MESUT ÇIRAK
Baş Hesap Uzmanı
Tam mükellef kurumların içinde bulundukları mali krizi hafifletmek ve mali bünyelerini kuvvetlendirmek amacıyla Kurumlar Vergisi Kanunu'na 2970 Sayılı Yasa ile Geçici 10. madde getirilmiş; söz konusu madde daha sonra 3239 sayılı yasa ile değiştirilmiştir.
Yazımızda Geçici 10. maddenin açıklamasından hareketle uygulamada ortaya çıkan bazı sorunları ortaya koymaya çalışacağız.
a — Geçici 10. maddenin 2970 ve 3239 sayılı yasalarla düzenlenen şekli:
5422 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununa 2970 sayılı yasa ile eklenen geçici 10. maddesi şöyledir:
«Tam mükellefiyete tabi kurumların iştirak hisselerinin veya gayrimenkullerinin 1984 yılında satışından doğan kazançların tamamının, 1985 yılında satışından doğan kazançların ise %80'inin kurum sermayesine ilave edilmesi şartıyla, sermayeye eklenen bu kazançlar kurumlar vergisinden müstesnadır. ...»
Söz konusu madde daha sonra 3239 sayılı yasa ile değişikliğe uğramıştır. Maddenin değişik şekli ise şöyledir:
«Tam mükellefiyete tabi kurumların iştirak hisselerinin veya gayrimenkullerinin 1984 yılında satışından doğan kazançların tamamının, 1985 ve 1986 yılında satışından doğan kazançların %80'inin,
1987 yılında satışından doğan kazançların %70’inin ve 1988 yılında satışından doğan kazançların %60'ının kurum sermayesine ilave edilmesi şartıyla, sermayeye eklenen bu kazançlar kurumlar vergisinden müstesnadır. ...»
2970 sayılı yasa ile getirilen Geçici 10. madde ile tam mükellef kurumların sahip oldukları gayrimenkullerle iştirak hisselerinin 1984 ve 1985 yıllarında satışından sağladıkları kazançlar, sermayeye ilave edilmeleri koşulu ile, kurumlar vergisinden istisna edilmiş iken; aynı maddenin 3239 sayılı yasa ile değişen şekli ile, tanınan bu istisna 1986, 1987 ve 1988 yıllarında da işler hale getirilmiştir.
2970 sayılı yasa ile düzenlenen şekli ile söz konusu istisnanın uygulama koşulları 3239 sayılı yasa ile daraltılarak sınırlamalar getirilmiştir. Şöyle ki: 2970 sayılı yasada, istisnadan yararlanacak kurumların iştigal konularından bahsedilmemişken, 3239 sayılı yasa ile, menkul kıymet veya gayrimenkul ticareti ile uğraşan tam mükellef kurumların, bu amaçla ellerinde bulundurdukları değerlerin satışından elde ettikleri kazançlar istisna kapsamı dışında tutulmuştur.
Öte yandan sermayeye eklenen kazançların 2970 sayılı yasa ile 1990 yılına kadar işletmeden çekilmesi veya işletmelerin tasfiyesi halinde, o yılın kazancı sayılıp, vergiye tabi tutulacağı hüküm altına alınmış iken, 3239 sayılı yasada bu süre beş yıl olarak tespit edilmiştir.
b — Söz konusu istisnadan Kimler Yararlanır?
Geçici 10. maddenin eski ve yeni şeklini kalın çizgileriyle bu şekilde ortaya koyduktan sonra, şimdi uygulamasının nasıl olması gerektiği ve prosedürünü açıklamaya çalışalım.
Madde metninden açıkça anlaşılacağı üzere bu haktan;
Menkul kıymet ve gayrimenkul ticareti ile uğraşmayan tam mükellef kurumlar faydalanılabilmektedir.
Tam mükellef kurumun tanımı K.V.K.'nun 9. maddesinde yapılmıştır. Kurumlar Vergisi Kanunu'nun birinci maddesinde sayılan tüzel kişiler ise;
— Sermaye şirketleri
— Kooperatifler
— iktisadi Kamu Müesseseleri Dernek ve Vakıflara ait iktisadi işletmeler
— iş Ortaklıklarıdır.
Yukarıda sayılan tam mükellef kurumların söz konusu istisnadan faydalanabilmesi için, uğraşı konuları menkul kıymet ve gayrimenkul ticareti olmamalıdır. Yani, ta:m mükellef kurum eğer menkul kıymet ticareti ile uğraşıyorsa söz konusu istisnadan faydalanmamaktadır. Hemen şunu belirtelim ki, menkul kıymet portföy işletmeciliği ile uğraşan tam mükellef kurum, bilançosunda kayıtlı gayrimenkulu satarak 'bir kazanç sağlarsa, bu kazanç Geçici 10. maddede sözü edilen istisnadan faydalanabilecektir. Menkul kıymet portföy işletmeciliği yapan kurumun, portföyünde bulunan menkul kıymeti satarak sağladığı kazançlar ise faaliyet kazancı olduğu için istisnadan yararlanamamaktadır.
Aynı şekilde yap satıcılık işi yapan bir inşaat şirketinin bu amaçla elinde bulundurduğu gayrimenkulu satarak sağladığı kazançta adı geçen istisnadan ya ...