Bukhara, one of the oldest cities in Central Asia, was already a town in the first millennium BC, it became important historically in the eigth century, when it was conquered by the Arab Abbasid Caliphate (709 AD/90 AH). Bukhara flourished both intellectually and commercially, and by the tenth century, under the powerful Samanid Dynasty, it became a renowned center of the arts and learning, especially the sciences and mathematics. The city's rich cultural heritage, commissioned by the patronage of its rulers, includes many architectural landmarks of the Islamic world. Recent excavations by the Uzbek Academy of Sciences have revealed that present day Bukhara is built up on layers of past settlements. By dating some of the discovered remnants that have been excavated, it is quite likely that Bukhara can be considered at least 2,500 years old.
Bukhara lies on a flat plain and is surrounded by semi-desert lands. It is situated on the edge of the Kizilkum desert and has a dry and arid climate. In the past, the Bukhara oasis formed part of a vast region of Central Asia which had been conquered by Alexander of Macedon. These events led to the forming of feudalism in the Bukharan oasis.
The new social system introduced a social hierarchy: the individual principalities were ruled by kings supported by armed nobility. The process of town formation became very active and the ancient settlements surrounding Bukhara developed into the towns of Varakhsha, Vardanzi, Ramish, and Kermine. All these towns followed a similar structural pattern, they all were made up of: the Ark (citadel), the Shakhristan -well planned residential; core, and a necropolis on the outskirts of the city.
Bukhara in this period followed the same layout and pattern of development. It sprawled over an area of forty hectares. The Shakhristan which was rectangular was cut into four sections by two crossing main streets which led to gates opening out on all four sides of the city. At the turn of the tenth century, Bukhara had developed into a major cultural and religious center. Bukhara was almost leveled by Gengis Khan in 1226/623 AH; few monuments survived the destructiveness of the Mongol hordes. Bukhara revived under the Shaybanid Dynasty in the sixteenth century, but it's importance decreased with the decline in traffic along the Silk Road. In 1753/1166 AH, Bukhara became an independent emirate and remained so until 1868/1285 AH, when it was incorporated as a vassal state under Tsarist Russia. Bukhara was forcefully taken by the Bolshevik forces after WWI; a number of monuments suffered great destruction during the bombardment.
Kalonov, Askarsho. “Turkish abstract of 'Sadr of Bukhara'". Translated by Çeviren Metin Yeğenoğlu. In Cities as Built and Lived Environments: Scholarship from Muslim Contexts, 1875 to 2011, by Aptin Khanbaghi. 291. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2014.
Bu kitap Sharifdzhon-makhdum Sadri Ziyo’nun (1865-1932), hayatını, eserlerini ve Tacik Farorud’unun edebî tarihindeki yerini ele almaktadır. Kitap, geniş bir okuyucu kitlesine hitap etmekle birlikte özellikle 1920’lerin başlarındaki Tacik edebiyatının tarihi üzerine çalışan edebiyat uzmanları için özellikle ilgi çekicidir.
Yazar, Sadri Ziyo’nun aydınlanma çalışmasına ve bunun Buhara’daki tarihsel bağlamına ilişkin malzemeleri ele almakta, ayrıca Sadri Ziyo’nun yaratıcı çalışmaları ve daha genel anlamda Tacik aydınlanma düşüncesinin gelişimi üzerinde tesiri bulunan etkenleri araştırmaktadır. Yazar Sadri Ziyo’nun aydınlanma düşüncesinin oluşumunda çok önemli bir rolü olduğunu düşünmekte ve bunun aksini savunan bütün iddiaların temelden yoksun olduklarını ileri sürmektedir.
Bu kitap, yakın zamanda yapılan Tacik bilimsel çalışmalarına (2001-03), özellikle S. Tabarova’nın Mubokhisai zieii dekhoti va muzofotshuur bo zieii shakhri ve R. Masov’un The Legacy of Mangit Rule isimli çalışmalarına karşıt olarak konumlandırılmıştır. Bu metinlerde, Shakuri’ye göre, yazarlar sadece Sadri Ziyo’yu temelsiz bir şekilde eleştirmekle ve Tacik edebiyatı ve tarihindeki rolünü yanlış bir şekilde temsil etmekle kalmamış, aynı zamanda bu meşhur erken yirminci yüzyıl âlimi hakkında kötüleyici fikirler dile getirmişlerdir. Shakuri, Sadri Ziyo’nun tüm hayatını Buhara için adalet ve aydınlanma arayışlarına adamış çok önemli bir alim olduğunu belirtmektedir. Kendisinin saygınlığını yeniden tesis etme arzusu kitabın temel amaçlarından biridir.
Yazar, Sadri Ziyo’nun, Buhara’da gerçekleştirdiği ve Tacik aydın sınıfının birçok üyesinin ilgi gösterdiği tartışma toplantılarının önemine değinmektedir. Bu toplantılarda filozoflar, şairler ve yazarlar Shokhin ve Akhmadi Donish gibi modern Tacik yazarlarının şiirlerini yorumlamışlardır. Aini, Munzim ve Hamdi gibi genç Tacik şairler bu çevrelerden çıkmıştır. Sadrinnom Aini, sıklıkla bu toplantıların önemine işaret etmiştir.
Bu önemli rolü göz önünde tutularak, bu çevre modern Tacik edebiyat okulu olarak adlandırılmıştır. Grup, aynı zamanda, Tacik aydın ve şairlerinin, içinde bulundukları zaman diliminde yaşanan en önemli sorunları ve zorlukları tartışmasına olanak sağlamıştır.
Shakuri, Sadri Ziyo’nun o dönemlerde toplum için yaptığı çalışmalar sebebiyle karşılaştığı güçlüklere de temas etmektedir. Ziyo’nun, o zamanlarda Buhara’da yönetimde olan hükümet sistemine karşı çıkan, Zhadid hareketi ve diğer genç reformistlere sağladığı desteğe özellikle dikkat çekilmektedir. Yazar, aynı zamanda Sadri Ziyo’nun Buhara’da eğitim ve kültürün gelişimine yaptığı katkılara da değinmekte ve Ziyo’yu toplumsal-siyasal bir reformcu olarak tasvir etmektedir.
Kitabın öne çıkan bir özelliği Sadri Ziyo’nun çalışmasını kapsamlı olarak değerlendirmesi ve bu değerlendirmeye benzer temalar üzerine çalışmış olan daha geniş bir Tacik şair ve yazarları çevresine dair ayrıntıları dâhil etmesidir.
Ne yazık ki, Shakuri kitapta değindiği tarihsel belgelerin kaynakçasını sunmamaktadır.