Lif, sağlıklı beslenmenin önemli bir parçasıdır. Bakliyat ve sebze gibi lif açısından zengin gıdalar da bağırsak sağlığının iyileştirilmesinin en etkili yollarındandır. Peki bu ürünler, sağlıklı bir beyin işlevi için gerçekten önemli mi?
Beyin-bağırsak ekseni
Beyin-bağırsak ekseni olarak adlandırılan merkezi ve enterik sinir sistemleri arasındaki iletişimin, bağırsak sağlıklı ve güçlü olduğunda iyileştiğine inanılıyor. Bu da bağırsak mikrobiyomu sağlığının bu etkileşimlerdeki rolünü gösteriyor.
ABD Ulusal Sağlık Enstitüsü tarafından yayınlanan “Bağırsak-beyin ekseni: enterik mikrobiyota, merkezi ve enterik sinir sistemleri arasındaki etkileşimler” başlıklı çalışma, bunlardan biri. Çalışmada, beyin-bağırsak ekseninin "yalnızca sindirim sistemi homeostazının düzgün bir şekilde sürdürülmesini sağlamakla kalmayıp aynı zamanda duygulanım, motivasyon ve daha yüksek bilişsel işlevler üzerinde birden fazla etkiye sahip olması muhtemel karmaşık bir iletişim sistemi" ortaya koyduğu öne sürülüyor.
Kısacası, beynin işlevinin sağlıklı bir bağırsak tarafından güçlendirildiği ve aldığı mesajların keskinleştirildiği düşünülüyor. Beyin genellikle vücudun kontrol odası olarak tanımlanır, dolayısıyla bu ilişki çok önemlidir.
Lif; kepekli tahıllar, fasulye, fındık, meyve ve sebze gibi bitkisel gıdalarda doğal olarak bulunan bir karbonhidrat türüdür. Vücut parçalayamadığından, lif sindirilmeden mideden kalın bağırsağa geçer ve bağırsak bakterileri için mükemmel bir besin kaynağı teşkil eder. Bağırsak mikrobiyomuna besin sağlayan gıdalar prebiyotik olarak adlandırılır.
Lif beyin-bağırsak eksenini nasıl etkiler?
Çeşitli lif türleri vardır ve her birinin vücut üzerinde farklı bir etkisi vardır. Bazıları yiyeceklerin bağırsakta ne kadar hızlı hareket ettiğini, bazıları kan kolesterolünü ve yiyecek ve içeceklerdeki şekerin ne kadar hızlı emildiğini etkiler ve bazıları da bağırsaktaki bakteri çeşitliliğini ve hacmini etkileyebilir.
Yeterli miktarda lif tüketmek, yavaş salınan enerjisi nedeniyle kilo yönetimine yardımcı olur, kal damar hastalıklarına yakalanma riskini azaltır. Son zamanlarda bilişsel işlevi geliştirdiği de anlaşılmıştır. Ayrıca kolorektal kanserin önlenmesi ve tedavisine yardımcı olmasıyla da ilişkilendirilmiştir.
Sadece kalın bağırsak sağlığı ile değil, bağırsak-beyin ekseni aracılığıyla genel sağlık ve beyin sağlığı ile de ilişkilidir. Aksine, lif oranı düşük diyetler, rahatsız bağırsak sendromu veya inflamatuar bağırsak hastalığı gibi sindirim sistemi bozukluklarıyla ilişkilendirilmiştir.
Mikrobiyomu oluşturan bağırsaktaki mikropların sağlık için elzem olduğunu gösteren araştırmalar giderek çoğalıyor. Gıdalarda bulunan lif, mikroplar için besin sağlayarak gelişmelerine ve sağlıklı bir mikrobiyom oluşturmalarına olanak tanır. Bu mikroplar daha sonra daha fazla besin alabilmemiz için gıdaların sindirilmesine yardımcı olur, bağırsak bariyer bütünlüğünü destekler ve zararlı bakterilerin büyümesini önler.