Akut böbrek yetmezliği, kanımızdaki atık maddelerin böbrekler tarafından filtrelenmediğinde ortaya çıkar. Böbrek filtreleme yeteneği bozulduğunda ise atık maddeler ciddi seviyede tehlikelere yol açar ve kanda atık madde birikiminden dolayı kanın yapısı bozulur. Akut böbrek hasarı olarak da adlandırılan bu hastalık, çoğunlukla kısa sürede ve hızlı biçimde gelişir. Akut böbrek yetmezliği gelişen hastalar genellikle yoğun bakım hastaları veya acil olarak tıbbi tedaviye gelmiş kişilerdir. Akut böbrek yetmezliği tedavi edilmezse ölümcül olabilir. Akut böbrek yetmezliği tedavi sonrası bile geri gelebilir.
Akut Böbrek Yetmezliği Belirtileri
Akut böbrek yetmezliğinin belirtileri aşağıdaki gibidir:
- İdrara gitmede azalma (Bazen normal kalabilir)
- Bacaklarda ve ayak bileğinde ödem oluşması
- Nefes alırken daralma
- Bitkinlik
- Bilinçte kayıp veya dalgınlık
- Mide bulantısı
- Zayıflama
- Kalp ritminde bozulma
- Göğüs kafesinde ağrı ve baskı
- Şiddetli vakalarda koma
Bazen akut böbrek yetmezliği hiçbir belirti veya semptom göstermeyebilir. Başka bir nedenle yapılan laboratuvar testleriyle de tespit edilir.
Doktora Ne Zaman Görülmeliyim
Akut böbrek yetmezliği belirtilerine sahipseniz kısa sürede doktorunuzla konuşmakta fayda vardır.
Akut Böbrek Yetmezliği Nedenleri
Akut böbrek yetmezliği şu durumlarda ortaya çıkabilir:
- Böbreklerdeki kan akımını azaltan durumlarda
- Böbreklere direk olarak darbe aldıysanız
- Böbreklerinizde temizlenen kan atıkları üreter yolu ile dışarı atılamazsa
- Böbreklere gelen kan akımı düzgün değil ise.
Böbreklere gelen kan akışını yavaşlatan ve böbrekte ciddi hasarlara yol açabilen hastalıklar ve durumlara aşağıdaki gibidir:
- Ciddi kan kaybı veya vücuttaki su miktarında azalma
- Tansiyon ve şeker hapları
- Kalp hastalıkları veya kalp krizi
- Enfeksiyon hastalıkları
- Karaciğer yetmezliği
- Aspirin, ibuprofen, naproksen sodyum veya buna benzer ilaç kullanımı
- Şiddetli alerjik reaksiyon (anafilaksi)
- Şiddetli yanıklar
- Aşırı su kaybı
- Böbreğe gelen darbe
Akut böbrek yetmezliğine ve böbrek hasarına aşağıda bahsedilen durumlar neden olabilir:
- Böbrek çevresinde veya böbrek damarlarında oluşan problemler
- Böbreğe gelen kan damarlarında yağ birikmesi
- Glomerülonefrit (Glomerüllerin iltehabı)(Glomerül böbreklerde süzme görevi görür)
- Hemolitik üremik sendrom, kırmızı kan hücrelerinin erken yıkılması
- Covid-19 virüsü
- Lupus, glomerülonefrite neden olan bir bağışıklık sistemi bozukluğu
- Kemoterapi ilaçları,görüntüleme yöntemlerinde verilen ilaçlar, antibiyotikler
- Skleroderma, cildi ve bağ dokularını etkileyen deri hastalığı
- Trombotik trombositopenik purpura (Az görülen kan hastalığı)
- Alkoller, ağır metaller ve kokain gibi uyuşturucu maddeler
- Böbrek hasarına neden olan kas dokusu yıkımı (rabdomiyoliz)
- Böbrek hasarına neden olabilecek toksinlerin salınmasına yol açan tümör hücrelerinin parçalanması (tümör lizis sendromu)
- Böbrek sonrası yolda tıkanıklık
İdrarın vücuttan çıkmasını engelleyen (idrar tıkanıklıkları) ve akut böbrek hasarına yol açabilen hastalıklar ve durumlar şunlardır:
- Mesane kanseri
- İdrar yolunda kan pıhtıları
- Rahim ağzı kanseri
- Kolon kanseri
- Prostat büyümesi
- Böbrek taşı
- Mesanede bulunan sinirlerin hasarı
- Prostat kanseri
Akut Böbrek Yetmezliği Risk Faktörleri
Akut böbrek yetmezli çoğu zaman başka bir tıbbi duruma bağlı olarak açığa çıkar. Akut böbrek yetmezliği risk faktörleri aşağıda belirtilmiştir:
- Ciddi bir hastalık nedeniyle yoğun bakıma kaldırılan hastalar
- İleri yaş
- Üst ve Alt extremitelerde(Kol ve bacaklar) damar tıkanıklığı (periferik arter hastalığı)
- Şeker hastalığı
- Yüksek kan basıncı
- Kalp yetmezliği
- Böbrek hastalıkları
- Karaciğer hastalıkları
- Bazı kanserler ve tedavileri
Akut Böbrek Yetmezliği Komplikasyonları
Akut böbrek yetmezliğinin potansiyel komplikasyonları şunlardır:
- Sıvı birikmesi: Akut böbrek yetmezliği, akciğerlerde sıvı toplanmasına, bunun sonucunda ise nefes alıp vermekte zorlanmaya neden olur.
