This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
B Ü T Ü N Y A P I T L A R I R O M A N
KURK MANTOLU MADONNA Sabahattin Ali 25 Şubat 1907'de Gümülcine'de doğdu, 2 Nisan 1948'de Kırklareli'nde öldü. İstanbul İlköğretmen Okulu'nu bitiren Sabahattin Ali, Yozgat'ta bir yıl öğretmenlikten sonra, 1928 yılında Milli Eğitim Bakanlığı'nca Almanya'ya gönderildi. 1930'da döndükten sonra Aydın, Konya ve Ankara ortaokullarında Almanca öğretmenliği, Milli Eğitim Bakanlığı Yayın Müdürlüğü'nde memurluk ve Devlet Konservatuvarı'nda dramaturgluk yaptı. 1945'te Bakanlık emrine alındı, İstanbul'da Markopaşa adlı mizah gazetesini çıkardı. 1948'de bir yazısı yüzünden tutuklandı, üç ay kadar hapis yattı. Sürekli izlendiği için yurtdışına kaçmak istedi, ancak Kırklareli dolaylarında bir kaçakçı tarafından öldürüldüğü iddia edildi. Şiirler, hikâyeler, romanlar yazdı, çeviriler yaptı. İlk yazıları Balıkesir'de Irmak dergisinde çıkmıştı (1925/26). Sabahattin Ali 1930'lu yıllarda öyküye gerçekçi ve yeni bir soluk getirmişti. Öykülerinde; tanımlamakta güçlük çektiğimiz kimi duyguları ustalıkla anlatan Ali, insanın zavallılığını ve gücünü aynı sarsılmaz üslupla, zaman zaman masalsı ve destansı bir biçimde yansıtmayı başarmıştı. Öykü kitapları: Değirmen (1935), Kağnı (1936), Ses (1937), Yeni Dünya (1943), Sırça Köşk (1947). Halk şiirinden esinlenerek yazdığı şiirlerini Dağlar ve Rüzgâr'da toplamıştı (1934). Sabahattin Ali, romanlarında da insanın ruhuna ayna tuttu ve gerçeğe bu aynadan baktı. Kuyucaklı Yusuf (1937), İçimizdeki Şeytan (1940), Kürk Mantolu Ma-donna (1943) adlı romanlarında, okurların gerçekliği daha derinden algılamasını sağladı. Sağlığında yayımlanmış dokuz kitabına, Varlık dergisinde tefrika edilen Esirler (1936) oyunu da eklenince on kitabı, yedi ciltlik bir külliyat halinde Varlık Yayınları arasında tekrar basılmıştı (1965/66). Bütün Eserleri önce Bilgi Yayınevi'nde, sonra Cem Yayınevi'nde yeniden basıldı. Bu arada Hikmet Altınkay-nak'ın Sabahattin Ali-Markopaşa Yazıları ve Ötekiler (1987) derlemesi de adı geçen dizide çıktı. Yazar üzerine incelemeler arasında Kemal Sülker'in Sabahattin Ali Dosyası (1968), Asım Bezirci'nin Sabahattin Ali/Hayatı, Hikâyeleri, Romanları (1974), Kemal Bayram'm Sabahattin Ali Olayı (1978), Filiz Ali Laslo ile Atilla Özkırımlı'nın Sabahattin Ali (1979), Reşit M. Ertüzün'ün Sabahattin Ali Olayının Gerçeği (1985), Filiz Ali'nin "Filiz Hiç Üzülmesin" (1996), Ramazan
Korkmaz'ın Sabahattin Ali (1997) adlı kitapları ve Almanya'da yayımlanan Elisabeth Siedel'in Sabahattin Ali Mystiker und Sozialist adlı çalışması sayılabilir.
Sabahattin Ali'nin YKYdeki öteki. kitapları: Bütün Öyküleri I (1997) Bütün Öyküleri II (1997) içimizdeki Şeytan (199 8) Markopaşa Yazıları ve Ötekiler (1998) Kuyuçaklı Yusuf (1999) Bütün Şiirleri (1999) Çakıcı'nın İlk Kurşunu (2002) .
SABAHATTİN ALI Kürk Mantolu Madonna ROMAN ODO İSTANB UL .
Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık Ticaret ve Sanayi A.Ş. Baskı: İstanbul. Baskı: istanbul.. aracılığıyla alınmıştır. Yapı Kredi Kültür Merkezi İstiklal Caddesi No.Yapı Kredi Yayınlan .250 Kürk Mantolu Madonna / Sabahattin Ali Genel Tasarım: Faruk Ulay — Kapak Tasarımı: Nahide Dikel Baskı: Şefik Matbaası Marmara Sanayi Sitesi M Blok No: 291 İkitelli/İstanbul 1. 285 Beyoğlu 34433 İstanbul Telefon: (0 212) 2 52 47 00 (pbx) Faks: (0 212) 29 3 07 23 . Eylül 2004 ISBN 975-363-802-7 © Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık Ticaret ve Sanayi A. Şubat 1998 15. 1997 Bu kitabın telif haklan Onk Ajans Ltd.Ş.967 Edebiyat . 1943 YKY'de 1. Baskı: Remzi Kitabevi. Şti.
onu modern edebiyatımızın kolayca etiketlendirile-meyecek öncü yazarlarından biri olarak. çeşitli yönleriyle bugün yeniden. sanatçı ruhunun tutkulu derinlikleri ile ülke gerçeklikleri karşısındaki toplumsal bilinci arasında kimi zaman kurabildiği uyumlu denge. hep Sait Faik ile birlikte.çizgi üzerinde görme ve öyle değerlendirme eğilimi de. bu sığ değerlendirmeyi çok aşmakta. kimi zaman da bireyin iç dünyasına eğilen şikayetçi. yalnızca Sabahattin Ali ile Sait Faik değil.Önsöz Sabahattin Ali'nin talihsizliklerle örülü yaşamı. Bu yaklaşım Sait Faik'i "bireyci". oldukça kaba ve şematik bir yaklaşımla. pek tabii ki her ikisi de gerçek ve güçlü edebiyatçı kimlikleriyle. 5 . hatta yapıtlarından çıkarılabilecek pek çok örnekle neredeyse geçersiz ve anlamsız kılmaktadırlar. Şimdiye dek çoğunlukla. hiçbir gerçek yazar gereği gibi değerlendirilemez. gizemli yönleri hala tam aydmlatılamamış trajik ölümü. karamsar ve melankolik bir ruhun patlamaları şeklinde kendini gösteren iç derinliği. Türk öykü edebiyatının iki karşıt eğiliminin temsilcileri olarak tanınmış ve tanıtılmıştır. Sabahattin Ali'yi "toplumcu" etiketleriyle özetlemekte. Kuşkusuz. aynı sığ yaklaşımın bir sonucu olarak görülebilir. Çağdaş öykü edebiyatımızın 50'li yıllardan bu yana ürün veren ustalarını da. diğerini Sait Fa-ik'in temsil ettiği iki farklı -neredeyse karşıt. ikincil bir "misyon" olarak kabul eden böylesi önyargılı bir yaklaşımla. edebiyatı edebiyat dışı alanların hizmetinde. birini Sabahattin Ali'nin. yeni bir edebiyat merceği altında incelenmeye değer kılmaktadır.
yaşamının çileli macerasını belirleyen yazgısı ile olsun.Romanlarından çok öyküleriyle tanınmış olan Sabahattin Ali adına. Sabahattin Ali'nin roman türündeki eserlerindendir. edebi kişiliğine karşı haksızlık olacaktır. -kendisinin de yaptığı gibi— Kürk Mantolu Madonna'ya uzun hikaye (novella) demek daha doğru olur. Kürk Mantolu Madonna (1943).çağrışımlarını taşımaktadır. roman ya da uzun hikaye. kendini. Evet. ailesi tarafından 1980'li yılların başında kurulmuş olan ödül kurumu ne yazık ki uzun ömürlü olamadı. Yazarın Berlin'de geçirdiği iki yıllık (1928-30) öğrencilik döneminin esinlemiş olabileceği bu uzun öykünün ilk çeyreğinde. Kültür ve sanat alanlarında 80'li yıllarda başlayan ve giderek tırmanan vurdumduymazlık. yeni bir işe giren bir küçük memurun. sınırları kalın çizgilerle belirlenmiş bir akımı içerisine hapsedilmesi ve orada tutulması. Eserlerinin yeniden yayımlanması. Roman. ondokuzuncu yüzyıl Rus anlatı edebiyatının -özellikle de Dostoyevski ve Gogol'ün. atmosferi ve yarattığı etki ile. belki bugün bu değerli yazarımızı bize yeni bir ışık altında gösterecek ilginç çalışmalar derlenebilecekti. yaşadığı ve edebi eğilimler üzerinde etkisini sürdürdüğü dönemin. bu edebiyatımız için gerçek bir kazanç olacaktır. Türk edebiyat ortamından bu olanağı da esirgedi. Ama kurgu ve yapı olarak hikayelerinden farklı olan bu eser. Seçici kurul üyelerinden biri olarak katılımcıların ürünlerini değerlendirme fırsatı bulduğum bu ödül. memuriyet yaşamının küçük ve dar dünyasını ve karşılaştığı hiç de ilginç biri gibi görünmeyen bir başka küçük memuru -Raif efen6 . Ama yazar olarak. Belki. Kuyucaklı Yusuf (1937) ve İçimizdeki Şeytan (1940) ile birlikte. Eserlerinde bu bilincin yansımalarına elbette rastlanmaktadır. elbette toplumcudur. öykü dalının yanısıra inceleme ve eleştiri dalında da özendirici olabilseydi. İkinci Dünya Savaşı'nı önceleyen yıllarda yaşanmış tutkulu ve marazi bir aşkı eksen almakta. yeni bir okur kuşağı için Sabahattin Ali'nin yeniden keşfedilmesi olanağını yaratabilirse. o dünyaya ve hayata bakışı ile olsun. Sabahattin Ali'nin yüzeysel olarak "toplumcu yazar" etiketiyle özetlenmesinin te-melsizliğini gösteren güçlü bir örnektir.
biraz i dünyadan uzak. böyle bir aptalı sevmenin hicabıyla. Hayatının bildiğimiz ve bilmediğimiz taraflarında insana merak verecek bir cihet olmadığı muhakkaktı. Hele bunlardan bir tanesi günlerce sarsmıştı. oldukça saf bir talebeye âşık oluyor. tamı tamına böyle biri olduğu izlenimini ediniyoruz. Böyle kimseleri gördüğümüz zaman çok kere kendi kendimize sorarız: 'Acaba bunlar neden yaşıyorlar? Yaşamakta ne buluyorlar? Hangi mantık. Berlin'de bir resim galerisinde rastladığı bir kürk mantolu kadın portresinin ruhunda ateşlediği tutkuyu ve o portrenin ressamı ve modeli olan gizemli kadınla yaşadıklarını hikaye ediyor.d iyi. Daha ilk satırlarda. Aradan aylar geçtiği halde bir türlü bu tesirden kurtulamadım. Halbuki o hiç de fevkalade bir adam değildi. buna rağmen bir insana tesadüf ettikleri zaman tebessüm etmek etmek isteyen bakışları gözlerimin önünde canlanıyor. bu anlatıcının. 20 Haziran 1933 tarihini atarak başladığı bu defterde Raif efendi. Hatta pek alelade. Klara Miliç ismindeki bu hikâyenin kahramanı olan kız. İlk 60 sayfalık bölümde. Yazarı da etkilemiş olduğunu düşünebileceğimiz esin kaynağına ilişkin bir ipucunu Raif efendinin defterindeki şu satırlarda bulabiliriz sanıyorum: "Üzerimde en çok tesir yapanlar Rus muharrirleriydi. hangi hikmet bunların yeryüzünde dolaşıp nefes almalarını emrediyor?'" cümleleriyle tanıtıyor. her gün etrafımızda yüzlercesini görüp de bakmadan geçtiğimiz insanlardan biriydi. anlatıcının kendisinin de. fakat buna dair hiç kimseye bir şey söylemeden.tanıttığı neredeyse bütünden bağımsız gibi görünen bölüm yer almakta. Raif efendinin saf yüzü. Turgenyef'in koskocaman hikâyelerini bir defada sonuna kadar okuduğum oluyordu. Romanın esas gövdesini oluşturan ikinci bölüm ise. hiçbir hususiyeti olmayan. on yıl öncesine dönerek. müthiş iptilasının 7 . Ne zaman kendimle baş başa kalsam. hiç de sık rastlanmayan özellikleriyle Türk romanının çok özgün bir karakteri olan Raif efendiyi okura: ""Şimdiye kadar tesadüf ettiğim insanlardan bir tanesi benim üzerimde belki en büyük tesiri yapmıştır. bir Rus öyküsünden fırlamışa benzeyen ve o öykülerdeki anlaşılmaz hummalı hastalıklardan biriyle ölüm döşeğine sürüklenen Raif efendinin siyah kaplı bir deftere döktüğü tutkulu aşk hikayesi.
en güzel taraflarını müthiş bir kıskançlık ve itimatsızlıkla saklamak cihetinden onu kendime benzetiyordum. edebiyata. Halit Ziya'lardan Sabahattin Ali'lere. içinden geçenleri söyleyememek. sürükleyici bir 'tahkiye' ile kaleme alınmış olan bu defter. İlk basımı 1943 yılında yapılmış olan bu kitabı. Füsun Akatlı Şubat 2002 8 . dünden bugüne düşen ışığın kaynaklarına ilgi göstermeleri kendi kazançları olacaktır. en derin." Süslerden uzak. Bu kızı nedense kendime pek yakın bulmuştum. altmış yıl sonrasının okuruna sunarken.kurbanı olup gidiyordu. dilinde ve anlatımında bir sadeleştirmeye gitmek gibi bir edebiyat barbarlığından kaçınan yayınevini. ama yine de anlatının özünü yansıtmaya çok elverişli görünen şiirli bir dille. Genç okurların da. en kuvvetli. onlardan günümüze uzanan. Cumhuriyet dönemi edebiyatımızın dil zenginliği ve lezzeti taşıyan bu yapıtlarını "aslından" okumakla tadabileceklerinin bilincinde olmaları. yazara ve okura saygısından ötürü kutlamak isterim. gerçek edebiyat zevkini ancak. Türk anlatı edebiyatının küçük ve zarif bir mücevheri gibidir. yalın.
KURK MANTOLU MADONNA .
Benim de Raif efendiyi daha yakından tanımam sadece bir tesadüf eseridir. en basit bir beşer tecessüsü ile. hangi hikmet bunların yeryüzünde dolaşıp nefes almalarını emrediyor?" Fakat bunu düşünürken yalnız o adamların dışlarına bakarız. Ne zaman kendimle baş başa kalsam. isteseler de istemeseler de işlemeye mahkûm birer dimağları bulunduğunu. bunun neticesi olarak kendilerine göre bir iç âlemleri olacağını hiç aklımıza getirmeyiz. buna rağmen bir insana tesadüf ettikleri zaman tebessüm etmek etmek isteyen bakışları gözlerimin önünde canlanıyor. onların da birer kafaları. dibinde ne olduğu hiç bilinmeyen bir kuyuya inmek cesaretini gösterecek bir insan bulmaktan daha kolaydır. biraz dünyadan uzak. bunun içinde. Hayatının bildiğimiz ve bilmediğimiz taraflarında insana merak verecek bir cihet olmadığı muhakkaktı. bu meçhul âlemi merak etsek. Aradan aylar geçtiği halde bir türlü bu tesirden kurtulamadım. Bu âlemin tezahürlerini dışarı vermediklerine bakıp onların manen yaşamadıklarına hükmedecek yerde. Halbuki o hiç de fevkalade bir adam değildi. beklemediğimiz zenginliklerle karşılaşmamız mümkün olur.Şimdiye kadar tesadüf ettiğim insanlardan bir tanesi benim üzerimde belki en büyük tesiri yapmıştır. hiçbir hususiyeti olmayan. Böyle kimseleri gördüğümüz zaman çok kere kendi kendimize sorarız: "Acaba bunlar neden yaşıyorlar? Yaşamakta ne buluyorlar? Hangi mantık. muhakkak ki. Fakat insanlar nedense daha ziyade ne bulacaklarını tahmin ettikleri şeyleri araştırmayı tercih ediyorlar. her gün etrafımızda yüzlercesini görüp de bakmadan geçtiğimiz insanlardan biriydi. belki hiç ummadığımız şeyler görmemiz. Dibinde bir ejderhanın yaşadığı bilinen bir kuyuya inecek bir kahraman bulmak. Raif efendinin saf yüzü. 11 . Hatta pek alelade.
arkadaşlardan habersiz olarak. Sonu çıkmayacağını bile bile girdiğim birçok kabul imtihanlarının hakikaten sonu çıkmayınca nedense gene üzülüyor. Tek tük muvakkat* işler buluyorum!" diye cevap veriyor ve hemen kaçıyordum. Bir gün. acemi bir gülümseme ile: "Fena değil. sedir üzerinde yatmanın sonu gelmesini icap ettiriyordu. bana sadece tasarruf için dediler. akşamüstü. sıkıntımın arttığı ve ihtiyaçlarımın beni bugünden yarma çıkarması bile imkânsız hale geldiği nispette. 12 . herhangi bir inşaattan dönen ve parça parça elbiselerinin içinde sessiz ve biraz kam* Geçici. Evvelce bana iş bulmaları için müracaat ettiğim ve hiç de fena muamele görmediğim bazı tanıdıklara sokakta rastladığım zaman başımı önüme eğip hızla geçiyordum. Halkevinin camlarından aksederek beyaz mermer binayı kan rengi deliklere boğan güneş. yaz aylarını sürünmeden geçirmemi temin etti. İşin garibi. ne olduğu belli olmayan duman. arkadaş odalarında. Beş on kuruş param.Ankara'da uzun müddet iş aradım. istasyonla Sergievi arasındaki tenha yolda ağır ağır yürüyor. toz mudur. benim de çekingenliğim. fakat yaklaşan kış. mahcupluğum artıyordu. fakat haftasına yerime adam aldılar. akasya ağaçlarının ve çam fidanlarının üzerinde yükselen ve buğu mudur. Birkaç tanıdık tarafından ara sıra davet edildiğim içki sofralarında dahi vaziyetimin ümitsizliğini unutamıyordum. tezgâhtarlık için müracaat ettiğim mağazalardan ret cevabı alınca yeis içinde gece yarılarına kadar dolaşıyordum. Ankara'nın harikulade sonbaharını doya doya içime çekerek ruhumda nikbin** bir hava yaratmak istiyordum..Bir bankadaki küçük memuriyetimden çıkarıldıktan sonra -neden çıkarıldığımı hâlâ bilemiyorum. evvelce bana yemek yedirmelerini serbestçe rica ettiğim ve sıkılmadan ödünç para aldığım arkadaşlarıma karşı bile değişmiştim.. "Vaziyetin nasıl?" diye sordukları zaman. Bir hafta sonra bitecek olan lokanta karnesini yenileyecek kadar bile param kalmamıştı. ** iyimser. İnsanlara ne kadar çok muhtaç olursam onlardan kaçmak ihtiyacım da o kadar artıyordu.
Başımı çevirip baktığım zaman camın arkasındaki çehreyi tanıdığımı zannettim. "Nereye gidiyorsun?" diye sordu. Yolda anlattığına göre. Nitekim araba beş on adım gittikten sonra durdu. Makine vesaire komisyonculuğu yapan. Hayret etti: "Nereye girdin?" İstemeye istemeye cevap verdim: "Açıktayım!" Beni baştan aşağı bir süzdü. ayrıldım!" dedim. "Hayır. Her şey. para yardımı yapmasını istemeye geldim zanneder diye çekinmiştim. "Hiç. İşsiz zamanımda kendisine müracaat etmeyişim de hemen hemen bunun içindi: İş bulmasını rica etmeye değil de. Sokuldum. geziniyorum!" "Gel. çalıştığı şirketin bazı fabrikalarını dolaşmaktan geliyordu: "Geleceğimi eve telgrafla bildirmiştim. "Hep bankada mısın?" diye sordu. Güldüm. Şu halde bana da yapacak başka bir şey kalmıyordu. evine davet ettiğine pişman olmamış olmalı ki. aynı zamanda orman ve kereste işleriyle uğraşan bir şirkette müdür muavini olduğunu ve oldukça iyi bir para aldığını biliyordum.bur yürüyen ameleler. mektep arkadaşlarımdan Hamdi. herhalde hazırlık yapmışlardır. üstünde yer yer otomobil lastiği izleri uzanan asfalt.. beni çağırıyordu. bankadan ayrıldığımdan beri görmemiştim. kılık kıyafetime baktı. her şeyi olduğu gibi kabul etmekteydi. Yoksa seni davet etmeye cesaret edemezdim!" dedi. kapısı açıldı. başını uzatmış.. Sık sık görüştüğüm Hamdi'yi. elini dostça bir tebessümle omzuma vurarak: 13 . bize gidelim!" Cevabımı beklemeden bana yanında yer açtı. Tam bu sırada yanımdan hızla bir otomobil geçti. Bunların hepsi mevcudiyetlerinden memnun görünüyorlardı.
Galiba zihninden "Buyurun. Bir sigara iskemlesinin altına dizilmiş bulunan birkaç albüm. Biraz çirkin. misafirler tarafından bir hayli hırpalanmışa benziyordu. Fakat sonra buna lüzum görmeyerek yavaşça dışarı süzüldü.. etrafıma baktım. yamalı siyah ço-raplarıyla. Üzeri sırma çiçekli lacivert koltuklardan birine oturdum.. Bütün bunlarla son günlerde o kadar çok karşılaşmıştım ki. yaşlı bir köylü kadın. fakat cana yakın bir karısı vardı. yirmi beş kuruşluk birkaç romanla moda mecmuaları vardı. Sonra. Küçük. Hiç çekinmeden yanımda öpüştüler. kimseye haber vermeden gitmeyi ve bu sıkıntılı vaziyetten kurtulmayı düşündüm. Karısı da kapının yanında duruyor ve belli etmeden beni süzüyordu."Bu akşam konuşup bir çare buluruz. aldırma!" dedi. Ne yapacağımı bilmediğim için onlardan birini aldım.arkadaşlarına karşı gösterdikleri bu biraz da şuurlu dalgınlıktı. başörtülü. Halinden memnun ve kendinden emin görünüyordu. o zamana kadar "siz" diye hitap ettikleri dostlarına birdenbire ahbapça "sen" diyecek kadar alçakgönüllü ve babacan oluvermek. Sadece. Duvarlarda aile ve artist fotoğrafları. oturun!" demek geçti. karşısındakinin sözünü yarıda kesip rastgele manasız bir şey sormak ve bunu gayet tabii olarak. hatta çok kere şefkat ve merhamet dolu bir tebessümle birlikte yapmak. daha açmadan Hamdi kapıda göründü. misafir odasının ortasında dikilip kaldım. Hamdi beni yalnız bırakarak yıkanmaya gitti. fakat şirin bir evde oturuyordu. Bir eliyle ıs14 . hanıma ait olduğu anlaşılan bir kitap rafında. kenarda. kalkıp. ne yapacağımı bilmeden. hiç ses çıkarmadan kahve getirdi. Bir müddet düşündü. Gıpta ettim. Fakat bu sırada beyaz önlüklü. Mühimce mevkilere geçen adamların esaslı âdetlerinden biri de galiba eski -ve kendilerinden geri kalmış. hatta bu gibi kaidelere fazlaca dikkat eden ve hayattaki muvaffakiyetinin bir kısmını da bu dikkatine borçlu olan Hamdi' nin beni böyle ortada bırakı-vermesinin sebebini düşündüm. Her zaman ihmalkâr olmayan. Hamdi'ye kızmak ve gücenmek aklıma bile gelmedi. Demek artık tanıdıklara yardım lüksünü bile yapacak hale gelmişti. Beni karısına tanıtmadığı için.
. bir şeyler düşünürüz.lak saçlarını tarıyor. Hayat ve zaruretler insana birçok şeyler öğretir. "Hiç!. yahut da. münakaşa edilebileceğini asla aklına getirmeden. "Bakalım. benim halimi düşünerek." Bana rast geldiğinden memnun görünüyordu. alaka ve merhamet göstermek isteriz. Nedense. Şiir.. Erkenden gel.. Unutma. pek çalışkan değildin ama.. Yahut da. Kendisine cevap verilebileceğini. pek ahmakça olduğunu adamakıllı hissettiğim bir gülümseme ile hayran hayran ona bakıyor ve bu halimle kendisine daha çok cesaret veriyordum. beni gör!" Bunları söylerken mektepte kendisinin de ileri gelen tembellerden olduğunu tamamen unutmuşa benziyordu. İhtimal. "Ara sıra. Yüzümde. Yerinden kalkar gibi bir hareket yaptı. Sen zeki çocuksundur. küçük bir çocuğa nasihat verir gibi konuşuyor ve bu cesareti hayattaki muvaffakiyetinden aldığını tavırlarıyla göstermekten de hiç çekinmiyordu.. anlat!" diye sordu. "Yarın sabah bana uğra" diyordu. hayatta bir müddet beraber yürüdüğümüz insanların başına bir felaket geldiğini. eriştiği mertebeleri gösterebildiğine. ötekiyle açık yakalı beyaz frenk gömleğinin düğmelerini ilikliyordu.. bilirim.. bunu burada yüzüne vuramayacağımdan emin olduğu için pervazsızca konuşuyordu. sanki bize de gelebilecek belaları kendi üstlerine çektikleri için. edebiyat gibi boş şeylerin mektep sıralarından sonra ancak zararlı olabileceğinden bahsetti. herhangi bir sıkıntıya düştüklerini görünce bu belaları kendi başımızdan savmış gibi ferahlık duyar ve o zavallılara.. "E. hemen doğruldum ve elimi uzatarak: 15 . nasılsın bakalım. Hamdi de bana aynı hislerle hitap eder gibiydi: "Yazı filan yazıyor musun?" dedi. bunun ehemmiyeti yok. O "Bırak böyle şeyleri canım!" diyerek pratik hayatın muvaffakiyetlerinden. Söyledim ya!. hikâye!" "Bir faydası oluyor mu bari?" Gene güldüm. benim gibi olmadığına seviniyordu.
bunu sonuna kadar götürmeli. sokak lambaları yanmıştı. "Olur. Hademe beni evvela küçük bir odaya alıp bekletti. Ham-di'nin yanına girdiğim zaman yüzümde gene o dünkü ahmakça tebessümün bulunduğunu hissettim ve kendime daha çok kızdım. sen buna layıksın!" demek istiyordum. Hava. belirgin. "Bakalım. Hamdi önünde serili duran bir sürü kâğıt ve içeri girip çıkan bir sürü memurla meşguldü. Derin bir nefes aldım. daha erken. Adeta nefsime: "Dün akşam ses çıkarmadan dinledin ve onun sana karşı velinimet tavrı takınmasına razı oldun ya. Elini sıkmaya cesaret edemeden iskemleye iliştim. 16 . Ama sen bilirsin!" Beni yemeğe çağırdığını unutmuştum. Şapkamı alırken: "Hanımefendiye hürmetler!" dedim."Bana müsaade!" dedim. Dışarı çıktığım zaman ortalık adamakıllı kararmış. Halbuki dün akşam evinden çıktığım sırada buna hiç niyetim yoktu. Şimdi onun karşısında hakikaten amirim. Ağır ağır yürüdüm. kendimi tezlil edilmiş** görmek arzusu vardı. Fakat o tamamen unutmuş görünüyordu. haydi bakalım. Bu anda hatırladım. İçimde bir ümitten ziyade. bana fevkalade temiz ve ferahlatıcı geldi. Ertesi gün. ** Hakarete uğramış. olur. biraz tozla karışık da olsa. bir şey yaparız!" gibi her müracaat ettiğim hayır sahibinden dinlemeye alıştığım beylik sözlerle beni uğurlamış-tı. öğleye doğru Hamdi'nin şirketine gittim. Kapıya kadar geldim. hatta velinimetimmiş gibi bir şaşkınlık duyuyor ve bu kadar alçalan benliğime bu muameleyi cidden layık görüyordum. Buna rağmen gittim. Bana başıyla bir iskemle gösterdi ve işine bakmakta devam etti.. nedense. * Açık. bir şey düşünürüz.. sen yarın bana uğra! Üzülme canım!" diyerek sırtımı okşadı. Dün akşam beni yolda otomobiline alan mektep arkadaşımla. Zaten sarih* bir vâitte de bulunmamıştı. "Neden canım.
