*(Arapça) Yalnız Tanrının sonu yoktur.
Momo'nun Dilinden Karakter Analizleri:
MADAM ROSA: 65 yaşında. Hitler, askerleri ve gaz odalarından şans eseri kurtulmuş, Yahudi asıllı Fransız, bekar, eski bir kıç savunucusu (fahişe). Belleville sokağında, asansörsüz bir binanın altıncı katında, Yedi farklı kıç savunan kadının evlilik dışı çocuklarına evinde yuva hizmeti veriyor. Yurtsever değil. İnsanlar Yahudi mi Afrikalı mı hiç aldırmaz. İlkeleri olan bir kadın değil. Ama, Mösyö Hamil’in halıları gibi nefis gözleri var. "Yahudi Deliği" dediği, rahatlamak için gittiği, yaşadığı binanın bodrumunda özel bir odası var.
MOMO: Ekim 1956 doğumlu, kendini 10-11 yaşında sanıyor ama aslında 14-15 yaşlarında Cezayir asıllı bir Müslüman Arap. Madam Rosa’nın yuvasında üç yaşından beri yaşıyor. Yuvadaki çocukların en büyüğü. Madam Rosa’ya çok yardım ediyor. Momo üç yaşındayken, kıçını savunan annesi Ayşe, babası pizevenk (momo bu şekilde söylüyor) Yusuf Kadir tarafından öldürülür. Babası 11 yıl boyunca tımarhaneye kapatılır. Anne ve babasını hiç tanımıyor. Momo 11 yıl önce dayısı tarafından bu yuvaya bırakılmış. Yuvaya, her ay 300 Frank gönderiyor dayısı. Momo, arasıra esrar çekiyor (Marie = Marijuna). Momo, mutlu olabilmek adına yaşamın kıçını yalayacak bir çocuk değildir.
MÖSYÖ HAMİL: Cezayir asıllı, yaşlı bir müslüman Arap. Emekli olmuş eski bir halı satıcısı. Artık bunama aşamasında ve hafızası gelip gidiyor, gözleri de artık görmüyor. Victor Hugo aşığı bir münzevi. Tanrıdan öylesine korkuyor ki, Mekke'ye gidip hacı bile olmuş. "En güvenilir yandaşımız korkudur," diyor.
DOKTOR KATZ: İhtiyar bir Yahudi doktor. "Orospular, ruhun bir bakışıdır," diyor. Yardımsever ama artık dış işlere, yaşlı ve güçsüz olmasından dolayı, pek gidemiyor.
MADAM LOLA: Senegalli, 35 yaşında, eski bir boksör. Doğa tarafından yanlış yaratılmış tam bir anne, ama erkek! Şimdilerde Boulogne ormanında kıçını savunan bir travesti. Erkeklik organını henüz kestirmemiş. Şen, şakrak birisi, güzel yemekler yapıyor. Madam Rosa ve Momo’ya, bu zor günlerinde, çok yardım ediyor. Ne zaman Momo’ların eve girse, eve güneş girmiş gibi oluyor.
NADINE: 25 yaşlarında, sarışın, uzun saçlı, güzel bir kadın. Film seslendirme stüdyosunda dublaj yapıyor. Momo’yla çok ilgileniyor ve onu çok sevip ona değer veriyor, iyi kalpli bir kadın. Kocası Dr. Ramon ve iki çocuğuyla Saint-Honore sokağındaki evlerinde yaşıyorlar.
MÖSYÖ N’DA AMEDEE: Nijeryalı Pizevenk. Giydiği her şey pembe renkte. İyi yürekli ve bonkör birisi.
MÖSYÖ BORO: Mösyö Amedée’nin kişisel koruması. Sahte jeton suratlı diyorlar Boro’ya (yaşamlarında arka arkaya iki kez aynı suratı olmayan demek 'jeton surat').
MOISE: Yuvadaki Yahudi çocuklardan biri. Cin gibi. Bir aile tarafından evlat edinilmek üzere.
MÖSYÖ WALOUMBA: Fransa'yı süpürmeye gelmiş Kamerunlu bir zenci. Para kazanmak için ateş yutma gösterileri yapıyor boş zamanlarında. Bonkör, insancıl, yardımsever birisi.
KAHVECİ MÖSYÖ DRISS: Belleville sokağında Mösyö Hamil ve Momo’nun buluşup sohbet ettikleri kahvenin sahibi. Müslüman bir Arap.
