Enflasyon Nedir?
Enflasyon, bir ekonomide seçilen mal ve hizmet sepetinin ortalama fiyat seviyesinin bir süre içinde arttığı oranın niceliksel bir ölçüsüdür. Bu, bir para biriminin önceki dönemlerde olduğundan daha az etkili bir şekilde satın aldığı genel fiyat seviyesindeki artıştır. Genellikle yüzde olarak ifade edilen enflasyon, bir ülkenin para biriminin satın alma gücünde bir düşüş olduğunu gösterir.
Enflasyon , fiyatlar düştüğünde ortaya çıkan deflasyon ile karşılaştırılabilir.
Enflasyon: Fiyatların yükselmesi
Deflasyon: Fiyatların düşmesi
Fiyatlar yükseldikçe, tek bir para birimi daha az mal ve hizmet satın aldığından değer kaybeder. Bu satın alma gücü kaybı, hane halkı için genel yaşam maliyetini etkiler ve sonuçta ekonomik büyümede yavaşlamaya neden olur.
Ekonomistler arasındaki fikir birliği bir ülkenin para arzı büyümesi ekonomik büyümeyi geride bıraktığında , sürekli enflasyonun meydana geldiği yönündedir.
Bununla mücadele etmek için, Merkez Bankası gibi ülkenin para otoritesi olan kurum, enflasyonu izin verilen sınırlar içinde tutmak ve ekonominin sorunsuz çalışmasını sağlamak için gerekli önlemleri alır.
Enflasyon, ele alınan mal ve hizmet türlerine bağlı olarak çeşitli şekillerde ölçülür ve enflasyon oranı %0’ın altına düştüğünde mal ve hizmet fiyatlarında meydana gelen genel bir düşüşe işaret eden deflasyonun tam tersidir .
Enflasyonun Nedenleri Nelerdir?
Yükselen fiyatlar enflasyonun kökenidir, ancak bu farklı faktörlere atfedilebilir. Sebepleri itibariyle, enflasyon üç türe ayrılır: talep enflasyonu, maliyet enflasyonu ve gizli enflasyon.
Talep Etkisi
Talep enflasyonu, bir ekonomideki mal ve hizmetlere olan toplam talep, ekonominin üretim kapasitesinden daha hızlı arttığında ortaya çıkar.
Yüksek talep ve yüksek fiyatlar sonucu düşük arz ile talep-arz açığı oluşturur.
Örneğin, petrol üreten ülkeler petrol üretimini azaltmaya karar verdiklerinde (1973 Petrol Krizi), arz azalır. Mevcut talep için bu düşük arz, fiyat artışına yol açar ve enflasyona katkıda bulunur.
Buna ek olarak, ekonomideki para arzındaki artış da enflasyona yol açmaktadır.
Bireyler için daha fazla para mevcut olduğunda, olumlu tüketici duyarlılığı daha yüksek harcamalara yol açar. Bu, talebi artırır ve fiyat artışlarına sebebiyet verir.
Para arzı, parasal otoriteler tarafından ya basılarak ve bireylere daha fazla para verilerek ya da para biriminin devalüe edilmesi (değerinin düşürülmesi) yoluyla artırılabilir . Bu tür talep artışlarında para, satın alma gücünü kaybeder.
Maliyet Enflasyonu
Maliyet etkisi, üretim süreci girdilerinin fiyatlarındaki artışın bir sonucudur.
Örnekler, bir mal üretmek veya bir hizmet sunmak için işçilik maliyetlerinde bir artış veya hammadde maliyetinde bir artış içerir. Bu gelişmeler, bitmiş ürün veya hizmet için daha yüksek maliyetlere yol açmakta ve enflasyona katkıda bulunmaktadır.
Gizli Enflasyon
Yerleşik, (gizli) enflasyon, uyarlanabilir beklentilere bağlanan üçüncü nedendir.
Mal ve hizmetlerin fiyatı arttıkça, işgücü yaşam maliyetlerini korumak için daha fazla maliyet/ücret bekler ve talep eder.
Artan ücretleri, mal ve hizmetlerin daha yüksek maliyetine neden olur ve bu ücret-fiyat spirali, bir faktör diğerini tetiklediğinden devam eder. Bunun tersi de geçerlidir.
Teorik olarak, monetarizm bir ekonominin enflasyon ve para arzı arasındaki ilişkiyi kurar.
