2 FOTOSENTEZ1-FOTOSENTEZBütün canlıların enerji kaynağı güneştir.Güneşten gelen enerjiyi sadece fotosentez yapan canlılar doğrudan kullanabilir.Diğer canlılar ise güneş enerjisini başka bir enerjiye dönüştürerek kullanırlar.Bitkiler fotosentez yaparken havadaki karbondioksiti yani insanın kullanmadığı zararlı gazı alır ve onun yerine atmosfere oksijen bırakır.Atmosferdeki oksijenin yaklaşık %30'u karadaki bitkiler tarafından üretilirken, geri kalan %70'lik bölüm denizlerde ve okyanuslarda bulunan ve fotosentez yapabilen bitkiler, algler ve bazı bakteriler tarafından üretilir.Fotosentez güneş enerjisini organik moleküllerde kimyasal enerjiye dönüştüren bir olaydır.Fotosentez olayını; yeşil bitkiler, mavi-yeşil algler ve klorofil taşıyan bakteriler tarafından gerçekleştirilir.Kısaca fotosentezi kloroplast veya klorofil taşıyan canlılarda gerçekleşir.Fotosentezin gerçekleşmesi için mutlaka ışık enerjisine ihtiyacı vardır.Bitkiler gündüzleri fotosentez yapar geceleri ise yapmazlar.
3 FOTOSENTEZFotosentez OlayıKarbondioksit + Su Glikoz (besin ) + OksijenFotosentezle üretilen besin daha sonra aminoasitlere, yağ asidine (gliserol), vitamine ve nişastaya dönüştürülebilir.IŞIKKlorofilBitkinin yeşil renkli olan kısmında kloroplastlar bulunur. Kloroplastların içerisinde bulunan klorofil pigmentleri güneşten gelen ışığı tutarlar. Su ve havadaki karbondioksiti de kullanarak besin ve oksijen üretir.
4 FOTOSENTEZFotosentez için gerekli olan faktörler1- Işık2- Klorofil3- Karbondioksit4- Su5- Enzimler6- Mineraller7- Uygun sıcaklık
5 FOTOSENTEZFOTOSENTEZ HIZINI ETKİLEYEN FAKTÖRLERKalıtsal ( Genetik ) Faktörler1- Yaprak sayısı arttıkça fotosentez hızı artar2-Yaprak yüzeyinin genişliği arttıkça fotosentez hızı artar3-Yaprak üzerindeki gözeneklerin ( stoma ) sayısı ve büyüklüğü arttıkça fotosentez hızı artar4-Enzim miktarı arttıkça fotosentez hızı da artar5-Klorofil ve kloroplast miktarı arttıkça fotosentez hızı artar6- Yaprak üzerindeki mumsu tabakanın kalınlığı arttıkça fotosentez hızı azalır.
6 FOTOSENTEZB) Çevresel Faktörler1- Işık şiddetiIşık şiddeti arttıkça fotosentez hızı da belli bir noktaya kadar artacaktır. Sonra ışık şiddeti artsa da fotosentez hızı değişmeyecektir. Fotosentez ışık olmayan ortamda gerçekleşmez.Yüksek Işık ŞiddetiDüşük Işık ŞiddetiIşık ŞiddetiFotosentez Hızı
7 FOTOSENTEZ2- Karbondioksit MiktarıOrtamdaki karbondioksit miktarı arttıkça fotosentez hızı da belli bir noktaya kadar artar. Sonra karbondioksit miktarı artsa da fotosentez hızı değişmez.Karbondioksit miktarıFotosentez Hızı
8 FOTOSENTEZ3- SıcaklıkBitkilerde ki enzimlerin en iyi çalıştığı sıcaklık 30 oC civarındadır. Bu sıcaklığa kadar fotosentez hızı artarken bu sıcaklığın üstünde ise fotosentez hızı azalır. 50 oC ise fotosentez durur.Fotosentez HızıSıcaklık0 oC30 oC50 oC
9 FOTOSENTEZ4- Işığın Rengi ( dalga boyu )Klorofiller ışığın çoğunu yansıttıklarından fotosentez hızı en az yeşil ışıkta olur. Kırmızı mor ve mavi ışıkta fotosentez hızı yüksektir.Fotosentez HızıMaviIşık rengiKırmızıSarıYeşilTuruncuMor
10 FOTOSENTEZ5- Su ve Madensel TuzlarFotosentezin gerçekleşmesi için bitkinin mutlaka su alması gereklidir.Ayrıca suda çözünmüş Mg, Fe ,P ve N gibi mineralleri de alır.Not : Fotosentez için CO2 şarttır.Bir bitkinin yaprağının yarısını ışık geçirmez bir kağıtla kaplayıp bitkiyi ışık alan bir ortama yerleştirelim. Bir süre bekledikten sonra yapraktaki kağıdı çıkartıp her iki tarafa da iyot çözeltisi damlatalım. ( İyot çözeltisi nişastanın ayracıdır. Nişastanın bulunduğu bölgeyi mavi renge değiştirir.) Işık alan yaprak kısmı mavi renge dönüşür ve ışık almayan kısmın ise rengi değişmez.
