Liberteryenizm ya da diğer adıyla özgürlükçülük, bireyin mülkiyet edinme ve özgürlüğün tadını çıkarma hakkını önceleyen politik bir sistemdir.
Kapitalizm, diğer taraftan, serbest piyasada üretilen malların ticareti yoluyla özel mülkiyeti önceleyen ekonomik bir sistemdir.
Liberteryen ve kapitalist teoriler ilk kez Avrupa’da 17. ve 18. yüzyıllar boyunca ortaya atıldı. Ayrıca çeşitli Avrupa ülkelerinde sanayileşmenin damgasını vurduğu bu dönem, seri üretimin icadıyla yaşamları hızlı bir şekilde değişen vatandaşların daha fazla hak talebinde bulunmaya başladığı dönemdir. Her iki teori de insan haklarının ve sıradan vatandaşın mal ve canının devlet tarafından korunması hakkını desteklediğinden, liberteryenizm ve kapitalizm arasında çeşitli karşılaştırmalar olmuştur. Ancak, son elli yılda kapitalizmin gerçek etkilerinin tezahürü bu iki teori arasında önemli pratik farklar olduğunu kanıtlar.
Kapitalizm ile Liberteryenizm Arasındaki Fark
İlk etapta, liberteryenizm vatandaşların, bireysel haklara sahip olduğunu önceleyen politik bir teoridir. Kapitalizm ise serbest piyasa gelişimini teşvik ve sermaye artırmak amacıyla özel ve kurumsal mülkiyeti korumanın önemini irdeleyen ekonomik bir teoridir. Bu iki teori arasındaki temel fark, bu uygulamalar sonucunda toplumda ortaya çıkan siyasi ve ekonomik yapılarla ilgilidir. Özgürlükçü hukuk yani liberteryenizm, başkalarının haklarını ihlal etmemek şartıyla kendi mesleki ve kişisel hedeflerine ulaşmak için bireylerin tüm haklarını kullanmalarını teşvik etmektedir. Teoride, kapitalizm aynı kavramı destekliyor görünür.
Ancak uygulamada, kapitalizm liberteryenizmin teşvik ettiği şeyin tersine ulaşır. Kapitalizmi uygulayan herhangi bir ülkede, vatandaşlara para ya da mülk gibi değiştirilebilir malları biriktirme hakkı verilir. Bu daha sonra, çeşitli sektörleri çeşitlendirmek için ucuz ham madde arama ve hatta daha fazla kar elde etme amacıyla ücret kesmek için varlık sahiplerine ilham verir. Bu da doğal olarak işçilerin haklarını ihlal eder. Yasal anlamda, kapitalizm vatandaş hakları konusunda nesnel yasaları ön planda tutmaktadır. Eş-dost kapitalizmi adı verilen Crony kapitalizm bugün birçok ülkede yaygındır. Eş-dost kapitalizmi; faaliyetleri çevrelerindeki topluluğu veya çalışanlarını olumsuz yönde etkilese bile, şirketlerin kendi hissedarlarına gösterdikleri bağlılıktır.
Kapitalizmin de, liberteryenizm gibi, bireysel hakları öncelediğini ileri sürmek yanlış olur çünkü modern kapitalizmde serbest piyasadan faydalananlar sıradan çalışanlar değil, şirket yöneticileri ve hissedarlardır.
Karl Marx, kapitalist kârın esasen insan emeğinin çalınması yoluyla yaratılan artı değer olduğunu iddia eder. Bu tanım mutlaka tüm durumlarda doğru olmayabilir iken, kapitalistlerin bireysel haklara saygılarını korumak ile kurumsal hedeflere ulaşmak isteyip başkalarını feda etme pahasına zor tercihlerle karşı karşıya kalma eğiliminde oldukları açıktır.
Özet
Kapitalistlerin aksine, liberteryenlerin önceliği, zengin insanların ihtiyaçları veya arzuları değildir. Liberteryenlerin önceliği zengin insanların isteklerine cevap vermek için oluşturulmuş hükumetleri savunmak da değildir. Liberteryenizmde her vatandaşa, zengin ya da fakir olsun, hizmet veya ürününü satmak için piyasaya katılmasına eşit fırsat verilen bir pazarı destekler. Liberteryenler ayrıca, piyasaya devletin müdahalesini desteklemezler. Çünkü hükumetler büyük şirketlere kendilerine katkılarından dolayı sayısız faydalar sağlama eğilimindedirler.
Özetlemek gerekirse; kapitalizm ve liberteryenizm arasındaki temel fark vatandaş haklarının pratiği ile ilgilidir. Bu teorilerin ikisi de mülkiyet ve eşit bir şekilde piyasa işlemlerine katılım için tüm bireylerin haklarını desteklediğini iddia ederken, kapitalizm pratikte bu gerçeği desteklemez. Kapitalizmin yarattığı koşullar, daha fazla kâr elde etme amacıyla kurumsal firmaların gelişimini desteklemek için sıradan vatandaşa baskı uygulama eğilimindedir.