Örneğin, Aztek ve İnka imparatorluklarının İspanyol Fethi sonrasında, Büyük miktarlarda altın ve özellikle Gümüş İspanyol ve diğer Avrupa ekonomilerine aktı. Para arzı hızla arttığından, fiyatlar yükseldi ve paranın değeri düştü ve ekonomi çöktü.
Enflasyon Türleri
Seçilen kullanılan mal ve hizmet kümesine bağlı olarak, enflasyon endeksleri olarak birden fazla enflasyon değeri hesaplanır. En sık kullanılan enflasyon endeksleri tüketici fiyat endeksi (TÜFE) ve toptan eşya fiyat Endeksidir (TEFE).
Tüketici Fiyat Endeksi
TÜFE, birincil tüketici ihtiyaçları olan bir mal ve hizmet sepetinin fiyatlarının ağırlıklı ortalamasını inceleyen bir ölçüdür. Bunlar ulaşım, yiyecek ve tıbbi bakımı içerir.
TÜFE, önceden belirlenmiş mal sepetindeki her bir ürün için fiyat değişikliklerini alarak ve tüm sepetteki nispi ağırlıklarına göre ortalama olarak hesaplanır. Söz konusu fiyatlar, vatandaşlar tarafından satın alınabilecek her bir öğenin perakende fiyatlarıdır. TÜFE’DEKİ değişiklikler, yaşam maliyeti ile ilgili fiyat değişikliklerini değerlendirmek için kullanılır, enflasyon veya deflasyon dönemlerini belirlemek için en sık kullanılan istatistiklerden biri haline getirir.
Toptan Eşya Fiyat Endeksi
TEFE, perakende seviyesinden önceki aşamalarda malların fiyatındaki değişiklikleri ölçen ve izleyen bir başka popüler enflasyon ölçüsüdür. WPI (wholesale price index) ürünleri bir ülkeden diğerine değişirken, çoğunlukla üretici veya toptan satış seviyesindeki ürünleri içerir. Örneğin, ham pamuk, pamuk ipliği, pamuklu giysiler için pamuk fiyatlarını içerir.
Üretici Fiyatları Endeksi
Üretici fiyat endeksi, yerli mal ve hizmet üreticileri tarafından zaman içinde alınan satış fiyatlarındaki ortalama değişimi ölçen bir endeks ailesidir. ÜFE, fiyat değişikliklerini satıcının bakış açısından ölçer ve fiyat değişikliklerini alıcının bakış açısından ölçen TÜFE’den farklıdır.
Tüm bu varyantlarda, bir bileşenin (örneğin petrol) fiyatındaki artışın, bir diğerindeki (örneğin buğday) fiyat düşüşünü bir dereceye kadar tolere etmesi mümkündür. Genel olarak, her endeks, genel ekonomi, sektör veya emtia düzeyinde uygulanabilecek belirli bileşenler için ortalama ağırlıklı enflasyon maliyetini temsil eder.
Enflasyonun artıları ve eksileri
Enflasyon, hangi tarafın alındığına ve değişimin ne kadar hızlı gerçekleştiğine bağlı olarak iyi veya kötü bir şey olarak yorumlanabilir.
Örneğin, taşınabilir veya taşınamaz mallar gibi maddi varlıklara sahip bireyler, daha yüksek bir oranda satabilecekleri varlıklarının değerini arttırdığı için bir miktar enflasyon görmek isteyebilir. Bununla birlikte, bu tür varlıkların alıcıları enflasyondan memnun olmayabilir, çünkü daha fazla para ödemek zorunda kalacaklar. Enflasyona endeksli tahviller, yatırımcıların enflasyondan kar elde etmeleri için bir başka popüler seçenektir.
Nakit tutan insanlar, nakit varlıklarının değerini aşındırdığı için enflasyonu sevmezler. Portföylerini enflasyondan korumak isteyen yatırımcılar, altın, emtia ve gayrimenkul yatırım ortaklıkları (Gyo’lar) gibi enflasyondan korunan varlık sınıflarını dikkate alırlar.