11 FOTOSENTEZSOLUNUMBütün canlılar hayatlarını devam etmek için enerjiye ihtiyaçları vardır.Canlılar besin maddelerini kullanarak enerji elde etmelerine solunum denir.Solunum oksijenli solunum ve oksijensiz solunum olmak üzere ikiye ayrılır.1- Oksijenli SolunumBesinlerin oksijen ile yakılarak enerji elde edilmesine oksijenli solunum denir.Oksijenli solunumun gerçekleştiği organel mitokondridir.MitokondriOksijen + Glikoz Su + Karbondioksit + EnerjiOksijenli solunumda besinler tam olarak parçalandığından açığa çıkan enerji miktarı fazladır.Oksijenli solunumda açığa çıkan enerji oksijensiz solunumda açığa çıkan enerjinin 19 katıdır.
12 Oksijenli Solunumu Hangi Canlılar Yapar? FOTOSENTEZOksijenli Solunumu Hangi Canlılar Yapar?Oksijenli solunum hemen hemen her canlıda meydana gelen bir olaydır.Bazı bakteriler, hayvanlar, insanlar, mantarlar, çimlenmekte olan tohumlar ve bitkiler solunum yapan canlılardır.Canlılar solunumu gece-gündüz yapabilmektedir. Bitkiler gündüzleri solunum ile ürettikleri oksijeni fotosentez yapmak için kullanılır.
13 FOTOSENTEZOKSİJENSİZ SOLUNUMBazı canlılar oksijen kullanmadan yaşamlarını sürdürebilmek için enerji elde ederler.Glikozdan oksijen kullanmadan enerji elde edilmesine oksijensiz solunum denir.Oksijensiz solunum sitoplazmada gerçekleşir.Oksijensiz solunumda glikoz büyük besin maddelerine parçalanırEnerji üretimi oksijenli solunuma göre daha azdır.Omurgalıların çizgili kas hücrelerinde oksijen yetersiz ise kas hücreleri oksijensiz solunum yaparlar.Bu durumda kaslarda yorgunluk asiti olarak bilinen laktik asit oluşur.Bazı canlılarda oksijensiz solunum sonucu üretilen büyük moleküller etil alkol olarak oluşur.
14 FOTOSENTEZOksijensiz Solunumu Hangi Canlılar Yapar?Birçok bakteride, maya mantarlarında, bazı bir hücreli canlılarda, insanların ve hayvanların çizgili kas hücrelerinde görülür.Hamurun ya da yoğurdun mayalanmasındaÜzüm suyunun sirke veya şarap eldesin deTurşu veya soya sosu eldesin deSütten peynir yapımında oksijensiz solunum gerçekleşir.
15 OKSİJENLİ SOLUNUM OKSİJENSİZ SOLUNUM FOTOSENTEZOKSİJENLİ SOLUNUMOKSİJENSİZ SOLUNUMBazı bakteriler, bir hücreliler ve çok hücrelilerde görülürBir çok bakteriler, maya mantarlarında ve oksijensiz kalan kaslarda gerçekleşirMitokondride gerçekleşirSitoplazmada gerçekleşirOksijen kullanılırOksijen kullanılmazParçalanan besin glikozdurÜrün, su ve karbondioksittirÜrün, etil alkol veya laktik asittir.Açığa çıkan ATP oksijensiz solunumdan daha fazladırAçığa çıkan ATP oksijenli solunumdan azdır.
