

Alex Gibneynin ilk defa 2013 Eylül ayında Venedik Film Festivalinde gösterilen The Armstrong Lie filmi bir belgesel. Dahası, belgesel, 2009 yılında Armstrongun muhteşem dönüş hikayesini anlatmak üzere çekilmeye başlanıyor. Sonra doping skandalı patlak verince Gibney eldeki malzemeden yeni bir film çıkarıyor.
Filmin internet sayfasına buradan ulaşabilirsiniz.
Dikkat Spoiler içerir
Filmi izlerken bu hususu akılda tutmakta fayda var, çünkü The Armstrong Lie, gerçek anlamda Armstrongun hikayesinin arka planını sunan, araştırmacı gazetecilik türünden bir film olmamış. Bu aslında filmin de en önemli zaafı.
Gibney Armstrongun kontrol ettiği bir dünyaya Armstrongun hikayesine müspet katkıda bulunmak için giriyor. Lakin hikayede büyük kırılma gerçekleştikten sonra dahi gene her şeyin kontrolü Armstrongun elinde kalıyor, film gene Armstrongun yazdığı bir hikayenin unsurlarından biri oluyor.
Dolayısıyla The Armstrong Lie yeni sahneler içeren, kamera tekniği, kesim vs olarak başarılı bir film. Bu bağlamda bütün bisiklet severleri heyecanlandıran, ama bilhassa Armstrongun hikayesini yakından takip edenler için potansiyelinin altında kalan bir film.
Armstrongun US Postal yıllarındaki umarsız hali, doping ve EPO yılları, 2009'da dönüşünde Astanada Alberto Contador ile olan çekişmesi (Contadorun, arabadan Johan Bruyneelin yavaş git demesine rağmen atağa kalkması, Contadorun basın toplantısını Armstrongun otobüsün içinden seyretmesi vs), Armstrongun Michele Ferrari ile antrenmanları ve Ferrarinin Armstrong hakkındaki sözleri gibi sahneler biraz Fransa Turunun arka planını açığa çıkaran sahneler. Armstrong dönemine tanıklık etmiş muhtelif isimlerin konuşmaları da filme bilgi açısından derinlik katan bir diğer etken.
Filmin Ana Sorunu
Fakat ana sorun, sürekli sabit: film, Armstrongu Armstrong yapan şeyi anlatmıyor. Armstrong, film boyunca her zaman bildiğimiz gibi gayet karizmatik, karşısındakini etkileyen bütün unsurları bünyesinde barındıran ve bisiklet sporunu başka bir seviyeye taşıdığı vurgulanan adam. Armstrongun 2009 sezonuna dönüşü olan Avustralya Turunun o yıl seyirci sayısını %40 oranında arttırması bu nedenden ötürü. Ya da filmin bir sahnesinde dediği gibi (we all made money) Trekin Armstrong yıllarında cirosunu 10a katlaması
Bu sorun, sadece bu filme özgü değil. Son yıllarda Lance Armstrong hakkında yayınlanan en kapsamlı kitaplardan David Walshun Seven Deadly Sins kitabı da aynı etkiyi yaratmıştı okurken. Kitap, Armstrongu kovalamanın hikayesiydi, Armstrongun hikayesi değil.
Film hakkında Gibneynin Armstrong için tanıştığım en iyi yalancı ifadesini kullanması da bizim için bir şey ifade etmiyor. Konuyla biraz ilgilenen herkes, Armstrongun hikayesindeki yalan unsurunu biliyor. Zaten Gibney de büyük ihtimalle daha iyi yalancılarla da tanışmıştır, ama muhtemelen farkında değildir.
Peki bütün bunlar olup biterken Armstrong neler hissediyordu? Bir şey hissediyor muydu? Armstrong sadece patolojik bir yalancıdan mı ibaret? Neden, ne zaman bu makyavelist-sosyopat adam oldu? The Armstrong Lie, bu soruların cevabını veremiyor, Lance Armstrong ile empati kurmamız için (empati tasvip demek değil) gerekli araçları sunmuyor.
