REFERANDUM NEDİR?
Referandum, Federal Parlamento’nun çıkardığı bir yasaya karşı çıkıldığında gündeme gelir.
Yasa, resmi gazetede yayınlandıktan sonra 100 gün içerisinde, İsviçre genelinde, oy hakkına sahip kişilerden (İsviçre vatandaşı ve 18 yaş üzeri) toplanmış geçerli 50 bin imza ile bu yasa değişikliği halk oylamasına sunulur.
Yapılan oylamada, İsviçre genelinde %50‘nin üzerinde “Hayır“ oyu çıkarsa yasa değişikliği engellenmiş olur.
İsviçre’de, Federal Parlamento`da kabul edilen bütün Anayasa değişiklikleri halk oylamasına sunulmak zorundadır. Ancak aynı zorunluluk Parlamento`nun yasa ve benzeri kararları için söz konusu değildir.
Eğer Parlamento kararına karşı geçerli bir “Referandum” yoksa, karar yürürlüğe girer.
HALK iNiSiYATiFi NEDiR?
Yeni bir yasa çıkarmak veya bir yasanın herhangi bir maddesini değiştirmek istiyorsanız, 18 ay içerisinde İsviçre genelinde oy hakkına sahip kişilerden (İsviçre vatandaşı ve 18 yaş üzeri) geçerli 100 bin imzanın toplanması gerekir.
Halk inisiyatifi oylamasından çıkacak olan herhangi bir kararın sadece seçmenler tarafından değil, aynı zamanda kantonların çoğunluğu tarafından da kabul edilmesi gerekir.
Seçmen çoğunluğu için oylamada ülke çapında kullanılan toplam oy miktarı dikkate alınırken, her kantonda kullanılan oyların hangi yönde çoğunluk sağladığına bakılır.
İsviçre Federal Devleti 20 tam ve altı yarım kantondan oluşur. Tam kantonların kararları bir, yarım kantonların kararları da yarım puan olarak hesaplanır. Sonuçta, Kanton çoğunluğu için ortaya çıkan toplam 23 puanın hangi tarafta ağırlık kazandığına bakılır.
Eğer bir Halk inisiyatifi oylamadan sonra kabul edildiyse, bu yeni yasa maddesi Anayasa’ya geçer. Alınan kararın kimi zaman kanun maddesinin ilgili olduğu yasaya da geçmesi gerekebilir.
Örneğin ömür boyu hapsi öngören bir kanun maddesi halk oylamasında kabul edildikten sonra, İsviçre Anayasası’na geçmesinin yanında, ceza yasasına da daha detaylı geçmiştir.
Halk oylaması; gerek inisiyatif, gerekse de refendum için yapılan oylamalar ile Anayasa değişikliği gibi zorunlu yapılan oylamalara verilen genel bir isimlendirmedir.
İsviçre’de, Mart (bazen Şubat), Haziran, Eylül ve Kasım aylarında olmak üzere senede dört kez halk oylaması yapılır. Bu oylamalarda Federal, Kanton ve Belediye alanlarındaki referandum ve halk inisiyatifleri oylamaya sunulur. Halkın düşüncesini belirtiği bu halk oylamalarından dolayı sisteme “Doğrudan Demokrasi” denilmektedir.
Kantonlar ve Belediyeler
Referandumlar ve Halk inisiyatifleri, ulusal alanın yanında kanton ve belediyeler alanında da aynı kriterlere bağlı olarak yapılabilmektedir.
Kanton ve belediyelerin nüfusuna göre toplanması gereken imza sayısında ve imzanın toplanacağı sürelerde değişiklikler görülür.
Örneğin Bern Kantonu’da, Referandum için üç ay içersinde 10 bin, Halk inisiyatifi için 6 ay içersinde 15 bin geçerli imzanın toplanması gerekmektedir.
Kanton Anayasası’nın tümden revize edilebilmesi için istisnai olarak 30 bin imza gerekmektedir.
Bern şehrinde ise; Referandum için 60 gün içersinde 1500, Halk inisiyatifi için 6 ay içersinde 5 bin geçerli imzanın toplanması gerekmektedir.
26 Eylül 2021 oylamaları
İsviçre vatandaşları 26 Eylül 2021’e kadar, federal düzeyde iki konu hakkında oylama yapacaklar. Bu oylamalarla ilgili oy pusulaları bu hafta itibari ile adreslere ulaştı.
