Cezai şart, kanunla yada sözleşme ile bir işlemin yapılmasını emreden, yapılmadığı takdirde yaptırımını belirten yada yapmamayı emreden yapıldığında yaptırımını belirleyen şart olarak tanımlanabilir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun 179-182 inci maddeleri arasında düzenlenmiştir.
İşçi ve işveren arasında yapılan sözleşmelere de cezai şart konulabilmektedir. Örneğin herhangi bir haklı fesih sebebi olmaksızın işverenin işçiyi işten çıkarması halinde ona belirli bir miktar tazminat ödemesi ve işçinin işten çıkması halinde işverene belirli bir miktar tazminat ödemesi gibi. Bu tazminat kıdem ve ihbar tazminatından ayrı olarak belirlenen bir tazminattır.
Cezai Şartın Geçerlilik Koşulları
1- En önemli şartı eşitlilik, karşılılıktır. Yani sözleşmeye sadece işçi aleyhine cezai şart konulamaz veya işçi aleyhine konulan cezai şart işveren aleyhine konulan cezai şarttan yüksek olamaz (Bkz. Sözleşmelere Sadece İşçi Aleyhine Cezai Şart Konulabilir mi?), sözleşmede işçi aleyhine belirlenen cezai şart miktarı işverenin sorumluluğunu aşamaz.
2- Şart ve ceza arasında ilişki gözetilmelidir. Yani işçinin iktisadi açıdan mahvına neden olacak, fahiş cezai şart belirlenemez. Borçlar Kanunun 161/son (182/son) maddesinde, fahiş cezai şartın hâkim tarafından indirilmesi, azaltılması gerektiği hükme bağlanmıştır.
3- İşçinin belli bir süre çalışması şartına bağlanan cezalardan, sözleşme kapsamında çalışılan ve çalışması gereken sürelere göre oran kurularak indirime gidilmelidir. (isvesosyalguvenlik.com)