. Boş zamanlarında içeride oturur. Sonra ağır ağır.. aramızda ne kadar büyük bir mesele hâsıl olmuştu! insanlar arasındaki münasebetleri tanzim eden amiller ne kadar gülünç. Yüzünde.. buna rağmen onun bana dair... samimi bir memnuniyet vardı.. Adam eliyle gayri muayyen bir kapıyı gösterdi ve geçti. Adeta şirketle bankalar arasında irtibat memuru gibi bir şey... Fakat sana şimdilik pek fazla veremeyeceğiz: Kırk elli lira. yalnız mevkiinin icaplarını yaptığını ve bunun da belki hakikaten lüzumlu olabileceğini düşündüm. kendime de değil. Muvaffakiyetler!" Koltuğundan kalkmadan elini uzattı. Dün akşamdan beri ne Hamdi. ne de ben hakikatte değişmiş değildik.on iki saatten biraz fazla bir zaman içinde.. Ben müdürle konuştum. Sonra. benim ona dair öğrendiğimiz bazı şeyler. neysek gene oyduk. Niçin bırakıp gidemiyordum? Kırk lira aylığı mı feda edemiyordum? Yoksa Hamdi'ye karşı ayıp bir harekette bulunmuş olmaktan mı çekmiyordum? Hayır! Aylardan beri süren işsizlik. başım önümde. İstediğin kadar şiir yaz. nerede iş arayacağı17 . sadece burada bulunuşumaydı. buradan çıkınca nereye gideceğimi. kendi işlerine bakarsın. Hadi bakalım!. Yorucu bir şey değil. Onun aslında hiç de fena bir insan olmadığını. yüzüme o cesur ve manalı gözlerini dikerek ilave etti: "Yani bir iş icat ettim. İleride tabii artar. İşin asıl garip tarafı.. Bazı bankalarda ve bilhassa kendi bankamızda işlerimizi takip edeceksin. ne kadar boş ve bilhassa asıl insanlıkla ne kadar az alakası olan şeylerdi. Sokuldum ve teşekkür ettim. ikimiz de bu değişikliği olduğu gibi kabul ediyor ve tabii buluyorduk.. bana iyilik ettiği için... birkaç adım yürüyerek ilk rast geldiğim hademeye mütercim Raif efendinin odasını sordum. Fakat dışarı çıkınca koridorda bir müddet durakladım ve bana tarif ettiği odaya gitmekle burayı bırakıp çıkmak arasında bir hayli tereddüt ettim.. Odanın tenhalaştığı bir anda arkadaşım başını kaldırarak: "Sana bir iş buldum!" dedi. bazı küçük ve teferruata ait şeyler bizi ayrı istikametlere alıp götürmüşlerdi. ne kadar dıştan. Tekrar durdum.. Benim kızgınlığım Hamdi'ye değil.. tayinini yapacağız.
mı bilmemek... Ve artık tamamıyla pençesine düşmüş olduğum bir cesaretsizlik... İşte beni o loş koridorda tutan ve oradan geçecek olan diğer hademeyi beklemeye sevk eden bunlardı. Nihayet rastgele bir kapıyı araladım ve içeride Raif efendiyi gördüm. Onu evvelden tanımıyordum. Buna rağmen, masasının başına eğilmiş gördüğüm bu adamın başkası olamayacağını derhal hissettim. Sonradan bu kanaatin nereden geldiğini düşündüm. Hamdi bana: "Bizim Almanca mütercimi Raif efen-; dinin odasına senin için bir masa koydurdum, kendisi sessiz sedasız, allahlık bir adamdır, kimseye zararı dokunmaz" demişti. Sonra herkese bay, bayan denildiği bu sıralarda ondan hâlâ efendi diye bahsediyordu. İhtimal bu tariflerin kafamda yarattığı hayal orada gördüğüm kır saçlı, bağa gözlüklü, tıraşı uzamış adama pek benzediği için hiç çekinmeden içeri girmiş, başını kaldırıp dalgın gözlerle bana bakan zata: "Raif efendi sizsiniz, değil mi?" diye sormuştum. Karşımdaki bir müddet beni süzdü. Sonra hafif ve adeta korkak bir sesle: "Evet, benim! Siz de galiba bize gelen memursunuz. Biraz evvel masanızı hazırladılar. Buyurunuz, hoş geldiniz!" dedi. İskemleye geçip oturdum. Masanın üzerindeki soluk mürekkep lekelerini, çizgileri seyretmeye başladım. Bir yabancı ile karşı karşıya oturulduğu zaman âdet olduğu üzere oda arkadaşımı gizliden gizliye tetkik etmek, kaçamak bakışlarla hakkında ilk -ve tabii yanlışkanaatler edinmek istiyordum. Fakat onun bu arzuyu hiç hissetmediğini ve başını tekrar önündeki işe eğerek ben odada yokmuşum gibi meşgul olduğunu gördüm. Öğleye kadar bu hal devam etti. Ben artık gözlerimi pervasızca karşımdakine dikmiştim. Kısa kesilmiş saçlarının tepesi açılmaya başlamıştı. Küçük kulaklarının altından gerdanına doğru birçok kırışıklar uzanıyordu. Uzun ve ince parmaklı ellerini önündeki kâğıtlar arasında gezdiriyor ve sıkıntı çekmeden tercüme yapıyordu. Ara sıra, bulamadığı bir kelimeyi düşünür gibi gözlerini kaldırıyor ve bakışlarımız karşılaşınca yüzünde gülümsemeye benzer bir hareket oluyordu. Yandan ve tepeden bakınca hayli yaşlı göründüğü halde çehresinin, hele böyle gü18
lüşme anlarında, insana hayret verecek kadar saf ve çocukça bir ifadesi vardı. Sarı ve altları kırpılmış bıyıkları bu ifadeyi daha çok kuvvetlendiriyordu. Öğle üzeri yemeğe giderken, onun yerinden kımıldanmadığını, masasının gözlerinden birini açarak önüne kâğıda sarılmış bir ekmek ve bir küçük sefertası gözü çıkardığını gördüm. "Afiyet olsun!" diyerek odayı terk ettim. Günlerce aynı odada karşı karşıya oturduğumuz halde hemen hemen hiçbir şey konuşmadık. Başka servislerdeki memurlardan birçoğuyla tanışmış, hatta akşamüzeri beraber çıkarak bir kahvede tavla oynamaya bile başlamıştık. Bunlardan öğrendiğime göre, Raif efendi müessesenin en eski memurla-rındandı. Daha bu şirket kurulmadan evvel, şimdi bizim bağlı olduğumuz bankanın mütercimiymiş, oraya ne zaman geldiğini kimse hatırlamıyordu. Başında oldukça kalabalık bir aile bulunduğu, aldığı ücretle ancak geçinebildiği söyleniyordu. Bu arada kıdemli olduğu halde, şuna buna bol bol para savuran şirketin, onun ücretini neden artırmadığını sorunca, genç memurlar gülerek: "Hımbılın biridir de ondan. Doğru dürüst lisan bildiği bile şüpheli!" diyorlardı. Halbuki Almancayı gayet iyi bildiğini ve yaptığı tercümelerin pek doğru ve güzel olduğunu sonradan öğrendim. Yugoslavya'nın Susak limanı üzerinden gelecek dişbudak ve köknar kerestelerinin evsafına veya travers delme makinelerinin işleme tarzına ve yedek parçalarına dair bir mektubu kolayca tercüme ediyor, Türkçeden Almanca-ya çevirdiği şartname ve mukavelenameleri şirket müdürü hiç tereddüt etmeden yerlerine yolluyordu. Boş kaldığı zamanlarda masanın gözünü açıp, oradan dışarıya çıkarmadan, dalgın dalgın kitap okuduğunu görmüş ve bir gün: "Nedir o, Raif bey?" diye sormuştum. Sanki bir kabahat yaparken yakalamışım gibi kızarmış, kekeleyerek: "Hiç... Almanca bir roman!" demiş ve hemen çekmeyi kapatmıştı. Buna rağmen şirkette hiç kimse onun bir ecnebi dili bileceğine ihtimal vermiyordu. Belki de hakları vardı, çünkü hal ve tavrında hiç de lisan bilen bir insan kılığı yoktu. Konuşurken ağzından yabancı bir kelime çıktı-C,ı, herhangi bir zaman dil bildiğinden bahsettiği duyulmamış; 19
elinde veya cebinde ecnebi gazete ve mecmuaları görülmemişti. Hulasa, bütün varlıklarıyla: "Biz Frenkçe biliriz!" diye haykıran insanlara benzer bir tarafı yoktu. Bilgisine dayanarak maaşının artırılmasını istemeyişi, başka ve bol ücretli işler aramayı-şı da, hakkındaki bu kanaati kuvvetlendiriyordu. Sabahları tam vaktinde geliyor, öğle yemeğini odasında yiyor, akşamları, ufak tefek alışverişlerini yaptıktan sonra hemen evine gidiyordu. Birkaç kere teklif ettiğim halde kahveye gelmeye razı olmadı. "Evde beklerler!" dedi. Mesut bir aile babası, diye düşündüm, bir an evvel çoluğuna, çocuğuna kavuşmaya can atıyor. Sonradan hiç de böyle olmadığını gördüm, fakat bunlardan daha ileride bahsedeceğim. Onun bu devamlılığı ve çalışkanlığı, dairede horlanmasına mâni olmuyordu. Bizim Hamdi, Raif efendinin tercümelerinde küçük bir daktilo hatası bulsa, hemen zavallı adamı çağırıyor, bazan da bizim odaya kadar gelerek haşlıyordu. Diğer memurlara karşı daima daha ihtiyatlı olan ve her biri bir türlü iltimasa dayanan bu gençlerden fena bir mukabele görmekten çekinen arkadaşımın, kendisine asla mukabeleye cesaret edemeyeceğini bildiği Raif efendiyi bu kadar hırpalaması, birkaç saat geciken bir tercüme için kıpkırmızı kesilerek bütün binaya duyuracak şekilde bağırması gayet kolay anlaşılabilirdi: İnsanları, kendi cinslerinden biri üzerinde kudret ve salahiyetlerini denemek kadar tatlı sarhoş eden ne vardır? Hele bunu yapmak fırsatı, birtakım ince hesaplar dolayısıyla, ancak muayyen bazı kimselere karşı kendini gösterirse. Raif efendi, ara sıra hastalanır ve daireye gelemezdi. Bunlar çok kere ehemmiyetsiz soğuk algınlıklarıydı. Fakat senelerce evvel geçirdiğini söylediği bir zatülcenp onu fazla ihtiyatlı yapmıştı. Ufak bir nezlede hemen evine kapanıyor, dışarı çıktığı zaman kat kat yün fanilalar giyiyor, dairede bulunduğu zamanlar asla pencere açtırmıyor ve akşamüzerleri boynuna, kulaklarına atkılar dolayıp, kaim fakat biraz yıpranmış paltosunun yakasını iyice kaldırmadan gitmiyordu. Hasta zamanlarında da işini ihmal etmezdi. Tercüme edilecek yazılar bir odacı ile evine gönderilir ve birkaç saat sonra aldırılırdı. Buna rağmen müdürün ve bizim Hamdi'nin Raif efendiye karşı muamelele20
seni şu mızmız. sırf daktiloların Raif efendiye ehemmiyet vermemeleri yüzünden geç kalmış olan bir tercüme için Hamel i. tercüme yapan veya çekmesinin gözündeki "Almanca romanını" okuyan bu adamın sahiden manasız ve sıkıcı bir mahluk olduğuna kanaat getirmiştim. artık ben de Raif efendiden sıkılmaya başlamıştım. nebatlarınkinden pek de farklı olmayan bir hayat bulunduğunu tahmin ediyordum: Bir makine gibi buraya geliyor. Buna rağmen karşımdaki masada canlı olduğundan şüphe ettirecek kadar hareketsiz oturan. en haksız ithamlarına hep aynı sakin ve ifadesiz bakışla mukabele ediyor. o oldum olası böyle yaşamaktaydı. bizim odaya kadar gelmiş. anlayamadığım bir itiyatla birtakım kitaplar okuyor ve akşamları alışverişini yapıp evine dönüyordu. Kendisinin herhangi bir şekilde heyecanlandığını şimdiye kadar gören yoktu. iskemlesinden süratle doğrularak: 21 . gideceğim. dedim. birbirine tıpkı tıpkısına benzeyen bu bir sürü günlerin ve hatta senelerin içinde. işlerini görüyor. Bununla beraber. yaptığı tercümeleri daktiloya verir ve alırken hep aynı manasız tebessümle rica ve teşekkürde bulunuyordu. ara sıra bu evrakı tanzim edip müdüre veya müdür muavinine izahat vermek için masamın başına geçiyordum. hastalıklı haline rağmen atmıyoruz!" demek isteyen bir şey vardı. bu kadar sessiz ve alakasız bir insanın içinde. Şirkette pek fazla oturduğum yoktu. Bunu ikide birde yüzüne vurmaktan da çekinmezler. Amirlerinin en yersiz. Öteki. Hâlâ Macar şirketinden gelen mektubun tercümesini getirmediniz!" diye bağırmıştı. İhtimal. birkaç gün yokluktan sonra her gelişinde adamcağızı: "Nasıl? İnşallah artık bitti ya?" diye iğneli geçmiş olsunlarla karşılarlardı. Elimde bir evrak çantasıyla bankaları ve siparişlerini kabul ettiğimiz devlet dairelerini dolaşıyor.rinde: "Bak. Bir gün gene. oldukça sert bir sesle: "Daha ne kadar bekleyeceğiz? Size acele işim var. Arkadaşların anlattığına göre. Ruhunda herhangi bir şeyler olan bir kimsenin bunları ifade etmek arzusuna mukavemet edemeyeceğini düşünüyor. hastalık zamanları yegâne değişiklikti.
Yüzünde insanı hayret. tekrar daktiloların odasına gitti. Beş on basit fakat fevkalade ustaca çizginin içerisinde bütün hüviyetiyle o vardı. hatta hiddete sevk eden o sarsılmaz sükûn vardı."Ben bitirdim efendim! Hanımlar bir türlü yazamadılar. önüne bakıyordu. Hatta dudaklarının kenarında. birtakım çizgiler çiziyordu. Eli kâğıdın üzerinde ağır ağır hareket ediyor ve o. ikide birde durup gözlerini küçülterek. yerine geçerek başını önüne eğdi. Avuç içi kadar kâğıdın üzerinde Hamdi'yi görüyordum. Buna bir göz atınca hayretimden donakaldım. ben de onlara söyledim!" Hamdi daha çok bağırdı: "Bana cevap vereceğinize size havale edilen işi yapın!" Ve kapıyı vurarak çıktı. Bu sırada tekrar içeri giren Almanca mütercimi. fakat onun biraz evvel odanın ortasında nasıl avaz avaz bağırdığını gören bir insan için yanılmaya imkân 22 . sinirli bir adamın. herhangi bir şeyle meşgul olması değildi. kendinden emin bir tebessümün belirdiğini görür gibiydim. bütün bu manasız sahne esnasında bana küçük bir nazar atmaya bile lüzum görmeyen Hamdi'yi düşündüm. üzerine bir şeyler çizdiği kâğıdı aldım. Eline bir kurşunkalem alarak kâğıdı karalamaya başladı. "Ben size bu işin hepsinden acele olduğunu söylemedim mi?" "Evet efendim. Nihayet kalemi yanına bıraktı. Hemen fırladım. Yazı yazmıyor. Gördüğü şeyden memnun olduğunu. Ben gözlerimi hiç ayırmadan ona bakıyordum. sarı bıyıklarının hemen alt tarafında. Başkalarının aynı benzeyişi bulacaklarını pek zannetmem. Raif efendi de onun arkasından çıkarak daktilolara tekrar yalvarmaya gitti. karaladığı kâğıdı uzun uzun seyretti. Fakat bu hareketi. Meraktan yerimde duramıyordum. Bu sefer yüzünde yepyeni bir ifadenin peyda olduğunu görünce şaşırdım: Adeta birisine acır gibi bir hali vardı. farkında olmadan. hatta teker teker araştırılınca belki hiçbir tarafı benzemiyordu. Ben. Kendilerine başka işler verilmiş!" dedi. yüzünü saran o belli belirsiz gülümsemeden anlıyordum. Kalkacağım sırada o doğruldu. bir adımda karşı masaya vardım ve Raif efendinin.
yani aylardan beri.yoktu. kanatları mübalağalı bir şekilde yanaklara kadar genişleyen ve böylece çehreye daha vahşi bir ifade veren bu burun. Fakat hayretimin asıl sebebi bu değildi: Ben şirkete girdiğimden. birkaç dakika evvel şurada duran Hamdi'nin. mustatil* şeklinde açılmış duran bu ağız. çok kere de istihfaf ediyordum**. önünde bütün küçüklüğü ile çırpınan birine karşı taş gibi durmaktan başka ne yapabilirdi? Bütün teessürlerimiz. belirgin. Evet. karşısındakinin ta içini bu kadar keskin ve açık gören bir insanın heyecanlanmasına ve herhangi bir kimseye kızmasına imkân var mıydı? Böyle bir adam. Yüzünün bütün iptidai ve vahşi ifadesine rağmen acınacak bir tarafı vardı. Asıl şahsiyetiyle. hiddetlerimiz. Sanki on senelik arkadaşımı ilk defa bugün sahiden tanıyordum. Zalimlik ve zavallılığın iştiraki hiçbir yerde bu kadar vazıh*** olarak gösterilmemiştir. biraz evvel beliren ışığa rağmen. Hamdi hakkında birbirine zıt bir sürü hükümler verip duruyordum. Şimdi onun sarsılmaz sükûnetini.. beklenmedik taraflarınadır. bu. daha doğrusu onun ruhunun resmiydi. ** Küçümsüyordum. **** Düş kırıklıklarımız. Etrafını bu kadar iyi tanıyan. sonra bunları ayırmak istiyor ve büsbütün çıkmaza giriyordum. İşte Raif efendinin birkaç çizgi ile ortaya koyduğu Hamdi. inkisarlarımız****. Aynı zamanda bu resim bana birdenbire Raif efendiyi de izah etmişti. karşımıza çıkan hadiselerin anlaşılmadık. insanlar ile mü-nasebetlerindeki garip çekingenliğini gayet iyi anlıyordum. Kafamda onun hakkında. Hayvanca bir hiddet ve tarifi imkânsız bir bayağılıkla. benim için tekrar merak verici bir mahiyet almıştı. bugünkü mevkiinin ona verdiği şahsiyeti birbirine karıştırıyor. Her şeye hazır bulunan ve kimden ne gelebileceğini bilen bir insanı sarsmak mümkün müdür? Raif efendi. *** Açık. baktığı yeri delmek istediği halde aciz içinde boğulmuşa benzeyen bu çizgi halindeki gözler. birçok tezatların bulunduğunu seziyordum. benim uzun zamandan beri görmek istediğim halde bir türlü göremediğim insandı. Elimde tuttu* Dikdörtgen. Onu bazan mazur görmeye çalışıyor.. 23 .
nazik. mutat hastalıklarından birinde gittim. " Resmi avucunun içinde buruşturarak kâğıt sepetine attı. " dedi. Macar şirketinden gelen mektubun tercü-meleriyle bana doğru yaklaşan Raif efendiye özür diler gibi: "Çok güzel bir resim. "Daktilo hanımlar pek acele yazdılar!" diye mırıldandı. Gözlerimle kendisini takip ettim. Hakkı da var.. sahiden manasız ve ehemmiyetsiz olan hareketleri bile. hakiki hüviyetine dair bir şeyler öğrenmek için her fırsattan istifadeye kalktım. Görüyorsunuz ya. Evine ilk defa olarak. Hamdi yarına kadar tercüme edilecek bir yazıyı hademe ile göndermek istiyordu: 24 . " Tekrar dışarı çıktı. Bana karşı. bir müddet resimle meşgul olmuştum!.. Onun şaşıracağını.ğum resmin çizgilerindeki isabet. Elimdekini çabucak masaya bırakmak istedim. "Hakkı da var.. Bundan sonra Raif efendinin her hali. Kendisine yaklaşmak için attığım her adım beni birçok yeni muammalarla karşılaştırıyordu. manasız şeyler. bu aile arasındaki vaziyetini yakından görünce hakkındaki merakım büsbütün arttı. bunun bir heveskâr elinden çıkmadığını gösteriyordu. içi bana daima kapalı kaldı... sırrını ele vereceğimden korkacağını sanmıştım. fakat okumaya kalksam Hamdi beyi daha çok kızdıracağım. Hiç de böyle olmadı. "Herhalde yanlışlar vardır. Her zamanki yabancı ve dalgın gülüşüyle kâğıdı elimden alarak: "Senelerce evvel. Burada sadece baktığını sahiden gören bir göz değil. fakat geç kalmıştım.. Bunu yapan kimsenin uzun seneler resimle uğraşmış olması lazımdı. Kapı açıldı. bana merak vermeye başladı. O benim bu fazla sokulganlığımı fark etmez göründü. Dostluğumuz dıştan ne kadar ilerlerse ilerlesin.. fakat daima arada bir boşluk bırakan tavrını muhafaza etti. gördüğünü bütün incelikleriyle tespit etmesini bilen bir hüner de vardı. " dedim... Can sıkıntısı işte. Onunla konuşmak. Hatta ailesini. el alışkanlığıyla bir şeyler karalıyorum. "Ara sıra..... Götürüp vereyim bari.. hakkı da var!" diye söyleniyordum..
"Pekâlâ.. adeta şehrin bittiği yerlerde. Buradaki eşya da güzel. Ra-if efendinin alt katta oturduğunu biliyordum."Bana ver. Zili çaldım. Fincanı elimden alırken: "Babam rahatsız efendim. Kırmızı kadife koltuklar. Babasını sorunca. adeta bir leyli mektep yatakhanesi. Bir haftadan beri şirkete uğramıyordu. veya bir hastane koğuşu gibi yan yana bir sürü beyaz karyolaların dizili durduğu küçük bir odaydı. benimle alay etmek isteyen şımarık ifade vardı. Uzun bir yolun sonunda. Hademelerden biri Ismetpaşa mahallesindeki evi tarif etti. yarı otu25 . masaların üstünde ve ka-napelerin arkalığında ince işlenmiş. Yüzünde nedense hep o beni küçük görmek. Küçük kız birkaç dakika sonra kahve getirdi. hem ziyaret etmiş olurum" dedim. sola saptım ve köşedeki kahveye girerek evi öğrendim: Taş ve kum yığılı arsaların arasında tek başına duran iki katlı. yan taraftaki mutfaktan dışarı yemek kokuları vuruyordu. sarı boyalı bir bina. Yerde güzel bir Sivas halısı duruyor. beyaz örtülerin altında. Raif efendinin yattığı odaya girince büsbütün şaşırdım. Kız beni evvela misafir odasına aldı.. Yemek odası olarak kullanıldığı anlaşılan holde büyük ve açılıp kapanır bir masa. kenarda içi kristal takımlarla dolu bir büfe vardı. yapmacık bir tavırla yüzünü buruşturup dudaklarını bükerek: "Buyurun!" dedi. Erkenden karanlık çöken sokaklarda yürümeye başladım. krem rengi dantel ve gemi şeklinde yazılmış bir "Amentü" levhası asılıydı. alçak ceviz sigara masaları ve bir kenarda kocaman bir radyo odayı dolduruyordu. hatta pahalı şeylerdi. yatağından çıkamıyor. Bunu söylerken de benim bu kibar muameleye hiç layık olmadığımı kaş ve gözleriyle anlatmak ister gibiydi. Bak bakalım nesi var. Ankara'nın asfalt döşeli yollarına hiç benzemeyen bozuk kaldırımlı dar mahalleleri geçtim. Kapıyı on iki yaşlarında bir kız çocuğu açtı. Bu sefer fazla uzadı!" Hakikaten bu sefer hastalığı biraz uzun sürmüştü. Her tarafta. Birbiri arkasına yokuşlar ve inişler vardı. siz içeri buyurun!" dedi. Evin içi hiç de zannettiğim gibi değildi. Burası evin diğer taraflarına hiç benzemiyen. Mevsim kış ortalarıydı. Raif efendi bu yataklardan birinde.
. İçeri kırk yaşlarında. dirsekleri delinmiş. şişmanca bir kadın girdi.. " dedi. Baldızımın da çocukları var.. yünden örme bir kadın hırkası vardı. Öteki ona cevap vermeden beni işaret ederek: "Daire arkadaşlarından... Raif efendinin kulağına eğilip bir şeyler söyledi.. şişeler veya tüpler içinde bir sürü ilaç duruyordu. Bir de sizin gördüğünüz. "Refikam. kesik saçları kulaklarına ve yüzüne dökülmüş. Bir aralık odanın kapısı açıldı. Şöyle iliştim. Elbiseleri benim bulunduğum tarafta. tayyörler ve bunların altında düğümlü bohçalar vardı. " Bu sırada dışarıda ikide birde zil çalıyor. Sonra baldızım ve kocası.rur bir vaziyette yatıyor ve gözlüklerinin arkasından beni selamlamaya çalışıyordu.. Odada bulunan iki iskemlenin üzeri de yün hırkalar. "Kalabalık mısınız?" "Eh... karyolanın ayakucunda üst üste asılmış duruyordu..... Hasta adam: "Şuraya oturuverin canım!" diyerek yatağın ayakucunu gösterdi. epeyce! Bir yetişkin kızım var. kadın çorapları. Odada insanı şaşırtacak bir kargaşalık hüküm sürüyordu. liseye gidiyor. öğleden kaldığı anlaşılan kirli bir çorba tabağı. vişneçürüğü boyalı adi elbise dolabının içinde rastgele asılmış elbiseler. Bir kenarda." 27 . Ankara'da ev derdi malum.. sırttan çıkarılıp atılıvermiş birkaç ipekli elbise ile doluydu.. Zaten küçük ev. sığamıyoruz da. Odayı gözden geçirdiğimi hisseden ev sahibi: "Ben burada çocuklarla beraber yatarım. iki kayınbiraderim. alacalı bulacalı. Raif efendinin başucundaki komodinin üzerinde. Karşımdakinin sırtında. Odayı darmadağın ediyorlar. kapısı yarı açık duran.. ağzı açık küçük bir sürahi ve bunların yanında.. teneke bir tepsi içinde. Ayrı çıkmaya imkân yok." diye takdim etti. gürültüden ve bağıra bağıra konuşmalardan eve aile efradından birinin geldiği anlaşılıyordu.. Oturmak için bir iskemle aradım. İki tane. Hep beraber oturuyoruz. Başını karyolanın beyaz demirlerine dayamıştı.