16 OKSİJENLİ SOLUNUM FOTOSENTEZ Bazı bakteriler, bir hücreliler ve çok hücreleriler de görülürKlorofil içeren bazı bakterilerde ve tek hücrelilerde ve bitkilerde görülürBesin ve oksijen kullanılırSu ve karbondioksit kullanılırSu ve karbondioksit açığa çıkarBesin ve oksijen açığa çıkarGece- gündüz olurIşıklı ortamda olur.FotosentezSolunumGeceGündüzZamanFotosentez Hızı
18 2-Tüketiciler ( Hetetrof canlılar ) FOTOSENTEZCANLILARCanlılar beslenme özelliğine göre üçe ayrılırlar1-Üreticiler (Ototrof canlılar )2-Tüketiciler ( Hetetrof canlılar )3-Hem üreticiler hem de tüketiciler1-Üreticiler ( ototrof ) CanlılarKendi besinini kendisi sentezleyen canlılara üretici canlılar denir.Fotosentez yaparlar (yeşil bitkiler ve klorofil taşıyan bütün bakteriler olup) ihtiyaç duyduklarında enerjiyi güneşten alırlar.2-Tüketiciler ( Hetetrof ) Canlılarİhtiyaç duydukları organik besinleri çevrelerinden hazır olarak alırlarAldıkları besinlerine göre;Etçiller, Otçullar, Hem otçul hem de etçiller, Çürükçül yaşayanlar ve Ortak yaşayanlar olarak ayrılırlar.
19 OtçullarOtları yiyerek beslenirlerDoğrudan üretici canlıyı yiyerek birinci tüketici durumundadırlar.At, eşek, koyun, inek gibi hayvanlar bu gruptandır.Otçul hayvanlara herbivorlar denirSindirim sistemleri bitkisel besinlerdeki selülozu sindire bilecek kadar iyi gelişmiştir.EtçillerEt yiyerek beslenen canlılardır.Aslan, kaplan, köpek, kurt gibi hayvanlar bu gruba girerlerKöpek dişleri, iskelet ve kas sistemleri iyi gelişmiştir.Et ile beslenen canlılara karnivorlar da denir.
20 Hem Etçiller Hem Otçullar Bu tür hayvanlara omnivor hayvanlar denir.Ayı, insan ve bazı balıklar bu gruba girerlerEt ve ot yiyerek beslenirlerÇürükçül Yaşayan CanlılarBu tür canlılara saprotif canlılar denir.Ölü organik artıkları inorganik maddelere dönüştürürlerÇürükçüllere ayrıştırıcılarda denir.Bazı mantar ve bakteri türleri bu gruba girer.Bu tür canlıların enzim sistemleri oldukça gelişmiştir.Çürükçül canlılar çok zehirli maddelere az zehirli maddelere dönüştürürlerAyrıca üreticilere inorganik madde kaynağı sağlarlar.
21 Ortak Yaşayan Canlılar ( simbiyoz yaşam ) İki ayrı türün birlikte yaşamasına denir.Asalaklar ( parazitler ) bu gruba girerlerHem Ototrof - Hem Hetetrof CanlılarHem üretici hem de tüketici olan canlılardır.Bu grupta yer alan canlıların en tipik örnekleri böcek yiyen bitkiler ve öğlena’dır.Bu canlılar kloroplast taşıdıkları için fotosentezle inorganik maddelerden organik madde sentezlerler. Bu bakımdan ototrof canlılardır.Ancak böcek yiyen bitkiler azot bakımından fakir topraklarda yaşadıkları için ihtiyaç duydukları azotlu bileşikleri yakaladıkları böcekleri sindirerek karşılarlar. Bu bakımdan da hetetrof özelliği gösterirlerKısaca hem üretir hem de tüketirler.
