... konulu sunumlar: "Bu bölümde Merkez Bankası (MB) para arzını nasıl değiştirir?"— Sunum transkripti:
0Bölüm 23 Faiz Oranı ve Parasal Aktarım (Monetary Transmission) David Begg, Stanley Fischer and Rudiger Dornbusch, Economics,8th Edition, McGraw-Hill, 2005PowerPoint presentation by Alex Tackie and Damian Ward
1Bu bölümde Merkez Bankası (MB) para arzını nasıl değiştirir? MB’nin görevleriPara piyasası nasıl dengeye gelir?Para politikası reel sektörü nasıl, hangi yollarla etkiler?MB uygulayacağı faiz oranına nasıl karar verir?Faiz oranları tüketim ve yatırım talebini nasıl etkiler?
2Merkez Bankası Ülkede ticari bankaların bankası olarak görev yapar Faiz oranlarını belirler.İngiltere’de merkez bankasının iki asli işlevi vardır:Banknot ve madeni para basımıBankacılık sistemi ve hükümetin bankası rolüSee the introduction to Chapter 23 and Section 23-1 of the main text.
3Merkez Bankası ve Para Arzı Para Arzı: Dolaşımdaki para + vadesiz mevduatPara arzı iki yolla arttırılabilir.MB’nın parasal tabanı genişletmesiPara çarpanını yükseltecek düzenlemelerlePara ÇarpanıMevduat Munzam Karşılık oranıyla ters orantılıdırBirim mevduat için rezervlerde tutulması gereken miktar ne kadar küçükse, bankacılık sistemi o kadar fazla kredi yaratabilir.Özel sektörün bankadaki mevduatının ne kadarını nakit olarak tutacağına bağlıdır. Para çarpanı ile ters orantılıdır.Firmalar daha yüksek bir oranda nakit tutmak isterlerse, bankacılık sistemi o kadar az kredi yaratabilir.
4Merkez Bankası ve Para Arzı (2) Merkez Bankası piyasadaki para arzını, para çarpanını ya da para tabanını değiştiren 3 farklı yöntem kullanarak belirler:Munzam Karşılık oranını (Reserve requirements) değiştirerekYatırılan mevduata karşılık bankaların kasasında ne oranda karşılık tutacağını belirleyerek para arzını arttırır ya da azaltır; para çarpanını etkilerİskonto Oranı’nı (Discount rate) değiştirerekMerkez bankasının ticari bankalara borç verirken kullandığı faiz oranı.MB, bu oranı piyasadaki faiz oranlarının üzerinde belirleyerek bankaların gereğinden düşük rezerv tutmalarını engeller. Bu oranın artması, para çarpanını düşürür ve piyasadaki para arzı düşer.Açık Piyasa İşlemleri (Open market operations) ileMB, piyasaya finansal kağıtlar sürerek ya da piyasadan çekerek para arzını değiştirebilir. Para tabanını etkiler.See Section 23-2 of the main text.
5Para Stoku Tanımları M1 (Dar anlamda) Para Tanımı M2 Para Tanımı Dolaşımdaki para+Vadesiz ticari ve tasarruf mevduatları+Merkez Bankası’ndaki mevduatM2 Para TanımıM1+Vadeli ticari ve tasarruf mevduatlarıM2Y Para TanımıM2+Döviz hesaplarıM3 Para TanımıM2+ Resmi Mevduat
6İngiltere Merkez Bankasının diğer görevleri En son kredi mercii: (Lender of last resort)MB, bir finansal panik ortamında bankalara ve diğer finansal kurumlara borç verebilecek son kurumdur.Para basma yetkilerinden dolayı MB’ler hiç batmaz.Hükümetin bankasıdır.MB, hükümetin bütçe açığı durumunda ödemelerini sıkıntıya düşmeden yapabilmesi için borç vermeye hazırdır.Enflasyonu kontrol amacıyla para politikası uygular.See Section 23-2 and 23-3 in the main text.
7TCMB’nin görevleriTCMB’nin birincil görevi fiyat istikrarını sağlamak ve korumaktır. Bu amaçla TCMB;Para politikasını ve para politikası araçlarını belirler.Hükümetin büyüme ve işsizlik üzerine uyguladığı politikalara destek olur.Kaynak:
8Para TalebiElde para tutmanın fırsat maliyeti (opportunity cost of holding money) parayı bonoda tutmamakla kaybedilen nominal faiz geliridir.İnsanlar parayı ellerinde, ancak ve ancak, fırsat maliyetinden daha fazla bir yarar sağlayacaksa tutarlar.See Section 23-4 in the main text.
