8 Nörogelişimsel Alan: Bellek Sistemigyonetim
Okul yılları, hafızanın hayatın her hangi bir döneminde olduğundan çok daha büyük bir gayretle çalıştırılmasını gerektirir. Yeterli zekaya sahip olmalarına rağmen okulda başarısız olan sayısız çocuk vardır, çünkü bu çocuklar konuları hatırladıklarından çok daha iyi anlarlar! Tuhaftır ki belleği çok iyi durumda olduğu için okul yılları boyunca, yalnızca gerçeğe dayalı verileri tekrarlayarak, üstün başarı sağlayan sayısız çocuk var. Bu çocuklar belleğin daha önemsiz olduğu yetişkin kariyerinde maalesef çok daha az başarılı olurlar… Bellek, pek çok beyin alanında gerçekleştirilen karmaşık ve çok bölmeli bir operasyondur. Bir çocuk bir kavramı veya süreci, açıklanırken/gösterilirken anlayabilir fakat bellek olmadan hiç birini hatırlayıp uygulayamaz. Uygun bellek işlevlerinin işbirliği olmadan öğrenme başarısız olur ve çocuğun belleği üzerindeki baskı okul yılları boyunca arttırılarak devam ettirilir. Pek çok açıdan zeki olan öğrenciler belleği bu kadar zorlanmasına dayanamazlar. Gerçekte hiçbir mental gerilik yaşamazken “aptal”, “yavaş” olarak damgalanan, düşük bellek kapasiteli çocukların sayısı az değil…
Hiç kimsenin belleği mükemmel ya da tamamen yetersiz değildir. Doğru soru; Hangi Bellek?
*Kısa süreli bellek, ilk giriş noktasıdır ve bilgi girdikten sonra 2-20 sn. kadar kısa süreli bellekte tutulur. Bilgiler zihne girerken,
-Daha sonra kullanmak üzere uzun süreli belleğe gönderebilir
-Hemen kullanıp unutabilir
-O an için yararlanıp, daha sonra da kullanmak üzere saklayabilir
-Hemen unutup, bu konuda hiç bir şey yapmayabilir.
Bütün bu seçenekler 2 sn. kadar bir sürede değerlendirilmeli; ama uzatma da istenebilir. Mesela, içinden tekrarlamak, zihinde resmini canlandırmak (zihin makinesi ile fotoğraf çekmek), görsel bir nesne ise sözcüklere dökmek gibi. Kısa süreli bellekte işlev problemi olanlar bilgiyi yeniden ifade etmekte zorluk yaşarlar.
Aktif Çalışma Belleği
*Aktif Çalışma Belleği, herhangi bir faaliyetin bileşenlerinin veya amaçlarının o faaliyeti tamamlamak için yeterince uzun bir süre için tutulduğu yerdir. Gelişen fikirler için zihinde boşluk sağlar ve bu şekilde bir açıklamanın devamını dinlerken başını hatırlayabilmemiz sağlanır. Bir görevle uğraşırken o görevin parçalarını bir arada tutmak için gerekli mekanizmayı sağlar ve böylece örneğin hediye paketlerken makası nereye koyduğunuzu hatırlayabilirsiniz. Kısa süreli belleğin uzun süreli bellek ile bir araya gelebileceği bir buluşma yerini var eder ve böylece yanıtı bulmak için belleği tararken soruyu hatırlarsınız. Çok sayıda anlık plan ve amacı barındıracak bir yer olarak iş görür; böylece örneğin alış veriş merkezine giderken oraya gittiğinizi unutmaksızın benzin istasyonunda durabilirsiniz. Otomatik yapılan işler için aktif çalışma belleğine ihtiyaç yoktur (yazı, imla vb.). Ancak çaba gerektiren işler aktif çalışma belleği gerektirir.
Aktif çalışma belleğinde problemi olanlar okurken ne okuduklarını unutabilir ve talimatların sonunu dinlerken başlangıcıyla ilgili söylenenleri unutabilir. Matematik problemi çözerken ortasında kaldığı yeri unutma gibi problemler yaşanabilir. Bu sorunları yaşayan çocuklar genelde dalgın olarak tarif edilir. Ama gerçekte belleklerinde bir alan sorunu vardır.
Uzun Süreli Bellek
*Uzun Süreli Bellek, bilgi, beceri ve yaşam deneyimlerinin saklandığı sınırsız depodur. Bilgi bellekten yok olmaz, sadece belleğin içinde kaybolmuştur. Buradaki en stratejik konu bilgiyi sistematik olarak depolamak, daha sonra bulabileceğimiz en kolay yere koymaktır.
Yazma; ilkokulun ortalarından ortaokula kadar belleği gerçekten yoran bir iştir, ‘’hatırlama’’ dan büyük talepleri vardır. Hecelemeyi, noktalamayı, büyük harf kullanımını, dilbilgisini, daha önceki bilgilerini ve kendi fikirlerini bir anda hatırlamak zorunda! Yazmaktan nefret eden, yavaş yazan ya da yazdıklarından çok daha iyi konuşan çocukların zihinlerinde çoğunlukla, orta çocukluk döneminde ortaya çıkan bellek yetersizlikleri görülür.
Çocuklar bellek mekanizmasını her gün kullanır, ancak onlara ya da öğretmenlere belleğin nasıl işlediği hiç öğretilmez! Yazma, imla, matematik ve test çözme… Buradaki çocuğun faaliyetleri bellek hakkında önemli bilgiler verir. Öğrenciler ‘’aptal’’ olmakla bazı şeyleri hatırlamada zorluk çekme arasında fark olduğunu bilmelidir. Kimsenin belleği kusursuz çalışmaz.
ICA, Öğrenci & Kariyer Uzmanı Eda Özbay