22 BESİN ZİNCİRİBesin zinciri; üretici tüketici ve ayrıştırıcılardan oluşmaktadır.Besin zincirinin ilk halkasında üreticiler vardır, diğer halkalarında tüketiciler bulunur.Canlılar enerji gereksinimlerini besinlerden karşılarlarBesinlerin temel enerji kaynağı güneştir.Besin zincirinin ilk halkasını oluşturan üreticiler güneş enerjisini kimyasal enerjiye çevirerek depolarlarÜreticiler fotosentez yaparak tüketiciye besin üretirler.Doğadaki birbirine bağlı çok sayıda besin zincirinin oluşturduğu yapıya besin ağı denir.Bitkileri besin olarak kullanan hayvanlar otoburlar ( herbivorlar ) dır.Otobur hayvanları besin olarak kullanan hayvanlar II. Tüketicilerdir.II. Tüketicileri besin olarak kullanan hayvanlar da III. Tüketiciler dir.
23 BİTKİLER ( Üreticiler ) Ayrıştırıcıların başında Bakteri ve mantarlar gelir.Bu canlıların ekosistemdeki rolü son derece önemlidir.Ölmüş insan, hayvan ve bitkilerin artıklarında bulunan organik maddeleri kullanırlar Bunlara Çürükçül ( saprofit ) beslenme denir.Böylece hem tabiat temizlenmiş olur hem de azot döngüsü devam eder.BİTKİLER ( Üreticiler )OTÇULLARETÇİLLERÜreticilerI. TüketicilerII. TüketicilerIII. Tüketiciler
24 Besin Piramidinde Üreticiden Tüketiciye Doğru Gidildikçe 1-Kaybedilen enerji miktarı artar2-Aktarılan enerji azalır3-Birey sayısı azalır ( tür ve canlı sayısı azalır)4-Vücut büyüklüğü artar5-Kimyasal madde birikimi artar ( zehir miktarı artar)Besinlerdeki enerjilerin bir kısmı canlılar tarafından kullanılır, bir kısmı da ısı enerjisi şeklinde kaybedilir.Her basamakta ısı enerjisi kaybolur.
25 DOĞADA MADDE DÖNGÜLERİ Doğadaki madde döngüsünde en önemli rolü çürükçüller (saprofitler) üstlenir.( Bazı mantarlar ve bakteri türleri )Organik artıkları inorganik maddelere dönüştürürler1-SU DÖNGÜSÜBuz Su Su BuharıTabiatta su katı, sıvı ve gaz halinde bulunur.Tüm canlılar yaşamlarını sürdürebilmeleri için suya ihtiyaç duyarlar.Canlılar genellikle suyu sıvı halde alır buhar ve sıvı halde tekrar doğaya tekrar geri verirler.Yeşil alanların azalması, hava kirliliği, küresel ısınma su döngüsünü bozmaktadır.Zamanla kullanılan temiz suyun azaldığı görülmektedir.
26 2- KARBONDİOKSİT VE OKSİJEN DÖNGÜSÜ Besinlerin azalması, yakıtların gereğinden fazla kullanılması, araç sayısının ve insan sayısının zamanla artması karbondioksit ve oksijen döngüsünü bozar.Atmosferde artan karbondioksit gazı seralarda olduğu gibi güneş ışığını tutar.Buna sera etkisi denir. Sera etkisinin sonunda buzullar erir, deniz seviyeleri yükselir. Sıcaklık artışı görülür.Canlılar hayatlarını sürdürebilmeleri için oksijene ihtiyaç vardır.Bu gerekli olan oksijen fotosentez sonucu ortaya çıkar.Oksijen aynı zamanda ozon moleküllerini oluşturur.NOT: Havadaki karbondioksit miktarının artması sera etkisine yol açar.Güneşten gelen ışığın ve ısın bir kısmı karbondioksit tarafından tutulur.Bu durum dünyanın sürekli ısınmasına neden olur.
