1-Nöronlar
Uyarılma , uyarıyı değerlendirme , uyarıyı taşıma (iletme) ve diğer hücreleri uyarma Yeteneği vardır. Sinir sisteminin esas hücreleridir.
Uyarıyı alma : Kimyasal veya fiziksel etkilerle dendrıt , hücre gövdesi ve ranvier boğumlarından olur.
Uyarıyı İletme (taşıma) : Elektriksel etkiyle gerçekleşir.
Uyarma : Kimyasal olarak gerçekleşir.
Morfolojilerine göre üçe ayrılır.
1-Uni polar (tek kutuplu) : Daha çok omurgasızlarda , omurgalılarda embriyonal gelişiminde görülür.
2-Bi polar (iki kutuplu) : Kulakta (korti organında) duyma , burunda koklama , retinada ve sinir merkezinde görülür.
3-Multi polar (çok kutuplu) : Sinir sisteminin çoğu hücreleri böyledir.
- Uni polar ve bi polar nöronlar sensorik (duyu nöronu)karakterindedir.
- Multi polar nöronlar ise ara ve motor nöronları karakterindedir.
Görevlerine göre nöronlar üç çeşittir.
1-Duyu nöronları:Reseptörlerden aldığı uyarıları ara nöronlar taşıyan nöronlardır.
2-Ara nöronlar: Duyu nöronlarından aldıkları uyarıları değerlendirip ilgili davranışın oluşması için efektörle ilgili motor nöronlara aktaran ve M.S.S yi oluşturan nöronlardır
3-Motor nöronlar:Ara nöronlardan aldıkları uyarıları ilgili efektörlere taşıyan nöronlardır
2-Nöroglia Hücreleri
Nöronların beslenmesi .
Artık maddelerin uzaklaştırılması .
Nöronların izolasyonu ve İmpulsların düzenli iletimi .
Nöronların desteklenmesi .
Sistemin toksin ve mikro organizmalara karşı korunması .
Dokusal dejenerasyonda dejenere olan bölgenin doldurulması ve yamanmasında .
Merkezi sistemde nöronlarda miyelin kınını oluşturma (beyin ve omurilik ak maddesinde) rol oynar.
3-Schwann Hücreleri
Periferik sinirlerde miyelin kınını oluşturmak.
Miyelin sinirlerde aksonu kuşatmak.
Periferik aksonların İşlevliliğinin devamını sağlarlar.
Periferik sinirlerde aksonların yaşamı ve fonksiyonlarının devamı için zorunludur.
Periferik sinirlerde aksonların regenerasyon’ unu sağlar.
Nörilemmayı meydana getirir.
Miyelin Kını
Aksonlarda izolasyonu sağlayarak uyartı iletim hızını arttırır.
Miyelinsiz nöronlarda aksonlar schwann hücreleri ile örtülüdür.
Nörona ait oluşum değildir.
Ranvier boğumlarında bulunmaz.
Merkezi sistemde glia hücreleri perifer sistemde schwann hücreleri oluşturur.
Merkezi sinir sisteminin çoğu hücreleri ve otonom sisteminin postganglionik nöronları miyelinsizdir.
Miyelin izolasyon görevi gördüğü için impulsun iletimi ranvier boğumları arasında sıçramalarla (Saltotorik) gerçekleşir ve ileti hızı artar.
Nöronlarda enerji tasarrufu sağlar.
Miyelin Kınını Taşıyan Yapılar
1-Somatik sinirler
2-merkezi sinir sisteminin bazı hücreleri
3-Otonom sistemin preganglionik nöronları
İmpuls Oluşumu ve İletimi
Sinir Hücresi Uyarıldığında (İmpuls oluştuğunda),
O2 tüketimi artar.
Glikoz tüketimi artar.
CO2 artar.
Isı artar.
Na iyonları hücre içerisine alınır.
ATP tüketimi artar.
K iyonları hücre dışına çıkar.
Uyarılan sinir hücresinde elektriksel polarizasyonda gerçekleşen değişimler:
Animasyonu izle Animasyonu izle Animasyonu izle
Sinir telinden geçen impuls sayısı
1-Uyartının kuvveti
2-Uyartının şiddeti
3-Uyartının tekrarlanma sıklığı
4-Uyartının süresine..................... bağlıdır
.
İmpulsun hızı
1-Aksonun miyelinli olup olmaması (Miyelinli sinirlerde daha hızlı)
2-Ranvier boğum sayısı (Sayı azaldıkça hız artar) (Arasındaki mesafe arttıkça hız artar.)
3-Akson çapı (Çap büyüdükçe hız artar.)
NOT : Ranvier boğumları arasındaki mesafenin uzaması iletimi hızlandırır.
İmpulsların Özelliği ve Sonuçları (Etkileri)
Eşik şiddeti altındaki uyarılar sinirde tepki oluşturmaz.
Eşik şiddetindeki uyartı sinirde bir veya birkaç impuls oluşturur. Bu impulslar sinir boyunca ilerler. İmpulslar sinapsları geçse bile efektör yapıda tepki zayıf ve bölgesel olur.
Eşik şiddetinden fazla uyarı sinirde
İmpuls sayısının artmasına
Sinapstan geçen impuls sayısının artmasına
Tepkinin şiddetinin artmasına
Daha fazla efektörle cevap verilmesine neden olur.
Uyartının şiddeti impulsun hızını ve etkisini değiştirmez.
Uyartının şiddeti oluşan impuls sayısıyla doğru orantılıdır.
İmpuls sayısı uyartının şiddeti ve süresine bağlıdır.
Uyartının şekli (Kimyasal veya Fiziksel) impuls özelliklerini etkilemez.
İmpuls sinapslardan daha yavaş geçer.(Kimyasal yol)
İmpulsların sinapslarda engellenmesi veya desteklenmesi (kolaylaştırılması) diğer sinapslarla salgılanan nörotransmiter maddeler veya kimyasal alıcılarla olur.
Farklı resöpterlerden alınan farklı uyaranlar sinir hücrelerinde aynı mekanizma ile taşınır.