“Ücretleri azaltın, sermayeyi adil bir şekilde vergilendirin” (Volksinitiative «Löhne entlasten, Kapital gerecht besteuern) ve İsviçre Medeni Kanunu‘nda değişiklik -Herkes için evlilik (Änderung des Schweizerischen Zivilgesetzbuches – Ehe für alle) isimli oylamalara dair detaylar şöyle;
“Ücretleri azaltın, sermayeyi adil bir şekilde vergilendirin- %99 inisiyatifi” (Volksinitiative «Löhne entlasten, Kapital gerecht besteuern – 99% İnitiative)
Genç SP’liler olan Juso tarafından 2 Nisan 2019 tarihinde gündeme getirilen bu inisiyatifin talebi, sermaye gelirinin emek gelirinin 1,5 katı kadar vergilendirilmesi.
Juso, SP ve İsviçre Sendikalar Konfederasyonu (SGB), düzenlemenin halk tarafından kabul edilmesi durumunda ülkeye milyarlarca franklık gelir sağlayacağını dillendiriyorlar.
Juso girişimi, zenginlerden elde edilecek milyarlarca franklık kârın çalışanlara verilmesini istiyor.
Girişim komitesine göre, İsviçre’deki en zengin 300 kişi, servetlerini son yedi yılda ikiye katlayarak, 352 milyar franktan 707 milyar franka çıkardılar. Bu zengin kesim, ülkedeki toplam varlıkların %42’sinden fazlasına sahipken, servetleri kira gelirlerinden veya faizlerden kaynaklı olarak sürekli artıyor.
Juso Başkanı Ronja Jansen konu ile ilgili yaptığı bir basın toplantısında, İsviçre’deki sosyal eşitsizliğin muazzam seviyelere ulaştığını ve ortaya çirkin bir adaletsizlik çıktığını ifade etti.
Ülke refahının her gün ofislerde, süpermarketlerde, şantiyelerde veya hastanelerde çalışan insanlar tarafından yaratıldığını belirten Jansen; “%99’luk inisiyatifi ile, en zenginlerden kendileri için çalışan insanlara milyarlarca franklık kârı geri vereceğiz.” diyor.
Sermaye gelirinin emek gelirinin1,5 katı kadar vergilendirilmesini talep eden girişim, zenginlere getirilecek olan yüksek vergilendirme yaptırımı ile yılda on milyar franklık ek vergi geliri sağlanacağını umuyor. İnisiyatif, elde edilecek olan bu gelirleri daha sonra da çalışan nüfusa aktarma hedefi güdüyor.
İnisiyatifin gelir dağılımına dair hedefleri şöyle;
- Düşük ve orta ücretlerdeki vergileri düşürmek
- Kamu hizmetini genişletmek
- Kreşleri finanse etmek. Böylece çalışan kadınları üzerlerindeki yükten kurtarmak
- Prim indirimlerine ve eğitime daha fazla yatırım yapmak.
Özellikle de kamu hizmetinin son yıllardaki tasarruf tedbirlerinden ciddi şekilde zarar gördüğünü dile getiren inisiyatif öncüleri, Korona salgını ile başa çıkmada tasarruf tedbirlerinin öneminin bir kez daha anlaşıldığını söylüyorlar.
Funiciello: En çok kadınlar yararlanacak
Federal Meclis üyesi SP’li Tamara Funiciello’ya göre, servetin dağıtımından en çok kadınlar yararlanacak.
Yoksulluk durumundan daha çok kadınlar etkilenirken, kadınlar her yıl erkeklerden 108 milyar frank daha az para kazanıyorlar. Kadınların yıllık olarak 248 milyar frank değerinde ücretsiz iş yaptıkları tahmin ediliyor.
İsviçre Sendikalar Konfederasyonu (SGB) Başkanı Pierre-Yves Maillard’e göre ise, girişim özellikle de vergi yükünü tersine çevirmeyi amaçlıyor. 1990’lardan bu yana, kurumsal kârlar, sermaye gelirleri ve varlıklar üzerindeki vergiler çeşitli şekillerde azaltılırken, bununla birlikte normal kazananlar giderek daha fazla vergi ödüyorlar.
