Orta Doğu'daki iki büyük güç, Sünni çoğunluk tarafından yönetilen bir Arap nüfus olan Suudi Arabistan ve Şii çoğunluk tarafından yönetilen bir Pers nüfusu olan İran'dır.Bu iki grup yüzyıllardır anlaşmazlık içindeler. Modern zamanlarda, bölünme güç ve kaynaklar için savaşları teşvik etti.
Sünniler ve Şiiler arasındaki çatışma, genellikle tam anlamıyla din ile ilgili olarak tasvir edilir. Hürmüz Boğazı'nı kimin kontrol edeceği konusunda İran ve Suudi Arabistan arasında da ekonomik bir savaş.Bu, Basra Körfezi'nde bölgedeki petrolün% 90'ının geçtiği bir geçit.
Temel Çıkarımlar
- Sünni-Şii çatışması, Ortadoğu'da egemenlik için bir güç mücadelesidir.
- Müslüman nüfusun çoğunluğunu Sünniler oluşturmaktadır.
- Suudi Arabistan, Sünni ağırlıklı ulusların başında. İran, Şiilerin önderlik ettiklerine hükmediyor.
Bugün Sünni-Şii Ayrımı
Müslümanların en az% 87'si Sünni.Afganistan, Suudi Arabistan, Mısır, Yemen, Pakistan, Endonezya, Türkiye, Cezayir, Fas ve Tunus'ta çoğunluktadırlar. İran, Bahreyn ve Irak'ta Şiiler çoğunluktadır. Afganistan, Suudi Arabistan, Yemen, Suriye, Lübnan ve Azerbaycan'da da büyük azınlık toplulukları var.
Amerika Birleşik Devletleri genellikle Sünni liderliğindeki ülkelerle ittifak kurar. Dünyanın en büyük petrol ihracatçısı Suudi Arabistan ile ilişkisini sürdürmek istiyor.Ancak Saddam Hüseyin'i devirmek için Irak Savaşı'nda Şiilerle ittifak kurdu.
Sünni ve Şii Ülkeler
Ya Sünni Suudi Arabistan ya da Şii İran ile ittifak kuran 11 ülke var.
Suudi Arabistan
Suudi Arabistan, Sünni köktendincilerden oluşan kraliyet ailesi tarafından yönetiliyor. Aynı zamanda Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü'nün lideridir. Bu ülke bir ABD müttefiki ve büyük bir petrol ticaret ortağıdır. ABD ayrıca Suudi Arabistan'a 100 milyar dolardan fazla askeri teçhizat satıyor.
1700'lerde Suudi hanedanının kurucusu Muhammed ibn Suud, tüm Arap kabilelerini birleştirmek için dini lider Abd al-Wahhab ile ittifak kurdu.Şiiler 1979'da İran'da iktidara geldikten sonra, Suudlar Ortadoğu'daki Vahhabi merkezli camileri ve dini okulları finanse etti. Vahabizm, Sünni İslam'ın ve Suudi Arabistan'ın devlet dininin aşırı muhafazakar bir kolu.
İran
İran, Şii köktenciler tarafından yönetiliyor. Nüfusun sadece% 10'u Sünni.İran dünyanın en büyük dördüncü petrol üreticisidir.
ABD, köktendinci olmayan Şii Şah'ı destekledi. Ayetullah Ruhullah Humeyni, 1979'da Şah'ı devirdi.Ayetullah, İran'ın Yüksek Lideridir. Seçilen tüm liderlere rehberlik ediyor. Suudi monarşisini Tanrı'ya değil, Washington DC'ye yanıt veren gayri meşru bir klik olarak kınadı.
2006'da Amerika Birleşik Devletleri, uranyum zenginleştirmesini askıya almayı kabul etmezse Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nden İran'a yaptırımlar uygulamasını istedi.
Ortaya çıkan ekonomik kriz, İran'ı yaptırımlardan kurtulma karşılığında zenginleştirmeyi askıya almaya itti.
Irak
Irak, ardından% 65-% 70 Şii çoğunluk tarafından yönetiliyor. ABD Sünni lideri devirdi, Saddam Hüseyin.Saddam'ın bu düşüşü Ortadoğu'daki güç dengesini değiştirdi. Şiiler, İran ve Suriye ile ittifaklarını yeniden teyit ettiler.
Amerika Birleşik Devletleri El Kaide liderlerini ortadan kaldırsa da, Sünni isyancılar İslam Devleti grubu haline geldi. Haziran 2014'te Musul dahil batı Irak'ın büyük bir bölümünü geri aldılar. Ocak 2015'te 10 milyon insanı yönettiler. Irak, 2017'de Musul'u geri aldı.