27 3-AZOT DÖNGÜSÜHavanın %78’ ini azot gazı oluşturmaktadır.Azot havadaki oksijenin solunabilir olmasını sağlar.Ayrıca havanın yanmasını önler.Azot, proteinin ve nükleik asitlerin yapısına katıldığından canlı için önemi büyüktür.Canlılar havadaki azotu doğrudan kullanamazlar.Azot, yıldırım ve şimşek yoluyla toprağa düşerAzot bağlayıcı bitkiler sayesinde bitkilerin kullanabileceği hale gelir ve bitkilerle beslenen hayvanlar azotu devralır.Daha sonra bitkiler ve hayvanlar ölerek azotu tekrar doğaya bırakırlar.Bilinçsizce kullanılan gübre, fosil yakıtlarından çıkan, yanlış bitki ekimi doğanın tabii azot döngüsünü olumsuz etkiler.
28 4- FOSFOR DÖNGÜSÜFosfor nükleik asitler, ve ATP gibi bir çok molekülün sentezi için gereklidir.Fosforun tabiattaki kaynağı, yerkabuğundaki fosfatlı kayaçlar ile sular oluşturur.Fosfor atmosferde gaz halinde bulunmazKayaçların aşınması sonucu suda eriyen fosfatın bir bölümü bitkilere aktarılır.Bitkilerden de etçillere aktarılarak fosfor döngüsü gerçekleştirilir.
29 Alınacak Önlemler ÇEVRE KİRLİLİĞİ Her türlü madde ve enerji birikiminin normal koşullardaki sayısından daha fazla çevreye katılmasına çevre kirliliği denir.Aşırı nüfus artışı, ulaşım, sanayinin gelişmesi çevre kirliliğine neden olmaktadır.Çevre kirliliği denildikçe ilk akla gelen su kirliliği, hava kirliliği, toprak kirliliği ve nükleer kirliliği akla gelir.Alınacak ÖnlemlerSu kaynakları kirletilmemelidir.Ağaçlar kesilmemeli düzenli olarak yenileri dikilmelidir.Bilinçli tarım yapılarak topraklar kirletilmemelidir.Sanayiler biriktirdikleri atıkları arıtarak zararsız hale geldikten sonra doğaya bırakmalıdır.Türlerin yaşam alanlarını korumak ve sayılarını arttırmakGeri dönüştürülebilen artık maddeler tekrar kullanılmalıdır.Bütün koruma önlemleri için insanlar eğitilmelidir.
30 1- Yenilenemez Enerji Kaynakları ENERJİ KAYNAKLARI1- Yenilenemez Enerji KaynaklarıFosil yakıtlarıNükleer EnerjiFosil YakıtlarıPetrol, doğalgaz, kömür, LPG, mazot, plastik boya,B) Nükleer EnerjiUranyum, toryum, plütonyum gibi radyoaktif elementler kullanılarak nükleer enerji kullanılır.Nükleer enerjinin üretimi sırasında radyasyon yayan artıklar oluşur.Bu artıklar önlemler alınmadığı taktirde canlıya zarar verir.
31 2- Yenilenebilir Enerji Kaynakları Hidroelektrik enerjisi (Suyun hareketinden yararlanılarak elektrik enerji üretilir.)Rüzgar enerjisi ( Rüzgarın hızından yararlanılarak elektrik enerjisi elde edilir.)Jeotermal enerji ( Yer kabuğundan çıkan sıcak su ve buhardan yararlanılarak ısı ve elektrik enerjisi elde edilir.)Güneş enerjisi ( Aydınlatma güneş pilleri ısınma elektrik enerjisi elde edilir.)Biyokütle ( bitki ve hayvan artıkları ) (Hayvan artıkları yakılarak elektrik enerjisi üretilir)Hidrojen enerjisiHidrojen doğada serbest olarak bulunmazBu nedenle doğal bir enerji kaynağı değildir.Elde edilmesi için enerji kullanılması gereklidir.Hidrojen yandığında açığa çıkan enerji çok büyüktür.Su ve biyokütlelerden elde edilir. Çevre dostu bir kaynaktır.
32 GERİ DÖNÜŞÜMÜN FAYDALARI Doğal kaynaklar korunurEnerji tasarrufu sağlanılırArtık madde miktarı azalırDoğaya katkıda bulunurEkonomiye katkıda bulunur