Kadın bu sefer kulağına filan eğilmeden söylendi: "Ayol. düşündü.. Sen de bir türlü kalkamadın!" "Nurten'i yollayıver. Yarma lazımmış. Uzunca sürdü. birer işe yerleştirdi." "Teşekkür ederim. Uç adımlık yer!" "Gece vakti bacak kadar çocuğu bakkala nasıl yollarım? Bu soğukta. * Diploması. sanki nihayet bir çare bulmuş gibi başını sallayarak: "Gider..Sonra karısına dönerek: "Ceketimin cebinden al!" dedi. birdenbire sözünü keserek sordu: "Tercüme için bir şey mi getirdiniz?" "Evet. Kadın çıktıktan sonra bana dönerek: "Bizim evde de ekmek almak bir mesele. gider!" dedi ve önüne baktı. cevap vermedi. Birdenbire doğrulup elimi tuttu: "Ziyaretinize teşekkür ederim oğlum!" dedi. Pek üstüme vazifeymiş gibi: "Kayınbiraderleriniz küçük mü?" diye sordum. 27 . Hem git desem bile beni dinler mi?" Raif efendi düşündü. sonra kız.. Bir hastalandık mı gönderecek adam bulamazlar!" dedi. para için gelmedim. Sabahleyin hademeyi gönderecekler!" Kâğıtları aldı. sonra. Alakamın sahi olup olmadığını araştırır gibiydi.. Bacanak İktisat Vekâleti'ndedir. Hatta çehresinin ifadesi sualimi hiç duymamış intibaını bırakıyordu. Onu inandırmak için birçok şeyler yapmaya hazırdım. Yüzüme baktı. Okumadılar. "Ben de hastalığınızı merak ettim. kim gidip alacak. fakat ilk defa olarak herhangi bir şekilde bir heyecan ifade ettiğini gördüğüm gözleri çabucak eski ifade-sizliklerine ve o her zamanki bomboş tebessüme döndüler. ufak değiller!" dedi. "İkisi de işe gidiyorlar.. Onlar da bizim gibi memur. Cesaret edip kalkamıyorum!" Bakışlarında garip bir tecessüs vardı. ellerinde bir orta mektep şahadetnamesi* bile yok!" Sonra. Fakat birkaç dakika sonra: "Hayır.. yanına bıraktı.. İçimi çekerek kalktım....
Gerçi bazı akşamlar daireden beraber çıkarak evine kadar yürür. Hele benimle samimi olduğunu. Kendisini ilk ziyaret ettiğim akşam karşılaştığım aile efradı. 28 . Fakat bu esnada ya hiç konuşmaz yahut da havadan sudan. Ben de henüz gençtim. o yaşlardaki her kof insan gibi. İsmetpaşa mahallesindeki kaldırımların bozukluğundan bahsederdik. Fakat bunlar da. Onun bana karşı olan muamelesinin değiştiğini pek söyleyemeyeceğim. çoluk çocuğuna dair bir şey söylediği nadirdi. Hiç de fena insanlar değillerdi. Sonradan bu eve her gidişimde aynı şeyi gördüm. kırmızı mobilyalı misafir odasında birer kahve içerdik. sessiz insan olarak kaldı. Ben de bu hususta bir şey sormaktan çekiniyordum. bu çocukların hepsiyle ahbap oldum. Ara sıra: "Bizim kız riyaziyeden* gene kırık numara almış!" der sonra hemen lafı değiştirirdi. Raif efendinin vaziyetinin de pek hoş olmadığını ve bu kalabalığın içinde onun fazla ve lüzumsuz bir şey gibi durduğunu fark ediyordum. Hastanın yanından çıkıp holden geçerken ortadaki büyük masanın etrafına dizilmiş gördüğüm iki delikanlı ile on beş on altı yaşlarında bir genç kız. Evine. ilk defa gördükleri bir insanı pek tuhaf bir şey telakki etmek merakı. üzerimde pek iyi bir tesir bırakmamıştı. Ankara'nın pahalılığından. bana içini açtığını iddia etmek aklımdan bile geçmez. birbirlerine sokularak.Sesinde bir sıcaklık vardı. Yalnız boş. bu eve gidip geldikçe. bom* Aritmetikten. O hep aynı kapalı. Hakikaten Raif efendiyle aramızda bugünden sonra bir yakınlık hâsıl oldu. Küçük Nurten bile ablasına ve dayılarına uymak için çırpınıyordu. Sonradan. yirmi beş yaşımı doldurmamıştım. benim arkamı dönmemi beklemeden fısıldaşıp gülmeye başlamışlardı. hatta bazan içeri de birlikte girerek. İçimden geçenleri sezmişe benziyordu. fakat birtakım genç insanlarda gördüğüm bu garip itiyat: Tanımadıkları. hayretimi uyandırıyordu. Gülünecek bir tarafım olmadığını biliyordum. ilk rastladığının suratına gülmeyi bir nevi üstünlük alameti sayanlardandı.
ırkaya tarayıp berber çırakları gibi kabartan. henüz otuz yaşlarında olduğu halde. kıh. gözlerinin ve ağzının kenarını sayısız buruşukluklar kaplamıştı. eşya üzerinde bir saniyeden daha fazla duramıyor ve doğduğu andan beri mahkûm olduğu sebepsiz bir iç sıkıntısını aksettiriyordu. İktisat Vekâleti şube müdürlerinden Nurettin bey ise bizim Hamdi'nin bir başka türlüsüydü. bir görseydin. Yaptıkları münasebetsizlikler hep buradan geliyordu. süslenip sokağa çıkacağı sırada kirli elleriyle üstüne dokunmamaları için onları yanından nasıl uzaklaştıracağını bilemiyordu. boyalı ve ondüleli saçlarını tüllü şapkasının altına yerleştirmeye uğraşırken gördüm. anlayamadığı melun bir düşmanın musallat ettiği iki ceza gibi kızıyor. şahsiyetlerinin farkına varıyorlardı. Raif efendinin büyük kızı Necla'nın da mektep arkadaşlarını çekiştirmekten. kah!" Raif efendinin baldızı Ferhunde Hanım.. Kah. Boncuk mavisi gözleri. onlara gülmek suretiyle kendilerini tatmin edebiliyorlar. Konu29 . kıh!" "Kız bizim Orhan'ı nasıl tersledi. kah. ()tuz otuz iki yaşlarında.. kendilerinde de aynen mevcut olan birtakım giyiniş ve hareket garabetlerini yalnız başkalarında görüp alaya alarak fıkır fıkır gülmekten başka işleri yoktu: "Muallâ'nm düğünde giydiği o tuvalet neydi ayol? Kıh.boş mahluklardı. kumral ve dalgalı saçlarını ihtimamla . "Nasılsınız?" dedikten sonra bile büyük bir hikmet savurmuş gibi dudaklarını birbirine yapıştırarak hafifçe başını sallayan bir adamdı. İktisat Vekâleti'nin en küçük iki memuru olan Vedat'la Cihat'm daire arkadaşlarını. Kendisini ancak birkaç kere. yüzleri ve elleri daima kirli ve benizleri daima soluk olan çocuklarına. Üstleri başları daima bakımsız. Ferhunde hanımın kocası. büfenin üstündeki aynada. Konuşmalarına dikkat ederdim. İçlerinin esneyen boşluğu karşısında ancak başka başka insanları istihfaf ve tahkir etmek. üç ve dört yaşlarındaki iki çocuğu ile uğraşmaktan ve bunları ablasına bırakmak fırsatını bulur bulmaz. Daha oldukça genç. sırtına bir ipekli elbise geçirip alelacele boyanarak gezmeye gitmekten başka bir şey düşünecek halde değildi.
ayakkabının en şıkını. sonraları öğrendiğime göre. Bir sanayi mektebini bitirdikten sonra dericilik tahsil etmek üzere nedense italya'ya gönderilmiş. yemekleri beğenmemek. Buna rağmen. Nurettin bey: "Bu ne biçim şey canım?" derken adeta: "Benim verdiğim yüzlerce lira nereye gidiyor Allah aşkına?"demek ister gibiydi. pek hayran oldukları bu enişteden geçtiğini zannediyorum. sadece. bana sucuk kızartıver!" diye Mihriye ablalarını sofradan 30 . pek yüksek makamlara layık görüyor ve bilip bilmediği her vadide olur olmaz fikirler yürütmek. büyük bir itimatla. boş zamanlarında yığın yığın çocuk çorabı yamamak ve kız kardeşinin birbirinden haşarı "yumurcaklarına" bakmakla geçirdiği halde. gevşemiş etleri. çorabın en fantazisini bulmak için bir cumartesi gününü dükkân dükkân gezmeye hasredebiliyordu. Boyunlarına yedi liralık eşarp takan kayınbiraderler ise : "Ben bu yemeği sevmedim. bütün gününü mutfakta yemek pişirmek. iki kayınbiraderin eline geçen otuz beşer liradan da bir hayır olmadığı için. daha kırk yaşına gelmeden ihtiyarlayan.surken insanın yüzüne sabit gözlerle bakar ve bu esnada gözlerinin içinde: "Yahu. göbeğine kadar sarkan memeleriyle acayip bir şişmanlığı birleştiren karısı Mihriye hanım. yıpranmış pantalonlarını kendi nezareti altında sıkı sıkı ütületiyor. (Ev halkmdaki bu istihfaf illetinin onlara. bir şeye dudak büküp burun kıvırmak suretiyle. Hatta. Bununla beraber. istisnasız herkesi istihfaf etmek suretiyle etrafında-kileri kıymetine inandırıyordu. bana yumurta pişir. evin bütün masrafı bizim Raif efendinin cılız ücretine yüklenmekteydi.) Sonra üstüne başına çok dikkat ediyor. aldığı maaş kendisinin ve karısının giyimine ancak yetmekte. bir türlü ev halkına yaranamıyordu. yeni bir tatsızlık çıkarıyordu.. evde zavallı ihtiyardan başka herkesin borusu ötüyordu. fakat orada ancak biraz lisan. kendisini çok daha yüksek bir hayata layık gördüğü için. hayatta muvaffak olmak için mühim meziyetleri vardı: Bir kere kendisini. sizin söyledikleriniz de laf mı? Siz ne bilirsiniz sanki?" diyen bir tebessüm dolaşırdı. " yahut: "Ben doymadım. Raif efendinin. her gün tıraş oluyor. Hiç kimse evin nasıl döndüğünü sormuyor.. bir de mühim adam tavırları almayı öğrenmişti.
Bu yüzden.kaldırıp mutfağa yollamaktan hiç çekinmiyorlar. bu da yetmiyormuş gibi onun niçin hâlâ iyi olmadığına ve bakkala kendisinin gitmediğine kızıyorlardı. Raif beyin peşini bırakmayan. odasında hasta yatan Raif efendiyi daldığı uykudan uyandırıyorlar. Oldukça aklı başında bir insana benzeyen Necla ile. bütün mahalleyi gürültüye boğabiliyordu. Fakat şimdi kırmızı kadife takımlar misafirleri takdirle başlarını sallamaya sevk ediyor ve on iki lambalı radyo. Beş sene evvel. evde onun yokluğu ile varlığı müsavi gibiydi. bir hayli sıkıntıya katlanmışlardı. temasta bulundukları ahbaplarına karşı evlerinin suratına bu şekilde bir maske geçirmeyi muvafık bulmuşlardı. Camekânlı büfede dizili duran altın yaldızlı kristal içki takımı ise. hatta kendileri de iştirak etmek suretiyle. sonra da. holdeki ve misafir odasındaki intizam bir dereceye kadar Necla'nın eseriydi. çok kere bunları da Mihriye hanım vasıtasıyla halletmeyi tercih ediyorlardı. sık sık getirip beraber rakı içtiği arkadaşlarına karşı Nurettin beyi asla küçük düşürmüyordu. bunu ceplerinden vermeye kıyamayarak. Onun niçin daha fazla para kazanmadığına. Sanki cansız bir makine sabahleyin birtakım siparişlerle dışarı bırakılıyor. akşamüzeri kolları dolu bir halde dönüyordu. nişandan sonra eve her gelişinde müstakbel bacanağına da gönül alacak bir şey getirmeyi unutmayan Nurettin bey bile. Fakat ötekiler de. ona hoş görünmek için türlü türlü roller yapan. şimdi bu kadar manasız bir insanla aynı evde oturmaktan sıkılır gibiydi. niçin daha lüks bir hayat lemin etmediğine kızıyorlar. Ferhunde hanımla evlenmek istediği sıralarda. fakat aynı zamanda onun bir hiç. 31 . Evin. En küçüğünden en büyüğüne kadar herkes onu fark etmez görünüyordu. Bütün bu yükleri çeken Raif efendi olduğu halde. herhangi bir akşam ekmek almak için on bir kuruş lazım olunca. ('hemmiyetsiz ve kıymetsiz bir sıfır olduğundan emin bulunuyorlardı. Kendisiyle gündelik ihtiyaçlardan ve para meselelerinden başka bir şey konuşmazlardı. mobilya mağazalarına senelerce taksit ödemişler. misafirlerin gözüne görünmeyen kısımlarındaki perişanlığına mukabil.
Bazan büyük kızına gözlerini diker. Aylardan beri sırtına bir kere bile mutfak elbisesinden başka bir şey giymeye vakit bulamayan bu kadına hakikaten acır gibiydi. bir angarya savarmış gibi bir acelecilik. babalarına karşı umumi havaya uymuşlardı. Yalnız karısı. onun kendi evlatları tarafından küçük görülmemesi. tatlı bir şeyler bekler gibi dururdu. Fakat diğer aile efradına karşı en küçük bir manevi bağla merbut** olduğunu gösterecek alametler yoktu. ihtimal eniştelerinin. neden adeta diğerlerine karşı bir saygısızlıkta bulunmuşlar gibi rahatsız bakışlarla karşılaştıklarını artık kendisi de düşünmüyor. Raif efendinin bu halleri üzerinde çok düşündüm. senelerden beri bir saniye bile hafiflemeyen işler ve geçim dertleriyle biraz aptallaşmışa benzeyen Mihriye hanım. yaklaşan bayramın masrafları hakkında konuşurdu. ** Bağlı. Ona gösterdikleri sevgide. sıcak. Raif efendinin de karısına karşı garip bir rikkati* vardı. Fakat bu anlar çabucak geçer. ba-zan onu karşısına alarak çocukların sınıf geçme vaziyeti. ondan bir şeyler. belki bunu fark bile etmiyordu.henüz ilk mektebe devam eden Nurten bile. onun hastalığıyla alakalarında. yersiz bir gülüşü ile sanki aradaki boşluk birdenbire kendini gösteriverirdi. teyzelerinin ve dayılarının tesirleriyle. şu bakkaldan sekiz yumurta ile bir şişe rakı alıver. fakat kocasının ve kendisinin bu sofralara neden oturmadıklarını. 32 . Böyle * Merhameti. kırk yılda bir bunu yapacak olurlarsa. Akşam yemeğinde bir misafir bulunduğu zaman kardeşlerinin veya Nurettin beyin: "Eniştem gidip alıversin!" diye yüksek sesle emretmelerine meydan vermemek için kocasını yatak odasına çekerek tatlı olmaya çalışan bir sesle: "Haydi. Şimdi onları sofradan kaldırmayalım!" diyor. hanım. bir fıkaraya gösterilen yalancı merhamet gibi bir özentilik vardı. çocuğunun manasız bir kırıtışı. horlanmaması için gayret ediyordu. Ara sıra: "Nasılsın. bugün çok yoruldun mu?" diye sorar. kocasıyla elinden geldiği kadar meşgul oluyor.
Şirkette olsun.evet. " Kırgınlık. Necla'dan bir şeyler bekler gibiydi. bu insanların birbirlerine karşı duydukları müthiş yabancılığı gidermeye imkân yoktu. Fakat bu haller. etrafmdakilerin onu tanımamasındaydı ve o da kendini tanıtmak için herhangi bir teşebbüste bulunacak adam değildi. sofrada veya odada Raif efendiden pek istihfafla bahsedildiği sıralarda hızla kapıyı vurup çıktığı oluyordu. bunda adeta bir nevi isabet de buluyordu. Yalnız. fakat onun göründüğü gibi olmadığına emindim. Fakat. kendisine ruhen tamamen yabancı insanların onu adamdan saymamalarını hoş görmekle kalmıyor. fakat hiçbir zaman etrafın hu hareketini haklı bulacaklarını tasavvur edemiyordum. ellerini oynatmakta boyalı teyzesini taklit eden ve bütün manevi kuvvetini de eniştesinin ukalalığından alan bu kızın. evde olsun. körler gibi rastgele dolaşmayı ve ancak çarpıştıkça birbirlerinin mevcudiyetinden haberdar olmayı tercih ediyorlar. Babasına karşı arsızlığını hakaret derecesine getirmeye çalışan kardeşi Nurten'i azarlayışmda bazan hakiki bir infial* seziliyor. içinde saklanıp kalmış olan insanlığın ara sıra nefes almak için yaptığı hamlelerden ibaretti ve muhitinin senelerce sabırlı bir çalışma ile vücuda getirdiği sahte şahsiyet. Raif efendi büyük kızından. böyle bir adamın kendisine en yakın insanlardan isteyerek kaçmasına imkân yoktu. asıl hüviyetinin başkaldırmasına meydan vermeyecek kadar kuvvetliydi. Raif efendinin bu adeta korkunç sessizliğine kızıyordum. bunu ben de bilmiyordum. bu kalın dış kabuklara rağmen içinde sahici insandan bir şeyler kaldığını zannettirecek alametler mevcuttu. haklarında daima yanlış hükümler verilen insanların zamanla bu yalnızlıklarından bir gurur ve acı bir zevk duymaya başladıklarını biliyordum. İnsanlar birbirlerini tanımanın ne kadar güç olduğunu bildikleri için bu zahmetli işe teşebbüs etmektense. 33 . Yüzünün hareketlerinde.bir adamın -nasıl bir adamın. belki de gençliğimin verdiği tahammülsüzlükle. ağzını. söylediğim gibi. Bundan sonra aradaki buzu çözmeye. Bütün mesele. Gerçi etrafları tarafından anlaşılmayan.
Onun sessiz sedasız yaşayışı.Yalnız bazı günler birdenbire vahşileşiyor. insanların birbirlerini aramaları. tahammül edişi. Yalnız önüne bakar gibi duran gözlerinden hiçbir şey kaçmıyordu. Hatta bunun aksine olarak çok alıngan. tabiatın güzelliği karşısında yanlarında konuşmadan gidecek birini aradıklarını anladım. Onun şimdi bütün mesafelerin ve zamanın arkasına çekilmiş olduğunu ve oraya kimseyi bırakmayacağını seziyor ve hiç sokulmak teşeb34 . Kendisine ağır gelen bu hadisenin tekrarını görmemek için yaptığı bu harekette beni kendisine mahrem etmiş olması. Böyle zamanlarında tercüme yapmayı da ihmal ediyor. gayet ince görünüşlü ve dikkatliydi. Yanımda ağzını açmadan yürüyen. bana senelerce ders veren birinden öğrenebileceğimden çok daha fazla şeyler öğrendiğime emindim. karşımda ses çıkarmadan çalışan bu adamdan. Hâlâ daha bir şey konuşmamıştık. Fakat artık buna hayret etmiyordum. gözleri bütün ifadesini kaybediyor. ne öğrendiğimi iyice bilmediğim halde. çok kere kalemi yanına bırakarak saatlerce önündeki kâğıtları seyrediyordu. onun hisleri kütleşmiş bir adam olmadığını fark etmiştim. içmiyor!" demişti. hiç sesini çıkarmamış. Bir gün bana getirilecek kahve için kızlarının dışarıda birbirleriyle yavaş sesle: "Sen pişir!" diye münakaşa ettiklerini duymuş. fakat on gün sonra ikinci bir defa evlerine gidişimde hemen dışarı seslenerek: "Kahve pişirmeyin. Onun da benden memnun olduğunu hissediyordum.Birçok vesilelerle. neden bazı şairlerin boyuna. Her insana ve ilk tanıştığımız sıralarda bana karşı gösterdiği o ürkek ve çekingen hali kalmamıştı. ona daha çok bağlanmama sebep oldu. bulmaları ve birbirlerinin içini seyretmeleri için konuşmanın neden muhakkak surette lazım olmadığını. insanların zaaflarına merhametle ve edepsizliklerine eğlenerek bakışı kâfi bir irade değil miydi? Beraber yürüdüğümüz zamanlar yanımda gidenin bir insan olduğunu bütün kuvvetimle hissetmiyor muydum? Bu sıralarda. fakat her türlü yakınlaşmayı meneden bir sesle cevap veriyordu. küçülüyor ve kendisine hitap edildiği zaman yavaş.
ekseriya böyle günleri takip ettiğini fark etmiştim.. Başını alıp gidiyor. fakat pek hazin bir şekilde öğrendim... Ben hayret içinde kaldım. Bunun sebebini pek çabuk.büsünde bulunmuyordum. kendine de hiç dikkat etmiyor.. Fakat her şeyi sırasıyla anlatacağım. Yalnız içimi bir endişe kaplıyordu: Çünkü Raif efendinin hastalıklarının. daha derine kaçmışa benziyordu. Gözleri de.." Bu sırada yandaki odadan Raif efendinin sesi işitildi.... Çocuk değil ki.. Bu sefer sancıdan da bahsediyor!" Sonra. Kadın çabucak oraya koştu. Ne oluyor bilmem. Buyurun!" dedi. "Buyurun. atkılar içinde kendini nasıl muhafaza edeceğini bilmeyen bu adamın herhangi bir ihtiyatsızlıkta bulunacağına ihtimal verilebilir miydi? Mihriye hanım tekrar gelerek: "Kapı çalınca uyanmış..... Ortada hiçbir şey yokken birden nevri dönüyor. İsterseniz uyandırayım!" "Hayır! Rahatsız etmeyin. Benzi pek sarı. 35 .. "Teşekkür ederim!" Sesinde hafif bir kısıklık vardı. Sıhhatine bu kadar dikkat eden. nefesi pek süratliydi. camların altında. Şubat ortalarında bir gün Raif efendi gene şirkete gelmedi. şikâyet eden bir sesle ilave etti: "Ah oğlum. "Biraz evvel uykuya daldı." Uzun müddet yatağının beyaz örtüsüne bakarak durdu. "Ne oldunuz gene Raif bey. geçmiş olsun!" dedim.. Raif efendinin halini bu sefer biraz düşkün buldum. garip bir tesadüfle. Sonra da işte böyle yatağa seriliveriyor. yün fanilalar. Oturup insanla iki laf etmez ki... Öksürdüğü zaman göğsü adamakıllı sarsılıyor ve hırıldıyordu. siz misiniz?" dedi. Akşamüzeri evine uğradığım zaman kapıyı karısı Mihriye hanım açtı. Her zamanki çocukça tebessümü bana daha ziyade yüzün adalelerini yoran bir sırıtma gibi geldi. Merakımı çabucak gidermek için sordum: "Kendinizi nasıl üşüttünüz? Herhalde soğuk algınlığı olacak!.. Nasıl?" dedim... Kadın beni misafir odasına aldı: "Ateşi var.
diyor sonra da kendini orada mı üşütüyor. 36 .. Keçiören yokuşunun alt başına kadar gelmişim.. Hızlı mı yürüdüm nedir... Gece vakti yalnız başıma dolaşmak isterim. yolda mı üşütüyor nedir. Ara sıra aklına esip... Şöyle azıcık dolaşmak istedim. Kaç defadır böyle oldu.. "Çoluk çocuğun ne kabahati var!" Dışarıda gene gürültü.." Onun herhangi bir şeye içi sıkıldığını söylemesi beni şaşırttı. tenha yollarda. Ne bileyim. Hava da rüzgârlıydı. Herhalde üşüdüm.. fazla söylemiş olmaktan korkar gibi acele acele: "İnsan ihtiyarladıkça böyle oluyor galiba!" dedi. " Gece vakti.... hastalanıveriyor.. Biraz da kar sepeliyordu... hızlı konuşmalar başlamıştı.. " "Bir yere mi gittiniz?" "Hayır.Çocuklarıyla karısının beyaz karyolaları arasına sıkışmış duran küçük bir demir soba. Raif efendinin bu hallerine alışmışa benziyor ve fazla ehemmiyet vermiyordu. soğuk aldım galiba!" dedi. Yorganım boğazına kadar çekerek: "Evet.. Kim bilir. Ziraat Enstitüleri tarafına gitmiştim. "Biraz fazla yürümüşüm. kar ve rüzgârda.. göğsünü bağrını açarak saatlerce dolaşmak Raif efendiden beklenir şey değildi...... babasının yanaklarını öptü: "Nasıl oldun babacığım?" Sonra bana dönerek elimi sıktı: "Efendim. hemen dışarı çıktı..." Sonra.... Kahvede ne var bilmem!" Paltosunu sıyırıp bir iskemlenin üzerine attıktan sonra. "Bir şeye mi canınız sıkıldı?" dedim. Sıcak bastı. odayı fazla sıcak yapmıştı. Önümü açtım. Buna rağmen karşımdaki üşür görünüyordu.. ben biraz kahveye gideceğim. Telaşla cevap verdi: "Yok canım. evin gürültüsü mü canımı sıkıyor nedir!... hep böyle oluyor... Mektepten dönen büyük kız içeri girdi..... Ara sıra olur. İçim sıkıldı galiba... "Dün akşam yemekten sonra biraz dışarı çıkmıştım.
. müthiş bir yürümek ve koşmak arzusu vardı. iki karyolanın zor sığdığı bir odada bir arkadaşla beraber oturuyorduk.. Şu halde ne istiyordu?. bir alaka duymadığı muhakkaktı. solda. ancak sarhoş olduğum zamanlar hissettiğim. Dışarı çıkıp evin yolunu tuttuğum sırada düşünmeye daldım. Burada. içimde.. Saat sekizi geçiyordu. fakat derhal vazgeçtim: Otelin altındaki kahvede gramofon tam bu saatlerde sesini son haddine kadar yükseltiyor ve yanı başımızdaki odada yatan Suriyeli bar artisti. hiçbir hayret yoktu. Etrafıma bakmayı unutmuş.. işine gitmek için tuvalet yaparken Arapça şarkılarının en cırlaklarını bu sıralarda söylüyordu. bu kuvvetle mücadele ederek ilerlemek bana zevk veriyordu. Karar vermeden yürüyüp gelmiştim.. hiçbir ihtirası olmadığı. Hızlı ve rutubetli bir rüzgâr esiyordu. Acaba Raif efendi hakikaten basit ve içerisi bomboş bir adam değil miydi? Hayatta hiçbir gayesi. Onu gece vakti sokaklara düşüren acaba içinin bu boşluğu. Ben ev halkına niçin bu yalanı söylediğini değil. basık salaş kahveleri vardı. yapraklarını dökmüş ağaçlarıyla bahçeler başladı. bir hayli ilerlemiştim. Saatlerce. Yakamı kaldırdım. büyük bir hızla koşup gidiyordu. oturduğum otelin önüne geldiğimi gördüm. O da gözlerini bana çevirmişti ve bunlarda hiçbir izah. Canım yemek istemediği için odama çıkmayı ve biraz kitap okumayı düşündüm. hayatının bu gayesizliği değil miydi?. Bu sırada.Hastanın yüzüne baktım.. insanlara... tepeye doğru tırmanan evler. biraz çukurda.. günlerce gidebileceğimi zannediyordum. Rüzgâr çoğaldığı için adeta göğsümden biri iter gibi oluyor. bana niçin hakikati söylediğini merak ediyor fakat bundan biraz da gurur duyuyordum: Bir insana başkalarından daha yakın olmanın gururunu.. Sonra sağ tarafta. Yolun iki tarafında evvela otomobil tamir atölyeleri. kendisine en yakın olanlara karşı bile. Birdenbire niçin buralara geldiğimi düşündüm. Yolun iki tarafındaki ağaçlar rüzgârdan inliyor ve gökyüzünde bulutlar. İlerideki siyah ve kayalık tepeler henüz biraz aydınlıktı ve onlara sürünüp geçen bulutlar 37 . Geriye dönerek kenarları çamurlu asfalt üzerinde Keçiören istikametinde yürüdüm. Hiç. Sebep filan yoktu.