Suriye
Suriye% 15 -% 20 Şii azınlık tarafından yönetiliyor.Bu ülke Şii yönetimindeki İran ve Irak ile ittifak kurdu. İran'dan Lübnan'daki Hizbullah'a silah veriyor. Aynı zamanda, bazıları İslam Devleti grubundan olan Sünni azınlığa da zulmediyor. Amerika Birleşik Devletleri ve komşu Sünni ülkeler, İslam Devleti olmayan Sünni grup isyancılarını destekliyor. İslam Devleti grubu, Rakka da dahil olmak üzere Suriye'nin büyük bölümünü kontrol ediyor.
Lübnan
Lübnan, nüfusun% 34'ünü oluşturan Hristiyanlar, Sünni (% 31) ve Şii (% 31) tarafından ortaklaşa yönetiliyor.İç savaş 1975'ten 1990'a kadar sürdü ve iki İsrail istilasına izin verdi. Bunu önümüzdeki yirmi yıl boyunca İsrail ve Suriye işgalleri izledi. Yeniden yapılanma, Hizbullah ve İsrail'in Lübnan'da savaştığı 2006 yılında geri alındı.
Mısır
Mısır% 90 Sünni çoğunluk tarafından yönetiliyor.2011'deki Arap Baharı Hüsnü Mübarek'i devirdi.Müslüman Kardeşler adayı Muhammed Mursi 2012'de cumhurbaşkanı seçildi, ancak 2013'te görevden alındı.
Mısır ordusu, 2014 ve 2016 seçimlerini eski ordu komutanı Abdul Fattah al-Sisi kazanana kadar yönetti. Kasım 2016'da Uluslararası Para Fonu, Mısır'ın ekonomik krizle başa çıkmasına yardımcı olmak için 12 milyar dolarlık bir krediyi onayladı.
Ürdün
Ürdün,% 90'dan fazla Sünni çoğunluk tarafından yönetilen bir krallıktır.Suriyeliler, eski ülkelerindeki savaş sayesinde nüfusun% 13'ünü oluşturuyor. Sırada% 6,7 ile Filistinliler var.
Türkiye
Sünni çoğunluk, Şii bir azınlığa iyi hükmediyor.Ancak Şiiler, Türkiye Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Suudi Arabistan gibi daha köktenci hale gelmesinden endişe duyuyor.
Bahreyn
Şii çoğunluğu% 30'luk bir Sünni azınlık yönetiyor.Bu yönetici azınlık Suudi Arabistan ve Amerika Birleşik Devletleri tarafından desteklenmektedir. Bahreyn, Yemen'deki Hürmüz Boğazı, Süveyş Kanalı ve Bab al Mendeb Boğazı'nı koruyan ABD Donanması Beşinci Filosunun üssüdür.
Afganistan, Kuveyt, Pakistan, Katar ve Yemen
Bu ülkelerde Sünni çoğunluk Şii azınlığı yönetiyor.
İsrail
Yahudi çoğunluk 1,2 milyonluk Sünni azınlığı yönetiyor.
Milliyetçiliğin Rolü
Sünni-Şii ayrımı, milliyetçi Orta Doğu ülkeleri arasında bölünme.Araplar, 15. yüzyıldan 20. yüzyıla kadar var olan Osmanlı İmparatorluğu'ndan gelmektedir. İran ise 16. yüzyıl Pers İmparatorluğu'ndan gelmektedir.
Arap Sünniler, İranlı Şiilerin İran, Irak ve Suriye üzerinden bir Şii Hilali inşa ettiğinden endişe ediyor.
Sünniler bunu Pers İmparatorluğu'ndaki Şii Safevi hanedanının yeniden ortaya çıkışı olarak görüyorlar. İşte o zaman Şiiler, Orta Doğu ve ardından dünya üzerindeki Pers imparatorluk yönetimini diriltmek için komplo kurdu. "Sasani-Safevi komplosu" iki alt gruba işaret ediyor. Sasaniler İslam öncesi bir İran hanedanıydı. Safeviler, İran'ı ve Irak'ın bazı kısımlarını 1501'den 1736'ya kadar yöneten bir Şii hanedanıydı. Arap ülkelerindeki Şiiler İran'la ittifak kursa da Perslere de güvenmiyorlar.
