PeyamaKurd - Avrupa Konseyi, kıtadaki cezaevlerinin 2005'ten 2015'a kadar değişimini inceleyen bir rapor yayımladı. Raporun Türkiye bölümünde, tutukluların ve hükümlülerin sayısının 10 yılda büyük artış gösterdiği, tecavüz suçundan hüküm giyenlerin sayısının 2013-2015 döneminde 523'ten 12 bin 253'e çıktığı belirtildi. Raporu değerlendiren Cinsel Şiddetle Mücadele Derneği'nden Hilal Esmer, cinsel şiddet mağdurlarının şikayetçi olmaktan çekinmesi nedeniyle, gerçek sayının daha da fazla olduğunu düşündüğünü söyledi.
Konsey, cezaevleri raporunu Salı günü kamuoyuna açıkladı.
Raporda Türkiye'deki cezaevlerinde yaşanan değişimler de detaylı bir şekilde incelendi.
Avrupa Konseyi, 2015 itibarıyla Türkiye'de nüfusun binde 2,2'sinin cezaevinde olduğunu tespit etti. Türkiye bu oranla, 5 eski Sovyet cumhuriyetinin ardından Avrupa'da 47 ülke arasında 6. sırada.
Türkiye'de tutuklu ve hükümlülerin nüfusa oranı artıyor
Türkiye'de 2014 itibarıyla cezaevine giren bir kişi ortalama 29,9 ay hapiste kalıyor. Bu, Romanya ve Portekiz'in ardından Avrupa'daki en uzun üçüncü süre.
Türkiye'de ortalama tutukluluk süresi artıyor
Not: Türkiye 2008-2010 yıllarının verilerini paylaşmadı
Raporda Türkiye'de cezaevi kapasitesinin yüzde 144, cezaevindeki kişilerin sayısının da yüzde 220 arttığı bilgileri de yer aldı.
Avrupa Konseyi'ne göre, Türkiye'de tutukluların ve hükümlülerin sayısı 54 binden 173 bine yükseldi.
2015'te Türkiye'deki cezaevi kapasitesi ise 171 bin oldu. Böylece cezaevlerinde kişi sayısı kapasiteyi aştı.
Öte yandan cezaevi çalışanlarının sayısı da yüzde 92 arttı. Türkiye, çalışan başına 4 tutuklunun ve hükümlünün düştüğü Makedonya'nın ardından 3,7 tutuklu ve hükümlü oranıyla Avrupa'da ikinci oldu.
Cezaevi nüfusunun azaldığı tek yıl 2012 oldu
Rapora göre Türkiye'de 2014 itibarıyla cezaevlerindeki hükümlülerin en fazla işlediği suç soygun ve hırsızlık: Toplam 54 bin 671 kişi soygun ve hırsızlık suçundan hükümlü.
Bunu cinayet ve cinayet girişimi (24 bin 502), uyuşturucu (23 bin 589), saldırı ve darp (19 bin 589) ve tecavüz (12 bin 253) takip ediyor.
Hükümlü sayısında en fazla artışın yaşandığı suç türü ise tecavüz oldu. 2013'te cezaevinde 523 tecavüz hükümlüsü bulunurken bu sayı 2014'te 4 bin 293'e, 2015'te de 12 bin 253'e çıktı.
Tecavüz hükümlülerinin sayısı 2 yılda 23 katına çıktı
'Gerçek rakamların daha fazla olduğunu düşünüyorum'
Cinsel Şiddetle Mücadele Derneği'nden Hilal Esmer, artışla ilgili olarak BBC Türkçe'ye yaptığı açıklamada "Cinsel şiddetin arttığını ama aynı zamanda kamuoyunda duyarlılığın ve görünürlüğün arttığını; yargının da buna karşı refleksinin arttığını düşünüyorum" dedi.
Esmer, 2013'ten 2015'e kadar kamuoyunda infial yaratan cinsel şiddet olaylarının yaşandığını, Özgecan Aslan cinayetinin de bunlardan biri olduğunu vurguladı.
Şiddetin artmasına etki edebilecek faktörler arasında "ekonomik sıkıntılar, özgürlüklerin azalması, yoksulluk ve kutuplaşmanın" olabileceğini söyleyen Esmer, "23 katlık artış gerçek rakamları göstermiyor. Cinsel şiddet insanların en fazla sustuğu alanlardan biri, bir sürü kişi önlerindeki bariyerlerden ötürü şikayetçi olmuyor" diyor ve ekliyor:
"Hüküm giyenlerin dışında delil yetersizliğinden beraat edenler, davası hiç açılmayanlar veya şikayette bulunamayan insanlar da var. Dolayısıyla tecavüzün de diğer cinsel şiddet türlerinin de daha fazla olduğunu düşünüyorum."
'Hükümet atması gereken adımları atmıyor'
Hükümetin cinsel şiddete karşı mücadeleyi önlemediğini belirten Esmer, bunun bir toplumsal sorun olarak görülmemesi, bütçe ayrılmaması, istatistik tutulmaması, konuyla ilgili bir bakanlık kurulmaması, bir destek sisteminin olmaması, cinsel suçlara özel savcılık ve polis birimleri ile özel çağrı hatlarının olmamasını eleştiriyor:
"Sadece göstermelik bir takım şeyler yapılıyor, Avrupa Birliği müzakerelerinin getirdiği yükümlülükler çerçevesinde yapmış olmak için yapılan şeyler var ama bunlar kocaman bir yarayı yara bandıyla tedavi etmek gibi.
"Hükümet eskiden kadın örgütlerine bir takım konularda danışırdı. Şimdi ise kendi alanında kendi desteklemek istediği sivil toplumu yaratıyor, kendi medyasını yarattığı gibi. Eleştiren, talep eden seslere çok duyarlı değiller. Bu sadece kadın hareketinde değil, diğer alanlarda da böyle."
Adalet Bakanlığı BBC Türkçe'nin, Avrupa Konseyi'nin raporundaki veriler ve Esmer'in eleştirileri ile ilgili sorularına yanıt vermedi.
Rapordaki verileri Adalet Bakanlığı'na bağlı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü'ne gönderdiği sorularla toplayan Avrupa Konseyi ise cezaevlerinde ölüm oranının 2005-2014 arası yüzde 162 arttığını, intihar oranının ise yüzde 37 azaldığını tespit etti.
Hükümlülerin işledikleri suçlar
Cezaevleri bütçesi de bu süreçte yüzde 74 artış gösterdi. Türkiye, eski komünist ülkelerin ardından mahpus başına günlük 21,7 euro harcamayla Avrupa'da en az harcama yapan 15. ülke oldu.
Rapora göre Türkiye'de:
- Cezaevindekilerin nüfusa oranı,
- Cezaevinde geçirilen ortalama gün sayısı,
- Cezaevi nüfusunun kapasiteye oranı,
- Cezaevi nüfusunun cezaevi çalışanlarına oranı, Avrupa ülkelerine kıyasla yüksek.
BBC Türkçe