EMEKLİLİK SİGORTALARI KANUNU TASARI TASLAĞI
BİRİNCİ KISIM
Genel Hükümler
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam ve Tanımlar
Amaç
MADDE 1.- Bu Kanunun amacı, sigortalıların iş kazaları ve meslek hastalıkları, hastalık, analık, malullük, yaşlılık, ölüm halleri ile ilgili sosyal sigorta hak ve yükümlülüklerini ve diğer hususları düzenlemektir.
Kapsam
MADDE 2.- Bu Kanun, iş kazaları ile meslek hastalıkları, hastalık, analık, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları kollarını, bu sigorta kollarından yararlanacak sigortalıları,gelir ve aylık alanları ve bunların hak sahiplerini, sigorta kollarından sağlanacak hakları ve yardımları, alınacak primleri, kanun kapsamına giren gerçek ve her türlü kamu ve özel hukuk tüzel kişileri ile işverenleri ve işyerlerini kapsar.
Tanımlar
MADDE 3.- Bu Kanunda geçen deyimlerden;
a)Bakanlık: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığını,
b)Kurum: Kurumunu,
c)Hak sahibi: Sigortalının veya bu Kanuna göre sürekli iş göremezlik geliri ile malullük veya yaşlılık aylığı almakta olanların ölümü halinde, gelir veya aylık bağlanmasına ya da toptan ödeme yapılmasına hak kazanan eş, çocuk, ana ve babalarını,
d)Süreksiz iş: Özel sektöre ait tarım ve orman işlerinde nitelikleri bakımından en çok otuz iş günü süren işleri,
e)Asgari ücret: 22.05.2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 39 uncu maddesi uyarınca sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan bir aylık brüt ücreti,
f)Net asgari ücret: Asgari ücretten vergi ve sigorta primleri kesildikten sonra kalan tutarı,
g)Haftalık çalışma süresi: 22.05.2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununda belirlenen haftalık çalışma süresini,
h)Takvim ayı: Aylık ve ücretlerini her ayın 15inde alan sigortalılar için ayın 15inden ertesi ayın 14ü; diğer sigortalılar için ayın 1i ile sonu arasında geçen ve 30 gün olarak değerlendirilen süreyi,
ı)Takvim yılı: Aylık ve ücretlerini her ayın 15inde alan sigortalılar için 15 Ocaktan ertesi yılın 14 Ocak; diğer sigortalılar için 1 Ocakla 31 Aralık arasında geçen ve 360 gün olarak değerlendirilen süreyi,
i)Geçici iş göremezlik ödeneği: sigortalıya iş kazası ve meslek hastalığı, hastalık veya analık nedeniyle istirahatli olduğu süre için ödemeyi,
k)Gelir: Sigortalıya veya hak sahiplerine, iş kazası veya meslek hastalığı halinde yapılan sürekli ödemeyi,
l)Aylık: Sigortalıya veya hak sahiplerine malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarından yapılan sürekli ödemeyi,
m)Ödeme dönemi: Bu Kanuna göre bağlanan gelir ve aylıkların ödeme tarihlerinin belirlendiği devreleri,
n)Tarımsal faaliyet: Kendi mülkünde veya ortaklık ya da kiralamak suretiyle başkalarının mülkünde veya kamuya mahsus mahallerde ekim, dikim, bakım, üretme, yetiştirme ve ıslah yoluyla yahut doğrudan doğruya tabiattan istifade etmek suretiyle bitki, orman, hayvan ve su ürünleri elde edilmesini, bu ürünlerin yetiştiricileri tarafından işlenip değerlendirilmesi, muhafaza ve pazarlanmasını,
o)Kısa vadeli sigorta kolları: İşkazası ve meslek hastalıkları, hastalık ve analık sigorta kollarını,
ö)Uzun vadeli sigorta kolları: Malullük, yaşlılık ve ölüm sigorta kollarını,
p)Kurum sağlık değerlendirme kurulu: İşkazası ve meslek hastalığı ile maluliyet hallerinde yetkili sağlık kurullarınca düzenlenecek raporlardaki teşhis ve dayanağı belgeleri incelemek suretiyle işkazası, meslek hastalığı, maluliyet hallerini ve oranlarını belirlemeye yetkili, hekimlerden oluşturulan kurulları,
r)Ücret: Kamu ya da özel kuruluşlarda, bir işverene tabi olarak çalışanların, bu çalışmalarının karşılığı olarak belirlenmiş, günlük, haftalık ya da aylık elde ettikleri düzenli kazançları,
s)Kamu İdaresi : 10/12/2003 tarih ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Mali Kontrol Kanununun 3 üncü maddesinde tanımlanan idare ve kurumları, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bunlara bağlı; birlik, kuruluş, idare, müessese ile bu bent kapsamındaki idare,kurum ve teşebbüslerin ödenmiş sermayesinin yüzde ellisinden fazlasına sahip oldukları ortaklıkları,
ş)Muhtaç: (Primsiz Ödemeler Kanunu Tasarısından tanımı alınacak)
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Sigortalılara ve İşverenlere İlişkin Genel Hükümler
Sigortalı sayılanlar
MADDE 4.- Bu Kanunun uygulamasında;
a) Hizmet akdine dayanarak bir veya birkaç işveren tarafından çalıştırılanlar ,
b)Herhangi bir işverene hizmet akdine bağlı olmaksızın kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan esnaf ve sanatkarlar ile diğer bağımsız çalışanlardan; ticari kazanç veya serbest meslek kazancı dolayısıyla gerçek veya basit usulde gelir vergisi mükellefi olanlar, gelir vergisinden muaf olup esnaf ve sanatkar sicili ile birlikte kanunla kurulan meslek kuruluşlarına usulüne uygun olarak kayıtlı olanlar, anonim şirketlerin kurucu ortakları ve yönetim kurulu üyesi olan ortakları, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin komandite ortakları ile diğer şirket ve donatma iştirakleri ortakları, köy ve mahalle muhtarları, tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan bu Kanunun 3 üncü maddesinin (n) bendinde tanımlanan faaliyette bulunanlar,
c) Kamu idarelerinde, kadrolu veya işçi statüsü dışında sözleşmeli çalışanlar,
sigortalı sayılırlar.
Birinci fıkranın (a) bendi kapsamına giren sigortalılara ait bu Kanun hükümleri, işçi sendikalarının yönetim kurullarına seçilenler, bir veya birkaç işveren tarafından çalıştırılan film, tiyatro, sahne, gösteri, ses ve saz sanatçıları, müzik, resim, heykel, dekoratif ve benzeri diğer uğraşları içine alan bütün güzel sanat kollarında çalışanlar, düşünür ve yazarlar ile 10/07/1941 tarihli ve 4081 sayılı Çiftçi Mallarının Korunması Hakkında Kanuna göre çalıştırılan Koruma Bekçileri ile Umumi Hıfzıssıhha Kanununda belirtilen genel kadınlar,
Birinci fıkranın (c) bendi kapsamına giren sigortalılara ait bu Kanun hükümleri, kuruluş veya personel kanunları gereğince seçimle ya da atama yoluyla göreve gelenler ile Cumhurbaşkanı, Başbakan, Bakanlar, Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, Belediye Başkanları ve İllerin Daimi Komisyon Üyeleri, Harp Okulları, fakülte ve yüksek okullarda Türk Silahlı Kuvvetleri hesabına okuyan veya kendi hesabına okumakta iken askeri öğrenci olanlar ile astsubay meslek yüksek okulları ve astsubay nasp edilmek üzere temel askerlik eğitimine tabi tutulan adaylar, ayrıca fakülte veya meslek yüksek okullarında kendi hesabına okuduktan sonra veya askerlik hizmetini müteakip muvazzaf subay veya astsubaylığa geçirilenler,
hakkında da uygulanır.
Bazı sigorta kollarının uygulanmayacağı haller
MADDE 5.- Aşağıda sayılanlar hakkında bazı sigorta kolları uygulanmaz;
a) Ceza infaz kurumları ile tutukevleri bünyesinde oluşturulan tesis, atölye ve benzeri ünitelerde çalıştırılan hükümlü ve tutuklular hakkında iş kazası ve meslek hastalığı, hastalık ve analık sigorta kolları uygulanır. Ancak bunlar istekleri halinde malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası bakımından 51 inci maddede öngörülen şartları taşımaları kaydıyla isteğe bağlı sigortalı olabilirler.
b) 05/06/1986 tarih ve 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanununda tanımı ve nitelikleri belirtilen aday çırak, çırak ve işletmelerde beceri eğitimi gören öğrenciler ile yüksek öğrenimleri sırasında zorunlu olarak staj yapması gereken öğrenciler hakkında, bu süre içerisinde analık, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları uygulanmaz.Yüksek öğrenim sırasında zorunlu staja tabi tutulan öğrencilerin kısa vadeli sigorta primleri bunların okuduğu öğrenim kurumlarınca ödenir.
c) Harp malulleri,3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu, Asayiş ve Güvenliğin Sağlanması Hakkındaki Kanunlara göre görev malullüğü aylığı bağlanmış olanlardan bu Kanuna tabi çalışanlar hakkında aylıkları kesilmeksizin tüm sigorta kolları uygulanır. Ancak bunlar hakkında istekleri halinde malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları uygulanmaz
d)Mütekabiliyet esasına dayalı olarak ikili sosyal güvenlik sözleşmesi yapılmış ülke uyruğunda olanlar hariç Yüksek Öğretim Kurumlarında çalıştırılan yabancı uyruklu öğretim elemanları ile Milli Eğitim Bakanlığına bağlı bazı okullarda görevlendirilen yabancı uyruklu öğretmenler hakkında yalnızca kısa vadeli sigorta kolları uygulanır. Şu kadar ki, bunların istekleri halinde Kuruma bildirdikleri tarihi takip eden aybaşından itibaren haklarında malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları da uygulanır.
e)Kanunla kurulu sosyal güvenlik kurumlarından yaşlılık veya emekli aylığı almakta iken bu Kanuna tabi bir işte çalışanların prime esas kazançları üzerinden, 75 inci maddenin e bendine göre Sosyal Güvenlik Destek Primi kesilir, Sosyal Güvenlik Destek Primi ödenmiş süreler bu Kanuna göre uzun vadeli sigorta kolları ile ilgili olarak sigortalılık süresinden sayılmaz, toptan ödeme yapılmaz, ancak işkazası veya meslek hastalığı halinde bu Kanunda belirtilen yardımlar yapılır.
MADDE 6.- Bu Kanunun uygulanmasında,
a) İşverenin işyerinde ücretsiz çalışan eşi,
b) Aynı konutta birlikte yaşayan ve üçüncü dereceye kadar (üçüncü derece dahil) olan hısımlar arasında ve aralarına dışardan başka kimse katılmayarak bu konut içinde yapılan işlerde çalışanlar,
c) Ev hizmetlerinde ücretle ve sürekli olarak çalışanlardan, haftalık çalışma sürelerinin 4857 sayılı İş Kanununda belirtilen sürelerden az olması nedeniyle aylık kazançları bu Kanunda tanımlanan prime esas günlük kazanç alt sınırının otuz katından az olanlar,
d) Askerlik hizmetlerini er olarak yapmakta olanlar ile yedek subay okulu öğrencileri,
e) Yabancı bir ülkede kurulu herhangi bir müessese tarafından ve o müessese nam ve hesabına Türkiye'ye bir iş için gönderilen ve yabancı ülkede sigortalı olduğunu belgeleyen kimseler,
f) Resmi meslek ve sanat okullarıyla, yetkili resmi makamların izniyle kurulan meslek veya sanat okullarında tatbiki mahiyetteki yapım ve üretim işlerinde çalışan öğrenciler,
g) Sağlık müesseselerinde işe alıştırılmakta olan hasta veya maluller,
h) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin (b) ve (c) bentleri kapsamındaki sigortalılardan 18 yaşını doldurmamış olanlar,
ı) Kamu idareleri hariç olmak üzere tarımda ve orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz çalışanlar ve tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan bu Kanunun 3 üncü maddesinin (n) bendinde tanımlanan faaliyette bulunanlardan, yıllık tarımsal faaliyet gelirlerinden bu faaliyete ilişkin masraflar düşüldükten sonra kalan tutarın aylık ortalamasının, bu Kanunda tanımlanan prime esas günlük kazanç alt sınırının otuz katından az olduğunu belgeleyenler,
i) Niteliği itibariyle bir kişinin bir gün içinde yapabileceği işlerde yevmiyeli olarak çalışanlar,
k) Kendi nam ve hesabına çalışanlardan gelir vergisinden muaf olup esnaf ve sanatkar siciliyle birlikte kanunla kurulu meslek kuruluşlarına usulüne uygun olarak kayıtlı olanlardan aylık gelirlerinden bu faaliyete ilişkin masraflar düşüldükten sonra kalan tutarı bu Kanunda tanımlanan prime esas günlük kazanç alt sınırının otuz katından az olduğunu belgeleyenler,
bu Kanunun 4 üncü ve 5 inci maddelerine göre sigortalı sayılmaz.
(h) bendinin uygulanmasıyla ilgili olarak, bir meslek veya sanat okulunu bitirenlerden Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre mahkemece ergin kılınmak suretiyle öğrenimleri ile ilgili görevlere atananlar hakkında 18 yaşın bitirilmiş olması şartı aranmaz.
Bu maddenin birinci fıkrasının (ı) ve (k) bendinin uygulamasına ilişkin usul ve esaslar Kurumca çıkartılacak yönetmelikle belirlenir.
Sigortalılığın mecburi oluşu ve başlangıcı
MADDE 7.- Sigortalı olmak hak ve yükümlülüğünden kaçınılamaz ve vazgeçilemez. Sözleşmelere, sosyal sigorta hak ve yükümlülüklerini azaltmak veya başkasına devretmek yolunda hükümler konulamaz.
Sigorta hak ve yükümlülükleri, bu Kanunun 4 üncü maddesinin;
(a) bendine göre sigortalı sayılanlar için çalışmaya başladıkları tarihten,
(b) bendine göre sigortalı sayılanlardan, gelir vergisi mükellefi olanların gelir vergisi mükellefiyetinin başladığı tarihten, şirket ortaklarının şirket ortaklıklarının tescil edildiği tarihten, gelir vergisinden muaf olanların ise esnaf ve sanatkar sicili ile birlikte kanunla kurulu meslek kuruluşlarına kayıtlı olmaları gereken tarihten, tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlar için çalışmaya başladıkları tarihten; köy ve mahalle muhtarları için seçildikleri tarihten,
(c) bendine göre sigortalı sayılanlar için göreve başladıkları tarihten,
itibaren başlar.
Sigortalı bildirimi ve tescili
MADDE 8.- Sigortalı bildirimi ve tescilinde aşağıdaki usul ve esaslara göre işlem yapılır.
a) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin (a) bendinde belirtilen sigortalıları çalıştıracak işverenler çalıştıracağı kimseleri işe başlatmadan önce örneği Kurumca hazırlanacak sigortalı işe giriş bildirgesiyle sigortalıyı Kuruma doğrudan bildirmekle veya bu belgeleri taahhütlü olarak göndermekle yükümlüdür. Şu kadar ki; inşaat işyerlerinde işe başlatılacak kimseler için en geç işe başlatıldığı gün, yabancı ülkelerde sefer yapan ulaştırma araçlarına sefer esnasında alınarak çalıştırılanlar ile Kuruma ilk defa işyeri bildirgesi verilen işyerlerinde işe alınan kimseler için işe giriş bildirgeleri işe başladıkları tarihten itibaren en geç bir ay içinde, bu kapsamdaki sigortalılardan kamu idarelerince yurtdışı görevde çalışmak üzere işe alınanların işe giriş bildirgeleri ise üç ay içinde Kuruma doğrudan verilmesi veya taahhütlü olarak gönderilmesi durumunda süresi içinde verilmiş sayılır.
4 üncü maddenin (a) bendinde belirtilen sigortalılar en geç 30 gün içinde, kamu idarelerince yurtdışı görevde çalışmak üzere işe alınan sigortalılar ise üç ay içinde çalışmaya başladıklarını Kuruma yazılı olarak bildirirler.
b)Bu Kanunun 4 üncü maddesinin (b) bendinde belirtilen kimseler için, ilgili kurum, kuruluş veya birlikler kendi mevzuatlarına göre kayıt ve tescili yaptığı sırada sigortalı tesciline ilişkin örneği Kurumca hazırlanacak belgeyi düzenleyip, elektronik ortamda Kuruma doğrudan bildirmekle veya bu belgeleri tescil tarihini takip eden 15 gün içinde taahhütlü olarak göndermekle yükümlüdür.
c) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin (c) bendinde sayılan kimseleri çalıştıran kurumlar, bunları çalıştırmaya başladıkları tarihten itibaren 15 gün içinde örneği Kurumca hazırlanacak işe giriş bildirgesiyle Kuruma doğrudan bildirmekle veya bu belgeleri taahhütlü olarak göndermekle yükümlüdür.
İşe giriş bildirgeleri Kurumca, bilişim teknolojileri vasıtalarıyla (internet, elektronik) ve benzeri ortamda alınır. İşe giriş bildirgelerinin bilişim teknolojileri dışında başka bir ortamda Kuruma gönderilmesinde; işyerinin niteliği, çalıştırılan sigortalı sayısı, illerin gelişmişlik durumu ile bilişim ve teknoloji alanındaki gelişmeler gibi hususları dikkate alarak işverenleri zorunlu tutmaya Kurum yetkilidir.
Kuruma ilk defa bildirilen her bir sigortalı için T.C. Kimlik Numaraları esas alınarak tescil kayıtları oluşturulur.
Kamu idareleri,döner sermayeli kuruluşlar ile Bankalar ve özel finans kurumlar; işlemini yaptıkları kişilerden bu Kanuna göre sigortalı olmaları gerekenlerin sigortalılık durumunu Kurumun veri tabanından araştırarak, sigortasız kişilerin tescil belgelerini istemekle yükümlüdür. Bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi durumunda ilgili kurum ve kuruluşlar hakkında bu Kanunun 92 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca idari para cezası uygulanır.
Yukarıda sayılan kurum ve kuruluşlar ile işveren ve sigortalılar, Kurumun talebi üzerine sigortalılıkla ilgili bilgi ve belgeleri elektronik ortamda veya yazılı olarak vermek zorundadırlar.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Kurumca çıkartılacak yönetmelikle belirlenir.
Sigortalılığın sona ermesi
MADDE 9.- Sigortalılık aşağıdaki hallerde sona erer.
a) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin (a) bendi kapsamındaki sigortalıların işlerinden ayrıldıkları tarihten,
b) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin (b) bendi kapsamındaki sigortalılardan;
1)Gelir vergisi mükellefi olanlar için, mükellefiyetlerini gerektiren faaliyetlerine son verdikleri,
2)Gelir vergisinden muaf olanlar için, esnaf ve sanatkar sicili ile birlikte kanunla kurulu meslek kuruluşlarındaki üye kayıtlarının silindiği,
3)Şirket ve donatma iştiraki ortağı olanlar için, tabi oldukları mevzuata göre şirketle ve donatma iştiraki ile ilgilerinin kesildiği,
4)Şirket ortağı olanlar için, şirketin iflasına veya tasfiyesine karar verildiği,
5)Tarımda kendi nam ve hesabına çalışanlar için tarımsal faaliyetlerinin sona erdiği
tarihten,
c) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin (c) bendi kapsamındaki sigortalılardan görevden ayrılanların, primlerinin ait olduğu ayı takip eden aybaşından,
d) Sigortalılardan bu maddenin (a) ve (b) bendi kapsamında olanların öldüğü tarihten, (c ) bendi kapsamında olanların ölüm tarihini takip eden aybaşından,
itibaren sona erer.
Bu maddenin, (a), (b) ve (c), bentlerine göre sigortalılığı sona erenlerin durumları, işverenleri ve kanunla kurulu meslek kuruluşları tarafından en geç yedi işgünü içinde Kuruma bildirilir. Bu bildirime ilişkin usul ve esaslar Kurumca belirlenir.
MADDE 10.- İşveren tarafından geçici görevle yabancı ülkelere gönderilen sigortalıların bu Kanunda yazılı hak ve yükümlülükleri, bu görevi yaptıkları sürece devam eder.
İşyeri, işyerinin bildirilmesi, devri, intikali ve nakli
MADDE 11.- Bu Kanuna göre sigortalı sayılanların işlerini yaptıkları yerler işyeridir.
İşyerinde üretilen mal veya verilen hizmet ile nitelik yönünden bağlılığı bulunan ve aynı yönetim altında örgütlenen işyerine bağlı yerler ile dinlenme, çocuk emzirme, yemek, uyku, yıkanma, muayene ve bakım, beden ve meslekî eğitim ve avlu gibi diğer eklentiler ve araçlar da işyerinden sayılır.
İşveren, örneği Kurumca hazırlanacak işyeri bildirgesini en geç sigortalı çalıştırmaya başladığı tarihte, Kuruma doğrudan vermek ya da taahhütlü olarak göndermekle yükümlüdür.
Şirket kuruluşu aşamasında, sigortalı çalıştırmaya başlayacağı tarihi ve çalıştırılacak sigortalı sayısını beyan eden şirketlerin ticaret sicili memurluklarına yaptıkları bildirimler, ticaret sicili memurluklarınca bildirimi takip eden on gün içinde Kurum ünitesine gönderilir ve bu bildirim, işverence kuruma yapılmış sayılır.
29/06/1956 tarihli ve 6762 sayılı, Türk Ticaret Kanunu hükümlerine tabi şirketlerin nevilerinin değişmesi, birleşmesi veya mevcut diğer bir şirkete katılması durumunda bu hususlar, Ticaret Siciline tesciline ilişkin ilan tarihini, adi şirketlerde şirkete yeni ortak alınması durumunda ise en geç yeni ortağın alındığı tarihi takip eden üç işgünü içinde örneği Kurumca hazırlanan bir bildirgeyle Kuruma bildirilir.
İşyerinin faaliyette bulunduğu adresten bir başka adrese nakledilmesi, sigortalı çalıştırılan bir işin veya işyerinin başka bir işverene devredilmesi veya intikal etmesi halinde, işyerinin nakledildiği, yeni işverenin işi veya işyerini devraldığı tarihi takip eden üç işgünü içinde, işyerinin miras yoluyla intikali halinde ise mirasçıları ölüm tarihinden itibaren en geç üç ay içinde işyeri bildirgesini doğrudan kuruma vermek veya taahhütlü göndermekle yükümlüdür. Bu işlerde çalışan sigortalıların sigorta hak ve yükümlülükleri devam eder.
Bildirgenin verilmemesi veya geç verilmesi bu kanunda belirtilen hak ve yükümlülükleri ortadan kaldırmaz.
Bu maddede belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyenler hakkında bu Kanunun 92 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca idari para cezası uygulanır. İdari para cezası uygulanması bu yükümlülüklerin yerine getirilmesine engel teşkil etmez.
İşveren, işveren vekili ve geçici iş ilişkisi kurulan işveren
MADDE 12.- Bu Kanunun 4 üncü maddesinin (a) ve (c) bendine göre sigortalı sayılan kimseleri çalıştıran gerçek veya tüzel kişiler işverendir.
İşveren nam ve hesabına, işin veya görülen hizmetin bütününün yönetim görevini yapan kimse işveren vekilidir. Bu Kanunda geçen işveren deyimi işveren vekilini de kapsar. İşveren vekili ve 22/5/2003 tarihli 4857 sayılı İş Kanununda tanımlanan geçici iş ilişkisi kurulan işveren, bu Kanunda belirtilen yükümlülüklerinden dolayı işveren ile birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludur.
Çiftçi mallarını koruma bekçileri hakkında işverenlerin bu Kanunda belirtilen yükümlülükleri, bunları tayine yetkili makam tarafından yerine getirilir.
Ceza infaz kurumları ile tutukevleri bünyesinde oluşturulan tesis, atölye ve benzeri ünitelerde çalıştırılan hükümlü ve tutukluların işvereni Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İş Yurtları Kurumu, işveren vekilleri ceza infaz kurumları ile tutukevleri iş yurtlarının sorumlu müdür ve amirleridir.
MADDE 13.- Bir işte veya bir işin bölüm veya eklentilerinde işverenden iş alan ve kendi adına sigortalı çalıştıran üçüncü kişiye aracı denir. Asıl işveren bu Kanunun işverene yüklediği ödevlerden dolayı aracı ile birlikte sorumludur
İKİNCİ KISIM
Sosyal Sigorta Hükümleri
BİRİNCİ BÖLÜM
İş Kazası, Meslek Hastalığı, Hastalık ve Analık Sigortası Hükümleri
İş kazasının
tanımı, bildirilmesi ve soruşturulması
MADDE 14- İş kazası;
a)Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada işini yaparken veya sigortalının işyerinde ayrılan alanlarda ihtiyaçlarını karşılamak için bulunduğu sırada,
b) İşveren tarafından yürütülmekte olan iş dolayısıyla veya görevi nedeniyle, sigortalı kendi adına ve hesabına çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş veya çalışma konusu dolayısıyla,
c) Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, işveren tarafından görev ile işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi yüzünden asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,
d) Emzikli kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,
e)Sigortalıların, işe başlama ve işten ayrılma saatleri dikkate alınarak, mutad güzergahında işe gidiş gelişi sırasında,
meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedence veya ruhça arızaya uğratan olaydır.
Bu Kanunun 4 üncü maddesinin;
i) (a)ve (c) bendleri kapsamında bulunan sigortalıların geçirdiği iş kazasının, işveren tarafından o yer yetkili zabıtasına derhal ve Kuruma da en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde,
ii)(b) bendi kapsamında bulunan sigortalının geçirdiği iş kazasının ise rahatsızlığının bildirim yapmaya engel olmadığı günden sonraki en geç üç işgünü içinde kendisi ya da diğer şahıslar tarafından,
Kurumca belirlenen usulle bildirilmesi zorunludur.
İşkazasının yukarıdaki belirtilen sürede işveren tarafından Kuruma bildirilmemesi durumunda bildirim tarihine kadar geçen süre için sigortalıya ödenecek işgöremezlik ödeneği Kurumca işverenden tahsil edilir.
(ii) bendinde belirtilenler tarafından iş kazasının anılan bentte belirtilen süre içerisinde Kuruma bildirilmemesi durumunda bunlara yapılacak işgöremezlik ödenekleri, Kurumca yapılacak inceleme sonucunda ödenir.
Kuruma bildirilen olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağı hakkında bir karara varılabilmesi için gerekirse Kurumca soruşturma yapılabilir. Bu soruşturma sonunda, yazılı olarak bildirilen hususların gerçeğe uymadığı ve olayın iş kazası olmadığı anlaşılırsa Kurumca bu olay için yersiz olarak yapılmış bulunan ödemeler bu Kanunun 88 inci maddesine göre ödemenin yapıldığı tarihten itibaren, gerçeğe aykırı bildirimde bulunanlardan tahsil edilir. İlgililer hakkında genel hükümlere göre ayrıca kovuşturma yapılır.
Meslek hastalığının tanımı, bildirilmesi ve soruşturulması
MADDE 15.- Meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğine göre tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, sakatlık veya ruhi arıza halleridir.
Meslek hastalığı halinde, bu Kanunda yazılı yardımlardan yararlanmak için, sigortalının çalıştığı işte meslek hastalığına tutulduğunun, usulüne uygun düzenlenen sağlık kurulu raporu ve dayanağı tıbbi belgelerle, Kurumca gerekli görüldüğü hallerde iş yerindeki çalışma koşullarını belirleyen müfettiş tahkikat raporları ve gerekli diğer belgeler de dikkate alınarak, Kurum Değerlendirme Kurulu veya Kurumca yetkilendirilen sağlık kurumları tarafından tespit edilmesi gereklidir.
Meslek hastalığı, sigortalı olarak çalıştığı ve böyle bir hastalığa sebep olacak işten ayrıldıktan sonra meydana çıkmış ise, sigortalının bu Kanunla sağlanan yardımlardan yararlanabilmesi için, eski işinden fiilen ayrılmasıyla hastalığın meydana çıkması arasında bu hastalık için ilgili Yönetmelikle belirtilen süreden daha uzun bir zamanın geçmemiş olması şarttır. Bu durumdaki kimseler gerekli belgelerle doğrudan Kuruma müracaat eder. Herhangi bir meslek hastalığının klinik ve laboratuar bulgularıyla belirlendiği ve meslek hastalığına yol açan etkenin işyerindeki inceleme sonunda tespit edildiği hallerde, meslek hastalıkları listesindeki yükümlülük süresi aşılmış olsa bile, söz konusu hastalık Emeklilik Sigortaları Yüksek Sağlık Kurulunun onayı ile meslek hastalığı sayılabilir.
Meslek hastalığı, sigortalı olarak çalıştığı ve böyle bir hastalığa sebep olacak işten ayrıldıktan sonra meydana çıkmış ise, sigortalının, bu Kanunla sağlanan yardımlardan yararlanabilmesi için, eski işinden fiilen ayrılmasıyla hastalığın meydana çıkması arasında bu hastalık için Yönetmelikle belirtilen süreden daha uzun bir zamanın geçmemiş olması şarttır.Bu durumdaki kimseler, Kurumca yetkilendirilen sağlık kurumları sağlık kurullarınca düzenlenen rapor ve gerekli belgelerle doğrudan doğruya Kuruma müracaat eder.
