Biden ABD'sinin temel dış politika öncelikleri olarak şunlar ortaya çıktı: Rusya ve Çin'i sınırlamak. İran'ın nükleer silah elde etmesini önlemek. Avrupa'ya geri dönmek. NATO ittifakını güçlendirmek.
Biden'ın ilk 100 gününde Rusya ve İran'ın ilk iki sırada geldiği, Çin politikalarının biraz daha zamana yayıldığı, daha 'pazarlığa açık' tutulduğu anlaşılıyor.
Bu başlıkların tamamı Türkiye'yi de ilgilendiriyor.
Türkiye'nin Rusya ve İran'la sınır komşusu olmaktan kaynaklanan enerji tedariki, turizm ve ticarette zorunlu ilişkileri var.
Ayrıca iki ülkeyle Suriye'de hem farklı cephelerde hem de barış arayışı içinde.
Ayrıca Libya, Ukrayna ve Karabağ'da da Türkiye ve Rusya yine farklı cephelerde.
Suriye'de ayrıca ABD ile PKK/YPG terör örgütü konusunda anlaşmazlık var.
***
Toplama bakıldığında Türkiye-ABD çıkarlarının birleştiği noktalar Rusya'dan daha çok.
Türkiye'nin, kendi ulusal çıkarları bakımından Suriye, Ukrayna, Libya ve Karabağ'da aldığı rol, ABD'nin Rusya'nın sınırlanması politikalarına uyumlu.
Aynı şekilde yine kendi ulusal çıkarları gereği 2010'dan bu yana İran'ın nükleer anlaşmaya zorlanması konusunda aldığı rol de ABD politikalarıyla uyumlu.
Çin'in yüksek teknoloji ve finans gücünden 'doğrudan siyasi ve istihbari etkinlik devşirme' politikasına karşı tutumu da yine ABD politikalarıyla örtüşüyor.
NATO ve AB üyeliği adaylığı bağlamında düşünüldüğünde de, Türkiye ile AB'nin çıkarlarının birleştiği noktalar çok daha fazla.
***
Özetlenirse Türkiye-ABD arasında temel iki sorun bulunuyor: Türkiye'nin Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın alması. ABD'nin Suriye'de terör örgütü PKK/YPG'ye askeri ve siyasi destek vermesi.
***
ABD Başkanı Biden ve Cumhurbaşkanı Erdoğan, ilk yüz yüze görüşmelerini hazirandaki NATO Zirvesi'nde gerçekleştirecek.
Her iki ülkede de bu görüşmenin ilişkilerin seyrini belirleyeceği beklentisi var.
Bu beklentileri en ayrıntılı şekilde, düşünce kuruluşlarının yayınladıkları raporlarda görüyoruz.
Buralarda çalışılan politika önerileri, ağırlıkla şu temele dayanıyor: İşbirliği konularını öne alın, çatışma konularını zamana yayın.
ABD tarafında yapılan bazı değerlendirmeleri daha önce ele almıştım.
***
Bunlara önceki gün Amerikan-Alman Marshall Fonu (GMF) Ankara Direktörü Özgür Ünlühisarcıklı'nın Amerika'nın Sesi kanalına verdiği söyleşiyi de eklemek gerekiyor.
Ünlühisarcıklı, Biden'ın 1915 Ermeni tehciri için 'soykırım' ifadesini kullanarak -benim deyimimle- var olan sorunların üzerine tüy diktiğini vurgularken, Türkiye'nin ise ölçülü davrandığına ve 'kendine de maliyet üretmeyen tepkiler' verdiğine dikkati çekti. Daha ileri adımlar için ise Erdoğan-Biden buluşmasının belirleyici olacağını işaret etti.
Amerikan-Alman Marshall Fonu (GMF) Türkiye Direktörü'nün, iki ülkenin durumu ve çözüm formülü değilse de 'yöntemi'ne dair görüşlerini şöyle özetledim:
- ABD'nin şunu anlaması lazım; kendisi için 'operasyonel durumda' S-400 sahibi bir Türkiye nasıl kabul edilemez ise Türkiye'nin de S-400'leri hemen elden çıkarayım demesi mümkün değil.
- Biraz yaratıcılık gerekiyor. Önce güven artırıcı bir süreç işletilmeli. S-400'lerin kullanılmaması karşılığında ABD Patriot konuşlandırabilir. Sürecin sonunda Türkiye S-400 yerine Patriot veya eşdeğer bir NATO hava savunma sistemine sahip olmalı.
- Türkiye sadece bölgesinde değil, Afganistan, Ukrayna, Libya gibi ülkelerde oynadığı role bakılırsa, çok bölgeli bir güç konumunda.
- Biden'ın ilk iki önceliği Rusya'nın dizginlenmesi ve İran'ın nükleer silah sahibi olmasının önlenmesi. Aslında Türkiye her iki konuda da bir rol oynuyor.
- Türkiye fiilen Rusya'yı sahada dizginliyor ve bunun için de bedel ödüyor. Suriye'de, Karabağ'da, Libya'da, İdlib'de... Ankara'nın Ukrayna politikasına bakın... Şu anda Türkiye Rus yaptırımları altında. Turistik uçuşları durdurdular, yakında domateslerde böcek ilacı var demeye başlarlar.
- Türkiye ve ABD'nin yapması gereken Rusya ile ilgili çabaların daha iyi koordine edilmesi, Türkiye'nin takdir edilmesi.
- İran ile de Türkiye, Suriye'de zaten bölgesel bir rekabetin içinde. Ama Körfez-İsrail ekseni, yani İsrail, Mısır, Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan, sonradan Yunanistan ve Fransa sadece İran karşıtı değil aynı zamanda Türkiye karşıtı olması bir sorun. Bu pürüz çözülürse Türkiye-ABD koordinasyonu kolaylaşır.
- İki ülkenin birbirine 'işbirliği yapabildiğimiz konularda yapalım, yapamadığımız konularda da birbirimizin ayağına fazla basmayalım' demesi gerekiyor.
Diplomasinin daha fazla kullanılmasına ihtiyaç var.
***
Amerikan-Alman Marshall Fonu'nu önemsedim, çünkü Washington'daki politika yapıcılar üzerinde en etkili kuruluş olarak kabul ediliyor.
Sadece yönetim değil, Kongre nezdinde de...
GMF Başkanı Dr. Karen Donfried'ın Biden kabinesinde Avrupa ve Avrasya İşlerinden Sorumlu Dışişleri Bakan Yardımcılığına aday gösterilmesini bir ölçü olarak alabilirsiniz örneğin. Ayrıca, ilgili haberlerde, Dışişleri Bakanlığı ve Ulusal Güvenlik Konseyi gibi kritik kurumlarda da GMFnin Avrupa, Rusya ve Çin konularını çalışmış yetkililerinin önemli görevlere getirildiği görülüyor...
Bütün öneriler, ABD'nin "S-400'ü topraklarında bile bulundurma" diye özetlenebilecek çıkışlarından geri adım atacağına işaret ediyor.