Kanuni Sultan Süleyman Hayatı, Osmanlı İmparatorluğu'nun onuncu padişahı ve seksen dokuzuncu İslam halifesidir. Batı'da Muhteşem Süleyman
olarak da bilinen I. Süleyman, Doğu'da ise halkına gösterdiği adaletli yönetiminden dolayı Kanuni sıfatını alarak, Kanuni Sultan Süleyman olarak adlandırılır. 1520'de tahta oturan Kanuni Sultan Süleyman, 46 yıl boyunca padişahlık yapmış, 1566 yılında Zigetvar'da hayata gözlerini yummuştur. Aynı zamanda 13 kez de sefere çıkan ve padişahlığının on yılından fazlasını seferlerde geçiren Birinci Süleyman, Osmanlı İmparatorluğu'nda en uzun süre görev yapan padişah olmanın yanı sıra en uzun süre seferde kalan padişah da olmuştur.
I. Süleyman, babası Sultan Selim'in ölümünün ardından tahta çıktı. Batı'da Belgrad, Rodos, Boğdan ve Macaristan'ın büyük kısmını Osmanlı
topraklarına katmayı başardı. 1529'da gerçekleştirdiği Viyana kuşatması ise şehrin çok iyi korunmasından ve coğrafi koşulların elverişsiz olmasından dolayı başarısız oldu. Orta Doğu'da Safeviler'le giriştiği savaşlar neticesinde Orta Doğu'nun büyük kısmını imparatorluk topraklarına kattı. Afrika'da Osmanlı'nın sınırları Cezayir'e kadar uzandı. Aynı zamanda Osmanlı Donanması da Akdeniz ve Kızıldeniz üzerinde büyük hakimiyet kurdu. Birinci Süleyman, babası Selim'den devraldığı imparatorluğun topraklarını iki katına çıkardı. Zigetvar Muharebesi'nin sonlanmasından bir gün önce, 7 Eylül 1566 tarihinde nedeni tam bilinmeyen bir hastalık yüzünden savaş meydanında hayatını kaybetti. II. Selim padişah olarak geçti.
SULTAN SÜLEYMAN'IN İLK YILLARI
I. Süleyman, 6 Kasım 1494 tarihinde Trabzon'da dünyaya geldi. Babası I. Selim, Süleyman doğduğu zaman Trabzon valisi olarak görev
yapmaktaydı. Henüz yedi yaşındayken bilim, tarih, edebiyat, coğrafya, din ve askeri konularda eğitim almak için İstanbul'a, Topkapı Sarayı'ndaki Enderun'a gönderildi.
1508'den 1512'ye, babası I. Selim tahta geçene kadar sancakbeyliği görevlerinde bulundu. Bu süreç zarfında Şebinkarahisar, Bolu ve Kefe'de sancakbeyliği yaptı. Babasının tahta çıkışının ardından önce İstanbul'da, ardından Edirne'de ikamet etti. 1513 yılında babası tarafından Saruhan sancakbeyliğine atandı. Burada, sonradan iyi dostu ve baş danışmanlarından biri olacak olan Pargalı İbrahim Paşa ile yakın arkadaşlık kurdu. Yedi yıl süren Manisa sancakbeyliğinin ardından Eylül 1520'de babası Selim'in vefatı üzerinde yeniden İstanbul'a geldi ve çok geçmeden onuncu Osmanlı padişahı olarak tahta çıktı.
PADİŞAHLIK DÖNEMİ: SEFERLER, FETİHLER ve İSYANLAR
Sultan Süleyman'ın tahta geçmesinin üzerinden çok geçmeden Şam Beylerbeyi olan Camberdi Gazali durumu fırsat bilerek Süleyman'ın padişahlığını
tanımadı ve Şam'da kendi hükümdarlığını ilan ederek isyan başlattı. Merkezden gönderilen kuvvetler ve Şam'daki kuvvetlerin etkinlikleri sonucu isyan çok geçmeden bastırıldı. Şam yakınlarında yapılan savaşta Gazali yenildi ve öldürüldü.
Süleyman, ilk seferini 19 Mayıs 1921'de Macaristan topraklarında bulunan Belgrad üzerine yaptı. Çevresindeki küçük şehirlerin alınmasının
ardından Belgrad kuşatıldı ve 29 Ağustos'ta ele geçirildi. Belgrad, daha sonra Avrupa üzerine gerçekleştirilecek seferler ve fetihler için önemli bir merkez oldu.