İşveren, bir sigortalının meslek hastalığına tutulduğunu öğrenirse veya durum kendisine bildirilirse bunu öğrendiği günden başlayarak üç iş günü içinde Kuruma bildirmekle yükümlüdür. Bu yükümü yerine getirmeyen veya yazılı olarak bildirilen hususları kasten eksik veya yanlış bildiren işverene, Kurumca bu olay için yapılmış bulunan masraflar ile geçici işgöremezlik ödenekleri rücu edilir.
Meslek hastalığı ile ilgili bildirimler üzerine gerekli incelemeler doğrudan Kurumca yapılır. Bu Kanuna göre hazırlanacak Yönetmelikte tespit edilmiş olan hastalıklar listesi dışında herhangi bir hastalığın meslek hastalığı sayılıp sayılmaması üzerine çıkabilecek uyuşmazlıklar, Emeklilik Sigortaları Yüksek Sağlık Kurulu'nca karara bağlanır.
Hastalık ve analık hali
MADDE 16.- Sigortalının, iş kazaları ile meslek hastalıkları dışında kalan hastalık ve arızaları hastalık halidir. Sigortalı kadının veya sigortalı erkeğin sigortalı olmayan eşinin gebeliğin anlaşıldığı tarihten başlayıp, doğumdan sonraki ilk sekiz haftalık ve çoğul gebelik halinde ise on haftalık süreye kadar olan gebelik ve analık haliyle ilgili rahatsızlık ve arıza halleri analık hali kabul edilir.
İş kazaları ve meslek hastalıkları ile hastalık ve analık hallerinde sağlanan yardımlar
MADDE 17.- İş kazaları ve meslek hastalıkları ile hastalık ve analık hallerinde yapılan yardımlar;
a) Sigortalıya hastalık ve analık hallerinden doğan geçici iş göremezlik süresince günlük ödenek verilmesi,
b)Sigortalı kadına veya sigortalı erkeğe sigortalı olmayan karısının doğum yapması dolayısıyla, çocuğun ölü doğmaması ve yaşamaya devam etmesi şartıyla doğumdan sonraki altı ay süresince her ay, doğum tarihinde geçerli asgari ücretin altıda biri tutarında emzirme yardımı verilmesi,
c) İş kazaları ile meslek hastalıkları hallerinde;
1) Sigortalıya geçici iş göremezlik süresince günlük ödenek verilmesi,
2) Sigortalıya sürekli iş göremezlik geliri bağlanması,
3) İş kazaları ile meslek hastalığı sonucu ölen sigortalının hak sahiplerine gelir bağlanması,
4) Gelir almakta olan eş ve çocuklara evlenme yardımı verilmesi,
5) İş kazası ve meslek hastalığı sonucu ölen sigortalının ailesine cenaze yardımı ödenmesidir.
Ödenek ve gelirlere esas tutulacak günlük kazanç
MADDE 18.- İş kazalarıyla meslek hastalıkları, hastalık ve analık hallerinde verilecek ödenek ve gelirlerin hesabına esas tutulacak günlük kazanç, iş kazasının veya doğumun olduğu, veya meslek hastalığı veya hastalık dolayısıyla iş göremezliğin başladığı tarihten önceki üç takvim ayı içinde bu Kanunun uygulandığı bir veya birkaç işte 74 üncü maddeye göre sigorta primine tabi kazançlar toplamının;
Kuruma bu dönemde sigortalı için bildirilen prim gün sayısına bölünmesi suretiyle hesaplanır.
Günlük kazancın hesabına esas tutulan üç aylık dönem içinde çalışmamış ve ücret almamış olan sigortalının günlük kazancının tespitinde, iş kazasının veya doğumun olduğu veya meslek hastalığı veya hastalık dolayısıyla iş göremezliğin başladığı tarihten önceki on iki takvim ayı içinde çalıştığı son üç aylık dönemde elde ettiği kazanç esas tutulur ve günlük kazanç yukarıdaki fıkralara göre hesaplanır.
Oniki aylık dönemde çalışmamış ve ücret almamış olan sigortalı, işe başladığı takvim ayı içinde iş kazası veya meslek hastalığı dolayısıyla iş göremezliğe uğrarsa, günlük kazancı, iş göremezliğinin başladığı tarih ile işe girdiği tarih arasındaki sürede elde ettiği kazanç toplamı ücret aldığı gün sayısına bölünerek hesaplanır. İşe başladığı gün iş kazasına uğramaları halinde günlük kazancın hesabında aynı veya emsal işte çalışan benzeri bir sigortalının günlük kazancı esas tutulur.
Ücretle çalışanların;
i) Günlük kazançlarının hesabında zam, tazminat, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkak nazara alınmış ise, ödenek ve gelire esas alınan günlük kazancın tutarı, ücret toplamının ücret alınan gün sayısına bölünmesiyle hesaplanacak günlük kazanca, günlük kazanca % 50'si oranında bir ekleme yapılarak bulunan miktardan çok olamaz. İdare ve yargı mercilerince verilen karar gereğince yapılan ücret, ikramiye, zam, tazminat ve bu mahiyetteki ödemelerden, ödenek ve gelirin hesabına esas alınan üç aylık dönemden önceki aylara ilişkin olanlar günlük kazancın hesabında nazara alınmaz.
ii)Meslek hastalığı, sigortalının sigortalı olarak çalıştığı son işinden ayrıldığı tarihten bir yıl geçtikten sonra meydana çıkmış ise, günlük kazancı, bu son işinden ayrıldığı tarih esas alınarak yukarıdaki fıkralara göre hesaplanır.
İş kazalarıyla meslek hastalıkları sigortasından bağlanacak gelirlere esas tutulacak aylık kazanç, yukarıdaki hükümlere göre hesaplanacak günlük kazancın 30 katıdır.
Geçici iş göremezlik ödeneği
MADDE 19.- Kurumca yetkilendirilen hekim veya sağlık kurullarından istirahat raporu alınmış olması koşuluyla;
a) İş kazası veya meslek hastalığı dolayısıyla geçici iş göremezliğe uğrayan sigortalıya her gün için,
b) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin a ve c bendi kapsamındaki sigortalıların hastalık sebebiyle geçici iş göremezliğe uğrayan sigortalıya, geçici iş göremezliğin başladığı tarihten önceki bir yıl içinde en az 90 gün kısa vadeli sigorta primi ödemiş olması koşuluyla geçici iş göremezliğin üçüncü gününden başlamak üzere her gün için,
c)Sigortalı kadının analığı halinde doğumdan önceki bir yıl içinde en az 90 gün kısa vadeli sigorta primi ödemiş olması koşuluyla, doğumdan önceki ve sonraki 8er haftalık sürede, çoğul gebelik halinde ise, doğumdan önceki sekiz haftalık süreye iki haftalık süre ilave edilerek çalışmadığı her gün için,
Sigortalı kadının isteği ve doktorun onayı ile doğuma 3 hafta kalıncaya kadar çalışılması halinde, doğum sonrası istirahat süresine eklenen süreler için,
geçici iş göremezlik ödeneği verilir.
Bu Kanunun 4 üncü maddesinin (b) bendine göre sigortalı olanlara hastalıkları halinde geçici işgöremezlik ödeneği yatarak tedavileri ve bu tedavinin gereği olarak istirahat raporu aldıkları sürede ödenir. Bu Kanunun 4 üncü maddesinin (b) bendine göre sigortalı olanlara geçici iş göremezlik ödeneği, bu maddede aranan şartlara ek olarak; kendi sigortalılığından dolayı Genel Sağlık Sigortası dahil prim ve her türlü borçlarının ödenmiş olması koşuluyla ödenir.
İş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve sigortalı kadının analığı halinde verilecek geçici iş göremezlik ödeneği, bu Kanunun 18 inci maddesine göre hesaplanacak günlük kazancının üçte ikisidir.
Geçici iş göremezlik ödeneklerinin en az haftalık olmak üzere, ödeme zamanı ve şekli Kurumca düzenlenecek Yönetmelikle belirlenir.
Sigorta prim ve ödeneklerinin hesabına esas tutulacak günlük kazançların alt sınırında meydana gelecek değişikliklerde yeniden tespit edilen alt sınırın altında bir günlük kazanç üzerinden ödenek almakta bulunanların veya almaya hak kazanmış veya kazanacak olanların bu ödenekleri, günlük kazançlarının alt sınırındaki değişikliklerin yürürlüğe girdiği tarihten başlayarak değiştirilmiş günlük kazançların alt sınırına göre ödenir.
Bir sigortalıda, iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık hallerinden birkaçı birleşirse, geçici iş göremezlik ödeneklerinden en yükseği verilir.
Ay içerisinde meydana gelen işgöremezlik hallerinde, örneği Kurumca hazırlanacak bir belgeyle sigortalının geçici işgöremezlik ödeneğine esas kazancı Kuruma bildirilir.
Kurumlarınca aylık veya ücretleri peşin olarak ödenen sigortalılara ait geçici işgöremezlik ödenekleri bu sigortalıları çalıştıran kuruma ödenir.
Sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanma
MADDE 20.- İş kazası veya meslek hastalığı sonucu Kurumca yetkili kılınan sağlık tesisleri sağlık kurulları tarafından verilen raporlarda belirtilen hastalık ve arızalara göre Kurum Sağlık Değerlendirme Kurulunca meslekte kazanma gücünün en az % 10 oranında azalmış bulunduğu tespit edilen sigortalı, sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanır.
Sürekli iş göremezlik geliri almakta olan sigortalının yeniden tedavi ettirilmesi halinde meslekte kazanma gücünü ne oranda yitirdiği, yukarıdaki fıkrada belirtilen sağlık kurullarından alınacak raporlara göre yeniden tespit olunur.
Bu Kanunun 4 üncü maddesinin (b) bendine göre sigortalı olanlara sürekli işgöremezlik geliri, kendi sigortalılığından dolayı, Genel Sağlık Sigortası dahil prim ve her türlü borçlarının ödenmiş olması koşuluyla bağlanır.
Sürekli iş göremezlik gelirinin hesaplanması
MADDE 21.- Sürekli iş göremezlik geliri sigortalının mesleğinde kazanma gücünün kaybı oranına göre hesaplanır.
Sürekli tam iş göremezlikte sigortalıya, bu Kanunun 18 inci maddesine göre hesaplanan aylık kazancının %70i oranında gelir bağlanır. Sigortalı başka birinin sürekli bakımına muhtaç ise gelir bağlama oranı 20 puan arttırılır.
Sürekli kısmi iş göremezlikte sigortalıya bağlanacak gelir, tam iş göremezlik geliri gibi hesaplanarak bunun iş göremezlik derecesi oranındaki tutarı kendisine ödenir.
Yukarıdaki fıkralara göre hesaplanan gelir, günlük kazanç hesabına giren son takvim ayı ile gelir başlangıç tarihi için Ocak ve Temmuz ödeme tarihlerinden geçerli olmak üzere 61 inci madde hükmüne göre artırılarak belirlenir.
Sürekli iş göremezlik gelirinin başlangıcı
MADDE 22.- Sigortalının sürekli iş göremezlik geliri;
a) Geçici iş göremezlik ödeneğinin sona erdiği tarihi,
b) Geçici iş göremezlik tespit edilemeden sürekli iş göremezlik durumuna girilmişse, buna ait rapor tarihini,
takip eden aybaşından başlatılır.
Sürekli iş göremezlik geliri almakta iken çalışmaya devam eden sigortalılardan, aynı arıza veya meslek hastalığı dolayısıyla istirahat raporu alanlara, yazılı istek tarihinden itibaren bu Kanunun 19 uncu maddesine göre hesaplanacak bir günlük geçici iş göremezlik ödeneği ile aylık sürekli iş göremezlik gelirinin otuzda biri arasındaki fark, her gün için geçici iş göremezlik ödeneği olarak verilir.
Birden çok iş kazasına uğrama veya meslek hastalığına tutulma hali
MADDE 23.- Sigortalının yeniden bir iş kazasına uğraması veya yeni bir meslek hastalığına tutulması halinde meydana gelen arızaların bütünü göz önüne alınarak kendisine sürekli iş göremezliğini doğuran son iş kazası veya meslek hastalığı sırasındaki kazancı üzerinden gelir hesaplanır. Ancak, sigortalının son iş kazası veya meslek hastalığı sırasındaki günlük kazancına göre bulunacak geliri, hesaplanan ilk gelirinden az ise sigortalının sürekli iş göremezlik geliri ilk kazanç üzerinden ödenir.
Hak sahiplerine gelir bağlanması
MADDE 24.- İş kazası veya meslek hastalığı sonucu ölen sigortalının 18 inci madde gereğince tespit edilecek aylık kazancının % 70i alınmak suretiyle bulunan miktarın bu Kanunu 61 inci maddesine göre güncellenerek bulunan tutarı, bu Kanunun 44 üncü maddesi hükümlerine göre hak sahiplerine gelir olarak bağlanır.
İş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün % 50 veya daha fazlasını kaybederek sürekli iş göremezlik geliri almakta iken ölenlerin hak sahiplerine de, ölümün iş kazası veya meslek hastalığına bağlı olup olmadığına bakılmaksızın gelir bağlanır.
Ölüm gelirinin başlangıcı, kesilmesi ve yeniden bağlanmasında, bu Kanunun 46 ıncı maddesi hükümleri uygulanır.
Evlenme ve cenaze yardımları
MADDE 25.- İş kazası veya meslek hastalığı sonucu ölen sigortalının;
a) Gelir almakta iken evlenen eş ve çocuklarına, 48 inci madde hükmüne göre evlenme yardımı,
b) Ailesine, 49 uncu madde hükmüne göre cenaze yardımı,
ödenir.
İş kazası ve meslek hastalığı bakımından işverenin sorumluluğu
MADDE 26.- İş kazası ve meslek hastalığı işverenin kastı veya sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliğine aykırı hareketi ya da suç sayılabilir bir hareketi sonucu olmuşsa Kurumca sigortalıya veya hak sahibi kimselerine bu Kanun gereğince yapılan veya ileride yapılması gereken ödemeler ile bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değeri toplamı, sigortalı veya hak sahibi kimselerin işverenden isteyebilecekleri miktarlarla sınırlı olmak üzere Kurumca işverene ödettirilir.Sigortalı ve işveren sorumluluğunun tespitinde kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır.
Çalışma mevzuatında sağlık raporu alınması gerektiği belirtilen ağır ve tehlikeli işlerde, böyle bir rapora dayanılmaksızın veya eldeki rapora aykırı olarak bünyece elverişli olmadığı işte çalıştırılan sigortalının, bu işe girmeden önce var olduğu tespit edilen veya bünyece elverişli olmadığı işte çalıştırılması sonucu meydana gelen hastalığı nedeniyle Kurumca sigortalıya ödenen geçici iş göremezlik ödeneği işverene ödettirilir.
İş kazası ve meslek hastalığı ve hastalık bakımından üçüncü kişilerin sorumluluğu
MADDE 27.- İş kazası, meslek hastalığı ve hastalık işveren dışında üçüncü bir kişinin kusuru yüzünden olmuşsa, yapılan veya ileride yapılması gereken ödemeler ile bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değeri toplamı, zarara sebep olan üçüncü kişilere ve şayet kusuru varsa bunları çalıştıranlara genel hükümlere göre rücu edilir.
Ancak; iş kazası veya meslek hastalıkları sonucu ölümlerde bu Kanun uyarınca hak sahiplerine yapılacak her türlü yardım ve ödemeler için, iş kazası veya meslek hastalığının meydana gelmesinde kastı veya kusuru bulunup da aynı iş kazası veya meslek hastalığı sonucu ölen sigortalının hak sahiplerine Kurumca rücu edilmez.
Sigortalının kendisinden kaynaklanan sebeplerle tedavi süresinin uzaması, iş göremezliğinin artması
MADDE 28.- Sigortalının kendisinden kaynaklanan sebeplerle tedavi süresinin uzaması veya iş göremezliğinin artması durumunda;
a) Geçici iş göremezlik ödeneği veya sürekli iş göremezlik geliri;
1) Sigortalının iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık dolayısıyla hekimin bildirdiği tedbir ve tavsiyelere uymaması sonucu, tedavi süresinin uzamasına veya işgöremezlik oranının artmasına, malul kalmasına neden olması halinde, uzayan tedavi süresi veya artan işgöremezlik oranı,
2) Bağışlanmaz kusuru veya suç sayılır hareketi yüzünden iş kazasına uğrayan, meslek hastalığına tutulan veya hastalanan sigortalının kusur derecesi,
esas alınarak yarısına kadarı Kurumca eksiltilir.
b) Kasti bir hareketi yüzünden iş kazasına uğrayan, meslek hastalığına tutulan veya hastalanan, Kurumun yazılı bildirisine rağmen teklif edilen tedaviyi kabul etmeyen sigortalının geçici iş göremezlik ödeneği veya sürekli iş göremezlik geliri ödenmez.
c) Hekimce alınması istenen tedbirlere uymayan sigortalılara bu tedbirleri yerine getirmedikleri süre için geçici işgöremezlik ödeneği verilmez.
d) Tedavinin sona erdiğine ve çalışabilir olduğuna dair tedavi gördüğü hekimden belge almaksızın çalışan sigortalıya geçici iş göremezlik ödeneği verilmez, verilmiş olan ödenekler de iki kat artırılarak geri alınır.
İKİNCİ BÖLÜM
Malullük Sigortası Hükümleri
Kimlerin malul sayılacağı
MADDE 29.- Yapılan tedavi sonunda veya sigortalının talebi üzerine Kurumca yetkilendirilen sağlık kurullarınca usulüne uygun düzenlenecek raporlar ve dayanağı tıbbi belgelerin incelenmesi sonucu, çalışma gücünün en az 2/3ünü yitirdiği veya iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az % 66sını kaybettiği Kurum Sağlık Değerlendirme Kurulunca tespit edilen sigortalı, malullük sigortası bakımından malul sayılır.
Şu kadar ki, sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihte çalışma gücünün 2/3ünü yitirdiği, önceden veya sonradan, yeterli belgelerle tespit edilen sigortalı bu hastalık ve arızası sebebiyle malullük sigortası yardımlarından yararlanamaz.Ancak bu durumdaki sigortalı, başka bir hastalık veya arızanın maluliyetini gerektirecek seviyede olması halinde malullük aylığından yararlanabilir.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Kurumca çıkarılacak yönetmeliklerle düzenlenir.
Sağlanan yardım
MADDE 30.- Malullük sigortasından sağlanan yardım, malullük aylığı bağlanmasıdır.
Malullük aylığından yararlanma şartları
MADDE 31.- Sigortalının, malullük aylığı bağlanabilmesi için;
a) 29 uncu maddeye göre malul sayılması,
b) En az 3600 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olması,
c) Sigortalı olarak çalıştığı işten ayrıldıktan ya da işyerini kapattıktan veya devrettikten sonra Kurumdan yazılı istekte bulunması,
d) 4 üncü maddenin (b) bendine göre sigortalı sayılanların ayrıca, Genel Sağlık Sigortası dahil kendi sigortalılığından dolayı prim borcunun olmaması
şarttır.
Şu kadar ki, (b) bendinin uygulamasında başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malul bulunan sigortalılar için 1800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olmak yeterlidir.
Malullük aylığının hesaplanması
MADDE 32.- Malullük aylığı, bu Kanunun 37 nci maddesine göre 9000 gün prim ödenmiş gibi hesaplanır. Ancak prim ödeme gün sayısı 9000 günden fazla ise aylık, fazla olan süre dikkate alınarak hesaplanır. Sigortalı başka birinin sürekli bakımına muhtaç ise tespit edilen aylık bağlama oranı 20 puan arttırılır.
Hesaplanan malullük aylığı 61 inci maddeye göre artırılır.
Malullük aylığının başlangıcı
MADDE 33.- Malullük aylığı, sigortalının;
a) Malul sayılmasına esas tutulan rapor istek tarihinden önce ise, yazılı istek tarihini,
b) Malul sayılmasına esas rapor yazılı istek tarihinden sonraki bir tarihte ise, rapor tarihini,
c) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin (c ) bendi kapsamında bulunanların çalıştıkları işyerine müracaatları halinde görevlerinden ayrıldıkları tarihi,
takip eden ödeme dönemi başından itibaren başlar.
Sigortalı aylığın başlangıç tarihinde geçici iş göremezlik ödeneği almakta ise, malullük aylığı geçici iş göremezlik ödeneği verilme süresinin sona erdiği tarihten sonraki aybaşından başlar. Şu kadar ki, bağlanacak malullük aylığı, sigortalının almakta olduğu geçici iş göremezlik ödeneğinin aylık tutarından fazla ise, aradaki fark, birinci fıkraya göre tespit edilecek tarihten başlanarak verilir.
Malullük aylığının kesilmesi ve yeniden başlaması
MADDE 34.- Malullük aylığı almakta iken bu Kanuna göre sigortalı olmayı gerektiren bir işte çalışanların malullük aylıkları, çalışmaya başladıkları tarihi takip eden ödeme dönemi başından itibaren kesilir.
Bu Kanuna göre sigortalı olmayı gerektiren bir işte çalışması nedeniyle malullük aylıkları kesilenlerden çalışması sona erip, malullük aylığı verilmesi için yazılı istekte bulunanlara, kontrol muayenesine tabi tutulmak ve malullüğünün devam ettiği anlaşılmak şartıyla, eski malullük aylığı, yazılı istekte bulunduğu tarihten sonraki ödeme dönemi başından itibaren ödenmeye başlanır.
Şu kadar ki bu gibi sigortalılar için yazılı istek tarihlerine göre yeniden malullük aylığı hesaplanır ve bu aylık önceden bağlanan malullük aylığından fazla ise hesaplanan yeni aylık üzerinden ödeme yapılır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Yaşlılık Sigortası Hükümleri
Sağlanan yardımlar
MADDE 35.- Yaşlılık sigortasından sağlanan yardımlar şunlardır :
a) Yaşlılık aylığı bağlanması
b) Toptan ödeme yapılması
Yaşlılık aylığından yararlanma şartları
MADDE 36.- Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra ilk defa sigortalı olanlar;
a)Kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurmuş olmaları ve en az 9000 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödenmiş olmaları koşuluyla yaşlılık aylığından yararlanabilirler.
b)Yaşlılık aylığından faydalanmak için (a) bendinde belirtilen yaş şartı,
1) 01.01.203631.12.2036 tarihleri arasında kadın ise 59, erkek ise 61,
2) 01.01.203731.12.2039 tarihleri arasında kadın ise 60, erkek ise 62,
3) 01.01.204031.12.2041 tarihleri arasında kadın ise 61, erkek ise 63,
4) 01.01.204231.12.2043 tarihleri arasında kadın ise 62, erkek ise 64,
5) 01.01.204431.12.2045 tarihleri arasında kadın ise 63, erkek ise 65,
6) 01.01.204631.12.2047 tarihleri arasında kadın ise 64, erkek ise 65,
7) 01.01.204831.12.2054 tarihleri arasında kadın ve erkek 65,
8) 01.01.205531.12.2064 tarihleri arasında kadın ve erkek 66,
9) 01.01.206531.12.2074 tarihleri arasında kadın ve erkek 67,
10) 01.01.2075 tarihinden itibaren ise kadın ve erkek 68 yaşını doldurmuş olmak şeklinde uygulanır.
c) Sigortalılar (a) ve (b) bentlerinde yer alan yaş hadlerine üç yıl eklenmek ve 5400 gün prim ödemek koşuluyla da yaşlılık aylığından yararlanabilirler.
d) Sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce bu Kanunun 29 uncu maddesine göre malul sayılmayı gerektirecek derecede hastalık veya arızası bulunan ve bu nedenle malullük aylığından yararlanamayan sigortalılara en az on beş yıldan beri sigortalı bulunmak ve en az 4000 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olmak suretiyle yaşlılık aylığı bağlanır.
e)Kurumca yetkilendirilen sağlık kurullarınca usulüne uygun düzenlenecek raporlar ve dayanağı tıbbi belgelerin incelenmesi sonucu Kurumca sakatlığının;
% 60-65 arasında olduğu anlaşılan sigortalılara en az 16 yıldan beri sigortalı olmaları ve 4000 gün,
% 50-60 arasında olduğu anlaşılan sigortalılara en az 18 yıldan beri sigortalı olmaları ve 4360 gün,
% 45-50 arasında olduğu anlaşılan sigortalılara en az 20 yıldan beri sigortalı olmaları ve 4720 gün,
malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olmak koşuluyla yaşlılık aylığı bağlanır.
Bu fıkranın uygulamasına ilişkin usul ve esaslar Kurumca çıkartılacak Yönetmelikte belirlenir.
f)Yukarıdaki fıkralarda belirtilen yaşlılık aylıklarından yararlanabilmek için, bu Kanunun 4 üncü maddesinin (a ) bendinde belirtilen sigortalının çalıştığı işten ayrıldıktan, (b) bendinde belirtilen sigortalının işyerini kapatıp kapatmayacağını beyan ve belgeledikten, (c) bendinde belirtilen sigortalıların ise ilgili / yetkili makamdan emekliye sevk onayı aldıktan sonra yazılı istekte bulunması şarttır.
g) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin (b) bendinde belirtilen sigortalılar için ayrıca, yazılı talepte bulunduğu tarih itibariyle Genel Sağlık Sigortası dahil kendi sigortalılığından dolayı prim borcunun olmaması şartı aranır.
Yaşlılık aylığının hesaplanması
MADDE 37.- Yaşlılık aylığına hak kazanan sigortalıların aylığı, aşağıdaki hükümlere göre belirlenecek ortalama aylık kazancı ile aylık bağlama oranının çarpımı sonucunda hesaplanır.
Ortalama aylık kazanç; Sigortalının her takvim yılına ait prime esas kazancı, kazancın ait olduğu takvim yılından itibaren aylık talep tarihine kadar geçen takvim yılları için, her yıl gerçekleşen ortalama prime esas kazançta değişim oranının % 50si ve Aralık ayına göre Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından açıklanan en son temel yıllı kentsel yerler tüketici fiyat indeksindeki değişim oranının % 50si toplanarak bulunacak oran kadar artırılarak, bulunan kazançlar toplamının, toplam prim ödeme gün sayısına bölünmesi suretiyle bulunacak ortalama günlük kazancın 30 katıdır.
Aylık bağlama oranı sigortalının malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi geçen toplam prim ödeme gün sayısının her 360 günü için 2016 yılına kadar % 2.5 , 2016 yılından itibaren ise %2 olarak uygulanır. Bu hesaplamada 360 günden eksik süreler orantılı olarak dikkate alınır.
Aylığın başlangıç tarihi, yılın ikinci altı aylık döneminde ise yukarıdaki şekilde hesaplanan aylığa, 61 inci maddeye göre Temmuz ödeme dönemi için gelir ve aylıklara uygulanan artış oranı kadar artırılarak, sigortalının aylık başlangıç tarihindeki aylığı hesaplanır.
Yaşlılık aylığının başlangıcı
MADDE 38.- Bu kanunun 4 üncü maddesinin (a) ve (b) bentlerinde belirtilen sigortalılardan yaşlılık aylığına hak kazananlara, yazılı istek tarihinden sonraki ödeme dönemi başından başlanarak, (c) bendinde belirtilen sigortalılardan talep tarihinde kurumlarında çalışmaya devam edenlere görevinden ayrıldığı tarihi takip eden ödeme dönemi başından, açıkta iken istekte bulunanlara ise istek tarihini takip eden ödeme dönemi başından itibaren aylık bağlanır.
Aylığın ödenmesine başlanacağı tarihte hastalık sigortasından geçici işgöremezlik ödeneği almakta olan sigortalının yaşlılık aylığı geçici işgöremezlik ödeneği verilme süresinin sona erdiği tarihi takip eden ödeme dönemi başından başlar. Şu kadar ki, bağlanacak yaşlılık aylığı geçici işgöremezlik ödeneğinin aylık tutarından fazla ise, aradaki fark yukarıdaki fıkraya göre tespit edilecek tarihten başlanarak verilir.
Yaşlılık aylığının kesilmesi veya sosyal güvenlik destek primi ödenmesi
MADDE 39- Bu Kanuna göre yaşlılık aylığı almakta iken, daha sonra sigortalı olarak yeniden çalışmaya başlayanlar hakkında aşağıdaki hükümler uygulanır.
a) Aylıkların kesilmesi için yazılı istekte bulunanların yaşlılık aylıkları çalışmaya başladıkları tarihi takip eden ödeme dönemi başında kesilir. Yaşlılık aylıkları kesilenlerden yeniden çalıştıkları süre zarfında 74 üncü maddeye göre belirlenen prime esas kazançları üzerinden 75 inci madde gereğince malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile kısa vadeli sigorta kollarına ait prim alınır.
Bu Kanuna tabi çalışmaya başlaması dolayısıyla yaşlılık aylıkları kesilenlerden, işten ayrılarak veya işyerini kapatarak yaşlılık aylığı bağlanması için yazılı istekte bulunan sigortalıya, yazılı istek tarihini takip eden ödeme dönemi başından itibaren yeniden yaşlılık aylığı bağlanır. Bu durumda olanların yeniden bağlanan yaşlılık aylığı, 61 inci maddeye göre yeni talep tarihine kadar yükseltilen eski aylıklarının altında olamaz.
