Devasa develerin sonuncuları ve arkaik insanlar, yaklaşık 27.000 yıl öncesine kadar Moğolistan’da birlikte yaşıyordu.
Dev bir iki hörgüçlü deve türü olan Camelus knoblochi’nin Orta Asya’da yaklaşık çeyrek milyon yıl yaşadığı biliniyor. Frontiers in Earth Science’da yayımlanan yeni bir araştırma, C. knoblochi’nin son sığınağının yaklaşık 27.000 yıl öncesine kadar Moğolistan’da olduğunu gösteriyor.
Moğolistan’da, bu deve türünün sonuncusu, anatomik olarak modern insanlarla ve belki de soyu tükenmiş Neandertaller veya Denisovalılar ile bir arada yaşadı. C. knoblochi’nin neslinin tükenmesinin ana nedeni iklim değişikliği gibi görünse de, arkaik insanların avlanması da bir rol oynamış olabilir.
Arizona Üniversitesi Antropoloji Okulu’nda fahri profesör olan Dr. John W Olsen, “Burada, soyu tükenmiş deve Camelus knoblochi’nin, iklimsel ve çevresel değişiklikler onu yaklaşık 27.000 yıl önce yok olmaya itene kadar Moğolistan’da varlığını sürdürdüğünü gösteriyoruz.” diyor.
Paradoksal bir şekilde, bugün güneybatı Moğolistan, kritik olarak nesli tükenmekte olan yabani Bactrian devesi C. ferus’un son iki yabani popülasyonundan birine ev sahipliği yapıyor. Yeni sonuçlar, Moğolistan’da geç Pleistosen sırasında C. knoblochi’nin C. ferus ile birlikte var olduğunu, dolayısıyla türler arası rekabetin C. knoblochi’nin neslinin tükenmesinin üçüncü nedeni olabileceğini gösteriyor.
Yaklaşık üç metre boyunda ve bir tondan fazla ağırlığa sahip olan C. knoblochi, C. ferus’u gölgede bırakabilirdi. Bu iki tür, soyu tükenmiş diğer Camelus ve antik Paracamelus arasındaki kesin taksonomik ilişkiler henüz çözülmedi.
Olsen, “C. knoblochi fosili, güneybatı Moğolistan’ın Gobi Altay Dağları’ndaki Tsagaan Agui Mağarası’ndan kalıntılar ve aynı zamanda zengin, tabakalı bir insan Paleolitik kültür materyali dizisini de içeriyor. Bu durum, arkaik insanların orada C. knoblochi ve başka yerlerde eş zamanlı olarak yabani Baktriya devesi ile bir arada yaşadığını ve etkileşime girdiğini gösteriyor.” diyor.
Çölleşme nedeniyle yok olmaya sürüklenen bozkır uzmanları
Yeni çalışma, 2021’de Tsagaan Agui Mağarası’nda bulunan beş C. knoblochi bacak ve ayak kemiğini ve güney Moğolistan’ın bugünkü Gobi Çölü’ndeki Tugrug Shireet’ten bir örneği tanımlıyor. Bunlar, kurt kemikleri, mağara sırtlanları, gergedanlar, atlar, yaban eşekleri, dağ keçileri, yaban koyunları ve Moğol ceylanlarıyla birlikte bulundular. Bu kalıntılar, C. knoblochi’nin modern akrabalarından daha az kuru habitatlar olan dağ ve ova bozkır ortamlarında yaşadığını gösteriyor.
Araştırmanın yazarları, C. knoblochi’nin, öncelikle günümüzün develeri C. ferus, yerli Bactrian devesi C. bactrianus ve yerli Arap devesi C. dromedarius’a göre çölleşmeye daha az toleranslı olması nedeniyle nihayet neslinin tükendiği sonucuna varıyor.
Geç Pleistosen’de, Moğolistan’ın çevresinin çoğu daha kuru hale geldi ve bozkırdan kuru bozkıra ve sonunda çöle dönüştü.
“Görünüşe göre, C. knoblochi çöl biyomlarına zayıf bir şekilde adapte oldu, çünkü öncelikle bu tür doğal ortamlar bu kadar büyük hayvanları destekleyemezdi. Ama belki de tatlı suyun mevcudiyeti ve develerin vücutta su depolama yeteneği, zayıf uyarlanmış termoregülasyon mekanizmaları ve aynı beslenme nişini işgal eden faunal topluluğun diğer üyelerinden gelen rekabetle ilgili başka nedenler de vardı.”
Sonlara doğru, türün sonuncusu, en azından mevsimsel olarak, daha kuzeydeki komşu Sibirya’da, daha ılıman orman bozkırlarında (ormanlıklarla parça parça otlaklar) oyalanmış olabilir. Ancak bu yaşam alanı da muhtemelen ideal değildi, bu da C. knoblochi için ölüm çanını çalmış olabilirdi. Dünya bir daha dev develeri göremeyecekti.
İnsanlar tarafından avlandı veya leşleri toplandı
Arkaik insanlarla C. knoblochi arasındaki ilişkiler nelerdi?
Rusya Bilimler Akademisi Arkeoloji ve Etnografya Enstitüsü’nde kıdemli araştırmacı olan sorumlu yazar Dr. Arina M Khatsenovich, “59.000 ila 44.000 yıl öncesine tarihlenen Tsagaan Agui Mağarası’ndan bir A. knoblochi metakarpal kemiği, hem insanlar tarafından yapılan kasaplık hem de onu kemiren sırtlanların izlerini sergiliyor. Bu, C. knoblochi’nin Moğolistan’daki Geç Pleistosen insanlarının avlayabileceği veya leşlerini toplayabileceği bir tür olduğunu gösteriyor.” diyor.
“Geç Pleistosen’de insanlar ve C. ferus arasındaki etkileşime ilişkin henüz yeterli maddi kanıta sahip değiliz, ancak muhtemelen insan C. knoblochi ile av olarak olan ilişkilerinden farklı değildi, ancak evcilleştirme için bir hedef değildi.”
Rusya Bilimler Akademisi’nin Sibirya Şubesi’nde paleobiyolog olan ilk yazar Dr. Alexey Klementiev, “C. knoblochi’nin Moğolistan’da ve Asya’da, genel olarak, Deniz İzotopu Aşama 3’ün sonunda (kabaca 27.000 yıl önce) bozkır ekosisteminin bozulmasına neden olan ve kuraklaşma sürecini yoğunlaştıran iklim değişikliklerinin bir sonucu olarak neslinin tükendiği sonucuna varıyoruz.” diyor.
Frontiers. 24 Mart 2022.
Makale: Alexey M. Klementiev et al. 2022. First Documented Camelus knoblochi Nehring (1901) and Fossil Camelus ferus Przewalski (1878) From Late Pleistocene Archaeological Contexts in Mongolia. Frontiers.