Uzay Gürsey, (7 Nisan 1921 - 13 Nisan 1992) Türk fizikçi ve matematikçi.
7 Nisan 1921’de İstanbul’da hayata merhaba dedi. Babası askeri doktor Ahmet Reşit Gürsey, anası ise Türkiye Cumhuriyeti'nin öncü bilim kadınlarından kimyager Remziye Hisar'dır. Anne-babasının çocuklarının eğitimi üzerine titizlikle eğilmesi ve minik yaşta İstanbul aydın çevresinin içinde yer almak onun çok yönlü ve sanata düşkün kişiliğinin oluşmasını sağladı.
Feza Gürsey Galatasaray Lisesi'ndeki eğitimini 1940 yılında tamamladı. 1944 yılında da İstanbul Fen Fakültesi Matematik–Fizik Dalı'ndan mezun oldu. İstanbul Üniversitesi’ndeki fizik asistanlığı sırasında M.E.B. Tarafınca meydana getirilen sınavı kazanarak İngiltere’de Imperial College’de doktora yapma imkanını elde etti. Kuaterniyonların alan teorisine uygulanmaları mevzusunda yaptığı ve 1950'de tamamladığı çalışması, bilim dünyasında uyandırdığı yankıların yanısıra, onun için de yaşam boyu sürecek bir araştırma ilgisinin odak noktası oldu.
Uzay Gürsey 1950-51 senelerı içinde Cambridge Üniversitesi'nde doktora sonrası çalışmalar yaptıktan sonra 1951'de İstanbul Üniversitesi'ne fizik asistanı olarak belirleme edildi. 1952'de kendisiyle beraber fizik asistanlığı yapmakta olan Suha Pamir ile evlendi.
1953'de İstanbul Üniversitesi’nden doçent ünvanını aldı. 1954-61 senelerı içinde süre öğretim üyeliği süresince Türk bilim tarihinin ilk ve son kuramsal Fizik Kürsüsü'nün temelini oluşturan iki öğretim üyesinden biri olarak kürsünün geleceğini hazırlamıştı. Ayrıca 1957-61 yılları arasında Brookhaven Ulusal Laboratuvarı'nda, Princeton Üniversitesi'nde İleri Araştırma Enstitüsü'nde ve Columbia Üniversitesi'nde araştırmalar yapmış olan Uzay Gürsey'in bu dönemi onun bilimsel açıdan en verimli dönemlerinden biri olmuş, bu sırada ona yaşamının sonuna kadar hayranlık duyan ve onu destekleyen Nobel Fizik Ödülü sahibi Wolfgang Pauli ile, atom bombasının babası olarak bilinen J.R. Oppenheimer ile, yine Nobel Ödüllü fizikçiler olan E. Wigner, T.D. Lee ve C.N. Yang ile tanışmış, onlarla dostluklar kurmuştu.
Feza Gürsey, 1961'de sağladığı uluslararası üne ve önünde oluşturulan yurtdışı prestijli iş olanaklarına rağmen yurda döndü ve ODTÜ’nün sunduğu profesörlük ünvanını kabul ederek ODTÜ 'teorik Fizik Bölümü'nün kurulmasında önemli bir rol üstlendi.
1960'lı yıllarda Kiral Bakışım kuralı'nı ortaya koyarak uzay-vakit bakışımı çalışmalarının genişletilmesine ön ayak olan Gürsey, kuantum renk dinamiği kuramı çevçevesin de çalışmalara imza atmıştır.
1974 yılına kadar ODTÜ'de öğretim üyeliği görevine geçindiren uzay Gürsey, sayısız öğrenci yetiştirdi ve etkin bir araştırma grubu kurdu. 1974'de Yale Üniversitesi'nde kürsü başkanlığına getirildi. Feza Gürsey, 1992 yılında A.B.D.'nin New Haven kentinde ölmüştür.
Eserleri
- Itzhak Bars
- Alan Chodos
- Chia-Hsiung Tze
Feza Gürsey, Symmetries in particle physics, New York 1984, ISBN 0306418010
Ödülleri
- 1969 Tübitak Bilim Ödülü
- 1977 S. Glashow ile birlikte J.R. Oppenheimer Ödülü
- R. Griffiths ile Doğa Bilimlerinde A. Cressey Morrison Ödülü
- 1979 Einstein Madalyası
- 1981 College de France’da konuk profesör ve College de France Madalyası
- 1984 İtalya Cumhuriyeti'nce verilen Commendatore unvanı
- 1986 Roma'da Konuk Profesörlük ödülü