b) Aylıkların kesilmemesi için yazılı istekte bulunanların yaşlılık aylıklarının ödenmesine devam edilir. Bunlardan 74 üncü maddeye göre tespit edilen prime esas kazançlar üzerinden 75 inci maddenin (e) bendi gereğince sosyal güvenlik destek primi alınır. Sosyal güvenlik destek primi ödenmiş süreler bu Kanuna göre malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları prim ödeme gün sayısına ilave edilmez. 40 ıncı ve 47 nci maddeler hükümlerine göre toptan ödeme yapılmaz. Tahsis talep tarihinden sonraki çalışmalarını sosyal güvenlik destek primine tabi olarak sürdürmek isteyenler için 36 ncı maddenin (f) bendinde belirtilen işten ayrılma veya işyerini kapatma şartı aranmaz.
c) Bu maddenin (a) bendine göre yaşlılık aylığı kesilenler, çalıştıkları süre içinde (b) bendi hükümlerinin uygulanmasını; (b) bendine göre yaşlılık aylığı kesilmeden çalışanlar ise çalıştıkları süre içinde haklarında (a) bendi hükümlerinin uygulanmasını isteyebilirler.Yazılı talep tarihini takip eden ödeme dönemi başından itibaren talep ettikleri (a) veya (b) bendi hükümleri uygulanır.
Toptan ödeme ve ihya
MADDE 40.- Sigortalı olarak çalıştığı işten ayrılan veya işyerini kapatan ve yaşlılık aylığı bağlanması için gerekli yaş koşulunu doldurduğu halde malullük ve yaşlılık aylığı bağlanmasına hak kazanamayan sigortalıya, kendi adına ödenen malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primlerinin her takvim yılına ait tutarı, primin ait olduğu takvim yılından itibaren yazılı istek tarihine kadar geçen takvim yılları için her yılın Aralık ayına göre Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından açıklanan en son temel yıllı kentsel yerler tüketici fiyatları indeksindeki değişim oranı kadar artırılır. Bu şekilde bulunan güncelleştirilmiş miktarlar toplamı başvurunun yapıldığı yılın Ocak ayı ile ödemenin yapıldığı tarih arasında geçen her ay için tüketici fiyat indeksindeki aylık değişim oranı kadar ayrıca artırılarak toptan ödeme şeklinde verilir.
Toptan ödeme yapılarak hizmetleri tasfiye edilmiş bulunanlardan yeniden bu Kanuna tabi olarak yahut bu Kanunla yürürlükten kaldırılmış kanunlara göre malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olanlar, yazılı olarak müracaat ederek, aldıkları toptan ödemenin, ödeme tarihini takip eden takvim ayı başından itibaren yazılı istek tarihine kadar geçen takvim ayları için Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından açıklanan en son temel yıllı kentsel yerler tüketici fiyatları indeksindeki değişim oranı ile güncellenerek bulunan tutarını talep tarihini takip eden ayın sonuna kadar ödedikleri taktirde, bu hizmetler ihya edilerek bu Kanunun uygulanmasında nazara alınır.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Ölüm Sigortası Hükümleri
Ölüm sigortasından sağlanan yardımlar ve haklar
MADDE 41.- Ölüm sigortasından sigortalının hak sahiplerine sağlanan yardımlar şunlardır:
a) Aylık bağlanması,
b) Ölüm toptan ödemesi yapılması,
c) Aylık almakta olan eş ve çocuklara evlenme yardımı yapılması,
d) Ailesine cenaze yardımı verilmesi.
Aylık bağlama şartları
MADDE 42 .- Ölüm aylığı;
a)En az 1800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş,
b)Malullük veya yaşlılık aylığı almakta iken veya malullük veya yaşlılık aylığı bağlanmasına hak kazanmış olup henüz işlemi tamamlanmamış,
c)Bağlanmış bulunan malullük veya yaşlılık aylığı, sigortalı olarak çalışmaya başlamaları sebebiyle kesilmiş
durumda iken ölen, sigortalının hak sahiplerine yazılı istekte bulunmaları halinde bağlanır.
Ölüm sigortasından bağlanacak aylığın hesaplanması
MADDE 43.- Sigortalının ölümü halinde, hak sahiplerine bağlanan aylığın hesaplanmasında;
a) Sigortalının almakta olduğu veya bağlanmasına hak kazandığı malullük veya yaşlılık aylığı,
b) Malullük veya yaşlılık aylığı bağlandıktan sonra sigortalı olarak çalışmaya başlaması sebebiyle aylığı kesilen sigortalının ölüm tarihi esas alınarak ve 34 üncü veya 39 uncu maddelerine göre tespit edilecek aylığı,
c) En az 1800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olan sigortalının, bu Kanunun 37 nci maddesine göre 9000 gün prim ödenmiş gibi hesaplanacak, prim gün sayısının 9000 günden fazla olması halinde bu süreye göre hesaplanacak aylığı,
esas alınır.
Sigortalı, başka birinin sürekli bakımına muhtaç durumda malul sayılarak aylık bağlanmasına hak kazanmış ise, (a) ve (b) bentlerinin uygulanmasında, bu durum nazara alınmaz.
Ölüm aylığının hak sahiplerine paylaştırılması
MADDE 44 .- Ölen sigortalının 43 üncü madde hükümlerine göre hesaplanacak aylığının;
a) Bu Kanuna tabi bir işte çalışan ya da bu çalışmalarından dolayı gelir veya aylık alan eşine % 50si, çalışmayan ya da kendi çalışmalarından dolayı gelir veya aylık almayan veya aylık alan çocuğu bulunmayan dul eşine % 75'i,
b)Çocuklardan; 18 yaşını, orta öğrenim yapması halinde 20 yaşını, yüksek öğrenim yapması halinde 25 yaşını doldurmayan veya çalışamayacak durumda malul bulunan ve sosyal güvenlik sözleşmesi yapılan ülkeler dahil olmak üzere, bu Kanuna tabi çalışmalarından dolayı gelir veya aylık almayan çocuklarla, yaşları ne olursa olsun evli olmayan, evli olmakla beraber sonradan boşanan veya dul kalan ve bu Kanun ve diğer sosyal güvenlik kanunları kapsamında çalışmayan veya bu kanunlar kapsamında kendi çalışmalarından dolayı gelir veya aylık almayan kız çocukların her birine % 25i
c) (b) bendinde belirtilen çocuklardan sigortalının ölümü ile anasız ve babasız kalan veya sonradan bu duruma düşenlerle, ana ve babaları arasında evlilik bağlantısı bulunmayan veya sigortalının ölümü tarihinde evlilik bağlantısı bulunmakla beraber ana veya babaları sonradan evlenenlerin her birine % 50'si,
d) Hak sahibi eş ve çocuklardan artan hisse bulunduğu ya da hak sahibi eş veya çocuk bulunmadığı durumlarda muhtaç ana ve babasının her birine %25i,
oranında aylık bağlanır.
e) Sigortalı tarafından evlât edinilmiş, tanınmış veya soybağı düzeltilmiş veya babalığı hükme bağlanmış çocukları ile sigortalının ölümünden sonra doğan çocukları, bağlanacak aylıktan yukarıda belirtilen esaslara göre yararlanır.
Hak sahibi eş ve çocuklara bağlanacak aylıkların toplamı sigortalıya ait aylığın tutarını geçemez. Bu sınırın aşılmaması için gerekirse hak sahibi kimselerin aylıklarından orantılı olarak indirimler yapılır.
Aylığın başlangıcı
MADDE 45.- Ölüm sigortasından sigortalının hak sahibi kimselerine bağlanacak aylıklar;
a)Sigortalının ölüm tarihini;
b)Hak sahibi olma niteliğinin ölüm tarihinden sonra kazanılması halinde, bu niteliğin kazanıldığı tarihi,
takip eden ödeme dönemi başından itibaren başlatılır.
Hak sahibi aylıklarının kesilmesi ve yeniden bağlanması
MADDE 46.- Hak sahiplerine bağlanan aylıklar 44 üncü maddede belirtilen koşulların ortadan kalktığı tarihi takip eden ödeme dönemi başından itibaren kesilir.
Aylığın kesilmesine yol açan sebebin ortadan kalkması halinde, 44 üncü maddede belirtilen koşullar saklı kalmak şartıyla, müracaat tarihini takip eden dönem başından itibaren yeniden aylık bağlanır. Ancak, evliliğin ölüm nedeniyle sona ermesi durumunda, önceki aylığın yeniden bağlanması, sonraki eşten dolayı aylık hakkının doğmaması şartına bağlıdır.
Yeniden bağlanan aylık, aylığın kesildiği tarihten tekrar bağlandığı tarihe kadar geçen süre için bu Kanunun 61 inci maddesine göre artırılması suretiyle belirlenir.
Bu madde gereğince aylığı kesilen çocuklardan sonradan çalışamayacak durumda malul olanlara, bu Kanuna tabi olarak yurtiçinde ya da sosyal güvenlik sözleşmesi akdedilmiş ülkelerde çalışmamaları veya buralardan kendi çalışmalarından veya eşinden dolayı gelir veya aylık almamaları koşuluyla malullük durumlarının tespitine esas teşkil eden rapor tarihini takip eden ödeme dönemi başından itibaren aylık bağlanır. 56 ncı madde hükmü saklıdır.
Ölüm toptan ödemesi ve ihya
MADDE 47.- Ölen sigortalının hak sahiplerine ölüm aylığı bağlanamaması durumunda, ölüm tarihi esas alınmak kaydıyla 40 ıncı maddenin birinci fıkrasına göre hesaplanan tutar, 44 üncü madde hükümleri dikkate alınarak hak sahiplerine toptan ödeme şeklinde verilir.
Hak sahiplerine yapılacak toptan ödemenin toplamı, sigortalıya yapılacak toptan ödeme miktarını geçemez. Bu sınırın aşılmaması için, gerekirse, hak sahibi kimselerin hisselerinden orantılı olarak indirimler yapılır.
Toptan ödeme yapıldıktan sonra artan miktar olursa sigortalının ölümünden sonra doğan veya soybağı düzeltilen veya babalığı hükme bağlanan çocuklarına da bu madde hükümlerine göre toptan ödeme yapılır.
Bu Kanuna göre toptan ödeme yapılarak tasfiye edilmiş sürelere, borçlanılarak veya yurtdışı hizmetleri birleştirilerek ya da sonradan hizmet tespiti suretiyle ayrıca elde edilen sürelerin eklenmesi suretiyle ölüm sigortasından yararlanmak için gerekli prim ödeme gün sayısının tamamlanabilmesi halinde, hak sahiplerinin yazılı isteği üzerine bu Kanunun 40 ıncı maddesinin ikinci fıkrasına göre ihya edilebilir.Yukarıdaki süreler, ihya edilen süreye ilişkin tutar dahil her türlü borçların ödendiği tarihi takip eden aybaşı itibarıyla bu Kanuna göre aylık bağlanmasında dikkate alınır.
Evlenme yardımı
MADDE 48.- Gelir veya aylık almakta olan eş ve çocuklardan evlenenlerden talep edenlere, almakta oldukları aylık veya gelirlerinin bir yıllık tutarı bir defaya mahsus olmak üzere evlenme yardımı olarak verilir. Şu kadar ki, erkek çocuğun 44 üncü maddenin (b) bendinde belirtilen yaşları doldurmasına bir yıldan daha az bir süre kalması halinde, kalan süreye ait gelir veya aylık toplamı evlenme yardımı olarak verilir.
Evlenme yardımı alan hak sahibinin aylığın kesildiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde boşanması halinde, bir yıllık sürenin sonuna kadar gelir veya aylık bağlanmaz.
Evlenme yardımı yapılması halinde diğer hak sahiplerinin aylık ve gelirleri evlenme yardımı yapılan sürenin bitimini takip eden ödeme döneminden itibaren 44 üncü maddeye göre yeniden belirlenir.
Cenaze yardımı
MADDE 49 .- İşkazası veya meslek hastalığı sonucu veya sürekli işgöremezlik geliri, malullük veya yaşlılık aylığı almakta iken ya da kendisi için en az 360 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi ödenmiş olup ölen sigortalının ailesine asgari ücretin üç katı tutarında cenaze yardımı ödenir.
Cenaze yardımı sırası ile sigortalının eşine, yoksa çocuklarına, o da yoksa ana,babasına o da yoksa kardeşlerine yapılır.
Sigortalının cenazesinin gerçek veya tüzel kişiler tarafından kaldırılması durumunda, belgelere dayanan ve birinci fıkrada belirtilen miktarı geçmeyen masraflar bunlara ödenir.
Cenaze masrafı, ölüm, iş kazası veya meslek hastalığından ileri gelmişse bu sigorta kolu hesabından, başka sebepten ileri gelmişse ölüm sigortası hesabından karşılanır.
BEŞİNCİ BÖLÜM
İsteğe Bağlı Sigorta
İsteğe bağlı sigorta
MADDE 50.- Bu Kanuna göre zorunlu sigortalı olmayanların malullük,yaşlılık, ölüm sigortaları yardımlarından yararlanmalarını sağlayan sigorta sistemidir.
İsteğe bağlı sigortalılık şartları
MADDE 51- a) İsteğe bağlı sigortalı olabilmek için;
1) Bu Kanuna tabi zorunlu sigortalı olmayı gerektirecek şekilde çalışmamak veya kendi çalışmalarından dolayı aylık bağlanmamış olmak,
2) 18 yaşını doldurmuş bulunmak,
3)Genel Sağlık Sigortasına prim ödediğini belgelemek,
4) İsteğe bağlı sigorta talep dilekçesiyle Kuruma başvuruda bulunmak,
şarttır.
İsteğe bağlı sigortanın başlangıcı
MADDE 52.- İsteğe bağlı sigortalılık, müracaatın Kurum kayıtlarına intikal ettiği tarihi takip eden aybaşından itibaren başlar.
İsteğe bağlı sigortanın başladığı tarihte, bu Kanunun 4 üncü maddesine göre sigortalı olmayı gerektirecek çalışması bulunduğu tespit edilenlerin isteğe bağlı sigortalılıkları, bu çalışmanın sona erdiği tarihi takip eden aybaşından itibaren başlamış sayılır. Zorunlu sigortalılıkla çakışan isteğe bağlı prim ödenen süreler iptal edilerek, bu süreye ilişkin ödedikleri primler faiz uygulanmaksızın ilgililere iade edilir.
İsteğe bağlı sigorta primleri
MADDE 53.- İsteğe bağlı sigortalılar bu Kanunun 76 ncı maddesine göre belirlenen prime esas kazancın alt sınırı ile üst sınırı arasında belirleyecekleri kazanç üzerinden % 20 oranında malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi öderler.
Her ay için isteğe bağlı sigorta süresinin on günden az olmamak üzere sigortalı tarafından belirlenerek, bu süreye ait primlerin ait olduğu ayın ilk beş işgünü içinde peşin olarak ödenmesi zorunludur. İlk beş işgünü geçtikten sonra içinde bulunulan ay için prim alınmaz. Prim ödenmeyen süreler hizmetten sayılmaz.
MADDE 54. -İsteğe bağlı sigortalılık;
a) Kısmi zamanlı çalışanlar hariç olmak üzere, bu Kanunun 4 üncü maddesine göre çalışmaya başlayanların, çalışmaya başladıkları tarihten,
b) İsteğe bağlı sigortalılığını sona erdirme talebinde bulunanların, primi ödenmiş son ayın bitiminden,
c) Tahsis talebinde bulunanların, aylığa veya toptan ödemeye hak kazanmış olmak koşulu ile tahsis talep tarihinden,
d) Ölen sigortalının ölüm tarihini takip eden aybaşından,
e) Genel Sağlık Sigortası primini üst üste iki aydan fazla süre ile ödenmemesi durumunda, son primin ait olduğu ayı takip eden aybaşından,
itibaren sona erer.
Bu maddenin (b) bendine göre isteğe bağlı sigortalılığı sona eren sigortalının isteğe bağlı sigortaya devam edebilmesi için yeniden müracaatta bulunması şarttır.
İsteğe bağlı sigortalılık sürelerinin değerlendirilmesi
MADDE 55 .- İsteğe bağlı sigorta primi ödenmiş süreler, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları uygulamasında dikkate alınır.
ALTINCI BÖLÜM
Ortak Hükümler
Kontrol muayenesi
MADDE 56.- Malullük aylığı veya sürekli iş göremezlik geliri alan sigortalılar, malullük durumlarında artma veya başka birinin sürekli bakımına muhtaç olduğunu ileri sürerek aylık ve gelirlerinde değişiklik yapılmasını isteyebilecekleri gibi, Kurum da bunları ve aylık veya gelir bağlanan çalışamayacak durumdaki malul çocukları her zaman kontrol muayenesine tabi tutabilir.
Gerek Kurumca yaptırılan kontrol muayenesinde, gerekse sigortalının isteği üzerine veya işe alıştırma sonunda yapılan muayenesinde yeniden tespit edilecek malullük durumuna göre, malullük aylığı veya sürekli iş göremezlik geliri; yeni malullük durumuna esas tutulan raporun tarihini takip eden ödeme dönemi başından başlanarak gerekirse artırılır, azaltılır veya kesilir.
Çalışamayacak derecede malul çocuklara bağlanmış bulunan gelir ve aylıklar, kontrol muayenesi sonunda tespit edilecek malullük durumuna göre, gerekirse rapor tarihinden sonraki ödeme dönemi başından itibaren kesilir.
Kabul edilir bir özrü olmadığı halde, kontrol muayenesini Kurumun yazılı bildirisinde belirtilen tarihten sonraki ödeme dönemi başına kadar yaptırmayan sigortalının malullük aylığı veya sürekli iş göremezlik geliri, gelir veya aylık bağlanan çalışamayacak durumda malul çocukların ise, almakta oldukları gelir veya aylık, kontrol muayenesi için belirtilen tarihten sonraki ödeme dönemi başından başlayarak kesilir.
Şu kadar ki, kontrol muayenesini Kurumun yazılı bildirisinde belirtilen tarihten başlayarak üç ay içinde yaptıran ve malullük veya sürekli iş göremezlik halinin devam ettiği tespit edilen sigortalının veya aylık veya gelir alan malul çocuğun kesilen aylık veya geliri kesildiği tarihten başlanarak yeniden bağlanır.
Kontrol muayenesini Kurumun yazılı bildirisinde belirtilen tarihten üç ay geçtikten sonra yaptıran ve malullük veya sürekli iş göremezlik halinin devam ettiği tespit edilen sigortalının malullük aylığı veya yeni sürekli iş göremezlik derecesine göre hesaplanacak geliri, gelir veya aylık bağlanan çalışamayacak durumda malul çocukların ise, almakta oldukları gelir veya aylık, rapor tarihinden sonraki ödeme dönemi başından başlanarak yeniden bağlanır.
Sağlık raporlarının usul ve esaslarının belirlenmesi
MADDE 57.- Bu Kanun gereğince, sakatlık, geçici iş göremezlik ödeneklerinin verilmesine ilişkin raporlar ile iş kazası ve meslek hastalığı sonucu sürekli iş göremezlik derecesiyle birlikte çalışma gücünün 2/3ünün kaybına esas teşkil edecek sağlık kurulu raporlarının usul ve esaslarını, bu raporları vermeye yetkili hekim ve sağlık kurumlarını ve sözü edilen kurumların sahip olması gereken kriterleri belirlemeye, usulüne uygun olmayan sağlık kurulu raporu ve dayanağı tıbbi belgelerin, düzenleyen hekim veya kuruma iade ederek yeterli vasıflara haiz şekilde yeniden düzenlenmesini istemeye Kurum yetkilidir.
Usulüne uygun sağlık kurulu raporu ve dayanağı tıbbi belgeler ile gerekli diğer belgelerin incelenmesiyle; iş kazası veya meslek hastalığı sonucu tespit edilen sürekli iş göremezlik derecesiyle çalışma gücünün 2/3ünün kaybına veya sakatlık derecelerine ilişkin usulüne uygun düzenlenmiş sağlık kurulu raporları ve diğer belgelere istinaden Kurumca verilen karara, ilgililerin itirazı halinde durum, Emeklilik Sigortaları Yüksek Sağlık Kurulunca karara bağlanır.
Bu maddenin uygulamasına ilişkin hususların usul ve esasları, Kurumca çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir.
Aylık ve gelirlerin birleşmesi
MADDE 58.- Bu Kanuna göre bağlanacak aylık ve gelirlerin birleşmesi durumunda;
a)Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarından;
1) Hem malullük, hem de yaşlılık aylığına hak kazanan sigortalıya, bu aylıklardan yüksek olanı, aylıklar eşitse yalnız yaşlılık aylığı,
2) Malullük veya yaşlılık aylığı ile birlikte, ölen eşinden dolayı da aylığa hak kazanan sigortalıya, her iki aylığı,
3) Ana ve babasından ayrı ayrı aylığa hak kazanan çocuklara, yüksek olan aylığın tamamı, az olan aylığın yarısı,
4) Birden fazla çocuğundan aylığa hak kazanan ana ve babaya yüksek olan aylık,
ödenir.
b)İş kazaları ile meslek hastalığı sigortasından;
1) Sürekli iş göremezlik geliri ile birlikte ölen eşinden dolayı da gelire hak kazanan eşe, her iki geliri,
2) Ana ve babadan ayrı ayrı gelire hak kazananlara, yüksek olan gelirin tamamı, az olanın yarısı,
3) Birden fazla çocuğundan gelire hak kazanan ana ve babaya yüksek olan aylık
ödenir.
c) Malullük , yaşlılık ve ölüm sigortaları ile iş kazaları ve meslek hastalıkları sigortasından hak kazanılan aylık ve gelirler birleşirse sigortalıya veya hak sahibine bu aylık veya gelirlerden yüksek olanın tamamı az olanın yarısı, eşitliği halinde ise işkazası ve meslek hastalıklarının tümü, malullük ve yaşlılık aylığının yarısı bağlanır.
Yukarıdaki fıkraya göre yapılacak değerlendirmeler sonucunda bir kimsede ikiden fazla gelir veya aylık birleştiği taktirde bu gelir ve aylıklardan en fazla ödemeye imkan veren iki dosya üzerinden gelir veya aylık bağlanır, diğer dosya veya dosyalardaki gelir ve aylık hakları durum değişikliği ya da diğer bir dosyanın devreye girdiği tarihte düşer.
Gelir ve aylık bağlanmayacak haller
MADDE 59.- Ölen sigortalının hak sahiplerinden;
a) Kendisinden aylık bağlanacak sigortalıyı veya gelir ya da aylık alan sigortalıyı, kasten öldüren veya öldürmeye teşebbüs edenlere veya bu Kanun gereğince sürekli iş göremez hale veya malul duruma getirenlere,
b) Kendisinden aylık bağlanacak sigortalıya veya gelir ya da aylık alan sigortalıya veya ailesine karşı ağır bir suç işlemesi veya bunlara karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi nedeniyle ölüme bağlı bir tasarrufla mirastan çıkarılanlara,
c) Sonraki eşinden dolayı bu Kanuna göre gelir veya aylığa hak kazanan dul eşe önceki eşinden,
d) Evliliğin ölüm nedeniyle son bulması halinde, eşinden dolayı bu Kanuna göre gelire veya aylığa hak kazanan çocuklara ana veya babadan,
gelir veya aylık bağlanmaz.
Değişen gelir ve aylıkların başlangıcı
MADDE 60.- Bu Kanuna göre gelir veya aylık bağlanan sigortalı ile hak sahibi kimselerinin durumlarının, kendilerine veya başka hak sahiplerine bağlanmış bulunan gelir veya aylık miktarının düzeltilmesini gerektirir bir şekilde değişmesi halinde, gelir veya aylık miktarları, değişikliğin meydana geldiği tarihten sonraki ödeme dönemi başından başlanarak yeni duruma göre düzeltilir.
Gelir ve aylıkların yükseltilmesi
MADDE 61.- Bu Kanuna göre bağlanan gelir ve aylıklar, her yılın Ocak ve Temmuz ödeme tarihlerinden geçerli olmak üzere, bir önceki altı aylık döneme göre Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından açıklanan en son temel yıllı kentsel yerler tüketici fiyat indeksindeki değişim oranı kadar artırılarak belirlenir.
Gelir ve aylıkların ödenmesi
MADDE 62.- Sigortalıya veya hak sahibi olan kimselere bağlanan gelir veya aylıklar her ay peşin olarak ödenir. Gelir ve aylıkların ödeme tarihleri, şekli ve ödeme merkezleri Kurumca belirlenir.
Zamanaşımı ve hakkın düşmesi
MADDE 63.- Bu Kanuna göre bağlanan gelir ve aylıklarını tahakkuk ettirildiği tarihlerden itibaren aralıksız bir yıl sonuna kadar tahsil etmeyenlerin gelir ve aylıkları durdurulur. Bu Kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde, iş kazası ve meslek hastalığı ve ölüm sigortasından hak kazanılan gelir ve aylıklar, hakkı doğuran olay tarihinden itibaren beş yıl içinde istenmezse zamanaşımına uğrar. Bu durumda olanların gelir ve aylıkları, yazılı istek tarihini takip eden aybaşından itibaren başlar.
İş kazası ve meslek hastalığı, analık ve ölüm sigortasından dolayı kazanılan diğer haklar hakkı doğuran olay tarihinden itibaren beş yıl içinde istenmezse düşer.
Geçici iş göremezlik ödeneğini veya herhangi bir döneme ilişkin gelir veya aylığını beş yıl içinde almayanların, söz konusu ödenek, gelir veya aylıkları ödenmez.
Kuruma müracaat etmemenin haklı bir sebebe dayandığını genel hükümlere göre ispat edenler hakkında yukarıdaki hükümler uygulanmaz. Ölümü öğrenememiş olmak, ispat edilmek şartıyla, mücbir sebep sayılır.
Avans
MADDE 64.- Kurumca, gelir, aylık veya toptan ödeme işlemlerine başlanmış bulunan ve gelir veya aylık bağlanmasına veya toptan ödeme yapılmasına hak kazandığı anlaşılan sigortalı veya hak sahiplerine, işlemlerin gecikmesi halinde gecikmenin her ayı için bağlanacak aylık veya gelirin % 75'ini geçmemek üzere birikmiş alacaklarından kesilmek üzere avans ödenebilir.
Yaş
MADDE 65.- İş kazalarıyla meslek hastalıkları halinde, hak sahiplerine bağlanacak gelirlerin hesabında, iş kazasının olduğu veya meslek hastalığının hekim raporu ile ilk defa tespit edildiği tarihte nüfus kütüğünde kayıtlı bulunan doğum tarihleri esas alınır.
Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına ilişkin yaş ile ilgili hükümlerin uygulanmasında, sigortalıların ve hak sahibi çocuklarının, yürürlükten kaldırılmış 5417, 6900 ve bazı maddeleri yürürlükten kaldırılmış 506, 1479, 2925, 2926 ve 5434 sayılı Kanunlara veya bu Kanuna göre ilk defa malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi olduğu tarihte, nüfus kütüğünde kayıtlı bulunan doğum tarihleri, sigortalının bu Kanuna göre ilk defa çalışmaya başladığı tarihten sonra doğan çocuklarının da nüfus kütüğüne ilk olarak yazılan doğum tarihleri esas alınır.
İş kazaları ve meslek hastalıkları, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortasından gelir ve aylık tahsisleri ile sermaye değerinin hesabında, iş kazasının olduğu veya meslek hastalığının hekim raporuyla ilk defa tespit edildiği veya sigortalıların bu Kanuna ve bu Kanunla yürürlükten kaldırılmış kanunlara tabi olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten sonraki yaş tashihleri dikkate alınmaz.
Nüfus kayıtlarında doğum ay ve günleri yazılı olmayanlar 1 Temmuzda, doğum ayı yazılı olup da günü yazılı olmayanlar o ayın 1 inde doğmuş sayılır.
Türk Silahlı Kuvvetleri mensuplarının bu Kanunda belirlenen yaş hadleri sebebiyle emeklilik işlemleri, doğum tarihlerinde ay ve gün yazılı olmayanlar ile doğum günleri 1 Eylülden önce olanlar için 1 Eylül, doğum günleri 1 Eylül ve daha sonra olanlar için müteakip yılın 1 Eylül tarihinde yapılır.
Kısa vadeli sigorta kollarında nazara alınmayan süreler
Madde 66 .-
a) Herhangi bir sebeple silah altına alınan sigortalının askerlikte geçen hizmet süresi,
b) Hükümlülükle sonuçlanmayan tutuklulukta geçen süre,
c)İş kazaları ve meslek hastalıkları, hastalık ve analık sigortalarından geçici işgöremezlik ödeneği alan sigortalının iş göremediği süre,
d) Sigortalının greve iştirak etmesi veya işverenin lokavt yapması hallerinde geçen süre,
bu Kanunun 19 uncu maddesinde belirtilen çalışma sürelerine girmediği gibi, işgöremezliğin başladığı veya hastalığın anlaşıldığı yahut doğumun olduğu tarihten önceki bir yılın hesabında da nazara alınmaz.
Sigortalılık süresi
MADDE 67.- Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarının uygulanmasında nazara alınacak sigortalılık süresinin başlangıcı, sigortalının, yürürlükten kaldırılmış 5417, 6900 veya bazı maddeleri yürürlükten kaldırılmış olan 506, 1479, 2925, 2926 ve 5434 sayılı kanunlara veya bu Kanuna tabi olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihtir.
Bu Kanunun uygulanmasında 18 yaşından önce malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi olanların sigortalılık süresi, 18 yaşını doldurdukları tarihte başlamış kabul edilir. Bu tarihten önceki süreler için ödenen malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primleri, prim ödeme gün sayılarının hesabına dahil edilir.
Tahsis işlerinde nazara alınan sigortalılık süreleri, sigortalılığın başlangıç tarihi ile, sigortalının tahsis yapılması için yazılı istekte bulunduğu tarih arasında geçen süredir.
Fiili hizmet süresi zammı
MADDE 68.- Aşağıda belirtilen görevlerde ve işyerlerinde çalışan sigortalıların, bu görevlerinde fiilen çalışmak suretiyle geçen hizmet sürelerine, bu sürelerin her 360 günü için karşılarında gösterilen prim gün sayıları, fiili hizmet zammı olarak eklenir.Bu görevlerde ve işyerlerinde geçen 360 günden eksik sürelere ait fiili hizmet zammı süresi, 360 gün için eklenen fiili hizmet süresi ile orantılı olarak belirlenir.


