'1 MAYIS MARŞI'NIN HİKAYESİ
Murat Meriç 2010´da Radikal´de çıkan yazısında 1 Mayıs Marşı´nın öyküsünü ayrıntılarıyla anlatmıştı. O yazıyı yeniden yayınlıyoruz:
1 Mayıs, bugün yıllar sonra yeniden Taksim´de kutlanıyor. 1977´de yaşanan olaylardan sonra meydan mitinglere kapatılmış, ertesi yıl yapılan anma dışında bugüne dek açılmamıştı. Bu giderek bir inatlaşmaya dönüştü, bilhassa son yıllarda her 1 Mayıs biber gazıyla anılır oldu. Limonlar alındı, kumanya hazırlandı ve 1 Mayıs´ta Taksim ´zorlandı´.
Bu yıl, bütün sendikalar ve partiler ortak kararla talebini yineledi, valilik ilk kez meydanı açtı. Şenlikli ve kitlesel bir kutlama bekleniyor, heyecanı ilk duyulduğu andan bu yana bâki. Bu yılın önemli özelliklerinden biri, Timur Selçuk´un yıllar sonra böylesi bir kutlamada sahneye çıkarak ´1 Mayıs´ı seslendirecek olması. Seslendirecek kısmı yanlış anlaşılmasın: Bir koro kuruldu ve sanatçı, bu koroya piyanosu ve sesiyle eşlik edecek.
Timur Selçuk, ´1 Mayıs´ı plak üzerine ilk rapteden şarkıcı. Tarih, 1977. Marş, aynı yıl Taksim´de düzenlenen mitingde Ruhi Su Dostlar Korosu tarafından seslendirildi. Yıllar sonra gerçekleşecek Taksim buluşması için Timur Selçuk´un seçilmesinin ve bir koroyu yönetecek olmasının böylesi bir anlamı da var. Malum, Timur Selçuk o yıllarda bulunduğu yerin bir hayli uzağında ve hep başucunda duran ´Kapital´in yanına bir de Kur´an-ı Kerim yerleştirdiğini her fırsatta söylüyor. Dolayısıyla adı zikredildiğinde kimilerinin ona karşı çıkması çok da şaşırtıcı değil.
Bu noktada, Timur Selçuk´un yıllar önce Roll dergisine (Mayıs 1997) verdiği bir mülakatta söylediklerini hatırlıyoruz: "80 öncesi Türkiye´deki durum çok farklı olduğu için, göğüs göğse yaşanan bir kavga olduğu için, solun bastırılması, hatta tamamen ortadan kaldırılması söz konusu olduğu için, MHP ve yan örgütlerinin, Ülkü Ocakları´nın örgütlü örgütsüz demeden, devletin kimi kanallarının da yardımıyla solla savaşı olduğu için, ben de tercih hakkımı kullandım. Grev yerlerinde, direniş yerlerinde, demokratik gecelerde, hiçbir örgütün, derneğin üyesi olmadan, şarkılarımla elimden geleni yaptım. Allah saklasın, bugün bu şeriat akışı denetlenemez hale gelirse, yine piyanomu alırım, meydanlara çıkarım, seyirci kalmam olaylara."
Gün o gün mü bilinmez ama Timur Selçuk´u bu kitlesel kutlamada piyanosu başında izlemek pek çok insana geçmişi hatırlatacak.
Söz-müzik: Sarper Özsan
´1 Mayıs´ marşının bir ayrıksı tarafı var: Kitlelerce kabul gören ilk ´yerli´ marş bu. Öncesinde (ve sonrasında) dış mihraklarca yazılmış marşlara sahip çıkan ve onları Türkçeleştiren memleket solunun, ´1 Mayıs´ı bu kadar sahiplenmesinin altında yatan etkenlerden biri de, bu topraklardan çıkmış olması.
