ALIŞVERİŞ BAĞIMLILIĞI
Genellikle kompulsif satın alma bozukluğu olarak adlandırılan alışveriş bağımlılığı, ilk olarak Alman psikiyatrist Emil Kraepelin tarafından yaklaşık bir asır önce tanımlandı. Bozukluğa 'oniomania' (Yunanca onios'tan 'satılık' anlamına gelir ve 'delilik' anlamına gelen “mani”den) adını verdi. Bu davranış, zaman zaman kompulsif alışveriş, kompulsif tüketim, kompulsif satın alma, bağımlılık yaratan satın alma, kontrolsüz satın alma ve "harcama" olarak da adlandırılmıştır.
'Alışveriş bağımlılığının' geçerli bir akıl hastalığı mı yoksa bireylerin duygularını yönetmek veya öz kimliklerini ifade etmek için kullandıkları bir boş zaman etkinliği mi olduğu konusunda pek çok tartışma olmuştur.
Bu yazıda, tanısal sınıflandırması ne olursa olsun, alışveriş bağımlılığının bir kişiyi psikiyatriste getirebilecek bir davranış olduğunu kabul ediyor ve bunu klinik açıdan ele alıyoruz.
Alışveriş bağımlılığından etkilenen insanlar, alışveriş ve harcama ile meşguldür ve bu süreçte çeşitli tatmin halleri yaşarlar. Onları alışverişe ve harcamaya hazırlayan düşünceler, dürtüler ve meşguliyetler geliştirirler. Davranışın yaşamları üzerinde açıkça olumsuz bir etkisi olduğunu fark ettiklerinde bile bu olur. Bunlar, kompulsif satın almayı, (1) kontrol edilemez; (2) önemli ölçüde üzücü, zaman alıcı ve / veya ailevi, sosyal, mesleki ve / veya mali zorluklarla sonuçlanan; ve (3) sadece hipomanik veya manik semptomlar bağlamında meydana gelmeyen sorunlu bir satın alma davranışı olarak tanımlar.
Kompülsif satın almanın dört aşaması vardır: beklenti; hazırlık; alışveriş yapmak; ve harcama.
Çoğu kompülsif alıcı, kendilerine çok az faydası olan veya hiç faydası olmayan mallar satın alır ve eylemden sonra gerginliğin azaldığını hisseder. Davranış, sık alışveriş dönemleriyle kronik bir seyir izleyebilir. Genellikle alışveriş yapmadan önce bütçelerini planlayan ve hesaplayan normal alıcıların aksine, kompulsif alıcılar önceden planlama yapmadan dürtülerine göre hareket ederler.
Kompulsif alışveriş yapanlar genellikle zayıf benlik saygısından ve belirgin sıkıntıdan muzdariptir ve genellikle anksiyete bozukluğu, obsesif kompulsif bozukluk (OKB), tıkınırcasına yeme bozukluğu, diğer dürtü kontrol bozuklukları ve kişilik bozukluğu gibi komorbid durumlara sahiptir.
Kompulsif satın alma ile ilgili 46 kişiyi içeren bir ABD çalışmasında katılımcılar bir şeyler satın alırken normalde kendilerini iyi hissettiklerini (% 44), yeni bir şey almayı sevdiklerini (% 52) ve güç duygusunu sevdiklerini(% 17) ve diğer sorunlardan uzaklaşma hissi (% 24) yaşadıklarını bildirdi. Aynı çalışma, alışveriş için en yaygın zamanın öğleden sonra olduğunu (% 46) bildirdi. Satın almadan hemen önce, çoğu kişi üzüntü ve yalnızlık yaşadığını, ancak birkaç kişi mutluluk ve sevinç duyguları bildirdi. Kıyafetler, ayakkabılar, CD'ler / plaklar ve mücevherler en çok satın alınan ürünlerdi.
Bağımlılık Belirtileri
Diğer maddelere ve davranışlara bağımlı olanlar gibi, alışveriş bağımlıları da alışveriş yaparken hissettiklerinden dolayı genellikle davranışa bağımlı hale gelirler. Bu insanlar için alışveriş eylemi beyinde endorfin ve dopamin salgılar ve bağımlılık yaratan zevkli hisler yaratır.
Alışveriş herkesin katılmak zorunda olduğu bir faaliyet olduğundan, alışverişin ne zaman bağımlılık sınırını aştığını söylemek zor olabilir. Birçok insan alışveriş yapmayı ve hatta olması gerekenden fazlasını harcamayı sever, ancak bu özellikler onları bağımlı yapmaz.
Alışverişinizin veya bir başkasının alışverişinin kontrolden çıkıp çıkmadığını anlamak için şu işaretlere dikkat edin:
- Finansal dengede azalma veya yüksek miktarda kredi kartı borcu
- Çok fazla harcama veya alışveriş nedeniyle sıkıntılı ilişkiler
- Alışverişi veya alışveriş sırasında harcanan tutarı gizlemek
- Alışveriş çılgınlığı sırasında kontrolü kaybetmek
- Kızgın veya depresif hissettiğinizde kendinizi teselli etmek için alışveriş yapmak
- Ödeyebileceğinizden daha fazlasını harcamak
Alışveriş Bağımlılığının Sebepleri
Kraepelin'in bozuklukla ilgili en eski yazıları psikodinamik bir yoruma odaklandı, ancak daha yeni araştırmalar gelişimsel, nörobiyolojik ve kültürel etkilere baktı. Diğer dürtü kontrol bozuklukları ile birlikte kompulsif satın alma bozukluğu, 'davranışsal' bir bağımlılık olarak tanımlanmaktadır ve artan kanıtlar, davranışsal ve madde bağımlılıkları arasındaki fenomenolojik, genetik ve nörobiyolojik bağlantıları desteklemektedir. Olumsuz sonuçlara rağmen bir davranışta tekrarlayan veya kompülsif angajman, davranış üzerindeki kontrolün azalması, davranışa girmeden önce bir arzu hali ve bazen hoşgörü, geri çekilme ve işlev bozukluğunun bazı yönleri gibi ortak klinik özellikler gösterirler.
