AYÇİÇEĞİ KÜSPESİ ayçiçeği tohumlarından yağın çıkarılması prosesinin yan ürünüdür. Üretim açısından, soya küspesi, kolza tohumu küspesi ve pamuk tohumu küspesinden sonra dördüncü en önemli yağ küspesidir. Yüksek kaliteli unlardan düşük kaliteli saman gibi yemlere kadar, birçok çeşit piyasada mevcuttur. Ayçiçeği küspeleri tam veya tohum dekortike ve mekanik ve/veya çözücüden ekstre edilebilmektedir. Ayçiçeği küspesinin kalitesi bitki özelliklerine (tohum bileşimi, gövdeler/çekirdek oranı, kabuk ayırma potansiyeli, büyüme ve saklama koşulları) ve işlenmesine (tuzlama, mekanik ve /veya solvent ekstraksiyonu) bağlıdır.
KALİTE ÖZELLİKLERİ
Solvent ekstraksyonu daha düşük yağ içeriği ile sonuçlanır ayni zamanda kabuk ayırması lif içeriği azaltarak daha zengin proteinli bir yem elde edilir. Tam dekortike yemleri (yüksek protein, düşük lifli ), kısmen dekortike yemleri, ve bu sınıfların arasında net bir ayrılık olmayan dekortike yemleri (düşük proteinli, yüksek lifli) bulunmaktadır. Balık küspesi veya soya küspesi gibi diğer proteinli küspeleri genel olarak protein içeriğine göre, mesela "28", "29", "37 vs. kademleri ile sınıflandırıp satılmaktadır. Ayçiçeği küspesi rengi (az kabuğu içeren küspelerin rengi daha açıktır) çıkarma sürecinde kabuk ayırma derecesine bağlı olarak griden siyah rengine değişir.
SÜT İNEKLERİ
Yüksek yağ oranı içeren ayçiçeği küspesi süt yemleri için mükemmel bir yem kaynağıdır. Modern süt yemlerinin çoğuna, emziren ineklerin diyetlerinde yağ eklemektedir. Ayçiçek küspesindeki yüksek yağ oranı yağ takviyesi gereksinimleri kısmı veya tüm ihtiyacını ortadan kaldırır. Yüksek oranda yağ içeren ayçiçeği küspesinin temini sınırlıdır.
Ayçiçeği küspesi de genç buzağılar ve büyüyen düvelerin yemlerinde kullanılmaktadır. Ağırlık artışı ve yem tüketimi ayçiçeği küspesi veya soya küspesi ile beslenen buzağılar ve düveler için birbirine yakındı. Sindirim denemelerinde protein sindirilebilirliği hem yemek rasyonlarında (%79) aynı olduğu, ancak enerji sindirilebilirliği ayçiçeği küspesi rasyonlarında (%73) biraz daha az olduğunu tespit edilmiştir.
SIĞIRLARI
Süt yemleri gibi, ayçiçeği küspesi sığır rasyonlarında tamamlayıcı proteinin tek kaynağı olarak tamamen yeterli olabilir. Ayçiçeği küspesi sığır üzerinde yapılan çalışmalarında, üre, soya fasulyesi ve pamuk yemeği ile kıyaslanmıştı. Ayçiçeği küspesi büyüyen düvelerle için soya küspesine eşdeğer olduğunu ortaya çıkmıştı.
%31 protein ayçiçeği küspesi, dönüşümlü yemlerin oranlarının %20’ye eriştiğinde üre gibi uygun olduğunu ve yüzde 11e kadar keten tohumu yedirildiğinde uygun olduğunu tespit edilmiştir. %22 oranında ayçiçek küspesi ile beslenenler, kuru madde artışını göstermesinin yanısıra, ham protein sindirilebilirliği ve yüksek azot tutması ile sonuçlandığı gözlenmiştir.
Sınırlı çalışmalar, sığırların tam kabuklarından ayrılmış %41 ayçiçek proteinli küspesi yerine, %28 ayçiçek proteini küspesiyle yedirildiğinde düşük kilo artışını ortaya koymuştur. Bu fark mısır bazlı orana göre, arpada daha fazla olarak tesbit edilmiştir.
DOMUZLAR
Ayçiçeği küspesinin domuz diyetlerinde yüksek lif ve düşük lizin seviyesi olduğu için daha fazla sınırlamaların yer alması mevcuttur. Lizin takviyeleri erken beslenmelerinde son beslemelerinden daha kritiktir. Yüksek lif ve düşük proteinli ayçiçeği küspesi domuz rasyonlarına soya küspesinin % 50 yerine kadar kullanılabilir, ancak daha yüksek ikame seviyelerinde enerji alımı ve ağırlık artışı nedeniyle ayçiçeğin küspesinin yüksek lif içeriğini azalabilmektedir.
KÜMES HAYVANLARI
Yüksek proteinli ve düşük lifli ayçiçeği küspesi kümes hayvanların yemlerinde, ancak genel olarak soya küspesinin bir kısmı yerine kullanılmaktadır. Lizin takviyesi yüzde beş ayçiçeği küspesi üzerinde içeren tavuk diyetlerinde dahil edilmesi gerekmektedir. Treonin etlik piliçler ve yumurta tavukları için bir ikinci sınırlayıcı bir aminoasittir.
Etlik piliçlerin diyetlerine dahil edilebilen ayçiçeği küspesi azami miktarı her püre diyetlerinde %15 ve topak diyetlerinde %30 olarak mümkün görünmektedir; daha yüksek miktarları ise performansına olumsuz etkileyebilmektedir.
Yeterli miktarda ek lizin dahil edildiği halde, yumurta tavukların yemlerinde olan ayçiçeği küspesi %100 tamamlayıcı proteinlerin yerine kullanılabilmektedir (soya küspesi dahil olmak üzere).
Soya küspesi kadar daha az proteine sahip olmasına rağmen, ayçiçeği küspesi, özellikle geviş getiren ve tavşanlar için, belirli koşulların sağlandığı müddetçe – domuzlar ve kümes hayvanları için, değerli bir hayvan yemi olarak bilinmektedir.