Makrofaj nedir? Çeşitleri, görevleri? Kanser için dost mu düşman mı?
Vücudun patojenlere karşı savunulmasında birçok bağışıklık sistemi hücresi devreye girer. İmmün sistemin beyaz kan hücrelerinden birisi olan makrofajlar vücudun savunmasında önemli bir yere sahiptir.
Makrofaj nedir?
Yapılan araştırmalara göre makrofajlar, patojenlere (örneğin mikroplara) yanıt olarak oluşan sinyaller ile kanda dolaşan monosit hücrelerinden farklılaşan hücrelerdir.
Makrofaj ismi, Yunanca'dan gelmektedir ve büyük yiyici anlamına gelmektedir (makros = büyük; phagein = yemek).
Makrofajların görevleri nelerdir?
Makrofajlar, hücresel atıkları, yabancı maddeleri, mikropları, kanser hücrelerini ve yüzeyinde sağlıklı vücut hücrelerine özgü proteinlere sahip olmayan her şeyi fagositoz olarak adlandırılan bir süreçle yutar ve sindirir. Bu büyük yiyici hücreler, esasen tüm dokularda bulunur.
Makrofaj çeşitleri nelerdir?
Makrofajlar, bulundukları dokuya göre farklı şekiller alırlar; örneğin, histiyositler, Kupffer hücreleri, alveolar makrofajlar, mikroglia ve diğerleri. Ancak hepsi mononükleer fagosit sisteminin bir parçasıdır. Fagositozun yanı sıra, spesifik olmayan savunmada (doğuştan gelen bağışıklık) önemli bir rol oynarlar ve lenfositler gibi diğer bağışıklık hücrelerini sürece katarak özel savunma mekanizmalarını (adaptif bağışıklık) başlatmaya da yardımcı olurlar. Örneğin, T hücrelerine antijen sunucu olarak da görev yaparlar.
Makrofajlarla ilişkili çok sayıda hastalık da tanımlanmıştır, örneğin insanlarda, disfonksiyonel (fonksiyon görmeyen) makrofajlar, sık enfeksiyonlara neden olan kronik granülomatöz gibi ciddi hastalıklara neden olur.
Yukarıdaki şekilde, bir makrofaj hücresinin (büyük turuncu hücre), bakterilere (küçük yeişl hücreler) saldırması ve yok etmesi resmedilmiştir.
Tümör mikroçevresinde en çok bulunan hücreler makrofajlardır
Kanser gelişimiyle ilgili ve tümör mikroçevresinde bulunan makrofajlara TİM (tümör ilişkili makrofajlar, tumor-associated macrophages, TAM) denir.
TİM'ler, tümör ortamında üretilen GM-CSF sinyalleri sayesinde hayatta kalırlar. CSF1 sinyalleri, tümör hücreleri tarafından üretilir ve TİM'leri tetikler. Bu tetiklenmeye karşılık olarak TİM’ler de tümör hücresinin metastaz yapmasına yardım eden EGF sinyalini başlatır. EGF sinyaline ek olarak VEGF ve Wnt7β sinyallerini salgılayarak bulundukları çevreye yeni kan damarı gelişimini tetiklerler.
Ek olarak, makrofajlarda, anti-inflamatuvar transkripsiyon faktörü Stat3'ün olmadığı durumda kronik bir inflamatuvar tepki meydana gelir ve bu tepkiden dolayı çeşitli organlarda, örneğin kalın bağırsakta adenokarsinom gelişimini tetikler.
Makrofajlar, yenilikçi onkolojik tedavilerin hedefi olarak da oldukça önemlidir. Bir tedavi hedefi olarak, makrofajların CSF1 reseptörleri, antikor ve küçük molekül ilaçlar ile kapatılarak tümör küçülmesi sağlanmaya çalışılmaktadır.
Charles A Janeway, Jr, Paul Travers, Mark Walport, and Mark J Shlomchik.
Immunobiology, 5th edition
The Immune System in Health and Disease