Enflasyon, hem projelerdeki işletmeler hem de şirketlerin hisse senetlerindeki bireyler tarafından enflasyondan daha iyi getiri bekledikleri için yatırımları teşvik etmektedir. Tasarruf etmek yerine harcamaları bir dereceye kadar teşvik etmek için optimum bir enflasyon seviyesi de gereklidir. Paranın satın alma gücü yıllar içinde aynı kalırsa, tasarruf ve harcamada bir fark olmayabilir. Para dolaşımının azalması bir ülkedeki genel ekonomik faaliyetleri yavaşlatacağından, genel ekonomiyi olumsuz yönde etkileyebilecek harcamaları sınırlayabilir. Enflasyon değerini optimum ve arzu edilen bir aralıkta tutmak için dengeli bir yaklaşım gereklidir.
Enflasyonun yüksek, negatif veya belirsiz değeri ekonomiyi olumsuz yönde etkilemektedir. Piyasada belirsizliklere yol açar, büyük yatırım kararları alınmasını engeller, işsizliğe neden olabilir, insanlar en kısa zamanda gerekli stok malların fiyatının artacağı korkusuyla istifçilik teşvik eder ve sürü olarak daha fazla fiyat artışına neden olur , uluslararası ticarette dengesizliğe neden olabilir.
Enflasyon ile nasıl mücadele edilir?
Bir ülkenin mali düzenleyicisi, enflasyonu kontrol altında tutmanın önemli sorumluluğunu üstlenir. Para arzının büyüklüğünü ve büyüme oranını belirleyen bir merkez bankasının veya diğer komitelerin eylemlerini ifade eden para politikası yoluyla önlemlerin uygulanmasıyla yapılır.
Ülkemizde TCMB’nin para politikası hedefleri arasında ekonomik büyüme, fiyat istikrarı, istihdam artışı yer alıyor ve bu hedeflerin her biri istikrarlı bir finansal ortamı teşvik etmeyi amaçlıyor.
Fiyat istikrarı işletmelerin ne bekleyeceklerini bildikleri için geleceği planlamasına izin verir. Ayrıca, zaman içinde dalgalanan ve bu nedenle değişime tabi olan parasal olmayan faktörler tarafından belirlenen maksimum istihdamı teşvik etmesine izin verir.
Maksimum istihdam sıfır işsizlik anlamına gelmez, çünkü herhangi bir zamanda insanlar boşaldıkça ve yeni işlere başladıkça belirli bir volatilite seviyesi vardır.
“Paramı Enflasyondan Nasıl Korurum?”
İlk bakışta, enflasyon bir soykırımdan başka bir şey gibi görünmüyor – paranızı çalmak ve karşılığında size hiçbir şey vermemek. Bununla birlikte, ekonomistler genellikle mütevazı bir enflasyon seviyesini – örneğin yılda % 1 ila % 3 – sağlıklı bir ekonominin işareti olarak görüyorlar. Ekonomi büyüdüğünde, tüketicilerin harcayacak daha fazla parası olur ve yüksek harcamalar fiyatları yükseltir. Ve ücretler genellikle fiyatlarla birlikte yükseldiğinden, toplam satın alma güçleri aşağı yukarı aynı kalır.
Bu, enflasyonun zararsız olduğu anlamına gelmez. Borç verenler ve sabit bir gelirle yaşayan herkes üzerinde ciddi bir zarar görebilir. Bununla birlikte, enflasyon oranından ne bekleyeceğinizi biliyorsanız, bunu finansal kararlarınıza dahil edebilir ve hem kısa hem de uzun vadede en kötü etkilerinden kaçınabilirsiniz.
1. Yaşam Maliyeti
Enflasyonun en belirgin etkisi, yaşam maliyetini yükseltmesidir. Fiyatlar ne kadar yükselirse, her yıl genel giderleriniz için – barınma, yemek, yakıt, sağlık bakımı vb. – daha fazla harcarsınız .
Çoğu durumda, enflasyon tüm malların maliyetini eşit olarak etkilemez. Bazı mallar mevsimsel olarak pahalılaşırken bazıları ucuzlar.
Enflasyonun yaşam maliyeti üzerindeki etkisiyle baş etmenin birkaç yolu vardır. Her şeyden önce, gelirinizin en az giderleriniz kadar hızlı büyümesini sağlamak için elinizden gelenin en iyisini yapın. Sabit bir maaş ile çalışıyorsanız zor ama tasarruf etmelisiniz. Ülkemizde enflasyon oranları yüksek olduğu için hiç şüphesiz paranız değer kaybedecek ya kıymetli madenlere yönelin ya da bireysel emeklilik sistemine dahil olup tasarruflarınızı BES’te değerlendirebilirsiniz. Böylelikle tasarruflarınız sistemde devlet katkısı ve portföyünüzün getirisi ile birlikte kaldığınız süre boyunca yatırımlarınız en az %50 artacaktır.