1.Fabrika, atölye, boya, asit havuzları,tersane ve depolarla trafo binalarında çalışanlar.


1)Çelik, demir, pirinç ve tunç döküm işlerinde,
2)Zehirli, boğucu, yakıcı, öldürücü ve patlayıcı gaz, asit, boya işleri ile gaz maskesi ile çalışmayı gerektiren başka işlerde,
3) Patlayıcı maddeler yapılmasında,
4)Lokomotif ve gemi kazanlarının onarılması ve temizlenmesi işlerinde,
5)Gemilerin sintine, Dabilbotom gibi kapalı sarnıçlar içindeki raspa ve boya işlerinde,
6)Oksijen, elektrik kaynağı, keski, tabanca ve perçin, takım sertleştirilmesi ve kum püskürtme suretiyle raspa işlerinde


90 gün


2.Basım ve gazetecilik işyerlerinde 4857 sayılı Kanuna göre çalışanlar.


1) Solunum ve cilt yoluyla vücuda geçen gaz veya diğer zehirleyici maddelerle çalışılan işyerleri,
2) Fazla gürültülü ve ihtizaz yapıcı makine ve aletlerle çalışarak iş yapılan işyerleri,
3) Doğrudan doğruya yüksek hararete maruz bulunarak çalışılan işyerleri,
4) Fazla ve devamlı adali gayret sarf edilerek iş yapılan işyerleri,
5) Tabii ışığın hiç olmadığı ve münhasıran suni ışık altında çalışılan işyerleri,
6) Günlük mesainin yarıdan fazlası saat 20.00den sonra çalışılarak yapılan işyerleri


90 gün


3.Gemi adamları, gemi ateşçileri, kömürcüler, dalgıçlar.


Denizde


90 gün


4.Yer altı veya yer altı münavebeli işyerlerinde yer altında çalışanlar.


Maden işyerleri


180 gün


5.Mesleği icabı; röntgen, radyum ve benzeri iyonizan radyasyonlarında çalışan tabip, teknisyen, sağlık memuru, radyasyon fizikçisi ve teknisyeni ve iyonizan radyasyonla bilfiil çalışan bilumum personel ve yardımcıları.


Hastane, sağlık tesisi ve laboratuarlar


120 gün


6.İnfaz koruma memurları, baş memurları.


Ceza ve tutukevlerinde


90 gün


7.Pilot, hostes ve diğer uçuş görevlileri ile gemi, uzun yol otobüs kaptan ve yardımcıları ile bunların seferlerinde çalışan diğer personel.


Hava, deniz ve kara yolları ulaşım firmaları


90 gün


8. Muvazzaf ve yedek subay, ast subaylar ile uzman erbaşla.r


Türk Silahlı Kuvvetlerinde


90 gün


9. Polis, komiser yardımcısı, komiser,başkomiser, emniyet amiri,emniyet müdürleri ile bu ve daha yukarı maaş ve derecelerdeki emniyet mensupları.


Emniyet ve polis birimlerinde


90 gün


10. Basın kartı yönetmeliğine göre basın kartına sahip olmak suretiyle gazetecilik yaparken, kamu kurumlarına giren ve bu kurumlarda meslekleriyle ilgili görevlerde istihdam edilen sigortalılar.


Basın Müşavirlikleri


90 gün


11.212 sayılı Kanunla değiştirilen 5953 sayılı basın mesleğinde çalışanlarla çalıştıranlar arasındaki münasebetleri düzenleyen kanun kapsamına tabi olarak çalışan sigortalılar.


5953 sayılı Kanunu değiştiren 212 sayılı Kanunun birinci maddesi kapsamındaki işyerleri


