Hipofizin salgıladığı folikül uyarıcı hormon (FSH), lutein hormon (LH) ve tiroid uyarıcı hormon (TSH) glikoprotein yapısında hormonlardır. Bu hormonların her biri alfa ve beta alt birimlerinden oluşur. Alfa alt ünitesi her üç hormonda da aynıdır; fakat, beta ünitesi TSH'da spesifiktir.
Yine hipofizin salgıladığı prolaktin hormonu (PRL) ve büyüme hormonu (GH) çok çeşitli dokular üzerinde, geniş bir alanda etkilidir. Tiroid uyarıcı hormonunun ise, tek bir targeti tiroid bezi'dir.
Troid Uyarıcı Hormon (TSH)
Adenohipofiz (ön hipofiz) hücre populasyonunun %5'i, TSH sekresyonu gerçekleştiren tirotrop hücrelerden oluşur.
Boynun hemen önünde, H harfi biçiminde bir salgı bezinin salgıladığı tiroid bezi, vücuttaki metabolik olaylar üzerinde oldukça etkilidir. Tiroksin denilen tiroid hormon bünyesinde iyot vardır. Protein sentezini arttırmaktadır. Hücre enzim sistemini uyarır. Mitokondri etkinliği artar. Kemik büyümesinden, karbohhidrat metabolizmasına kadar bir çok büyüme ve gelişme olayı tiroid salgısından etkilenmektedir.
Tiroid Uyarıcı Hormon'un Fizyolojik Etkileri
Tiroid uyarıcı hormonunu adenohipofizin tirotrop hücreleri salgılar; adenohipofizden salgılanan TSH tiroid bezinin epitel hücreleri üzerindeki reseptörlerine bağlanır ve tiroid bezini hormon sentezi ve salgılaması için uyarır.
Tiroid uyarıcı hormonun diğer tipik etkileri de, tiroid foliküllerindeki hücre büyüklüğü artışı (hipertrofi) ya da tiroid foliküllerindeki hücre sayısı artışıdır (hiperplazi).
Tiroid Uyarıcı Hormon Salgılanmasının Kontrolü
Tiroid Uyarıcı Hormon (TSH) salgılanmasının en önemli regülatörü, hipotalamustan salgılanan Tiroid Salgılatıcı Hormon'dur (TRH). TRH, TSH sentezini (üretim) ve sekresyonunu (salgıslanma) stimüle eden (uyaran) hipotalamik bir tripeptiddir. Prolaktin sekresyonu için laktotrop hücreleri de stimüle eder.
Tiroid uyarıcı hormon salgılanması nörai kontrol mekanizmasıyla, feed-back kontrol mekanizmasıyla ya da her iki mekanizmayla birlikte kontrol edilir.
Nöral Kontrol Mekanizması
Sinirsel sinyallerle uyarılan hipotalamustan salgılanan TRH'nin ME'teki portal damarlar yoluyla pars distalise gelmesidir.
Memelilerde, vücut ısısının düşmesiyle hipotalamustan TRH salgılanır; TRH adenohipofizi uyararak TSH salgılanmasına; TSH da tiroid bezini uyararak tiroid hormonunun (tiroksin) salgılanmasına neden olur. Tiroksin, bazı metabolik olayları etkileyerek termogenezi koşullar (ısı üretimi) ve termogenezle vücut ısısı yükselir.
Feed-back Kontrol Mekanizması
Dolaşımdaki tiroid hormonuyla kontroldür.
Diyet, çok az iyod içerirdiğinde ya da hiç iyod içermediğinde, tiroid hormonu üretilemez. Dolaşımdaki tiroid hormon düzeyi iyot eksikliğine bağlı azaldığında, hipofiz sistemi üzerinde bir negatif feed-back eksikliği vardır. Bu eksiklik de yoğun bir hipofizer TSH salgılatır. Salgılanmayla artan tiroid uyarıcı hormon (TSH) tiroksin (tiroid hormonu) oluşumunu iyot eksikliği nedeniyle uyaramaz. Dolaşımdaki yüksek TSH düzeyi, tiroid dokusunun hipertrofisini ve hiperplazisini uyaracaktır.
Feed-back regülasyonunda örnek, düşük iyot diyetinin hipotiroidi oluşturmasıdır.
Adenohipofizin salgıladığı tiroid uyarıcı hormonun bir tek targeti tiroid bezini etkileyerek, tiroksin salgılanmasının çeşitli fazlarını uyarır. Bu uyarılarla gerçekleşen uyarılar:
- İyod oksidasyonu için, iyod iyonlarının tiroid hücrelerine transportu (iyod taşınması);
- İyodun proteine bağlı tirozin aminoasidiyle birleşmesi;
- İyodlanmış hormonal ürünlerin (hormonların) damar sistemine salgılanmasıdır.
Guatr
Tiroid hormon salgılanmasındaki bozukluklar, tiroid bezinin sürekli uyarılmasına; sürekli uyarılması da tiroid bezinin büyümesine neden olur. Bu, tiroid hormon salgılanmasındaki bozukluklar sonucu, tiroid bezinin sürekli uyarılarak büyümesine de, guatr denir. Tiroit hormonunun fazla salgılaması hipertiroidi, az salgılaması ise hipotiroididir. Tiroid hormonu eksikliğinin ileri şekilleri, miksödem adını alır. Çocuklukta tiroid hormon yetersizliği, tiroid cüceliğine neden olur.