- Göğüs ağrısı: Perikad denilen kalp zarı iltehaplanabilir. Buda göğsünüzde sıkışma ve sonraki aşamalarda ölümle sonuçlanabilir.
- Kas Güçsüzlüğü: Kas içinde dolaştığı kan dolayısı ile canlıdır. Eğer kan ile alakalı problem veya vücutta sıvı dengesizliği olursa, kas zayıflığı ortaya çıkabilir.
- Kalıcı böbrek hasarı: Bazen akut böbrek yetmezliği, ciddi böbrek hasarına ve kalıcı olarak böbrekte fonksiyon kaybına neden olur. Son yıllarda böbrek problemi olan kişiler diyaliz makinesine bağlı yada böbrek nakline ihtiyaç duyarlar.
- Ölüm: Akut böbrek yetmezliği, böbreğin hiç çalışmaması ölümle sonuçlanır.
Akut böbrek yetmezliğini Önleme
Akut böbrek yetmezliğini bilebilmek veya tahmin etmek çok çok zordur. Ancak böbreklerinize dikkat ederek riskinizi azaltabilirsiniz.
- Böbrek hastalığı veya kronik hastalıkları önlemek için kesinlikle doktorunuza danışarak gıda ve besinlerinizi ayarlayın. Diyabet, yüksek tansiyon, akciğer problemleri veya kalp problemleriniz sizi akut böbrek yetmezliğine götürebilir. Tedavi ve ilaçlarınızı kesinlikle doktor tavsiyesi ile alınız. Takviye ilaç kullanacaksanızda diğer hastalıklarınıza bakarak size en iyi ilacı reçete edebilecek olan ilgili hekiminizdir.
- Sağlıklı Yaşayın. Düzenli beslenin ,sigara içmeyin, alkol kullanmayın, düzenli spor yapın.
Akut böbrek yetmezliği Teşhisi
İlgili hekiminiz belirti ve semptomları inceler. Akut böbrek yetmezliğine yakın belirtileriniz var ise birtakım testler isteyebilir:
- İdrar çıkışı ölçümleri. 1 gün içinde ne kadar idrar yaptığınız ve sıklığını not etmenizi isteyebilir.
- İdrar testleri: İdrar tahlili yaparak idrarınızı test ederek anomalileri bulabilir.
- Kan testleri: Kandaki üre ve kreatin hızla yükselirse akut böbrek yetmezliği tanısı koyulabilir.
- Görüntüleme testleri: Böbrekleri görebilmek için Bilgisayarlı tomografi veya ultrasonla bakabilir.
- Test için bir böbrek dokusu örneğinin çıkarılması. Bazen böbreğinizden ufak bir kesit alınabilir. Labratuvar da bu böbrek dokusu incelenir.
Tedavi
Akut böbrek yetmezliği çoğu zaman ev tedavisi ile geçebilecek bir rahatsızlık değildir. Hastane yatışı gerçekleştirilir. Çok nadir durumda evde iyileşirsiniz. Bu vücudunuzun ne kadar dirayetli olduğuna bağlıdır. Akut böbrek yetmezliği tedavisi, başlangıçta böbreklerinize zarar veren hastalık veya yaralanmayı tanımlamayı içerir. Tedavi seçenekleriniz böbrek yetmezliğinize neyin sebep olduğuna bağlıdır. Doktorunuz ayrıca komplikasyonları önlemek ve böbreklerinizin iyileşmesi için zaman tanımak için çalışacaktır. Komplikasyonları önlemeye yardımcı olan tedaviler şunları içerir:
- Kanınızdaki sıvı miktarını dengelemek için tedaviler: Akut böbrek yetmezliğiniz kanınızdaki sıvı eksikliğinden kaynaklanıyorsa, doktorunuz damar içi sıvılar önerebilir. Diğer durumlarda, akut böbrek yetmezliği çok fazla sıvı almanıza neden olarak kol ve bacaklarınızda şişmeye neden olabilir. Bu durumlarda doktorunuz vücudunuzun fazladan sıvı atmasına neden olacak ilaçlar (diüretikler) önerebilir.