Bir yıl sonra Süleyman Rodos'a karadan sefer düzenledi. Osmanlı Donanması'nın da destek verdiği kuşatma altı aya yakın sürdü. 20 Aralık 1522'de şövalyelerin başı teslim koşullarını kabul etti ve Rodos hakimiyet altına alındı. Adada Hristiyan kimliğiyle bulunan Cem Sultan'ın oğulları boğdurulurken, eşi ve kızları İstanbul'a gönderildi.
Ocak 1523'te İstanbul'a dönen Süleyman Piri Mehmed Paşa'yı emekliye ayırıp İbrahim Ağa'yı sadrazam olarak atadı. Sadrazamlığın kendisine
verilmesini bekleyen Ahmed Paşa ise 1524'de valisi olduğu Mısır'da isyan çıkardı. Ahmed Paşa'nın öldürülmesiyle isyan bastırıldı. Bu isyanın ardından Mart 1525'te Yeniçeriler İstanbul'da ayaklanma başlattılar. Kısa sürede bastırılan ayaklanmalar sonrası Yeniçeri ağası ve kahyaları idam edildi.
Sultan Süleyman, 23 Nisan 1526'da ordusuyla birlikte Macaristan'a hareket etti. İbrahim Paşa komutasındaki kuvvetler ve Bosna beylerinin destekleriyle
Macaristan bölgesindeki birçok kale ve şehir ele geçirildi. 29 Ağustos 1526 günü Macar ordusuyla Mohaç düzlüğünde karşılaşan Osmanlı ordusu savaşı kazandı ve Doğu Avrupa'daki Macaristan İmparatorluğu hakimiyetine son verdi. Osmanlı ordusu yürüyüşüne devam ederek Mohaç'tan 20 gün sonra Budin'e girdi. Şehri ele geçiren Sultan Süleyman, dönüşte Segedin ve bazı küçük şehirleri de Osmanlı topraklarına kattı. Yaklaşık yedi ay süren sefer Macaristan'ın vergi yoluyla Osmanlı'ya bağlanması ve Fransız-Osmanlı ittifakıyla son buldu.
Çok geçmeden Kutsal Roma İmparatoru V. Karl'ın kardeşi Avusturya Arşidükü Ferdinand kendini Macaristan Kralı ilan etti. Kısa süre sonra Ferdinand, Budin'i de ele geçirdi ve kendisinin Macaristan Kralı olarak tanınmasını istedi. Sulan Süleyman bunu reddederek 10 Mayıs 1529'da yeni bir sefer başlattı. Kısa süre sonra Budin teslim olurken Osmanlı orduları Estergon'u da almayı başardı ve 1529 eylülünde ordu Viyana kapılarına dayandıysa da hava şartlarının elverişsizliği, önceden bir hazırlık olmayışı ve mühimmat yetersizliği nedeniyle kuşatma kaldırılmak zorunda kalındı ve ordu yeniden İstanbul'a döndü.
Başarısız geçen Viyana seferinin ardından Ferdinand, Macaristan Krallığı'nı almak için yeniden harekete geçti. Estergon başta olmak üzere birkaç şehri yeniden eline geçiren Ferdinand, Budin şehrine düzenlediği saldırıdan ise sonuç alamadı. 17 Ekim 1530'da, Avusturya elçileri görüşme talebiyle İstanbul'a geldi fakat Kanuni Sultan Süleyman'la bir anlaşma sağlayamadılar. Bunun üzerine Sultan Süleyman Avusturya'ya sefer düzenleme kararı aldı. Osmanlı eyaletlerinin beylerbeyleri kaleleri teker teker almaya başlarken, Osmanlı ordusunun akıncı birlikleri de Almanya'nın içlerine kadar ilerlemeyi başardı. Ordu 11 Eylül 1532'de Slovenya'ya girdi. 21 Kasım 1532'de Kanuni Sultan Süleyman'ın Almanya Seferi son buldu ve birkaç ay sonra Avusturya Arşüdüklüğü ile Osmanlı İmparatorluğu arasında İstanbul Antlaşması imzalandı. Bu antlaşmayla Ferdinand'ın Macaristan üzerindeki hak iddiası son bulurken Szapolyai'nin Macaristan hükümdarlığı kabul edilerek vergiye bağlandı.
