Östrogenlerin Primer Ve Sekonder Dişi Eşey Özelliklerine Etkileri
Bayanlarda doğal olarak meydana gelen Östrogenler hepsi steroid olan 17β-estradiol, estron ve estriol’dür. Bunlar ovaryum foliküllerinin teka ve granulosa hücreleri, korpus luteum ve plasenta tarafından salgılanırlar. Östrogenler adrenal korteks tarafından salgılanan dolaşımdaki adrostenedionların aromatizasyonu ile de oluşurlar. Karaciğerde Östrogenler okside edilir veya glukuronide ve sülfat konjugatlarına dönüştürülürler. Östrogen metabolitlerinin önemli miktarı safra ile veya idrarla atılır. Östrogenlerin yüzde iki gibi küçük bir miktarı hariç, büyük bölümü kanda proteinlere bağlanarak taşınır.
Östrogenler vücuttaki belirli hücrelerin çoğalmasını, ovaryum foliküllerinin büyümesini, cinsel organların büyümesini ve üreme ile ilgili diğer dokuların gelişmesini sağlar. Ayrıca Östrogenler bayanlardaki birçok sekonder eşey karakterinin ortaya çıkmasını sağlarlar. Östrogenlerin etkileri belirli başlıklar altında incelenebilir;
1-Östrogenlerin uterus ve dış cinsiyet organlarına etkileri. Östrogenler çocukluk döneminde çok az miktarda salgılanır fakat ergenlik döneminde çocukluk dönemindekinin 20 katı veya daha fazlası salgılanır. Bu hormonlar ergenlik döneminde bayanda cinsel organ, ovaryumlar, fallop tüpleri, uterus, vagina ve dış genitalyanın gelişmesine ve çocukluk dönemine göre birkaç misli büyümelerine neden olur. Ayrıca vagina epitelinin travma ve enfeksiyonlara daha dayanıklı hale gelmesini, uterus endometriyumunda salgı bezlerinin artmasını sağlar. Östrogenlerin fallop tüplerini astarlayan silli epitel hücrelerinin sayısını ve silerlin hareketini artırır.
2- Östrogenlerin göğüslere etkisi. Erkek ve bayanlardaki primordial göğüsler tamamen benzerdir. İlk on yaş içinde uygun dişilik hormonlarının etkisine maruz bırakılırsa erkek memeleri de tıpkı bayandaki gibi süt meydana getirecek şekilde gelişebilir.Östrogenler bayanlarda göğüslerde büyümeyi, olgun kadınlarda memesinin tipik dış görüntüsünün oluşmasını ve memedeki süt meydana getiren yapının oluşmasını sağlarlar.
3- Östrogenlerin iskelete etkisi; Östrogenler osteoblastik faaliyeti artırırlar. Bu nedenle ergenlik döneminde büyüme nispeti artar. Ayrıca uzun kemiklerin şaftı ile kemik yüzeyini örten epifizin daha erken birleşmesine neden olur. Bu durum bayanlarda erkeklere göre büyümenin birkaç yıl önce durmasına yol açar. Östrogen üretimi yeterli olmayan bayanlarda epifizin erken birleşimi olmadığından bunlar normal erginlere göre biraz daha uzun olurlar. Menopoz evresinden sonra ovaryumlar tarafından hemen hemen hiç Östrogen salgılanmaz. Bu Östrogen eksikliği kemiklerdeki osteoblastik aktivitede, kemik matriksinde ve kemikte depolanan kalsiyum ve fosfat miktarında azalmaya neden olur. Bazı bayanlarda bu etkiler osteoporosise yol açar. Osteoporosis kemiklerde zayıflık ortaya çıkardığından kemiklerin kırılması kolaylaşır.
4- Östrogenlerin metabolizmaya etkisi. Östrogenlerin cinsiyet organları, kemikler ve vücudun diğer bazı dokularında büyümeyi hızlandırıcı etkilerinden dolayı vücuttaki toplam protein miktarında biraz artış olur. Fakat Östrogenlerin bu yöndeki etkileri testesteron kadar fazla olmaz. Östrogenler metabolik aktiviteyi de biraz artırırlar. Buna bağlı olarak deri altında depolanan yağ miktarı artar. Bu hormonlar bayanlarda yağların kalça ve bacaklarda depolanmasında da etkilidir.
5- Östrogenler eşeysel olgun bayanlarda cinsel organ bölgesinde kıllanmaya, derinin yumuşak ve düzgün olmasına, derideki damarların artmasına neden olurlar.
6- Östrogenler bazı adrenokortikotropik hormonlar gibi böbrek tübüllerinde sodyum ve suyun tutulmasında etkili olurlar.
7- Östrogenlerin hücre içi etkileri. Östrogenler hedef hücrelerinde DNA’nın transkripsiyonunu sağlayarak bu hücrelerde protein sentezini ve bölünmeyi tetiklerler.