Tunuslular demokrasilerini tehdit edebilecek bir Anayasa için oy kullanıyor
KAHİRE – Tunuslular, geçtiğimiz yıl hükümetin diğer kollarını tek başına yönetmeye zorlayan cumhurbaşkanının yetkilerini büyük ölçüde genişletecek yeni bir anayasa için Pazartesi günü yapılan referandumda oy kullandı.
Onaylanması halinde referandum, Başkan Kais Saied’in tam bir yıl önce iktidarı sağlamlaştırma, parlamentoyu ve cumhurbaşkanı üzerindeki diğer kontrolleri zayıflatma ve devlet başkanına hükümeti kurma ve yargıçları atama konusunda nihai gücü verme yönündeki adımlarını doğrulayacak. ve yasalar sunar.
Muhalifler, Tunus’un küçük bir kasabasındaki hükümet karşıtı protestoların Orta Doğu’da ayaklanmalara yol açmasının ardından on yıl önce bir diktatörlüğü devirdiği için bu tür değişikliklerin Tunus’un demokratik sisteminin sonunu getireceğini söylüyorlar. Yeni anayasa, Tunus’u 2011 Arap Baharı ayaklanmasında devrilen otoriter yönetici Zine el-Abidin Ben Ali’nin yönetimine benzer bir başkanlık sistemine döndürecek.
Sayın Said, değişikliklerin ülkeyi yolsuzluktan kurtarmak ve siyasi sistemindeki felci sona erdirmek için gerekli olduğunu söyledi.
Muhalefeti büyük ölçüde dışlayan aceleci bir taslak sürecinden sonra, referandumun yapısı ve hatta zaman içindeması ezici bir çoğunlukla Said tarafından onaylanan ve kısmen yazılan yeni bir anayasayı destekledi. Çoğu büyük siyasi parti, düşük katılım beklentilerini gerekçe göstererek destekçilerini oylamayı boykot etmeye çağırdı. Sonuçların Salı günü açıklanması bekleniyor.
Arap Baharı ülkeleri arasında tek başına Tunus, kırılgan ve çoğu zaman işlevsiz bir demokrasi inşa etti. Başarılı bir şekilde üç özgür ve adil seçim yaptı, son derece saygın ve kapsamlı bir anayasa yazdı, bağımsız kurumlar kurdu ve ifade ve basın özgürlüğünü korudu.
Ancak, ekonomik fırsatları genişletmede veya yolsuzluğu temizlemede başarısız oldu.
Devrim sonrası dönem sona ermiş gibi görünüyor.
Bay Ben Ali’nin görevden alınmasından üç yıl sonra kabul edilen 2014 anayasası, rastgele bir başkanın yetkilerini sınırlamak amacıyla gücü cumhurbaşkanı ve Parlamento arasında paylaştırdı.
Yeni anayasa, 2014 Anayasası’nın hak ve özgürlükler hükümlerinin çoğunu koruyor, ancak Parlamento’yu ikincil bir organ statüsüne indiriyor ve yalnızca cumhurbaşkanına başbakan, kabine ve yargıçları atama yetkisi veriyor. Parlamentonun hükümetten güveni geri çekme kabiliyeti zayıfladı.
Başkan, “yakın tehlike” durumunda, zaman sınırlaması veya gözetim olmaksızın olağanüstü hal ilan edebilir ve bunun kaldırılması için rastgele bir hüküm yoktur.
Bay Said kazanırsa, bu biraz sürpriz olacak. Muhalifleri, eski bağımsız seçim organını ve geçişi için referanduma asgari katılım gerektirmeyen yeni anayasayı hazırlayan komiteyi kontrol ettiğine dikkat çekti.
Teklife karşı çıkan kampanyacılar, tüm sürecin Bay Saeed’in lehine çarpıtıldığını söyledi. Çeşitli referandum karşıtı mitingler yerel yetkililer tarafından güvenlik gerekçesiyle iptal edilirken, Bay Said tarafından atanan hükümet bakanları projeyi destekledi ve Bay Said’in kendisi halkı iki kez evet demeye çağırdı.