. Raif efendi beyaz örtülü yatağında. Hızlı hızlı otele döndüm. kim bilir nasıl tutuşan başına.. yüzünün nasıl bir şekil aldığını tasavvur etmek istiyordum. Dünyanın en basit. Fakat işte ben. Kahvenin gramofonu ve Suriyeli kadının şarkısı kesilmişti. Buraya neden geldiğimi şimdi anlamıştım: Onu ve onun kafasının içinden geçenleri burada daha iyi göreceğimi zannediyordum. belki biraz sonra kar da sepelemeye başlayacaktı. Rüzgâr kısa ve seyrek saçlarının arasına giriyor. uğuldayan ağaçlardan ve koşup giderken birçok şekillere giren bulutlardan başka bir şey görmüyordum. onun gibi yaşamak demek değildi.. gözlükleri buğulanarak.. Bana yandan bir göz attı: "Ne o. Kafamdan söküp attığım sual tekrar belirdi: Niçin buralara geldim?.. Rüzgâr dün akşamkine pek benziyordu. kızlarının genç vücutlarıyla karısının yorgun uzuvlarm38 . Bunu zannetmek için pek saf ve ancak benim kadar gafil olmak lazımdı. Arkadaşım yatağına uzanmış kitap okuyordu. şapkamı uçurmak isteyen rüzgârdan.. çapkınlıktan mı geliyorsun?" dedi. koşar gibi yürüyordu. Dün akşam buralarda başka bir adam. bu yaşlı vücudu neden buralara sürüklemişti? Raif efendinin o karanlık ve soğuk gecenin içinde nasıl yürüdüğünü.. Onun yaşadığı yerde yaşamak. Bir de ben bu halimle kalkıp başka bir insanın kafasının içini tahlil etmek. insanı hayretten hayrete düşürecek ne müthiş ve karışık bir ruha maliktir!. dıştan bir serinlik veriyordu. İnsanlar birbirlerini ne kadar iyi anlıyorlardı. en zavallı.. onun düz veya karışık ruhunu görmek istiyordum.sanki buralarda kendilerinden birer parça bırakıyorlardı. şapkası elinde ve göğsü bağrı açık.. Bu başın içinde neler vardı? Bu baş. bu hasta. Gözlerimi yumarak ilerliyor ve ıslak havayı içime çekiyordum. Niçin bunu anlamaktan bu kadar kaçıyor ve insan dedikleri mahluku anlaşılması ve hakkında hüküm verilmesi en kolay şeylerden biri zannediyoruz? Niçin ilk defa gördüğümüz bir peynirin evsafı hakkında söz söylemekten kaçtığımız halde ilk rast geldiğimiz insan hakkında son kararımızı verip gönül rahatıyla öteye geçiveriyoruz? Uzun zaman uyuyamadım.. hatta en ahmak adamı bile.
. "Ölsek ne olacak sanki. Gerçi biraz fazla telaş ediyorlar. ne oluyor bunlara? Hemen ölüyor muyuz?" diye söylenmişti. Gözleri kapalıydı ve ruhu kim bilir nerelerde. Yalnız kaldığımız zamanlar bundan şikâyet etmiş. Fakat bütün bunlar Raif efendiyi daha çok sıkıyor gibiydi. nerelerde dolaşıyordu?..dan odaya yayılan havayı koklayarak. Senelerden beri aynı evde beraber yaşadık. Son günlerde mektebe gitmiyor ve babasını bekliyordu. Bu sefer Raif efendinin hastalığı biraz uzunca sürdü. büyük bir şaşkınlık içinde hastanın odasına girip çıkıyor. Hiçbir şey değildim.. ama bunu böyle tefsir etmek doğru değil. Nurettin beyin getirdiği ihtiyar doktor." Sonra.... Fakat kendisi fazla telaş etmiyor ve hastalığına ehemmiyet vermez görünüyordu. Akşa-müzerleri hastayı yoklamaya geldiğim zaman kızarmış ve şişmiş gözlerinden onun biraz evvel ağlamış olduğunu fark ediyordum.... Karınız ve kızınız!" 39 ... Onlara ne? Ben onlar için neyim?. Senelerden beri iş yapmaktan düşünmeyi bile unutmuşa benzeyen kadın.. arkasına hardal lapası korken elinden havluları veya tabağı düşürüyor.. Bu adam kimdir diye merak etmediler. büyük bir üzüntü içindeydi. Çıplak ayaklarında eğril-miş topuksuz terlikler ile dört tarafa koştuğunu hâlâ görüyor ve her rast geldikleri insana imdat ister gibi takılıp kalan bakışlarını hâlâ üzerimde hissediyorum.. "Bunlar ne biçim laflar. Mihriye hanımla Necla'nın halleri hakikaten insana endişe verecek gibiydi. Necla annesi kadar kendini kaybetmiş olmamakla beraber. hatta bir kere: "Yahu. Her zamanki gibi basit bir soğukalgmlığma benzemiyordu. daha acı ve insafsız bir tavırla ilave etmişti: "Ben onlar için hiçbir şey değilim.. Şimdi çekilip gideceğimden korkuyorlar." "Aman Raif bey" dedim.. Belki de ev halkını telaşlandırmaktan çekiniyordu. Ben iki üç akşamda bir uğruyor ve her defasında onu biraz daha çökmüş buluyordum. hardal lapası tavsiye etti ve öksürük ilacı yazdı... içeride veya dışarıda daima bir şey unutuyor ve hiç durmadan aranıyordu. ateşler içinde yatıyordu.
Yüzünde ümitsiz bir tebessümle: "Beni orada da rahat bırakmazlar ki!" diye mırıldandı." Başını öte tarafa çevirdi. fakat etrafındakilerin bunu ne kadar şiddetle reddettiklerini görünce.. Mihriye hanım hastane lafını duyunca büsbütün kendini bıraktı. "Elbette. Üşütmeyin. adeta müteessir bir edayla: "Peki ama. "Ne oluyorsunuz Raif bey?" dedim." diye sordu. hiç konuşmadan. Sualinin hakiki manasını anlamış ve dehşete düşmüştüm.... haysiyetine dokunulmuş gibi yüzünü buruşturarak: "Ne münasebet?" dedi." O zaman. Yalnız dikkat etmek lazım. o da sesini çıkarmaz oldu. Raif efendi evvela hastaneye gitmeyi istiyor. Sesindeki bıkkınlık onun ne kastettiğini gösteriyordu. "Evinde herhalde hastaneden iyi bakılır!" Doktor omuzlarını silkerek gitti. "Orada hiç olmazsa kafamı dinlerim!" diyordu. Hasta.. Yalnız kalmak istediği her halinden belliydi. o kadar mühim değil. atlatır. Odada başka kimse yoktu. Son sözlerinden bir şey anlamamış ve başka bir şey sormaktan çekinmiştim. ilaç şişelerinin arasında duran büyük bir cep saati odayı madeni bir sesle dolduruyordu. Yanı başındaki komodinin üzerinde.. Bu adam uzun uzun muayeneden sonra hastalığın zatürree olduğunu söyledi ve etrafındakilerin şaşkınlığını görünce: "Yok canım. Nurettin bey de. hâlâ aklımdadır..... Holdeki iskemlelerden birine çökerek avaz avaz ağlamaya başladı. Hep böyle devam edecek değil ya. çukura kaçan gözlerini açarak: "Bugün biraz iyiyim!" dedi. Nurettin bey."Evet. ev halkını teskin etmek için bir dahiliye mütehassısı getirdi. Ama işte o kadar. kalbi de sağlam. Bir gün... 40 .. Hatta hastaneye kaldırsanız daha iyi olur!" dedi. onun göğsü hırıldayarak nefes alışını seyrediyordum. Maşallah bünyesi mukavim. karım ve kızım. bu daha ne kadar devam edecek?. bir cuma günü akşamı Raif efendinin başucundaki iskemleye oturmuş.
. Hanımın söylediği havluyu getiriver. Burası da boş gibiydi. Raif efendinin gözlerinde.. Şimdi kafası eskisi gibi ev dertleri. gözün içinde ne varsa hepsini getir!" dedi. Sağ tarafta üst üste üç göz vardı. Ertesi günü akşamüzeri şirketten ayrılmadan evvel Raif efendinin masasına gittim. Birdenbire başını bana çevirdi: "Orada.." Bu sırada Mihriye hanım içeri girdi.. heyecandan sükûnete geçiyor ve bütün kadınlar gibi her şeyi çabucak unutuyordu.. Evvela alttakileri açtım. gazele kâğıdına sarılmış bir sabun parçası. Yalnız bir kenarda oldukça kirli bir havlu. Bana sokularak: "Bugün iyice!" dedi.. onu al da... "Ne varsa. bir çatal ve Singer marka burgulu bir çakı vardı. "Yarın akşam getiririm!" Gözlerini tavana dikerek uzun müddet sustu. Bütün basit insanlarda olduğu gibi. Üst göze anahtarı sokarken ürperdim: Raif efendinin senelerden beri oturduğu iskemlede oturduğumu ve onun her gün birkaç defa yaptığı hareketi tekrar ettiğimi şimdi fark etmiştim. " dedi." Tekrar başı yastığa gömüldü. Bunları çabucak bir 41 . sağ cebimde bir anahtar olacak. Bizim hanım galiba benim bir daha şirkete gidemeyeceğimi sezdi. "Artık bunu da atlattı inşallah!" Sonra kocasına döndü: "Pazara çamaşır yıkanacak. ısrarla sordu: "Peki ama.. hüzün dolu ve derin bir gülümseme vardı.. Acele ile gözü çektim. Şu senin havluyu beyefendi getiriverse!" Raif efendi peki makamında başını salladı. yemek ve çamaşır işleriyle doluydu. bir sefertası gözü.. Zahmet olacak ama. biri bomboştu.. ötekinde birtakım kâğıtlar ve tercüme müsveddeleri vardı. Kadın dolapta bir şeyler arayıp aldıktan sonra tekrar çıktı. ne lüzum var? Yetmez mi artık?. Bizim yolculuk artık başka yere. benim masanın üst gözünü aç.Gözlerini gözlerime dikerek. Hastanın halindeki ufak bir iyilik karısının bütün telaş ve heyecanlarını alıp götürmüştü. Karyolanın ayakucunda asılı duran ceketini başıyla göstererek: "Şurada. kederden sevince..
Büfenin aynasında kendimi gördüğüm zaman oldukça şaşırdım.. Adeta aile efradından biri gibi olmuştum ve ev halkı beni yabancı telakki etmiyordu. akrabaları dururken. başını koluna dayamıştı. İğne yapıyor. Bu sırada gözüm misafir odasının aralık kapısından içeri ilişti. fakat her halinden.kâğıda sardım. Biraz ötede. Sapsarı kesilmiştim. kızları.. Kapıyı Necla açtı ve beni görünce: "Sormayın. çocuk avutmanın ne kadar acemisi olduğu anlaşılıyordu. Genç kız: "Babam gene fenalaştı!" dedi. Eniştem doktor getirdi. Müthiş bir iç sıkıntısıyla kıvrandıkları ve evi bırakıp çıkamadıkları için kendi kendilerine içerledikleri belliydi. ağlıyor. Ayağa kalkıp ortadaki büyük masanın etrafında dolaştım. şimdi yanında. sigara içiyorlardı. bir insanın yaşamakla ölmek arasındaki büyük köprüde çabalaması korkunç bir şeydi. Gözü yerine iterek ayağa kalktım. " Ve hemen hastanın odasına daldı. Kim olursa olsun. İçeride bir insan canıyla uğraşırken onun yakınlarından birine kirli bir havlu ve eski bir çatal uzatmak pek münasebetsiz bir şey olurdu. 42 . Sonra. sormayın!" diye başını salladı. Biraz yaklaşıp bakınca Raif efendinin kayınbiraderleri Ci-hat'la Vedat'ı gördüm. Raif efendinin bir daha bu iskemleye oturmaması ve bu çekmeceyi bir daha açmaması ihtimali zihnimden çıkmıyordu. iki çocuğunu kucağına oturtmuş. Mihriye hanım birkaç kere dışarı çıktığı halde bu zavallı eşyayı ona vermeye utanıyordum. Çok korktuk. fakat arka taraflarda herhangi bir şeyin kalmış olabileceği aklıma gelerek gözü yeniden çektim ve elimle içini araştırdım. Hakikaten ta dipte defter gibi bir şey vardı. onların gürültü etmelerine mâni olmak için bir şeyler söylüyor.. Evde gene büyük bir telaşla karşılaştım. benim onlardan fazla alaka ve teessür göstermeye hakkım olmadığını düşündüm. Bir kanepeye yan yana oturmuşlar. "Bugün iki defa fenalık geldi. Raif efendinin baldızı Ferhunde. onun en yakınları: Karısı. Kalbim hızla atmaya başladı. yahut uyuyordu. İçeri girmedim. Holdeki iskemlelerden birine oturarak kâğıda sarılı paketi önüme koydum. Nurten bir koltuğa oturmuş. Odanın içinde kaldıkça. Onu da alarak diğer eşyanın arasına koydum ve dışarı fırladım..
43 . "Yanından ayrılmayın ve akse* gelirse o iğnelerden yapın" diyordu.. anlaşılmaz birkaç kelime mırıldandı. hele hastanın karısı tarafından taciz edilmemek için paltosunu ve şapkasını çabucak giydi ve Nurettin beyin daha evvel avcunda hazırlamış olduğu üç gümüş lirayı yüzünü buruşturup alarak. büyük bir merakla. Hasta gözlerini araladı. Mihriye hanımla Necla. Genç kız beni görünce başıyla işaret ederek çağırdı. Mihriye hanım bize işaret etti. Nurettin bey kaşlarını çatarak sordu: "Tehlikeli mi?" Doktor. İçeri baktım. elini yataktan dışarı çıkararak bileğimden yakaladı ve: " Nöbet. arkasında Nurettin beyle beraber. Sonra. Şimdi annesiyle beraber. zoraki bir gülümseme ile: "Korkulacak bir şey yok herhalde. Fakat bunu gören hasta..Hastanın kapısı açıldı ve doktor. Sonra büyük bir gayret sarf ederek başını karısına ve kızına çevirdi. böyle vaziyetlerde her meslektaşının verdiği cevapla mukabele etti: "Belli olmaz!" Ve başka suallere maruz kalmamak. siz biraz çıkın!" Sesi pek hafif ve kesikti. Gördüğümden müsterih olmuş gibi bir tavırla hafifçe başımı salladım. önlerinde gözleri kapalı yatan adama bakıyorlardı. Yavaşça hastanın kapısına sokuldum. evi terk etti. Bütün lakaytlığına rağmen canı sıkılmış bir hali vardı. Bunu fark ettiğim için bütün kuvvetimle kendime hâkim olmaya çalıştım. sol tarafımda adeta baş başa vermiş duran kadınlara dönerek. Atlatacak inşallah!" dedim. çıktı. Necla sokuldu: "Bir şey mi istedin babacığım?" "Haydi. tanıyamamış gibi bana bir müddet baktı. hastanın halinin bende uyandıracağı tesiri görmek istiyorlardı. yüzünü buruşturarak birtakım işaretler yaptı.
"Okuma!" dedi ve başıyla odanın karşı tarafını işaret ederek mırıldandı: "Onu şuraya at!. serlevha filan yoktu."Sen gitme!" dedi. " 44 . iri ve intizamsız harfler. kolunu çıkarmasana!. Bu kadar merasim bunu sormak için miydi? Hasta hâlâ yüzüme bakıyor ve gözleri. Sağ tarafta 20 Haziran 1933 tarihi ve hemen bunun altında şu satırlar vardı: "Dün başımdan garip bir hadise geçti ve bana on sene evvelki başka birtakım hadiseleri yeniden yaşattı. Onu bir kere bile açıp bakmamış.. Yavaşça defterin yapraklarını karıştırdım. büyük bir merak içindeymiş gibi parlıyordu. elimdeki paketi gösterdi: "Hepsini getirdin mi?" Evvela anlayamayarak yüzüne baktım. " diye söylendi. tekrar işaret etti. biliyorum!" demek isteyen bir hareketle çabuk çabuk başını salladı ve onlara. Raif efendi: "Biliyorum. " Alt tarafını okuyamadım. Paketi süratle açıp içindeki havlu vesaireyi kapının arkasındaki bir iskemlenin üzerine koydum. Raif efendinin bu neviden bir defteri olacağı aklıma bile gelmezdi. İlk sahifeye bir göz attım. İki kadın da yüzüme sorgucu gözlerle bakarak odayı terk ettiler. içinde ne olduğunu merak etmemiştim.. Kadınlar biraz şaşırmışlardı. çıkmaları için. İçimde mukavemet edilmez bir merakın gitgide büyüdüğünü hissediyordum. tamamen unutmuş olduğum. Raif efendi tekrar kolunu çıkarmış ve elimi tutmuştu. gayet acele yazıldığı belli satırlar vardı. Necla: "Babacığım. O zaman Raif efendi. İlk defa bu anda mahut siyah kaplı defteri hatırladım.. Sonra defteri elime alarak Raif efendiye gösterdim: "Bunu mu istiyordunuz?" Başıyla "evet" diye işaret etti.. Tek çizgili sahifelerde.
Buna rağmen sizin gözünüzde herkes gibi bir hiç olduğumu söyleyerek mi beni bırakıp gitmek istiyorsunuz?" Gözlerim yaşarmıştı. sözüme devam ettim. "Sizi anlıyorum Raif bey!" dedim. benim için imkânsızdı: "Ne münasebet. Fakat bunu bir müddet.. "Artık lüzumu yok!" Onu bu fikirden vazgeçirmenin mümkün olmayacağını anladım. "Evet. Bu defteri yakmak istemeniz de doğru.. insanlara kendinden hiçbir şey bırakmak istemeyen ve yalnızlığını. hiç olmazsa bir gün geri bırakamaz mısınız?" Gözleriyle: "Neden?" diye sorarak yüzüme baktı Başladığım şeye devam etmek ve son bir çareyi denemek için ona daha çok sokuldum ve kendisine karşı duyduğum bütün alaka ve sevgiyi gözlerimde toplamaya çalıştım. bana kendinize dair hiçbir şey söylemediniz. "Yazık değil mi? Size uzun zaman arkadaş olmuş bir defteri manasız yere yakmak doğru mu?" "Lüzumu yok!" dedi ve başıyla tekrar sobayı gösterdi.. Göğsümün içi titreyerek.... Mika levhaların arkasında parlayan kızıl gözleriyle demir sobayı gördüm. Sizi merak etmemi tabii bulmuyor musunuz? Bana karşı da bu kadar saklanmaya muhakkak lüzum görüyor musunuz? Dünyada benim için en kıymetli insansınız. "Bu defteri bir gece. ölüme giderken bile beraber alan bu adama karşı içimde nihayetsiz bir merhamet ve onun mukadderatına karşı nihayetsiz bir alaka uyandı.Gösterdiği tarafa baktım. Raif efendinin defterini ellerimle yok etmek. Her şeyinizi insanlardan kıskanmakta haklısınız. Aylardan beri beni kendisine yaklaştırmaktan kaçan bu adama karşı ruhumda biriken sitemleri de sanki bu anda or-laya döküyordum: 45 . gayet iyi anlıyorum. Herkesten sakladığı ruhunu ihtimal ki bu deftere dökmüştü ve şimdi onunla beraber gitmek istiyordu. "Sobaya mı?" "Evet!" Bu anda merakım büsbütün arttı. yalnız bu gece bende bırakmaz mısınız? Bu kadar zaman arkadaşlık ettik. Raif bey!" dedim.
"Hiç kimsenin kabahati yok. Hasta başını şiddetle sallayarak sözümü kesti.. hayır!" diyordu. nefesini yüzümde hissediyordum: "Hayır. gözünüzün önünde yakarım!" dedim. Bir şeyler mırıldanıyordu. Nihayet gözleriyle defteri işaret ederek: "Oku. Defteri sobaya atıp dışarı kaçmayı düşünüyordum. Yaptığınız nihayet manasız bir hodbinlik olabilir. gözlerini kırpmadan bana bakıyordu. hıçkırıksız ağlayışlardan biriydi. "Yarın sabah getirir.." Bu sözlerin. Öksürüyordu. Hatta benim bile!... bu ancak fevkalade büyük ve sahici kederlerde görülen. Bunu bekliyormuş gibi hemen siyah kaplı defteri cebime koydum. Hep ben. göreceksin!" dedi. ağır bir hastaya söylenecek şeyler olmadığını hatırlayarak sustum.. "İnsanlar bana hiçbir şey yapmadılar. Başımı kaldırınca gözlerinden şakaklarına doğru yaşlar sızdığını gördüm." Sözüne devam edemedi.." Birdenbire sustu ve çenesi göğsüne düştü.. Raif efendi bunları saklamak veya silmek için hiçbir harekette bulunmuyor. O da susuyordu.. kendine doğru çekti. Hiçbir şey.. Hayatının en mühim kısımlarını ihtiva ettiği muhakkak olan bu defterle bile artık alakasını kesmiş bulunduğunu anladım. Hasta tekrar gözlerini açtı:. biraz evvelki titizliğine hiç benzemeyen bir tavırla: "Ne yaparsan yap!" makamında omuzlarını silkti. Bu sahnenin onu yorduğu muhakkaktı. siz de beni anlayınız! Sizin sonunda bulunduğunuz yolun ben daha başlarmdayım. Ondan ayrıl46 . Hasta.. sessiz. sonra yanaklarımdan öptü. evvela alnımdan... Ayrılmak için elini öptüm. Daha hızlı nefes alıyordu. Fakat bunun istisnaları yok mu? Olamaz mı? Unutmayın ki siz de bu insanlardan birisiniz. Hep ben." dedim."insanlardan itimadınızı çekip almakla belki haklısınız.. İnsanları öğrenmek.. Ben de büyük bir ruhi yorgunluk duymaya başlamıştım. Nihayet son bir gayretle: "Raif bey. bilhassa insanların size ne yaptıklarını bilmek istiyorum. Ben de kendimi tutamamış. eğildim.. ağlamaya başlamıştım. Doğrulmak istediğim zaman beni bırakmadı.
.. İnsan tahammül edemeyeceğini zannettiği şeylere pek çabuk alışıyor ve katlanıyor.. Artık birbirimize veda etmiş bulunuyorduk. ne anlatabilirim? On seneden beri hiç kimseye bir şey söylediğimi hatırlamıyorum. Ama ben dayanacağım. Fakat bunun bu kadar korkunç.. Hiç durmadan "Yazık!.. bundan sonra beni hiç bırakmayacaklarını biliyorum. Unutup gittiğimi zannettiğim bu hatıraların. tekrar dudaklarını kımıldattı. Kime?. Hangi hain tesadüf dün onları yolumun üstüne çıkardı ve beni. Yatağa girerek başucumdaki küçük lambayı yaktım ve derhal Raif efendinin siyah kaplı mektep defterini okumaya başladım: 20 Haziran 1933 Dün başımdan garip bir hadise geçti ve bana on sene evvelki başka birtakım hadiseleri yeniden yaşattı. Şimdiye kadar olduğu gibi.. Bundan sonraki hayatım nasıl dayanılmaz bir işkence olacak!.. Söylemek.ıman dünyada benim kadar yapayalnız dolaşan bir insan daha var mı acaba? Kime. Yazık!" dedi ve gözlerini kapadı. Otele geldiğim zaman arkadaşımı uyumuş buldum. yahut öleceğim dersem yalan söylemiş olurum. Raif efendi.. Kapının önünde bekleyenlere yüzümü göstermemek için adeta koşarcasına holden geçtim ve sokağa fırladım.. Şu kosko-ı... birçok şeyler anlatmak istiyorum.. " diye söyleniyordum... senelerden beri dalmış olduğum derin uykudan. bir şeyler.. Ama nasıl yaşayacağım!. Ben de yaşayacağım.. Yazık!. Duyulur duyulmaz bir sesle: "Seninle hiç şöyle uzun boylu konuşamadık evladım. Yalnız bir şeye dayanmak artık benim için mümkün değil: I ler şeyi kafamda yalnız başıma saklayamayacağım. boş yere bütün insanları kendimden uzaklaştır47 . bu kadar acı olacağını tasavvur edememiştim. artık yavaş yavaş alıştığım hissiz uyuşukluktan ayırdı.manın bana güç geleceğini biliyordum.. Yolda soğuk bir rüzgâr yanaklarımı kuruttu.. Deli olacağım.. Boşuna yere herkesten kaçmış.