Marşın hikâyesi enteresan: 1974´te Bertolt Brecht´in Maksim Gorki´den uyarladığı ´Ana´ adlı oyun, Ankara Sanat Tiyatrosu tarafından sergileniyor. Rutkay Aziz´in sahneye koyduğu oyunda Erkan Yücel, Savaş Yurttaş, Yaman Okay, Meral Niron, Erol Demiröz gibi isimler rol alıyor. Oyunun müziklerini yapan Sarper Özsan, bu marşı Rusya´da ´Kanlı 1 Mayıs´ olarak bilinen 1905 kutlamasının mevzu edildiği sahne için yazıyor. Tekstte ´İşçiler marş söyleyerek girer´ cümlesi var ancak marşın ne olduğuna dair bir bilgi yok. Özsan, sözlerini de kendisinin yazdığı bu marşı oyuna dahil ediyor ve ´1 Mayıs´ ilk kez bu oyunda seslendiriliyor.
Sarper Özsan, okullu bir besteci. 1977´de Aydınlık bünyesinde bir koro kuruyor, yönetiyor ve onlarla pek çok yerde konserler veriyor. Bu koroyu kurmadaki amacını "Tek sesli bir koro oluşturmak istemiyordum; tek sesle türkü okuyan bir koronun o dönemki devrimci yönelimin ihtiyaçlarını karşılayamayacağını düşünüyordum. Sadece bizim şarkı, türkü ve marşlarımızı değil, gerektiğinde Bach´tan, Beethoven´dan da eserler seslendirebilir bir koro oluşturmaya çalıştım" cümlesiyle anlatıyor.
Marşla ilgili çok konuşmuyor, kendisinden çıktığını ve halkın malı olduğunu söyleyerek geri çekilmeyi tercih ediyor. Ancak geçtiğimiz yıl Celal Üster´e şunları anlatmış: "Buraya nereden, nasıl bir marş bulacağımı bilemedim. En iyisi, benim bu sahneye uygun bir marş sözü yazıp bestelememdi. Sözlerde ve müzikte hem o günlerin ortamına uygun düşecek, ama aynı zamanda bizlerin içinde bulunduğumuz ortama aykırı düşmeyecek bir marş olmasına dikkat ettim. 1 Mayıs Marşı böyle ortaya çıktı. (...) Sözlere günümüzü anlatan dizeler de koymuştum. Müzikte ise oyunun geçtiği yere ve tarihe aykırı düşmeyecek, ama halkımızın da kulağına aykırı gelmeyecek bir yol seçtim. Örneğin, ´1 Mayıs Marşı´nın ezgisinin temeli, bizim Kürdî dizimizle sol minör dizisinin karışımı sayılabilir. Marşı yazarken sevilebilir ve rahatlıkla söylenebilir bir marş olduğunu düşünüyordum. Ama marşın, oyunun sınırlarını aşıp bu denli yaygın bir duruma geleceğini o gün düşünmem olanaksızdı."
Cem Karaca´nın son 45´liği
Marşın sahneden sokağa taştığı yıl 1976. Taksim´de düzenlenen kutlama öncesinde Türkiye İşçi Partisi´nin yayın organı ´Çark-Başak´ta sözleri yayımlanan marş kutlamada kimi gruplarca seslendiriliyor.
Ancak ilk kitlesel söylenişi bir yıl sonra. 1977´de Timur Selçuk tarafından plak yapılan ´1 Mayıs´, Taksim´deki kutlamalarda Ruhi Su Dostlar Korosu tarafından seslendiriliyor. Marşı onlardan duyan Cem Karaca, repertuvarına almaya karar veriyor ve yine ´Ana´ oyunundan bir başka marşla birlikte (´Durduramayacaklar Halkın Coşkun Akan Selini´) plak yapıyor. Dervişan´ın eşlik ettiği bu plak, Cem Karaca´nın memleketteki son 45´liği. Ocak 1978´de Hey dergisinde şu sözlerle taçlandırılmış: "Sözlerdeki anlam, müzikteki ahenkle yıllarca dillerden düşmeyecek bir yapıt." Cem Karaca, Timur Selçuk ve Selda´nın farklı zamanlarda bu marş yüzünden yargılandığını sözlerimize ekleyelim.