9Elde para neden tutulur? İşlem Amaçlı (Transaction)Ödemeler ve alacaklar çoğu zaman eşzamanlı değildir:Bu sebepten dolayı önceden belli ödemelerin yapılabilmesi için belli bir nakite itiyaç vardır.Tutulan nakit miktarı gelire ve ödeme planına bağlı olarak değişir.Önlem (ihtiyat) Amaçlı (Precautionary)Belirsizlikten ötürü:İnsanlar öngöremedikleri durumlara hazırlıklı olabilmek amacıyla belli miktarda nakit tutarlar.Nominal faiz oranına bağlı olarak miktar değişir.See Section 23-4 in the main text.
10Elde para neden tutulur? (2) Varlık (Asset) olarakİnsanlar riskten hoşlanmazlaryatırım portföylerinde düşük riskli bir varlık olarak bir miktar para tutmak isteyebilirlerParanın fırsat maliyeti olan nominal faiz oranına bağlı olarak değişirSpekülatif (Speculative) AmaçlıOrtaya çıkabilecek spekülatif kazançları elde edebilmek için insanlar bir miktar nakit tutmak isteyebilriler.örneğin bono fiyatlarının düşebileceği beklentisi, ya da faiz oranının artacağı beklentisiyle insanlar ellerinde nakit bulundurmak isterler.See Section 23-4 in the main text.The speculative motive does not appear in the main text, but may be useful later in discussing the liquidity trap. NB Japan.
11Para talebi: Özet Paraya olan talep reel (gerçek) para miktarınadır. Enflasyonun olmadığı bir ortamda reel ve nominal para talebi aynıdır.Reel para talebi: M/P=f (Y/P, r, P, re)Gerçek (reel) gelire (+)nominal faiz oranına (-)Fiyat düzeyine (enflasyon) (+)Ve gelecekte faizlerin alacağı yöne ilişkin beklentilere bağlıdır. (+)See Section 23-4 in the main text.
12Para Piyasası Dengesi r0 LL L0 Diğer etkenler sabitken (ceteris paribus), reelparaya olan talep, paranınfırsat maliyeti olan nominal faizile ters orantılıdır.Para arzı L0 iken para piyasası r0 faiz oranında dengeye gelir.L0r0Faiz oranıLL doğrusunun konumugerçek gelir düzeyi, fiyat düzeyi,ve beklenen faiz oranınabağlıdır.Gerçek gelir arttığında,reel para talebi artacak, LL üstekayacaktır.See Section 23-4 in the main text, and Figure 24-2.Tutulan Reelpara miktarı
13Para piyasası nasıl dengeye gelir? Eğer faiz oranı piyasadaoluşan orandan düşükse,diyelim r1r1Tutulan gerçek para miktarıFaiz oranıLLL0r0– bu faiz oranında AB kadarpara talebi fazlası vardır.ABParaya olan talep fazlası,bonoya olan talep eksikliğininsonucudur. Dolayısıyla, bonofiyatları düşerken, faizleryükselmeye başlarSee Section 23-4 in the main text, and Figure 23-1.Dengeye gelene kadarfaiz oranı yükselir.
14Para piyasası dengesini etkileyen faktörler Para arzı ya da para talebinde ortaya çıkacak değişiklikler piyasa denge noktasını değiştirirPara arzının düşmesi: MB, para arzını düşürdüğünde, fiyatlar sabitken, reel para arzı düşeceğinden, L0 sola kayar. Yeni dengede faiz oranı daha yüksektir.Gerçek gelirin artışı: Gerçek gelirdeki artış, her faiz oranında elde tutulmak istenen para miktarını arttırır. LL, reel para talep doğrusu LL’ olarak sağa kayar.
