Toplumsal statü nedir? Toplumsal statü türleri, kazanılmış ve verilmiş statüler, özellikleri nelerdir, hakkında bilgi.
Toplumsal Statü
Bireyin toplum içindeki konumuna toplumsal statü denir. Kişiler, diğer bireylerle ilişkilerini nasıl düzenleyeceklerini bu konuma göre belirler. Her statünün arkasında onu diğer statülerden ayıran inançlar ve istekler vardır. Kişiler, bunlar etrafında örgütlenmişlerdir. Örneğin; “çocukluk” bir statüdür. Çünkü, çocuklardan toplumun beklentileri farklıdır. Bu beklentiler, “çocukluk” statüsünü diğer statülerden ayırır. Aile içindeki baba, anne, çocuk statüleri bir bütün olarak aile alt sistemini oluşturur.
Statüler, toplumsal sistemin parçalarıdır. Bir toplumsal sistemi kişiler değil, bu kişilerin statüleri meydana getirir. Bu nedenle toplumsal yapının en küçük birimi statülerdir. Statülerin toplum içindeki aşağı ve yukarı doğru dağılımı ise toplumsal yapı hakkında bir fikir verir. Örneğin; bilim adamlarının statüsünün çok yüksek olduğu bir toplumun, özgür düşünceye önem veren, demokratik bir yapıda olduğu söylenebilir.
Hak ve yükümlülüklerin toplamı olan statüler, insanların kurallara uygun davranması işlevini yerine getirir. Kişiler ilişkilerinde statülerini göz önünde bulundururlar. Örneğin; öğretmen, öğretmen statüsüne, öğrenci de öğrenci statüsüne uygun davranır. Dolayısıyla, aralarındaki ilişki, statülerinin gerektirdiği davranış kalıplarına göre düzenlenmektedir. Statüler çeşitli şekillerde elde edilir.
Toplumsal statüler elde ediliş şekillerine göre verilmiş statüler ve kazanılmış statüler olmak üzere ikiye ayrılır:
Verilmiş statüler, kişinin hiç çaba sarfetmeden elde ettiği, doğuştan getirdiği özelliklere göre verilmiş statülerdir. Örneğin, bir aile içindeki kız ve erkek çocukların statüleri verilmiş statüdür. Çünkü, çocuklar bunu elde etmek için hiçbir şey yapmamışlardır. Bu statü onlara, bir akrabalık çevresine ait olmaları, yaşları ve cinsiyetleri nedeniyle verilmiştir.
Kazanılmış statüler ise kişinin kendi iradesi ve yetenekleriyle elde ettiği statülerdir. Örneğin; bir çocuğun okuldaki konumu kazanılmış statüdür. Çünkü; çocuk bu statüyü kazanmak, bir üst sınıfa geçmek için çaba harcar.
Toplumlar, kazanılmış veya verilmiş statülere verdikleri önem açısından birbirinden ayrılır. Endüstrileşmemiş toplumlar verilmiş statülere ağırlık verdikleri hâlde, çağdaş endüstri toplumları kazanılmış statülere önem vermektedir. Örneğin; endüstrileşmemiş toplumlarda bireyin statüsünün belirlenmesinde ailesi göz önüne alınır. Soylu bir aileden olmamak, kadın olmak ya da bir kölenin çocuğu olmak bu toplumlarda kişinin statüsünün yüksek olmamasına neden olur. Oysa endüstrileşmiş toplumlarda yoksul bir ailesi de olsa birey kendi çabasıyla eğitim ve öğrenim olanaklarından yararlanarak toplumun en yüksek mevkilerine gelebilme şansına sahiptir.
Toplumsal sistem içinde herkesin birden fazla statüsü vardır. Bir kimsenin statülerinin tümüne statü takımı denir. Bireyler; öğrenci, evin çocuğu, spor kulübünün üyesi olmak gibi çeşitli statülerden oluşan bir statü takımına sahip olabilirler.
Bireylerin çok sayıdaki statülerinden biri; “en iyiyi başarması ve üstlenmesi” statüsüdür. Kişinin en çok önem vermesi gereken statü budur. Toplum, bireyi bu statünün gereklerini yerine getirmesine göre değerlendirir. Bu statü, anahtar statü adını alır Örneğin; bir generalin anahtar statüsü, general statüsüdür. Çünkü, tüm statüleri içinde en iyi başarması ve her şeyden önce gelmesi gereken statüsü budur. Tüm diğer statüleri sonra gelmelidir.
Statüler, sadece ait oldukları bireylere bazı ayrıcalıklar getirmez. Bireyin yakınları da bireyin statüsünün ayrıcalıklarından yararlanır. Buna statü aktarımı adı verilir. Örneğin; bir başbakanın eşi, bir milletvekilinin eşinden daha yüksek bir konumda bulunur.
Genel olarak baktığımızda statüler şu özelliklere sahiptir:
• Toplumsal sistem içinde her birey birden fazla statüye sahiptir.
• Her statü belli kurallara bağlıdır ve bunların uygulanması işlevini yerine getirir.
• Statülerin bir kısmı verilmiş, bir kısmıysa sonradan kazanılmıştır.
• Toplumlar, statülere verdikleri önem bakımından değişiklik gösterir.
• Bir bireyin statülerinin tümü statü takımı, bunlar içinde en önem verilen statü ise anahtar statü adını alır.
• Statülere özgü ayrıcalıklardan bireyin yakınları da yararlanabilir.