mışım; ama bundan sonra başka türlü yapabilir miyim? Artık hiçbir şeyin değişmesine imkân yok... Lüzum da yok. Demek böyle olması icap ediyormuş. Yalnız söyleyebilsem... Bir kişiye olsun içimdekileri dökebilsem... Bunu sahiden istesem bile artık böyle bir insan bulmama imkân yok... Bende arayacak hal kalmadı... Kalsa da aramam... Zaten bu defteri neden aldım? Küçük bir ümidim olsa, dünyada en sevmediğim bu yazmak işine kalkışır mıydım? İnsanın muhakkak kendini boşaltması lazım... Dünkü hadise olmasaydı... Ah, dün her şeyi öğrenmiş olmasaydım... Şimdi eski ve belki de rahat hayatım devam edecekti... Dün sokakta giderken iki kişiye rast geldim. Birini ilk defa görüyordum, öteki de dünyada bana belki en uzak insanlardan biriydi. Bunların hayatım üzerinde bu kadar müthiş tesirleri olabileceği aklıma gelir miydi? Fakat mademki bir kere yazmaya karar verdim, her şeyi sükûnetle ve baştan anlatmalıyım... Bu takdirde birkaç sene, hatta on on iki sene geriye gitmek lazım... Belki de on beş... Fakat sıkılmadan yazacağım... Belki manasız tafsilat arasında asıl korkunç tarafları boğmak, onların tesirinden kurtulmak mümkün olur. Belki yazacaklarım yaşadığım kadar acı olmaz ve ben biraz ferahlarım. Birçok şeylerin zannettiğimden daha ehemmiyetsiz, basit olduğunu görüp kendi heyecanımdan utanırım... Belki... Babam Havranlıydı. Ben orada doğdum ve büyüdüm. Orada ilk tahsilimi yaptım, sonra bir müddet, bize bir saat kadar uzaktaki Edremit idadisine gidip geldim. Umumi Harbin son senelerinde, on dokuz yaşlarında askere alındım; fakat daha talimgahta mütareke ilan edildi. Kasabaya döndüm. Tekrar idadiye devam edip bitirmedim. Zaten okumaya pek hevesim yoktu. Araya giren bir senelik zaman ve o sıralarda bu havalide hüküm süren karmakarışık vaziyet beni tahsilden soğutmuştu. Mütarekeden sonra bütün bağlar gevşemiş, ne doğru dürüst bir hükümet, ne de muayyen bir fikir ve hedef kalmıştı. Bazı mmtakalar ecnebi kuvvetleri tarafından işgal ediliyor, birdenbire türeyen bir sürü çeteler, türlü türlü namlar altında, ba4B
• m düşmana karşı cephe kurarak, bazan köyleri soyarak faaliydi gösteriyor; dün bir kahraman olarak ismi ağızdan ağıza do-l.ışan bir sergerdenin bir hafta sonra tenkil edildiği ve ölüsünün Edremit'te Konakönü meydanında asılı durduğu ilan ediliyordu. Böyle bir devirde, dört duvar arasına kapanarak Osmanlı tarihi veya musahabat-ı ahlâkiye* okumak pek cazip bir şey değildi. Yalnız, memleketin oldukça hali vakti yerindelerin-den sayılan babam, nedense beni okutmak sevdasına düşmüş-lü. Akranlarımdan birçoğunun çapraz fişeklikler takıp mavzeri sırtlayarak çeteliğe çıktığını, bunlardan bir kısmının düşman, bir kısmının eşkıya tarafından öldürüldüğünü görünce, benim de akıbetimden korkmaya başlamıştı. Hakikaten ben de boş durmak istemiyor, gizli gizli hazırlanıyordum. Fakat bu sırada işgal kuvvetleri kasabaya geldiler ve her türlü kahramanlık heveslerim, içimde boğulup kalmaya mahkûm oldu. Birkaç ay serseri gibi dolaştım. Arkadaşlarımın çoğu ortadan kaybolmuştu. Babam beni İstanbul'a göndermeye karar verdi. Nereye gideceğimi o da bilmiyor, "Bir mektep bul, oku!" diyordu. Daima biraz beceriksiz ve mahcup bir çocuk olduğum halde babamın bana böyle söylemesi, oğlunu ne kadar az tanıdığını göstermeye kâfiydi. Ne olsa, içimde bazı cihetlere doğru gizli birtakım arzular duyuyordum. Mektepteyken hocalarımın takdirini kazandığım bir ders vardı: Oldukça iyi resim yapıyordum. İstanbul'daki Sanayii Nefise Mektebi'ne** girmek ara sıra aklımdan geçer ve bana tatlı hayaller kurdururdu. Zaten küçükten beri hakikatten ziyade hayal dünyasında yaşayan sessiz bir çocuktum. Tabiatımda manasız denilecek kadar ileri giden bir çekingenlik vardı ki, çok kere etrafım tarafından yanlış anlaşılmama, aptal yerine konmama sebep olur ve beni üzerdi. Hiçbir şey beni, hakkımdaki bir kanaati düzeltmek mecburiyeti kadar korkutmazdı. Sınıfta arkadaşlarımın yaptığı bir kabahat daima benim üzerime atıldığı halde ben kendimi bir kelime ile olsun müdafaaya cesaret edemez, eve döndüğüm zaman bir kenara saklanıp ağlardım. Annemin ve bilhassa babamın bana sık * Ahlak sohbetleri. ** Güzel Sanatlar Akademisi. 49
sık: "Yahu, sen kız olacakmışsm ama yanlış doğmuşsun!" dediklerini hatırlıyorum. En büyük zevkim evin bahçesinde veya derenin kenarında yalnız başıma oturup hülyalara dalmaktı. Bu hülyalar, hareketlerimle büyük bir tezat teşkil edecek kadar cesurca ve genişti: Okuduğum sayısız tercüme romanlarındaki kahramanlar gibi, her sözüme tereddütsüz itaat eden maiyetimle beraber ortalığı kasıp kavurduğum, bir mahalle ötede oturan ve içimde şeklini pek tayin edemediğim tatlı arzular uyandıran Fahriye ismindeki bir kızı, yüzümde bir maske ve belimde çifte tabancalarla, dağlardaki muhteşem mağarama kaçırdığım olurdu. Onun evvela nasıl korkup çırpınacağmı, sonra, önümde tir tir titreyen insanları, mağaradaki emsalsiz zenginliği görünce nasıl büyük bir hayrete düşeceğini ve nihayet yüzümü açınca, saklayamadığı bir sevinçle nasıl haykırarak boynuma atılacağını tasavvur ederdim. Bazan büyük kâşifler gibi Afrika'da gezer, yamyamlar arasında görülmemiş maceralar geçirir, bazan meşhur bir ressam olur ve Avrupa'yı dolaşırdım. Bütün okuduğum kitaplar, Misel Zevako'lar, Jül Vern'ler, Aleksandr Duma'lar, Ahmet Mithat Efendi'ler, Vechi Bey'ler kafamda silinmez şekilde yer tutmuşlardı. Babam bu kadar okumama kızar, bazan romanları alıp atar, bazan geceleri odama ışık verdirmezdi. Fakat benim her şeye bir çare bulduğumu, küçük kaytan fitilli idare lambasının ışığı altında kendimden geçerek "Paris Esrarı"nı veya "Sefiller"i okuduğumu görünce tazyikinden vazgeçmişti. Elime geçen her şeyi okuyor ve her okuduğum şeyin, ister Mösyö Lökok'un maceraları, ister Murat Bey'in tarihi olsun, tesiri altında kalıyordum. Eski bir Roma tarihinde, Mucius Scaevola isminde bir murahhasın* düşmanla sulh müzakeresi yaparken, kendisine teklif edilen şartları kabul etmezse öldürüleceği yolundaki tehdide cevap olarak, kolunu yanı başındaki ateşe sokup dirseğine kadar yaktığını ve bu sırada sükûnetle müzakereye devam ederek, böyle tehditlerle korkutulamayacağmı gösterdiğini okuduğum zaman, elimi aynı şekilde bir ateşe sokmak ve aynı meta* Elçinin. 50
ecnebilerin gayet ucuz. kendi kendime öğrendim ve mektebe devam etmez oldum. benim oraya giderek "sabunculuk. fakat bundan çabuk vazgeçmiştim: İçimdekileri herhangi şekilde olursa olsun dışarıya vurmak korkusu.neti nefsimde denemek arzusuna kapılmış ve parmaklarımı oldukça ağır bir şekilde yakmıştım. içimden bir şey vermek gibi gelmiyordu. Bir zamanlar kendim de yazı yazmaya. Yalnız resim yapmaya devam ediyordum.. içinde benden herhangi bir şey bulunan resimleri büyük bir titizlikle saklıyor ve ortaya çıkarmaktan utanıyordum. Hep o korku yüzünden. hatta İstanbul'dakinden daha az bir para ile geçindiklerini bir yerden duymuş. bilhassa mis sabunculuğu" öğrenmemi söylüyor... Zaten hocalar da bende fazla bir şey bulmuyorlardı. bu manasız ve lüzumsuz ürkeklik yazı yazmama mâniydi. hiç kimsenin yardımı olmadan.. hatta ufak şiirler karalamaya kalkmış. şehir benim tahammül edemeyeceğim kadar hayâsız ve karmakarışık olmuştu. bana dair herhangi bir şey ifade eden. Bunlar tesadüfen birinin eline geçse. Dışarıyı alıp bir kâğıda aksettirmekten. Ne yapacağımı bilmeden uzun zaman İstanbul'da dolaştım. Nitekim işin böyle olmadığını anlayınca bundan da vazgeçtim. çıplak ve mahrem bir halde yakalanmış bir kadın gibi şaşırıyor. Fevkalade sevindim. Evde veya atölyede karaladığım şeyler arasından ancak en manasızlarını gösterebiliyor. Resim yapmanın da bir nevi ifade. kıpkırmızı oluyor ve kaçıyordum. Bu iş bana. Babam benim işe yarar bir adam olmam için son bir tedbire başvuruyordu. yol parasıyla diğer masraflar için bir miktar para yolladığını bildiriyordu. Almanya'da. Mütareke seneleriydi. On gün kadar sonra uzun bir mektup aldım. 51 . bir iç ifadesi olduğunu İstanbul'da ve Sanayii Nefise mektebinde. Havran'a dönmek için babamdan para istedim. En büyük bir acıya yüzündeki tebessümü muhafaza ederek tahammül eden bu adamın hayali beni hiçbir zaman terk etmemiştir. paranın kıymetini kaybetmesi yüzünden. bir mutavassıtlık-tan* ibaret görünüyordu. Bu sanatlara karşı bir heves duy* Aracılıktan.
ve asıl. Pansiyonun diğer müşterileri de bir * Konuşma. kendimi idare edecek kadar lisan öğrenmek ve hayran hayran etrafıma bakınarak şehri dolaşmakla geçti. Sokakları biraz daha geniş. Fakat ben işin bu tarafını düşünmüyordum bile.. vahşiliğimin bir sebebi de kitaplarda tanıştığım ve benimsediğim insanları muhitimde bulamayışım değil miydi? Bir hafta içinde hazırlandım ve Bulgaristan üzerinden trenle Berlin'e hareket ettim. çocukluğumdan beri gözlerimin önünde bin bir şekilde canlanan. İlk günlerin şaşkınlığı çok sürmedi. bu dilde kitaplar okuyacağımı. Benim hayalimdeki Avrupa'nın nasıl bir şey olduğunu ve şimdi içinde yaşadığım şehrin buna nazaran ne noksanları bulunduğunu kendim de bilmiyordum. Zaten muhitimden uzak duruşumun. birçok hayallerime mevzu olan Avrupa'yı görmek fırsatının böyle hiç beklemediğim bir zamanda çı-kıvermesinden sevindim. Dört günlük yolculuk esnasında bir mükâleme* kitabından ezberlediğim beş on kelime sayesinde. Burası da en nihayet bir şehirdi.. Hiç lisan bilmiyordum. ıslah eder ve senin idarene veririm. Hayatta hiçbir zaman kafamızdaki kadar harikulade şeyler olmayacağını henüz idrak etmemiştim. Umumi Harp'te Türkiye'de bulunmuş ve biraz Türkçe öğrenmiş bir eski zabitten ders almaya başladım. Lisan öğrenmeden bir işe başlanamayacağını düşünerek. 53 . Bir ecnebi dil öğreneceğimi. insanları daha sarışın bir şehir. şimdiye kadar sadece romanlarda rastladığım insanları işte bu "Avrupa"da bulacağımı tahmin ediyordum. çok daha temiz. İlk haftalar. Fakat ortada insanı hayretinden düşüp bayılmaya sevk edecek bir şey de yoktu.duğumdan filan değil. Babam mektubunda: "Bir iki senede bu işi öğrenip gelirsen. sen de ticaret hayatına atılarak altın bileziğin sayesinde mesut ve müreffeh olursun!" diyordu. adresini daha İstanbul'dayken defterime yazdığım bir pansiyona gittim.. bizim burdaki sabunhaneyi büyütür. Pansiyon sahibi madam da boş zamanlarını benimle gevezeliğe hasrediyor ve yardımda bulunuyordu..
I ıııkle ahbaplık etmeyi fırsat sayıyorlar ve saçma sapan suallerle başımı şişiriyorlardı. yeni tanıştığı terhis edilmiş işsiz Alman zabitlerini de yanında getirir ve onlarla. Benim yarım yamalak anladığıma göre Almanya'nın kurtuluşunu Bismark gibi demir iradeli bir adamın işbaşına geçmesinde ve hiç vakit geçirmeden silahlanmaya başlayarak ikinci bir harple haksızlıkları düzeltmekte buluyorlardı. Hele bu münakaşalar. boş zamanlarında derhal gazetesini okumaya koyulurdu. Bu sonuncusu Almanya'nın Kamerun müstemlekesinde ticaret yaparken mütarekeden sonra her şeyini bırakarak vatanına sığınmış bir adamdı. Kurtarabildiği bir miktar parasıyla oldukça mütevazı bir hayat sürüyor. Para düşkünlüğü yüzünden servetini kaybeden ihtiyar bir kadın. Akşam yemeklerinde sofra başında luplanan kalabalık. Fakat zamanla bu değişmelere. gününü. Bunların arasında bil-lı. Onun da kendine göre ateşli kanaatleri vardı ve bunlardan bahsederken yüzü büsbütün kızarır. Çok kere. yumruğunu sıkarak havada sallardı. müstemleke tüccarı durup dururken. zabitlere kızıyor. Bazan pansiyon müşterilerinden biri gider.. oldukça renkliydi. günün hiçbir zamanında eksik olmayan çeşitli lahana kokularına. o sıralarda Ber-I i n'de pek bol olan siyasi toplantılara gidip akşamları intibalarıni anlatmak suretiyle geçiriyordu.. açılan odaya hemen bir başka misafir gelirdi. harp açan imparatora küfür ediyordu. 53 . Por-lekizli bir tüccar olan ve Berlin'e Kanarya adalarından portakal getiren Herr Camera ve ihtiyar Herr Döppke benimle ahbaptılar. hatta bunlardan sıkılmaya başlamıştım. zabitler grev yapan ameleyi ve harbe devam etmek istemeyen askerleri kabahatli buluyor. Herkesin Almanya'yı kurtarmak için kendine göre bir fikri vardı. sofra arkadaşlarımın siyası münakaşalarına alışmış. Sabahları odamı düzelten hizmetçi kız bile benimle siyasetten konuşmaya kalkar. her birinin kendi şahsi menfaatlerine bağlıydı. yemek yediğimiz karanlık salonun daima yanık duran kırmızı abajurlu elektriğine. Fakat bütün bu fikirler hakikaten Almanya'ya değil.ıssa Hollandalı bir dul kadın olan Frau van Tiedemann. saatlerce münakaşa ederdi.
Fakat ilk aylar geçince eskisi kadar canım sıkılmamaya başladı. Bir İsveç grubuna ait olan müessesenin Alman memurları. Ekseriya öğleden sonraları büyük caddelerde. bir lüks sabun firmasına müracaat ettim. Yavaş yavaş kitap okumaya çalışıyor ve bu işten zamanla daha çok zevk duyuyordum. Babama büsbütün yalan söylemiş olmamak için. beni gayet iyi karşıladılar. Yavaş yavaş ben fabrikaya uğramaz oldum. her üz unutulmamış olan silah arkadaşlığının verdiği bir alakayla. boşuna yere vakit ziyan etmemek için böyle yaptılar. bana göstermekten çekinBelki de bende bu işe fazla bir heves görmediklerinden. Günlerim birbirine tıpkı üpkısına benzeyerek geçiyordu. Haftada üç defa akşamüzerleri eski zabitten Almanca ders alıyor. Bütün şehri. birkaç Türk arkadaşın yardımıyla. henüz lisan öğrenmekle meşgul olduğumu. onlar neredeydin demediler. buraya niçin geldiğimi hiç aklıma getirmeden. hayvanat bahçesini. Berlin şehrinde. Bu milyonluk şehrin birkaç ay içinde tükenivermesi bana adeta yeis veriyordu. yüzlerinde çok mühim işler yapmış insanlara mahsus bir ciddilikle evlerine dönen veya bir erkeğin koluna asılarak baygın gözleriyle etrafa tebessüm saçan kadınları ve yürüyüşlerinde hâlâ asker adımlarını muhafaza eden erkekleri seyrederdim. babam mektuplarının arasını uzattı ve ben. yaşamaya devam ettim. Sabunculuk meselesini babamdan mektup aldıkça hatırlıyor. fakat bu mesleğin. Yata54 . müzeleri dolaşmıştım. ne yapacağımı. Havran'da-ki sabunhanemizde göre göre öğrendiğimden daha derin taraflarını. galiba firmanın sırındır diye. yakında bu neviden bir müesseseye müracaat edeceğimi yazarak hem onu. Bir müddet sonra bu adeta bir iptila halini aldı.Almanya'ya niçin geldiğimi unutmuş gibiydim. gündüzleri müzelerdeki ve yeni açılan galerilerdeki tabloları seyrediyor ve pansiyona daha yüz adım uzaktayken burnumda lahana kokuları hissediyordum. kalabalığın içinde dolaşır. Kendi kendime: "İşte Avrupa! Ne var burada sanki?" diyor ve esas itibariyle dünyanın pek sıkıcı olduğuna hükmediyordum. hem kendimi avutuyordum.
içinden geçenleri söy-leyememek. cümlelere karine*yle mana vererek geçerdim. yağmurlu ve karanlık bir teşrinievvel**** gününde. gördüklerim ve duyduklarımdan birer parça buluyordum. National Galeri'deki bir tabloyu saatlerce seyrettiğim ve sonra günlerce aynı çehreyi ve manzarayı kafamda yaşattığım oluyordu. Hele bunlardan bir tanesi günlerce sarsmıştı. fevkalade insanlardan ve görülmemiş maceralardan bahsetmiyorlardı. ** Utancıyla. kendini göstermek temayülü. Müzelerdeki eski resim üstatları da artık bana sıkılmadan yaşamak imkânını veriyorlardı. Almanya'ya geleli bir sene olmak üzereydi. Ben bu yenilerden pek bir şey anlamıyordum. saatlerce kalırdım.** müthiş iptilasının*** kurbanı olup gidiyordu. herhangi bir şekilde göze çarpmak. en güzel taraflarını müthiş bir kıskançlık ve itimatsızlıkla saklamak cihetinden onu kendime benzetiyordum. Üzerimde en çok tesir yapanlar Rus muharrirleriydi. *** Düşkünlüğünün. Bu sefer okuduklarım. etrafımdan. çocukluğumun ve ilk gençliğimin tercüme veya telif kitapları gibi sadece kahramanlardan. Turgenyef in koskocaman hikâyelerini bir defada sonuna kadar okuduğum oluyordu. oldukça saf bir talebeye âşık oluyor. görmediğim şeyleri birdenbire hatırlıyor. yanı başıma eski ve kaim lügat kitabını kor. benim mizacıma aykırı olduğu için onlardan hoşlan* İpucu. onlara şimdi hakiki manalarını verdiğimi zannediyordum. en kuvvetli. fakat buna dair hiç kimseye bir şey söylemeden. Bu kızı nedense kendime pek yakın bulmuştum. Hemen hemen hepsinde kendimden. Evvelce içinde yaşadığım halde anlamadığım. Çok kere lügat aramaya bile tahammül edemez.ğın üzerine yüzükoyun yatarak kitabı önüme açar. 55 . Belki eserlerindeki fazla iddia. en derin. gazeteleri karıştırırken. **** Ekim. gayet iyi hatırlıyorum. böyle bir aptalı sevmenin hica-bıyla. Klara Miliç ismindeki bu hikâyenin kahramanı olan kız. yeni ressamların açtığı bir sergi hakkındaki tenkit makalesi gözüme ilişti. Günün birinde. Gözümün önünde yepyeni bir dünya açılır gibiydi.
bu koyu kumral saçlar ve asıl. kürk mantolu bir kadın portresinin önünde. masumluk ile iradeyi. O andaki hislerimi. Nitekim gazetedeki yazıyı bile okumadım. vücutla-rıyla beni sağa sola itiyorlar. mıhlanmış gibi durduğumu hatırlıyorum. onunla aramızda bir tanışıklık varmış gibi bir hisse kapıldım. biraz mağrur ve çok kuvvetli bir ifade vardı. Tesadüfe itaat ederek içeri girmeyi tercih ettim ve duvarlardaki küçüklü büyüklü birçok tabloları alakasız gözlerle seyrederek uzun müddet dolaştım. bana asla yabancı olamazdı. Bunu izah edemeyeceğimi biliyorum.mıyordum. Büyük salonun kapıya yakın bir duvarının önünde birdenbire durdum. Yalnız orada. Resimlerin çoğu insana gülümsemek arzusu veriyordu: Köşeli dizler ve omuzlar.. Yapacak mühim işlerim yoktu. fakat ben olduğum yerden ayrıla-mıyordum. Kırık bir tuğla parçası kadar şekilsiz kristal vazolar. Resimleri seyredip geçenler. gene rastgele sokaklarda dolaşarak günlük gezintilerimden birini yaparken. gazetede bahsedilen serginin açılmış olduğu binanın önünde bulunduğumu fark ettim. beş yaşımdan beri kurduğum hayal dünyalarından tanıyordum. Bu soluk yüz. biraz vahşi. Ben bu kadını yedi yaşımdan beri okuduğum kitaplardan.. sonsuz bir melal ile kuvvetli bir şahsiyeti birleştiren bu ifade. Bu çehreyi veya benzerini hiçbir yerde. bu siyah kaşlar ve onların altındaki siyah gözler. anlatmama imkân yok. nispetsiz başlar ve memeler. Ama ne olsa insan eğleniyordu. bilhassa aradan bu kadar seneler geçtikten sonra. yalnız. mücrimler albümünden alınmışa benzeyen korkunç portreler. Fakat onların hiç kimse tarafından anlaşılmamak ve gülünç olmak gibi bir cezayı da adeta marazi bir zevkle ve isteyerek kabul ettiklerini düşününce acımaktan başka yapılacak iş yoktu. elişi kâğıdından yapılmış gibi keskin renklerle gösterilmeye çalışılan tabiat manzaraları. Bu kadar az emekle bu kadar büyük işler başarmaya kalkan insanlara belki içerlemek icap ederdi... hiçbir zaman görmediğimi ilk andan itibaren bilmeme rağmen. Bu portrede ne vardı?.. senelerce kitap arasında kalmış kadar cansız çiçekler ve nihayet. On56 . o zamana kadar hiçbir kadında görmediğim garip. Fakat birkaç saat sonra.
beyzi bir insan yüzü vardı. ** Sakınma. fakat biraz kısaydı. aradığımı bulamayacağım. Ressamın sergide yalnız tek bir eseri. Vecihi Bey'in Mehcure'sinden. 57 . Bu tablo hakkında orada tafsilat bulacağımı umuyordum. Geç vakte kadar içeride kaldım. Ara sıra dolaşıyor. Şövalye Büridan'm sevgilisinden ve tarih kitaplarında okuduğum Kleopatra'dan. Sonlara doğru. Bu harikulade resmi yapan kadının başka tablolarının. hafifçe sola dönmüş. hatta belki de ilk hayranlığımı azaltacağını düşünerek korkuyordum. Gözkapakları hafifçe şişti.* Yabankedisi derisinden bir kürkün içinde. üzerimde bu kadar büyük bir tesir yapamayacağını. Adeta ellerim titreyerek katalogu karıştırdım. O benim hayalimdeki bütün kadınların bir terkibi. ne pek ince. Selbstportrât. Her defasında yüzünde yeni ifadeler. görmeyen gözlerle diğer tablolara bakıyor ve sonra çabucak aynı yere dönerek uzun müddet seyrediyordum. bunun üzerinde. Aşağıya doğru bakan gözlerin gizlice beni süzdüğünü. kendi portresi bulunduğu anlaşılıyordu. sahifenin alt tarafında. gölgede kalmasına rağmen donuk beyaz rengi belli olan küçük bir boyun parçası. İnce uzun ve kanatları biraz etli bir burnu vardı. köşeli ve oldukça geniş alnını çevreleyerek aşağı doğru uzanıyorlar ve yabankedisinin tüylerine karışıyorlardı. Bundan biraz da memnun oldum. Kaşları ne pek kalın. Muhammed'in annesi Âmine Hatun'dan birer parça vardı. gitgide kendini belli eden bir hayat görür gibiydim. Sanki: "Evet. adeta bulamayacağından emin olduğu oir şeyi son bir ümitle aramak istiyordu.. Başka hiçbir şey yoktu. hatta mevlit dinlerken tasavvur ettiğim. Buna rağmen bakışındaki hüzün biraz da istiğna** ile karışıktı. tablonun numarasının hizasında şu üç kelimeyi okudum: Maria Puder. dudakların hafifçe kıpırdadığını zannediyordum. biraz dolgun ve alttakisi daha irice olan dudaklarında tamamen açık bir hal alıyordu. koyu kumral saçları. Siyah gözleri anlaşılmaz. Fakat ne olur?" der gibiydi.. * Karışımı. derin düşüncelere dalmış gibi yere bakıyor. Bu istiğna ifadesi. bir imtizacıydı.da Halit Ziya'nm Nihal'inden. Çenesi hafifçe öne doğru kıvrık ve sivriceydi.
Soyunurken ceketimin cebinden yere bir gazete düştü. Sofrada hiç konuşmadım. birçok teknik mütaalalardan sonra nihayet tablodaki kadının..Salonda kimseler kalmamıştı.. hayret verecek kadar büyük bir ifade kabiliyetine malik olduğu. Süratle kendimi toplayarak dışarı çıktım. Hemen yemeğimi yemek. Kapının yanında duran uzun boylu bir adam. Pansiyonun sahibi Frau Heppner: "Bugün nereleri gezdiniz?" dedi. sabahleyin aldığım ve bir kahvede oturup okurken sergi hakkındaki makaleyi gördüğüm gazeteydi. Ertesi gün ilk işim. Dolaştım. sonra modern ressamların bir sergisini gezdim!" diye cevap verdim. Bu yazıda o tablo ile ressamı hakkında neler bulunduğunu öğrenmek için sahifeleri yırtarcasına açtım. Bu. derhal modern resim üzerinde konuşmaya başladılar. katalogda gördüğüm kelimelerin üzerinde mıhlanıp kaldı: Maria Puder. Ortalara doğru gözlerim. Benim gibi yavaş ve heyacansız bir adamın bu kadar telaşına kendim de hayret ediyordum. kendi portrelerini yapan sanatkârların çoğunda görülen "güzelleştirme" veya "inadına çirkinleştirme" temayüllerinin onda bulunmadığı söyleniyor. meşhur kopyalarını satan bir mağazaya 58 . odama çekilerek yalnız başıma o çehreyi gözlerimin önüne getirmek arzusuyla yanıyordum. Salondakiler. Hafif bir yağmur çiseliyordu. "Hiç. tuhaf bir tesadüf eseri olarak. galiba beni bekliyordu. duruşu ve yüzünün ifadesi bakımından.. ben yavaşça odama gittim. Andreas del Sarto'nun Madonna d elle Arpie tablosundaki Meryemana tasvirine insanı şaşırtacak kadar çok benzediği iddia ediliyor ve yarı şaka bir ifade ile bu "Kürk Mantolu Madonna"ya muvaffakiyetler temenni edilerek başka bir ressamdan bahse geçiyordu. Her akşamkinin aksine olarak hiç yollarda oyalanmadan pansiyona döndüm. Yazıyı baştan itibaren şöyle bir süzdüm.. Bir sergide ilk defa resim teşhir eden bu genç sanatkârdan oldukça uzun bahsediyordu. Daha ziyade klasiklerin yolunda yürümek istediği anlaşılan ressam kadının. Kaldırıp masanın üzerine korken birdenbire yüreğim atmaya başladı.
hatta gökyüzüne de değil. bakışlarında ve dudaklarında apaçık görünen melal ve kırgınlık ifadesi aynen dün gördüğüm tabloya benziyordu. başını tutuşu. hayat hakkındaki hükümlerini vermiş ve dünyayı istihfaf etmeye başlamış bir kadındı. ressam kendi resmini yapmış olduğuna göre. hulasa yaşamaktaydı. Onu herhangi bir yerde görmek mümkün olabilirdi. Halbuki Sarto'nun bu tablosundaki Meryem. Öyle ya. sağındaki sakallı erkekle solundaki genci hiç fark etmiyor-muş gibi gözlerini yere diken bu Madonna'nm yüzü. düşünmeyi öğrenmiş. toprağa bakıyor ve muhakkak ki bir şeyler görüyordu. Bir hayli fena basılmış olan kopya fazla bir şey göstermemekle beraber.. alt dudağı biraz büyükçe olan ağzını açarak konuşmakta. Bu ihtimali düşününce ilk duyduğum his. siyah ve derin gözlerini toprağa veya karşısındakine çevirmekte. kucaklarındaki bebeğe bakarken: "Gördünüz mü? Allah bana neler ihsan etti!" demek isteyen küçük çocuklara. kucağındaki Mesih'e değil. Resmi masanın üzerine bıraktım. hatta manasızlığa kadar götürülen bir masumluk ifadesi vardı. Albümün bu yaprağını ayrıca sattıkları için hemen alarak odama döndüm. 59 .giderek Arpie Madonnası'nı aramak oldu. Gözlerimi kapayarak sergideki tabloyu düşündüm. İki tarafında ibadet eder gibi duran azizlere değil.. veya ismini söyleyemeyecekleri bir adamdan peydahladıkları evlatlarına gözlerini dikip şaşkın şaşkın gülümseyen hizmetçi kızlara benzerlerdi. büyük bir korku oldu. * Belirgin kılman. Büyük bir Sarto albümünün içinde onu buldum. Orada tasvir edilen insanın hakikatte de mevcut olduğu ancak bu anda aklıma geldi. bu harikulade kadın aramızda dolaşmakta. makale sahibinin hakkı vardı: Kucağında mukaddes çocuğu ile yüksekçe bir yerde oturan. lüzumundan biraz fazla tebarüz ettirilen*. Dikkatle baktığım zaman bu resimde sanat bakımından büyük bir hususiyet bulunduğuna hükmettim. Benim gibi hayatında hiç macerası olmayan bir erkeğin ilk defa böyle bir kadınla karşılaşması hakikaten korkunç olurdu. Hayatımda ilk defa böyle bir Madonna görüyordum: Şimdiye kadar tesadüf ettiğim Meryemana tasvirlerinde.
