(ö. 1159/1746) Osmanlı kazaskeri, musikişinas ve şair. İlmiyeye mensup, Arapzâde olarak tanınan sülâledendir. Babası. İstanbul Şehzade Camii imamı Arapzâde Ali Efendi'dir. 1100 (1688-89) yılında İstanbul'da doğdu. Tahsilini İstanbul medreselerinde yaptı. Üstün kabiliyeti ve çalışkanlığı sayesinde, kısa sürede devrin ünlü bilginleri arasında yer aldı. 1710da, sesinin güzelliği ve mûsiki bilgisi sebebiyle III. Ahmed'in başimamı olarak sarayda görevlendirildi; ayrıca şehzadelerin hocalığına tayin edildi. Bu tarihten itibaren sürekli bir şekilde yükselerek bir yıl sonra müderris, 1720'de Mekke Kadılığı pâyesiyle Yenişehir mollası oldu. Dört yıl sonra da kendisine İstanbul Kadılığı payesi verildi. 1725 yılında İstanbul kadılığına getirildiyse de bu görevde bir yıl kalabildi. 1730'da saraydaki İmamlık vazifesinden alınarak Sakız'a gönderildi. Daha sonra 1738'de Anadolu kazaskeri. 1745'te de Rumeli kazaskeri oldu 7 Receb 1159'da 340 İstanbul'da vefat etti ve Çarşıkapı'daki Sinanpaşa Medresesi hazîresine defnedildi. Oğullan Sâdık, Ahmed Abdullah ve Ali Rızâ efendiler de zamanın tanınmış ilim adamlarındandır. Nitekim Sâdık Efendi Rumeli kazaskerliği, Ahmed Atâuilah Efendi şeyhülislâmlık, Ali Rızâ Efendi de Yenişehir mollalığı görevlerinde bulunmuştur.
Abdurraman Efendi Türkçe, Arapça, Farsça olmak üzere üç dilde şiir yazmıştır. Ayrıca kaleme aldığı Arapça tarihleri, onun edebî kudretini göstermektedir. Ancak şiirlerini topladığı bir divana bugüne kadar rastlanmamıştır. Abdurrahman Efendi zamanın önemli musikişinasları arasında yer alır. Özellikle kendi şiirlerine yaptığı bestelerle ve hânendeliğiyle tanınmış, birçok saz eseri ve sözlü eser bestelemiştir. Ancak eserleri, Kasımpaşa Mevlevîhanesi ney-zenbaşı ve şeyhlerinden bestekâr Arapzâde Ali Dede'nin (ö. 1767) eserleriyle karıştırıldığından, zamanımıza ulaşan peşrev ve saz semaileri hakkında kesin bir sayı vermek mümkün değildir341.
9- R Ekrem Koçu. “Arapzâde Ali”, Is. A, II, 644. 342
ABDULRAHMAN b. BİŞR
Ebû Muhammed Abdurrahman b. Bişr b. el-Hakem el-Abdî en-Nisabûrî (ö. 260/873-74) Tanınmış hadis hafızı.