Marşla ilgili bir teknik bilgi de, ´1 Mayıs´ın Doğu Perinçek´in İşçi Partisi tarafından parti marşı olarak kullanılıyor oluşu; Sosyalist Parti zamanından bu yana böyle bu ve tüzükle resmileştirilmiş.
´Zorbalar kalmaz gider´
´1 Mayıs´, 1979´da Dostlar Tiyatrosu bünyesinde Genco Erkal ve Zeliha Berksoy tarafından sahnelenen ´Brecht-Kabare´de de kendine yer buluyor. Mitinglerden konserlere pek çok mecrada seslendiriliyor, dilden dile yayılıyor. Grup Yorum´un ´Marşlarımız´, Edip Akbayram´ın ´Söyleyemediklerim´ albümünde yorumladığı bu marş, başka pek çok albümde de karşımıza çıkıyor. Yakın zamanda Kıraç´ın Fenerbahçe´nin 100. yılı için bestelediği marşın ´1 Mayıs´a benzediği iddia edilmiş, bu vesileyle yeniden gündeme gelmişti.
Yazının sonunda pikaba Cem Karaca´nın yorumunu koyalım, o ve 1977 başta olmak üzere 1 Mayıs´larda kaybettiklerimiz anısına bir kez daha döndürelim o plağı...
Cem Karaca, Dervişan eşliğinde ve dünyanın bütün işçileri için seslendiriyor: ´Günlerin bugün getirdiği baskı zulüm ve kandır / Ancak bu böyle gitmez, sömürü devam etmez / Yepyeni bir hayat gelir bizde ve her yerde // 1 Mayıs, 1 Mayıs, işçinin emekçinin bayramı / Devrimin şanlı yolunda ilerleyen halkın bayramı // Yepyeni bir güneş doğar dağların doruklarından / Mutlu bir hayat filizlenir kavganın ufuklarından / Yurdumun mutlu günleri mutlak gelen gündedir // Gün gelir, gün gelir, zorbalar kalmaz gider / Devrimin şanlı yolunda bir kâğıt gibi erir gider...´
´Kuvvetedir hak, hakkını haksızlara anlat´
Memleketteki ilk 1 Mayıs şiiri, Osmanlı´nın ilk kadın şairlerinden Yaşar Nezihe (1880-1935) tarafından yazılmış: ´1 Mayıs ey işçi / Bugün hür yaşamak hakkı seninken / Patronlar o hakkı senin almışlar elinden // Sa´yınla edersin de tufeylileri zengin / Kalbinde niçin yok ona karşı yine bir kin? / (...) Ey işçi... / Mayıs birde bu birleşme gününde / Bişüphe bugün kalmadı bir mani önünde... / Baştan başa işte koca dünya hareketsiz; yıllarca bu birlikte devam eyleyiniz siz / (...) Sayende saadetlere mazhar beşeriyet / Sen olmasan etmezdi teali medeniyet / Boynundan esaret bağını parçala, kes, at! / Kuvvetedir hak, hakkını haksızlara anlat...´
MURAT MERİÇ (RADİKAL/01.05.2010)
Diğer Haberler
MURAT ERŞAHİN SİNEMADAN ÇIKMIŞ İNSAN
02 HAZİRAN 2023
Kelimeler kifayetsiz! Hal böyleyken hemen hiçbir şeyin, bizim işimiz özelinde filmlerin ve vizyonda ne olup olmadığının bir önemi kalmıyor! İnsan deprem bölgesinden uzakta, yatağında yatmaya, bir bardak çay içmeye, neredeyse nefes alıp vermeye utanıyor! Öte yandan film şirketleri çalışmalarına devam ediyorlar. Sinemalar açık. Her hafta yeni filmler vizyona girmeye devam ediyor. İki hafta süreyle ara verdiğimiz vizyon/film tanıtımlarına, işimiz mecburiyeti gereği 24 Şubat haftasından itibaren yeniden başladık.