Oylamaya yaklaşırken, devlet tarafından finanse edilen televizyon ve radyo istasyonları, muhaliflerin çoğunu dışlamak için geniş yayın sürelerini destekçilerin haberine ayırdı. Güvenlik güçleri, hafta sonu Saeed’e karşı yüzlerce kişinin protestolarına biber gazı sıkarak, dürterek ve tutuklayarak karşılık verdi.
Temmuz referandumunun tarihi, birçok iyi eğitimli Tunuslunun yaz tatilinde verdiği oyları reddetmek anlamına geliyordu.
Afek Devlet Başkanı Fadhel Abdelkefi, “Evet diyen halk, tüm yönetim ve tüm Said yanlısı güçler derinden örgütlü ve hayır demeye hazır olan diğer taraf ille de şehirde değil” dedi. Oylamaya katılmaya karar veren partiler.
“Başkan insanları oy kullanmaya çağırdığında ve tüm şehir insanları evet oyu vermeye çağıran reklamlarla çevrili olduğunda, bu gerçekten adaletsiz bir durum” dedi.
Oylama, Bay Said’in çöken bir ekonomi ve hükümetin koronavirüs pandemisine karşı başarısız tepkisi üzerine ülke çapında protestolar sırasında başbakanını görevden alması ve Parlamentoyu askıya almasının birinci yıldönümünde yapıldı.
Bir yıl önce, başkent Tunus’u aşan kalabalıklar, Bay Said’i bir kurtarıcı ve onun yönetimini Tunus’un yozlaşmış, batık siyasi sistemi için çok ihtiyaç duyulan bir ilaç olarak selamladı.
Buna karşılık, Tunusluların çoğu, bu Temmuz’da, Bay Said’in oy pusulasındaki destek çağrılarına pek kulak asmayarak kendilerini yorgun ve izole buldular. Kararsız ısı onları içeride tuttu; yaz tatili onları sahilde tuttu; Ülke ekonomisi yıkıma doğru giderken yüksek fiyatlar ve düşük ücretlerle ilgili acil endişeler, bazılarını oy kullanamayacak kadar meşgul etti. Analistlere göre, asıl endişe siyasi reformlar değildi.
Tunus merkezli Al Kawakibi Demokrasiye Geçiş Merkezi direktörü Amine Ghali, “Burada bir ulusun kaderini tartışıyoruz, ancak birçok insan sürece olan ilgisini ve inancını kaybetti” dedi.
Bay Ghali, referanduma hazırlık sürecinin Bay Said’in lehindeki şansı o kadar artırdığını ve “bu zaten bir sahtekarlık” dedi.
Seçmen katılımının düşük olması, doğrudan muhalefet olmasa bile, cumhurbaşkanına karşı artan hayal kırıklığını yansıtacaktır.
Bay Said, geçen Temmuz’da iktidara geldiğinde söz verdiği gibi, “devrimin gidişatını düzeltmek” için Tunusluları “evet” oyu kullanmaya çağırdı. Ancak 2011 ayaklanmasında fırsat, haysiyet ve özgürlük için slogan atan birçok Tunuslu, geçtiğimiz yıl bu en uygunlerle daha az uyumlu hale geldi.
Bir yıl önce çılgınca tanınmış olan Bay Saied, Rusya’nın Ukrayna’daki saldırganlığı ekmek ve diğer temel gıda maddelerinin fiyatlarını artırıp birçok Tunuslu için sorunları derinleştirse bile, siyasi reformu başarısız bir ekonomiye öncelik verdiği için desteğini kaybetti.
Birçok siyasi aktivist, sivil toplum üyesi, hakimler, avukatlar ve siyasi partiler başlangıçta Sayın Said’in eylemlerini destekledi. Ancak kararname ile yönetmeye, muhaliflerini tutuklamaya, askeri mahkemelerde yargılamaya ve seçim kurulu da dahil olmak üzere atananlarının yerini alan bağımsız devlet kurumlarına başkanlık etmeye başladıktan sonra onların desteğini kaybetti.