15Parasal Kontrol r0 LL L0 Para talebi veri (sabit) iken: Merkez Bankası...Ya, faiz oranını r0’dabelirleyerek para arzınınL0’a gelmesine izin verir,Faiz oranır0Ya da, para arzını L0’datutarak piyasa faiz oranınınr0’a gelmesine izin verir.LLSee Section 23-5 in the main text and Figure 23-3.ANCAK, para arzı ve faizoranını aynı andabelirleyemez.L0Tutulan gerçek para miktarı
16Parasal Kontrol – birtakım notlar Parasal kontrol, otoriteler para talebinin şeklini ve pozisyonunu tam olarak bilemiyorlarsa ve para çarpanını istedikleri gibi manipüle edemiyorlarsa eksik kalır.Para arzını kontrol etmek özellikle sorunludur.İngiltere’de MB, faiz oranları ile para arzını kontrol etmeyi yeğler.Bu da, faiz oranları belirlenip para arzının denge düzeyine gelmesini bekleyerek yapılır.See Section 23-5 in the main text.
17Para Politikasının Amaçları ve Araçları Para Politikası Amacı:Fiyat istikrarı (düşük enflasyon), iktisadi büyüme, düşük işsizlik vb.Politika Araçları:MB’nın günden güne kontrol ettiği değişkenlerÖrneğin, faiz oranıAra Hedef:Faiz değişikliklerinin ne zaman yapılması gerektiğini bildiren gösterge (beklenen enflasyon oranı)Yaşanan finansal devrim para arzını güvenilir bir gösterge olmaktan çıkartmıştır.Çoğu merkez bankası ara hedef olarak enflasyon tahminlerini kullanmaya başlamıştır.See Section 23-6 in the main text.
18Aktarım MekanizmasıMB faiz oranlarını belirler, ancak faiz oranı reel ekonomiye nasıl etki eder?Aktarım mekanizması, para politikasını çıktı ve istihdama bağlayan kanala verilen isimdir.Kapalı bir ekonomide, para politikası faiz oranının tüketim ve yatırım talebi üzerindeki etkisi ile çalışır.Örneğin, çıktıyı arttırmak isteyen MB, faizleri düşürerek firmaların daha ucuz kredi bulmalarını, daha fazla yatırım yapmalarını ve daha çok üretmelerini sağlayabilir.See Section 23-7 in the main text.
19Tüketim Talebi Tüketim fonksiyonu en basit haliyle C = a + bYd şeklinde formüle edilebilir.MB, para politikası ile hanehalkının bağımsız tüketim talebini (a) arttırabilir ya da azaltabilir.Buna servet etkisi (wealth effect) denir.Servetin artması a’yı arttırır, dolayısıyla C doğrusu eğimi değişmeden yukarı kayar.See Section 23-7 in the main text and Section 20.1 of Ch 20.
20Tüketim Talebi (1) -Servet Etkisi- Servet etkisi iki biçimde ortaya çıkar:Dolaysız biçim: MB, para arzını arttırdığında servetin bir kısmı nakit olarak tutulduğundan, para arzının artışı (fiyatlar sabitken) hanehalkının elindeki nakit miktarını arttırır ve kendini daha zengin hissetmesine yolaçar.Dolaylı biçim: Faiz oranlarının hisse senedi ve bono fiyatları üzerindeki etkisi dolayımıyla ortaya çıkar. Para arzının artması faiz oranını düşürür, faiz oranlarının düşmesi bono ve hisse senedi fiyatlarının yükselmesine sebep olur. Servetinin bir kısmını bono ve hisse senedi şeklinde tutan hanehalkı kendini daha zengin hisseder.See Section 23-7 in the main text
21Tüketim Talebi (2) –Tüketici Kredileri Etkisi- Tüketici kredileri tüketimi iki bakımdan etkilerKredinin miktarı: kredilerdeki artış (azalış) a ‘yı artırır (azaltır)Kredinin maliyeti: hanehalkı kredi faiz oranları arttığında daha az kredi talep edeceğinden a düşer.Dolayısıyla, para tabanındaki bir artış, bankaların kredi arzını arttırır ve faiz oranını düşürür.Servet etkisi ve kredi miktarı ve maliyetindeki değişimler tüketimi ve dolayısıyla toplam talebi etkileyen iki önemli faktördür.Bu iki etki, para politikasını denge çıktı ve istihdam düzeyine aktaran mekanizmanın bir parçasıdır.See Section 23-7 in the main text
22Bir soruİstatistiklere baktığımızda, zaman içinde, ulusal gelir büyük dalgalanmalar gösterdiği halde, tüketim daha düzgün bir seyir izlemektedir.Bu durumu açıklamak için, Milto Friedman, “sürekli gelir” (permanent income) hipotezini ortaya atmıştır.İnsanlar tüketim düzeylerinin sık sık değişmesinden hoşlanmazlar. Dolayısıyla, tüketim bugünkü harcanabilir gelirin yanında, uzun-vadede kazanabilecekleri ortalama gelire bağlıdır.Buna Modigliani, “yaşam çevrimi” (life-cycle) hipoteziyle karşılık vermiştir.Tüketim yine uzun-vadede kazanılabilecek ortalama gelire bağlıdır, ancak yaşam çevrimi boyunca bileşimi değişmeyen sabit bir tüketim de gerçekçi değildir.