İran'da hükümdarlığını sürdüren Safevi Devleti'nin şahı Tahmasp, Süleyman yanlısı Bağdat valisini öldürerek yerine kendi yanlısı olan bir vali atadı. Hemen ardından Osmanlı'ya bağlı olan Bitlis valisi Şah'a bağlılığını ilan etti. Yaşanan bu olaylar üzerine İbrahim Paşa İran üzerine sefer düzenlemek amacıyla Halep'e hareket etti. Cezayir hükümdarı, Barbaros adıyla da bilinen Hızır Reis ise donanmasıyla birlikte İstanbul'a geldi. Kanuni Sultan Süleyman Hızır Reis'e Hayreddin unvanını verdi ve onu Cezayir Beylerbeyi olarak atadı. Barbaros daha sonra İbrahim Paşa ile görüşmek üzere Halep'e döndü. 1534 yılında ''Kaptan-ı Derya'' olup aynı yılın mayıs ayında Güney İtalya sahillerine ve Tunus'a ilk seferlerini düzenledi. Tunus, 1534 yılının ağustos ayında Osmanlı topraklarına katıldıysa da V. Karl çeşitli devletlerin de katıldığı büyük bir donanmayla saldırı düzenleyerek Tunus'u geri aldı. Aynı zamanlarda İbrahim Paşa Bitlis'i geri alırken Tebriz şehrini de Osmanlı topraklarına kattı. Kanuni Sultan Süleyman ise, Irakeyn Seferi olarak da adlandırılan altıncı seferini düzenleyerek Bağdat'ı fethetti.
1535 yılında Gucerat Sultanı Bahadur Şah'ın Portekiz İmparatorluğu'na karşı yardım istemesi üzerine Sultan Süleyman Hint Okyanus'u üzerine bir donanma gönderme kararı aldı. 1538'de Süveyş'ten yola çıkan donanma Portekizlilere ait olan Aden Körfezi'ni aldı fakat Bahadur Şah 1537'de ölmüştü ve yerine gelen yeğeni III. Mahmud Şah Portekiz yanlısı olduğu için 1538'de yapılan kuşatmada Portekiz'in yanında yer aldı. Gemilerin okyanus şartlarına uygun olmaması ve yetersiz mühimmat nedeniyle kuşatma başarısızlıkla sonuçlanınca donanma Aden'e geri döndü. Bir müddet sonra ise Yemen Osman'lı topraklarına katıldı.
Fransa elçisinin girişimleri sonucu 1536 yılında Fransa'yla kapitülasyon antlaşması imzalandı. Bu antlaşmayla Fransız tüccarlarına ticari ve hukuki olarak bir takım ayrıcalıklar tanındı. Aynı yılın mart ayında Topkapı Sarayı'na çağırılan Sadrazam İbrahim Paşa, burada boğularak öldürüldü ve boş kalan sadrazamlık makamına Ayas Mehmed Paşa getirildi.
Barbaros Hayreddin Paşa'nın donanması Akdeniz'deki başka ülkelere ait limanları vururken, Sultan Süleyman 17 Mayıs 1537'de Adriyatik Seferi'ne çıktı. Fransız-Osmanlı ittifakı, İtalya'ya kuzeyden ve güneyden saldırılar gerçekleştirdi. Osmanlı ordusu Otranto'ya konuşlanırken Fransa, İtalya'ya saldırmaktan vazgeçerek ordusunu Hollanda'ya kaydırdı. Barbaros Hayreddin Paşa komutasındaki ordu bazı Venedik adalarını ele geçirirken, birkaç ada da vergiye bağlandı.
Boğdan Voyvodası'nın vergi vermeyi reddetmesi üzerine Kanuni Sultan Süleyman sekizinci seferine çıktı. Başkent Yaş başta olmak üzere Boğdan'ın büyük kısmı Osmanlı topraklarına katıldı. Eski Voyvoda Erdel'e sürüldü, Boğdan'ın başına III.Stefan getirildi.