Yirmi dört yaşında olduğum halde başımdan hiçbir kadın macerası geçmemişti. Havran'dayken, bizden yaşça büyük bazı mahalle arkadaşlarının delaletiyle yaptığımız birkaç hovardalık, manasını anlamama imkân olmayan sarhoşluk maceralarından başka bir şey değildi ve tabiatımdaki sıkılganlık, bunları tekrara heves etmeme mâni olmuştu. Kadın, benim için, muhayyilemi kamçılayan, sıcak yaz günlerinde zeytin ağaçlarının altına uzandığım zaman yaşadığım bin bir türlü maceraya iştirak eden, maddilikten uzak, yaklaşılmaz bir mahluktu. Uzun seneler kimseye haber vermeden âşık olduğum komşumuz Fahriye ile, hayalen, çok kere hayâsızlığa kadar varan münasebetlerim olduğu halde, kendisiyle sokakta karşılaştığım zaman yerlere yıkılacak kadar şiddetli çarpıntılara uğrar, yüzüm ateş gibi kesilerek kaçacak yer arardım. Ramazan geceleri onun, annesiyle beraber, elinde bir fenerle, teraviye gidişini seyretmek için evden kaçıp kapılarının karşısına gizlenir, fakat bu kapı açılıp, dışarı vuran sarımtırak ışıkta siyah feraceli vücutlar görünür görünmez başımı duvara çevirerek, benim burada olduğumu fark edecekler diye titremeye başlardım. Bir kadın herhangi bir şekilde hoşuma gidince ilk yaptığım iş ondan kaçmak olurdu. Karşı karşıya geldiğim zaman her hareketimin, her bakışımın sırrımı meydana vuracağından korkar, tarif edilmesi imkânsız, adeta boğucu bir utanma ile dünyanın en zavallı bir insanı haline gelirdim. Hayatımda hiçbir kadının, hatta annemin bile gözlerine dikkatle baktığımı hatırlamıyorum. Son zamanlarda, bilhassa İstanbul'da bulunduğum müddet zarfında, bu manasız hicapla mücadeleye niyet etmiş, arkadaşlar vasıtasıyla tanıştığım bazı genç kızlara karşı serbest olmaya çalışmıştım. Fakat onlardan ufak bir alaka gördüğüm anda bütün niyet ve kararlarım uçup gidiyordu. Hiçbir zaman masum bir insan değildim: Yalnız kaldığım zamanlar, kafamda canlanan bu kadınlarla, en usta âşıkların bile aklına gelmeyecek sahneler yaşar, sıcak ve zonklayan dudakların sarhoş eden tazyikini ağzımda, hakikatte olabileceğinden birkaç kat daha kuvvetli olarak duyardım. Fakat sergide gördüğüm bu kürk mantolu resim, ona haya60
len dokunmama imkân vermeyecek derecede beni sarmıştı. Onunla bir aşk sahnesi tasavvur etmek değil, karşı karşıya, iki dost gibi oturmayı düşünmek bile elimden gelmiyordu. Buna mukabil, gidip o tabloyu seyretmek, bana bakmadığına emin olduğum o gözlere saatlerce dalmak arzusu gitgide artmaktaydı. Paltomu sırtıma geçirerek tekrar serginin yolunu tuttum; ve bu hal, günlerce devam etti. Her gün, daima öğleden sonra oraya gidiyor, koridorlarda-ki resimlere bakıyormuş gibi ağır ağır, fakat büyük bir sabırsızlıkla asıl hedefine varmak isteyen adımlarımı zorla zapt ederek geziniyor; rastgele gözüme çarpmış gibi önünde durduğum "Kürk Mantolu Madonna"yı seyre dalıyor, ta kapılar kapanm-caya kadar orada bekliyordum. Sergi bekçilerinin ve birçoğu her gün orada bulunan ressamların artık beni bellemiş bulunduklarını fark etmiştim. İçeri girer girmez yüzlerinde bir tebessüm dolaşıyor ve gözleri bu acayip resim meraklısını uzun müddet takip ediyordu. Son günlerde diğer tabloların önünde oynamaya çalıştığım rolü de bırakmıştım. Doğrudan doğruya kürk mantolu kadının önüne gidiyor, oradaki sıralardan birine oturarak gözlerimi bir karşıma, bir de, bakmaktan yoruldukları zaman, önüme çeviriyordum. Bu halimin sergide bulunanların merakını uyandıracağı muhakkaktı. Nitekim bir gün korktuğum başıma geldi. Salonda birkaç kere rast geldiğim ve uzun saçlı, siyah elbiseli, kocaman boyunbağlı ressamlarla konuşuşundan kendisinin de ressam olduğunu anladığım genç bir kadın yanıma sokularak: "Bu resmi pek mi merak ettiniz?" dedi. "Her gün onu seyrediyorsunuz!" Gözlerimi süratle kaldırdım ve hemen indirdim. Karşımda-kinin fazla laubali ve biraz alaycı gülüşü bana fena tesir etmişti. Bir adım önümde duran uzun burunlu iskarpinleri cevap bekler gibi yüzüme bakıyorlardı. Kısa eteğinin altından fırlayan, hakikaten biçimli olduğunu inkâr edemeyeceğim bacakları arada bir hafifçe geriliyorlar ve çorabın altında, yuvarlak dizkapaklarına kadar yayılan, tatlı bir dalga vücuda getiriyorlardı. Onun benden bir cevap almadan gitmek niyetinde olmadığını görünce: 6L
"Evet!" dedim, "Güzel bir resim..." Sonra, neden bilmem, bir yalan söylemek, bir nevi izahat vermek lüzumunu hissederek mırıldandım: "Anneme pek benziyor da..." "Ha, demek onun için böyle gelip saatlerce bakıyorsunuz!" "Evet!" "Anneniz öldü mü?" "Hayır!" Sözüme devam etmemi istiyormuş gibi bekledi. Ben, başım hep önümde, ilave ettim: "Çok uzakta bulunuyor!" "Ya!.. Nerede?" "Türkiye'de!" "Türk müsünüz?" "Evet!" "Ecnebi olduğunuzu anlamıştım!" Hafif bir kahkaha attı. Gayet serbest bir tavırla yanıma oturdu. Bacaklarını birbirinin üstüne atınca eteği dizkapaklan-nm gerisine kadar açıldı ve ben yüzüme her zamanki gibi ateş bastığını fark ettim. Bu halim yanımdakini daha çok eğlendir-mişe benziyordu. Tekrar sordu: "Sizde annenizin resmi yok mu?" Kadının bu lüzumsuz merakı canımı sıkıyordu. Sırf alay için bunu yaptığını fark ediyordum. Diğer ressamlar uzaktan bize bakıyorlar ve muhakkak ki sırıtıyorlardı. "Var ama... Bu başka!" dedim. "Ya!.. Demek bu başka." Ve derhal küçük bir kahkaha attı. Kalkıp kaçmak için bir hareket yaptım. Kadın bunu fark ederek: "Rahatsız olmayın, ben gidiyorum... Sizi annenizle baş başa bırakıyorum!" dedi. Kalktı, birkaç adım yürüdü. Sonra birdenbire durarak tekrar yanıma sokuldu; şimdiye kadar konuştuklarına hiç benzemeyen, ciddi, hatta biraz da hazin bir eda ile: "Sahiden böyle bir anneniz olmasını ister miydiniz?" dedi.
beni buradan da kaçınyorlardı. Hemen yerimden kalktım ve gözlerimi etrafıma çevirmeye cesaret edemeyerek sokağa fırladım. bir müddet olsun beni inandırmış. Bunu ancak şimdi anlıyordum. içimde. geldiği kadar ani ve sebepsiz. bütün günlerimi. yemekte Almanya'nın kurtuluşu planlarını veya inflation yüzünden servetini kaybetmiş orta halli insanların şikâyetlerini dinleyeceğimi. Başımı kaldırıp baktım.. bir insanı aramakla geçirmiş ve bu yüzden bütün diğer insanlardan kaçmıştım. bir daha uyutulması kabil olmayan bir ümit uyandırmıştı. O resim aradığım bu insanı bulmanın mümkün olduğuna. birbirlerinden hiçbir şey anlamayan insanlar. bu sefer düştüğüm inkisar o nispette büyük oldu."Evet. Fakat "Avrupa'da ne öğrendin?" derse ne cevap verecektim? Birkaç ay daha kalmaya.. Bir imkân. insanlar. bir yolculukta tanışıp alıştığım. Kesik saçları ensesinin üzerinde hopluyor ve ellerini ceketinin ceplerine soktuğu için dar tayyörü vücudunu sımsıkı sarıyordu. haberim olmadan ve nefsime itiraf etmeden. Pansiyona döner dönmez eski manasız günlerin başlayacağını. bu müd63 . daha çok içime saklandım. boş ve manasız akıp giden ömrümün yanma kadar sokulmuş ve sonra. bu son iki hafta içinde hayatımın nasıl bir mana almaya başladığını ve bunu kaybetmenin ne olduğunu fark ettim. hatta ona pek yakın bulunduğuma. çekilip gitmişti. Hem nasıl isterdim!" "Ya!. içimde. Son söylediğim cümle ile yalanımı nasıl ele vermiş olduğumu düşününce büyük bir şaşkınlığa uğradım. birdenbire." Arkasını dönerek süratli ve genç adımlarla uzaklaştı. Kendimi bildim bileli. mevcudiyetine ihtimal vermeye bile cesaret edemediğim bir imkân. odamda Turgenyefin veya Theodor Storm'un hikâyelerine kapanacağımı düşündükçe. Etrafımdan daha çok kaçtım. Onun için. fakat pek çabuk ayrılmaya mecbur olduğum bir insana veda eder gibi bir his vardı. Babama mektup yazarak artık dönmek istediğimi bildirmeyi düşünüyordum. Artık bu sergiye ayak basamayacağımı biliyordum..
Nefesi biraz sı64 . uzun müddet oturup gevezelik ediyordu. Bazı akşamlar yemekten sonra manasız bir bahane ile odama geliyor. Öğrendiğim formülleri ve usulleri itina ile bir deftere not ediyor. gelip geçenlere çarparak ilerliyorduk. Birdenbire bu otuz beşlik kadının acıkmış dudaklarını yüzümde hissettim. Alman kızlarıyla ne gibi maceralarım olduğunu öğrenmeye kalkar. Dışarı çıktığımız zaman onun benden daha az sallanmadığını fark ettim. bu mesleğe dair yazılmış kitaplar tedarik ederek okumaya çalışıyordum. akşamüzeri eve dönerken ısrar ederek beni bir birahaneye sokmuştu. ona sımsıkı sarılmıştım. Bir yerde. Ekseriya. galiba boyu benden daha uzun olduğu için. boynuma sarılıverdi. düşmemek için bana tutunmak isterken. fikrimi soruyordu. Aynı İsveç firmasına tekrar başvurdum ve biraz daha soğuk karşılanmama rağmen muntazaman fabrikaya devama başladım. Birbirimizin kolunda. Farkında olmadan geç vakte kadar içmişiz. "seni gidi çapkın seni!" manasına gelen çok bilmiş bir gülümseme ile şaha-detparmağını sallar ve gözlerini süzerdi. Bir müddet sonra kendime gelince iyi kalpli dul kadının garsonlara ıslattırdığı bir mendille yüzümü sildiğini gördüm. Bilmem sarhoşluğun tesiriyle midir nedir. Bir gün öğleden sonra beraber dolaşmayı teklif etmiş. kollarının arasında daha çok sıkıyordu. Hemen eve dönelim. ben de utangaçlığı filân unutmuş. Gece yatısı bir mektepte bulunan on yaşındaki oğlu için aldığı çocuk romanlarını bana verip okutuyor. Fakat bu sefer. sokağın öbür tarafına geçerken garip bir hadise oldu: Karşı kaldırıma geçtiğimiz sırada Frau Tiedemann'ın ayağı kenara takıldı. dedim. Pansiyondaki Hollandalı dul Frau Tiedemann da benimle ahbaplığı ilerletmişti. biraz tombulca olan kadın. Kadın hesabı kendisi vermekte ısrar etti. Vakit gece yarısına yaklaştığı için sokaklar fazla kalabalık değildi.det zarfında onu memnun edecek kadar "mis sabunculuğu" öğrenmeye niyet ettim. beni bırakmıyor. muvazenesi yerine geldiği halde. Bir aralık bütün salonun başımın üzerinde dönmeye başladığını ve kendimi kaybederek Frau Tiedemann'ın kucağına serildiğimi hatırlıyorum. Buraya geldiğimden beri ara sıra bira içtiğim halde hiç o akşamki gibi olmamıştım. ben hakikati söyleyince.
ne oldu sana?" diye soruyordu. Bizi görünce bir saniye hayret etti ve bu anda bakışlarımız karşılaştı.. "Kürk Mantolu Madonna"ydı. etrafının farkında değilmiş gibi yürüyordu. Etrafıma dakikalarca bakındım. Yolda kolumu vücuduna bastırıyor. Hayır. onu görme65 . Fakat ben artık kendimi kurtarmaya çalışıyor ve bize yaklaşan kadına bakmak istiyordum. Derhal koşarak "Kürk Mantolu Madon-na"ya yetişmek istedim. sisli kafamda bir şimşek gibi çakmıştı. Buna rağmen mukavemet etmiyordum.ıdım kadar ilerideki elektrik direğinin altından bize doğru gelen bir kadına ilişti. yüzüme doğru eğiliyordu. Kadın üç adım gitmeden beni yakalardı. ne söyleyeceğimi bilmeden köşe başına kadar gittim. on . Ortadan kaybolmuştu. Aynı zamanda. Sarhoşluğum azaldığı için. Frau Tiedemann tekrar yanıma gelmiş: "Ne oldu sana? Söyle bakayım. Hâlâ bana sarılmış duran kadın bunu fark edince daha çok ateşlenerek saçlarımı buselere boğuyordu. Yüzünde o kendine mahsus hazin ve bıkkın ifade ile. Hayatımda hiç kimseye mukavemet etmeye alışmamıştım. Ne yapacağımı. Onunla ilk defa böyle bir halde karşılaşmanın fecaatini ve böyle bir tebessümle hakkımda ilk hükmünü vermesinin ne demek olduğunu sarhoşluğuma rağmen gayet iyi anlıyordum. Elimden gelen ancak kaçmaktı. Bütün vücudumun tarifi imkânsız bir heyecanla titremeye başladığını hissettim. onu da şimdi yapamazdım. Bir an kadar gördüğüm yüzü. Bu sırada gözlerim. sergide gördüğüm resmin ta kendisi. siyah gözleri ve uzunca burnu ile.. Bu oydu. rabıtalı bir şekilde düşünmeye çalışıyor ve birkaç dakika önce yüzüme dikilip gülümseyen gözleri hatırlamak istiyordum. soluk yüzü. Koluma girerek beni eve doğru sürükledi. Bu. Fakat bütün bunlar şimdi bana bir hayal gibi geliyordu. Sıcak nefesi bu sefer bana. tahammül edilmez derecede ağır gelmeye başlamıştı. Etrafımızdan geçen birkaç kişi gülerek saadet temennisinde bulundu. kimseler yoktu. bu taşkın muhabbet tezahürü içime ağır fakat güzel bir koku gibi yayıldı. deminki tesadüf beni serseme çevirmişti. Enseme bir kamçı yemiş gibi silkindim. Nihayet yaşlı kadının kollarından kurtuldum.cak olmakla beraber. ya-bankedisi kürkünün içinde. Onun gözlerinden gülümsemeye benzer bir şeyin geçtiğini gördüm.
iri vücuduyla merdivenleri sarsarak ve tıkanırcasına nefes alarak arkamdan koşuyordu. Biraz sonra ayak sesleri ve fısıltılar koridorun öteki başına doğru uzaklaştı ve kayboldu. oldukça hali vakti yerinde ve kadınlığının tam ateşli çağlarında bulunan bu dul kadına karşı birtakım tatlı emeller beslediğini bütün pansiyon halkı biliyordu.. Eve yaklaştıkça hareketleri daha coşkun bir şekil alıyor. Hatta kadının da bu samimi hislere pek yabancı kalmadığı. Fakat kadın hiç de beni bırakmak niyetinde değildi. Ona bir şeyler söylemek. derin bir ümitsizliğe düşüyordum. Ağır ağır yürüyordu. kürk mantolu kadın türlü şekillerde karşıma çıkıyor. Dışarıda fısıltı halinde bir konuşma başladı ve uzun müddet devam etti. Sabaha karşı sıkıntılı rüyalar gördüm. sabık müstemleke tüccarı Herr Döppke göründü. koridorda birbirlerine rastlayınca bir müddet durakladılar. o müthiş ve ezici tebessümüyle beni kıvrandırıyordu. çevik bir hareketle kurtuldum ve yukarı fırladım.. İhtiyatla sorulan suallere incitmeden cevaplar verildiği ve bu izahatın. Daha ortalık ağarmadan uyan66 . Yatağa yatar yatmaz uyumuşum. Merdivenlerde tekrar boynuma atıldı.mistim. Ben hemen odama girip kapıyı içeriden kilitledim. Bir an evvel eve gidip yatağıma serilmek. beni öpmesinin ve nefesini yüzümde dolaştırmasının doğurduğu kâbuslardı. değişmez bir hükümle mahkûm edildiğimi gördükçe daha çok kıvranıyor. Onun tarafından. teskin edilmemiş ihtirasların kuvvetlendirdiği kolu beni daha çok sıkıştırıyordu. fakat muvaffak olamıyordum. inanmaya azmetmiş kulaklarda yumuşatıcı bir tesir yaptığı anlaşılıyordu. Onun bu vakte kadar yatmayarak bizi beklemiş olduğunu anladım ve derin bir nefes aldım. Siyah gözlerinin keskin ifadesi çenelerimi kilitliyordu. bir şeyler anlatmak. elliyi geçtiği halde dinçliğini muhafaza etmiş olan bu koca bekârı yumuşak bağlarla bendetmek hususunda muayyen birtakım planları bulunduğu söyleniyordu. derhal uyumak ve manasız vehimlerden kurtulmak istiyordum. yanımdaki kadının bana sarılmasının. izahat vermek istiyor. Bunların hepsi. Anahtarı odamın kapısına sokmaya çalışırken koridorun öteki başından. İki ahbap. Böyle bir vaziyette onunla karşılaşmış olamazdım. O.
Sokaklarda. bütün kabahati hayalperestliğimde. Durgun suyun üzerinde iki kuğu kuşu.özlerime sadece bir hayal göründüğünü bildiğim halde sakin-Irşemiyordum. Kendimi ne kadar manasız şeylerle üzdüğümü anlıyor. rutubetli bir Berlin sabahıydı. Lambayı yakarak bir şeyler okumaya çalıştım. küçük el arabalarıyla evlere süt. Dün akşam ı'. Meslek kitapları dışındaki okumayı da 68 . Havran'da kuracağım büyük ve modern sabunhanenin müdürü olarak görüyor. Fakat artık değişecektim. Satırlar gözlerimin önünden siliniyor ve beyaz sahifele-11ıı ortasında. Ormanda çayırlar ve banklar sırılsıklamdı. Soğuk. süzülüyorlardı. İçerisine gül esansı atılan sabun kazanlarının yanında defterime uzun uzun notlar aldım. yumurta şeklinde sabunların. birer oyuncak kadar hareketsiz.ı lı m. Köşe başlarında birkaç polis. Herhalde Frau Tiedemann da birahanede ve yollarda bir hayli firkete düşürmüş olacaktı ve şimdi ihtimal ki. üzerine oturulmaktan buruşmuş bir gazete ve birkaç firkete vardı. Sabunlara damga vuran preslerin hangi fabrikalar mamulatı olduğunu kaydettim. Öğleye doğru sıkıntımın azaldığını ve hayatı biraz pembe görmeye başladığımı fark ettim. Kanalın kenarını takip ederek Tiergarten'e kadar yürüdüm. Başım ağrıyordu. sabahleyin hizmetçiler uyanmadan kalkarak kendi odasına geçmesi icap ettiğini düşünmüyordu. bütün Türkiye'ye nasıl yayılacağını tasavvur ediyordum. kendi içime kapanıp kuruntu yapmamda buluyordum. yumuşak ve kokulu kâğıtlar içinde. oda komşusu yaşlı Herr Döppke'nin yanında müsterih bir uyku uyuyor. Fabrikaya her zamankinden daha erken gittim ve kapıcıyı pek candan selamladım. Kendimi şimdiden. benin zavallılığıma sessiz ve içten kahkahalarla gülen iki siyah göz peyda oluyordu. tereyağı ve küçük ekmekler bırakan çocuklardan başka kimse yoktu. Kalkıp giyinerek sokağa çıktım. üzerinde "Mehmet Raif -Havran" damgası bulunan pembe renkli. sisler içinde. Dört elle işe sarılmaya ve işsizliğin doğurduğu sıkıntılı vehimlerden bu şekilde kurtulmaya azmet-iniştim. Bu sıralardan birinde. Bunları görünce dün akşamki halimi hatırladım. duvarlara gece yapıştırılan ihtilalci beyannameleri söküp yırtmaya uğraşıyorlardı.
. İkisi de zengin birer kocada olan ablalarımın hisselerini de alır. Fakat bütün gayretime rağmen gündüzki nikbinliğim geri gelmiyordu. Babam. Anadolu harekâtı hakkında bildiklerime dayanarak. sefarethanede büyük bir toplantı yaparak zaferin heyecanını tatmıştık. muhayyel vakalara dayanan bir roman.. milli ordu Hav-ran'ı kurtarmıştı. Almanya'nın nasıl kurtulacağına dair. Açık havada dolaşırsam bu fena ruh halinden kurtulacağımı ümit ederek acele hesap gördüm. Manasız -hatta manalı da olsa ne çıkardı. Sofrada Frau Tiedemann'la karşılaşmamak için yemeği dışarıda yemeye karar verdim ve iki duble bira içtim. Ara sıra. Dışarıda ince bir yağmur yağıyordu ve gökyüzü kapalıydı. hayatımda ne diye rol oynuyordu. yüzlerce metre yukarıdan dökülen yağmur taneleri bile turuncu bir renge boyanıyordu. Havran'daki iki fabrika ve bir sabunhane beni bekliyordu. Caddenin iki tarafı gazinolar. Sanki kafama gelmekte ısrar eden bir fikri uzaklaştırmak istiyordum. Sonra sağa saparak Wittenberg meydanına doğru yürüdüm.bir resim. Herr Döpp-ke ile yanındaki işsiz zabitlere. mutat sessizliğimden ayrılarak. Buna rağmen akşam olup da ortalık kararınca içime sebepsiz bir hüzün çöktü. Kilometrelerce uzayan bu caddede böylece birkaç kere gidip geldim. Manasız ve birbiriyle alakası olmayan birtakım şeyler düşünerek ağır ağır yürüyordum. 68 . Benim gibi bir eşraf çocuğunun mesut olmaması için ne sebep vardı? Babamın zeytinlikleri. Şehrin bol ışıklarının kızıl aksini tepemizdeki alçak bulutlarda seyretmek mümkündü.. mektuplarında coşuyor ve birbiri arkasına vatanperverane cümleler sıralıyordu. Kalbimin etrafında mütemadiyen sıkışıp ezilen bir şey var gibiydi. Her tabelayı okuyor. Biz bile burada. her ışık reklamını tetkik ediyordum. sinemalar.. Kaldırımlarda. Kurfürstendamm dedikleri geniş ve uzun caddeye geldim. Burada sema bütün aydınlık bir hal alıyor. yağmura rağmen hiç istiflerini bozmayan insanlar geziniyorlardı. memleketimin itibarlı bir tüccarı olarak yaşardım. tiyatrolarla kaplıydı. tavsiyelerde bulunuyordum. Düşman vatandan kovulmuş. Şu halde ortada sıkılacak bir şey yoktu. artık tamamen değişecektim..azaltacaktım.. Hayır.
gelip geçenlere davet eden gözlerle bakıyorlardı. ayaklarına kırmızı çizmeler giyip kadınlar gibi yüzlerini boyayarak dolaşan birtakım delikanlılar. kısa ve sert adımlarla bu tarafa yaklaşan kürk mantolu kadını tanıdım.Burada Ka De We dedikleri büyük bir mağazanın önündeki kaldırımlarda. Meydan boştu. On biri geçiyordu. Sabahtan beri kurduğum binanın yerinde yeller esiyordu. ben olduğum yerden çıkarak. sarhoş kafamın bir vehmi olduğunu kendime bu kadar telkin ettiğim halde işte şimdi burada onu. pek yakından takibe başladım. Demek vakit bu kadar ilerlemişti. kapı ile oynuyordum. Saatimi çıkardım. Ayak sesleri tam arkama gelince. onu tekrar gözden kaybetmek korkusuyla. Oradaki evlerden birinin kapı aralığına gizlenerek beklemeye başladım. Yüzünü görmemiştim. Onunla karşılaşmaktan bu kadar korktuğum halde şimdi beş altı adım arkasından yürüyordum. İskarpinlerinin çıkardığı kuru sesler. Adımlarım birdenbire süratlendi. Bu sefer yanılmama imkân yoktu. düşmemek ve küçük bir feryat koparmamak için büyük bir gayret sarf ettim ve yanı basımdaki duvarı tuttum. belki de o hayali bekliyordum. Güya açıp içeri girecekmiş gibi bir tavır almış ve eğilmiştim. Ayak sesleri adamakıllı yaklaşmıştı. onlara yakın bulunan Nollendorf meydanının yolunu tuttum. Kadın bunu fark etmez 69 . Tam bu sırada meydanın ortasından geçip bulunduğum sokağa doğru gelen bir insan gördüm. Dün akşam "Kürk Mantolu Madonna"ya orada ve tam bu sıralarda rastlamıştım. Cenup tarafındaki büyük tiyatro binasının önünde bir polis dolaşıyordu. Kadın yoluna devam etti. Sarhoş değildim. Kalbim ufalanı-yormuş gibi ağrımaya ve müthiş bir süratle çarpmaya başladı. tenha sokağın iki tarafındaki evlere çarpıp aksediyordu. Karşıya gelen sokağa girdim ve bir gece evvel Frau van Tiedemann ile sarmaş dolaş durduğumuz yere geldim. Başımı uzatıp baktığım zaman. Dün akşam gördüğümün bir hayal. Ben gene eskisi gibi dünyadan uzak ve daima tasavvurlarımın ve iç dünyamın bir oyuncağıydım. Sanki aradığım insan birdenbire peyda oluverecekmiş gibi gözlerimi ilerideki elektrik direğinin altına diktim. o kadını. Sokağa sırtımı vererek. Bu sefer nereye gittiğimi gayet iyi biliyordum.