23Tüketim ve “Yaşam Çevrimi” Hipotezi Bireyin geliri yaşamı boyuncadeğişiklik gösterir.Fiili gelirÇalışırken tasarruf (B) ederler.BBireyler tüketimleriniyaşamları boyunca düzenliolarak sürdürebilmek içintasarruf yaparlar.Sabit Gelir (PermanentIncome)DGelir, tüketimEmekliliklerinde vegençliklerinde bu tasarruflarınıkullanarak aynı tüketimdüzeyini korumaya çalışırlar.ASee Section and Figure 23-4 in the main text.ölümyaş
24Tüketim, Servet ve “Yaşam Çevrimi” Hipotezi Birey yaşamı boyunca sahipolacağı serveti tahmin ederek,sabit gelirini OD olarak tespit eder.Fiili gelirB’A’Daha yüksek bir servetdurumunda sabit gelir OD’olarak yukarı kayacağından2(A+A’) > B olacaktır.Bireyin sabit gelirini tükettiğinivarsayalım. Dolayısıyla iki Abölgesi, faizle birlikte Bbölgesine eşit olmalıdır.D’BGelir, tüketimDAASabit gelirSee Section and Figure 23-4 in the main text.ölümyaşBu eksiklik servet artışıylatelafi edilir.Dolayısıyla servet ve faiz oranı tüketimi etkiler.
25Yatırım TalebiYatırım, firmaların mal ve hizmet üretiminde bulunmak için yeni kapasite yaratırken yaptıkları harcamalardır.Yatırım harcamaları:Sabit sermaye (fixed capital)Ulaştırma teçhizatıMakina ve diğer teçhizatÇalışma yerleriDiğer binalarVe ölçülemeyen harcamalardan oluşur.İşletme sermayesi (working capital)stoklar (inventories)Üretim esnasındaki yatırımlardan oluşur.Özel ve kamu sektörü tarafından yapılır.See Section 23-7 in the main text."Intangibles" includes investment in computer software etc.
26Sabit Sermaye Yatırım Talebi Yatırım talebini etkileyen faktörler:Reel faiz oranıYatırım için kullanılacak fonların fırsat maliyetiBeklenen kar oranıBir projenin hayata geçirilmesinin koşulu, yatırımdan beklenen karın, yatırımın fırsat maliyetini aşmasıdır.Dolayısıyla yüksek faiz oranlarında yatırım projelerinin sayısı düşer.See Section 23-7 in the main text.
27Yatırım Talebi Doğrusu Yatırım talebi doğrusu, ceteris paribus, faizle yatırım talebi arasında ters ilişki olduğunu gösterir.Yatırım talebiFaiz oranıII0r0I’Sermaye malları fiyatlarındaki ve beklenen karlardaki değişiklikler, her faiz oranında, doğruyu sağa ya da sola kaydırır. Örneğin, sermaye malları fiyatının düşmesi her faiz oranında yatırım talebini arttıracağından I, I’a kayar.I1See Section 23-7 in the main text
28Para Politikasının Kredi Kanalı Kredi kanalı rehin (collatarel) olarak gösterilen varlıkların reel değerini etkileyerek kredi arzını belirler.Kredi kanalı iki şekilde çalışır:Fiyatlar genel düzeyindeki düşüş, nominal varlıkların reel değerlerini, dolayısıyla insanların kredi için rehin verdikleri varlıkların değerini arttırır. Kredi arzı ve bunun neticesinde toplam talep artar.Faiz oranları değiştiğinde sahip olunan varlıkların net bugünkü değeri de değişir. Kredi arzı da buna bağlı olarak değişir.See Section 23-7 and Box 23-5 in the main text
29Okuma parçasıErcan KUMCU: “Para Denen Şey Neyin Nesidir?” August 12, 2007