25 Eylül 1538'de Barbaros Hayreddin Paşa, İspanyol İmparatorluğu, Papalık Devleti, Ceneviz Cumhuriyeti ve Malta Şovalyeleri'nden oluşan Kutsal İttifak'ı Preveze Deniz Muharebesi'nde yenerek büyük bir zafer kazandı. 1540'ta yapılan antlaşmayla Mora ve Dalmaçya kıyılarındaki adalar ve kaleler Osmanlı İmparatorluğu'na bırakıldı. Venedik vergiye bağlandı. Ayas Mehmed Paşa'nın ölümüyle boşalan sadrazamlığa Lütfi Paşa getirildi.
Janos Szapolyai'nin 22 Temmuz 1540'taki ölümünün ardından eşi, oğlunun Macaristan'ın başına geçmesi için Sultan Süleyman'dan izin istedi. Bu durumu öğrenen Ferdinand, 1541 yılının ağustos ayında Budin'i yeniden kuşattı. Bunun üzerine Kanuni Sultan Süleyman yeniden sefere çıktı ve Budin'de Ferdinand'ın güçlerini yenilgiye uğrattı. Budin'in kurtarılmasının ardından Macaristan toprakları doğrudan Osmanlı'nın himayesine katıldı. Kardeşi Ferdinand'dan durumu öğrenen V.Karl Osmanlı İmparatorluğu'nun elindeki Cezayir üzerine bir sefer düzenledi. Barbaros Hayreddin Paşa'nın yokluğunda Cezayir'i savunan Hasan Ağa, Kutsal İttifak karşısında kazanmayı başardı.
1542'de Ferdinand'ın Budin'i yeniden kuşatması üzerine Kanuni Sultan Süleyman bir kez daha sefer hazırlıklarına başladı. 23 Nisan 1543'te Macaristan üzerine başlayan sefer ağustos ayında Estergon'un Osmanlı İmparatorluğu tarafından ele geçirilmesiyle devam etti. Birkaç hafta içerisinde civar birkaç şehir daha alınınca Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu ile Osmanlı İmparatorluğu arasında İstanbul Antlaşması imzalandı. Ferdinan ve V. Karl Macaristan'ın Osmanlı toprağı olduğunu kabul etti.
1542-1546 yılları arasında süren İtalya Savaşı sırasında Kanuni Sultan Süleyman yanına I. François'i alarak V. Karl ve dönemin İngiltere Kralı VIII. Henry'e karşı bir ittifak oluşturdu. Barbaros Hayreddin Paşa komutasındaki Osmanlı donanması 1543'ün mayıs ayında yola çıktı ve ağustos ayında Marsilya'ya ulaştı. 6 Ağustos'ta Osmanlı-Fransa ittifakından oluşan donanma Nice şehrini kuşattı. Kaledeki direniş sebebiyle kuşatma bir ay sürdü. François, ileride düzenlenecek saldırıları da hesaba katarak daha kolay yardım alabilmek için Osmanlı donanmasının kışı Toulon'da geçirmesini sağladı. 1544 yılının mayıs ayında donanma İstanbul'a geri döndü. 4 Temmuz 1546'da Kaptan-ı Derya Barbaros Hayreddin Paşa'nın vefatı üzerine kaptan-ı deryalığa Sokollu Mehmed Paşa getirildi.
1547'de Elkas Mirza, Safevi şahı olan kardeşi I. Tahmasb'a karşı isyan başlattıktan sonra İstanbul'a geldi. 1544-1546 arasını Edirne'de geçiren Sultan Süleyman, İstanbul'a döndükten sonra Elkas Mirza'yı Doğu'ya gönderip İran üzerine sefere çıktı. Süleyman yönetimindeki ordu kısa sürede Van'ı ele geçirdi. Tebriz de Süleyman komutasındaki kuvvetler tarafından on üç yıl sonra tekrar Osmanlı topraklarına katıldı. Ordu 1549'da Diyarbakır'a geldi ve Sultan Süleyman ikinci veziri Kara Ahmed Paşa'yı Gürcistan'a gönderdi. Bir buçuk ayda yirmiye yakın şehri ele geçiren Kara Ahmed Paşa ordu ile birlikte 1549'un aralık ayında İstanbul'a döndü.
II. Henri, ölen François'in yerine Fransa kralı olup Akdeniz'de Habsburglarla mücadele edebilmek için Kanuni Sultan Süleyman ile antlaşma yaptı. V. Karl, Mehdiye'yi ele geçirse de Osmanlı ve Fransa kuvvetleri Fransa'nın güneyinin savunmayı başardı. Osmanlı Donanması ise Malta adasını kuşatmasına rağmen alamadı. Bunun üzerine, kısa bir süre sonra donanma Malta Şovalyeleri'ne ait olan Trablus'u aldı.
