Bitkilerin Yaşam Döngüsü
Kara yosunları, eğrelti otları, açık tohumlular ve kapalı tohumluların yaşam döngüsünde döl değişimi görülür.
Biyoloji
Etiketler
yaşam döngüsü, yapraklı kara yosunu, açık tohumlu, kapalı tohumlu bitki, eğrelti otu, zigot, sporfot üretimi, gametofit nesil, üreme, çekirdek, koni, haploit, spor, yumurta, sperm, önçim, çiçek tozu borusu, tohum taslağı, diployid, vejetatif hücre, jeneratif hücre, bitki, biyoloji
İlgili ekstralar
Görüntüler
Bitkiler
- kara yosunları
- eğrelti otları
- açık tohumlular
- kapalı tohumlular
Bitkilerin yaşam döngüsünde döl değişimi görülür. Bu demek ki eşeysiz ya da sporofit ile eşeyli ya da gametofit döl birbirini takip eder. Eşeysiz döl sporlar üretir. Spordan üreme hücreleri oluşturmak için uygun gametofit gelişir. Üreme hücreleri birbiriyle birleşir ve zigottan sporofit döl ortaya çıkar, böylece döngü yeniden başlar. Sporofit döl iki tür üreme hücresinden birer kromozom seti alır, yani genetik bakımdan diploit canlıdır.
Sporofit dölün kromozom sayısını yarıya indiren bölünmesi (mayoz) sırasında oluşan spor ve içinden gelişen gametofit döl haploit hücrelerden oluşur.
Kara yosunlarının yaşam döngüsü
- yosun bitkisi
- kapsül sapı
- spor kapsülü
- spor
- genç yosun bitkisi
- erkek "üreme organı"(♂)
- dişi "üreme organı"(♀)
- yumurta hücresi
- sperm
- zigot
- ♀
- ♂
- sporofit döl
- gametofit döl
Yosunlar en basit yapıya sahip kara bitkileridir. Hücreleri gerçek dokular ve organlar oluşturmaz. Yosunlar tallus halinde yaşar. Yosun bitkisi eşeyli, gametofit döl kendisidir, yani haploit canlıdır. Üzerinde oluşan ilkel dişi ve erkek üreme organları üreme hücreleri üretir. Döllenme için gerekli ortam sudur: Kuyruklu erkek üreme hücreleri dişi üreme organında bulunan yumurta hücrelerine su içinde yüzebilir. Erkek üreme hücrelerinin yüzmesi kemotaksis olarak adlandırılır, çünkü hareketleri yumurta hücresinde bulunan kimyasal maddeler ile tetiklenir.
Döllenmiş yumurta hücresinden eşeysiz (sporofit) döl, yani kapsül sapı ve spor kapsülü gelişir. Bunlar olgunlaşırken spor kapsülü açılır ve içinde bulunan mayoz ile oluşmuş sporlar aşağı düşer. Sporlardan yeni eşeyli döl olan haploit genç yosun bitkisi gelişir.
Eğrelti otlarının yaşam döngüsü
- Erkek eğrelti otu
- tohum kümesi (sorus)
- spor kesesi
- spor
- gametofit
- dişi "üreme organı" (♀)
- yumurta hücresi
- erkek "üreme organı" (♂)
- sperm
- zigot
- gelişen Erkek eğrelti otu
Eğrelti otları gerçek organlara ve dokulara sahiptir. Eğrelti otunun tamamı eşeysiz, yani sporofit döldür, üzerinde bulunan spor kapsülünde mayoz ile sporlar oluşur. Gametofit, üreme organlarını taşıyan eşeyli döldür. Hareket edebilen erkek üreme hücreleri dişi üreme organında bulunan yumurta hücresine su damlası yardımıyla ulaşır. Zigottan ikili kromozom setine sahip, yani diploit eğrelti otu gelişir. Eğrelti otlarının yaşam döngüsünde eşeysiz döl, eşeyli döle göre çok daha gelişmiştir.
