Bu makalede, midenin eşsiz anatomisinin; mide çukurları ve mide bezleri gibi oluşumlarla sindirim için nasıl mükemmel bir organ haline getirildiğini göreceğiz. Ayrıca otonom sinir sisteminin sindirimi nasıl kontrol ettiğini de öğreneceksiniz.
Makale kapsamındaki içerikler
Sindirim
Daha önceki makalelerde ağızda sindirim sürecine nasıl başlandığını anlatmıştık. Yiyeceklerin bu kısmi parçalanması hem dişlerinizin çiğneme etkisi hem de tükürüğünüzde bulunan enzimlerle gerçekleştirilir. Bu ilk sindirimin temel amacı, gıda kütlesini kolayca yutulabilen kaygan bir karışım haline getirmektir. Yutmaya hazır olduğunuzda, diliniz yiyecekleri genellikle boğazınız olarak adlandırılan farinks içine iter. Oradan besinler yemek borunuzdan aşağı doğru ilerler ve mideye iletilir, burada mide içindeki sindirim aşaması gerçekleşir. Bu makalede, midenin anatomisini ve midede sindirimin nasıl aktive edildiğini öğreneceksiniz.
Pilorik Sfinkter
Mide “J” harfine benzer şekilli ve karın boşluğunuzun biraz solunda yer alan bir organdır. Daha önce gıdaların mideye iletimi sırasında bir bekçi gibi davranan ve yemek borusundan mideye geçişi kontrol eden bir kas halkası olan alt özofagus sfinkterinden bahsetmiştik. Aynı şekilde, midede sindirimi tamamlanan besinler başka bir sfinkterden çıkar. Yiyeceklerin mideden geçişini kontrol eden sfinktere pilorik sfinkter denir. Pilorik sfinkter, adını midenin pilorunun veya terminal bölümünün yakınında olması nedeniyle bu şekilde adlandırılmıştır. Besinlerin bu pilorik sfinkterden geçmesi için sıvıya yakın bir biçime gelmeleri gerekir. Sfinkter asla çok geniş açılmaz ve az miktarda mide içeriğinin fışkırmasına izin verir. Gıdaların geçişindeki bu sıkı düzenleme, bir sonraki durak olan ince bağırsağın aşırı yüklenmesini önlemeye yardımcı olur.
Mide Astarı: Rugae ve Mukoza
Mideniz yaklaşık 10 inç uzunluğundadır, ancak çapı içeride ne kadar besin olduğuna bağlıdır. Midenin muazzam bir gerilme kabiliyeti vardır. Aslında, yarım galon yiyecek veya daha fazlasını tutabilecek kadar genişleyebilir. Mideniz boş olduğunda, kendi kendine katlantılı haldedir ve rugae dediğimiz büyük kıvrımlar görürüz. Rugae terimi, bir organın duvarlarının katlanmasıyla oluşan bir dizi buruşuk ve kıvrımlı görüntüdür. Latincede kırışıklık anlamına gelen “ruga” kelimesinin çoğuludur.
Mukoza mide membranını nemli tutan tabakadır. Aslında, mukoza sindirim sisteminizin tüm yüzeyini kaplar. Bu yüzden mukozanın, sindirim sisteminin gıda kütlesi ile doğrudan temas eden tabakası olduğunu söyleyebiliriz. Mukoza tabakası sindirim sistemi için önemi büyük bir koruyucu olan mukusu salgılar ve sindirim astarını asitlerden korur. Mukoza birçok epitel hücresinden oluşur. Daha önce epitel hücrelerinin tipik olarak yakından paketlenmiş hücre katmanları oluşturduğunu öğrendik, ancak epitel hücreleri vücutta biraz farklılaşarak farklı işlevleri yerine getirirler. Midede birbirine yakın yerleşimli tek katlı uzun bir hücre tabakası olarak tanımlanan basit silindirik epitel hücreleri bulunur. Bu epitel hücrelerine ‘basit’ denir, çünkü bunlar sadece bir hücre tabakası kalınlığındadır. Ayrıca uzun boyludurlar ve sütunlara benzerler. Bu iki özellik, adlarını hatırlamanıza yardımcı olacaktır. Bu hücreler, sindirim için gerekli farklı koşullarla başa çıkmaya yardımcı olmak için özelleşmişlerdir. Bu epitel hücreleri yiyeceklerinizi sindirmeye yardımcı olmak için gereken salgıların çoğunu üretir.
