

Geçen yazıda, seyahatimin üçüncü etabına başlamıştık, hep birlikte. Yani, Güney Amerikaya
İlk ülke Kolombiyadan devam edelim.
Meksikanın yazılarından birinde, ülkedeki paralı otoyolların ne kadar paralı ve pahalı olduğundan bahsetmiş, bir süre sonra onların parasız olan alternatiflerine yönelmeyi tercih ettiğimi söylemiştim.
Kolombiyadaki paralı yollar, Meksikadakilere rahmet okutacak cinsten. Kolombiyada araba kullandığım 6 gün içerisinde ödediğim otoyol geçiş ücretlerinin toplamı 171,800.- Kolombiya Pesosu; yani yaklaşık US$96.40. Santafeye giderken ve dönerken ödediğim tünel geçiş ücretleri buna dahil değildir. Onları da katınca bu miktar 196,600.- Kolombiya Pesosuna, yani yaklaşık US$110.45na yükselir. Bu kadar günde yakıta harcadığım parayı soracak olursanız, 329,412.- Kolombiya Pesosu; yani, yaklaşık US$185.10. Yakıta harcadığım miktarın neredeyse 3te ikisi kadarını da paralı yollar için harcamışım. Üstelik, Kolombiyada alternatif ücretsiz yol da yok. Motosikletler çok şanslı tabii. Onlar, paralı yolları parasız olarak kullanıyorlar. O nedenle de, yollarda arabaların birkaç misli (5-6 misli) sayıda motosiklet görüyorsunuz. Hem de, motosiklete binen insan sayısı ortalaması 2nin üzerindedir, herhalde. 3 ya da daha fazla sayıda insanı aynı motosikletin üzerinde görmek hiç de şaşırtıcı değil, Kolombiyada.
Geçen yazıda bahsettiğim Santafe de Antoquitada şehir meydanı
Kolombiyanın başının derdi iki konu : FARC ve kokain
Kolombiya, 1717de İspanya İmparatorluğuna bağlı olarak kurulmuş olan Nueva Granada Bölgesel Yönetimini n bir parçası idi. Aynı kaderi paylaşan Panama, Ekvador ve Venezullayla birlikte, bu koloniyel yönetimden, Venezulalı efsanevi devrimci Simon Bolivarın başlattığı özgürlük hareketiyle, 1819da kurtuldu. Kurulan yeni Gran Colombia devleti, kısa süre sonra üç devlete ayrıldı. Ardından da iç karışıklıklar, savaşlar, 1899da başlayan 100 Gün Savaşı ve Panamanın Amerika Birleşik Devletleri tarafından ayartılması
1948de yeniden başlayan La Violencia (şiddet) dönemi ardından askeri diktatörlükler ve buna karşı başlayan çeteleşme dönemi
FARC (Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia Ejército del Pueblo; Kolombiya Devrimci Silahlı Güçleri - Halk Ordusu) bunların içinde en çabuk güçlenen ve kendine yandaş edinen ve uzun ömürlü olanı. 1980lere kadar kontrol altında tuttuğu bölgelerde topladığı vergiler ve tarım üretiminden elde ettiği gelirle ayakta duran FARC, sonraları ilgi alanını genişletip uyuşturucu üretimi ve sevkiyatı işine de karışmaya başlamış. 1990 sonlarından itibaren devlet güçlerinin yoğun baskısı, son zamanlarda eski destekçileri Hugo Chavezin (Venezuela Devlet Başkanı) artık silahlı gerilla hareketini desteklemediğine ilişkin verdiği bir dizi demeç ve 2010a kadar çeşitli askeri operasyonlar sonucu lider kadrosunun büyük kısmını yitirmesi, FARCın gücünü oldukça düşürmüş. Yine de araştırmalar, 2010 itibariyle bile FARCın 9,000 cıvarı eğitimli ve silahlı gücünün, bir o kadar da silahsız istihbarat ve lojistik elemanının varlığına işaret ediyor.
