Yazının başında "koruma" derken neyi kastetmiş olabiliriz? Hükümet, akıl hastalarının dişlerini ülkenin çeşitli yerlerinde insanları ısırdıkları için mi imha etti? Elbette hayır. Bu, hükümet tarafından bir diş eti hastalığını durdurmak için hayata geçirilen bir plandı .
II. Dünya Savaşı'nın başlamasından hemen önce, Birleşik Devletler hükümeti sadece karşılıklı altı dişi de sağlam olan erkek askerleri kabul etme kararı almıştı. Dünya çapında ciddi bir ağız hastalığı salgını başlamıştı. Diş çürükleri, oyuklar ve ağız kokusu diş sorunları arasında en üst sıralarda yer alıyordu.
Çürümüş ya da kırılmış dişleri sökmek dışında onarmanın bir yolu yoktu, bu yüzden insanlar rahatsızlıkla başa çıkmayı öğrendi. Bu dayanılmaz ıstırabı sona erdirmek için hızlı ve kesin bir eylem gerekiyordu.
İsveç hükümeti bu duruma son vermek için geniş çaplı bir çaba başlatan ilk ülke oldu. Hükümet için çalışan diş doktorları buna kalıcı bir çözüm bulmakla görevlendirildi. Her bilimsel prosedürde olduğu gibi, önlem yöntemini tespit etmeden önce nedeninin bulunması ihtiyacı vardı.
Test ortamı olarak Vipeholm akıl hastanesi seçiliyor
Vipeholm gibi bir akıl sağlığı merkezi bu tür bir programı yürütmek için ideal yerdi. Hükümeti yorumlayacak olursak, kesinlikle öyleydi. Ülkenin dört bir yanındaki bölge koğuşlarından akıl hastalığı olan hastalar Vipeholm'da bir araya getirildi. Görev için binden fazla hasta toplandı. Kendilerine bir tedavi sözü verilmiş olmasına rağmen, aslında bir tedavi bulma çabası sürecinde denek olarak kullanıldılar.
Onlara aptal deniyordu. "Aptal (Idiot)" kelimesi psikiyatristler tarafından IQ'su 25'in altında olan hastalarını tanımlamak için kullanılıyordu. Bu kişiler küçük bir çocuğun sosyal becerilerine ve davranışlarına sahiptir. Bu aptalların yaşları 15 ile 70 arasında değişiyordu ve ortalama yaşam süreleri çok düşüktü.
Başlangıçta yapacak pek bir şey yoktu; insanlar çoğunlukla geniş koridorlarda bağırarak ve direkleri tutarak tepki korunmaya çalıştılar. Sorun çıkaranlara buz banyosu yaptırılıyor ya da istekleri dışında zorla yatağa gönderiliyorlardı. Altı ay sonra, bireyler yeni çevrelerine alışmışlardı. Deneylerin yakında başlaması gerekiyordu.
İlk beslenme deneyi
Vipeholm'un tek doktoru Hudo Froderberg ve asistanları, deneylere hastaları yedi farklı gruba (sıfır-altı) ayırarak başladı. Sıfır Grubu üyeleri fizyolojik olarak hayvan türlerinin çoğunun altında sıralandı (gruplandırmanın fiziksel görünüme değil zihinsel dengeye dayandığına dikkat edin). Üst kategorilerde yer alanlara, gözetim altında tutulurken yapmaları gereken görevler verildi; kendi ihtiyaçlarını karşılayabilecek durumda olanlar ise sınava tabi tutuldu.
Deneyin ilk iki yılı boyunca katılımcılar nişasta ve A, B ve D vitaminleri bakımından düşük ve tipik bir İsveç diyetinin yarısı kadar şeker içeren bir diyetle beslendi.
İki yıl boyunca bu rejime sadık kaldı. Çalışma süresince katılımcıların hiçbirinin dişinde yeni çürük (dişte oyuk) oluşmadı. Artık bir sonraki seviyeye geçmeleri gerekiyordu.
Şeker yüklemesinin acımasız sonucu
Bu aşamada katılımcılar dört gruba ayrılmıştır. İlk grup şekerli, baton ekmek tüketirken ikinci grup şekerli içecekler içti. Son üç gruba ise çikolata, şekerleme ve karamel verildi. Başından beri plan, bu yemeklerin şeker içeriğini tipik İsveç yemeklerine göre iki katına çıkarmaktı.
Kontrol içenlerin elindeydi. Araştırmacılar denekleri şekerli ekmek, şeker ve şekerleme ile beslemenin olası olumsuz sonuçlarını inceledi. Bu kişilerin dişleri iki haftadan kısa bir süre içinde çürümeye ve kötü kokmaya başladı. Çoğu vakada, dişlerin tahrip olması hastaların aşırı derecede rahatsız olmasına neden olmuştur.
Hastane yönetimi, en düşük tedavi kategorilerine giren ya da o dönemde mevcut olan sert tedavileri tolere edemeyen hastaları tedavi etmeme kararı aldı.
Neden zihinsel özürlülere bu şekilde davranıldı?
Yirminci yüzyılda insan hakları net bir şekilde tanımlanmamıştı ve herkese eşit muamele edilmesi gerektiği fikri tam olarak hayata geçirilememişti. Zihinsel veya fiziksel engelleri nedeniyle çalışamayanların devlete borçlu olduğu düşünülüyordu. Hükümet, bu kişilerin kendilerine baktıkları için topluma borçlu olduklarını düşündü ve bu nedenle kamu hizmeti yapmalarını zorunlu kıldı. Bu kişiler çalışamadıkları ve vergilerin kesilebileceği yeterli gelir elde edemedikleri için, tek çareleri hükümetin gerçeklik tanımını kabul etmektir.
Kaynaklar:
- The Vipeholm dental caries study; the effect of different levels of carbohydrate intake on caries activity in 436 individuals observed for five years – PubMed. (1954, 1 Eylül). PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/13196991/
- LaMotte, S. (2019, Ekim 30). The Swedish cavity experiments: How dentists rotted the teeth of the mentally handicapped to study candy's effect | CNN. CNN. https://edition.cnn.com/2019/10/30/health/swedish-cavity-experiment-wellness/index.html