Gastrik Çukurlar ve Bezler
Midenizin mukozası milyonlarca derin mide çukuru ile donatılmıştır. ‘Gastrik’ terimi mideyi belirtir ve mide çukurları, mide duvarındaki mide bezlerini barındıran girintilerdir. Mide bezleri, mide duvarında sindirim için gerekli bileşenleri salgılayan bezler veya hücre gruplarıdır. Bu sekresyonlar, yediğiniz yiyeceklerin çoğunun kimyasal olarak parçalanması için önemlidir, daha sonra bu sekresyonlar hakkında daha fazla bilgiye değineceğiz. Bu salgılardan bir tanesi, ekstrensek (içsel) faktördür. İç faktör, midede yapılan ve bağırsaklarınızın B12 vitaminini emmesine yardımcı olan özel bir proteindir. Mide bezleriniz ekstrensek faktörü salgılamazsa, vücudunuz B12 vitamini absorbe edemez ve vücudun yeterli kırmızı kan hücresi üretemediği bir hastalık olan pernisiyöz anemi oluşabilir.
Otonom Sinir Sistemi
Mide bezlerinden salgıların üretilmesi vücudunuz tarafından yakından düzenlenir. Bu düzenlemenin tamamının farkında değilsiniz çünkü sinir sisteminin istemsiz çalışan bölümü tarafından kontrol ediliyor. Ağzınıza bir ısırık koyduğunuzda, aslında yiyeceği gördüğünüzde veya kokladığınızda bile parasempatik sinir sisteminiz uyarılır. Bu mide bezlerinin salgılarını arttırır. Parasempatik sinir sistemi, otonom sinir sistemi dediğimiz istemsiz sinir sistemini oluşturan iki bölümden biridir. Diğer bölüm sempatik sinir sistemidir. Sempatik sinir sistemi vücudu harekete geçiren ‘savaş ya da kaç’ kararını vermemizi sağlayan bölümdür. Kendinizi korkutucu veya kaçmanızı gerektiren bir durumda bulduğunuzda, kalp atış hızınızı artıran ve harekete hazırlanmak için kaslarınıza kan göndermeyi sağlayan sistem sempatik sinir sistemidir. Vücudu savaşmaya veya kaçmaya hazırlamak için çok fazla enerji kaynağına ihtiyaç duyulduğundan, sempatik sinir sistemi, kan akışını mideden ve sindirim sisteminin geri kalanından uzaklaştırarak sindirimi engeller. Tehdit gittiğinde, parasempatik sinir sistemi devreye girer ve sindirim sistemine kan akışını artırarak yemeğinizi sindirmeye devam etmenizi sağlar. Otonom sinir sisteminin iki bölümünün işlevlerini akılda tutmak için sempatik sinir sistemini “savaş ya da kaç” bölümü olarak, parasempatik sinir sistemini ise dinlenme ve sindirim bölümü olarak düşünebilirsiniz.
Makale Özeti
Yiyeceklerin mideye girmesi ve mideden çıkışı sfinkterlerle düzenlenir. Pilorik sfinkter midenin distal ucunda bulunan ve durumda olduğundan emin kontrolleri midenin dışında gıda geçit. Mide dolduğunda gerilme yeteneğine sahiptir. Boş olduğunda, rugae adı verilen bir dizi sırt veya kıvrım yaratarak kendisini büzer. Bu rugae ve midenin kendisi, mukoza dediğimiz nemli membran tabakası ile kaplıdır. Mukoza temel olarak basit silindirik epitel hücreleri adı verilen tek katlı uzun hücre tabakasından oluşur. Bu hücreler sindirim sekresyonlarını üretmek için özelleşmiştir.
Mukozada mide çukurları adı verilen derin girintiler vardır. Bu mide çukurları mide bezlerini barındırır. Mide bezleri, mide duvarında bulunan ve sindirim için gerekli bileşenleri salgılayan bezler veya hücre gruplarıdır. Mide bezlerinin aktivitesi otonom sinir sistemi tarafından düzenlenir. Otonom sinir sisteminin iki bölümü vardır. Parasempatik sinir sistemi dinlenme ve sindirimden sorumlu, midede gıda mevcudiyetinde gastrik bezlerden salgıları artıran bölümdür. Bu sindirim sürecine yardımcı olur. Sempatik sinir sistemi,genel olarak savaş veya kaç bölümü olarak adlandırılır. Korktuğunuzda veya kaçmanız gerektiğinde, aktive olur ve kan akışını mideden uzağa yönlendirerek sindirimi engeller.