Gelelim Beyaz Altına! Kolombiya kokainüretim ve ticaretinin cazibesiyle 1970lerin başında tanışmaya başlamış. Bu yıllarda uyuşturucu mafyaları türemeye, kendi koka bitkisi plantasyonlarını, kokain üretim tesislerini ve dağıtım ağlarını oluşturmaya başlamışlar. 1980lerde bu iş iyice çığrından çıkmaya başlamış. Medellin şehri, tarihin gördüğü en varlıklı kara para zenginini yaratmış, bu beyaz altın sayesinde. ...ve fakirin, neredeyse tüm Medellin halkının Robin Hoodunu, bir efsaneyi... Pablo Escobarı!
Onunla ilgili anlatılan hikâyeler o kadar çok ki, anlatmaya zaman ve sayfa yetmez. Yaptıklarının görmezden gelinmesi ve hasıraltı edilmesi için rüşvet vermediği, tehdit etmediği kimse kalmamış. Bazı kaynaklar, onun insani(!) tarafından bahsederken karşısındakini öldürmek yerine, parayla iknâ etmeyi tercih ederdi diyorlar. İkna etmek istediği kişiye tercih yapması için, şöyle yerleşmiş bir deyişi tekrarlarmış : plata o plomo (gümüş ya da kurşun; gümüş para anlamında, kurşun ise, malûm). Bir keresinde, tek bir sevkiyatla 23 ton kokaini Amerika Birleşik Devletlerine gönderilmek üzere Panamaya taşıyarak tarihe geçmiş. Başta, zaman zaman kendisinin de kullandığı uçakla bu işleri yaparken, sonraları sahip olduğu hava filosu 15 uçak ve 6 helikoptere ulşamış. Emektar uçağını da, çiftliğinin girişine asmış.
Pablo Escobar 1982 yılında, Liberal Parti temsilcisi yardımcısı olarak Kolombiya Kongresi Temsilciler Meclisine de girer. Ülkenin çeşitli yerlerinde okul, hastane ve toplu konutlar yaptıran Escobar, fakirin gözünde hayırsever bir kahramandır. Devletin gözünde de bir kahramana dönüşebilmek için, ülkenin dış borçlarını ödemeyi önerir; nedense, kabul edilmez. Kazandığı paranın haddi ve hesabı o kadar yoktur ki, eski muhasebecisinin bir ifadesinde söyledikleri, bu hesapsızlığı bir nebze olsun açıklıyor. Şöyle demiş : -kara- Paraları desteleyebilmek için aylık paket lastiği v.s. harcamamız US$2,500.00 cıvarındaydı. Depolarda sakladığımız paraların her yıl yaklaşık %10luk bir kısmını, fareler yediği için, fire olarak ayırmak zorunda kalıyorduk. İşte bu adam, 1987de tahmini US$25 milyar tutarında tahmini servetiyle Forbes dergisi tarafından dünyanın en varlıklı 7. adamı seçilir.
Durumun bu kadar önüne geçilmez hal alması ABDnin de iyice canını sıkmıştır ve Amerikan Delta Force ve Kolombiya Centra Spike güçlerinin ortak hareketiyle 1993te Pablo Escobar bulunur ve öldürülür. Bundan sonraki bir dizi operasyon, Escobarın sahibi olduğu Medellin uyuşturucu kartelini temizler. Bu temizlikten sonra, yerini Cali karteli alır ve uyuşturucu ticareti kaldığı yerden, ve hatta daha da hızlanarak sürüp gider.
Son zamanlarda başlatılan Plan Colombia ile, Kolombiyadaki koka plantasyonları havadan ilaçlamayla yok edilmeye çalışılıyor. Üreticiler buna karşılık plantasyonları doğal koruma bölgelerine kaydırmaya başladılar, ilaçlama yapılamasın diye. Devlet de buna karşılık elle ilaçlama yoluna başvurdu. Bütün bunların sonucunda gelinen nokta şöyle :
- Kolombiyada nüfusun büyük kısmını oluşturan fakir halk, ellerindeki tek geçim kaynağı olan koka yaprağı üretimi yavaş yavaş yok oluyor ve yoksulluk giderek artıyor.
- Zaten kalitesi düşük olduğu için tercih edilmeyen Kolombiya kokası yerine artık, Ekvador ve Peruda kokasının üretimi artıyor.