Öfke Unsuru ve Benzer İki Film
Filmi seyrederken spor sinemasının birey odaklı başka iki filmini de düşünmemek elde değil: Muhammed Alinin Zairede George Foreman ile maçının (rumble in the jungle) hikayesi, When We Were Kings ve bir belgesel olmayan, ama belki de tam bu nedenle empati duygusuna seslenen Martin Scorsesenin Raging Bullu. Muhammed Alinin çocukça olarak da nitelenebilecek tavırlarının arkasında pek de açığa çıkmayan ama Robert de Nironun canlandırdığı Jake LaMottada şahane bir şekilde ete kemiğe bürünen hınç, öfke, hışım
Bu öfke, filmde sadece bir yerde zikrediliyor: Armstrongun televizyon muhabiri olarak çalışan eski takım arkadaşı Frankie Andreu, Armstrongun gerçekten kendisi olduğu iki anı tanımladığında: bir hastanede kanserli çocukları ziyaret ederken ve bisiklet üzerindeki öfke doluyken
Frankie Andreu ile Armstrongun arasındaki ilişki, Andreunün 10 yılını cehenneme çevirmiş olsa bile, gene filmin en etkileyici sahnelerinden birini oluşturuyor: Armstrongun kendisi ile röportaj yapan Andreuya, kameraya değil, eski takım arkadaşına, artık eskisi kadar iyi olmadığını itiraf ettiği sahne. Turu kazanamayacağının idrakine vardığında, gözlerinde sanki bir şeyler ölüyor.
Armstrongu betimleyen öfke ve hınç duygusu, Armstrongun kişiliğini radyoaktif olarak niteleyen David Walshun kitabında kendisinin de söylediği bir şey: I mean when Im in there, physically Im not any more gifted than anybody else but its just this desire, just this rage. Im on the bike and I go into a rage, when I just shriek for about five seconds. I shake like mad and my eyes kinda bulge out
Ruhun Derinlikleri
Filmi seyrederken aklıma gelen bir sahne, yalan/gerçek, iktidar/güç adına en güzel yapıtlardan Frost/Nixon filminden, Başkan Nixonın bir gece yarısı gazeteci David Frost ile yaptığı telefon konuşması:
it's stilI not enough. We stilI feel Iike the Iittle man,
if we're honest for a minute, if we reflect privately just for a moment, if we alIow ourselves a glimpse into that shadowy place we calI our soul, isn't that why we're herenow?... Looking for a way back into the sun, into the Iimelight, back onto the winner's podium.
Armstrong gece yalnız kaldığında, karanlıklar içinde ruhunun derinliklerine iniyor mudur? İniyorsa ne görüyor orada? Bisiklete geri dönüş denemesini bitmek bilmeyen bir back onto the winners podium arzusu olarak görmek mümkün mü? Ya da benzer yollardan geçmiş bir efsanenin, Eddy Mercxin 2005te çok güzel bir ifade ettiği gibi, Armstrong zafere mahkum - en nihayetinde kaderine söz geçiremeyen bir mahkum mu?
Filmin daha başında bir sahne var, Avustralya Turunu, belki de Armstrong için bütün büyük bisiklet yarışlarını anlatan: welcome to the party
party for everyone else, herkes için bir parti, Armstrong için değil.
Armstrongu Armstrong Yapan Ne?
Armstrongun kanser ile savaşını bir sportif müsabaka olarak gördüğü ve bu nedenle kaybetmeyi ölümle özdeşleştirdiği filmin daha başında geçen, kendi kitaplarında da olan bir şey. Armstrongu Armstrong yapan, genç yaşta kansere yakalanmasının hıncı mı?
Ya da asıl unsur, kendisini ve annesini bırakıp giden, 2005 yılında bir Hollanda gazetesine verdiği röportaja kadar da hiç Armstrongu arayıp sormayan babasına duyduğu öfke mi? Armstrong babasıyla olan sorunu, üvey babasıyla da devam etmiş (David Walshun kitabından: the first day I learned to dislike somebody, I disliked him).
Filmin suaresinden çıkıp sokakları dolduran Cuma gecesi kalabalığına karıştığımda uzun süre Lance Armstrongun hayatım(ız)daki yerini düşündüm.
MTBTRde Lance Armstrong hakkında sayfalarca yazıları yazarken hep aklımda ünlü Amerikalı yazar Scott FitzgeraldIn bir sözü vardı: Show me a hero and I will write you a tragedy.
Armstrongun karşısına çıkanlarda yarattığı yıkıntıyı, trajedileri artık biliyoruz.
Fakat Armstrongu yaratan trajedileri belki hiçbir zaman öğrenemeyeceğiz.
The Armstrong Lie, İstanbul Kültür Sanat Vakfı tarafından 520 Nisan tarihlerinde gerçekleştirilecek 33. İstanbul Film Festivali'nde gösterilecek.