Sünni-Şii Ayrımı ve Terörizm
Hem Sünnilerin hem de Şiilerin köktenci hizipleri terörü destekliyor. Cihada inanıyorlar. Bu hem dışarıda, kafirlere karşı hem de içeride kişisel zayıflıklara karşı yürütülen kutsal bir savaştır.
İslam Devleti Grubu
Sünniler Irak ve Suriye'de toprak talep etti.Bu grup, Irak'taki El Kaide'den gelişti. Sünni olmayan herkesi öldürme veya köleleştirme hakları olduğunu düşünüyorlar. Suriye liderliği ve Irak, Türkiye ve Suriye'deki Kürtler onlara karşı çıkıyor. Savaşçılarının neredeyse üçte biri 80'den fazla ülkeden yabancılar.
El-Kaide
Bu Sünni grup, köktendinci olmayan hükümetleri, dini yasalarla yönetilen otoriter İslami devletlerle değiştirmek istiyor.Ayrıca Ortadoğu'nun sorunlarının temel nedeninin olduğuna inandıkları ABD'ye yönelik saldırılarını da hedef alıyorlar. El Kaide, ABD'ye saldırdı. 11 Eylül 2001.
Hamas
Bu Sünni Filistinliler, İsrail'i ortadan kaldırmaya ve Filistin'i geri getirmeye niyetli.İran bunu destekliyor. 2006'daki Filistin seçimini kazandı.
Hizbullah
Bu grup Lübnan'da İran destekli Şii bir savunmacıdır.Bu grup Sünniler için bile çekici çünkü 2000 yılında Lübnan'da İsrail saldırılarını yendi. Ayrıca Hayfa ve diğer şehirlere karşı başarılı roket saldırıları başlattı. Hizbullah geçtiğimiz günlerde İran'ın da desteğiyle Suriye'ye savaşçılar gönderdi.
Müslüman kardeşliği
Bu Sünni grup Mısır ve Ürdün'de baskındır.. Ağ kurmayı, hayırseverliği teşvik etmek ve inancı yaymak için 1928'de Hasan el-Benna tarafından Mısır'da kuruldu. Suriye, Sudan, Ürdün, Kuveyt, Yemen, Libya ve Irak'taki İslamcı gruplar için bir şemsiye organizasyon haline geldi.
ABD Katılımının Rolü
Amerika Birleşik Devletleri petrolünün% 20'sini Orta Doğu'dan alıyor. Bu, bölgeyi ekonomik açıdan önemli kılıyor. Küresel bir güç olarak Amerika Birleşik Devletleri, Orta Doğu'da Körfez petrol yollarını koruma konusunda meşru bir role sahiptir.
1976 ile 2007 arasında Amerika, petrol çıkarlarını korumak için 8 trilyon dolar harcadı. Şeyl petrolü yurt içinde geliştikçe ve yenilenebilir kaynaklara bağımlılık arttıkça bu bağımlılık azaldı. Yine de Amerika, çıkarlarını, müttefiklerini ve bölgede konuşlanmış personelini korumalıdır.
Orta Doğu'daki ABD Savaşlarının Zaman Çizelgesi
1979 İran Rehine Krizi - Devrimin ardından ABD, görevden alınan Şah Muhammed Rıza Pehlevi'nin tıbbi tedavi için ülkeye girmesine izin verdi.Protesto etmek için Ayetullah, ABD Büyükelçiliğinin istila edilmesine izin verdi. 62'si Amerikalı olmak üzere 90 kişi rehin alındı. Başarısız bir askeri kurtarmanın ardından ABD, rehineleri kurtarmak için Şah'ın varlıklarını serbest bırakmayı kabul etti. ABD, 7 Nisan 1980'de İran ile diplomatik ilişkilerini kesti.
İran-Irak Savaşı - İran, 1980'den 1988'e kadar Irak'la savaştı. Savaş, 1987'den 1988'e kadar ABD Donanması ile İran askeri güçleri arasında çatışmalara yol açtı. ABD, Lübnan'da Hizbullah'ı tanıtmak için İran'ı terörizmin devlet sponsoru olarak belirledi. Buna rağmen Amerika Birleşik Devletleri, Sandinista hükümetine karşı Nikaragua “kontras” isyanını gizlice İran'a silah satarak finanse etti. Bu, 1986'da Reagan yönetimini yasadışı faaliyetlere sokan İran-Kontra Skandalı'nı yarattı.
1991 Körfez Savaşı - 1990'da Irak, Kuveyt'i işgal etti.Amerika Birleşik Devletleri 1991'de Kuveyt'i serbest bırakmaya yönlendirdi.