Son veriler, bu çalışmalar sonucu ABDde kokain fiyatlarının düşmeye başladığını gösteriyor. Evet, yanlış duymadınız; düşmeye başlamış. Ticaretin kaçınılmaz arz-talep dengesini düşünecek olusak, gösterilen tüm bu gayretler sonucu, sıfıra sıfır, elde var sıfır. Bunda durum hatta eksiye düşmüş görünüyor.
Kahve ülkesi Kolombiyanın kahve bölgesi :
Kolombiya, malûm, bir kahve ülkesi. Dünyada Brezilya ve Vietnamdan sonra (evet, ben de Vietnam adını 2. sırada duyunca çok şaşırmıştım) en büyük kahve üreticisi. Kolombiyalılara ve tanıdığım birkaç kahve tiryakisi arkadaşıma göre, dünyanın en güzel kahvesi, Kolombiya kahvesi. Kolombiya kahvesinin en önemli merkezlerinden Pereira, Manizales ve Armenianın (bu şehre neden Armenia denilmiş olduğunu anlatmayacağım, sinir bozucu çünkü) bulunduğu bölgeyi rotama yerleştiren de, Cartagenalı Enrique. Kolombiya kahvesinin sırlarını araştırmaya, Salentoya gideceğim. Kalacağım yer de bir kahve plantasyonu. Adı da zaten The Plantation House. İngiliz Tim ve Kolombiyalı eşi Cristinanın kurduğu kasabanın hemen dışındaki ufak çaplı kahve üretim çiftliği ve hemen biraz dışındaki hostel, hem kahve yetiştirilmesi hakkında bilgi almak, hem de konaklamak için uygun görünüyor. Cartagenadan ayrıldığımdan beri yağan ve hala aralıklarla devam eden yağmur müsaade ederse, kahve çiftliğini gezebileceğim.
Kahve vadisi
Salentodan gece manzaraları
The Plantation House hostelindeki odam ın penceresinden
Kahve vadisinden iki resim daha
Timden, ertesi gün kahve çiftliğine gitmeden önce kahve ve üretimi ile ilgili brifing sözü aldım. Akşam Salentonun meydanında, bir kafeye oturup, insanları seyrederek geçirdim, zamanımın çoğunu.
Kahve nereden gelir?
Kahvenin hiç de Yemenden gelmiyor olduğunu ta Etiyopyada öğrenmiştiniz, sanırım. Kahvenin doğduğu yer Orta Afrika; özellikle de Etiyopyanın orta ve güney-batısı, Sudanın güney-doğusu ve Kenyanın kuzeyi. İlk olarak Yemendeki Sufî dergâhlarında keyfi keşfedilen kahveyi, ilk olarak Yemenli tacirler İstanbula gönderdikleri için de, kahve Yemenden gelir olmuş. Aynı tacirler Sudanlı, Etiyopyalı köleleri de Yemenden gönderirlermiş ama hiç de, Arap Bacı Yemenden gelir olmamış, nedense. Neyse, konumuz kahvenin İstanbula nereden geldiği değil. Ama Güney Amerikaya getirenler İspanyollar ve tabii Afrikadan getirmişler.
- Ana grup olarak iki kahve türü olduğunu (Arabica ve Robusta),
- Bunlardan Arabicanın, özellikle lezzeti nedeniyle kahve tiryakileri tarafından daha çok tercih edildiğini,
- Bunların da daha alt türlerinin olduğunu, Arabicanın en çok tercih edilen alt türlerinin ise Bourbon ve Typica olduğunu,
- Bunlardan Bourbonun, bir Fransız adası olan ve şu anda Avrupa Topluluğunun en uzak toprak parçası olan, Madagaskar yakınlarındaki Reunion Adasında 18. yüzyılda üretilip, daha sonra anakara Afrikaya taşındığını,
- Kahve meyvesinin, Afrikada gördüğüm gibi, ağacı üzerinde kurumaya bırakılmasının, kahvedeki kafein miktarını arttırdığı ve tadını bozduğu için kaliteyi düşürdüğünü, bunun yerine, yaş meyve olarak elle tek tek toplandıktan sonra güneşte kurumaya bırakılmasının daha iyi sonuç verdiğini
ve daha birçok şeyi Timin yaklaşık yarım saatlik brifinginde öğrendim. Sonra da lastik çizmelerimi giyip, çiftlikte beni bekleyen kâhya Julionun yanına gittim. Lastik çizmesiz gitmek mümkün değil; çiftliğe giden yaklaşık 100mlik yol tümüyle çamur ve yer yer neredeyse çizme boyu batıyorsunuz. Öyle yerlerde, batan bacağınızı çamurun içinden söküp almaya çalışırken, çizmenizin ayağınızdan sıyrılıp orada kalmaması için de ciddi bir çaba harcamak zorundasınız. Çiftliğe vardığımda Julio da beni bekliyordu.
