- 5.01.2020 00:00
- (292)
Her yılın başında, geçen yılın önemli olaylarını ve yeni yılın olası olaylarını değerlendirmek bir medya geleneğine dönüşmüş durumda. Bu makalede Ankara’nın 2020’deki başlıca dış politika zorluklarını tahmin etmeye çalışacağız. En baştan söyleyelim; Türkiye 2019’da zaten ağır yüklü bir dış politika gündemine sahipti, ancak 2020 yılı bundan daha iyi olmayacak.
İdlib'de Türkiye sınırına doğru ilerleyen Suriyeli mültecilerin, Türkiye'yi yılın büyük bir bölümünde meşgul etmesi bekleniyor. Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan 8 Ocak’ta, Rusya'nın Novorossiysk kentinden Türkiye'nin Bulgaristan sınırı yakınındaki Kıyıköy'e uzanan 'Türk Akımı' doğalgaz boru hattının açılışı için Rus mevkidaşı Vladimir Putin'i ağırlayacak. İdlib'deki gergin durum bu karşılaşmada kesinlikle konuşulacak, ancak Türkiye ve Rusya'nın tutumları o kadar farklı ki, Türkiye'nin beklentisini karşılayacak bir sonuç olasılığı düşük.
Mültecilerin çoğu şimdilik sınırın Suriye tarafında tutuluyor ve Türkiye onlara insani yardım sağlamak için elinden geleni yapıyor. Türkiye'nin Suriye krizinin başlangıcından bu yana, on yıl boyunca yapması gereken buydu. Uluslararası toplumla işbirliği içinde sınırın Suriye tarafında mülteci kampları kurulmasına katkıda bulunmak. Böylece, Türkiye mülteciler için harcadığı 40 milyar dolardan fazla paradan kurtulacak ve cihadi-selefi teröristler için bir otoyol haline gelmeyecekti.
2020'de Türkiye'nin dış politikasına hâkim olabilecek ikinci önemli konu, Trablus merkezli Ulusal Uzlaşma Hükümeti’ne (GNA) askeri yardımı olacak. Libya'daki önemli oyuncuların tutumuna bağlı olarak -yani Türkiye, Rusya, Mısır, Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan, Fransa, İtalya ve ABD - Türkiye'nin Libya'ya asker gönderme kararı, 2020'un büyük bölümünde ve belki de önümüzdeki yıllarda uluslararası toplumun gündemine egemen olabilir.
Libya Savaşı, Suriye krizi kadar acımasız bir savaş olma kapasitesine sahip. Libya'nın petrol rezervleri bu aktörler arasında daha cazip bir tartışma konusu haline gelebilir. Yabancı lejyonlar aracılığıyla yapılacak vekâlet savaşları Libya halkının daha büyük bir yıkım yaşamasına neden olabilir.
Türk hükümeti, Libya’ya asker göndermek için 8 Ocak'ta meclis onayı almayı planlıyordu, ancak genel Halife Hafter'in Trablus hükümeti üzerindeki artan tehdidi nedeniyle, konunun acil hale geldiğini düşünerek, parlamentoyu olağanüstü toplantıya çağırdı ve 2 Ocak'ta parlamento onayını aldı. Bu muhtemelen Türkiye'nin Libya'daki görevini zorlaştıracak diğer gelişmeleri önlemek içindir.
Türkiye'nin Libya'daki askeri varlığının Suriye'den daha büyük zorluklarla karşı karşıya kalması olasıdır, çünkü Suriye sınırın öte tarafıydı. Libya'da tedarik hatlarının korunması ise daha uzun ve zor bir süreç. Türkiye'nin Suriye'ye komşu bir ülke olarak durumu, Libya'ya komşu bir ülke olarak Mısır'ınkiyle karşılaştırılmalıdır. Mısır Cumhurbaşkanı General Sisi, Libya krizinin kapsamlı ve entegre bir şekilde çözülmesi gerektiğini söyleyerek, ülkesinin bu konudaki tutumunu açıkça ortaya koydu.
2020 yılında Ankara'nın üçüncü önemli dış politika konusu, ABD Kongresi'nin Türkiye'ye yönelik tavrı olacak. Baskı, ABD'nin Türkiye'nin Rus hava savunma sistemi S-400'ü konuşlandırmaktan geri adım atabileceği yönündeki umudunu kaybetmesi sonrasında da devam edebilir. ABD kongresinin her iki meclisinde de çok sayıda yaptırım onaylandı bile. Görevden alınma süreci nedeniyle zor günler yaşayan ABD Başkanı Donald Trump'ın yakın arkadaşı Recep Tayyip Erdoğan'a yardım etmek için neler yapabileceğini ise, kimse tahmin edemez.
Bununla birlikte, ABD yönetiminde Erdoğan'ın daha önceki beklentilerle karşılaştırıldığında, çok daha sert bir çatlak haline geldiğine dair artan bir farkındalık var. Ya bu farkındalıktan ya da Beyaz Saray'ın talimatlarından dolayı, yönetim Türkiye ile ilişkilerinde daha uzlaşmacı bir anlatı kullanıyor ve Türkiye’yle ilişkilerin ABD ile NATO çıkarları için önemli olan birçok yönü olduğunu vurguluyor.
Bunlar 2020 için öngörülebilir önemli konular, ancak Türkiye'nin son derece dinamik dış politika gündemi yıl içinde başka sorunlar da yaratabilir.