Başımı daha çok eğerek bir mahkûm gibi bekledim. bulunduğum yerin caddenin diğer kısımlarından daha aydınlık olduğunu fark ettim. kimse: "Niçin arkamdan geliyorsunuz?" demedi. Her akşam aynı saatte gelişi bunu gösteriyordu. Olduğum yerde kaldım. Hiç eksilmeyen bir çarpıntı ile arkasından gidiyor ve birdenbire.. Derin ve rahat bir nefes alarak paltomu çıkardım ve salona girdim. içerisi kalabalıktı. Yüzünde pek manalı bir tebessüm vardı. deniz dalgalarına benzeyen şekiller vardı.görünüyordu. Bunların yarısından çoğunun perdeleri kapalıydı. geriye bakıp beni görmesi ihtimalini düşündükçe daha çok heyecanlanıyordum. Beni görmesi ihtimali karşısında saklanacak yer aradığıma göre ne diye buraya gelmiş ve yolunu beklemiştim? Şimdi ne diye arkasından gidiyordum? Acaba o muydu? Gecenin herhangi bir saatinde bir sokaktan geçen bir kadının ertesi akşam gene aynı yerden geçmesi icap ettiğine nereden hükmediyordum? Bütün bu suallere cevap verecek halde değildim. içerdeki çift70 . kenarlarda yüksek ve kuytu localar vardı. Zihnimden birdenbire. Ortada. asfalt kaldırımdan başka hiçbir şey görmeden. Başım önümde. Kimse bana yaklaşmadı. ayak seslerini takip ederek yürüyordum. Yavaşça gözlerimi kaldırdım: Ortada kadın filan yoktu. yuvarlak bir dans yeri. iki metre kadar boylu bir adam eğilerek beni içeri davet etti. Birkaç adım ileride. bu kadının buranın daimi müşterilerinden biri olması ihtimali geçti. oldukça meşhur bir kabare vardı. Kapıda duran sırmalı elbiseli. Ancak birkaç saniye sonra. karşıda bir orkestra. çukurda.. kırmızı kasketli. Kadının buraya girdiğini anladım ve tereddüt etmeden adama sokuldum: "Biraz evvel önümde yürüyen kürk mantolu kadın buraya mı girdi?" Kapıcı bir kere daha eğilerek: "Evet!" dedi. Sokağa doğru fırlamış kocaman bir levhanın üzerinde mavi ampullerle yazılmış "Atlantik" kelimesi bir yanıp bir sönüyordu ve yazının alt tarafında gene ampullerden yapılmış. Birdenbire bu sesler kesildi. kapısı elektriklerle aydınlatılmış.
bu kadar derin bir mana verdiğim kadının nefsini nasıl pazara çıkardığını görünce boş hülyalarımdan kurtulacağımı ümit ediyordum. Hiç acele etmeyen gözlerle etrafıma baktım. Çarpıntım geçmişti. O soluk insan yüzüne kitaplar dolduracak kadar çok manalar vermiş. ne geniş ümitler doğurmuştu. Benim o kadar hürmetle seyrettiğim yabankedisi kürkü de.I<ı ara sıra dans etmek için meydana çıkıyor. Kürk mantolu kadının bunlardan birinde olmadığı muhakkaktı. Bir bira söyledim. İnsanlara olduklarından başka gözlerle bakmakta ısrar edişime içerliyordum. kürk mantolu kadını. Herkesin merakını uyandırmayı da göze alarak. Hiçbirinde tek veya çift olarak oturan ve dansa çıkmayan kimse yoktu. birçok genç kadınlar gibi. Bir akşam evvel sarhoş halimde. alaycı bir tebessümle bana gözlerini diken bir kadını yürüyüşünden tanımama imkân var mıydı? Bakalım dün akşam onu sahiden görmüş müydüm? Yoksa her şey. Acı acı güldüğümü hissettim. Herhalde localardan birine girmişti. sonra tekrar localarına girerek perdelerini çekiyordu. bu sabahtan beri tefsir ettiğim gibi bir hayalden mi ibaretti? Kendimden korkmaya başladım. dikkatle içeri bakıyordum. Henüz kimse tarafından ıutulmamış olduğu anlaşılan bir tanesine gidip oturdum. yanında yaşlı veya genç bir hovarda ile bu masalardan birinde bulacağımı ve bu kadar büyük bir ehemmiyet. yarım saat sonra bu mahrem köşelerin ateşli çiftlerini tamamen bellemiştim. perdeler açılıp kapandıkça. hatta belki de hiç güzel olmayan bir resim bende ne müfrit intibalar bırakmış. Tekrar üzüntülü bir tereddüde düştüm. Halbuki o. Yirmi dört yaşma geldiğim halde hâlâ çocukluğumun saflığından kurtulamamıştım. Acaba bu akşam da yanlış mı görmüştüm? Öyle bir kürkü Berlin'de yalnız bir kadın giymiyordu ya? Zaten yüzünü de görmemiştim. böyle eğlence yerlerinde adi zevkler peşinde koşuyordu. Bana ne oluyordu? Bir tablo71 . haftalardan beri uykumu kaçıran insanı. Basit. herhalde buralardaki hizmetlerinin bedeliydi. Dans mahallinin etrafındaki masalarda yoktu. onda. hakikatte asla mevcut olmayan vasıflar bulmuştum. Onu. Perdeleri kapalı duran locaları sıra ile göz hapsine alarak içindekileri tanımaya karar verdim.
ortadan kaybolmak için küçük bir fırsat bekliyor gibiydi. Bu halinde.. 72 . Onun burada. Keman çalışında hiçbir fevkaladelik yoktu ve sesi ancak kendiliğinden güzel. bu kadar istemeden şuh cilveler yapmaya mecbur kalarak çalışması bana pek hazin geldi. Fakat onu böyle göreceğimi aklıma getirmezdim. aşağıya indi. Bir projektör. dans eder ve öpüşürken görsem daha iyiydi!" diye düşündüm. sarhoş olup içer. nitekim masalardan birine eğilip müşterilere doğru baygın birkaç nağme fırlattıktan sonra * Gözü tok. Sarhoş bir oğlan çocuğunun ağzından dökülür gibi. İçimi tekrar bir burkulma sardı. Beyaz ve çok dekolte bir tuvalet giymiş olan genç bir kadın. "Onu demin zannettiğim gibi erkeklerle beraber. Derhal tanıdım. Biraz sonra ağır bir müzik başladı.. Kendini unutarak. müstağni* kuvvetli iradeli kadınla kıyas edilmeyecek kadar sarih bir zavallılık vardı. sanatkârı aydınlatıyordu. Resimde gördüğüm kadını her vaziyette. hatta kucaktan kucağa dolaşırken tasavvur etmek mümkündü. Yalnız orkestranın bulunduğu yerde hafif bir ışık vardı. Hemen çıkıp gitmekten ve kendimi sıkı bir kontrol altına almaktan başka çare yoktu. etrafına bu kadar yalandan tebessümler saçmaya. Salon birdenbire karardı. Ses yavaş yavaş yaklaşıyordu. keman çalmakta devam ederek.nun bu kadar tesiri altında kalmak. Dans edilen yer boşalmıştı. Gayet alçak. Artık bütün tereddütlerim. fakat erkek sesine yakın bir alto ile o zamanın modası olan şarkılardan birini söylemeye başladı. bin bir türlü manasız tahminlerim uçup gitmişti. yerde yumurta şeklinde bir daire çizerek. Yüzünde yama gibi duran gülümseme.. sonra ayak seslerine ve kürküne göre hüküm vererek rastgele bir kadının peşine düşmek. kapıp koyuvererek yapacaktı. Fakat şimdi yapmakta olduğu bu işi asla istemediği meydandaydı. Sonra oradaki kadının gece vakti karşıma çıktığını zannetmek. şikâyetle titreyen şarkılar söylüyordu. daha doğrusu tesirliydi.. Sazların arkasından doğru ince bir keman sesi duyuldu. zihnimde yaşattığım mağrur. Çünkü bunları ne de olsa isteyerek yapacaktı.
erkekler bize karşı böyle şeyleri yapmakta serbesttirler!" demek isteyen bir ifade ile başını salladığını gördüm. yılan sokmuş gibi bir buruşma ve vücudundan buz gibi bir ürperme geçti. ve yanmdaki-nin bu hareketine sinirlenmiş görünen. yerde sürünmekten uçları tozlanmış eteğini ve bunun altından burnu bir parça dışarı çıkan beyaz. Her şarkıdan sonra birkaç alkış duyuluyor ve kadın başıyla orkestraya başka bir şey çalmasını işaret ediyordu. Sonra aynı kaim ve şikâyet dolu sesiyle diğer bir şarkıya başlıyor. beyaz eteklerinin altından kaybolan ayaklarını parkelerin üzerinde sürüyerek masadan masaya ilerliyor ve birbirinin boynuna sarılmış duran sarhoş çiftlerin başucunda. parmaklarının başladığı yerde. Onun. buraya eğlenmeye ve eğlence arkadaşı bulmaya gelmiş bir müşteriden başka ne olabilirdim ki? Buna rağmen başımı önüme eğmiştim. dekolte iskarpinini gördüm. Dünyada bana hiçbir şey.diğer masaya giderken çehresi bir an için ciddileşiyor. aynen resminde gördüğüm ifadeyi alıyordu. erkeğin masa arkadaşı kadına gözlerini çevirerek: "Hoş görün efendim. Dün gece yarısı karanlık bir sokakta gördüğü bir adamı tanımasına imkân var mıydı? Ben onun için herhangi bir delikanlıdan. Sonra bu halime güldüm. bir parmak eninde küçük bir kısım vardı. pek usta olmayan parmaklarını tellerde dolaştırıyordu. Kadının yüzünden. tabiattan melül bir insanın zorla gülmeye çalışması kadar acı gelmemiştir. ne yapacağımı bilmiyordum. Benim masama yaklaştığını görünce büyük bir telaşa düştüm. projektörün donuk beyaz ışığına rağmen pembeliği belli olan. Gözlerim buraya ilişince bütün vücudunu çıplak görmüş gibi bir ürperme ve 73 . Ço-rapsızdı. belki bir saniyenin dörtte birinden daha az bir zaman sürdü. Sonra doğrulup gülümseyerek erkeğe baktığını ve gözleriyle adeta: "Oh. Ayağının üst tarafında. veya içinde neler olup bittiği görülmeyen locaların kapalı perdeleri önünde. başını kemana yaslayarak. Yaklaştığı masalardan birinde oturan genç ve sarhoş bir erkek yavaşça iskemlesinden kalkarak onu çıplak sırtından öptü. ne iyi yaptınız!" demeye çalıştığını. Ona nasıl bakacağımı. fakat bu pek kısa.
.. Teşekkür ederim!. açık. önüme. Dünyanın en zengin adamıydım.. Hayatımda hiç bu kadar mesut olduğumu. etrafıma ve şimdi salonun öteki başına gitmiş olan genç kadına bakıyordum. Eski bir dosta güler gibi güldü. Tam bir emniyetle gözlerimin içine bakmış. Ve ben bu anda başka hiçbir şey istemiyordum.. Evet. Şarkı söylemiyor. Başka türlü olsa bana öyle tanıdık gözlerle bakar. yalansız bir gülüşle güldü.. O aynen benim tasavvur ettiğim gibiydi. Yoksa dün akşam sokakta kepaze bir halde gördüğü bu çehre kendisine yabancı gelmediği ve beni nereden tanıdığını da bir türlü hatırlayamadığı için ihtiyata riayet olsun diye mi selamladı? Fakat yüzünde en küçük bir tereddüt. Bir insanın diğer bir insanı. Bütün yüzüne yayılan. bu kadar mesut etmesi nasıl mümkün oluyordu? Ahbapça bir selam ve temiz bir gülüş.. hemen hemen hiçbir şey yapmadan. Yüzümde hayatlarından memnun insanların o küstah ve rahat gülüşüyle masamda oturuyor. Koyu renkli. sonra gülmüştü. Ne olursa olsun onun bana bu yakınlığı göstermesi beni dünyanın en bahtiyar insanı haline getirmeye yetiyordu. Dikkatle bana bakıyordu. Bakışlarımız karşılaşınca gözleriyle beni dostça selamladı. hiç sırıtmadan.hicap ile gözlerimi yukarı kaldırdım. Sonra güldü. yalnız keman çalıyordu. fakat yanılmama imkân vermeyecek kadar sarih bir şekilde yaptı. eski bir dost gibi beni selamladı. Çıplak kolları ha74 . hiç mübalağaya kaçmadan. dalgalı ve kısa saçları ensesine dökülmüştü. temiz... Yüzünde o eğreti gülümseme yoktu. Bunu sadece gözlerini bir kere açıp kapamakla. Gözlerimle onu takip ederek mırıldanıyordum: "Sana teşekkür ederim. içimin bu kadar genişlediğini hatırlamıyordum. selam verir miydi? Bir aralık içimden cız diye bir şüphe geçti: Acaba beni birine mi benzetti. Yerimden fırlayarak boynuna sarılmak ve onu ağlaya ağlaya öpmek için müthiş bir arzu duydum. Bir müddet çaldıktan ve beni bir kere daha. dedim... bu sefer gözleri ve başıyla selamladıktan sonra başka masalara gitti.. hafızasını araştırdığına delalet edecek bir dalgınlık yoktu." Ve sergideki resmi seyrederken düşündüklerimin doğru çıktığını görmekle memnun oluyordum.
. Sonra.. Biraz evvelki gibi ahbapça gülüyordu. Zaten küçüklüğümden beri saadeti israf etmekten korkar. Yanaklarına dökülen saçlarını geri atmak için başını silkti. yolunu bekleyip: "Size evinize kadar refakat edebilir miyim?" dersem hakkımda ne hüküm verirdi? Bana bir parça alaka göstermesine böyle en beylik bir zampara cümlesiyle mi mukabele edecektim? En kibar hareketin. benim masama geliyordu.. bir kısmını ilerisi için saklamak isterdim. hiçbir şey düşünmeden bir müddet durdum... Ancak bu anda şaşkınlığımdan bir parça kurtuldum ve ayağa kalkmayı akıl ettim. sırtında ince adale kıpırdamaları oluyordu. Gözlerim orkestranın arasından geçerek salona doğru gelen kadına ilişti. Yüzünün her hattını ezbere bili7 5 . "Hayır" dedim. Elinde kemanı yoktu. Bir gece için bu kadarı çoktu bile. Hemen dışarı çıkıp kapının önünde onu beklemeli miydim?. Bu hal gerçi birçok fırsatları kaçırmama sebep olurdu. Benim bulunduğum tarafa yaklaştığını görünce etrafıma bakındım.. Yavaş yavaş ahbaplığı ilerletirdim. ışıklar tekrar yandı. fakat fazlasını isteyerek talihimi ürkütmekten her zaman çekinirdim.reket ettikçe beli hafifçe sağa sola bükülüyor.." Karşımdaki iskemleye oturdu. Onunla bir kelime bile konuşmadığım halde. "Şimdi ne yapmalı?" diye kendi kendime sordum.. aklıma bir sürü münasebetsiz ihtimaller geliyordu.. İyiyim!. Ne demek istediğini anlayamadığım için. Ben saadetimin neşesi içinde. sonra gözlerini bana dikerek: "Bana dargınsınız galiba?" dedi. Hızlı hızlı yürüyordu. Bana. "Teşekkür ederim. Ne maksatla?.. Büsbütün şaşırdım. Önümde durdu ve elini uzatarak: "Nasılsınız?" dedi. "Ne münasebet!" Sesi hiç yabancı değildi.. Garsonu çağırmak için etrafıma bakındım. Son şarkısını söyledikten sonra hızlı adımlarla orkestranın arkasında kayboldu. hemen çıkıp gitmek ve yarın akşam gene gelmek olduğuna hükmettim...
. kısa bir itizar* ile kalkıp giderse? Bu harikulade güzel rüya ne kadar çok devam ederse o kadar iyiydi. Belki çok uzak zamanlarda.. sonra bu tasviri. Belki de sadece hayalimde. Bunları düşünmekten kurtulmak için bir hareket yaptım. Beni hakikaten başka birine benzetmişti. Onun ellerini yakalayarak: "Ah yarabbi. Sergide o resmin karşısında dalgın dalgın otururken yanıma gelip bu resimde ne bulduğumu soran.. Kadın tekrar sordu: "Demek dargın değilsiniz. artık başka şeylerle meşgul olmak lüzumsuz ve manasızdı.. o sizdiniz ha?" diye bağırdım.şim... Madonna tablosuyla adamakıllı ikmal etmiştim. Mademki o karşımdaydı ve benimle konuşuyordu. Bunu herhalde bir yerde duymuş olacaktım. Peki ama niçin bir daha hiç gelmediniz?" Eyvah!.. Bu sesi nereden tanıdığımı hatırlıyordum. yarım bırakmaya. hatta onda. 76 . Bu kahkahayı da hatırladım... Her şeyi anlamıştım. "Beni nereden tanıyorsunuz?" diye sormak için dudaklarımı kımıldattım. Kadın benim cevap vermediğimi görünce başka bir suale geçti: "Annenizden mektup alıyor musunuz?" Bir saniyeden daha az süren müthiş bir şaşkınlıktan sonra iskemleden fırladım. Kadın berrak bir kahkaha attı: "Çok acayip bir çocuksunuz!" dedi. Onu kesmeye. Ya bu sualim üzerine yanıldığını anlar. Onu o zaman nasıl olup da tanıyamadığımı bir türlü anlamı* Özür dileme. hakikat pahasına da olsa uyanmaya hakkım yoktu. "Sizde annenizin resmi yok mu?" diyerek kahkahayla gülen kadın buydu.. Fakat sesi. Pek de dürüst olmayan bir düşünce ile bundan vazgeçtim. "Anneme benziyor!" dediğim zaman. hakikatte mevcut olandan çok daha fazla manalar buluşum tabiiydi. Resmini günlerce seyrederek kafama nakşetmiş. çocukluğumda..
.. O da. "Nereden biliyorsunuz?" dedi. bir şey demeden önüne bakıyordu.. hayır!" "Belki ablanız!" "Kaç yaşındasınız?" "Böyle şey sorulur mu? Ama neyse.yordum. Ama nasıl?. hâlâ avuçlarımın içinde duran ellerini çekerek: "Arkadaşlarımın yanına döndüğüm zaman. zannetmem. "Yoksa size çok gülerlerdi!" "Teşekkür ederim!" Biraz düşündü... Tablo. beni tanımadığınızı söylemedim" dedi. senelerce söylense bitmeyecek şeyler.. Sanki görmemek . için!... yirmi altı!.. Küçük uçlara doğru sivrilen ve kemiklerinin gayet ince olduğu hissini veren parmakları vardı ve bunların ucu. hayır.. Siz?" "Yirmi dört!" "Gördünüz mü? Ablanız olabilirim!" "Evet. Kafamın içinde ona söylenecek uçsuz bucaksız şeyler bulunduğunu hissediyordum. Sağ dirseğini masaya dayamıştı." Tekrar güldü. "Fakat ben sizin anneniz olabilir miyim?" "O.... aslını görmek kudretini gözlerimden alacak kadar mı beni sarmıştı? Fakat siz.." Sonra. Tabii.. hâlâ öyle bir anneniz olmasını istiyor musunuz?" dedi. birkaç kere baktınız. "Yüzüme bakmadınız ki!" "Hayır. Fakat hiçbiri şu anda aklıma gelmiyordu. Sonra süratle cevap verdim: "Tabii." Bir müddet sustuk. İlk anda hatırlamayarak durdum. o zaman hiç o resme benzemiyordunuz!" diye mırıldandım. birdenbire cid-dileşerek: "E. Eli beyaz örtünün üzerine şöylece bırakılıver-mişti.... Hem nasıl!" "O zaman da aynen böyle söylemiştiniz!" "Belki. üşümüş 77 . Nasıl olur?" "Evet. gözlerinden bir bulut geçti..
Birkaç kere yanınıza sokularak tabloyu sizinle beraber. gözlerinizi ara sıra.. "O kadar neşeli. gelip geçenlerin bile tuhafına gitti. Tereddütsüz cevap verdi: "Isıtın!" Ve her ikisini birden uzattı... Canınız sıkılmış gibi dolaşırken birdenbire benim portremin önünde durdunuz. Biraz evvel avcumda tuttuğum ellerinin hakikaten soğuk olduğunu hatırladım.. Fakat keşke yapmasaydım... Demek çok dalgınmışım!" "Evet.. eteğiniz de kısa ve elbiseniz daracıktı. Ben de ilk anda resmi bir tanıdığınıza benzettiğinizi zannetmiştim.. Bir daha sergiye gelmediniz!" "Benimle eğleneceklerini zannetmiştim!" dedim.. nasıl söyleyeyim. İlk defa konuştuğu bir adama ellerini terk etmekte hiçbir fevkaladelik bulmuyor gibiydi.. 78 . Sonra her gün gelmeye başladınız. adeta baş başa seyrettim. Bir şeyler söyleyerek bunları kafamdan uzaklaştırmak için: "Sizi sergide tanıyamamakta bir parça da mazurdum!" dedim. münekkitlerin "Madonna" dedikleri o ağırbaşlı. Onlar da ısrar ettiler.. Yüzüne baktım. Ama hayret ediyorum.... Bu dalgınlığınızda garip bir cazibe vardı. Halbuki o: "Evet. hoplar gibi yürüyordunuz. Diğer ressam arkadaşlar da sizi merak ediyorlardı. hakkınız var!" diye cevap verdi. Acaba?. Öyle garip bir dikkatle bakmaya başladınız ki. Bu sözümden alınabilirdi. çok.... düşünceli. Siz hiçbir şeyin farkında değildiniz. Kolayca anlayabileceğiniz bir meraka düştüm. hatta alaycıydınız ki. rahatınızı bozan bu seyirciye çevirdiğiniz halde tanımıyordunuz.. Saçlarınız kısa. Sizi sergiye ilk geldiğiniz günden beri hatırlıyorum.. kırmızıydı. Aklımca bundan istifade etmek isteyerek: "Elleriniz ne kadar soğuktu!" dedim. Gözleri hâkim ve iradeliydi. Söylediğim gibi merak da ediyordum.... her haliniz tablodakinin aksineydi.. Fakat derhal pişman oldum.. Sizi tamamen kaybettik.... Hep aynı münasebetsiz ihtimaller aklıma geliyordu..gibi.... Adeta koşar gibi. Sonra.. Sizi.. Nihayet yanınıza sokulup konuşmaya karar verdim. hatta biraz da kederli tabloya benzetmek herhalde güç bir şeydi.
Nasıl söyleyeyim.. yanlış anlaşılmaktan korkan bir insanın endişesiyle: "Sakın siz de başka erkekler gibi düşünmeyin. "Bütün gece aklıma geldikçe güldüm... Küçükten beri....... Hiç tecrübem yoktu ve insanları hiç tanımıyordum... Evet........... Belki de bunun için ilk gördüğüm andan itibaren sizde hoşuma giden bir şey bulduğuma hükmettim... bir erkeğe bu şekilde ne teklif edebilirdi? Hiçbir şey bilmiyordum... Birdenbire: "Sizde de biraz kadınlık var.. Kimsesiz.. Sizde genç kızlara mahsus bir hal var. fazla ileri gitmiş olmaktan.. Ben hep böyle apaçık konuşurum. " Annemden ve babamdan çok dinlediğim bu lafı böyle ilk defa konuştuğum bir insandan duymak beni şaşırttı ve üzdü. O bunu fark etmişti. anlıyorum... Belki de bunun için yalnızım. bir şey arıyormuş gibi gözlerini yüzümde gezdirerek: "Berlin'de yalnızsınız değil mi?" dedi... "Ne gibi?" "Yani. Ne demek istiyordu? Bir kadın....." dedi. Yüzünde.. Yalnız işte... Bu sefer benim ellerimi kendi avuçlarının içine alarak: "Boğulacak kadar yalnızım.. " Parmaklarımı adamakıllı sıkarak biraz yukarı kaldırdı ve sonra masanın üstüne vurdu: "Sizinle arkadaş olabiliriz!" dedi.. Tamamen yalnızım.. sizinle gayet iyi arkadaş olabiliriz. " dedi.. Herkese benzemeyen bir haliniz var. Garip garip yüzüne baktım." "Anlıyorum. "Siz beni yeni tanıyorsunuz. "Sözlerime başka manalar vermeye kalkmayın. "Şimdi farkına varıyorum. "hasta bir köpek kadar yalnız. Ruhen yalnız. Ama Berlin'de değil.. " diye devam etti.Sonra. Zaten birçok taraflarım erkeklere benzer.. Bir erkek gibi. O sözüne devam ederek: "Dün akşamki halinizi unutamayacağım!" dedi. Öyle bir haliniz var ki. fakat ben sizi on beş yirmi gün tetkik ettim. Bütün dünyada yalnızım. " Beni baştan aşağı uzun zaman süzdü... " dedi. " "Ben de yalnızım.. Namusunu müdafaa etmek is79 ...........
Şimdi.. onunla karşılaştık.." "Evlenseler bari.. Böyle yerlere hiç gelmemiştim... Sükûtu ilk bozan ben oldum: "Demek bir anneniz var?" "Sizin gibi!" Manasız bir şey sormuş gibi sıkıldım. Umumi Harp'te öldü." "Bu akşam?" Bütün cesaretimi toplayarak: "Sizin arkanızdan geldim!" dedim. akrabamdır! Dayımın kızı... O bunu fark ederek sözü değiştirdi: "Sizi burada ilk defa görüyorum!" "Evet... bu halleri yüzünden... Biraz şaşırdı: "Kapıya kadar peşimden gelen siz miydiniz?" "Evet. Halbuki Frau van Tiedemann'dan kurtulmak pek kolay değildir. Bir kadın böyle şeylerin farkına varmaz olur mu?" "Fakat arkanıza bakmadınız!" 80 . Bizim pansiyonda dayızadenizle yakından alakadar olan bir Herr Döppke var. Bir müddet sustuk.. "Nasıl tanımam. Annem görüşmek istemiyor." Hayretle gözlerimi açarak: "Tanıyor musunuz?" dedim. "gördüklerimden memnunum" demek isteyen tasvipkâr bir gülümseme ile bakışmakta devam ediyorduk. "uygunsuz" bir hayat sürüyor. Ben değil.. Kocası avukattı. annemin tabiriyle... Demek farkına vardınız!" "Tabii. Ama bize ne?." I Bu cümle ile bahsi kapatmak istediğini anladım. Dün akşam ne oldu? Kurtulabildiniz mi? Nereden tanışıyorsunuz?" "Aynı pansiyonda oturuyoruz.teyen masum bir genç kız gibi çırpmıyordunuz.... Ama şimdi dargınız. ikimiz de belli etmeden birbirimizi tetkik etmek istiyor ve bu sırada gözlerimiz karşıl aşı verince. Dün akşam bir tesadüf sayesinde yakamı kurtardım.. Yalnız bu akşam.
"Evet. Garsonu çağırıp hesap gördüm. nasıl geldiğimi anlamadan yol bitiverir. Adımlarının çıkardığı sesten kim olduğunu tayin etmeye çalışırım ve bu şekilde." Birdenbire gözlerimin içine bakarak: "Yolumu mu beklediniz!" dedi.. Yolda konuşuruz.. "Saadetimi fark etmiyor musun a sersem!" der gibi dik dik bakıyor.. hatta sarhoş bir serseri de olabilir. fakat ne bileyim. dostum" dedi.."Hiçbir zaman dönüp bakmam. Uzun yapraklı bir defterin üzerine birkaç rakam yazan adamın yüzüne." "Bu akşam da aynı yerden geçeceğimi nasıl tahmin ettiniz? Burada çalıştığımı biliyor muydunuz?" "Hayır. sonra çapkınca bir i'. Demek bu akşam sizdiniz ha?. Sağ eliyle eteğini toplayarak hızlı adımlarla orkestranın arkasında kayboldu.... başımı çevirmemekte ısrar ederim ve bu sırada kafamdan birçok ihtimaller geçiririm: Peşimdeki genç olabilir.. Bir şeyler düşündü.. o harikulade gözlerini kırk yıllık bir dost gibi kırparak beni selamlamıştı. fakir bir talebe. ihtiyar ve çökmüş bir kadın avcısı olabilir." Bir müddet sustu.. Sonra siz geçerken." "Haydi gidelim. Birdenbire açılmış. "Sokakta birisinin arkamdan geldiğini hissettim mi bütün tecessüsümü yenerek. Bu hareketim onu güldürdü: "Acele etmeyin. cesaretlenmiştim.. Siz beş dakika sonra kapının önünde beni bekleyin!" Çabucak kalktı. Giderken gene yüzüme bakmış. Hatta belki de demedim. "Daha gidip elbisemi değiştireceğim. farkında olmadan aynı saatte kendimi orada buldum. belki dedim.ülüşle: "Bu da benim bir nevi eğlencemdir!" dedi. Halbuki ben mütereddit adımlarınızdan yaşlı ve evli bir adam zannetmiştim... henüz salonu terketmemiş olan müşte81 .. zengin bir prens. beni görürsünüz diye korkumdan bir kapı aralığına saklandım. " Benim şaşkınlığımı görünce sordu: "Beni evime kadar götürmek istemez misiniz?" Derhal yerimden fırladım..
