Geri bildirim (feed back) mekanizması:
-Hipofiz ve hipofiz denetimindeki endokrin bezlerin karşılıklı etkileşim içinde çalışarak kanda hormon miktarının dengelenmesine geri bildirim (feedback mekanizması) denir.
-İki şekilde gerçekleşebilir;
1. Pozitif geri bildirim (Pozitif feed back): Hipofizin sürekli olarak bir endokrin bezi uyararak hormon üretimini sağlamasıdır.
2. Negatif geri bildirim (Negatif feed back):Bir endokrin bezden salgılanan hormon vücutta gerekli aktiviteyi gösterdikten sonra hipofizi etkileyerek, hipofizin hormon salgısını engellemesidir.
Örnek: LH ile progesteron hormon miktarları pozitif geri bildirimle ayarlanır. FSH ve östrojen miktarları negatif geri bildirimle ayarlanır.
Şekil: Dişi üreme sisteminin hormonal kontrolü
Şekil: Dişi üreme sisteminin hormonal kontrolü
Menstrual Döngü (Âdet Döngüsü) Evreleri
-Hipotalamustan salgılanan RF hipofizi uyarır, hipofizden FSH, LH salgılanır ve bu hormonlar yumurtalığı etkiler.
-Yumurtalıktan salgılanan hormonlar, döl yatağını etkileyerek dört evreden oluşan menstural döngüyü meydana getirir.
1. Folikül Evresi
-Folikülde yeni bir yumurtanın geliştiği evredir.
-Hipofizden FSH salgılanır. Bu hormon yumurtalıktaki folikülleri uyarır.
-Foliküllerden biri gelişir, folikül kılıfı kalınlaşır ve içi sıvı dolar.
-Foliküldeki yumurta hücresi olgunlaşarak döllenme özelliği kazanır.
-Bu evrede folikülden östrojen hormonu salgılanır.
-Kanda östrojen hormonu arttığında hipofizin FSH salgısı azalır.
- Folikül içinde yumurtanın olgunlaşma süresi ortalama 10-14 gün sürer.
2. Ovulasyon Evresi
Folikülün yırtılıp olgunlaşan yumurtanın serbest hâle gelmesine ovulasyon (yumurtlama) denir.
-Ovulasyon hipofizden salgılanan LH hormonunun etkisiyle gerçekleşir .
-Bu olay menstrual döngünün ortalarına (14. gün) rastlar.
-Ovulasyon evresinde yumurta, yumurta kanalına geçer.
-Burada spermle karşılaşırsa döllenme olur.
Şekil: Yumurtalıkta folikül gelişimi ve ovulasyon
3. Korpus Luteum Evresi
-Ovulasyon evresinde yırtılan folikül, sarı renkli yağ damlacıkları taşıyan ve korpus luteum (sarı cisim) adı verilen yapıya dönüşür.
-Bu dönüşüm LH'nin folikülü uyarmasıyla gerçekleşir.
-Korpus luteum, hormon salgılayan bez özelliği taşır ve çok miktarda progesteron hormonu, daha az miktarda da östrojen hormonu salgılar.
-Progesteron hormonu döl yatağını embriyonun yerleşme olasılığına karşı hazırlar.
-Progesteronun etkisiyle döl yatağının iç duvarı kalınlaşarak süngerimsi bir yapı hâlini alır.
-Kılcal damarlar genişler. Kan ve mukus salgısı artar.
-Döllenen yumurta döl yatağına tutunur.
-İnsan koryonik gonadotropin hormonunun etkisiyle korpus luteum bozulmadığı için gebeliğin 5. ayına kadar progesteron hormonu salgılamaya devam eder.
-Gebeliğin ileri dönemlerinde progesteron hormonu plasentadan salgılanır.
-Gebeliğin ileriki dönemlerinde plasenta oluşur ve korpus luteum bozulur.
4. Menstruasyon Evresi
-Yumurta döllenmezse korpus luteumun yapısı bozulur ve
progesteron salgısı azalır.
-Döl yatağı iç duvarı parçalanır. Oluşan doku parçaları döllenmemiş yumurtayla beraber kanamalar hâlinde vajinadan dışarı atılır.
-Kanamanın ilk günü yeni bir menstrual döngünün birinci günüdür. Menstruasyon evresi yaklaşık 4-5 gün sürer.