2. Maaş
İşçiler için enflasyonun iyi bir etkisi, ücretleri artırma eğiliminde olmasıdır. Bunun nedeni, tüketiciler daha fazla satın aldıklarında fiyatların büyük olasılıkla artmasıdır. Bu artan talep, şirketlere daha fazla üretme motivasyonu veriyor, bu da daha fazla işçi çalıştırmaları gerektiği anlamına geliyor. Bununla birlikte, ekonomi güçlü olduğunda, işçilerin aralarından seçim yapabilecekleri çok sayıda iş vardır, bu nedenle işverenlerin rekabet edebilmek için daha yüksek ücretler sunması gerekir.
Bu daha yüksek ücretler de fiyatları daha da yukarı çekme eğilimindedir. İşletmeler, yüksek işgücü maliyetlerini telafi etmek için fiyatlarını yükseltir ve tüketiciler, ceplerinde daha fazla paraları olduğu için bu yüksek fiyatları ödemeye isteklidir.
Ancak bu fayda tüm çalışanları eşit şekilde etkilemez. İşe almanın sıkı olduğu en rekabetçi sektörlerde çalışanlar en çok kazanıyor. Enflasyon oranından daha yüksek bir zam istemek için en güçlü konumdalar, bu yüzden aslında öne çıkıyorlar.
3. İstihdam
Enflasyonun ücretleri artırma eğiliminde olmasının ana nedeni, işsizlik oranını düşürmesidir . Yukarıda belirtildiği gibi, enflasyon, yüksek tüketici talebi ile el ele gitme eğilimindedir ve yüksek talep, şirketleri daha fazla işçi istihdam etmeleri için daha fazla üretmeye sevk eder. Genel olarak bu, bir bütün olarak ekonomi için iyi bir şeydir. Çalışan ve kazanan insanlar işsizlere göre daha fazla harcıyor ve harcamaları ekonominin büyümesini sağlıyor.
Ancak, yüksek enflasyon her zaman yüksek büyüme anlamına gelmez. Türkiye büyük buhranda savaş dönemlerinde petrol krizleri ve finansal krizlerde , enflasyon ve ekonomik durgunluk ya da düşük büyümenin bir karışımı olan “stagflasyon” yaşadı.
Ancak çoğu durumda enflasyon, büyüyen bir ekonomide yavaşlayan ekonomiye göre daha yüksektir. Bu, bir enflasyon dönemini yeni bir iş aramak için iyi bir zaman haline getirir. İşverenlerin işe alma olasılığı daha yüksektir ve işçilerin halihazırda işleri olması daha olasıdır, bu nedenle mevcut işler için daha az rekabet vardır.
5. Borç
Şu anda borç içindeyseniz, enflasyon sizin dostunuzdur. TL her yıl değer kaybettiğinde, borcunuzu ödemek için kullandığınız para, krediyi ilk aldığınızda elde ettiklerinden daha az gerçek satın alma gücünü temsil eder.
Örneğin, 2073 yılında olduğunuzu ve ilk evinizi 30 yıllık sabit oranlı bir ipotekle satın aldığınızı varsayalım . Diyelim ki evin maliyeti 40.000 TL ve ipotek faiz oranınız % 5. Bu size ayda yaklaşık 215 TL’lik bir ipotek ödemesi sağlar.
Ertesi yıl enflasyon % 8.3’e kadar yükseliyor ve dokuz yıl boyunca % 6’nın üzerinde kalıyor. Her yıl fiyatlar % 6 veya daha fazla artıyor ve geliriniz de buna göre artıyor. Ancak ipotek ödemeniz her yıl aynı 215 TL ‘de kalıyor. Her yıl gelirinizin gittikçe daha küçük bir yüzdesini konut için ödüyorsunuz, parayı size borç veren banka yatırımı için gittikçe daha az değer kazanıyor.
Elbette bankalar bunu biliyor. Enflasyon yüksek olduğunda, genellikle TL’nin düşen değerini telafi etmek için faiz oranlarını yükseltirler.