Uluslararası örgüt tarafından yaptırılan anketlerden biri, Kasım’dan Mayıs’a kadar kendisi hakkında çok olumlu düşünenlerin yüzdesinin yaklaşık 20 puan düştüğünü gösterdi. Muhalefet boykot çağrısına başlamadan önce yapılan aynı ankette, Tunusluların yüzde 30’dan azının referanduma katılmaya şiddetle niyetli olduğu ortaya çıktı. Bu, problemun en son sorulduğu Şubat ayına göre yedi basamak gerideydi.
Tunusluların Bay Said’in politika tavsiyelerini reddettiklerine dair ilk somut işaret, Mart ayında Tunusluların yüzde 5’inden daha azının ulusal önceliklerle ilgili bir online ankete katıldığı zaman geldi.
Azimli, Bay Said kısa süre sonra yeni bir anayasa taslağı hazırlamak için anayasa hukuku uzmanlarından oluşan bir komite atadı. Katılmayı kabul etmemelerine rağmen isimlerinin komite listesinde göründüğünü söyleyen üyelerden erken tepkiler geldi. Bay Said’in bazı eski müttefikleri, süreci kapsayıcılık eksikliği olarak değerlendirdi.
Ancak panel birkaç hafta içinde bir taslak hazırladı.
Bu, seçilmiş meclisin iki yıldan uzun süredir tartıştığı 2014 anayasasıyla taban tabana zıttı.
Mayıs ayının sonunda, Avrupa Konseyi’nin bağımsız anayasa hukuku uzmanlarından oluşan bir danışma organı olan Venedik Komisyonu, anayasa taslağının ne meşru ne de geçerli olduğunu söyledi. Bay Said, grubu eleştirerek ve üyelerini Tunus’tan ihraç ederek yanıt verdi.
Önerilen anayasayı revize ettikten sonra, Bay Saied, Haziran ayı sonlarında cumhurbaşkanına önceki versiyondan daha fazla yetki veren bir versiyonla ortaya çıktı. Uzman Bay Saied bile orijinal taslağı yazmayı gönüllü olarak seçmişti, Sadok Belaid, değiştirilmiş versiyonun “utanç verici bir diktatörlüğün yolunu açacağı” konusunda uyardı.
Uluslararası örgüt tarafından Mayıs ayında yapılan bir ankete göre, cumhurbaşkanı bu yılın başlarında Tunus’un en güvenilir lideri olmaya devam etti.
Said parlamentodan ayrılmadan önce parlamentoya hakim olan İslamcı siyasi parti Ennahda, anketteki tüm Tunus liderleri arasında en düşük olumlu oy oranına sahipti. Partiden, hükümetin on yıllık görev süresini sekteye uğratmakla suçlayan birçok Tunuslu tarafından geniş çapta nefret ediliyor.
Analistler, bunun referandum için ne kadar az destek olduğunu açıklamaya yardımcı olduğunu söylüyor. Oylamadan önce, Said’in destekçileri, başarısız olursa Ennahda’nın iktidara geri döneceği ve diktatörlük günlerinden bu yana birçok Tunusluyu korkutan bir insan tacirine çağrıda bulunarak muhafazakar İslami ideolojisini ülkeye empoze edeceği konusunda uyardı.
Analistler, yeni bir anayasayla bile, Said’in ekonomiyi reforme etme, meşrulaştırma ve düzeltme konusundaki başarısızlığının Tunus’un krize saplanıp kalacağı anlamına geldiğini söylüyor.
“Onun için boş bir proje gibi görünüyor, ama sırada ne var?” 2009-2012’de ABD’nin Tunus büyükelçisi olarak görev yapan Center for American Progress’ten Gordon Gray dedi. “Said’in önerdiği toplumsal sözleşme nedir? Temel olarak, en çekici olmayan hiçbir hak ve ekonomik büyüme yoktur. Tunusluların buna nasıl tepki vereceği şüpheli.”