içinde hastaların genetik profilleri çıkarılarak tamamen kişiye özel beslenme rejimleri geliştirilecek,Genetik kökenli hastalıkların de beslenme yoluyla tedavisi mümkün olacak.Prof. Dr. Jose OrdovasTufts Üni. Beslenme ve Genomik Lab Yöneticisi
15Beslenme Bozukluğundan Etkilenen Mekanizmalar Savunma sistemi:Deri ve mukoza bariyeri (epitel doku, salgılar, yağ asitleri, lizozim, laktik asit, oto-sterilizan etki)Fagositoz: (Lökosit, makrofaj, histosit)AntikorlarSistemik yanıtlar: Hormon dengesi değişikliği, allerjik reaksiyonlar, ateş geç oluşur.
16Karaciğer parankimi: Nekroz fibröz siroz Mide: (Müsin salgılamanazsa (protein yetersizliği) asite karşı dayanıksızlaşır.Barsaklar: Atrofiye olur, epitel yenilenemez.Damarlar: Aterosklerotik oluşumlarSinir sistemi: Özellikle B grubu vitaminlerin Kas-iskelet. Osteoporoz, osteomalasi, kas güçsüzlüğüMetabolizma: Diyabet, gut
17YETERSİZ-DENGESİZ BESLENME SONUCU ORTAYA ÇIKAN SORUNLAR I- Büyüme ve Gelişme GerilikleriFizik büyümede gerilikFizyolojik gelişmede gerilikMental gelişmede gerilik
18II- Enfeksiyon hastalıklarına direncin azalması sonucunda bu hastalıklar; Kolay yerleşirsık görülürağır seyrederuzun sürer.
19III- Primer Beslenme Hastalıkları ortaya çıkar. a- Açlıkb- PEMMarasmusKuvaşiyorkorMarasmik kuvaşiyorkor
21d- Mineral Eksiklikleri Hipokromik anemi (Fe)Basit guvatr (I)Zn yetersizliği Cücelik- hipogonadizmCu yetersizliği belirtileriCa yetersizliği belirtileriSe yetersizliği belirtileriFlor yetersizliği sorunları
22e- Aşırı beslenme hastalıkları ObesiteAşırı A vitamini tüketimi bozukluklarıAşırı D vitamini tüketimi bozuklukları (Hiperkalsemi)Aşırı Flor tüketimi bozuklukları (Florosis)Aşırı demir tüketimi bozukluklarıAşırı alkol tüketimi bozuklukları
23IV- Metabolik ve Dejeneratif (Kronik) Hastalıkların oluşumu kolaylaşır Tip II diyabetGutHipertansiyonAteroskleroz-KOAH-FelçlerSafra yolları-Karaciğer hastalıkları- SirozSindirim sistemi hastalıkları-Ülser, Kolit, divertikülitİdrar yolları hastalıkları-taş oluşumuKanserler
24SONUÇTA; Toplumda bebek ölüm hızı, çocuk ve ana ölüm hızı yükselir. Toplumda düzensizlikler artar (Ekonomik, kültürel, sosyal)
25DSÖ’nün raporuna göre diyet ile kronik hastalıklar arasında kuvvetli ilişkiler var. 2001 yılındaki 56.5 milyon ölümün % 60’ı kronik hastalıklar nedeniyleDünya nüfusunun % 46’sı kronik hastalıklı, bu oran 2020’de % 57 olacak.Kronik hastalıkların yarısı kardiovasküler hast., şişmanlık ve diyabet de hızla artıyor.2020 ‘de dünyadaki tüm ölümlerin ¾’ü kronik hastalıklardan olacak.Mutlaka tüm dünya ülkeleri; toplumun beslenme alışkanlıklarını değiştirmesi ve fiziksel aktivitelerini arttırmaları için önlemler almalıdır!
