MUCİBUR-RAHMAN (1920-1975)
01 Ocak 1970
Bengalli siyaset ve devlet adamı. Bağımsızlık mücadelesinin önderi, Bangladeşin ilk devlet başkanı ve başbakanıdır.
17 Mart 1920de Doğu Bengal Eyaletinde (bugün Bangladeş) Tungipara köyünde doğdu, 15 Ağustos 1975te Dakkada öldü. Babası orta halli bir toprak ağasıydı. Daha küçük yaşta bir İngiliz polis karakolunu taşladığı için hapise girdi. 1939da ortaöğrenim gördüğü Gopalganjda Müslüman Birliği şubesinin kuruluşunda rol oynadı. 1942de Kalkütadaki İslam Yüksek Okuluna girdi. 1947de hukuk öğrenimi görmek için Dakkaya gitti. Ertesi yıl siyasi çalışmalarından dolayı üniversiteden çıkarıldı.
Öğrencilik yıllarında Müslüman Birliği içinde yer alan Mucibur-Rahman, Pakistanın kurulmasından sonra Muhammed Ali Cinnahın Urdu dilini tek resmi dil yapma girişimine karşı çıkarak 1947de bu örgütten ayrıldı. 1949de ılımlı sol eğilimli Avami Birliğinin kurucularından biri olarak muhalefete geçti. Aynı yıl üç yıl hapis cezasına çarptırıldı. 1953te Avami Birliğinin genel sekreteri oldu. Ertesi yıl muhalefet partilerinin oluşturduğu Birleşik Cephe nin adayı olarak Doğu Pakistan Yasama Meclisine girdi ve Fazlul-Hakın kısa ömürlü hükümetinde tarım ve kooperatifler bakanlığı yaptı. Bir buçuk yıllık bir tutukluluk döneminden sonra 1955te Pakistan Ulusal Meclisine seçildi.
1958 Ekiminde askeri bir darbeyle başa geçen Eyüp Hanın siyasi etkinliklere altı yıl ara verilmesi çağrısına uymadığı için iki kez tutuklandı. Direnişini sürdürerek halkın sempatisini kazandı. 1965 Pakistan-Hindistan Savaşı sırasında doğu sınırında karşılaşılan güçlüklere dayanarak Doğu Pakistana özerklik verilmesini öngören altı maddelik bir program hazırladı. Bunun üzerine ülkeyi bölmeye çalışmakla suçlanıp tutuklandı, i 968 yazından başlayarak Eyüp Han rejimine karşı halkın hoşnutsuzluğu giderek artınca 1969 Şubatında serbest bırakıldı. Dakka ya dönüşünde bir milyonu aşkın Bengalli tarafından bir kahraman gibi karşılandı. Bir ay sonra iyice yıpranmış olan Eyüp Hanın yerini alan general Yahya Hanın en kısa zamanda sivil rejime dönme sözü üzerine halkı şiddetten kaçınmaya çağırdı. Ancak seçimin ertelenmesi ve büyük bir kasırgada hükümetin ihmali yüzünden bir milyonu aşkın Bengallinin ölmesi üzerine seçimin yapılmaması halinde iç savaş çıkacağı uyarısında bulundu. Sonunda 7 Aralık 1970te yapılan seçimde Avami Birliği, Doğu Pakistana ayrılan sandalyelerin tümüne yakın bir bölümünü kazanarak Ulusal Mecliste çoğunluğu elde etti. Zülfikar Ali Butto başkanlığındaki Pakistan Halk Partisi de ikinci sırayı aldı. Ancak Yahya Han, altı maddelik özerklik programına karşı uzlaşmaz bir tutum takınarak meclisin toplanmasını erteledi.
Bunun üzerine genel grev ilan eden Mucibur-Rahman, askeri birliklerle çatışmaların yoğunlaşmasından sonra doğrudan hükümet işlerini üstlenerek fiili bir bağımsızlık durumu yarattı. Üst düzeyde görüşmelerin sonuçsuz kalmasının ardından 25 Mart 1971de Pakistan birlikleri Dakkaya girerek büyük bir kıyıma başladı. Mucibur-Rahman tutuklanarak Pakistana gönderildi. Yasadışı ilan edilen Avami Birliğinin bazı yöneticileri Hindistana kaçarak orada geçici bir hükümet kurdular. Bu arada Bengallilerin kitle halinde Hindistana sığınmaya başlaması iki ülke arasında bir sınır savaşma yol açtı. Doğu Pakistana giren Hint ordusu ülke topraklarının büyük kesiminde denetimi ele geçiren Mukti Bahini gerilla kuvvetlerinin desteğiyle Pakistan ordusunu yenilgiye uğrattı.
Yahya Handan devlet başkanlığını devralan Buttonun serbest bıraktığı Mucibur-Rahman, Londra ve Yeni Delhiye uğradıktan sonra ülkesine döndü ve geçici bir anayasayla İngiliz modeline uygun bir parlamenter sistem kurarak 12 Ocak 1972de başbakanlığı üstlendi. Bengalli olmayan topluluklara karşı bir kitle kıyımını önlemeye çalışarak gerillaları silahsızlandırdı. Başlıca sanayi dallarını devletleştirdi ve yaygın açlığa karşı bir iktisadi yardım programı uygulamaya girişti. Ancak genç Bangladeşin içinde bulunduğu büyük güçlükleri yenmede yetersiz kaldığından giderek muhalefetle karşılaştı. 1973 seçimlerinde çoğunluğu kazanmakla birlikte istikrar sağlayamadı. 1975 başında devlet başkanlığını da üstlenerek sıkı bir yönetim kurmaya çalıştı. Çok geçmeden sağ eğilimli bir askeri darbeyle devrildi ve ailesiyle birlikte öldürüldü.