1551 yılında Avusturya ordusunun Erdel'e girmesi üzerine Sultan Süleyman, Sokollu Mehmed Paşa'yı Erdel'e gönderdi. Sofya'dan hareket eden Sokollu Mehmed Paşa, iki aydan kısa sürede on altı kadar kaleyi ele geçirdi. Temmuz 1552'de iyice ilerleyip Temaşvar'ı kuşatmasına rağmen olumsuz hava şartları yüzünden kuşatmayı kaldırmak zorunda kaldı. Sokollu Mehmed Paşa'nın çekilmesiyle Avusturya kuvvetleri yeniden Erdel'e girdi ve Lipve'yi aldı. 1552 temmuzunda Kara Ahmed Paşa komutasındaki ordu, Temeşvar'ı fethetti. Kısa süre sonra da Lipve yeniden ele geçirildi.
1548'de, donanma ikinci kez Hint seferine gönderildi. Donanmanın başındaki isim ise Piri Reis'ti. Piri Reis, Portekiz egemenliğine giren Aden'i yeniden aldı. Ağustos 1552'de Portekiz İmparatorluğu'nun toprağı olan Maskat'ı da ele geçirdi. Maskat'ın alınmasının ardından Arabistan yarımadasının sahil kısımlarını alarak Basra Körfezi'ne kadar ilerleyip Katar ve Bahreyn'i de Osmanlı hakimiyeti altına aldı. Buna rağmen ilerleyişe devam etmeyen Piri Reis, donanmayı Basra'da bırakıp Süveyş'e dönünce bir süre hapsedildi. 1554'te Kanuni Sultan Süleyman tarafından idam edildi.
Hint Okyanusu'na yapılacak üçüncü seferde donanmanın başına Koca Murat Reis getirildi. Koca Murat Reis Portekizlilerle yapılan çarpışmaları kazansa da rüzgarların etkisi yüzünden Basra'ya dönmek zorunda kaldı. Başarıyla sonuçlanamayan üçüncü seferin ardından, dördüncü Hint Okyanusu seferi Seydi Ai Reis komutasında yapıldı. 1553'teki seferde donanma fırtınalar ve Portekiz gemileriyle yapılan çatışmalar yüzünden zayıfladı ve azaldı. Seydi Ali Reis 1557 yılında İstanbul'a geri döndü.
Şah Tahmasp ve oğlu İsmail Mirza'nın Doğu'daki bazı şehirleri almaları üzerine Kanuni Sultan Süleyman Damat Rüstem Paşa komutasındaki orduyu İran'a yolladı. Ancak bu ordu sonradan geri çağrıldı ve 28 Ağustos 1553'te Sultan Süleyman kendisi İran üzerine sefere çıktı. Süleyman, oğlu Mustafa'nın tahta geçmek istediği yönündeki söylentileri duyunca, oğlunu Konya'da boğdurdu. Aynı gün sadrazamlığa Rüstem Paşa yerine Kara Ahmed Paşa getirildi. Öte yandan Osmanlı ordusu Şah Tahmasp'ın geri çekilmesi üzerine Karabağ'a kadar ilerledi. 1555'te iki devlet arasında imzalanan Amasya Antlaşması'yla Azerbaycan'ın batısı, Irak'ın büyük bir kısmı, Fırat ve Dicle nehirleri arasında kalan bölge ve Tebriz Osmanlı İmparatorluğu'na geçti. Sultan Süleyman İstanbul'a geri döndüğünde Sadrazam Kara Ahmed Paşa'yı idam ettirdi ve bu göreve yeniden Damat Rüstem Paşa'yı getirdi.
1557'de Fransa Kralı II. Henry, Kanuni Sultan Süleyman'dan yardım istedi. Fransa'ya yardım amacıyla yola çıkan Turgut Reis komutasındaki Osmanlı Donanması Haziran 1558'de İtalya'ya vardı ve İspanya İmparatorluğu'nun elindeki bazı adaları aldı. Bunun üzerinde Kutsal İttifak 10 Şubat 1560'ta Trablus'a doğru yola çıktı. Piyale Paşa komutasındaki donanma yapılan deniz muharebesinden zaferle ayrıldı.