- Kan potasyumunu kontrol eden ilaçlar: Böbrekleriniz kanınızdaki potasyumu uygun şekilde filtrelemiyorsa, doktorunuz kanınızda yüksek seviyelerde potasyum birikmesini önlemek için kalsiyum, glikoz veya sodyum polistiren sülfonat (Kionex) reçete edebilir. Kanda çok fazla potasyum tehlikeli düzensiz kalp atışlarına (aritmiler) ve kas güçsüzlüğüne neden olabilir.
- Kan kalsiyum seviyelerini düzeltmek için ilaçlar. Kanınızdaki kalsiyum seviyeleri çok düşerse, doktorunuz bir kalsiyum infüzyonu önerebilir.
- Kanınızdaki toksinleri atmak için diyaliz: Kanınızda toksinler birikirse, böbrekleriniz iyileşirken toksinlerin ve fazla sıvıların vücudunuzdan atılmasına yardımcı olmak için genellikle diyaliz olarak adlandırılan geçici hemodiyaliz gerekebilir. Diyaliz ayrıca vücudunuzdaki fazla potasyumun atılmasına yardımcı olabilir. Diyaliz sırasında, bir makine, atıkları filtreleyen yapay bir böbrek (diyalizör) aracılığıyla vücudunuzdan kanı pompalar. Daha sonra kan vücudunuza geri döner.
Yaşam tarzı ve ev ilaçları
Akut böbrek yetmezliğinden kurtulmanız sırasında, doktorunuz böbreklerinizi desteklemeye ve yapmaları gereken işi sınırlandırmaya yardımcı olacak özel bir diyet önerebilir. Doktorunuz sizi mevcut diyetinizi analiz edebilecek ve böbrekleriniz üzerinde diyetinizi kolaylaştırmanın yollarını önerebilecek bir diyetisyene yönlendirebilir.
Durumunuza bağlı olarak, diyetisyeniniz size şunları önerebilir:
- Daha düşük potasyumlu yiyecekleri seçin. Yüksek potasyumlu yiyecekler arasında muz, portakal, patates, ıspanak ve domates bulunur. Düşük potasyumlu gıdaların örnekleri arasında elma, karnabahar, biber, üzüm ve çilek bulunur.
- Tuz eklenmiş ürünlerden kaçının. Dondurulmuş akşam yemekleri, konserve çorbalar ve hızlı yiyecekler gibi birçok hazır gıda da dahil olmak üzere tuz eklenmiş ürünlerden kaçınarak her gün yediğiniz sodyum miktarını azaltın. Tuzlu diğer yiyecekler arasında tuzlu atıştırmalık yiyecekler, konserve sebzeler ve işlenmiş etler ve peynirler bulunur.
- Fosforu sınırlayın. Fosfor, tam tahıllı ekmek, yulaf ezmesi, kepekli tahıllar, koyu renkli kolalar, fındık ve fıstık ezmesi gibi gıdalarda bulunan bir mineraldir. Kanınızda çok fazla fosfor kemiklerinizi zayıflatabilir ve ciltte kaşıntıya neden olabilir. Diyetisyeniniz fosfor ve sizin durumunuzda fosforu nasıl sınırlandıracağınız konusunda size özel tavsiyelerde bulunabilir.
- Böbrekleriniz iyileştikçe, sağlıklı beslenme önemini korusa da artık özel bir diyet yemeniz gerekmeyebilir.
NOT : İçerikte yer alan yazılı içerik kesin teşhis ve tedavi niteliği taşımaz. Sağlık sorununuzun hangisi olursa olsun doktorunuza başvurunuz. Sağlıkta uygulanan yöntemler kişilerin biyolojisi, kalıtsal özellikleri, yaş, boy, kilo farklılıkları ve bunlar gibi onlarca farklı duruma göre değişiklik gösterir.