içeriğinde bir çok olay, olgu, kişi, kurum vs. hakkında bilgi barındıran kitaplardır.
sonradan gruplanma ihtiyacı hissedilmiş ve gruplanmıştır.
tarih ansiklopedileri. islam ansiklopedisi, edebiyat ansiklopedisi gibi.
yunanca enkylos (daire) ve paedeia (öğretim) kelimelerinin izdivacından hasıl olmuş, ilk zuhur zamanlarında, her yunanlı gencin öğrenmesi gereken meseleleri yuvarlak şekilde de olsa öğrenmeleri için tasarlanmış, zamanla bu pratik anlamını yitirip, daha çok rasyonalist ve ampirik yollarla elde edilen bilgilerin, çiğ bir halde tasnif edildiği kocaman kocaman kitaplar olarak tanınır olmuştur.
ansiklopedi geleneğinin doğuda pek ilgi görmediği söylenir.
niye diye sorarsanız şöyle bi şeyler gevelerler;
efendim ansiklopedi, analitik ve sentetik kabiliyetlerin işbirliğini gerektirir, dolayısıyla ancak aklın kartezyen bir düalizmle işletilmesiyle oluşturulabilir.
çünkü akıl, bilgiyi salt kendi özgün analiz kuvvetine göre sınıflar, onları kendi ilkeselliği içinde düzenler ve dünyayı sözcükler üzerinden dilediği şekle koyar.
ancak çin'de 2.000 yıllık bi ansiklopedik gelenek var.
islam aleminde de 9. yüzyılda ibn-i kuteybe'nin ansiklopedi tarzında çalışmaları var.
sonuçta, ansiklopedi, batılının kendini her konuda merkeze çekmek narsisizminden ayrı olarak, her başat medeniyette var olan bir şey.