Kanuni Sultan Süleyman, iki oğlu, Şehzade Bayezid ile Şehzade Selim arasında yaşanan taht kavgasında Selim'in tarafını tuttu. İran'a sığınan Bayezid ve oğullarını Şah Tahmasb ile yaptığı görüşmeler sonucunda Kazvin'de boğdurttu.
Turgut Reis ve Piyale Paşa komutasındaki Osmanlı Donanması, 18 Mayıs 1565'te Malta Adası'nı bir kez daha kuşattı. Kuşatma Avrupa'dan Malta Şövalyeleri'ne gelen destek sonucu başarısızlıkla sonuçlandı ve Turgut Reis bu kuşatma esnasında vefat etti.
Kanuni Sultan Süleyman, Ferdinand'ın ölümünün ardından Kutsal Roma İmparatorluğu'nun başına gelen II.Maximilian'dan hem eski borçların ödenmesini hem de kalan yılların vergilerinin ödenmesine dair teminat istedi. Maximilian, bu koşulları yerine getirmeyi kabul etti fakat karşılıklı sınır ihlalleri sonrasında, 1565'te sadrazam olan Sokollu Mehmed Paşa'nın da savaşçı tutumu nedeniyle Kanuni Sultan Süleyman, 73 yaşında 13. seferine çıktı. Diğer kuvvetlerin de yolda katıldığı Osmanlı Ordusu, 2 Ağustos 1566'da Zigetvar'a vardı. Kanuni Sultan Süleyman, Eylül 1566 gecesi, Zigetvar'ın alınmasından bir gün önce çeşitli kaynaklara göre felç, anjin, nikris veya dizanteri sebebiyle hayatını kaybetti. Cenazesi Süleymaniye Camii'nde toprağa verilirken, yerine II. Selim Osmanlı İmparatorluğu'nun on birinci padişahı olarak tahta geçti.
KANUNİ SULTAN SÜLEYMAN DÖNEMİNDE KÜLTÜR VE SANAT ALANINDAKİ GELİŞMELER
Kanuni Sultan Süleyman döneminde Osmanlı topraklarına çok sayıda medrese kurulmuştur. Bu dönemde, devlet halkın eğitimini daha çok ön planda tuttuğu için medreselere ve külliyelere çok sayıda kütüphane kurulmuştur. Sultan Süleyman döneminde Osmanlı İmparatorluğu'nun ikinci büyük eğitim kurumu olan Süleymaniye Medreseleri açılmıştır. Bu medreseler tıp, matematik, coğrafya gibi birçok farklı alanda eğitim vermiştir. Süleyman döneminde medreseler Sahn-ı Seman ve Süleymaniye medreseleri olarak ikiye ayrılmıştır. Sahn-ı Seman Medreseleri hukuk, edebiyat gibi alanlarda eğitim verirken Süleymaniye Medreseleri matematik, tıp gibi alanlarda eğitim vermiştir.
Kanuni Sultan Süleyman hükümdarlığı döneminde başta babası için yaptırmış olduğu I. Selim Külleyi olmak üzere birçok külliye yaptırmıştır. Bunlardan biri olan Süleymaniye Külliyesi Osmanlı mimarisinin en önemli örneklerinden biri sayılmaktadır. Ayrıca Sultan Süleyman'ın padişahlığı döneminde Fuzuli, Baki, Pir Sultan Abdal gibi çok önemli şairler yetişmiştir. Ayrıca Sultan Süleyman da Muhibbi mahlasıyla şiirleri vardır. Kendi divanında tam 2779 adet gazel bulunan Kanuni Sultan Süleyman, Divan edebiyatının gazel rekorunu da eline almıştır.
KANUNİ SULTAN SÜLEYMAN'IN EŞLERİ VE ÇOCUKLARI
Sultan Süleyman'ın bilinen dört eşi vardır. Bunlar Hürrem Sultan, Mahidevran Sultan, Gülfem Hatun ve gerçek adı bilinmeyen Fülane Hatun'dur. Kanuni Sultan Süleyman'ın bu dört eşinden, biri ismi bilinmeyen bir kız olmak üzere on sekiz çocuğu olduğu bilinmektedir.