Evrenin erken dönemlerini gözlemleyen astronomlar bir sürprizle karşılaştı: Samanyolu’na çok benzeyen genç bir galaksi. Yeni bulunan bu galaksiye SPT0418 47 adı verildi ve Dünya’dan uzaklığı göz önüne alındığında, bu galaksi görüntüsünün evren 1,4 milyar yaşındayken, yani yaklaşık 12 milyar yıl öncesinden geldiği düşünülüyor.
Bu keşif araştırmacıları oldukça şaşırttı: Yıldızlar, beklenildiği gibi, çok hızlı oluşuyor. Zira evrenin ilk dönemlerinde uzayda çok fazla gaz vardı. Ancak tüm bu kaosa rağmen, SPT0418 47’nin belirgin bir dönen diski ve ortasında bir galaktik “şişkinlik” (bulge) bulunuyor. Bu yapı, Samanyolu’nun durumuna çok benziyor.
Ancak, SPT0418 47 ve Samanyolu arasındaki benzerlikler tam olarak mükemmel değil. Samanyolu’nun belirgin bir sarmal yapısı var, yıldızlar ve gazdan oluşan büyük “kolları” bulunuyor. Ancak SPT0418 47’de bu kollar yok. Dahası, bilim insanları bu galaksinin tamamen farklı bir tür olan bir eliptik galaksiye evrimleşeceğini düşünüyor.
Yine de, yeni keşfedilen galaksi, bu devasa yıldızlarla dolu yapıların çağlar boyunca geçirdiği evrim hakkında bir fikir veriyor. Bu yeni keşiften yola çıkarak, galaksilerin daha önce hayal edilenden daha az dramatik değişimler geçirdiği düşünülebilir. Almanya’daki Max Planck Astrofizik Enstitüsü’nde doktora öğrencisi olan Francesca Rizzo, “Yakındaki sarmal galaksilerde ve Samanyolu’nda gözlemlediğimiz yapılar 12 milyar yıl önce de zaten vardı.” diyor.
Astronomlar SPT0418 47 galaksisini güçlü Atacama Büyük Millimetre/milimetrealtı Dizgesi (ALMA) ile gözlemlediler. ALMA,
Şili çölüne yayılmış, birlikte çalıştığında dev bir radyo teleskop 66 anten içeriyor. Yeni bulunan galaksi doğrudan gözlemlenemeyecek kadar sönüktü, bu yüzden ALMA bu problemin üstesinden gelmek, SPT0418 47’nin ışığını artırmak için yakın bir galaksinin kütleçekimini kullanan “kütleçekimsel merceklenme” tekniğine başvurdu.
Kütleçekimsel merceklenme bazen görüntüyü bozabiliyor, ancak bu gözlemde iki galaksi hemen hemen aynı doğrultudaydı. Bu sayede SPT0418 47 ham görüntülerde mükemmele yakın bir halka gibi görünüyor. Rizzo ve ekibi, bir bilgisayar modeli kullanarak galaksinin gerçek şeklini ve gaz hareketini belirledi.
Gelecekte kullanılacak, European Southern Observatory’nin Extremely LargeTelescope’u gibi teleskoplar, SPT0418 47’nin şeklinin ne kadar yaygın olduğunu daha iyi anlamak için erken evrenin derinliklerine daha yakından bakacak.
14 Eylül günü, diğer bütün gezegenlerle ilgili tartışmaları bir süreliğine kenarda bırakacak bir basın açıklaması yapıldı: uluslar arası bir takım, Venüs atmosferinin üst tabakalarında olası bir yaşam işareti olabilecek fosfin gazı (PH3) tespit ettiklerini duyurdu.
Adını Yunan güzellik tanrıçası
Afrodit’in Roma eşdeğerinden alan
Venüs için Dünya’nın ‘ikiz kardeşi’ desek de, gezegenin iç yüzü o kadar da güzel sayılmaz. Hatta Venüs o kadar çok toksik gaz ile dolu ki, gezegende güzellikten çok cehennem gibi bir ortam mevcut. %96’sı karbondioksitten oluşan Venüs atmosferi, argon, kükürtdioksit ve karbonmonoksit gibi toksik gazlar içeriyor. 14 Eylül’de Nature dergisinde yayınlanan ve aynı gün hakkında basın toplantısı yapılan bulgular, bu toksik gazların arasına fosfini de ekledi. Ancak fosfin bahsettiğimiz diğer toksik gazlardan farklı: Biyolojik veya endüstriyel süreçler sonunda oluşan bir element, bu da Venüs’ün atmosferinde bakteriyel yaşam izleri bulmuş olabiliriz demek.
Çalışmanın yürütücüsü olan Cardiff Üniversitesi’nden Jane Greaves, Zoom üzerinden yaptıkları basın toplantısında “Venüs bulutlarında bir tür canlı organizma tespit etmiş olabiliriz.” açıklamasını yaptı. Greaves’in de söylemi ile “Bu beklenmedik ve çok heyecan verici bir bulgu.”
Makalenin yazarlarından birisi olan Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nden (MIT) Sara Seager “Venüs’te yaşam bulduk demiyoruz, kaynağı belli olmayan fosfin gazı tespit ettik.” diyor. Venüs atmosferinde fosfin oluşmasını sağlayacak bilinen bir mekanizma yok. Diğer taraftan Seager’ın yürütücülüğünü yaptığı aynı ekiple yapılan ve sonuçları geçtiğimiz ay yayınlanan bir makale, Venüs atmosferinde yüzeyden 48 ila 60 kilometre yükseklikte mikrobiyal yaşamın var olabileceğini öngörüyor.
Venüs atmoferinde fosfin tespitinin diğer teleskoplarla takip gözlemleri yapılarak doğrulanması gerekiyor. Keşfi yapan ve alanda çalışan diğer bilim insanları bu tespitin üzerine yoğunlaşıp sıkı bir şekilde çalışacaklar. Sonuçlar her ne olursa olsun, ‘ikiz kardeşimiz’ ile ilgili bilmediğimiz çok şey var. Ancak eğer keşif doğrulanırsa, Venüs’teki yaşam olasılığı araştırmalarının ciddi bir ivme kazanacağı net.
NASA’nın Ingenuity adını verdiği Mars helikopteri geçtiğimiz hafta uzayda ilk defa başarıyla çalıştırıldı. Ingenuity başka bir gezegende uçurulması planlanan ilk helikopter. Şu anda 30 Temmuz’da Mars’a gönderilen Mars 2020 Perseverance yüzey araştırma aracının üzerinde yolculuk ediyor.
7 Ağustos’ta helikopterin altındaki lityum iyon pili, uzayda ilk kez çalıştırıldı ve şarj edildi. Şu anda Perseverance’in içinde saklanan 1,8 kilogramlık Ingenuity, gücünü yüzey araştırma aracının güç kaynağından alıyor.
NASA’nın California’daki Jet İtki Laboratuvarı’nda (JPL) Mars Helikopteri için operasyon başkanı olarak çalışan Tim Canham,
“bu büyük bir dönüm noktasıydı, çünkü 30 Temmuz’da fırlattığımızdan beri Ingenuity’yi ilk defa açma ve elektroniklerine bir ‘test sürüşü’ yapma fırsatını bulduk” diyor.
“Her şey kitaba uygun ilerlediğinden, bundan sonra şarjını kabul edilebilir bir seviyede tutmak için yaklaşık iki haftada bir aynı etkinliği gerçekleştireceğiz.”
Bu galaksiyi inceleyerek kendi galaksimiz hakkında daha çok şey öğrenebiliriz.