Babası Bişr b. Hakem. (ö. 238/852-531 Mâlik b. Enes ve Fudayl b. İyâz'ın talebesi olmuş. Buhârî ve Müslim gibi muhaddislere ise hocalık yapmıştır. Hafızası oğlununkinden daha kuvvetli olup rivayet ettiği hadisler onunkinden fazladır. Hadis tahsili için gittiği yerlere, henüz bulûğ çağına ermemiş bir çocuk olan oğlu Abdurrahman'ı da götürmüş ve onun büyük âlimlerden hadis öğrenmesini sağlamıştır. Babasıyla birlikte gittiği Yemende ergenlik çağına giren Abdurrahman, babasının ve dedesinin hocası olan Süfyân b. Uyeyneden ve ayrıca İsmail b. Uleyye, Yahya b. Saîd el-Kattân, Abdürrezzâk b. Hemmâm'dan hadis tahsil etmiştir. Yahya el-Kattân, oğlu gibi sevdiği Abdurrahman'ı bir dersinde öğrencilerine göstererek onun çok zeki olduğunu söylemiş ve kendisinden rivayet edeceği her şeyi tereddütsüz kabul etmelerini tavsiye etmiştir. Abdurrahman'dan da babasının talebeleri Buhârî ve Müslim başta olmak üzere, Ebû Dâvûd, İbn Mâce, İbn Huzeyme gibi tanınmış muhaddisler rivayette bulunmuşlardır. Kur'ân-ı Kerim okumasıyla da tanınan Abdurrahmanın sesinin çok güzel olduğu rivayet edilir. Nİsabur Emîri Abdullah b. Tâhir, onun kıraatini dinlemek üzere akşamlan tebdîl-i kıyafet ederek imamlık yaptığı camiye giderdi. Rivayetleri Şahîh-i Buhârî, Şahîh-i Müslim ile Ebû Dâvûd, Nesâî ve İbn Mâce'nin sünenlerinde yer alan ve İbn Hibban. İbn Ebû Hatim gibi hadis otoriteleri tarafından güvenilir bir râvi olarak tanıtılan Abdurrahman, uzun bir Ömür sürdüğü için, sadece onun rivayet ettiği hadisleri dinlemek üzere birçok hadis âliminin başvurduğu bir otorite olmuştur. 343
Ebû Muhammed Abdurrahman b. Ebî Bckr es-Sıddîk (ö. 53/673) Hz. Ebû Bekir'in oğlu ve Hz. Âişe'nin ana baba bir kardeşi. İslâmiyet'in ilk yıllarında müşrikler arasında yer aidi; Bedir ve Uhud savaşlarında onların safında bulundu. Hudey-biye Antlaşması sırasında veya daha yaygın bir rivayete göre Mekke'nin fethinden önce müslüman oldu. Asıl adı Abdü'1-Kâbe olup bu isim Hz. Peygamber tarafından Abdurrahman'a çevrildi. Hayber Gazvesine ve daha sonraki savaşlara katıldı. Veda haccında Resûlullah tarafından Hz. Âişe'ye umre yaptırmakla görevlendirildi. Peygamberin hastalığı sırasında da yanından hiç ayrılmayarak hizmetinde bulundu.
Ok atmadaki mahareti ve cesareti ile tanınan Abdurrahman, babasının halifeliği dönemindeki irtidad olaylarında Hâlid b. Velîd'in kumandasında. Özellikle Benî Hanîfe kabilesine karşı yapılan savaşlarda büyük yararlıklar gösterdi. Hz. Ömer zamanında da Suriye'deki fetihlere katıldı. Cemel Vak'ası'nda Âişe'nin safında yer aldı ve Ali'yi destekleyen Mısır valisi kardeşi Muhammed'in üzerine yürüdü. Kardeşinin Muâviye b. Hudeyc tarafından öldürülmesine müdahele etmedi. Muâviye b. Ebû Süfyân'ın, oğlu Yezîd'i veliaht tayin etmesine Hz. Hüseyin, Abdullah b. Zübeyr ve Abdullah b. Ömer'le birlikte karşı çıktı ve ona biat etmedi. Daha sonra Muâviye'-nin, biat etmesi için gönderdiği 100.000 dirhemi de reddederek Mekke'ye döndü.
Kureyş'in en iyi ok atanlarından biri olan Abdurrahman, Mekke'ye 6 mil uzaklıkta bulunan Hubşrde vefat etti. Cenazesi Mekke'ye getirilip orada defnedildi. Abdurrahman1 dan sekiz kadar hadis rivayet edilmiş olup bunlardan üçü Buhâri ile Müslim'in Şahîh “Terinde, geri kalanlar ise Kütüb-i Sitte'nin diğer eserlerinde yer almıştır. Rivayetlerini Ahmed b. Hanbel'in Müsned'inde (I, 197-199) bir arada görmek mümkündür. 345
Bibliyografya
1- Vâkıdî. Kitâbü'l-Meğâzî (nşr M. jones), London 1965-66.
2- İbn Hişâm. es-Sîre (nşr. Mustafa es-Sekkâ v dğr.). Kahire 1375/ 1955.
3- İbn Kuteybe. et-Ma'arif (nşr. Servet Ukkâşe), Kahire 1960.