26Beslenme Alışkanlığında Değişme Geleneksel doğal besinlerin yerini enerjisi yoğun, hazır, yarı hazır, hızlı tüketilen besinlerin alması Enerji alımı Tahılların saflaştırılması, şeker tüketiminin artması, baklagil ve sebze tüketiminin azalması, işleme yöntemleri diyetin glisemik indeksi
27Glisemik İndeksi Yüksek Diyet Hızlı SindirimGlikozİnsülin Alıcıları İnsülinİnsülin DirenciMetabolik Sendrom
29İnsülin + leptin azlığı Besin alımını triglidserit 3- Mısır nişastasından früktoz içeriği yüksek şeker üretimi yapılıyor, içecek ve besinlerde kullanımı FrüktozYağ sentezini İnsülinLeptin MSSLeptin üretimiİnsülin + leptinBesin alımını denetirİnsülin + leptin azlığıBesin alımını triglidserit Obezite riski dislipidemi riski AJCN 2004
304- Hazır, yarı hazır besinlerin tüketiminin artması Tuz tüketimi Hipertansiyon riski Glikoz emilimi Diyabet riski 5- Çay, kahve, kolalı içecekler, çikolata, enerji içecekleritüketimi kafein alımı insülin direncini metabolik sendrom riski AJCN 2004
316- Gelir düzeyinin yükselmesi, batı türü beslenme Et tüketimi doymuş yağ doymamış yağ Yemeklerde katı margarin tüketimitrans yağ asidi alımı Bitkisel yağ tüketimiçoklu doymamış n-6 yağ alımı n-3 yağ alımı Yemek pişirmede kızartma yöntemi uygulanması, yağın uygunsuz ortamda saklanmasıReaktif oksijen türleri SONUÇ enerji alımı LDL oksidasyonu trigliserit düzeyi obezite riski Dislipidemi riski
327- Dengesiz beslenme sonucu oluşan vitamin yetersizlikleri Folat, B-12, B-6, B-2Kanda homosistein Kalp damar hastalık riski A, E, C vitaminleriLDL oksidasyonu Dislipidemi riski
33D vitamini yetersizliği D vitamini besinlerle karşılanamaz.Güneşten uygun şekilde yararlanmama, ek D vitamini almamaD vitamini yetersizliği- Tip I diyabet riski Hipertansiyon riski 1 yaşa değin günlük 3 ay süreyle UV’ye maruz2000 IU D vit kalma hipertansiyon ilaçları - Tip I diyabet riskini kadar etkili bulunmuştur.%80 azaltmışİnsülin direnci AJCN 2004
34Reaktif oksijen türlerini etkisizleştiren antioksidan alımı 8- Yetersiz sebze ve meyve tüketimi hatalı hazırlama vesaklama uygulamalarıReaktif oksijen türlerini etkisizleştiren antioksidan alımı LDL oksidasyonu - Folat, potasyum, magnezyum alımı SONUÇDislipidemi riski Homosistein Hipertansiyon riski
35Yeterli enerji depolandığı Genetik ve Hormonal FaktörlerLeptin – (146, aa glikozlanmış protein)Obez genHipotalamusSinyalYağ dokusuLeptinDolaşımYeterli enerji depolandığıİştahGen mutasyonuEnerji harcamasıLeptin üretimiÇocuklukta başlayan aşırı obeziteDışarıdan leptinİyileşme
36Genetik ve Hormonal Faktörler 2. İnsülinYemeğe yanıtPankreas hücreleriDolaşım Leptin İnsülin ve leptin direnciHipotalamusÖzelAlıcılarObeziteTokluk
37Genetik ve Hormonal Faktörler 3. Adiponektin (244 aa protein)Beyaz yağ dokusuDolaşımİnsülin duyarlılığı Adiponektin İnsülin direnci Gen mutasyonuYağ kitlesi Diyabet Obezite riski
38Genetik ve Hormonal Faktörler 4. Ghrelin (28 aa peptid)Mide yemeğe yanıt olarakDolaşımLeptinkarşıtı etkinlikKarbonhidrat kullanımı Yağkullanımı Asit, motilite Açlığı önleyen hormonİlaçla baskılanmasıİştah Besin alımı
40Genetik Farklılıklar ve Dislipidemi Apo E-4 taşıyıcılar toplumun %21’i, kolesterol düzeyleri Kolesterol düşürücü diyete iyi yanıtApo E-4 taşıyıcılar toplumun %16’sı,Kolesterol düşürücü diyete dirençliİlaç tedavisi gerekebilir.Lipoprotein lipaz X mutasyonlu toplumun %17’si,HDL-kolesterol Trigliserit Bunlar mutlu azınlık4. Taq I B gen mutasyonlu toplumda yaygın,HDL-kolesterol Hastalık riski
41Yaşam Biçiminde Değişme Bedende yağ birikimi obezite 1. Teknolojinin gelişmesiHareketsiz yaşamEnerjisi yoğun besinüretimi tüketimi Enerji DengesiHarcamaAlımBedende yağ birikimi obeziteBKİ hafif şişman> 30 obeziteBel çevresiE 94 cmK 80 cmE 102 cmK 88 cmDiyabetDislipidemiHipertansiyonMetbolik sendrom
422. Sigara İçimiLDL oksidasyonu İnflamasyon Dislipidemi Ateroskleroz 3 Günde 1 kadehten çok alkollü içki alımı metabolik sendrom riski