Komedyen Rodney Dangerfield bir keresinde “Çok fazla alkol tüketiyorum. En son idrar örneği verdiğimde içinde zeytin vardı.” dedi. Aslında, idrar tahlili veya tıbbi teşhis için yapılan idrar incelemesinin hem çılgın hem de ciddi bir geçmişi vardır.
Sümer doktorları M.Ö. 4000 yıllarından başlayarak, kil tabletlere idrar analizlerini kaydetti. Kabaca M.Ö. 100'den kalma Sanskrit tıp metinleri, en az 20 farklı idrar türünü tanımlar. Antik Hindistan'da doktorlar, şimdi diyabet olarak adlandırdığımız şeyden etkilenen insanların, tatlı tadı olan ve karıncaları çeken idrar ürettiklerinin farkındaydı.
Modern tıptan önce, idrarın görsel muayenesi, üroskopi olarak adlandırılıyordu. Orta Çağ doktorları, üroskopiyi hastalığın sonucunu tahmin etmeden önce hastanın gözlerinin önünde matulayı (mesaneye benzeyen cam bir kap) tutup döndürerek neredeyse büyülü bir sanata yükseltti. Bazı hekimler hastayı hiç görmeden teşhis koymaya başladı. Rönesans döneminde, üroskopi fal bakmak ve geleceği tahmin etmek için bile kullanıldı.
Bugün bir idrar örneğinde tespit edilen beyaz kan hücrelerinin çok sayıda varsa eğer bir idrar yolu enfeksiyonunun göstergesi olabileceğini biliyoruz. Hematüri veya idrarda kırmızı kan hücrelerinin varlığı, böbrek taşı, böbrek travması veya idrar yolunda (böbrekler, üreterler, idrar kesesi, prostat ve üretrayı içerir) bir tümör varlığını gösterebilir. Şeker hastalığı, idrardaki glikozun (şeker) başlıca nedenidir. Karaciğer veya tiroid hastalığının teşhisine yardımcı olmak için başka idrar testleri kullanılabilir.
Fizyolog J. A. Armstrong, “Doktorların, vücudun iç işleyişini görebileceklerini düşündükleri bir pencereden idrar, laboratuvar tıbbının başlangıcına yol açtı. Hekimlerin rolü yükseldikçe, üriner teşhisin önemi abartıldı ve on yedinci yüzyılda üroskopi kullanımı mantığın çok ötesine geçti."
Yazı görselinin açıklaması: Hollandalı ressam Gerrit Dou'nun (1613-1675) eserinde, bir idrar şişesine bakan doktor resmedilmiştir (1653).