Bolivya’nın politik ve ekonomik kararları doğrudan ya da dolaylı başka ülkelerin otoritelerine tabi olduğu sürece, bağımlılık form ve mekanizmalarını tartışmaya açmamak olanaksızdır; ki bu konu özgürleşmiş olmasıyla gurur duyan bir ülkenin egemenlik düzeyini tanımlayan karakteristik özelliklere işaret eder…
İspanyol sömürgeciliği yerini önce İngiltere’nin ardından ABD’nin yeni emperyalist kapitalizm sömürgeciliğine bıraktı. ABD Latin Amerika’daki ve elbette Bolivya’daki denetim ve hakimiyetini geçen iki yüzyıl süresince sistematik biçimde uygulanmış olan 1823 tarihli “Amerika Amerikalılarındır” şeklindeki Monroe doktrini çerçevesinde sürdürmüştür. Gerçekleştirilen askeri, diplomatik, politik ve ekonomik müdahaleler sayısızdır.
Bugün Latin Amerika ve Karayipler’de ABD’nin çeşitli alt kıta ülkelerindeki özgürleşme sürecini nasıl engelleyeceği konusundaki tartışma geri dönmüş durumda. Bolivya örneğinde durum son derece önem kazanmıştır, zira La Paz hükümeti ile Washington arasındaki ipler daha önce hiç olmadığı kadar kopmuştur. Başkan Evo Morales’in “Yankee emperyalizmine” karşı açıklamaları ve fiilleri ve ardından Büyükelçi Philip Goldberg’in geçtiğimiz haftalarda kovulması bu yeni durumun kanıtlarıdır.
Bu, çok kutuplu dünya bağlamı ile, bölgesel stratejik düzenleme bağlamı dikkate alınmaksızın bütünüyle anlaşılamaz. UNASUR’un (Güney Amerika Uluslar Birliği) güçlenmesi, OAS’ın (Amerikan Devletleri Örgütü) zayıflaması, bir Güney Amerika askeri paktına doğru gidiş, TIAR’ın (Amerika Ulusları Karşılıklı Yardımlaşma Anlaşması) neredeyse yitip gitmesi, bölgesel bir bankanın yükselmesi ve IMF ile Dünya Bankası’nın regresyonu, başka şeylerle birlikte, mevcut jeopolitik durumu tanımlamaktadır.
Fakat Bolivya örneği, özellikle içinde doğulu oligarkların çokuluslu petrol şirketleriyle ittifak halinde özerklik yanlısı komplolarıyla ortaya çıkan politik kriz bağlamında, durum üzerine biraz düşünmeyi hak ediyor. UNASUR ve özelde Brezilya ve Şili hükümetleri uluslararası kararlar bakımından son derece tehlikeli bir rol üstlenmiş durumda, Cochabamba’daki açık diyalogda Evo Morales hükümeti ile kışkırtıcı valilerin “baba”ları rolüne soyundular.
Daha önce hiçbir zaman eski bir Şili Dışişleri Bakanı (bu durumda Gabriel Valdez) Bolivya’ya borçlu olan Şili oligarşisinin jeopolitik ve ekonomik ilgilerini dikkate alarak Bolivya politik arenasına tavsiyede bulunma ve liderlik etme işine kalkışmamıştır. Öte yandan çokuluslu petrol şirketleri, ülkedeki gaz araması politikalarını sürdürmek için Petrobras ve Brezilya hükümetini yerel kuklaları haline getirdiler. Hata Brezilya hükümeti kendi kendisini kışkırtıcı valiler ile sivil komiteler arasında arabulucuya dönüştürdü.
Burada şöyle bir uyarı yapmamız gerekiyor: Bolivya üzerinde yeni bağımlılık biçimleri ortaya çıkıyor; özellikle komşu ülkeler Bolivya’yı ucuz bir gaz enerjisi kaynağı -ki bu güçlü Sao Paolo endüstileri için, Arjantin’deki iç tüketim ve Şili maden sektörü için- olarak gördükleri sürece. Tam da bu esnada uluslararası gaz boru hattı ve nüfusun çoğunluğu için ucuz enerji tüketimini çeşitlendirme projeleri askıya alınmaktadır.
Bu durum, doğulu sivil radikallerin Beni, Santa Cruz, Pando ya da Tarija’yı “Protektorat”lara, yani başka egemen güçlerin denetimindeki bölgelere çevirmeyi talep ettiği bir dönemde vuku bulmaktadır. Sözü geçen bölgelerde bazı STK’larca finanse edilen kesimler Bolivya ulusuna, Bolivya Cumhuriyeti’ne ve ulus devlete hiçbir göndermede bulunmaksızın mevcut Bolivya topraklarında 36 ulusun yaratılmasını istemektedir.
Burada muhafazakar tepkiye karşı ulusal ekonomiyi ve ulus devleti güçlendirmek için önemli reformlar gerçekleştirip üç renkli yurtsever bayrağı yükselten, buna rağmen, hem bir parçalanma tehdidi olan hem de Bolivya’nın yaşaması olanaksız uluslara bölünmesini teşvik eden bir çokulusluluk projesini itiraz kabul etmeksizin savunan Evo Morales’in çelişkisi yatmaktadır.
Önemli halk kesimlerinin, ulusal kurumların ve Kurucu Meclis huzurunda Bolivya’nın bölünmesi olasılığıyla ilgili olarak eleştirilerini dile getiren Silahlı Kuvvetlerin pozisyonu, mevcut ulusal parçalanma karşısında oldukça ürkütücü görünüyor, şu anlamda ki, artık savunulacak bir yurt olmayacaktır. Burada dört beş yıllık hızlı bir süreçten söz etmiyoruz, daha çok Yugoslavya’da olduğu gibi 15-20 yıllık bir süreçten söz ediyoruz.
Paradoksal olarak, halihazırdaki anti-emperyalist ve anti-oligarşik süreçte, bazı unsurlar daha az ya da daha çok bağımlılık ölçütünün ötesinde, gelecekteki bir ulusal parçalanmanın fitilini yakıyorlar.
2 Ekim 2008
[Bolivia Rising’deki İngilizcesinden Aydın Gelmez tarafından (Latinbilgi) Sendika.Org için çevrilmiştir]