İki bölümde inceleyebiliriz: 1- Geleneksel Türk Tiyatrosu
2- Modern Türk Tiyatrosu
Geleneksel Türk Tiyatrosu
KARAGÖZ
Karagöz, bir gölge oyunudur. Bu oyun, deriden kesilen ve "tasvir" adı verilen bazı şekillerin (insan, hayvan, bitki, eşya) arkadan ışıklandırılmış beyaz bir perde üzerine yansıtılması temeline dayanır. Karagöz oyununun kökeni ve bu oyunda başrol oynayan Karagöz ile Hacivat'ın kimlikleri konusunda değişik görüşler vardır. Söylentilere göre Karagöz, Trakyalı bir demirci ustasıdır ve bir cami yapımında Bursa'da, caminin ustabaşısı Hacı İvaz (Hacivat) ile tanışır ve kısa bir süre sonra aralarında eğlenceli bir söyleşi başlar. Bu söyleşiye öteki kişiler de katılır. Durumu öğrenen Orhan Gazi, Karagöz'ü idam ettirir; Hacivat ise hacca giderken eşkıyalar tarafından öldürülür. Daha sonra Orhan Gazi'nin emriyle Şeyh Küşteri, Hacivat ile Karagöz arasındaki gülünç söyleşi ve olayları perdeye aktarır. Bu oyun 17. yüzyıldan bu yana Türkiye'de çok yaygınlaşmıştır.
Karagöz Oyununun Özellikleri:
İslam uygarlığı etkisindeki Osmanlı toplumunun dilini, inançlarını, gelenek - görenek ve zanaatlarını, siyasal ve sosyal olaylara bakışını yansıtan zengin bir kaynaktır.
Karagöz, halkın ortak malıdır. Konuları kimin düzenlediği belli değildir.
Belli sayıdaki ortak konuların sözlerini, her sanatçı, oyun anında kendine göre ayarlar. Yani oyunun önceden hazırlanmış bir metni yoktur, oyun doğaçlamaya dayalıdır.
Oyunda Karagöz, cahil halk tipini, Hacivat ise aydın kişileri temsil eder.
Oyunda her meslek, yöre ve sınıftan insan rol alır; herkes kendi şivesiyle konuşur. Bu kişilerden bazıları şunlardır: Çelebi (genç bir mirasyedi), Beberuhi (cüce ve aptal), Tuzsuz Deli Bekir (sarhoş), Efe (zorba), Zenne (kadın), Kayserili (pastırmacı), Arnavut (bahçıvan), Acem (zengin), Yahudi (bezirgân), vb.
Karagöz oyunu; başlangıç (Hacivat'ın sahneye gelişi), muhavere (Karagöz'le Hacivat'ın karşılıklı konuşması), fasıl (asıl konu) ve bitiş (perdeden çekilme) gibi dört bölümden oluşur.
ORTAOYUNU
Ortaoyunu, sahne olarak kabul edilen ve etrafı seyircilerle kuşatılmış bir alanda oynanan bir oyundur. Bu oyun da birçok yönden Karagöz'e benzer.
Ortaoyununun Özellikleri:
Halkın ortak malıdır.
Yazılı bir metne dayanmaz; oyuncular doğaçlama yoluyla konuşur.
Karşılıklı konuşmalara, şive taklitlerine dayalıdır.
Oyunda müziğe de yer verilir.
Dekor yok denecek kadar azdır.
Temel kişileri Pişekâr ile Kavuklu'dur. (Pişekâr, Hacivat'ın; Kavuklu Karagöz'ün yerini tutar.)
Oyunda değişik çevre ve ulustan insanlar yer alır.
Ortaoyunu da Karagöz oyunu gibi "başlangıç", "muhavere", "fasıl","bitiş" bölümlerinden oluşur.
MEDDAH
Meddah, taklitler yaparak hikâyeler anlatan bir halk sanatçısıdır.
Meddahlık, bir bakıma tek kişilik bir gösteri, bir oyun sayılabilir.
Meddah'ın anlattıkları, gerçekçi halk hikâyeleridir.
Meddah, aslında tiyatronun çeşitli kişilerini kişiliğinde toplamış bir aktördür.
Meddah hikâyeleri konuşma diliyle oluşturulur.
Anlatım düzyazı biçimindedir.
Konu sıradan kişilerin başından geçen olaylardır.
Meddah, hikâyesini anlatmak için dinleyicilerden daha yüksekçe bir sekiye konmuş iskemleye oturur, eline bir baston alır, omzuna da büyükçe bir mendil koyar. Daha sonra da ses ve şive taklitlerine dayalı konuşmasına başlar.
MODERN TÜRK TİYATROSU
Türk edebiyatında Batılı anlamda tiyatro Tanzimat'la başlar. İlk tiyatro eserimiz sayılan "Şair Evlenmesi"ni Şinasi 1859'da yazmıştır. Şair Evlenmesi tek perdelik bir komedyadır.
Tanzimat döneminde Teodor Kasap, Âli Bey, Ahmet Vefik Paşa gibi sanatçılar Moliere'den çeviri ve uyarlamalar yapmışlardır. Aynı dönemde Namık Kemal, Abdülhak Hamit gibi sanatçılar ise dram türünde -pek başarılı sayılmayacak- eserler vermişlerdir.
Meşrutiyet döneminde de Türk tiyatro edebiyatı Batı'nın sönük bir taklidi olarak kalmış, tiyatromuz asıl kişiliğini 1925'lerden sonra bulmuştur.
Cumhuriyetin ilk döneminde tiyatro alanında eser veren başlıca sanatçılar şunlardır: Aka Gündüz, Faruk Nafiz, Reşat Nuri, Yakup Kadri, Musahipzâde Celal, Necip Fazıl., vb. Son dönem Türk tiyatrosunun en önemli yazarlarından bazıları ise şöyle belirtilebilir: Tarık Buğra, Necati Cumalı, Haldun Taner, Refik Erduran, Turan Oflazoğlu, Cevat Fehmi Başkut, vb.