Açık tohumluların yaşam döngüsü
- ergin açık tohumlu
- dişi kozalak (♀)
- erkek kozalak (♂)
- meyve yaprağı
- tohum taslağı
- mayoz
- makrosporlar
- mikrosporlar
- hava baloncuklu polen tanesi
- yumurta hücresi
- zigot
- kanatlı tohum
- fidecik
Eğrelti otlarında gördüğümüz gibi açık tohumluların yaşam döngüsünde de diploit, yani eşeysiz döl daha gelişmiştir. Ancak açık tohumluların üremesi için su gerekir, sporları ise erkek ve dişi olmak üzere iki farklı eşey tipinde olabilir. Bu farklı eşeyli sporlar özel üreme bölümü olan kozalağın üreme yaprağında oluşur.
Dişi kozalakların üreme yapraklarının temellerinde tohum taslakları bulunur, bunların içinde cinsiyeti dişi olan megasporlar meydana gelir. Meydana gelen toplam dört adet megaspordan biri yumurta hücresini oluşturur.
Erkek kozalakların üreme yapraklarının üzerinde polen keseleri çıkar. Polen keselerinde mayoz gerçekleşir ve mikrosporlar meydana gelir. Mikrosporlardan polen taneleri gelişir, bunların hücrelerinin birinden erkek üreme hücreleri oluşur. Tozlaşma sırasında polen taneleri dişi kozalağa rüzgar aracılığıyla iletilir. Tohum taslağının açıklığına yakın ulaşmış olan polen tanelerinden polen tüpü gelişir ve erkek üreme hücreleri tüpün içinden geçerek yumurta hücresine ulaşır. Açık tohumluların kanatlı tohumu döllenmeden sonra meydana gelir. Tohumun gelişmesi 3 yıl da sürebilir, bu sürenin sonunda tohum kozalaktan düşer ve içinden yeni bir bitki çıkar.
Kapalı tohumluların yaşam döngüsü
- başçık
- sapçık
- polen taneleri
- yumurtalık
- tohum taslağı
- antipot çekirdekler
- polar çekirdekler
- sinerjit çekirdekler
- yumurta hücresi
- polen tüpü
- polen tanesi
- embriyo
- çekirdek
- meyve
- fidecik
- ergin kapalı tohumlu
- çiçek
Kapalı tohumluların çiçeği, içinde gelişen üreme hücreleri için açık tohumluların kozalağından çok daha güvenli yer sağlar. Çünkü üreme hücreleri açık bir meyve yaprağı üzerinde değil, yumurtalık ve başçık olarak kapanmış çiçek organlarının içerisinde gelişir.
Dişi meyve yaprağı olan dişicik tepesinin kökünde bulunan yumurtalık tohum taslağını saklar. Tohum taslağında mayoz gerçekleşir ve dört tane megaspor oluşur. Bunlardan tek bir tane kalır ve içinden sekiz ayrı hücre gelişir. Bunların en önemlileri yumurta hücresi ve polar çekirdeklerdir.
Erkek meyve yaprağı olan erkek organın başçığında erkek sporlar, mikrosporlar meydana gelir. Miksporların içinde tüp (vejetatif) çekirdeği ve üretken (generatif) çekirdek olmak üzere iki hücre oluşur. Çiçek tozlaşma sırasında polen tanesi dişicik tepesinin yüzeyine ulaşır ve tohum taslağına doğru bir polen tüpünün oluşumunu sağlar. Polen tüpünden üretken çekirdekten bölünme ile oluşan iki sperm çekirdeği geçer. Tohum taslağında sperm çekirdeklerinin biri yumurta hücresini, diğeri ise polar çekirdeklerini döller. Bu olay çift döllenme olarak adlandırılmıştır. Döllenmeden sonra meyve ve içindeki tohum oluşur. Tohum çimlendikten sonra yeni kapalı tohumlu bitki gelişir.
İlgili ekstralar
Görüntüde kara yosunlarının ve eğrelti otlarının yaşam döngüsü karşılaştırılarak bitkilerin yaşam döngüsünün anlaşılmasına yardım ediliyor.
Çiçek tozu yumurtanın döllenmesini sağlar. Şekilleri çeşitli ve türlere özgüdür.
Elma, dünyada en büyük miktarda tüketilen meyvelerden biridir.
Animasyon yardımıyla kapalı tohumlu bitkilerin çiçek türlerini öğrenebilirsiniz.
Avrasya'ya özgü, çam ailesinin en yaygın ağaçlarından biridir.
Bitkinin yaşantısını sürdürmesi ve gelişmesi için gerekli organlar.
Tahıllar arasına unlu tanelerinin gıda amaçlı kullanılması için yetiştirilen buğdaygiller girer.