90 gün
Fiili hizmet zammı sürelerinin emeklilik yaşı ve aylıkların hesaplanmasına etkisi
MADDE 69.-68 inci maddeye göre hesaplanan fiili hizmet zammı süreleri 5 yılı geçmemek üzere, emeklilik yaşından indirilir ve ayrıca emekli aylıklarının ve toptan ödemelerin hesaplanmasında prim ödeme gün sayılarına eklenir.
Sigortalılık borçlanması
MADDE 70- Bu Kanuna göre sigortalı olarak tescil edilmiş bulunanların;
a) Ücretsiz analık izni sürelerini,
b) Kısmi çalışma durumunda çalışmadıkları sürelerini,
c) Er veya erbaş olarak silah altında veya Yedek Subay Okulunda geçen sürelerinin tamamını veya bir kısmını,
d) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin (c ) bendi kapsamında olanların personel mevzuatına göre aylıksız izin sürelerini,
e) Emekliliğe tabi olmaksızın doktora öğrenimi veya tıpta uzmanlık için yurt içinde veya yurt dışında geçirdikleri normal doktora veya uzmanlık öğrenim sürelerini
f) Avukatlık stajını açıkta iken yapanların, normal staj sürelerini,
g) Bazı maddeleri yürürlükten kaldırılan 5434 sayılı T.C.Emekli Sandığı Kanununa tabi olarak halen hizmette bulunanlardan evvelce (E) cetveli veya yevmiyeli olarak geçen ve borçlandırılmayan sürelerini,
h) Herhangi bir suçtan tutuklanan veya göz altına alınanlardan bu suçtan dolayı beraat edenlerin tutuklulukta veya gözaltında geçen sürelerini,
i) Sigortalıların grev ve lokavtın sona ermesinden itibaren altı ay içinde grev ve lokavtta geçen sürelerini,
j) Tıp doktorlarının fahri asistanlıkta geçen sürelerini,
k) Seçim kanunları gereğince görevlerinden istifa edenlerin, istifa ettikleri tarih ile seçimin yapıldığı tarihi takip eden aybaşına kadar açıkta geçirdikleri sürelerini,
l) Diyanet İşleri Başkanlığı Teşkilatında Din Hizmetleri sınıfında görev yapanlardan:
1- Vakıflar Genel Müdürlüğüne bağlı mülhak vakıf camilerinde görev yapan ve ücretlerini bu Genel Müdürlükten alanların,
2- Diyanet İşleri Başkanlığına bağlı camilerde kadrolu daimi mezun imam, hatip ve müezzin kayyımlara vekalet edenlerin,
3- Köy, kasaba ve mahalle camilerinde dernek vakıf veya köy bütçesinden ücret alarak imam hatiplik yapanların, bu sürelerini,
kendilerinin veya hak sahiplerinin yazılı talepte bulunmaları ve talep tarihinde 76 ncı maddeye göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt sınırı, (i) bendinde belirtilen süreler için prime esas günlük kazancın alt ve üst sınırları arasında olmak üzere kendilerince belirlenecek günlük kazanç üzerinden, hesaplanacak malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primlerini borcun tebliği tarihinden itibaren altı ay içinde ödemeleri şartı ile borçlandırılır. Altı ay içinde primi ödenmeyen borçlanma süreleri hizmetten sayılmaz.
(l) bendinin üçüncü alt bendinde belirtilen hizmetlerin borçlandırılabilmesi için ilgililerin bu görevleri Müftülükçe verilen buyrultu belgesine istinaden yapmış olmaları ve ücretlerinin dernek, vakıf veya köy bütçesinden ödendiğinin, defter veya bordro, bu olmadığı takdirde vergi dairesi kayıtlarına istinaden Müftülüklerce verilmiş belgelerle kanıtlamaları gereklidir.
Primi ödenen borçlanma süresinin karşılığı olan gün sayısı sigortalının prim ödeme gün sayısına eklenir.Bu Kanuna göre tespit edilen sigortalılığın başlangıç tarihinden önceki süreler için borçlandırılma halinde, sigortalılığın başlangıç tarihi, borçlandırılan gün sayısı kadar geriye götürülür. Sigortalılık borçlanması ile aylık bağlanmasına hak kazanılması durumunda, ilgililere borcun ödendiği tarihi takip eden aybaşından itibaren aylık bağlanır.
Yurt dışı hizmet borçlanmasına ait süreler
MADDE 71.- Türk vatandaşı iken yabancı bir ülkede çalışmış olanlar, 18 yaşını doldurdukları tarihten sonraki yurtdışı çalışmalarının dilediği kadarını Kurumca belirlenecek usullerle belgelendirmek suretiyle borçlanabilirler. Bunların hak sahipleri de bu Kanunla getirilen haklardan yararlanırlar.
Borçlanılacak her bir gün için tahakkuk ettirilecek borç miktarı, başvuru tarihindeki prime esas asgari ve azami günlük kazanç arasında seçilecek günlük kazancın % 32.5 dur.
Borçlanılan süreler malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları bakımından, bu Kanunda belirlenen esaslar dahilinde değerlendirilir. Ancak, aylığın hesaplanmasında borçlanma tutarına esas günlük kazancın 360 katı borçlanma bedelinin ödendiği takvim yıllarına ait 37 nci madde ye göre güncellenmiş yıllık kazanç kabul edilir.
Tahakkuk ettirilen borç miktarı tebliğ edildiği tarihten itibaren 30 gün içerisinde ödenir.
Kısmi aylık alanlar tam aylığa yeterli gün sayısını ya da diledikleri kadarını borçlanabilirler.
Türkiyede çalışması bulunmayanların sigortalılıklarının başlangıç tarihi, borçlarının tamamını ödedikleri tarihten borçlanılan gün sayısı kadar geriye götürülen tarihtir.
Sosyal güvenlik sözleşmesi akdedilmiş ülkelerdeki hizmetlerini bu Kanuna göre borçlananların akit ülkede ilk defa çalışmaya başladıkları tarih ilk işe giriş tarihi olarak dikkate alınmaz.
Yurtdışında iken borçlanma isteğinde bulunacak sigortalı ve hak sahipleri Türk Lirası olarak bildirilecek borç miktarını döviz olarak, Türkiyede ise Türk Lirası olarak öderler. Borcun ödendiği miktara karşılık gelen gün sayısı aylığa esas alınır.
Bu Kanuna göre yaşlılık aylığı talebinde bulunup işlemleri devam edenler veya aylık alırken yeniden yurtdışında hizmet akdine bağlı olarak veya kendi nam ve hesabına çalışmaya başlayanlar ile ikamete dayalı sosyal yardımlardan yararlananların aylık ve sosyal yardım zammı toplamından % 32.5 oranında Sosyal Güvenlik Destek Primi kesilmek suretiyle aylıklarının ödenmesine devam edilir. Bunların aylık aldıkları sürede yurtdışında geçen çalışmaları bu Kanuna göre borçlandırılmaz.
Aylık alırken yurtdışında hizmet akdine bağlı olarak veya kendi nam ve hesabına çalışmaya başlayanların talepleri halinde bağlanan aylıkları çalışmaya başladıkları tarihte kesilir. Bunlar dilerlerse bu hizmetlerini borçlanabilirler. Bunlardan yeniden aylık isteğinde bulunanlar hakkında bu Kanun hükümleri uygulanır.
Yurtdışı borçlanma primlerinin iadesi
MADDE 72.- Bu Kanun kapsamında olanların hesabına yabancı ülkelerdeki sosyal güvenlik kurumlarına yatırılmış bulunan primlerin, ülkeler arasında anlaşmalarla Türkiyeye transferlerinin sağlanması halinde;
Transfer olunan primlere ilişkin sürelerin tamamını, bu Kanuna göre borçlanarak tahakkuk ettirilen borcunu ödemiş olanlara, transfer olunan primlerin tamamı,
Transfer olunan primlere ilişkin sürelerin bir kısmını, bu Kanuna göre borçlanarak tahakkuk ettirilen borcunu ödemiş olanlara, transfer olunan primlerin borçlandıkları süreye isabet eden orandaki miktarı,
sigortalıya, hak sahiplerine veya mirasçılarına ilgili ülkenin para birimi cinsinden iade edilir.
Tahakkuk eden borç miktarı, talep edilmesi halinde transfer olunan primlerden tahsil edilebilir.
ÜÇÜNCÜ KISIM
Sosyal Sigorta Primleri ve Cezai Hükümler
BİRİNCİ BÖLÜM
Primler ve Prim Belgeleri
Prim alınması
MADDE 73.-Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile iş kazaları, meslek hastalıkları, hastalık ve analık sigortaları için bu Kanunda öngörülen her türlü yardım ve ödemelerle yönetim giderlerini karşılamak üzere Kurumca prim alınır.
Prime esas kazançlar
MADDE 74.- Prime esas kazancın hesabında;
a) Aylık, ücret veya ödenek almak suretiyle çalışanların;
o ay için hak ettikleri ücretlerle, ücret dışında kalan her türlü ödeme ile prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan sigortalılara yapılan ödemelerin brüt toplamı esas alınır.
Ücretler hak edildikleri aya maledilmek suretiyle prime tabi tutulur.
Diğer ödemeler öncelikle ödendiği ayın kazancına dahil edilir. Bu ödemelerin üst sınırı aşan kısmı ise, ait olduğu takvim yılı ile sınırlı olmak kaydıyla, ilk aydan başlanarak üst sınırın altında kalan diğer ayların prime esas kazançlarına ilave edilir. Ücret dışındaki ödemelerin hizmet akdinin mevcut olmadığı veya askıda olduğu bir tarihte ödenmesi durumunda, en son prime esas kazancın tabi olduğu ayın kazancına dahil edilir. Bu durumlarda sigorta primlerinin, ödemenin yapıldığı tarihi izleyen ayın sonuna kadar ödenmesi halinde gecikme zammı alınmaz.
Şu kadar ki, ölüm, doğum ve evlenme yardımları, görev yollukları, kıdem, ihbar ve kasa tazminatları, ayni yardımlar, Bakanlıkça miktarları yıllar itibariyle belirlenecek, yemek, çocuk ve aile zamları, sigorta primlerinin hesabına esas tutulacak kazançların hesabında ücretlerin aylık tutarının tespitinde nazara alınmaz.Bunların dışında her ne ad altında ödeme yapılırsa yapılsın tüm ödemeler prime tabi tutulur.
Bu Kanunun 80 inci maddesinin birinci fıkrasına göre düzenlenen belgelerde yer alan her bir sigorta koluna ait primlerin hesabında yarım Yeni Kuruş ve üzerindeki değerler bir Yeni Kuruşa tamamlanır, yarım Yeni Kuruşun altındaki değerler ise dikkate alınmaz.
Günlük, haftalık veya aylık olarak belirli bir ücrete dayanmış olmayıp da komisyon ücreti ve kâra katılma gibi belirsiz zaman ve miktar üzerinden ücret alan, sigortalıların prim ve ödeneklerinin hesabında esas tutulacak günlük kazançları, 76 ncı madde hükmüne göre belirlenen alt sınırdır.
Bir işverene tabi olarak çalışan sigortalının belirli ücretinin dışında ayrıca yukarıdaki fıkra kapsamında ücret alması halinde, prime esas günlük kazancı bunların toplamından oluşur.
Bu Kanun gereğince primlerin hesabına esas tutulacak günlük kazanç, sigortalının, bir ay için prime esas tutulan kazancının otuzda biridir.
Günlük kazancın hesabına esas tutulan ay içindeki bazı günlerde çalışmamış ve çalışmadığı günler için ücret almamış sigortalının günlük kazancı, o ay için prime esas tutulan kazancı ücret aldığı gün sayısına bölünerek hesaplanır.
Sigortalıların günlük kazançlarının hesabında esas tutulan gün sayıları, aynı zamanda, bunların prim ödeme gün sayılarını gösterir.
Şu kadar ki, işveren ve sigortalı arasında kısmi süreli hizmet akdinin yazılı olarak yapılmış olması kaydıyla ay içerisinde günün bazı saatlerinde çalışan ve çalıştığı saat karşılığında ücret alan sigortalının ay içindeki prim ödeme gün sayısı, ay içindeki toplam çalışma saati süresinin 4857 sayılı İş Kanununa göre belirlenen genel haftalık çalışma süresine göre hesaplanan günlük çalışma saatine bölünmesi suretiyle bulunur.Bu şekildeki hesaplamada gün kesirleri bir gün kabul edilir.
İşveren ve sigortalı arasında çağrı üzerine çalışmaya dayalı yazılı iş sözleşmesinde taraflar arasında çalışma süresi gün, hafta ve ay olarak belirlenmemiş ise, sigortalının ay içindeki prim ödeme gün sayısı yukarıdaki fıkra hükmüne göre hesaplanır.
Bir ay içinde çeşitli işverenlerin işinde çalışan sigortalının bu kanun gereğince alınacak primlerine esas tutulacak aylık ve günlük kazancının tespitinde, her işverenden elde ettiği aylık ve günlük kazanç tutarı ayrı ayrı nazara alınır ve primler buna göre hesaplanır.
b)Bu Kanunun 4 üncü maddesinin (b) bendi kapsamındaki sigortalıların aylık prime esas kazançları ise, 76 ncı maddeye göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt sınırı ile üst sınırı arasında kalmak şartı ile kendileri tarafından beyan edilecek günlük kazancın otuz katıdır.
Bu sigortalılar tarafından her takvim yılı başında aylık prime esas kazanç beyan edilir. Ancak takvim yılı içerisinde beyan edilen kazançta bir değişiklik olması durumunda sigortalının yeniden beyan ettiği kazanç üzerinden hesaplanan prim takvim yılı sonuna kadar tahsil edilir.
Beyanda bulunmayan sigortalının primleri prime esas asgari aylık kazanç üzerinden hesap ve tahsil edilir. Beyanda bulunmayan veya beyan ettiği kazancın düşük olduğu tespit edilen sigortalıların prime esas kazançları tespit edilen kazanç düzeyine çıkartılarak, beyan edilen kazançla arasındaki farkın primi 85 inci madde uygulanmak suretiyle tahsil edilir.
Beyan ve uygulamaya ilişkin usul ve esaslar Kurumca belirlenir.
Prim oranları
MADDE 75.-
a) Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi, sigortalının prime esas kazancının % 20'sidir. Bunun % 9'u sigortalı hissesi, % 11'i işveren hissesidir.Bu prime % 5 oranında Devlet ayrıca katkı yapar.
Devlet katkısı Kurumun ay itibariyle tahsil ettiği, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları tutarının 7/20si olarak hesaplanır. Devlet katkısının ödenmesine ilişkin usul ve esaslar ilgili mali yıl Bütçe Kanunları uyarınca belirlenir.
b) Bu Kanunda belirtilen fiili hizmet zammı uygulanan işlerde çalışan sigortalılar için uygulanacak malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları prim oranı, (a) bendinde belirtilen % 20 oranının, her yıl için 68 inci maddeye göre eklenen fiili hizmet gün sayısının 360a bölümü sonucu bulunacak oranda artırılması suretiyle belirlenir. Artırılan bu primin 1/3ü sigortalı, 2/3ü ise işveren hissesidir.
c) Kısa vadeli sigorta kolları prim oranı, yapılan işin işkazası ve meslek hastalığı bakımından gösterdiği tehlikenin ağırlığına göre %1 ile % 6,5 oranı arasında olmak üzere, bu Kanunun 77 nci maddesine göre Kurumca belirlenir. Bu Kanunun 4 üncü maddesinin (b) bendi kapsamında olanlar için üst sınır % 6dır. Bu primin tamamını işveren ve bu Kanunun 4 üncü maddesinin (b) bendi kapsamında olanlar öder.
d) Kısa vadeli sigorta kolları prim oranı, 4 üncü maddenin ikinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen aday çırak, çıraklar ve işyerlerinde beceri eğitimi gören öğrenciler için prime esas kazançlarının % 1'idir. Aday çırak,çırak ve beceri eğitimi gören öğrencilerin primi yarısı sigortalı hissesi, yarısı da işveren hissesidir.
e) Yaşlılık aylığı almakta iken bu Kanuna tabi bir işte çalışanlara uygulanacak sosyal güvenlik destek prim oranı, yukarıdaki (a) ve (c) bentlerinde belirtilen prim oranlarının toplamı kadardır. Sigortalı ve işveren hissesi bu bentlerde belirtilen oranlardadır. Şu kadar ki, bunlar için (a) bendinde belirtilen sosyal güvenlik devlet katkı payı uygulanmaz.
f) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin (b) bendi kapsamındaki sigortalılar malullük, yaşlılık, ölüm sigortaları ile kısa vadeli sigorta kolları ve sosyal güvenlik destek primlerinin tamamını yukarıdaki (a), (c) ve (e) bendinde belirtilen oranlar üzerinden öder.
Günlük kazanç sınırları
MADDE 76.- Bu Kanun gereğince alınacak prim ve verilecek ödeneklerin hesabına esas tutulan günlük kazancın alt sınırı aylık asgari ücretin 1/30'u, üst sınırı ise günlük alt sınırın 6,5 katıdır. Bu suretle bulunacak günlük kazançların yarım Yeni Kuruş ve üzerindeki değerleri bir Yeni Kuruşa tamamlanır, yarım Yeni Kuruşun altındaki değerler ise dikkate alınmaz.
Günlük kazançları alt sınırın altında olan sigortalılar ile ücretsiz çalışan sigortalıların günlük kazançları alt sınır üzerinden, günlük kazançları üst sınırdan fazla olan sigortalıların günlük kazançları da üst sınır üzerinden hesaplanır.
Yukarıdaki fıkraya göre sigortalının kazancı alt sınırın altında ise bu kazanç ile alt sınır arasındaki farka ait sigorta primleri ile ücretsiz çalışan sigortalılara ait sigorta primlerinin tümünü işveren öder.
Aynı zamanda birden fazla işverenin işinde çalışanlar için Kuruma ödenen primlerin toplamı, bu madde uyarınca tespit edilen üst sınır üzerinden hesaplanacak miktarı aşarsa, fark sigortalının müracaatı üzerine hissesi oranında kendisine geri verilir. Ancak geri verilen primler için ayrıca gecikme zammı ve faiz ödenmez.
Kısa vadeli sigorta kolları prim oranının tespiti
MADDE 77.- Kısa vadeli sigorta kolları primi, yapılan işin iş kazası ve meslek hastalığı bakımından gösterdiği tehlikenin ağırlığına göre tespit edilir.
İş kolları tehlikenin ağırlığına göre sınıflara, bu sınıflar da özel iş şartlarına ve tehlikeyi önlemek için alınmış olan tedbirlere göre derecelere ayrılır.
Hangi iş kollarının hangi tehlike sınıfına girdiği, tehlike sınıf ve derecesine ait prim oranlarının ve tehlike derecelerinin belirlenmesinde uygulanacak esaslar, ilgili bakanlıkların görüşleri de alınarak Bakanlığın teklifi üzerine Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulacak bir tarife ile tespit olunur. Prim tarifesi gerekli görülürse aynı usulle değiştirilebilir.
İşlerin tehlike sınıf ve derecesinin belirlenmesi
MADDE 78.-Yapılan işin 77 nci maddede belirtilen tarifeye göre hangi tehlike sınıf ve derecesine girdiği ve ödenecek kısa vadeli sigorta primi oranı Kurumca belirlenerek işverene ve 4 üncü maddenin (b) bendine göre sigortalı olanlara bir yazıyla tebliğ edilir.
İş kazalarını ve meslek hastalıklarını önleyecek tedbirler hakkındaki mevzuat hükümlerine uygun bulunmadığı tespit edilen işler, Kurumca daha yüksek primli derecelere konulabilir.
Kurum, tespit edilmiş bulunan tehlike sınıf ve derecesini yaptıracağı incelemelere dayanarak kendiliğinden veya işverenin ya da bu Kanunun 4 üncü maddenin (b) bendine göre sigortalı olanların isteği üzerine değiştirebilir. Kurumca yapılacak değişiklikler, itiraz; işyerinin tehlike sınıfı ve derecesi ile kısa vadeli sigorta kolları prim oranının tebliğine ilişkin yazının işverence veya 4 üncü maddenin (b) bendine göre sigortalı olanlar tarafından tebellüğünden itibaren bir ay içinde yapılmış ise, değiştirilen iş kolu kodu ve tehlike sınıfı ile tehlike derecesinin hatalı uygulandığı tarihten, bir aylık süre dışında yapılmış ise, itirazın Kurum kayıtlarına intikali tarihini izleyen takvim yılı başından geçerli olarak uygulanır.
Bu değişiklik nedeniyle, tehlike sınıf ve derecesinin yükselmesi halinde, kararın işverene ya da bu Kanunun 4 üncü maddenin (b) bendine göre sigortalı olanlara tebliğ edildiği tarih ile yürürlük tarihi arasındaki süreye ait kısa vadeli sigorta kollarına ait prim farkının tebliği tarihini takip eden bir ay içerisinde Kuruma ödenmesi halinde fark prim için gecikme zammı alınmaz. Aksi taktirde,fark prim bu Kanunun 85 inci maddesi uyarınca gecikme zammı ile birlikte tahsil olunur. Tehlike sınıf ve derecesinin düşmesi halinde ise, kısa vadeli sigorta kolları sigortası prim farkı işverenin varsa borçlarına mahsup, yoksa iade edilir. İade edilen tutar için faiz ödenmez.
İşverenler ile 4 üncü maddenin (b) bendine göre sigortalı olanlar, tehlike sınıf ve derecesi ile prim oranı hakkında Kurumca yapılacak yazılı bildiriyi aldıktan sonra bir ay içinde Kuruma itiraz edebilir.
Kurum, bu itirazı inceleyerek en geç üç ay içinde karara bağlayarak sonucunu işverene bildirir. İlgililer Kurumun kararı üzerine, kararın tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde yetkili İş Mahkemesine başvurabilir.
Kuruma itiraz edilmesi veya mahkemeye başvurulması primlerin ödenmesini geciktirmez.
Tehlike sınıf ve derecelerini etkileyebilecek değişiklikler
MADDE 79.-İşverenler ile 4 üncü maddenin (b) bendine göre sigortalı olanlar, tehlike sınıf ve derecesini etkileyebilecek her türlü değişiklikleri bir ay içinde Kuruma yazı ile bildirmekle yükümlüdür.
Bu bildirim üzerine Kurum, yaptıracağı incelemeler sonunda tehlike sınıf ve derecesini değiştirebilir.
Tehlike sınıf ve derecesini etkileyebilecek değişiklik bir ay içinde bildirilirse bu konuda Kurumca verilecek karar, değişikliğin meydana geldiği tarihten sonraki ay başından başlanarak uygulanır.
Tehlike sınıf ve derecesine etkileyebilecek değişiklik bir ay içinde bildirilmezse:
a) Tehlike sınıfı yükseliyorsa, değişikliğin meydana geldiği,
b) Tehlike sınıfı düşüyorsa değişikliğin Kurumca öğrenildiği,
tarihler esas alınmak ve bu tarihlerden sonraki ay başından itibaren uygulanmak üzere, Kurumca karar alınır ve işverene bir yazıyla tebliğ olunur.
Prim belgeleri
MADDE 80.- İşveren, bir ay içinde çalıştırdığı sigortalıların ad ve soyadlarını, sigorta sicil numaralarını, sigorta primleri ve destek primi hesabına esas tutulan kazançlar toplamı ve prim ödeme gün sayıları ile bu primleri gösteren ve örneği yönetmelikle belirlenen asıl belgeleri ait olduğu ayı takip eden ayın on beşine kadar (15i dahil) Kuruma vermekle ve işyeri kayıtlarını Kurumca istenilmesi halinde ibraz etmekle veya sigortalı çalıştırmadığı takdirde, bu hususu sigortalı çalıştırmaya son verdiği tarihten itibaren on beş gün içinde yazılı olarak Kuruma bildirmekle yükümlüdür.
İşyeri kayıt ve belgeleri ilgili olduğu yılı takip eden takvim yılı başından başlamak üzere beş yıl süre ile saklanmak ve Kurumca istenilmesi halinde on beş gün içinde ibraz edilmek zorundadır.
İşverenin, sigortalıyı, 4857 sayılı İş Kanununun 7 nci maddesine göre başka bir işverene iş görme edimini yerine getirmek üzere geçici olarak devretmesi halinde, sigortalıyı devir alan, geçici iş ilişkisi süresine ilişkin yukarıdaki fıkrada belirtilen belgelerin aynı süre içinde işverene ait işyerinden Kuruma verilmesinden işveren ile birlikte müteselsilen sorumludur.
Ay içinde bazı işgünlerinde çalıştırılmadığı ve ücret ödenmediği beyan edilen sigortalıların otuz günden az çalıştıklarını açıklayan bilgi ve belgelerin işverence prim belgelerine eklenmesi şarttır.
Sigortalıların otuz günden az çalıştığını gösteren bilgi ve belgelerin Kuruma verilmemesi veya verilen bilgi ve belgelerin Kurumca geçerli sayılmaması halinde, otuz günden az bildirilen sürelere ait prim belgeleri Kurumca resen düzenlenerek, muhteviyatı primler bu Kanun hükümlerine göre tahsil olunur. Uygulamanın usul ve esasları altı ay içinde yürürlüğe konulacak yönetmelikle belirlenir.
Sigortalı çalıştıran işveren, aracı ve işgörme edimini yerini getirmek üzere sigortalıyı geçici olarak devir alan işveren, Sigortalının adını, sicil numarasını ve prim gün sayısını gösteren ve Kurumca onaylanan belgenin bir nüshasını işyerinde, birden ziyade işyeri olması halinde her işyerinde ayrı ayrı olmak üzere, Kuruma verilmesi gereken ayı takip eden ayın başından, müteakip belgenin verilmesi gereken sürenin sonuna kadar sigortalılar tarafından görülebilecek bir yere asmaya mecburdur.
Bu maddede belirtilen yükümlülüklerini yerine getirmeyen işverenler, hakkında 92 nci madde hükümleri uygulanır.
92 nci maddenin uygulanması prim belgelerinin Kuruma verilmesine engel teşkil etmez.
Fiilen veya işyeri kayıtlarından tespit edilecek her türlü bilgiden ya da kamu kurum ve kuruluşları tarafından düzenlenen belge veya alınan bilgilerden çalıştığı tespit edilen sigortalılara ait olup bu Kanun uyarınca Kuruma verilmesi gereken belgelerin yapılan tebligata rağmen bir ay içinde verilmemesi veya noksan verilmesi halinde, bu belgeler Kurumca resen düzenlenir ve muhteviyatı sigorta primleri Kurumca tespit edilerek işverene tebliğ edilir.
Bağ-Kur kapsamında olan sigortalı aynı zamanda işveren ise beyan edeceği asgari kazancı çalıştırdığı sigortalıların kazancının en yükseğinden az olamaz.
İşveren, bu maddeye göre tebliğ edilen prim borcuna karşı tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ilgili Kurum ünitesine itiraz edebilir. İtiraz takibi durdurur. İtirazın reddi halinde, işveren kararın tebliğ tarihinden itibaren bir ay içerisinde yetkili iş mahkemesine başvurabilir. Yetkili mahkemeye baş vurulması prim borcunun takip ve tahsilini durdurmaz.