Çimlendirilen kahve tohumları
Dikilmeye hazır fideler
Meyve öncesi kahve çiçeği
ve toplanmaya hazır kahve meyvesi
Kâhya Julio kahve meyvesinin nasıl toplanması gerektiğini anlatıyor, İspanyolca. Ben de çatır çatır anlıyorum, tabii
Çiftlikte yetiştirilen ürünlerden birisi de ananas. Ben bunları ağaçta yetişir zannederdim. Meğer böyle bodur bitki meyvesiymiş
Bu bitkilerden her birisi bir ilâ beş arasında meyve veriyor, her batında. Bir senede de 2 kez meyve alınıyor
Çiftlikte bir de böyle bambu ormanı var
Gezdik de, bir de çiftlikten çıkmak için tırmanmak lâzım
Cali, Popayan ve Kolombiyadan çıkış
Salentodan sonraki durağım Cali. Salsa dansının başkenti diye anılan Cali, Kolombiyanın üçüncü büyük kenti. Aslen Küba doğumlu olan salsa dansı, dünyada en çok Calide yapılırmış. Salsanın Cali Stili diye bir türü bile var, bu yüzden. Her yer salsa kulübü ve salsa dans barı dolu.
ve tabii dans etmek için bekleyen dillere destan Cali kadınları
Üzerimdeki kıyafet (seyahat pantolonu ve ayağımdaki trekking ayakkabıları) çok sevdiğim ve ucundan-kıyısından öğrenip, becerebildiğim salsa dansına saygısızlık ve ayrıca komik olacağı için, barlardan birinde dans edenleri yalnızca seyretmekle yetindim.
ve tabii muhteşem Calili hanımları da
Kolombiyadaki son durağım, aslında Paskalya törenlerinde bulunmayı planladığım (daha doğrusu Enriquein önerisiyle yapmaya çalıştığım) ama beceremediğim Popayandı. Her koloniyel Orta ve Güney Amerika kentinde görmeye alıştığım, hatta artık kanıksadığım yapıdan tek farkı, burada tüm binaların beyaz kireçle boyanmış olması. Zaten kanıksadığım ve bana artık, gördüğüm onlarca koloniyel kentten sonra artık basmakalıp gelen bu şehir planını bir de bembeyaz boyanmış görmek, bende bir değişiklik hissi yaratmadığı gibi, -açıkçası- antipatik de geldi. Şehrin tek ilginç yapısı, -bence- Molino Nehri üzerinden geçen, 1713 tarihli Custodia Köprüsü idi.
Custodia Köprüsü
Gece ise şehir daha sevimli görünüyor. Katedral ve Iglesia de la Encarnaciona çıkan yol
26 Nisan Salı günü ülkeyi Ekvadora doğru terk ediyorum. Sınıra gelip de, gümrük görevlisine Landonun geçici ithalât belgesini uzattığımda, belgeyi aldı ve Tamam! dedi. Nasıl yani? Hani damga, imza, kaputu açmak falan yok mu? Yokmuş. Bu kadar. Pasaport ondan daha uzun sürdü, ilk olarak; 1 dakika kadar. Hayatımda arabayla bir ülkeden bu kadar kısa sürede ayrılmamıştım. Yok, attım! İlk kez ABDden Meksikaya geçişimde formaliteler 0 (yazıyla, sıfır) zaman birimi sürmüştü.
Ekvadorda buluşmak dileğiyle, hepinize esenlikler.
Ali Eriç
29 Nisan 2011
Cuenca / Ekvador