2001 - Günümüz Afganistan Savaşı - ABD, Usame bin Ladin ve El Kaide'yi barındırdığı için Taliban'ı iktidardan uzaklaştırdı.Grup saldırılarına devam etti. Şubat 2020'de Taliban ve Amerika Birleşik Devletleri bir barış anlaşması imzaladı, ancak savaş devam etti.
2003-2011 Irak Savaşı - ABD, Sünni lider Saddam Hüseyin'i Şii bir liderle değiştirmek için Irak'ı işgal etti.Başkan Barack Obama, 2011'de aktif görevli askerleri kaldırdı. 2014'te IŞİD grubunun iki Amerikalı gazetecinin kafasını kestiğinde hava saldırılarını yeniledi.
2011 Arap Baharı - Bu hükümet karşıtı protestolar ve silahlı isyanlar dizisi Orta Doğu ve Kuzey Afrika'ya yayıldı.Yüksek işsizlik ve baskıcı rejimlerden bıkmış insanların isyanından doğdu. Demokrasi çağrısı yaparak Suriye, Irak, Libya ve Yemen'de iç savaşlara yol açtılar. Tunus, Mısır, Libya ve Yemen hükümetlerini devirdiler.
2011'den Günümüze Suriye Çatışması - Bu, Arap Baharı hareketinin bir parçası olarak başladı. Amacı, Devlet Başkanı Beşar Esad'ı devirmekti.Rusya ve İran tarafından desteklenen Esad ile ABD, Suudi Arabistan ve Türkiye tarafından desteklenen isyancı gruplar arasında yürütülen bir vekalet savaşı haline geldi.
İklim Değişikliği Çatışmaları Nasıl Kötüleştirir
İklim değişikliği iki taraf arasındaki çatışmaları daha da kötüleştiriyor. NASA'ya göre, bölge 1998'den beri kuraklık yaşıyor.900 yılın en kötüsü. Ek olarak, rekor düzeyde ısı dalgaları yaşadı. 2016 yılında, Pakistan'ın Mitribah, Kuveyt ve Turbat kentlerinde 54 santigrat dereceye ulaştı.Bu 129,2 Fahrenheit derece ve dünyadaki kaydedilen en yüksek sıcaklıklardan biri.
Kuraklık, Suriye çatışmasına neden oldu.800.000 kişi için ekili arazileri harap etti ve hayvanlarının% 85'ini öldürdü. Başarısız bir şekilde Hamah, Humus ve Daraa'da iş aradılar. Silahlı çatışma, Başkan Beşir Esad'ın kendilerine karşı silahlı kuvvetler kullanmasıyla başladı.
İslam Devleti, Irak çatışması sırasında yaşanan kuraklığın etkisinden yararlandı.Teröristler barajlar için Musul ve Felluce'yi ele geçirdi. Ayrıca Dicle ve Fırat nehirlerinin kontrolünü ele geçirmek için Irak'ın Zumar, Sincar ve Rabiah bölgelerini hedef aldılar.
Sünni-Şii Ayrımı Tarihi
Sünni-Şite ayrımı, 632'de Peygamber Muhammed öldüğünde meydana geldi.Sünniler, yeni liderin seçilmesi gerektiğine inanıyordu. Muhammed'in danışmanı Ebu Bekir'i seçtiler. Arapçada "Sünni", "Peygamberin geleneklerine uyan" anlamına gelir.
Şiiler, yeni liderin Muhammed'in kuzeni / damadı Ali bin Ebu Talib olması gerektiğine inanıyordu. Sonuç olarak, Şiilerin kutsal saydıkları kendi imamları var. İmamlarını devlet değil gerçek liderler olarak görüyorlar. "Shia", "Shia-t-Ali" veya "Ali'nin Partisi" nden geliyor.
Sünni ve Şii Müslümanların birçok ortak inancı var. Allah'ın tek gerçek Tanrı olduğunu ve Muhammed'in onun peygamberi olduğunu onaylarlar. Kuran'ı okurlar ve İslam'ın aşağıdaki beş şartına uyarlar:
- Sawm - Ramazan'da oruç tutmak. Bu, İslami takvimde dokuzuncu ay döngüsünde gerçekleşir.
- Hac - Suudi Arabistan, Mekke'ye bir hac. Bir Müslümanın yaşamı boyunca en az bir kez yapılmalıdır.
- Shahada - tüm gerçek Müslümanların yapması gereken bir inanç beyanı.
- Namaz - Müslümanların günde beş defa yapması gereken dualar.
- Zekat - fakirlere sadaka vermek.