Katakomp nedir?
İlk Hristiyanların içinde toplanıp ibadet ettikleri yer altı mezarlarının genel adı.
Mimarlık
Biri birine dolambaçlı dehlizlerle bağlı geniş yeraltı mezarları. İbrani, Etrüsk ve Romalılar'da da bulunmakla beraber, çoğunluğu ilk Hristiyanlara ait mezarlardır.
Sayıca en büyük katakomplar, Roma ve Paris’tedir. İtalya’nın türlü kentlerinde, Kuzey Afrika’da, İskenderiye ve Malta’da da katakomplar vardır.
Bu mezarlara direkt cesetler konduğu gibi, başka mezarlardan taşınan kemikler de konuyordu.
4. yüzyılda Barbar saldırıları esnasında, kutsal kimselerin kemik ve mezar kalıntılarını kurtarmak için, Papalar binlerce katakompu başka yerlere taşıttılar.
Paris katakomplarıysa, gerçekte Paris’in başka mezarlıklarındaki kemik yığınlarının taşındığı taşocaklarıdır. Kazılarla ortaya çıkarılan İtalya katakopmlarında büyük aziz mezarlarına rastlanmıştır.
DETAYLAR
Katakomp, takriben 2.000 sene önce Roma'da, ilk Hıristiyanlar'ın ölülerini gömmek amaçlı yeraltına oydukları mezarlara verilen addır. Roma katakompları uzun galeriler, küçük odalar ve geçitler biçimindeydi. Gömme işlemi bilhassa dinsel törenler eşliğinde yapıldığından, katakomplara kutsal yer gözüyle bakılırdı.
Katakomp sözcüğü ilk kez Roma yakınlarında yer almakta olan San Sebastiano Bazilikası'ndaki yeraltı mezarları için kullanıldı. Daha sonraları sözcüğün kapsamı genişlemiş ve ölülerin gömüldüğü yeraltı mezarlarının tamamı için kullanılmıştır. Ölüleri yeraltına gömme geleneği sadece Romahlar'a 3802 Hıristiyanlar'a özgü değildir. İtalya'nın başka kentlerinde, Sicilya'da, Malta'da, Mısır'da, Lübnan ve Tunus'ta da çok katakomp vardır. Bir bölümü gezmeye açılan Roma katakomplarının ünü, bilinen katakompların en büyüğü olmasından gelir.
Hıristiyanlık'ın ortaya çıkışından sonraki ilk iki yüzyılda başta Neron olmak üzere bazı Roma imparatorları yeni dini yasaklayarak Hıristiyanlar'ı cezalandırdı. İnançları uğruna ölümü göze alan ilk Hıristiyanlar katakomplarda gizlice ibadet etmeye başladılar. 3. asrın ortalarında katakomplar güvenilirliğini yitirince, Hıristiyanlar katakomp girişlerini duvarla örerek gizlediler.
Hıristiyanlık Bizans İmparatoru Constantinus zamanında yasallaşınca, katakomplar hacıların ziyaret ettiği kutsal ibadet yerleri olarak kullanılmaya başlandı.
410'da Gotlar'ın Roma'yı istilası esnasında katakompların girişi Hıristiyanlarca mühürlenerek kapatıldı. Bu yeraltı mezarlarının girişi öyle büyük bir ustalıkla gizlenmişti ki, girişlerden biri lakin 1578'de bir rastlantı sonucu ortaya çıkarıldı. Bu günlerde katakompların çoğu açık olmakla beraber, keşfedilmemiş daha çok katakomp olduğu sanılmaktadır.
Katakompların bazıları birkaç katlı, Roma yakınlarındaki San Sebastiano Katakompu ise dört katlıdır. Galerilerde, yapıldığı dönemden kalma mihraplar, kabartma desenlerle süslenmiş mezarlar, duvarlarında türlü kabartma resimler ve ölülerin gömüldüğü oyuklar vardır. Bu oyuklar o devirde tuğla 3802 taşlarla örülerek kapatılmışsa da, zaman geçtikçe çoğu yıkıldığından, katakompu gezenler iki sıra iskelet arasından yürüyerek dolaşırlar.