Tip 1 Diyabet: Nedir? Kimlerde Gelişir? Nasıl Tedavi Edilir?
Tip 1 diyabetiniz varsa, ömür boyu insülin enjeksiyonları yapmanız gerekecektir. Bununla beraber, sağlıklı bir diyet yaparak ve düzenli kan testleri yaptırarak kan şekeri seviyelerinizin dengeli kalmasını sağlamalısınız.
Tip 1 Diyabetin Nedenleri
Tip 1 diyabet, vücudunuz insülin üretemediği için ortaya çıkar. İnsülin, kanınızdaki bir çeşit şeker olan glikoz miktarını kontrol etmek için gereken bir hormondur. Yemek yediğinizde, sindirim sisteminiz yiyecekleri parçalar ve besinlerini kan dolaşımınıza aktarır. Normal olarak, kanınızdaki glikozu almak ve enerji üretmek üzere parçalandığı hücrelere taşımak için pankreasınız tarafından insülin üretilir. Eğer, tip 1 diyabetiniz varsa, vücudunuz insülin üretemediği için glikoz kan dolaşımınızdan hücrelere aktarılamaz.
Tip 1 diyabetin kesin nedeni tam olarak anlaşılamamakla beraber, çoğu tip 1 diyabetin otoimmün nedenlerden ortaya çıktığına inanılmaktadır. Otoimmün nedenler, vücudunuzun bağışıklık sisteminin kendi hücre ve organlarına saldırması anlamına gelir.
Tip 1 diyabet durumunda, bağışıklık sisteminin pankreastaki hücrelere saldırdığı, insülin üretimini durduracak kadar tahrip ettiği veya zarar verdiği düşünülmektedir. Bunun için bağışıklık sistemini neyin tetiklediği tam olarak bilinmemektedir, ancak bazı araştırmacılar bunun virüs enfeksiyonundan kaynaklanabileceğini düşünmektedirler.
Tip 1 diyabetin genetik bir bağlantısı olduğu da düşünülmektedir. Tip 1 diyabetli ebeveyn veya kardeş gibi yakın bir akrabanız varsa, sizde de tip 1 diyabet görülme riski yaklaşık %6’dır. Bu risk, tip 1 diyabetli yakın akrabası olmayan kişilerde yaklaşık olarak %0.4’tür (binde dört).
Tip 1 Diyabetin Belirtileri
Diyabetin ana belirtileri şunlardır:
- Çok susamak
- Aşırı miktarda idrar üretmek
- Yorgunluk
- Kilo kaybı ve kas kaybı (kas kütlesi kaybı)
Tip 1 diyabet belirtileri hızlı bir şekilde gelişir, haftalar hatta günler içinde ortaya çıkabilir. Diğer belirtiler:
- Vajina veya penisin çevresinde kaşıntı veya düzenli olarak pamukçuk oluşumu
- Bulanık görme
- Uyuşukluk
- Kramplar
- Kabızlık
- Cilt enfeksiyonları
Hiperglisemi Belirtileri (Yüksek Kan Şekeri)
Eğer tedavi edilmezse, hiperglisemi diyabetik ketoasidoza neden olabilir, bu da bilinç kaybına ve hatta ölüme neden olabilir. Diyabetik ketoasidoz, vücudunuz glikoz yerine enerji için yağları parçalamaya başladığında oluşur, bu da kanınızda asit birikmesine yol açar.
Ne Zaman Acil Tıbbi Yardım Gerekir?
Diyabetiniz varsa ve aşağıdaki durumlar gelişiyorsa acil tıbbi yardım alın:
- İştah kaybı
- Mide bulantısı veya kusma
- Yüksek ateş
- Karın ağrısı
- Nefeste armut ya da oje gibi bir koku olması
Tip 1 Diyabetin Teşhisi
Tedaviye başlanabilmesi için diyabetin mümkün olduğunca erken teşhis edilmesi önemlidir.
Diyabet, kan testi ile teşhis edilir. Yüksek kan şekeri belirtileriniz varsa, tanı koymak için rastgele bir kan şekeri örneği yeterli olabilir.
Yüksek kan şekeri belirtileriniz yoksa, sabah alınan açlık kan şekeri örneği veya önceki 8 ila 12 hafta arasındaki kan şekeri seviyelerinizin göstergesi olan IFCC (HbA1c) denilen bir test teşhis için yeterli olur.
Tip 1 diyabet için ayrıca, şekerli bir içecek içerek yapılan oral glukoz tolerans testi denilen bir test diyabet tanısında kullanılır.
Tip 1 Diyabetin Tedavisi
Tip 1 diyabeti tamamen iyileştiren bir tedavi şekli yoktur. Ancak, düzenli insülin tedavisi ve kan şekeri düzeylerinin normal sınırlarda tutulması ile hastalık kontrol altına alınır.