Kompulsif Alışveriş ve Dürtüsel Alışveriş Arasındaki Fark
Konuyu inceleyen uzmanlar, kompülsif alışveriş ile dürtüsel satın alma arasında önemli bir ayrım olduğunu ve satın alma işleminin iç motivasyonunda veya nedeninde yattığını söylüyor.
Dürtüsel satın alma büyük ölçüde planlanmamışken ve şu anda dışsal bir tetikleyiciye tepki olarak - örneğin mağazada istenen ürünü görmek gibi - gerçekleşirken, kompülsif alışveriş daha içsel olarak motive edilir.
Takıntılı bir müşteri, alışveriş deneyimini endişe gibi rahatsız edici iç duyguları önlemenin veya gidermenin bir yolu olarak planlayacaktır.
Kompülsif alışveriş yapanların, alışverişlerinin bir sonucu olarak, finansal zorluklarla karşılaşmak, aile üyeleriyle tartışmak ve iş hayatıyla ilgili sorunlar yaşamak gibi dürtüsel alıcılara göre olumsuz sonuçlar yaşamaları daha olasıdır. Ayrıca, stresi ve kaygıyı savuşturmak için giderek daha fazla alışveriş yaptıkları bağımlılık yapıcı davranış kalıbı geliştirirler. Böylece alışveriş bağımlılığı gelişir.
Dürtüsel satın alma, bir mağazada gördüğünüz bir şeye sahip olma arzusuna anında tepki olarak gerçekleşen plansız bir satın alımdır. Dürtüsel satın alma, olumsuz duygulardan kaçmanın bir yolu olarak genellikle daha önceden planlanan zorunlu satın alma işleminden biraz farklıdır. Ancak yine, alışveriş bağımlılığı olan insanlar her iki tür bağımlılık yaratan satın alma işlemine girebilirler
Tedavi
Kanıta dayalı bir tedavi olmamasına rağmen, antidepresanlara, özellikle seçici serotonin geri alım inhibitörlerine yanıtı bildiren vaka çalışmaları vardır. İncelenen psikolojik müdahaleler, bilişsel-davranışçı terapi ve bilişsel-davranışsal stratejileri kendi kendine izlemeyle birleştiren bir kendi kendine yardım programını içerir.
Zorunlu satın alma bozukluğunun geçerli bir psikiyatrik tanı olup olmadığı hala tartışılmaktadır. Yine de, bazı insanların "alışverişe bağımlısı" oldukları ve bağımlılıkları için yardıma ihtiyaç duydukları inkar edilemez.
Tüm bağımlılıklarda olduğu gibi, alışveriş bağımlılığını diğer alışveriş türlerinden ayıran şey, davranışın kişinin stresle başa çıkmanın ana yolu haline gelmesidir. Bu, açıkça başkaları üzerinde olumsuz bir etki yaratsa bile aşırı alışveriş yapmaya devam etmelerine neden olur. Alışveriş yoluyla zevk alan ve olumsuz duygulardan kaçan insanlar bazen buna "alışveriş terapisi" diyorlar. Bu ifade, kendinize bir şey satın almaktan, danışmanlık ya da terapiye girdiğiniz gibi aynı faydayı elde edebileceğinizi ima eder. Bu yanlış ve yararsız bir fikirdir.
Alışveriş bağımlılığını tedavi etmek genellikle profesyonel terapi, endike olduğunda ilaç tedavisi ve akran desteğini içeren multidisipliner bir yaklaşım gerektirir.
Alışveriş bağımlılığının "tedavisi" olmasa da birçok alışverişkoliğin kontrol hissini yeniden kazanması ve bunun sonucunda mali durumlarını ve ilişkilerini iyileştirmesi mümkün. Alışveriş günlük yaşamın bir parçası olduğundan ve kaçınılamayacağından ve bu nedenle cazibesi her zaman mevcut olduğu için ilerlemeyi sürdürmek çok önemlidir.
Herhangi bir bağımlılığın üstesinden gelmek, günlük varoluşun stres ve sıkıntısıyla başa çıkmanın alternatif yollarını öğrenmeyi gerektirir. Bu kendi başınıza yapılabilir, ancak çoğu zaman insanlar danışmanlık veya terapiden yararlanır.
Murali, V., Ray, R., & Shaffiullha, M. (2012). Shopping addiction. Advances in Psychiatric Treatment, 18(4), 263–269.
Hartney, E. (2020). An Overview of Shopping Addiction. Erişim Adresi: https://www.verywellmind.com/shopping-addiction-4157288
Hartney, E. (2020). The Difference Between Compulsive And Impulsive Shopping. Erişim Adresi: https://www.verywellmind.com/difference-between-compulsive-and-impulsive-shopping-22336