Mahkemenin Kurum lehine karar vermesi halinde 83 üncü ve 85 inci maddelerin prim borcuna ilişkin hükmü uygulanır.
Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde iş mahkemesine başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.
Sigortalının çalıştığı bir veya birkaç işte, bu Kanunda yazılı prim ödeme şartını yerine getirmiş olmasına rağmen kendisi için verilmesi gereken kayıt ve belgeler işveren tarafından verilmediği veya verilen kayıt ve belgelerde kazançların veya prim ödeme gün sayılarının eksik gösterildiği Kurumca tespit edilirse, hastalık ve analık sigortalarından gerekli yardım ve ödemeler yapılır.
Bu maddenin birinci fıkrası uyarınca verilmesi gereken belgenin, internet, elektronik ve benzeri ortamda Kuruma gönderilmesinde; işyerinin ve belgenin niteliği, çalıştırılan sigortalı sayısı, illerin gelişmişlik durumu ile bilişim ve teknoloji alanındaki gelişmeler gibi hususları dikkate alarak, işverenleri zorunlu tutmaya Kurum yetkilidir.
İşverenlerin yukarıda belirtilen yükümlülüğü, bu maddenin birinci fıkrasında öngörülen sürede yerine getirmemeleri halinde, bu Kanunun 92 nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (4) alt bendine göre işlem yapılır.
Bildirilmeyen sigortalılar ile ödenmeyen primlerden dolayı sorumluluk
MADDE 81.-Sigortalı çalıştırmaya başlandığının süresi içinde Kuruma bildirilmemesi halinde bildirgenin sonradan verildiği veya sigortalı çalıştırıldığının Kurumca tespit edildiği tarihten önce meydana gelen iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık hallerinde ilgililerin sigorta yardımları Kurumca sağlanır.
Sigortalı çalıştırmaya başlandığı Kuruma bildirilmiş veya bu husus Kurumca tespit edilmiş olmakla beraber, yeniden işe alınan sigortalılardan, süresi içinde Kuruma bildirilmeyenler için de, iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık hallerinde gerekli sigorta yardımları Kurumca sağlanır.
Ancak, yukarıdaki fıkralarda belirtilen sigorta olayları için Kurumca yapılan ve ilerde yapılması gerekli bulunan her türlü masrafların tutarı ile, gelir bağlanırsa bu gelirlerin Kurumca belirlenecek tarifeye göre hesap edilecek sermaye değerleri tutarı, 26 ncı maddede yazılı sorumluluk halleri aranmaksızın, işverene ayrıca ödettirilir.
Sigorta olayının bildirim süresinde meydana gelmesi, sigortalının çalışmalarının bu süre içerisinde bildirilmemesi ve aynı süre içerisinde Kurumca öğrenilmemesi durumunda da , üçüncü fıkra hükümleri uygulanır.
Asgari işçilik ve prime esas kazanç tespiti uygulaması
MADDE 82.- Kamu idareleri, döner sermayeli kuruluşlar ile özel kanunla veya özel kanunla verilmiş yetkiye dayanarak kurulmuş bankalar tarafından ihale mevzuatına göre yaptırılan işler ve özel nitelikteki inşaat işleri ile Bakanlar Kurulunca belirlenecek diğer işlerden dolayı, asgari düzeyde işçilik bildirilmiş olup olmadığı Kurumca araştırılır. Usul ve esasları Yönetmelikle belirlenecek bu araştırma sonucunda asgari işçiliğin bildirilmemiş olduğu anlaşılırsa, eksik bildirilen işçilik tutarı üzerinden hesaplanan ve işverene tebliğ olunan prim tutarı, gecikme zammı ile birlikte Kurum denetim elemanlarınca inceleme yapılması istenilmeksizin işveren tarafından ödeneceğinin taahhütname verilmek suretiyle kabul edildiği durumda, işyeri hakkında ayrıca Kurum denetim elemanlarına inceleme yaptırılmayabilir. Bu durumda borç kesinleşir. Kuruma verilecek taahhütnamede belirtilen ödeme yükümlülüğünün yerine getirilmemesi halinde işveren hakkında bu kanunun 83 üncü ve 85 inci maddeleri uyarınca işlem yapılır.
Araştırma sonucunda hesaplanan prim tutarının işverence ödenmeyeceğinin bildirilmesi veya işverenin, Kuruma, emsaline, yapılan işin nitelik, kapsam ve kapasitesine göre işin yürütülmesi için gerekli olan sigortalı sayısının, çalışma süresinin veya prime esas kazanç tutarının altında bildirimde bulunduğunun Kurum denetim elemanlarınca saptanması halinde, işin yürütülmesi için gerekli olan asgari işçilik miktarı, yapılan işin niteliği, bünyesinde kullanılan teknoloji, işyerinin büyüklüğü, benzer işletmelerde çalıştırılan işçi sayısı, ilgili meslek veya kamu kuruluşlarının görüşü gibi unsurlar dikkate alınarak Kurum denetim elemanları tarafından tespit edilir.
Kurum denetim elemanları tarafından, Kuruma bildirilmediği tespit edilen asgari işçilik tutarı üzerinden Kurumca resen tahakkuk ettirilen sigorta primleri bu Kanunun 83 üncü ve 85 inci maddeleri de nazara alınarak işverene tebliğ olunur. İşveren, tebliğ edilen prim borcuna karşı tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde Kuruma itiraz edebilir. İtiraz takibi durdurur. Kurumca itirazın reddi halinde, işveren, kararın tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde yetkili iş mahkemesine başvurabilir. Mahkemeye başvurulması prim borcunun takip ve tahsilini durdurmaz.
Kurum denetim elemanlarınca Kuruma asgari işçilik tutarı bildirilmediği tespit edilen işyerleri hakkında ayrıca bu Kanunun 92 nci maddesinin birinci fıkrasının (c )bendinin üçüncü alt bendinin ikinci paragrafındaki hükme göre işlem yapılır.
Kamu idareleri Kurumca yazı ile istenilecek bilgileri ve belgeleri yazılı olarak en geç bir ay içinde vermeye mecburdurlar.
Kuruma yeterli işçilik bildirilmiş olup olmadığının araştırılmasında, işin yürütümü için gerekli olan asgari işçilik miktarının tespitinde dikkate alınacak asgari işçilik oranlarının saptanması ve asgari işçilik oranlarına vaki itirazların incelenerek karara bağlanması amacıyla Kurum bünyesinde; kurum teknik elemanlarından beş kişi, Yönetim Kurulunda temsil edilen işçi ve işveren konfederasyonlarınca görevlendirilecek iki teknik eleman olmak üzere toplam 7 kişiden oluşan asgari işçilik oranı tespit komisyonu kurulur. Kurum yönetim kurulu kararı ile birden fazla asgari işçilik tespit komisyonu kurulabilir. Asgari işçilik tespit komisyonunun çalışma usul ve esasları ile işçi ve işveren konfederasyonlarınca görevlendirilecek teknik elemanlara, komisyona katılan Kurum teknik elemanlarının yararlandığı tutarda ek ödeme yapılması ile ilgili hususlar yönetmelikle belirlenir.
Primlerin ödenmesi
MADDE 83.- İşveren, bir ay içinde çalıştırdığı sigortalıların primlerine esas tutulacak kazançlar toplamı üzerinden bu Kanun gereğince hesaplanacak prim tutarlarını ücretlerinden kesmeye ve kendisine ait prim tutarlarını da bu miktara ekleyerek en geç ertesi ayın sonuna kadar Kuruma ödemeye mecburdur.
Hak edilen ve fakat ödenmemiş olan ücretler üzerinden hesaplanacak primler hakkında da yukarıdaki hüküm uygulanır.
Bu Kanunun 4 üncü maddesinin (b) bendine göre sigortalı sayılanların her takvim ayına ait primleri ilgili takvim ayının sonuna kadar ödenmek zorundadır.
Bu Kanunun 4 üncü maddesinin (c) bendine göre sigortalı sayılanların her takvim ayına ait primleri ödemenin yapıldığı tarihi takip eden yedi gün içinde ödenir.
Kuruma fiilen ödenmeyen prim tutarları Gelir ve Kurumlar Vergisi uygulamasında gider yazılamaz
Prim borçlarının katma değer vergisi iade alacağının mahsubu suretiyle de ödenmesi mümkündür. Bu takdirde katma değer vergisi iade hakkı sahibi kendisinin, mal ya da hizmet satın aldığı veya iştirak veya ortaklık ilişkisi içinde bulunduğu işverenlerin prim borçları için de mahsup talep edebilir. Bu işverenlerin mahsup talebinde bulundukları ayda muaccel olan prim borçlarının birinci fıkrada belirtilen bir aylık ödeme süresini izleyen onbeş gün içinde mahsup suretiyle ödenmesi halinde yasal süresi içinde ödendiği kabul edilir. Şu kadar ki prim borçlarının katma değer vergisi iade alacağından mahsup suretiyle ödenmesi talebinde bulunulduğu halde, mahsup edilemeyen veya eksik mahsup edilen prim borçları için birinci fıkrada belirtilen ödeme süresini izleyen aydan başlanarak gecikme zammı uygulanır.
Primlerin özel ödeme şekilleri kullanılmak suretiyle ödenmesi zorunluluğunu getirmeye, primlerin yatırılacağı tahsilat kuruluşlarını belirlemeye Kurum yetkilidir.
Kurumun süresi içinde ödenmeyen prim ve diğer alacaklarının tahsilinde 21.7.1953 tarih ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51 ve 102 inci maddeleri hariç, diğer maddeleri uygulanır. Kurum, söz konusu Kanunun uygulanmasında Maliye Bakanlığı, diğer kamu kurum ve kuruluşları ve mercilere verilen yetkileri kullanır.
Yetkilerin kullanılmasına ilişkin usul ve esaslar Yönetmelikle belirlenir.
Kurumun prim ve diğer alacaklarının tahsilinde 21.7.1953 tarih ve 6183 sayılı Kanunun uygulamasından doğacak uyuşmazlıkların çözümlenmesinde Kurumun alacaklı biriminin bulunduğu yer İş Mahkemesi yetkilidir.
Yetkili İş mahkemesine başvurulması alacakların takip ve tahsilini durdurmaz.
Kurumun Sigorta primleri ve diğer alacakları haklı sebepleri olmaksızın, birinci fıkrada belirtilen süre içerisinde ödenmez ise, kamu kurum ve kuruluşlarının tahakkuk ve tediye ile görevli kamu görevlileri mesul muhasip, sayman ile tüzel kişiliği haiz diğer işverenlerin üst düzeydeki yönetici veya yetkilileri Kuruma karşı işverenleri ile birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludur.
Kuruma ödenmeyen sosyal yardım zamları da bu Kanun hükümlerine göre tahsil edilir.
Prim borçlarına halef olma
MADDE 84.-Sigortalıların çalıştırıldığı işyeri devredilir veya intikal ederse eski işverenin Kuruma olan sigorta primi ile gecikme zammı ve faiz borçlarından aynı zamanda yeni işveren de müştereken ve müteselsilen sorumludur. Bu hükme aykırı sözleşme hükümleri geçersizdir.
Gecikme zammı
MADDE 85.- Kurumun prim ve diğer alacakları yasal süresi içinde ve tam olarak ödenmezse, ödenmeyen kısmı sürenin bittiği tarihte % 10 oranında artırılır. Bulunan bu tutara, ödeme süresinin bittiği tarihten başlamak üzere borç ödeninceye kadar her ay için ayrı ayrı Hazine Müsteşarlığınca açıklanacak bir önceki aya ait Yeni Türk Lirası cinsinden iskontolu ihraç edilen Devlet iç borçlanma senetlerinin aylık ortalama faizi bileşik bazda uygulanarak gecikme zammı hesaplanır. Ancak, ödemenin yapıldığı ay için gecikme zammı günlük hesaplanır. Hesaplanan gecikme zammı 1 Yeni Türk Lirasından az olamaz.
Dava ve icra takibi açılmış olsa bile, prim ve diğer alacakların ödenmemiş kısmı için gecikme zammı tahsil olunur.
Kurum alacaklarında zaman aşımı
MADDE 86.- Kurumun prim ve diğer alacakları yasal ödeme süresini takip eden günden başlayarak 10 yıl içinde tahsil edilmezse zaman aşımına uğrar. Zaman aşımından sonra rızaen yapılan ödemeler kabul edilir.
Bu Kanuna dayanılarak Kurumca açılacak tazminat ve rücu davaları on yıllık zamanaşımına tabidir.
İlişiksizlik belgesinin aranması
MADDE 87.- Kamu idareleri ile döner sermayeli kuruluşlar ve özel kanunla veya özel kanunla verilmiş yetkiye dayanarak kurulmuş bankalar, ihale yolu ile yaptırılan her türlü işleri üzerine alanları ve bunların adreslerini Kuruma bildirmekle yükümlüdürler.
İşverenlerin hakedişlerinin Kuruma ihale konusu işin yapıldığı süreye ilişkin borçlarının olmaması kaydıyla ödenmesi, kesin teminatlarının ise ihale konusu işle ilgili olarak Kuruma borçlarının bulunmadığının tespit edilmesinden sonra iadesi esastır. Hakedişlerin ödenmesi ve teminatın geri verilmesine ait işlemlerin usul ve esasları Bakanlar Kurulunca çıkarılacak yönetmelikle tespit edilir.
Valilikler, Belediyeler ve ruhsat vermeye yetkili diğer merciler tarafından, geçici iskan veya yapı kullanma izin belgesi verilmeden önce ilgililerden bu bina inşaatı işyerlerinden dolayı Kuruma borçlarının bulunmadığına dair Kurumca düzenlenmiş bir belgenin istenmesi zorunludur.
Bu maddede belirtilen yükümlülükler yerine getirilmeden, hakediş ödenmesi, kesin teminatın iade edilmesi veya geçici iskan izin belgesi ve yapı kullanma izin belgesi verilmesi hallerinde, ilgililer hakkında genel hükümlere göre idari ve cezai işlem yapılır.
İadesi gereken primler
MADDE 88.- Yanlış veya yersiz alınmış olduğu anlaşılan primler,
a) İlgililerin kasıt veya kusurlu davranışlarından doğmuşsa faiz ödenmeksizin,
b)Kurumun hatalı işlemlerinden kaynaklanmışsa, alındıkları tarihlerden on yıl geçmemiş ise, hisseleri oranında işverenlere ve sigortalılara kanuni faizi ile birlikte geri verilir. Kanuni faiz, primin Kuruma yatırıldığı tarihi takip eden aybaşından iadenin yapıldığı ayın başına kadar geçen süre için hesaplanır.
Primleri geri verilenlere bu Kanuna göre yapılan yardımlar ile verilen ödenek, gelir ve aylıklar ilgililer bu sebeple gerekli yardım, tahsis ve ödeme şartlarını yitirmiş olursa durdurulur.Daha önce yanlış veya yersiz ödenen gelir, aylık, ödenek ve diğer yardımlar bu Kanunun 91 inci maddesi hükmüne göre geri alınır.
Kurumca gecikme faizi ödenmesi
MADDE 89.- İnceleme ve araştırma gerektiren işlerden olması veya haklı sebepler dışında, bu Kanunda belirtilen teminat, hakediş alınması için gerekli olan ilişiksizlik belgesinin, aylık ve gelir bağlanması için yapılması gereken işlemlerin, Yönetmelikte bu işler için belirlenen sürede tamamlanmaması halinde, teminat veya hakediş miktarı ya da bağlanması gereken aylık veya gelir miktarı üzerinden ilgililere Kurumca yıllık yüzde beş oranı esas alınarak gecikilen süre için gecikme faizi ödenir.
Sigorta yardımlarının devir ve temlik edilemeyeceği
MADDE 90.- Bu Kanun gereğince bağlanacak gelir veya aylıklar ve sağlanacak yardımlar başkasına devir ve temlik edilemez.
Yersiz ödemelerin geri alınması
MADDE 91.- Fazla veya yersiz olarak yapıldığı tespit edilen gelir, aylık ve ödenekler ile diğer sigorta yardımları;
a) İlgililerin kasıt veya kusurlu davranışlarından doğmuşsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla on yıllık sürede yapılan ödemeler, bu ödemelerin yapıldığı tarihlerden,
b) Kurumun hatalı işlemlerinden kaynaklanmışsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla beş yıllık sürede yapılan ödemeler toplamı, ilgiliye tebliğ edildiği tarihten itibaren bir ay içinde yapılacak ödemelerde faizsiz, bir aylık sürenin dolduğu tarihten sonra yapılacak ödemelerde ise bu süre sonundan,
itibaren hesaplanacak olan kanuni faizi ile birlikte varsa her türlü istihkaklarından kesilerek, yoksa genel hükümlere göre geri alınır.
İKİNCİ BÖLÜM
Ceza Hükümleri
Kurumca verilecek idari para cezaları
MADDE 92.-Kurumca dayanağı belirtilmek suretiyle;
a)Bu kanunun 8 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin birinci paragrafında, (b) ve (c) bendlerinde belirtilen belge ve bildirgeleri yasal süresi içinde vermeyenler ile aynı maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen yükümlülüğü yerine getirmeyenlere, her bir sigortalı için aylık asgari ücret tutarında, bildirilmeyen sigortalıların çalışma izni olmaması durumunda asgari ücretin iki katı tutarında;
b)Bu kanunun 11 inci maddesinde belirtilen bildirgeyi kanunda belirtilen sürede kuruma vermeyenlere;
1-Kamu idareleri ile bilanço esasına göre defter tutmak zorunda olanlar için üç aylık asgari ücret tutarında,
2-Diğer defterleri tutmak zorunda olanlar için, iki aylık asgari ücret tutarında,
3-Defter tutmakla yükümlü olmayanlar için bir aylık asgari ücret tutarında,
c)Bu Kanunun 80 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca verilmesi gereken belgeleri anılan fıkrada belirtilen süre içinde Kuruma vermeyenlere her bir fiil için belgenin;
1-Asıl nitelikli olması halinde aylık asgari ücretin üç katını geçmemek kaydıyla Kuruma verilmiş belgede kayıtlı sigortalı sayısı başına aylık asgari ücretin 1/5i tutarında,
2-Ek nitelikte olması halinde Kuruma verilmiş olan her bir ek belge için aylık asgari ücretin 1/8i tutarında,
Şu kadar ki; ek belgenin 80 nci maddenin sekizinci fıkrasına istinaden Kurumca resen düzenlenmesi durumunda aylık asgari ücretin üç katı tutarında,
3-Mahkeme kararı ile veya Kurum veya diğer kamu idarelerinin denetim elemanlarınca yapılan tespitler sonucunda ya da bu idareler tarafından düzenlenen belgelerden hizmetleri veya kazançları Kuruma bildirilmediği veya eksik bildirildiği saptanan sigortalılarla ilgili olması halinde, belgenin asıl veya ek nitelikte olup olmadığı, işverence düzenlenip düzenlenmediği üzerinde durulmaksızın aylık asgari ücretin 3 katı tutarında,
Bu Kanunun 82 nci maddesi uyarınca Kurumun defter ve belge incelemeye yetkili denetim elemanları tarafından veya 99 uncu maddesinin dördüncü fıkrasında belirtilen Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ile Yeminli Mali Müşavirlerce düzenlenen raporlara istinaden Kuruma bildirilmediği tespit edilen eksik işçilik tutarının mal edildiği her bir ay için aylık asgari ücretin üç katı tutarında,
4-Bu Kanunun 80 inci maddesinin on üçüncü fıkrası uyarınca, aynı maddenin birinci fıkrasında belirtilen belgeleri internet, elektronik ve benzeri ortamda Kuruma vermek zorunda olduğu halde, bu yükümlülüğünü yerine getirmeyenlere belgenin asıl veya ek nitelikte olup olmadığı, kağıt ortamında ve yasal süresi içinde verilip verilmediği üzerinde durulmaksızın aylık asgari ücretin üç katı tutarında,
d)Defter ve belgeleri ibraz etme yükümlülüğünü Kurumca yapılan yazılı ihtara rağmen 15 gün içinde mücbir sebep olmaksızın yerine getirmeyenlere;
1-Bilanço esasına göre defter tutmakla yükümlü iseler aylık asgari ücretin on iki katı tutarında
2-Diğer defterleri tutmakla yükümlü iseler aylık asgari ücretin altı katı tutarında.
3-Defter tutmakla yükümlü değil iseler asgari ücretin üç katı tutarında,
Defter ve belgelerinin tümünü bu bentte belirtilen süre içinde ibraz etmekle birlikte, yönetmelikte belirtilen usul ve esaslara uygun olarak düzenlemeyenlere, ibraz edilmemesi üzerine uygulanan miktarları aşmamak kaydıyla her bir geçersizlik hali için, ibraz edilmemesi üzerine uygulanan miktarları aşmamak kaydıyla aylık asgari ücretin yarısı tutarında,
e)Bu Kanunun 80 inci maddesinin beşinci fıkrasında ve 82 nci maddenin dördüncü fıkrasından belirtilen yükümlülükleri belirtilen sürede yerine getirmeyenlere aylık asgari ücretin iki katı tutarında,
idari para cezası verilir.
Bu madde hükümlerinin uygulanması bu Kanunun 8, 11 ve 80 inci maddelerinde belirtilen belgelerin Kuruma verilmesi yükümlülüğünü kaldırmaz.
İdari para cezaları ilgiliye tebliğ edilmekle tahakkuk eder ve tebliğ tarihinden itibaren Kuruma 15 gün içinde ödenir veya aynı süre içinde Kurumun ilgili ünitesine itiraz edilebilir. İtiraz takibi durdurur. Kurumca itirazı reddedilenler, kararın kendilerine tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesine başvurabilirler.
Mahkemeye başvurulması cezanın takip ve tahsilini durdurmaz. Tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde Kuruma ödenmeyen idari para cezaları, bu Kanunun 85 inci maddesi hükmü gereğince hesaplanacak gecikme zammı ile birlikte tahsil edilir.
Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine göre sigortalı olması gerekenlerle ilgili bu Kanunda belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen kurum ve kuruluşlar ile gerçek ve tüzel kişilere aylık asgari ücret tutarında idari para cezası uygulanır.
Fiilin işlendiği günden itibaren beş yıl içinde tebliğ edilmeyen idari para cezaları zamanaşımına uğrar.
DÖRDÜNCÜ KISIM
Çeşitli Hükümler, Kamu Görevlileriyle İlgili Hükümler, Yürürlükten Kaldırılan Veya Değiştirilen Hükümler, Geçici Hükümler
BİRİNCİ BÖLÜM
Çeşitli Hükümler
Emeklilik hakları ile ilgili düzenlemeler
MADDE 93.- Prim oranları, emeklilik yaşı, fiili hizmet zammı, itibari hizmet süreleri, aylık bağlama oranı ile ilgili olarak yapılacak kanuni düzenlemeler, Bakanlığın uygun görüşü alınmak suretiyle, bu Kanunda yapılacak düzenlemeyle gerçekleştirilir.
Adli makamlardan bilgi istenmesi
MADDE 94.- Kurum, bu Kanunda belirtilen sigorta olayları dolayısıyla yapılan soruşturmaların sonucu hakkında adli makamlardan bilgi isteyebilir.
Lira kesirleri
MADDE 95.- Bu Kanuna göre yapılacak her türlü tahsilat ile sigortalıya veya hak sahibi kimselerin her birine bağlanan gelir veya aylıklarla yapılacak olan yardımlardaki lira kesirleri, Genel Bütçe Kanununda kesirli işlemler için belirlenmiş miktara çıkartılarak işlem görür.
Resim, harç ve damga vergisi muaflığı
MADDE 96.- Kurum tarafından yapılan bütün işlemlerle bu işlemler için ilgililere verilmesi veya bunlardan alınması gereken her türlü evrak ve bunların suretleri ile Kurumun taraf olduğu dava ve icra takipleri için hiçbir resim, harç ve damga vergisi alınmaz.
Ücretlerden kesinti yapılmayacağı
MADDE 97.- İşveren, sosyal sigortalar için kendisine düşen yükümlülüklerden ve sair masraflardan dolayı, sigortalıların ücretlerinden kesinti yapamaz.
Emeklilik Sigortaları Yüksek Sağlık Kurulu
MADDE 98.-Bu Kanunda yazılı olan görevleri yerine getirmek üzere Ankara'daki tıp fakülteleri tarafından seçilecek bir halk sağlığı, bir psikiatri ve bir göğüs hastalıkları profesöründen, Bakanlıkça görevlendirilecek bir dahiliye uzmanından, Sağlık Bakanlığınca görevlendirilecek bir kalp damar cerrahisi uzmanından, Milli Savunma Bakanlığınca görevlendirilecek bir nöroşirürji uzmanından, Kurumca görevlendirilecek malûliyet işlemlerinde deneyimli bir hekim ile bir ortopedi uzmanından, en fazla üyeye sahip işveren kuruluşu tarafından seçilecek bir kardiyoloji uzmanından ve en fazla üyeye sahip işçi kuruluşu tarafından seçilecek bir göz hastalıkları uzmanından ve en fazla üyeye sahip Kamu Çalışanlarını temsil eden Konfederasyon tarafından seçilecek bir Nöroloji uzmanından teşekkül eden Emeklilik Sigortaları Yüksek Sağlık Kurulu kurulur.
Profesörlükte kıdemli olan hekim kurula başkanlık eder. Bu kurulda görevlendirilecek olan hekimlerin hizmet süreleri üç yıl olup, yeniden görevlendirilebilirler. Bir takvim yılı içerisinde birbirini izleyen beş veya toplam on toplantıya mazeretsiz olarak katılmayanların görevleri kendiliğinden sona erer. Görevi sona eren hekimin yerine bir başka hekim, yerini aldığı hekimin görev süresini tamamlayacak şekilde aynı usulle görevlendirilir.
Emeklilik Sigortaları Yüksek Sağlık Kuruluna iştirak edenlere katıldıkları her toplantı günü için 4000 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpılarak bulunacak miktar üzerinden toplantı ücreti ödenir. Kurulun çalışmaları ile ilgili her türlü giderler Kurumca ödenir. Kurul gerek gördüğü hallerde dışarıdan uzman kimselerin görüşüne başvurabilir.
Kurul, sigortalılar hakkında iş kazası ve meslek hastalığı sonucu sürekli iş göremezlik derecesi tespiti ile çalışma gücünün 2/3ünün kaybına ilişkin Kurumca verilen kararlardan itiraza konu olanları inceleyerek karara bağlar.
Kurul, Kurum Teftiş Kurulu Başkanlığınca yürütülen inceleme ve soruşturma kapsamında, Teftiş Kurulu Başkanlığı'nın talebi üzerine, Sağlık Bakanlığı bünyesindeki Yüksek Sağlık Şurasının görev alanına giren konular hariç olmak kaydıyla, mesleki bilgi ve tecrübeye dayalı konularda bilirkişi sıfatıyla gerekli incelemeleri yaparak görüş bildirir.