LE MAHOUTE: 15 yaşlarında, Fas’ın Casbah’ında doğmuş bir şeker hastası. Hastalığı nedeniyle yasal yollardan eroin iğnesi yapıyor kendine.
BANANIA, MICHEL, SELİME, ANTOINE: Antoine hariç diğerleri Madam Rosa’nın yuvadaki devamlı çocukları. Antoine geçici bir çocuk.
SÜPER: Momo’nun alıp beslediği, sonradan 500 Franka zengin bir kadına satıp, aldığı parayı üzüntüden bir lağım çukuruna atmasına neden olan eski köpeği.
MÖSYÖ MOUSSA: Anneleri olmayan iki çocuğunu Madam Rosa’nın yuvasına günübirlik olarak bırakıp akşam alıyor.
ARTHUR. Momo’nun, üstüne surat çizip, şapka-atkıyla süslediği, arasıra sokak gösterilerinde kullandığı şemsiyesinin adı. Momo, Pigalle ve Blanche sokaklarında ki gösterilerinde kullanıyor bu şemsiyeyi.
MARYSE: Pigalle sokağında kıçını savunan kadınlardan birisi. Momo’yla ilgileniyor ve onun pizevengi olmasını istiyor.
MÖSYÖ CHARMETTE: Fransız, Madam Rosa’nın yaşadığı binada ikinci katta oturuyor. Madama mütamadiyen beraber yaşamayı ima ediyor. Madama aşık.
MÖSYÖ REZA: Bellevile sokağı ve civarının kundura tamircisi.
JULES: Dakar’a, annesinin pizevengi tarafından zorla gönderilmek istenen kıçını savunan bir kadının oğlu. Sadece on günlüğüne Madama Rosa’nın yuvasında kalıyor.
ZAOUM KARDEŞLER: Bellevile sokağı ve civarının en kuvvetli hamal kardeşleri. Kibarlar ve çok yardım severler.
MÖSYÖ ABOUA: 20 yaşlarında Fildişili, Fransızca hiç bilmeyen, Mösyö Soko’nun kahvesine takılan bir aylak.
ZENCİ: Bellevile sokağında çalışan Afrikalı bir hamal.
MÖSYÖ BOUFFA: Madamın binasında yaşayan ve Madamdan önce ölen münzevi bir ihtiyar.
ANDRE: Afrika yurtlarının katolik papazı.
***
Kitaba gelirsek:
Kendi evinde -mahallede kendilerine "fahişe çocukları" denen- evlilik dışı çocuklara bakıcılık yapan Musevi Madam Rosa ve bu çocuklardan biri olan, şemsiyesine Arthur adını takmış, Momo isimli Müslüman Arap küçük bir çocuğun olağanüstü macerasına buyrunuz. Momo'nun tek bir hayali vardır, o da gerçek bir aileye sahip olmak!
Kitabın ilk yarısı biraz sıkıcı gibi, yok yere kitabı elinizden bırakmanıza neden olabilir. Ancak 80-100. sayfalardan sonra kitap elinize yapışıp kalıyor, bırakamıyorsunuz. Kitap sizi ağlatacak derecede acılarla dolu ve bu acılar sizi hasta edebilir, inanın. Hayatın sillesini çok sağlam yemiş insanların acılarını, Ajar, son derece sıkı bir kurguyla okuyucusuna aktarmış. Yazarın yarattığı karakterler öylesine eşsiz ki, sanki hepsi gerçek hayattan birebir alınıp kitaba konmuş gibi duruyorlar, bu yüzden yukarıda tüm karakterlerin analizlerini verdim, hepsi de karakterli karakterler!
Kitabı okurken içinizi bir sıcaklık kaplıyor ve Momo'nun tüm acılarına duygudaşlık kuruyorsunuz. İkinci Goncourt Ödülünü (asıl adı Romain Gary olan yazar, normalde bir kişiye birden fazla verilmeyen bu ödülü kullandığı takma isimle tekrar kazanır, ancak ölümüne dek de yaptığı bu uyanıklık asla fark edilmez) Emile Ajar mahlasıyla alan yazarın eşsiz üslubuna ve Vivet Kanetti'nin usta işi çevirisine hayran kalacaksınız.
Elinizden kitap, kalbinizden huzur hiç eksik olmasın.
Süha Demirel, 10 Kasım 2019, İstanbul.