Öyleyse, yakın gelecekte bir krediye ihtiyacınız olacağını biliyorsanız, onu çıkarmak için en iyi zaman enflasyonun yükselişte olduğu zamandır. Bu şekilde, gelecekte daha ucuz TL ödeyebileceksiniz. Tersine, eğer beklerseniz, bankalar muhtemelen enflasyona tepki olarak faiz oranlarını yükseltecek ve bu kredi size daha pahalıya mal olacak.
6. Tasarruf
Enflasyon borç alanlar için iyiyse, tasarruf edenler için, özellikle de parasını nakit olarak saklayanlar için kötüdür. Örneğin, acil durumlar için bir kasada 100 liranız olduğunu varsayalım. Enflasyon şu anda % 4’teyse, o zaman gelecek yıl, bu 100 TL’nin yalnızca 96 lirası satın alma gücü olacak. Beş yıl boyunca aynı enflasyon oranında, satın alma gücünüz yaklaşık 81,54 TL ‘ye düşecek.
Paranızı bankada tutmak daha iyidir, ama fazla değil. Tasarruf hesabınızdaki para biraz faiz kazandırır, ancak enflasyona ayak uydurmak için yeterince hızlı büyümeyecektir. Enflasyon yüksek kalırsa bankanız muhtemelen faiz oranını artıracaktır, ancak bu arada tasarruflarınızın kaybettiği değeri telafi etmeyecektir.
7. Yatırım
İki ana yatırım türü vardır: borç ve öz sermaye. Borç, başkalarına ödünç verdiğiniz ve faiz aldığınız paradır. Banka hesabınızdaki para bir örnektir, çünkü teknik olarak başkalarına borç vermek için bankaya borç veriyorsunuz. Borç, özel ve devlet tahvillerini de içerir.
Hisse, aksine, kârın bir payı karşılığında başka birinin iş girişimine koyduğunuz paradır. Hisse senetleri en iyi bilinen örnektir. Ayrıca doğrudan bir arkadaşınızın veya aile üyesinin işine para yatırabilir veya kitle fonlaması yoluyla diğer insanların işlerine yatırım yapabilirsiniz .
Yukarıda belirtildiği gibi, borç yatırımları enflasyonist bir ortamda harika bir seçim değildir. Yılda % 3’lük sabit bir faiz oranı kazanıyorsanız ve enflasyon yılda % 4’teyse, yatırımınız aslında değer kaybediyordur.
Hisse senetleri çok daha iyi bir seçimdir. Yüksek fiyatlar genellikle daha yüksek ücretler ve tüketici talebiyle birlikte gittiğinden, fiyatlar yükselirken ekonomi daha hızlı büyüme eğilimindedir. Bu büyüme, hisse senedi fiyatlarını artırarak iyi bir getiri şansı sunuyor.
Sonuç olarak: Bir enflasyon dönemine yatırım yapacak paranız varsa, yapacağınız en iyi şey onu hisse senetlerine ve diğer hisse senetlerine yatırmaktır. Kısa vadede değer kazanabilir ve kaybedebilirler, ancak size enflasyonu yenen gerçek bir uzun vadeli getiri için en iyi şansı sunarlar.
Hiperenflasyon genellikle ayda %50 veya daha fazla enflasyon dönemi olarak tanımlanır.
Enflasyona Karşı Riskten Korunma
Hisse senedi fiyatlarındaki artış enflasyonun etkilerini içerdiğinden, hisse senetleri enflasyona karşı en iyi korunma olarak kabul edilir. Hammadde, işçilik, nakliye ve diğer işletme yönlerinin maliyetindeki herhangi bir artış, bir şirketin ürettiği bitmiş ürünün fiyatında bir artışa yol açtığından, enflasyonist etki hisse senedi fiyatlarına yansır.
Buna ek olarak, tasarruflar enflasyona karşı korumak için kullanılabilecek özel finansal araçlar vardır. Bunlar;
Para Piyasasının Araçları
- Hazine bonosu
- Repo ve ters repo
- Banka bonosu
- Finansman bonosu
- Varlığa dayalı menkul kıymetler
- yatırım fonları
- Banka garantili bonolor
Sermaye Piyasası
Geneli uzun vadeli menkul kıymet piyasasıdır.
- Devlet tahvili
- özel sektör tahvili
- Hisse senedi
- Katılma intifa senedi
- Kar zarar ortaklığı belgesi
- Yabancı Tahvil Eurobondlar
- Gelir Ortaklığı Senedi
Altın da enflasyona karşı bir hedge olarak kabul edilir.