Oylama sorusu
“Ücretleri azaltın, sermayeyi adil bir şekilde vergilendirin” isimli halk inisiyatifini kabul etmek istiyor musunuz?
Federal Hükümet’in tavsiyesi
Federal Hükümet ile Federal Meclis bu inisiyatifin reddedilmesi yönünde görüş bildiriyorlar ve oylamada “Hayır“ oyu kullanılmasını tavsiye ediyorlar.
Federal Hükümet ile Federal Meclis’e bu girişim İsviçre’nin tasarruf teşviklerini zayıflatacak. Daha sonra da istihdam ve servet üzerinde zararlı etkiler ortaya çıkacak.
Uluslararası bir karşılaştırmalara göre; İsviçre’deki gelir eşit olarak dağıtılırken, sermaye ise oldukça yüksek oranlarda vergilendiriliyor.
İsviçre Medeni Kanunu’nda değişiklik – Herkes için evlilik (Änderung des Schweizerischen Zivilgesetzbuches – Ehe für alle)
Federal Meclis 2020 yılının Haziran ayında gerçekleştirdiği bir oturumunda, eşcinsel çiftlere evlilik hakkı tanıyan düzenlemeyi 52’ye karşı 132 oyla kabul etmişti.
Meclis komisyonlarının 2015 yılından bu yana üzerinde çalıştıkları bu düzenleme, 18 Aralık 2020 tarihinde Federal Meclis’te yasalaşırken, yeni yasa ile, gelecekte yapılacak olan eşcinsel evliliklerin önü açılmıştı. “Herkes için evlilik” yasasındaki bu değişiklik, İsviçre’de eşcinsel ve biseksüel çiftler ile heteroseksüel çiftler arasındaki eşitliğe yönelik önemli ve geç kalınmış bir adım olarak değerlendirilmişti.
Ancak başını İsviçre Halk Partisi SVP’nin çektiği sağ ve muhafazakâr çevreler bu yasadan rahatsız olurlarken, çoğunluğu SVP’den oluşan bir komite, İsviçre Medeni Kanunu’nda (Herkes için evlilik) yapılan değişikliğe karşı referandumu gündeme getirmek için bir imza kampanyası başlatmıştı. Toplanan 69 bin 392 imza 12 Nisan 2021 tarihinde federal yetkililere sunulmuş, bu imzaların 61 bin 027’sinin geçerli olduğunun anlaşılması ile de halk oylaması gündeme gelmişti.
Herkes için eşitlik
Sol partilerin, insan hakları kurumlarının ve sivil toplum örgütlerinin Evet yönünde görüş bildirdiği “Herkes için evlilik” ilkesine göre; tüm cinsiyetlerden çiftler, heteroseksüel çiftlerle tamamen aynı hak ve yükümlülüklere sahip olmalıdır.
İsviçre’deki hemcinsler evlenemedikleri ve bu nedenle önemli haklardan mahrum bırakıldıkları için yasal olarak eşitlikten mahrumlar. Federal Anayasa’nın evlilik ve aile hakkını güvence altına almasına ve yaşam tarzına dayalı her türlü ayrımcılığı yasaklamasına rağmen, eşcinsel çiftler ve çocukları yasalarca daha az korunuyor. “Herkes için evlilik” ile bu temel ayrımcılığın ortadan kaldırılması ve tüm çiftlere eşit davranılması hedefleniyor.
Federal Hükümet’in ve Federal Meclis’in destek verdiği “Herkes için evlilik” yasasının, ülke nüfusunun çoğunluğu tarafından da desteklendiği ifade ediliyor.
Oylama sorusu
18 Aralık 2020 tarihinde kabul edilen İsviçre Medeni Kanunu’nun (herkes için evlilik) değişmesini istiyor musunuz?
Federal Hükümet’in tavsiyesi
Federal Hükümet ve Federal Meclis herkes için evlilik konusunu kabul ediyorlar ve “Evet“ yönünde görüş bildiriyorlar.
Günümüzün eşitsiz muamelesini ortadan kaldırmayı amaçlayan düzenlemeyede, bütün çiftlerin evlenebilmeleri ve normal evlilik yapanlarla aynı hak ve yükümlülüklere sahip olmaları dikkate alınıyor.