Kurul, mahkemelerden intikal eden ve bilirkişi sıfatıyla rapor düzenlenmesi talep edilen dava dosyaları hakkında bu Kanunda yazılı görevlerle sınırlı olmak kaydıyla gerekli incelemeleri yaparak görüş bildirir. Anılan mahkemeler, bahse konu dosyalar için Adalet Bakanlığınca belirlenen bilirkişi ücretini kurul üyelerine iletilmek üzere Kurumun ilgili birimine gönderir.
Emeklilik Sigortaları Yüksek Sağlık Kurulunun hizmetlerini ifa etmesi için gerekli mahal, malzeme ve personel Kurumca temin edilir. Emeklilik Sigortaları Yüksek Sağlık Kurulunun görev, yetki, çalışma usul ve esasları yönetmelikle düzenlenir.
Teftiş, denetleme ve kontrol yetkisi
MADDE 99.- Bu Kanuna ilişkin sigorta işlemlerinin denetimi Kurumun denetimle yetkili kılınan, Sigorta Müfettişleri ve kontrol veya denetleme ile görevlendirilmiş memurları eliyle yürütülür.
Bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen Kurum denetim elemanlarının görevleri sırasında saptadıkları Kurum alacağını doğuran olay ve bu olaya ilişkin işlemler, yemin hariç her türlü delille ispatlanabilir. Bunlar tarafından düzenlenen tutanaklar aksi sabit oluncaya kadar muteberdir, işverenler ve sigortalılar, görevli denetim elemanlarına bilgi verilmek üzere çağrıldıkları zaman gelmek, gerekli olan belge ve delilleri getirip göstermek ve vermek, görevlerini yapmak için her türlü kolaylığı sağlamak ve bu yoldaki isteklerini geciktirmeksizin yerine getirmekle yükümlüdürler. Kurumun denetim elemanları görevlerini yaparken, tüm kamu görevlileri gerekli kolaylığı gösterir ve yardımcı olurlar.
Sigorta Müfettişleri bu Kanunun uygulanması bakımından, 4857 sayılı İş Kanununda belirtilen teftiş, kontrol ve denetleme yetkisini haizdirler
İhaleli işler ile özel bina inşaatı işyerleri işverenlerine, Kuruma prim borçlarının bulunmadığını gösteren ilişiksizlik belgesinin verilmesinde, 1.6.1989 tarihli ve 3568 sayılı Kanuna göre yetki verilmiş serbest muhasebeci mali müşavirler ile yeminli mali müşavirler tarafından işyeri kayıtlarının incelenmesi sonucunda Kuruma bildirildiği tespit edilen işçilik tutarlarının uygunluğu, Kurumun denetim yetkisi saklı kalmak kaydıyla, esas alınabilir. Şu kadar ki, usul ve esasları Kurumca belirlenmiş hesaplama yöntemine uygun olarak serbest muhasebeci mali müşavir ve yeminli mali müşavirce düzenlenen rapor ile Kuruma yeterli işçilik bildirilmediği anlaşılan işyeri ve işverenlerinin tespit edilen fark işçilik tutarı üzerinden hesaplanacak prim ve gecikme zammı tutarını bu Kanunun 92 nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (3)üncü alt bendi uyarınca verilecek idari para cezaları ile birlikte ödemeleri kaydıyla ilişiksizlik belgesi verilebilir.
Kurumca belirlenen usul ve esaslara aykırı hareket ederek, Kurum zararına sebebiyet verdiği anlaşılan meslek mensuplarınca düzenlenen raporlar dikkate alınmaz ve bunların daha sonra düzenleyecekleri raporlar hiçbir zaman Kurumca işleme konulmaz. Gerçeğe aykırı rapor düzenleyen meslek mensupları hakkında Kurumun genel hükümlere göre takip hakkı saklıdır. Bu fıkranın uygulanmasıyla ilgili esas ve usuller Kurumca çıkarılacak bir yönetmelikle belirlenir.
Kamu idarelerinin denetim elemanları kendi mevzuatları gereğince işyerlerinde yapacakları her türlü denetim ve incelemeler sırasında, çalıştırılanların sigortalı olup olmadığını da tespit ederek sigortasız çalıştırılanları Kuruma bildirmek zorundadırlar.Bu Kurumlar ayrıca kendi mevzuatları gereğince yaptıkları inceleme ve tespitler sırasında bu Kanuna göre sigortalı sayılanların prime esas kazançlarının veya sigortalı gün sayılarının eksik bildirilmesi sonucunu doğuran tespitlerini de en geç bir ay içinde Kuruma bildirirler.Kurum bu bildirimleri esas almak üzerine gerekli yasal işlemi yapar. İlgililerin itiraz hakları saklıdır. Uygulamanın usul ve esasları yönetmelikle düzenlenir.
Tebligat
MADDE 100.- Bu Kanun gereğince yapılacak bildiriler hakkında 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümleri uygulanır.
Uyuşmazlıkların çözüm yeri
MADDE 101.- Bu Kanunun uygulanmasından doğan uyuşmazlıklar, yetkili iş mahkemelerinde veya bu davalara bakmakla görevli mahkemelerde görülür.
Malullük ve ölüm sigortaları bakımından üçüncü kişinin sorumluluğu
MADDE 102.-Üçüncü bir kimsenin suç sayılabilir bir hareketiyle malullük ya da ölüm sigortasından yardım yapılmasını gerektiren bir halin doğması durumunda Kurum sigortalı veya hak sahiplerine gerekli sigorta yardımlarını yapar.
Ancak Kurum yapılan bu yardımların ilk peşin sermaye değeri için üçüncü kişilere, istihdam edenlere ve diğer sorumlulara rücu eder.Bu kimselerin hak sahiplerine yaptıkları ödemeler dolayısıyla Kurumun zarara uğraması halinde, hak sahiplerine rücu hakkı saklıdır.
Taksirli suç sayılabilir hareketiyle malullük ya da ölüm sigortasından yardım yapılmasına neden olan üçüncü kişinin sigortalının eşi, çocukları, ana ve babası olması halinde bu kişilere rücu edilmez.
Kurumun rücu hakkını doğuran suç sayılır hareket yurtdışında meydana gelmiş, suçun faili yabancı uyruklu ve yurtdışında ikamet ediyorsa bu kişilere rücu edilmez.
Afet durumunda belgelerin verilme süresi ve primlerin ertelenmesi
MADDE 103.-Yangın, su baskını, yer kayması, deprem gibi afete uğrayan işverenler ile bu Kanuna göre sigortalı olanlar hadisenin vukua geldiği tarihten itibaren üç ay içinde talepte bulunmaları halinde,prim ödeme aczine düştüklerinin Kurumca yapılacak inceleme sonucu anlaşılması kaydıyla, afet tarihinden önce vadesi sona ermiş mevcut prim borçları ile afetin meydana geldiği tarihten itibaren tahakkuk edecek üç aylık prim borçları hadisenin vuku bulduğu tarihten itibaren bir yıla kadar ertelenebilir.
Bakanlar Kurulu Kararı ile Genel hayatı etkilediğine karar verilen afetler nedeniyle, afet bölgesindeki il ve ilçelerde doğrudan veya dolaylı olarak zarar gören işverenlerle, sigortalı ve hak sahiplerinin bu Kanuna göre vermekle yükümlü oldukları belgelerin verilme süresi ile ödenmesi gereken primlerin ve diğer Kurum alacaklarının ödeme sürelerini bu Kanundaki sürelere bağlı olmaksızın, afet bölgesindeki şartları ve gelişmeleri göz önünde tutarak belirlemeye Kurum yetkilidir.
Prim borcunun ertelendiği sürede zamanaşımı işlemez ve ertelenen prim kısmına gecikme zammı uygulanmaz.
İşverenin bu Kanunun 80 inci maddesinin birinci fıkrasına göre Kuruma vermekle yükümlü olduğu belgeyi internet, elektronik ve benzeri ortamda vermesi zorunlu olduğu halde, internet ya da Kurumun elektronik iletişim için kullandığı alternatif iletişim hatlarının tümünde birden meydana gelebilecek arızalar, Kurum bilgi işlem sistemlerinin herhangi bir nedenle hizmet dışı kalması sonucu, belgelerin Kanunda öngörülen sürenin son gününde Kuruma gönderilememesi halinde, internet veya elektronik ortamda hizmeti engelleyen bu durumların resmi nitelikteki belgelerle kanıtlanması kaydıyla, yukarıda belirtilen sorunların ortadan kalkmasını takiben ikinci iş gününün sonuna kadar belge internet veya elektronik ortamda verilir ise bu yükümlülüğü Kanunda öngörülen sürede yerine getirilmiş olduğu kabul edilir.
Yönetmelikler
MADDE 104.-
a) İş kazası ve meslek hastalığı sonucu sürekli iş göremezlik hallerinin meslekte kazanma gücünü ne oranda azaltacağı,
b) Sigortalıların hangi hallerde çalışma gücünün en az üçte ikisini yitirmiş ve hangi hallerde başka birinin sürekli bakımına muhtaç durumda sayılacakları,
c) 98 inci madde gereğince kurulan Emeklilik Sigortaları Yüksek Sağlık Kurulu'nun, bu Kanunda belirtilenler dışında kalan ve bu Kanunun uygulanması ile ilgili bulunan görevleri ve çalışma şekil ve esasları,
d) Hangi hastalıkların meslek hastalığı sayılacağı ve bu hastalıkların işten ayrıldıktan en geç ne kadar zaman sonra meydana çıktığı takdirde o işten ileri gelmiş kabul edileceği,
e)Prim ve idari para cezalarına yapılan itirazların incelenmesi ve karara bağlanması, Sigortalı hizmetlerin tam ve düzenli bildirilmesi, primlerin tam ve düzenli ödenmesi, sigortalılık ve sigortalı çalıştırma süresi gibi durumları dikkate alarak, işçi ve işverenlerin maluliyet, yaşlılık ve ölüm prim oranlarında, hangi haller için, ne oranda indirim yapılabileceğinin, usul ve esasları,
f) Sigortalıların kazançları toplamı ile prim ödeme gün sayılarını ve sigorta primlerini gösteren kayıt ve belgelerin ve sigortalı hizmet cetvellerinin nitelik usul ve esasları ile verilme süreleri,
g) Sigortalıların Kuruma bildirilmesi ve tescili ile 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendine göre aylık ve yıllık gelir tutarlarının tespiti, sigorta sicil kartlarının verilmesi, işverenler tarafından tutulacak kayıtlar ve işverenlerin uymaya mecbur bulundukları usul ve esaslar ile isteğe bağlı sigortalıların başvuru, prim ödeme ve diğer işlemlere ait usul ve esasları,
h) Gelir ve aylıkların ödenme zamanı,
ı) Fazla ve yersiz ödenen gelir ve aylıklar ile diğer yardımların tespiti ve geri alınmasına ilişkin usul ve esaslar,
i) Bu Kanun hükümlerinin, işin niteliğinin gerektireceği şartlarla ve ne gibi değişik usullerle kara, deniz ve hava ulaştırma işlerinde çalışanlar ve bunların işverenlerine uygulanacağı,
j)Hangi iş yerleri ve bu işyerlerinin hangi kısımları ve buralarda çalışan hangi sigortalılar için itibari hizmet süresi uygulanılacağı, tespiti yaparken hangi bilgi ve belgelerden faydalanılacağı,
k) Sigortalıların tahsis müracaatları sırasında Kurumca istenecek belgeler, tahsis işlemleri için 4 üncü maddenin c bendinde belirtilenlerin Kurumlarınca yapılacak işlemler ile tahsis müracaat ve kararına ilişkin diğer usul ve esaslar ile bunların emekliye sevk onaylarının usul ve esasları,
l) Kuruma yeterli işçilik bildirilmiş olup olmadığının araştırılmasına ilişkin yöntem, işin yürütümü için gerekli olan asgari işçilik miktarının tespitinde ve Kuruma yeterli işçilik bildirilmiş olup olmadığının araştırılmasında dikkate alınacak asgari işçilik oranlarının saptanması ve asgari işçilik oranlarına vaki itirazların incelenerek karara bağlanması amacıyla oluşturulan Asgari İşçilik Tespit Komisyonunun çalışma usul ve esasları,
m)Yoklama ve denetimle görevli memurların görevlendirilme, çalışma ve düzenleyecekleri rapor ve tutanakların usul ve esasları,
n) Kanununda belirtilen teminat, hakediş, iskan ve benzerlerinin alınması için gerekli tespit ve işlemlerin, asgari işçilik, iş kazası veya sigortalılık tespitlerinin, ilişiksizlik belgesi verilmesi, aylık ve gelir bağlanması işlemlerinin, tamamlanma süreleri
o)Bu Kanun hükümlerinin uygulanma şekil ve esasları,
Kurumca hazırlanacak Yönetmeliklerle belirlenir.
İKİNCİ BÖLÜM
Kamu Görevlileriyle İlgili Hükümler
Cumhurbaşkanlığında ve Başbakanlıkta bulunanların aylıkları
MADDE 105.- Cumhurbaşkanlığında bulunduktan sonra herhangi bir sebep ve suretle ayrılanlara, istekleri üzerine, müracaat tarihlerini takip eden aybaşından itibaren, Cumhurbaşkanına ödenmekte olan aylık ödeneğin yüzde kırkı yaşlılık aylığı olarak bağlanır.
Bu makamlarda iken bu Kanuna göre yaşlılık aylığına hak kazanmaları halinde ise, kendilerine bu Kanun hükümleri uyarınca bağlanan aylık, görevlerinden ayrıldıkları tarihten itibaren Cumhurbaşkanı aylığına yükseltilmek suretiyle ödenir.
Başbakanlık görevinde bulunduktan sonra, herhangi bir sebeple görevden ayrılanlara, istekleri üzerine, müracaat tarihlerini takip eden aybaşından itibaren, Cumhurbaşkanı aylığının %75i bağlanır veya almakta oldukları aylıkları bu tutara yükseltilmek suretiyle ödenir. Başbakanlık görevini yürütmekte bulunanlara görevleri süresince bu yükseltme yapılmaz.
Cumhurbaşkanı veya Başbakanlara bağlanacak yaşlılık aylığının tutarı, bu görevlerden ayrılanlara ödenmekte olan yaşlılık aylığından daha az olamaz.
Cumhurbaşkanı veya Başbakan iken veya bu görevlerden ayrıldıktan sonra ölenlerin hak sahiplerine, aynı esaslara göre hesap edilen aylık, bu Kanunun 44 üncü maddesi hükümleri dahilinde ölüm aylığı olarak bağlanır.
Almakta oldukları bir aylık bulunmayanların kendilerine veya hak sahiplerine bağlanan aylıklar ile almakta oldukları aylıkları Cumhurbaşkanı ve Başbakan aylığına yükseltilenlerin aylık farkları Hazinece karşılanır.
Bu maddeye göre bağlanan gelir ve aylıklar 61 inci madde hükümlerine göre yükseltilir.
Bazı Kamu görevlilerine yaşlılık aylığı bağlanacak haller
MADDE 106 - Kamu görevlilerine yaşlılık aylığı bağlanmasına ilişkin istisnalar aşağıda gösterilmiştir.
Kamu görevlilerinden ;
a) Haklarında yaş haddi hükümleri uygulanacak olanlar kurumlarınca resen,
b) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin (c ) bendi kapsamında olanlardan; Subay ve askeri memurlarla, gedikli subay ve gedikli erbaşlar ahlak noktasından hükümle veya yetersizlik ya da disiplin sebeplerinden dolayı sicilleri üzerine veyahut askeri mahkemelerce verilecek kararlar üzerine kurumlarınca resen;
Bunlar dışında kalanlar ise ahlak ve yetersizlik sebeplerinden dolayı yönetmeliğine göre sicilleri üzerine kurumlarınca resen;
c) 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanununa tabi olanlardan kadrosuzluk nedeniyle,
emekliye sevk edilenlere bu Kanununda yer alan koşulları taşımak kaydıyla,
d) Belediye başkanları ile illerin daimi komisyonu üyelerine bu yerlerde iken bu Kanununda yer alan koşulları taşımak kaydıyla,
yaşlılık aylığı bağlanır.
Kanunları gereğince açığa alınanlar ile görevine son verilenlerin primleri
MADDE 107.- Kamu idarelerinde memur olarak çalışan personelden, görevden uzaklaştırılan, görevi ile ilgili olsun veya olmasın herhangi bir suçtan tutuklanan veya göz altına alınanlardan Kanunları gereğince eksik aylığa müstahak bulunanların prime esas kazançlarının yarısı;
Kanunlarına göre
bu müddetler için sonradan görevlerine iade edilerek tam aylığa hak kazananların ise
prime esas kazançlarının tamamı üzerinden prim alınır.
Görevine son verilen memurlardan yargı kararı ile memuriyete iade edilenlerin primleri, göreve son verildiği tarihten görevine başladığı tarihe kadar emsali kadronun prime esas kazancına göre hesaplanır. Bu durumdakilerin primlerine ait sigortalı ve işveren hisselerinin gecikme zamları Kurumlarınca ödenir.
Birinci ve ikinci fıkraya göre sigortalılık durumu değişenler için ek bildirge düzenlenerek kuruma verilir.
Bazı kamu görevlilerinin prime esas kazançları ve kamu görevlilerinin prime esas kazanç tavanı
MADDE 108.- a)Harp okulları ile fakülte ve yüksek okullarda silahlı kuvvetler hesabına okuyanların ve astsubay sınıf okulu öğrencilerinin, öğrenci harçlıkları ile teğmen veya astsubay çavuş prime esas kazançları arasındaki farkın keseneği öğrenciler adına kurumlarınca ödenir.
Fakülte veya yüksek okulları kendi hesabına okuduktan sonra muvazzaf subay nasbedilen veya yedek subaylık hizmetini takiben muvazzaf subaylığa geçirilenlerin yüksek öğrenim süresinin fiili hizmetten sayılması nedeni ile doğacak borçlanma bedeli göreve başladıkları tarihteki teğmen prime esas kazancı üzerinden sigortalı prim hissesi kendilerince, işveren prim hissesi de kurumlarınca verilmek suretiyle ödenir.
b) Talim ve manevra için rütbe ile silah altına alınan bu Kanunun 4 üncü maddesinin (c) bendi kapsamında olan sigortalılardan rütbelerinin prime esas kazançları, vazifelerinin prime esas kazancından fazla olanların prime esas kazanç farklarına ait primleri vazife gördükleri kurumlarınca ve seferberlik ve harp için silah altına alınanlardan vazife prime esas kazançları, rütbelerinin prime esas kazancından fazla olanların prime esas kazançları arasındaki farkın primleri de, rütbelerinin prime esas kazancını ödeyen kurumca kesilerek Kuruma ödenir.
Kamu görevlilerinin prime esas kazançlarının tespitinde bu Kanunun 76 ncı maddesinde belirtilen tavan sınırlaması aranmaz.
Harp malullerine verilecek malullük zammının karşılığı
MADDE 109.- Muvazzaf ve yedek subay, astsubay, uzman jandarma çavuş, uzman çavuş, ile Türk Silahlı Kuvvetlerince görevlendirilen kamu görevlilerinden T.C.Emekli Sandığı Kanununun 64 üncü maddesi uyarınca Harp Malulü olanlara verilecek her türlü malullük zammı tutarının Kurumca belirlenecek peşin sermaye değeri toplamı en geç otuz gün içinde Milli Savunma Bakanlığı tarafından Kurumun göstereceği hesaplara yatırılır.
Harp malullüğü aylığı alanların sigortalı olarak bir işe girmeleri halinde bu aylıkları kesilmez.
Harp malullerinin hak sahiplerine bağlanacak ölüm aylığının tutarı, harp malullüğü zammı da ayrıca nazara alınarak hesap edilir.
Kamu görevlilerinin emekliye sevk onayları
MADDE 110.- Bu Kanunun 4 üncü maddesinin (c) bendi kapsamında olanların yaşlılık veya malullük aylığı almak üzere görevleriyle ilişiklerinin kesilmesi;
a) Resen emekliye sevk hallerinde, sigortalının çalıştığı göreve atamasındaki usule göre atamaya yetkili makamın,
b) İstek üzerine veya yaş haddi veya mâlullük hallerinde atamaya yetkili makamın,
c) Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, belediye başkanları, illerin daimi komisyon üyelerinin yaşlılık aylığı müracaatlarında, maluliyet ve yaş haddi hallerinde adlarına prim kesilmiş en son kurumun en yüksek amirinin, bunlardan bu görevlerinden önce herhangi bir kamu kurumuna tabi olarak çalışmayanların son defa görev yaptıkları yer başkanının,
d) Kurumların, yönetim kurulu üyelerinin istek, maluliyet ve yaş haddi hallerinde, atanmalarında atamayı yapan kurumun en yüksek amirinin,
e)Danıştay Başkanının istek, maluliyet ve yaş haddi hallerinde Başbakanlık, Sayıştay Başkanının aynı hallerde Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı,
onayı ile tekemmül eder.
(b) bendine göre emekliye ayrılmak isteyenler için her durumda istek tarihinden itibaren bir aylık süre sonunda ilişikleri kesilmiş sayılır.
İtibari hizmet süreleri
MADDE 111.- İtibari hizmet süresi bu Kanuna göre bağlanacak aylıklar ve yapılacak toptan ödemelerin hesabında fiilen çalışılmak suretiyle geçen hizmet sürelerine eklenen süredir.
Sigortalıların aşağıda yazılı görevlerde geçen fiili hizmet sürelerinin (zamlar hariç) her yılı için fıkralarında gösterilen itibari hizmet süreleri eklenir;
Bu maddenin uygulandığı hallerde 68 inci ve 109 uncu madde hükümleri uygulanmaz.
A)Muvazzaf ve yedek subay, astsubay, uzman jandarma çavuş ve uzman erbaşlardan
a) Harbi doğuran genel ve kısmi seferberliğe katılanların, harbin ilanından seferberliğin bitim tarihine,
b) Seferberliği gerektiren iç tedip hareketlerine fiilen katılan birliklerde görevli olanların, çarpışmaların başlangıcından seferberliğin sona erdiği tarihe,
c) Harp veya seferberlik ilan edilmeden, Anayasanın 92 nci maddesi veya Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası antlaşmalar uyarınca, yabancı ülkelere gönderilen Türk Silahlı Kuvvetlerinde görev yapanların, çarpışma meydana gelmesi halinde çarpışmanın başlangıcından bitimine veya Türkiyeye dönüş tarihine,
kadar geçen fiili hizmet sürelerinin (bu tarihlerden sonra devam eden tutsaklık süreleri dahil) bir katı,
B) Kanunları gereğince aylıkları ödenmek suretiyle, kurumları ile ilgileri kesilmeyerek, (A) fıkrasının (a), (b), (c) bentlerinde yazılı hareketlere sivil iştirakçi, er veya erbaş olarak katılanların, bu durumlarda geçen fiili hizmet sürelerinin (bu tarihlerden sonra devam eden tutsaklık süreleri dahil) bir katı,
C) Harp halinde düşmana tutsak düşen veya düşman tarafından enterne edilen sigortalılardan kanunları gereğince, aylıkları ödenmek suretiyle, kurumları ile ilgileri kesilmeyenlerin, bu durumlarda geçen fiili hizmet sürelerinin bir katı,
Yukarıdaki yazılı itibari hizmet süreleri üç aydan az ve toplamı 5 yıldan fazla olamaz.
Eklenecek itibari hizmet süreleri
MADDE 112- Türk Silahlı Kuvvetleri, Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı, Orman Genel Müdürlüğü çalışanlarından, pilot,uçucu, deniz altıcı, dalgıç, kurbağa adam ve paraşütçü olarak fiilen uçarak görev yaptıkları müddetlerinin her yılı için 111 inci maddenin (A) bendinin (a) ve (b) alt bentlerinde gösterilen itibari hizmet müddetleri zamları dışında ayrıca 6 ay itibari hizmet süresi eklenir. Şayet kapsamında iseler bu itibari hizmet süreleri 68 inci maddede gösterilen fiili hizmet süresi zammının üzerine eklenir.
Bu süreler kamu görevlilerinin emeklilik ikramiyelerinin hesabında nazara alınmadığı gibi, doldurulması gereken minimum prim ödeme gün sayılarının hesabında da nazara alınmaz.
İtibari hizmet süresi karşılığı
MADDE 113.- Her yıl sonunda, sigortalının fiili hizmet süresine 111 inci ve 112 nci maddeler uyarınca eklenen itibari hizmet süresinin her otuz günü için, yılın son ayında sigortalı adına ödenen prim miktarı kadar karşılık ayrıca itibari hizmet karşılığı olarak işverenden tahsil edilir.
Kamu görevlilerinin işgöremezlik ödenekleri ile malullük aylıkları
MADDE 114.- Bu Kanunun 4 üncü maddesinin (c) alt bendi kapsamında bulunan kamu görevlilerinden, işkazası veya meslek hastalığı sonucu sürekli iş göremezlik geliri bağlanması gerekenlere veya aynı durumda olup 29 cu maddeye göre malul sayılanlara, sürekli işgöremezlik geliri veya malullük aylıkları, 21 inci ve 32 inci maddelere göre hesaplanan tutar % 30 artırılmak suretiyle verilir.
Sürekli işgöremezlik geliri veya malullük aylığının artırılan bölümüne ait maliyetlerin Kurumca hesaplanan peşin sermaye değeri en geç otuz gün içinde bunları çalıştıran kamu idareleri tarafından Kurumca gösterilen hesaplara yatırılır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Yürürlükten Kaldırılan Veya Değiştirilen Hükümler
Yürürlükten kaldırılan kanunlar
MADDE 115.-1- 17/07/1964 tarihli ve 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunun; Geçici 20 inci, Geçici 81 inci, Geçici 82 inci, Geçici 87 nci maddeleri hariç diğer maddeleri,
2- 02/091971 tarihli ve 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanununun; Geçici 10 uncu, Geçici 11 inci maddeleri hariç diğer maddeleri,
3- 29/08/1977 tarihli ve 2108 sayılı Muhtar Ödenek ve Sosyal Güvenlik Yasasının 4 üncü ve 5 inci maddeleri,
4- 17/10/1983 tarihli ve 2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu,
5- 24/05/1983 tarihli ve 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kanunlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında Kanun,
6- 17/10/1983 tarihli ve 2925 sayılı Tarım İşçileri Sosyal Sigortalar Kanununun 5 inci, 13 üncü, 14 üncü, 15 inci, 16 ncı ve 17 nci maddeleri hariç olmak üzere diğer maddeleri ile
7-08/05/1995 tarih ve 3201 sayılı Kanun,
8-14/07/1965 tarih ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 105 inci, 107 nci , 207 nci, 208 inci maddenin memurun ölümü halinde yapılacak ölüm yardımına ilişkin bölümü,