İnsülin Tedavisi
İnsülin, her biri biraz farklı şekilde çalışan birkaç farklı preparatla gelir. Örneğin, bazılarının etkisi gün boyu sürer (uzun süreli), bazıları sekiz saate kadar etki gösterir (kısa süreli) ve bazıları hızlı çalışır, ancak etkisi çok uzun sürmez (hızlı etkili). Tedaviniz bu farklı insülin preparatlarının bir kombinasyonunu içerebilir.
İnsülin Enjeksiyonları
Tip 1 diyabet vakalarının çoğunda, insülin enjeksiyonları kullanılır. İnsülin vücuda enjekte edilmelidir zirabir tablet olarak alınması durumunda, yemek gibi midede parçalanır ve kan dolaşımına giremez.
İnsülin enjeksiyonları, insülin kalemi veya otomatik enjektör olarak da adlandırılan bir enjektör veya enjeksiyon kalemi kullanılarak yapılır. Çoğu insan günde iki ila beş enjeksiyona ihtiyaç duyar.
İnsülin Pompası Tedavisi
İnsülin pompası, içinde insülin olan, bir oyun kağıdı büyüklüğünde, küçük bir cihazdır.
Pompa, ucunda cildin altına yerleştirilmiş bir iğne bulunan uzun bir ince boru parçası ile hastaya tutturulur. Çoğu insan iğneyi derinin hemen altına (deri altı) veya karnına yerleştirir, ancak aynı zamanda kalçalarınıza veya kollarınıza da yerleştirebilirsiniz.
Pompa, insülinin kan akışınıza kontrol edebileceğiniz bir oranda akmasına izin verir. Bu, doğru miktarda insülin aldığınızdan emin olmak için kan şekeri seviyelerinizi çok yakından izlemeniz gerekmesine rağmen, artık kendinize enjeksiyon yapmak zorunda kalmayacağınız anlamına gelir.
İnsülin pompası, tip 1 diyabeti olan yetişkinler, gençler ve çocuklar (yetişkin gözetimi altında) tarafından kullanılabilir. Ancak, bu tedaviye hekim kararı ile başlanması gerekir.
Kan Şekeri Takibi
Evde Yapılan Takip
Tedavinizin önemli bir kısmı kan şekeri seviyenizin olabildiğince normal ve sabit olmasını sağlamak olacaktır.
Bunu, insülin tedavisini kullanarak ve sağlıklı bir diyet uygulayarak yönetebilirsiniz ancak her durumda kan şekeri seviyelerinizi düzenli olarak kontrol etmeniz gerekir. Çünkü egzersiz, hastalık, stres, alkol almak ve kadınların adet dönemleri gibi değişkenler hormon seviyelerinde değişiklik yaparak kan şekeri seviyelerinizi etkileyebilir.
Çoğu durumda, evde kan şekeri düzeylerinizi basit bir parmaktan alınan kandaki şekeri ölçen aletkullanarak kontrol etmeniz gerekir. Almakta olduğunuz insülin tedavisinin türüne bağlı olarak, bunu günde dört veya daha fazla kez yapmanız gerekebilir.
Normal kan şekeri seviyesi, yemeklerden önce 4.0-7.0 mmol / L ve yemeklerden iki saat sonra 9.0 mmol / L’den azdır. Mmol / L, litre başına milimol anlamına gelir ve kanınızdaki glikoz konsantrasyonunu tanımlar.
Hastanede Yapılan Takip
Her gün kendi kan şekeri seviyelerinizi takip etmeniz gerekmekle birlikte, her 2 ila 6 ayda bir hastanede kan testi yaptırmanız gerekir. Bu, kandaki glikoz seviyenizin son 6 ila 12 hafta boyunca ne kadar stabil olduğunu ve uygulanan tedavi programının işe yarayıp yaramadığını gösterir.
Yapılan kan testi IFCC (HbA1c) testi olarak bilinir. Tek seferde kan şekeri ölçümünü yapan parmak delme testinin aksine, IFCC (HbA1c) testi uzun vadeli kan şekeri seviyeleri hakkında bir fikir verir. Bu test, alyuvarlara oksijen taşıyan hemoglobin miktarını ölçer. Yüksek bir IFCC (HbA1c) seviyesi, kan şekeri seviyenizin sürekli olarak yüksek olduğu ve diyabet tedavi programınızın değiştirilmesi gerekebileceği anlamına gelebilir.