NAİM DİLMENER'LE GEÇMİŞ ZAMANIN İZİNDE
Çeyrek yüzyılı aşkın, başta pop olmak üzere müziğin tarihini tutan, radyo programları üreten, kitaplar, eleştiriler yazan, plaklar çalan Naim Dilmener bu uzun yürüyüşün Gazete Pazar ile Radikal adımlarında kaleme aldığı yazılarıyla, müzik serüvenimizden önemli ve değerli isimleri bizlerle paylaşıyor.
'LEZZET'Lİ YAZILAR
GALAKSİYE DEĞİL ARKADAŞLARINA DERMAN OLUYORLAR
‘Marvel evreni’nin en eğlenceli topluluğu ‘Galaksinin Koruyucuları’ bir kez daha karşımızda. Hırçın ve asabi rakun ‘Rocket’ın saldırıya uğramasını ve ekibin onu hayata döndürmek için verdiği çabayı izliyoruz. Film denek hayvanları sorununu da incelikli dokunuşlarla perdeye taşıyor. UĞUR VARDAN (HÜRRİYET/07.05.2023)
FİLM MAKARASI / HİLAL ÇETİNDER
SİNEFİLDEN NOTLAR / HASAN NADİR DERİN
KAVUR VE DİĞERLERİ
Ülke seçim gündeminden başka bir şey düşünemezken, sinema salonlarını rahatlatan film, Hızlı ve Öfkeli serisinin onuncu filmi oldu. Bu filmle ilgili yorumlarımızı haftaya bırakıp, vizyondan farklı filmlere bir göz atalım. Ama öncelik, İstanbul Film Festivali sonrası, vizyona giremese de, özel gösterimlerle çeşitli şehirleri dolaşmakta olan Kavur belgeselinde olsun. Sonrasında da Antalya’dan gecikmeli olarak gelen Koku’ya, farklı olmaya çalışan bir vampir filmine ve sinemalarımızda daha sık görmeye başladığımız bir anime örneğine bakalım.
TV'DE MÜZİK
ÖZEL DOSYALAR
ROCK TEKNESİ
YERLİ ORKESTRA VE GRUPLARIN 'ŞEREF TABLOSU'
Her biri meslekte en az 20 yılı devirmiş müzik yazarlarımızın saptadığı yerli grupların ‘şeref tablosu’nda Moğollar, Bulutsuzluk Özlemi ile ‘orta yaş’a dayanmış akranlar mor ve ötesi ile Duman gözüküyor. Hemen enselerinde Kurtalan Ekspres ile Dervişan yer alıyor. Bir alt basamakta ise, az zamanda çok iş yapmış Hardal ve Mazhar Fuat Özkan bulunuyor. Aslında gözler Mazharlar’ı daha üstte arıyor da, ‘ticaret’in dozunu kaçırmak bazen böyle sonuçlara neden oluyor.
ALTIN PORTAKAL'IN EN İYİ FİLMİ HANGİSİ
Sinemamuzik.com, bir çoğu Altın Portakal’da jürilik de yapmış sinema yazarlarına sordu: ‘Antalya Altın Portakallı en iyi film hangisi’?... Birinciler listesinde ‘kortej’e çıkan ve bütün zamanların Altın Portakal birincilerini değerlendiren 31 sinema yazarının katıldığı araştırmada, Zeki Ökten’in 1980 tarihli Sürü filmi 213 puan toplayarak birinciliği kazandı. Sürü’yü 204 puanla Muhsin Bey (Yavuz Turgul) ve 192 puanla Uzak (Nuri Bilge Ceylan) izledi.
CENNET SİNEMASI
Sinemamuzik.com sinema yazarlarına sordu: ‘İlk uzun filmini 21. yüzyılda çeken en iyi 10 yerli yönetmen kim?... 30 sinema yazarının katıldığı araştırmada bol ödüllü Emin Alper 195 puan toplayarak birinciliği kazandı. Alper’i 145 puanla Pelin Esmer ve 136 puanla Özcan Alper izledi. Emin Alper'i 27 sinema yazarı listesine alırken, Pelin Esmer’e 25, Özcan Alper’e 20 listede yer verildi. Bazı popüler isimler ön sıralarda yer alamadı.