9-08/06/1949 tarihli ve 5434 sayılı T.C.Emekli Sandığı Kanunun, 1 ila 39 uncu maddeleri, 41ila 55 inci maddeleri, 57 ila 63 üncü maddeleri, 66 ila 71 inci maddeleri, 72 inci maddenin birinci, ikinci ve üçüncü fıkraları, 73 ila 77 nci maddeleri, 80 ila 81 inci maddeleri, 82 inci maddenin (a),(b),(c),(ç) bentleri, 83 ila 91 inci maddeleri, 93 ila 100 üncü maddeleri, 102 nci maddesi, 105 ila 107 ci maddeleri, 112 ila 135 inci maddeleri, Ek1 ila 19 uncu maddeleri, Ek 21 ila 35 inci maddeleri, Ek 38 ila 67 nci maddeleri, Ek 69 ila 70 inci maddeleri, Ek 72 ila 76 ncı, maddeleri ,Geçici 1 ila 204 üncü maddeleri, Geçici 207 ila 213 üncü maddeleri, madde numarası almamış üç Geçici Madde, Ek Geçici 1 ila 23 üncü maddeleri, 136 inci maddesi ,14/11/1988 tarih, 311 sayılı KHKnin Geçici 3 üncü maddesi, 25/8/1999 tarih ve 4447 sayılı Kanunun 56 ıncı maddesinin (C) fıkrası,
10-16/03/1969 tarihli ve 1136 sayılı Avukatlık Kanununun, 186- 188 inci, 191 inci maddeleri,
11-18/01/1972 tarihli ve 1512 sayılı Noterlik Kanununun, 201- 203 üncü maddeleri
yürürlükten kaldırılmıştır.
Değiştirilen Kanun hükümleri
MADDE 116.-
1-.08/06/19949 tarihli ve 5434 sayılı T.C.Emekli Sandığı Kanununun ;
64 üncü maddesinin birinci fıkrasındaki; Vazife malullerinden bu malullüklere ibaresi, Muvazzaf ve yedek subay, ast subay, uzman jandarma çavuş, uzman çavuş,erbaş ve erler (gönüllü erler dahil) ile Türk Silahlı Kuvvetlerince görevlendirilen kamu görevlileri ile diğer sivil görevlilerden ; şeklinde, (e ) alt bendinden sonra gelen paragraf ise Emeklilik Sigortaları Kanununun 20 inci maddesinde belirtildiği şekilde sürekli işgöremezlik gelirine esas olacak şekilde meslekte kazanma gücünde azalış meydana gelmesi veya aynı Kanunun 29 uncu maddesinde düzenlendiği şekilde, çalışma gücündeki veya meslekte kazanma gücündeki kayıp sonucu malul olmak şeklinde değiştirilmiş, aynı maddede geçen bir üst derecesinin emekli aylığı bağlanmasına esas gösterge tablosunda karşılığı olan derece veya kademesi üzerinden ibaresi bir üst derecesinin veya kademesinin prime esas kazancı üzerinden şeklinde, aynı maddenin maluliyet derecelerini 1den 6ya kadar gösteren tablo ve bu maluliyet derecelerine göre ödenecek harp malullüğü zammının tespitine yarayan ek göstergeler işgöremezlik derecesi % 10-20 olanlar için 450, %21-30 olanlar için 600, %31-40 olanlar için 700, % 41-50 olanlar için 800, % 51-66 olanlar için 900, %67-80 olanlar için 1000, %81 ve üzerinde olanlar için 1100 şeklinde, Ek 19 uncu maddesinin üçüncü fıkrası; Vazife malulü erlerle, bunların dul ve yetimlerine ödenecek aylık veya gelirlerin alt sınırı Emeklilik Sigortaları Kanununun 114 üncü maddesi hükümlerine göre belirlenir şeklinde,
2-17/10/1983 tarihli ve 2925 sayılı Tarım İşçileri Sosyal Sigortalar Kanununun 30 uncu maddesindeki prim oranı % 12,5i Genel Sağlık Sigortası primi olmak üzere %32,5 olarak,
3-14/07/1965 tarih ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 210 uncu maddesinin birinci fıkrasında yer alan Devlet memurlarının ölümü halinde cenaze giderleri (cenazenin başka yere nakli dahil) kurumlarınca ödenir. ibaresi Devlet memurlarının ölümü halinde cenaze giderleri (cenazenin başka yere nakli dahil) ilgili sosyal güvenlik kurumunca karşılanmayan kısmı kurumlarınca ödenir. şeklinde,
değiştirilmiştir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Geçici Hükümler
GEÇİCİ MADDE 1.- Bu Kanunla bazı maddeleri yürürlükten kaldırılan 506, 1479, 2925, 2926 ve 5434 sayılı Kanunlar ile bu kanunların ek, geçici ve değişiklik maddelerine göre ödenen aylık, gelir ,tazminatlar ile ek ödemelerin, harp malullüğü zamlarının, ödeneklerin verilmesine devam olunur. Bağlanmış aylık ve gelirler ile ödemeler bu Kanunun 19 uncu ve 61 inci maddelerine göre artırılır.
Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibariyle 506 ve 1479 sayılı Kanunlara göre ödenmekte olan sosyal yardım zammı ile telafi edici ödeme miktarları ilgililerin gelir ve aylıklarına ilave edilerek ödenir. Sosyal yardım zammının ilavesinde tamamı dağıtılacak şekilde hak sahiplerinin gelir ve aylıklardaki hisseleri esas alınır.
GEÇİCİ MADDE 2.- Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 506, 1479, 2925, 2926 ve 5434 sayılı kanunlara tabi olarak çalışanlara bağlanacak aylıklar, aşağıdaki şekilde hesaplanır.
a) Sigortalının bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadar prim ödeme gün sayılarına ait aylığı, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce tabi olduğu son kanun hükümlerine göre toplam prim ödeme gün sayısı üzerinden, bu Kanunun yürürlük tarihi itibariyle hesaplanacak aylığına Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte ödenmekte olan 5434 sayılı Kanunun Ek 68 inci maddesine göre ödenmekte olan makam veya yüksek hakimlik ve temsil veya görev tazminatları eklenmesi suretiyle bulunacak miktarın , bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadar ki prim ödeme gün sayısı ile orantılı bölümü, bu Kanunun yürürlük tarihinden itibaren aylık başlangıç tarihine kadar geçen takvim yılları için, her yıl gerçekleşen prime esas kazançta değişim oranının %50si ve Aralık ayına göre Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından açıklanan en son temel yıllı kentsel yerler tüketici fiyatları indeksindeki değişim oranının %50si toplanarak bulunacak oran kadar artırılarak hesaplanır.
b) Sigortalının bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonraki prim ödeme gün sayılarına ait aylığı, aylık talep tarihine kadar toplam prim ödeme gün sayısı üzerinden bu Kanunun 37 nci maddesi hükümlerine göre hesaplanacak aylığının, bu Kanunun yürürlük tarihinden sonraki prim ödeme gün sayısına orantılı bölümü kadardır.
c) Yılın ilk altı aylık döneminde başlayan aylıklar yukarıdaki (a) ve (b) bentlerine göre hesaplanan kısmi aylıkların toplamından oluşur. Yılın ikinci altı aylık döneminde başlayan aylıklar ise (a) ve (b) fıkralarına göre hesaplanan kısmi aylıklar toplamının, tahsis talep yılının Ocak ve Temmuz ödeme tarihlerinden geçerli olmak üzere, bir önceki altı aylık dönemde göre Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından açıklanan en son temel yıllı kentsel yerler tüketici fiyatları indeksindeki değişim oranı kadar artırılarak belirlenir.
d) Bu Kanunun yürürlük tarihinden sonra hak kazanılan malullük ve ölüm aylıkları, yukarıdaki fıkralarda belirtilen hükümler esas alınarak, 32 inci veya 43 üncü madde hükümlerine göre hesaplanır.
GEÇİCİ MADDE 3.- Bazı maddeleri yürürlükten kaldırılan 17/07/1964 tarihli ve 506 Sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesi kapsamındaki, bankalar, sigorta ve reasürans şirketleri, ticaret odaları, sanayi odaları, borsalar veya bunların teşkil ettikleri birlikler personeli için kurulmuş bulunan sandıkların, iştirakçileri ve hak sahipleri herhangi bir işleme gerek kalmaksızın bu Kanunun yayımı tarihinden itibaren iki yıl içinde Kuruma devredilerek bu Kanun kapsamına alınır. Devir tarihi itibariyle sandık iştirakçileri 4 üncü maddenin (a) bendi kapsamında sigortalı sayılırlar.
Devre esas olmak üzere , Bakanlık, Maliye Bakanlığı, Hazine Müsteşarlığı, Kurum ve devralınacak sandığı temsilen birer üyenin katılımıyla oluşturulacak Komisyonca, her bir sandık için sandıktan ayrılan iştirakçiler de dahil olmak üzere, devir tarihi itibariyle devredilen kişilerle ilgili sandık yükümlülüğünün peşin değeri belirlenir.
Devir işlemi tamamlanıncaya kadar, sandık iştirakçilerine sağlanan sosyal sigorta yardımları ile iştirakçilerin primlerinin tahsiline bu Kanun hükümlerine göre sandıkça devam edilir.
Belirlenen peşin değer, 5 yıl içinde, yıllık eşit taksitlerle her yıl için ayrı ayrı Hazine Müsteşarlığınca açıklanacak bir önceki yıla ait Yeni Türk Lirası cinsinden iskontolu ihraç edilen Devlet iç borçlanma senetlerinin yıllık ortalama faizi üzerinden sandıklardan ve bu sandık iştirakçilerini istihdam eden kuruluşlardan müteselsilen Kurumca bu Kanun hükümlerine göre tahsil edilir.
Bu madde kapsamındaki yükümlülüklerin devrinden sonra, sandıklar bu Kanun ve bazı maddeleri yürürlükten kaldırılan 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun üzerinde sağladıkları sigorta yardımlarına devam edebilirler.
Devralınan iştirakçilerin hizmet yılları ve primleri ödemek veya ödenmiş olmak suretiyle bu Kanuna göre emsallerine uygun olarak intibaklarının yapılması da dahil olmak üzere, bu maddenin uygulamasına ilişkin usul ve esaslar, sandıkların faaliyet gösterdikleri sektörler itibariyle ayrı ayrı olmak üzere, temsil edildikleri en büyük meslek kuruluşlarınca seçilen birer üyenin ve Maliye Bakanlığı, Hazine Müsteşarlığı, Bakanlık ve Kurumca görevlendirilen birer üyenin katılacağı Komisyonca müştereken belirlenir.
GEÇİCİ MADDE 4.- 107 nci maddede belirtilen yönetmelikler bu Kanunun yayımı tarihinden başlanarak en geç bir yıl içinde düzenlenir. Bu yönetmelikler yürürlüğe girinceye kadar, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önceki tüzük ve yönetmeliklerin bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri uygulanır.
GEÇİCİ MADDE 5.-Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden önce sakatlık kontenjanından göreve başlayan ve Emekli Sandığına tabi bir göreve devam edip, bu kanunun malulen emeklilik koşullarını taşıyamayanlardan, 15 yıl hizmeti bulunanlara istekleri halinde yaşlılık aylığı bağlanır.
GEÇİCİ MADDE 6.- Kamu görevlilerinin emeklilik ikramiyeleri, Kanunun yürürlük tarihten itibaren bir yıl süreyle Kurumca bazı maddeleri yürürlükten kaldırılan 5434 sayılı Yasanın Ek 20 inci maddesine göre ödenir ve ilgili kurumlardan tahsilat anılan maddedeki usulle yapılır. Bir yıllık sürenin dolmasından itibaren emekli ikramiyeleri kamu görevlisinin son defa çalıştığı kurumunca, çalıştığı son kurum özelleştirildiği durumda ise, Özelleştirme İdaresi Başkanlığınca ödenir.
GEÇİCİ MADDE 7.- Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanunun 87 nci maddesinde sayılan sebeplerden dolayı görevlerinden ayrılan, kurumlarınca resen (malullük, yaş haddi dahil) emekliye sevk edilen ve ölenlerden; kesenek iadesi veya toptan ödeme yapılmak suretiyle hizmetleri tasfiye edilmiş veya bu süreleri hariç tutularak aylık bağlanmış ya da bu sürelerle birlikte aylığa hak kazanmış olanların, kendileri veya dul ve yetimlerinin bu Kanunun 40 ıncı maddesinde belirtilen esaslara göre hesaplanacak olan meblağı aynı maddedeki şartlarla Kuruma ödemeleri halinde, paranın ödendiği tarihi takip eden aybaşından itibaren kendilerine veya bu tarihte aylığa müstehak dul ve yetimlerine aylık bağlanır veya bağlanmış aylıkları düzeltilir. Ancak bu kişilere emekli ikramiyesi ödenmez.
Kesenek veya toptan ödemeleri zamanaşımına uğramış olması nedeniyle hizmetleri tasfiye edilmiş olanların, tasfiye edilmiş süreleri bu Kanuna göre birleştirilecek hizmetlerden kabul edilir.
GEÇİCİ MADDE 8.- 5434 sayılı Kanuna göre aylığa hak kazanamayıp bu Kanunda yapılan düzenlemelere göre aylığa hak kazananların prime esas kazancı olarak, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihteki emsali sigortalının prime esas kazancı kabul edilir.Bu kazanç, aylık talep tarihine kadar geçen her ay için aylık, her yıl için yıllık, her yılın ortalama prime esas kazanç değişim oranı kadar artırılarak hesaplanır.
Bu durumdakilerin aylık ya da gelirleri yukarıdaki fıkraya göre hesap edilecek prime esas kazanca, bu Kanununa göre hak edilen aylık ve kazancın hesap edilmesine ilişkin maddelerinin uygulanması suretiyle bulunur.
GEÇİCİ MADDE 9.-01/04/1981 tarihinden önce bazı maddeleri yürürlükten kaldırılan 506 sayılı Kanuna göre malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tescil edilmiş olanlar hakkında 67 nci maddenin ikinci fıkrasındaki sigortalılık süresinin 18 yaşın doldurulduğu tarihten başlayacağına ilişkin hükmü uygulanmaz.
GEÇİCİ MADDE 10.- Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 506 sayılı Kanunun ek 5 inci madde kapsamında geçen itibari hizmet süreleri bu Kanunun 68 inci maddesinde belirtilen fiili hizmet süreleri zammı olarak değerlendirilir.
GEÇİCİ MADDE 11.- Bazı maddeleri yürürlükten kaldırılan 506, 1479, 2925,2926 ve 5434 sayılı Kanunlara tabi olarak geçen hizmet, fiili hizmet süresi zammı, itibari hizmet süreleri, borçlandırılan süreler ve sigortalılık süreleri, bu Kanuna tabi olarak geçmiş sayılır.
Kamu görevlilerinden borçlandırıldıkları paralardan ödenmeyen kısmı var ise, prime esas kazanç tutarlarından sigortalı hissesi oranında işyerleri tarafından aylıklarından tahsil edilerek kuruma gönderilir.
GEÇİCİ MADDE 12.- Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte Kamu idarelerinde sözleşmeli olarak çalışanlar, bu Kanunun 4 üncü maddesinin durumlarına uygun bendine göre sigortalı olmaya devam ederler.
GEÇİCİ MADDE 13.- Bazı maddeleri yürürlükten kaldırılan 5434 Sayılı Kanunun Geçici 191 inci ve 192 inci maddeleri uyarınca istekleri üzerine 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi kurumlarda sözleşmeli olarak çalışmakta iken bu kararnamenin 12.ve geçici 1.maddelerine göre zorunlu olarak, özelleştirilen kurumlarda sözleşmeli olarak çalıştırılmakta iken 3291 sayılı kanunun 16. ve 5434 sayılı kanunun Ek-71. maddeleri uyarınca ve sözleşmeli olarak çalıştıkları kurumun özel kanundaki hükümler nedeniyle Sandıkla ilgilendirilmiş olanların bu hizmetleri bu Kanuna tabi olarak geçmiş sayılır.
GEÇİCİ MADDE 14.- Bu Kanun yürürlüğe girmeden önce 08.06.1949 tarih ve 5434 sayılı Kanun ve bu Kanuna ek maddeler gereğince emekli aylığı almakta olanlara ödenmekte olan makam ve yüksek hakimlik tazminatı, görev ve temsil tazminatları ile 926 sayılı Kanuna göre ödenmekte olan kadrosuzluk tazminatı, ödenmekte olan ek ödemeler ve yardımlar Kurumca ödenmeye devam edilir ve bunların karşılığı daha önce olduğu gibi ilgili Kanunlarında belirtilen usul ve esaslara göre tahsil edilir.
GEÇİCİ MADDE 15.- Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce kurulu bulunan kurumların Genel Sağlık Sigortasını uygulayacak Kurumun görev kapsamı dışında kalan alacakları, borçları,mevcut bütçe gelirleri ve tüm ödenekleri kuruma devredilmiş sayılır.
GEÇİCİ MADDE 16.- Bu Kanunun yayımı tarihinden önce bazı maddeleri yürürlükten kaldırılan 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu hükümlerine göre yapılmış olan işyeri tescilleri bu Kanun hükümlerine göre yapılmış sayılır. Kamu idarelerinden bu şekilde işyeri tescili bulunmayanlar bu Kanunun 11 inci maddesinde belirtilen işyeri bildirgesini bu maddenin yürürlük tarihinden itibaren 15 gün içinde Kuruma vermek zorundadır.İşyeri bildirgesinin bu süre içinde Kuruma verilmemesi durumunda bu Kanunun 92 nci maddesinin (b) bendi gereğince idari para cezası uygulanır.
Bu Kanun yürürlüğe girmeden önce kurulu sosyal güvenlik kurumlarında tescili yapılan sigortalılar ile bunların hak sahipleri için ortak bir sosyal güvenlik numaralandırma sistemi ve bilgi bankası oluşturulur. Bu sigortalılar ile sisteme yeni katılacak sigortalıların tescilinde vatandaşlık kimlik numaraları sosyal güvenlik numarası olarak esas alınır. Ayrıca vergi mükellefi olan sigortalıların Vergi Numaraları da sosyal güvenlik numaraları ile birlikte kayıt altına alınır ve işlemlerde birlikte kullanılır.
Sigortalıların eski sigorta sicil numaraları, bu Kanuna göre tescil edilecekleri tarihe kadar kullanılmaya devam edilir.
GEÇİCİ MADDE 17.- Türk vatandaşı olarak borçlanma talebinde bulunan ve kendilerine emekli aylığı bağlanan sigortalıların sonradan ıskat dışında başka bir Devlet vatandaşlığını kazanmaları halinde aylıkları ödenir.
GEÇİCİ MADDE 18.- Bazı maddeleri yürürlükten kaldırılan 1479 sayılı Bağ-Kur Kanunu kapsamında sigortalı olması gerektiği halde kayıt ve tescilini yaptırmamış olanlar açısından sigortalılık bu Kanunun yürürlük tarihinden itibaren başlar.
GEÇİCİ MADDE 19.- Bu Kanunun yürürlük tarihinden önce yurtdışı borçlanması talebinde bulunup primlerini ödemiş olanlar için borçlanılan süreler prim ödeme gün sayısı ve ödenen primlere ait kazançlar prime esas kazanç olarak değerlendirilir. Yurtdışı borçlanması için müracaat eden ve işlemleri devam edenler ile borçlanma için müracaat edip, primlerini yatırmak için kaldırılan Kanun hükümlerine göre süresi bulunanların da bu primleri süresinde ödemeleri halinde, ödenmiş olan primlere ait gün sayıları, prim ödeme gün sayısı ve bu primlere ait kazançlar ise prime esas kazanç olarak değerlendirilir
GEÇİCİ MADDE 20.-Bu Kanunla bazı maddeleri yürürlükten kaldırılan 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 86 ncı maddesi hükmüne göre Topluluk Sigortasına tabi olanların ödedikleri; İşkazaları ve meslek hastalıkları, hastalık, analık,malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primleri bu Kanuna göre ödenmiş sayılır.Bu süreler yatırıldıkları sigorta kolları bakımından başlangıç süresi ve prim ödeme gün sayısı olarak kabul edilir.Bunlardan işkazası ve meslek hastalığı, hastalık ve analık sigortalarına prim ödeyenler bu Kanunda belirlenen kısa vadeli sigorta kolları primini ödemeleri, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödeyenler bu Kanunun 75 inci maddesinin (a) bendinde belirlenen malullük,yaşlılık ve ölüm sigortaları primini ödemek ve bu Kanunun 31 inci maddesinde belirlenen malullük, 42 inci maddesinde belirlenen ölüm ve Geçici 30 uncu maddesinin (A) bendinde belirtilen yaş ve çalışma süreleri koşullarını yerine getirmiş olmak suretiyle ilgili sigorta kolları için bu Kanunda belirlenen yardımlardan yararlanırlar.
Topluluk sigortasına tabi olanlardan isteyenler bu Kanunun yürürlük tarihinden itibaren bir yıl içinde verecekleri dilekçe ile topluluk sigortasından ayrılarak isteğe bağlı sigortaya devam edebilirler.
GEÇİCİ MADDE 21.- Sigortalılardan bu Kanunun 4 üncü maddesinin (c) bendi kapsamında olanların, bu Kanuna göre istirahatlı bulunup, geçici işgöremezlik ödeneği alamadıkları istirahat süresine ait ücretleri ile çalışırken aldıkları aylıkları ile geçici işgöremezlik ödenekleri arasındaki farklar ilgili mevzuatları uyarınca çalıştıkları kurumlarınca ödenir.
GEÇİCİ MADDE 22.-Bu Kanunla bazı maddeleri yürürlükten kaldırılan, 506 sayılı Kanunun 96 ncı maddesinin ikinci fıkrasına göre, Sosyal Sigortalar Kurumuna devir olan sandıklardan 23/01/1968 tarih ve 991 sayılı Kanunun geçici 2 nci maddesine göre bağlanmış emekli, adi malullük veya vazife malullüğü aylıkları ile mezkur Kanunun geçici 1 inci maddesinin 1 inci fıkrasına göre Sosyal Sigortalar Kurumunca bağlanacak aylıklarla dul ve yetim aylıkları (aylık alan tek kişi de olsa) toplamı, net asgari ücretin % 70 inden aşağı olamaz.
GEÇİCİ MADDE 23.-Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce Emekli Sandığına tabi olan iştirakçilerin bu Kanuna göre belirlenen prime esas kazanç matrahı ile Emekli Sandığı Kanununa göre keseneğe tabi kazançları arasındaki matrah farkına ait sigorta primi Bir yıl süre ile Kurumlarınca karşılanır.
GEÇİCİ MADDE 24.- 5434 sayılı T.C.Emekli Sandığı Kanununun yürürlükten kaldırılan Ek 1 inci maddesiyle kurulmuş olan Sağlık Yardım Sandığının bu Kanunun yürürlük tarihindeki mevcutları en geç bir yıl içinde, sandığa prim ödemiş olanlara veya sağlık yardımına müstehak hak sahiplerine hisseleri oranında dağıtılır.
GEÇİCİ MADDE 25.- 5434 sayılı T.C.Emekli Sandığı Kanununun yürürlükte kalan maddeleri ile diğer kanunlarda bu maddelere yapılan atıflara ilişkin hükümler bu Kanunun yürürlük tarihinden itibaren bir yıl içinde, bu Kanunda yapılacak düzenlemelerle yürürlükten kaldırılır.
GEÇİCİ MADDE 26.- 08.09.1999 tarihi ile bu Kanunun yürürlük tarihi arasında T.C. Emekli Sandığı iştirakçisi olanlardan 5434 sayılı Kanunun 32 nci maddesine göre fiili hizmet sürelerine zam yapılanların yaş hadlerinden eklenilen bu sürenin üç yıldan çok olmamak üzere yarısı indirilir.
GEÇİCİ MADDE 27.- Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadar 5434 sayılı Kanunun 99 uncu ve ek 11 inci maddeleri ve çeşitli Kanun, Kanun Hükmündeki Kararname veya Cumhurbaşkanlığı veya Bakanlar Kurulu Kararnameleri ile aylıkları kesilmeksizin çalıştırılanların bu görevlerde kaldıkları müddetçe aylıklarının ödenmesine devam edilir.
GEÇİCİ MADDE 28.- Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primine devlet katkısı, söz konusu sigorta kolu açık verdiği sürece, bu açık paralelinde oranı azaltılarak sürdürülür.
GEÇİCİ MADDE 29.- Kamu görevlilerinden personel kanunlarına göre aylıksız izinli sayılanlardan, aylık izinli olarak geçen süreleri esnasında isteğe bağlı sigortalılık pirimi ödemeyenlerin, istekleri halinde başvuru tarihindeki prime esas kazanç tutarı üzerinden % 20 oranında hesap edilecek primleri defaten ödemeleri halinde aylıksız geçen izin süreleri hizmet sürelerine eklenir.
GEÇİCİ MADDE 30.- Bu Kanunun 4 üncü maddesinin (a ) bendi kapsamında olup da 08/09/1999 tarihinden bu Kanunun yürürlük tarihine kadar ilk defa sigortalı olanlardan;
a)Kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurmak ve 7000 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olmak suretiyle veya,
b) Kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurmak ve 25 yıldan beri sigortalı bulunması ve en az 4500 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olmak suretiyle yaşlılık aylığından yararlanırlar.
Bu Kanunun 4 üncü maddesinin (b ) bendi kapsamında olup da 08/09/1999 tarihinden bu Kanunun yürürlük tarihine kadar ilk defa sigortalı olanlar kadın ise 60, erkek ise 62 yaşını doldurmak ve en az 15 tam yıl malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemek şartıyla kısmi yaşlılık aylığından yararlanırlar.
2925 sayılı Tarım İşçileri Sigortaları Kanununa kapsamında sigortalı olup da 08/09/1999 tarihinden bu Kanunun yürürlük tarihine kadar ilk defa sigortalı olanlar kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurmak ve 15 yıldan beri sigortalı olup 3600 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olmak suretiyle yaşlılık aylığından yararlanırlar.
GEÇİCİ MADDE 31.- Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce ek göstergeli ya da daha yüksek ek göstergeli görevlere atanan sandık iştirakçilerinin bu Kanunun yürürlüğe girmesinden sonra bu görevlerde geçen süreleri, 5434 sayılı Kanunun ek 73 üncü maddesinde belirtilen altı aylık sürenin doldurulmasında nazara alınır.
GEÇİCİ MADDE 32.- Bu Kanunun 4 üncü maddesinin (a ) bendi kapsamında olup da 06/08/2003 tarihinden bu Kanunun yürürlük tarihine kadar ilk defa sigortalı olanlardan sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce bazı maddeleri yürürlükten kaldırılan 506 sayılı Sosyal Sigortalar kanununun 53 üncü maddesine göre malûl sayılmayı gerektirecek derecede hastalık veya arızası bulunan ve bu nedenle malûllük aylığından yararlanamayan sigortalılar, yaşları ne olursa olsun en az 15 yıldan beri sigortalı bulunmak ve en az 3600 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olmak şartıyla yaşlılık aylığından yararlanırlar.
Yürürlük
MADDE 117.- Bu Kanunun;....yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 118.- Bu Kanunu Bakanlar Kurulu yürütür.