Diğer Tedaviler
Tip 1 diyabet uzun vadeli komplikasyonlara neden olabilir. Tip 1 diyabetiniz varsa, kalp hastalığı, felç ve böbrek hastalığı gelişme riskiniz daha yüksektir. Bunun olasılığını azaltmak için doktorunuz aşağıdakileri yapmanızı önerilebilir:
- Yüksek tansiyon kontrol etmek için anti-hipertansif ilaçlar
- Yüksek kolesterol seviyelerini düşürmek için simvastatin gibi bir statin
- İnmeyi önlemek için düşük doz aspirin
- Eğer diyabetik böbrek hastalığının erken belirtileri varsa, enalapril, lisinopril veya ramipril gibi anjiyotensin-dönüştürücü enzim (ACE) inhibitörü
Diyabetik böbrek hastalığı, idrarınızda albümin adı verilen az miktarda protein bulunmasıyla belirlenir. Yeterince erken tedavi edilirse genellikle tamamen ortadan kaldırılabilir.
Diyabet Komplikasyonları
Diyabetiniz tedavi edilmezse, birçok farklı sağlık sorununa yol açabilir. Kanda sürekli bulunan yüksek miktardaki glikoz kan damarlarına, sinirlere ve organlara zarar verebilir. Herhangi bir belirti vermeyen ılımlı bir glikoz seviyesi bile uzun vadede zararlı etkilere neden olabilir.
Kalp Hastalıkları ve Felç
Diyabetiniz varsa, kalp hastalığı veya felç geçirme riskiniz diyabetsiz bir kişiden 5 kat daha fazladır. Uzun süreli, kötü kontrol edilen kan şekeri düzeyleri ateroskleroz (kan damarlarının daralması) olasılığını arttırır. Bu durum kalbin zayıf beslenmesi anlamına gelir ve anjinaya neden olabilir. Ayrıca, kalbinizde veya beyninizdeki bir kan damarının tamamen tıkanması, kalp krizine veya felce neden olma olasılığını da artırır.
Sinir Hasarı
Yüksek kan şekeri düzeyleri sinirlerde bulunan küçük kan damarlarına zarar verebilir. Bu, el veya ayak parmaklarınızdan diğer uzuvlarınızda yayılan karıncalanma veya yanma ağrısına yol açabilir. Sindirim sisteminizdeki sinirler etkilenirse, bulantı, kusma, ishal veya kabızlık görülebilir.
Retinopati
Retinopati, gözün arkasındaki retinanın zarar görmesi anlamına gelir. Retinadaki kan damarları tıkanabilir, sızıntı meydana gelebilir veya gelişigüzel büyüyebilir. Bu, ışığın retinaya tam olarak geçmesini önler. Eğer tedavi edilmezse, görmeyi azaltır veya tamamen engeller. Diyabetik retinopati, yeterince erken yakalanırsa lazer tedavisi veya göz enjeksiyonları ile kontrol altına alınabilir. Ancak bu, yalnızca sahip olduğunuz görme kabiliyetini koruyacak ve daha iyi hale getirmeyecektir.
Böbrek Hastalığı
Böbreğinizdeki küçük kan damarları tıkanır ve sızıntı yaparsa, böbrekleriniz daha az verimli çalışacaktır. Nadir, ciddi vakalarda, bu böbrek yetmezliğine yol açabilir ve böbrek nakli gerekli olabilir.
Ayak Sorunları
Ayağın sinirlerine zarar verilmesi, küçük çentikler ve kesiklerin farkedilmemesi anlamına gelebilir ve bu durum ayak ülseri gelişimine yol açabilir. 20 diyabet hastasının 1’inde ciddi bir enfeksiyona neden olabilen ayak ülseri gelişir.
Bu nedenle, her gün ayaklarınızı kontrol edin ve değişiklikleri doktorunuza bildirin. Kontrol etmeniz gereken durumlar arasında iyileşmeyen yaralar, şişlikler, kabarıklıklar ve dokunduğunuzda sıcak hissedilen yerler bulunur. Ayrıca her doktor ziyaretinizde ayak muayenesi yaptırmalısınız.
Cinsel İşlev Bozukluğu
Diyabetli erkeklerde, özellikle sigara içenlerde, sinirlere ve kan damarlarına zarar verilmesi ereksiyon problemlerine yol açabilir. Bu durum ilaçla tedavi edilebilir.
Diyabetli kadınlar, cinsel istekte azalma, cinsel zevkin azalması, vajinal kuruluk, orgazm olamama ya da ağrılı cinsel ilişki sorunları yaşayabilirler. Vajinal kuruluk veya ağrılı cinsel ilişki yaşayan kadınlar, vajinal kayganlaştırıcı kremleri kullanabilirler.
Düşük ve Ölüdoğum
Diyabetli gebe kadınların düşük ve ölü doğum riskleri artar. Kan şekeri düzeyleri gebeliğin erken evrelerinde dikkatlice kontrol edilmezse, bebeğin ciddi bir doğum kusuru gelişme riski de artar.