Karşımdakinin yüzünde de müthiş bir şaşkınlık. Neyse ki o da ileri gitmedi. içimde birdenbire bütün insanlarla sarmaş dolaş olmak. kendinden emin adımlarla yürüdüm ve birkaç ayak merdiveni bir defada atlayarak gardroba gittim. o gelir gelmez uçup gitmişti. gülerek selamlamak için kuvvetli bir arzu duyuyordum. uzun yıllar birbirinden ayrı kaldıktan sonra nihayet kavuşan dostlar gibi coşkun bir muhabbetle herkesi öpmek arzusu vardı. Bir kadının bana bu kadar pervasız muamele edişinden adamakıllı sıkılıyordum.rileri. rahat.. "Hayır. Fakat neden böyle yapıyor?" 82 . sonra kolumu tutan eli yavaşça yanına düştü. siz sahiden bir genç kız gibi mahcupsunuz!" dedi. ancak duyulur duyulmaz bir sesle: "Bilmem!" diyebildim. küçük bir çocuğu okşarmış gibi yumuşak bir sesle: "Oo. O.. Yerimden kalktım.. Arkamda yavaş bir ses: "Çok beklediniz mi?" dedi. öteki eliyle çenemi tuttu. Boynundan yanaklarına doğru bir kırmızılık yayılıyordu. Bütün cesaretim. Şimdi çıktım!" diye cevap verdim ve döndüm. paltomu veren kadına bir mark bıraktım. ona teşekkür etmek. ellerine sarılarak öpmek arzusu geçtiği halde. Kapının önünde derin bir nefes alarak etrafıma bakındım. hatta orkestrayı. hatta bir utanma vardı.. Gözlerimi kaldırınca hayret içinde kaldım. Kadın. Yüzüm tutuşarak önüme baktım. gayet serbest bir tavırla kolumu yakaladı. serbestliğim. Böyle hovardalıklar hiç âdetim olmadığı halde. karşımda duruyor. ufka yaklaşmış bulunan ince bir hilal vardı. Gözleri yarı kapalıydı ve bana bakmaktan çekiniyordu. Nihayet dudaklarını hafifçe kıpırdatarak: "Siz sahiden iyi bir insana benziyorsunuz!" dedi.. deniz dalgaları görünmez olmuştu. Evvela çenemi bıraktı. bir karar vermeden düşünen insanlar gibi gözlerini kırpıştırıyordu. içimden. Aklımdan derhal bir sual geçti: "Neden böyle yapıyor? Kendisinin böyle bir kadın olmadığı muhakkak. Geniş. Gökyüzü açıktı ve garpta. Tepemdeki Atlantik yazısı sönmüş.
Erkeklerin öyle bir bakışları. Benimle ahbaplık etmek isterseniz birçok şeylere tahammüle mecbur kalacaksınız.... Yavaşça koluma girdi ve gayet basit şeylerden bahseder-miş gibi renksiz bir sesle konuşmaya başladı: "Demek beni anlamaya çalışacaksın? Fena fikir değil." Yolun ortasında durdu. öyle bir gülüşleri. Zaman gösterecek. Hulasa arkadaş olduğum kimseler için pek müziç* ve anlaşılmaz bir mahlukum. Çok manasız kaprislerim.. Yalnız bazan iyi bir arkadaş olabileceğimi zannediyorum.. " Sonra meçhul bir düşmanıyla kavga ediyormuş gibi hırçın bir sesle devam etti: "Dünyada sizden... "Ben garip bir kadınım. yani bütün erkeklerden niçin bu kadar çok nefret ediyorum biliyor musunuz? Sırf böyle en tabii haklarıymış gibi insandan birçok şeyler istedikleri için. bizi zavallı birer av * Rahatsız edici 83 . bu taleplerin muhakkak söz haline gelmesi şart değil..." Sonra kendini bu kadar fenaladığma kızmış gibi keskin. Fakat bana öyle geliyor ki.... Birkaç adım yürüdük.. Ufak tefek kavgalar edersem ehemmiyeti yok. Hiçbir şey anlıyor musunuz.. kimsenin dostluğunu.. hiçbir şey istemeyeceksiniz.. kaldırıp salladı: "Şuna dikkat edin ki. Kendilerini daima bir avcı.. adeta kaba bir sesle ilave etti: "Ama keyfiniz isterse.. bir çocuğa uslu durmasını tembih eder gibi. Aldırmazsınız.. Kimseye ihtiyacım yok... Herhangi bir şekilde talepleri reddedildiği zaman düştükleri şaşkınlığı görmek. sağ elinin şahadetparmağmı.. birbirine uymaz saatlerim vardır. İsterseniz. ellerini kaldırışları. lütfunu istemek niyetinde değilim.. benden herhangi bir şey istediğiniz gün her şey bitmiş demektir.Düşüncelerimi tahmin etmiş gibi: "Ben böyleyim işte!" dedi.." Ben hep aynı yavaş ve korkak sesimle: "Sizi anlamaya çalışacağım.. Beni yanlış anlamayın. Kendilerine ne kadar fazla ve ne kadar aptalca güvendiklerini fark etmemek için kör olmak lazım.. küstahça gururlarını anlamak için kâfidir.... boşuna emek!. " dedim.... hulasa kadınlara öyle bir muamele edişleri var ki.. Kimseye minnettar olmak.
... Size o halimle görünmekten memnun olmayacağımı zannediyorum. dost halini aldı. Anlıyor musunuz? Sizinle. "Ben burada oturuyorum. Yarın gündüzün buluşalım... Söyledim ya. imkânı yok.. bunun için dost olabileceğimizi zannediyorum. deminden beri birkaç defa ifade değiştiren çehresi tekrar o tatlı. Bir dakika: Hâlâ isminizi bilmiyorum!. çantasm84 . ne de söyleyebilirim! Sadece Raif desem olmaz mı?" "Daha memnun olurum!" "Siz de bana sadece Maria diyebilirsiniz... Bu kadarcık mı?" "Hatip zade Raif!" "A. Fakat bilmem. " Sözlerinin ortasına doğru tekrar yürümeye başlamıştık. Haydi şimdilik iyi geceler.. Kolunu uzatarak elimi avucunun içinde sıktı. Cümlelerin arasında... Bizim vazifemiz sadece tabi olmak..." dedi. Beraber dolaşırız. Bakalım hoşunuza gider mi. Acele ve sert adımlar atıyordu. " "Raif!" "Raif mi?.olarak düşünmekten asla vazgeçmiyorlar.... istenilen şeyleri vermek. Gözlerini kâh yere.... Ben bu ahmakça ve küstahça erkek gururundan tiksiniyorum.. Biz isteyemeyiz... Bir hayli yürüdük. kendiliğimizden bir şey vermeyiz. itaat etmek.. Bana nedense özür diliyormuş hissini veren yumuşak bir sesle ikinci defa iyi geceler temenni etti. kâh gökyüzüne dikerek elleriyle işaretler yaparak konuşuyordu. Çünkü halinizde o manasız kendine güvenme yok. Ne aklımda tutabilirim. Gene uzun bir sükûta dalmıştı. Annemle beraber. Fakat oraya gelmeyin. Ne kuzuların ağzından vahşi kurt dişlerinin sırıttığını gördüm. Benim Berlin'de kendime mahsus gezinti yerlerim vardır.. sözünü bitirmiş hissini verecek kadar uzun fasılalar bırakıyor ve bu sırada gözlerini tekrar yarı kapayarak yoluna devam ediyordu..... Bunu lehinize bir nokta olarak kaydedebilirsiniz.. Ben de korka korka yanında gidiyor ve susuyordum.... "Sözümüze yarın devam ederiz.. Tiergarten civarındaki sokaklardan birinde. üç katlı taş bir binanın önünde durdu.. minnet altında kalmak istemem!" Tekrar güldü.
. Söyleyin bakayım. bir şaşkınlık. şimdi benden ayrılıp gidiyordunuz değil mi?" "Evet!" "Bir daha beni Atlantik'te aramayacaktınız. Kıpkırmızı kesilerek önüme baktım. Alacakaranlıkta kaldığı için bir şey göremedim. Bu hiç aklıma gelmemişti. I5eş on adım gitmemiştim ki. İşte geliyorum. diye kollarına atılacaktım. Hayır. "Raif!" Olduğum yerde geri dönerek bekledim. fakat pek ciddi olmaya çalışarak : "Demek gidiyorsunuz?" dedi. Öyle konuşmuştuk!" "Evet! Yarın gündüzün buluşacağız!" "Nerede?" Aptal aptal yüzüne baktım. Nitekim hep o gülmeyi andıran sesle. Sözüne devam etmesini bekliyordum. Siz hakikaten bir ablaya değil. arkamdan onun sesini duydum. bir anneye muhtaçsınız.... Kadının eli yanaklarımda dolaştı: "Ne oluyorsunuz? Neredeyse ağlayacaksınız!. Şimdi sokak fenerinin vurduğu yüzü gayet iyi görünüyordu. Ağır ağır uzaklaştım. Sesinde kahkahalarını zor zapt ediyormuş gibi bir eda vardı. Yüreğim hoplayarak bir adım ileri attım.. Fakat içimde. Gayet nazik bir tavır takınarak: "Size sadece isminizle hitap etmek fırsatını bu kadar çabuk elde ettiğim için bahtiyarım!" diyordu. "Gelin! Gelin!" dedi. anladım.(ian anahtarını çıkararak arkasını döndü. Siyah gözlerini kurnaz bir tecessüsle yüzümde gezdirerek sordu: "Sizi niçin geri çağırdığımı hâlâ anlamadınız mı?" Anladım. O da iki basamak aşağı indi. Yalvarır gibi sordum: 85 .. Kapının önündeki merdivenin üst basamaklarına çıkmış olduğu için başımı kaldırarak yüzüne baktım. hatta bir bulantı duydum... Beni memnun edip etmediğini o anda tayin edemediğim bir ihtimal ve aklıma getirmekten korktuğum bir ümitle: "Gitmeyeyim mi?" dedim. hayır! Ben bunu istemiyordum!. bu histen çok daha kuvvetli bir yıkılma.
Birkaç dakika evvelki edepsizce şüphelerimden dolayı büyük bir utanma ve karşımdaki kadına karşı da... Umulmaz bir cesaretle kendimi toplayarak: "Siz harikulade bir kadınsınız!" dedim..... Bir an kadar onun yüzünün bana yaklaştığını. Siz sahiden başka erkeklere benzemiyorsunuz. beni adeta kucakladığını gördüm.. Fakat şimdi gönlüm rahattı. herkesten ümidimi keserek tamamen kendi içime kapanmamı icap ettirecek kadar ağır neticeler verebilirdi. o zamana kadar gördüklerimden çok daha sıcak bir ifadeyle.. onun tarafından aptal. acemi yerine konmayı tercih ederdim. Yüzümün birkaç santim ilerisine kadar yaklaşan bu saadet karşısında kalbim duracak gibi oldu. Siz başınızı alıp gidiyorsunuz. Fakat bu ihtimal de üzücüydü. Kürk Mantolu Madonna'yı bu halde görmektense. "Siz nerede oturuyorsunuz?" "Lützow caddesinde!" "Uzak değilmiş!.. Onunla alelade bir çapkınlık macerası yaşamaktan korkuyordum. bütün insanlara büsbütün arkamı dönmemi. "Acele etmeyin. Şu halde yarın öğleden sonra gelin beni buradan alın!" "Hangi dairede oturuyorsunuz!" "Ben sizi pencerede beklerim. 86 . Yukarı çıkmanıza hacet yok!" Kapının üzerinde duran anahtarı çevirerek içeri girdi."Beni bunun için mi çağırdınız?" "Tabii. Aradığınız insan daima bu geceki gibi. Bunu yapamazdım.. beni bu şüphelerden kurtardığı için. Fakat o birdenbire ve oldukça sert bir hareketle ellerini çekti ve doğruldu. Ayrıldıktan sonra arkamdan güleceğini. istediğiniz yerde yolunuza çıkmaz ki. cesaretsizliğimle alay edeceğini düşünmek. Onların ilk işi evvela bu cihetleri sağlama bağlamaktır. Hele benim hakkımda hüküm verirken çok ihtiyatlı olun!" Ellerine sarıldım ve öptüm. gözlerinin.. Galiba gözlerim yaşarmıştı. büyük bir minnettarlık duyuyordum. " Ruhumdan ezici bir şüphenin kalktığını hissettim. saflığımla.
.. Hayatım müddetince hep onu aramış. Ve bütün günlerim hep böyle geçecek.Bu sefer süratli adımlarla evin yolunu tuttum. Gözlerimin önünde hep onun hayali vardı. bütün hükümlerimin tasavvur ve hayallerime dayandığını biliyordum. Pansiyona geldiğim zaman ufuk aydınlanmaya başlamıştı. diye kendi kendime soruyordum. 87 . Ara sıra. her rast geldiğini bu bakımdan tetkik ede ede adeta marazi bir meleke ve hassasiyet kesbeden* nişlerimin yanılmasına imkân var mıydı? Bu hisler şimdiye kadar asla hata etmemişlerdi. Çocukluğumdan beri belki ilk defa olarak. Henüz ona dair hiçbir şey bilmediğimi. Bir insan hakkında ilk hükmü onlar verir. onu beklemiştim. hiç kimseye karşı tam manasıyla duymadığım sevgi sanki hep birikmiş ve muazzam bir kütle halinde şimdi bu kadına karşı meydana çıkmıştı. Bir şeyler mırıldanıyor. O zamana kadar bütün insanlardan esirgediğim alaka. Vücudum bana her zamankinden daha hafif geliyordu. İçimde ona karşı tarifi imkânsız bir şefkat vardı. geceki işinin yoruculuğunu düşünerek onu rahatsız etmekten çekiniyordum. Yatağında nasıl uzandığını. sonra ne olacak sanki!" demeden uykuya daldım. "Bugün de geçti işte. Dikkat edince onun ismini tekrarladığımı ve bir sürü okşayıcı kelimelerle hep ona hitap ettiğimi anladım. zapt etmeme imkân olmayan kesik ve sessiz kahkahalar atıyordum. Bununla beraber. nasıl ağır ağır nefes aldığını. Bütün dikkatini. * Kazanan. Saat iki buçuğa doğru Tier-garten'den geçerek Maria Puder'in oturduğu eve yaklaştım. hayatımın se-bepsizliğini ve boşluğunu düşünerek içim ezilmeden. Ertesi gün fabrikaya gitmedim. bütün varlığını bir noktaya biriktirerek her tarafta bu insanı araştıran. Acaba erken mi. asla aldanmadığıma dair sarsılmaz bir kanaatim vardı. saçlarının yastığa nasıl serildiğini tasavvur ediyor ve hayatta bu manzarayı görmekten daha büyük bir saadet olamayacağını düşünüyordum. Sabaha kadar uykusuz kaldığını. fakat bunların ne olduğunu bilmiyordum.
ilk hükmümün doğruluğunu. Hakkında müspet hüküm verdiğim bir insanın zamanla bana fena göründüğü veya bunun aksi olduğu olurdu. içimden geçenlerin en küçük bir parçasını bile etrafıma sezdirmekten çekinişim bana sebepsiz ve manasız görünürdü. Bu his ilk anlarda bana da garip geliyordu. ekseriya yanlış olarak. daha ehemmiyetli olduğunu fark edince insan hayatının ürkütücü hiçliğini düşünür ve yeis içinde kalırdım.. Bana sadece yorgunluk veren uzuvlarımın değil. kıymetli manzaralar arz ettiklerini görüyordum. Artık Maria Puder. gayesizliğini sırf böyle bir insandan mahrum oluşumda bulmaya başlamıştım. ruhumun da yaşamaya başladığını. tecrübelerim bunu. Zaman zaman beni saran hüzünlerin. o zamana kadarki hayatımın boşluğunu. uyuduğum zamanlar bile dopdoluydu. Maria Pu-der bana bir ruhum bulunduğunu öğretmişti ve ben de onun. Ben de. O zaman kendi kendime: "Demek ilk intibam beni aldatmış!" derdim. şimdiye kadar rastladığım insanlar arasında ilk defa olarak. insanlardan kaçışım. hayat bıkkınlığının bir ruhi hastalık alameti olmasından korkardım. Her günüm. içimde. Bu yaşıma kadar mevcudiyetinden bile haberim olmayan bir insanın vücudu birdenbire benim için nasıl bir ihtiyaç olabilirdi? Fakat bu hep böyle değil midir? Birçok şeylere ihtiyacımızı ancak onları görüp tanıdıktan sonra keşfetmez miyiz?. ömrümün bütün senelerinden daha çok yaşadığımı hissediyordum. Halbuki şimdi her şey değişmişti. Fakat her defasında haklı çıkan gene bu ilk his oluyordu. Muhakkak ki bütün insanların birer ruhu vardı. -bu müddet kısa veya pek uzun olabilirdi. yaşamak için kendisine kayıtsız ve şartsız muhtaç olduğum bir insandı. her saatim. ama birçoğu bunun farkında değildi 88 . lakin bir müddet sonra. bunun üzerinde mantığın. haberim olmadan bekleşen üstü örtülü derin tarafların da birdenbire meydana çıkarak bana fevkalade cazip. Bir kitabı okurken geçen iki saatin ömrümün birçok senelerinden daha dolu. harici tesirlerin veya aldatıcı vakaların yaptığı değişmelerin yalancı ve geçici olduğunu kabule mecbur kalırdım. bir ruhu bulunduğunu tespit ediyordum. Bu kadının resmini gördüğüm andan beri geçen birkaç hafta içinde. tadil ederdi.sonra aklım.
fakat o yanılmaz ilk hisse tabi olarak: "İşte bu beni anlar!" diyordum. rıhtımdaki arabalara meyve ve sebze boşaltıyordu. Köprünün kenarına yaslanarak hareketsiz sulara baktım... Yeni başlayan hafif bir yağmur suyun tüylerini diken diken ediyordu. Saat henüz üçtü. Bütün çekingenliklerim yok olmuştu. bu sefer bu kadın için. onu bekleyerek yaşamak. meydana çıkıyordu. bütün iyi ve fena. tabiatın en küçük kımıldanışlarını sezerek.. 90 . Ta ilerilerde büyük ve motorlu bir mavna. çırçıplak ruhumu onun önüne sermek için sabırsızlanıyordum. bir ana bir ömür kadar çok hayat doldurduğunu bilerek yaşamak. her şeyi çiğneyerek. daha kuvvetli yaşadığını. Ona söyleyecek ne kadar çok şeylerim vardı. Kenarlardaki ağaçlardan tek tük düşen yapraklar havada kıvrıntılar yaparak aşağıya süzülüyorlardı. Biz ancak o zaman sahiden yaşamaya. hicaplar bir tarafa bırakılıyor. Bunların. herkesten daha çok. gene hiçbir esasa dayanmadan.. O zaman bütün tereddütler. Çünkü bütün ömrümce susmuş. ruhlar birbirleriyle kucaklaşmak için. zihnimden geçen her şey için: "Adam sen de. bütün ömrümce konuşsam bitmeyeceğini sanıyordum. Ve bilhassa bütün bunları anlatacak bir insanın mevcut olduğunu düşünerek. birbirine koşuyordu. Bir ruh.başlıyorduk. en küçük bir noktayı bile saklamadan. bizim aklımıza. Evin camları parladığı için pencerelerin arkasında kimse bulunup bulunmadığı görünmüyordu..ve gene farkında olmadan geldikleri yere gideceklerdi.. -ruhumuzla yaşamaya. Ağır ağır yürürken Tiergarten'in cenup kenarından geçen bir kanala kadar gelmiştim. hayatın sarsılmaz bir mantık ile akıp gidişini seyrederek yaşamak. Buradaki köprünün üzerinden Maria Puder'in evi görünüyordu.ıncak bir benzerini bulduğu zaman ve bize. hiçbir esasa dayanmadan. .. hesaplarımıza danışmaya lüzum bile görmeden. Bu kadının karşısında her şeyimi ortaya dökmek. söyleyip de ne olacak sanki?" demiştim. Bu karanlık ve sıkıntılı manzara ne kadar güzeldi! İçime çektiğim bu ıslak hava ne kadar tazeydi! Yaşamak. kuvvetli ve zayıf taraflarımla.. sırf mukavemet edilmez bir hissin... bir peşin hükmün tesiriyle nasıl: "Bu beni anlamaz!" demişsem. Eskiden her insan hakkında.
Acaba uyandı mı. Bu kadar büyük bir saadetin böyle kolayca gelivermesi tabii değildi. Yanıma gelince elini uzatarak: "Beni burada mı beklediniz? Ne zamandan beri?" dedi. Acele bir işi çıkmış ve bir yere gitmiş olabilirdi. Bunların çoğu kafamda bir anda doğuyor ve beni hayrete düşüren bir süratle yerlerini yenilerine bırakıyordu. Onun ellerini tekrar avuçlarımın içine alacaktım. ayaklarında alçak ökçeli iskarpinler vardı. Bir kelime ile. Başımı çevirdiğim zaman. Saat üç buçuğa geliyordu. uçları biraz kırmızı olan üşümüş parmaklarını ovuşturarak ısıracaktım. kalbim daha hızlı çarpıyordu. Böyle düşünmenin ona karşı bir itimatsızlık. ona yakın olacaktım. Sırtında ince bir pardösü. kendi kurduğum binaya bir tekme vurmak olduğunu hissediyordum. Evin önüne doğru gitmek ve orada dolaşmak doğru olur muydu? Pencereden bakacağını söylemişti.. Eski sükûnetime dönmek. Burada bekleyeceğimi tahmin edebilir miydi? Acaba hakikaten gelecek miydi?. O bunu şikâyet zannederek. Bu şüpheyi derhal kafamdan kovdum.Dünyada bundan daha ferah verici bir şey olabilir miydi? Şimdi onunla beraber bu ıslak yollarda yürüyecek. şimdiye kadar hiç kimseye. Kafam derhal birtakım teselliler bulmaya bile başlamıştı. Bunun tekerrürünü beklemek doğru olmazdı. Böyle olması lazımdı. Hastalanmış olabilirdi. bir haksızlık.. "Bir saatten beri!" Sesim heyecandan titriyordu. tenha ve loş bir yerde oturarak göz göze gelecektik. Fakat bir kere aklıma gelen bu nevi ihtimaller büyük bir hızla birbirlerini kovalıyorlardı. yarı şaka bir sitem ile: 90 . Dün akşam başımdan geçenler. uyuşuk günlerin zincirine yapışıp kalmak daha rahat değil miydi?. başında lacivert bir bere. Yüzü gülüyordu. Hayatımın birdenbire böyle yeni ve ilerisi karanlık bir yola girmesi benim için belki hayırlı olmayacaktı. dedim. Ona birçok şeyler. insanın hayatında bir defaya münhasır kalan fevkalade hallerden biriydi. Her geçen dakika ile telaşım daha çok artıyor. hatta kendime bile söylemediğim şeyler anlatacaktım. onun bana doğru gelmekte olduğunu gördüm.
Bu sual. Siyah gözleri yere çevrilmiş. bir kadına belki ilk defa olarak 91 . beyim" dedi. Evin önüne gelmeyerek bu şairane manzarayı tercih ettiğinizi biraz evvel. aynı zamanda benim kafamda da canlandı: Nasıl oluyordu da. hiç çekinmeden. mutlaka bir şeyler söylemek icap ettiğini düşünerek. "Ben sizi bir buçuk saatten beri bekliyorum. Biraz kalkık duran şahadetparmağı ilerideki bir noktayı işaret ediyormuş gibi manalıydı. tesadüfen fark ettim!" Demek beni beklemişti. Tekrar yüzüne baktığım zaman kalın ve biraz dağınık kaşlarını. Başını birdenbire bana çevirerek: "Neden bana bu kadar dikkatli bakıyorsunuz?" dedi. Biraz evvel zihnimden birbiri arkasına geçen ve her biri mühim ve alaka verici olmakta diğerine taş çıkartan o güzel fikirlerden bir tanesi bile meydanda yoktu. Ben bu sükûttan fevkalade memnun olduğum halde. kendimi yiyordum. yüzünde taş gibi sağlam ve hareketsiz bir sükûn. ikimiz de konuşmuyorduk. fakat süratli adımlar atıyordu. Okşanmış bir küçük kedi gibi gözlerinin içine baktım : "Teşekkür ederim!" "Neye teşekkür ediyorsunuz?" Cevabımı beklemeden koluma girdi: "Haydi gidelim!" Ona tabi olarak yürümeye başladım."Kendi kabahatiniz. Göz-kapaklarmın ince mavi damarları belli oluyordu. yoluna devam ediyordu. Kendimi zorladıkça kafamın büsbütün boşalıp daha zavallı bir hale geldiğini ve beynimin zonk zonk vuran bir et parçasından başka bir şey olmadığını hissediyordum. Siyah ve gür kirpikleri hafifçe titremekteydi ve bunların üzerinde minimini birkaç yağmur damlası parlıyordu. Kısa. Sol elini kolumun üzerine şöylece bırakıvermişti. diye sormaktan korkuyordum. Nereye gideceğiz. dudaklarının kenarında tebessümü andıran o belli belirsiz kıvrıntı ile. bir şey düşünüyor gibi. kaldırmış olduğunu gördüm. Saçları da yer yer ıslanmıştı. Yan gözle baktığım zaman bendeki bu telaş ve heyecandan onda eser bulunmadığını gördüm. Demek ben onun için ehemmiyeti olan bir insandım.
o bu suali sorduktan ve gözlerini bana çevirdikten sonra bile... her zamanki tebessümünü andıran. "Bilmem!" "Hiç merak etmiyor musunuz?" "Ben size tabiyim. Fakat o da sarışın değil!" Merakla sordum : "Demek siz Yahudisiniz?" "Evet. dayanamadım : "Siz aslen Alman mısınız?" dedim. onu uzun uzadıya seyrediyordum? Ve nasıl oluyordu da hâlâ. ondan değil. devam ediyordu.. "Babam Yahudiydi. "Hayır. Yahudiyim.. Yoksa siz de mi Yahudi düşmanısınız?" "Ne münasebet. Belki istiyorum da onun için sordum!" Gözleri o kadar siyah ve o kadar manalıydı ki. cesaretimi kaybetmeden ona bakmakta devam ediyordum? Beni de hayrete düşüren bir cesaretle: "İstemiyor musunuz?" dedim. Yani benim hiçbir dinle alakam yok!" Bir hayli yürümüştük. Babam Praglıydı.. Nereye isterseniz!" 92 . Maria bir aralık: "Nereye gidiyoruz?" diye sordu. "Annem Almandır.. O sözüne devam etmedi. Fakat tahmin etmemiştim!" "Evet. Herhalde bu havada bir kır gezintisi yapacak değildik." dedi. Bizde böyle şeyler yoktur. Ben de başka bir şey sormadım.. Yağmur. Daha ben doğmadan Katolik olmuş!" "Şu halde din itibariyle Hıristiyansınız!" "Hayır.bu kadar dikkatle baktığımı aklıma getirmeden. "Evet! Neden sordunuz?" "Saçlarınız sarı ve gözleriniz mavi değil!" "Olabilir!" Yüzünde.. hep aynı şekilde.. Yavaş yavaş şehrin kenar taraflarına geliyorduk.. sordum işte. Nereye gittiğimizi merak etmeye başladım. fakat biraz da mütereddit görünen bir hareket oldu.
.. Büyük ve kayalık havuzların etrafında çeşit çeşit ve renk renk otlar.." Tekrar düşüncelere daldı.. "Neresi burası?" "Nebatat bahçesi!" "Siz bilirsiniz!" "Öyleyse girelim.. Onların alıştıkları yerlerden sökülerek buraya getirildiğini ve böyle suni tedbirler. İki tarafımız ilerlemiş olan mevsime rağmen yapraklarını dökmeyen bir sürü ağaçlarla çevriliydi. Kumlu yollarda uzun müddet dolaştık. çiçekler ve yosunlar vardı. ihtimamlarla yaşatılmaya çalışıldığını gördükçe biraz da hallerine acırım. Ben her zaman buraya gelirim.. "Bu mevsimde. Biliyor musunuz.. Limonlukların projektörleri ve suni gü93 . bir arzunuz yok mu? Derhal dün akşamki sözlerini öne sürdüm: "Sizden herhangi bir şey istemekten beni menetmiştiniz!" Cevap vermedi. ziyaretçisi yok denecek kadar tenhadır. Sonra bu garip ağaçlar bana daima hasretini çektiğim uzak memleketleri hatırlatır. Maria: "Burası Berlin'in en güzel yeridir." dedi. Suların yüzünü iri yapraklar örtüyordu. Demir parmaklıklı büyük bir bahçenin önüne gelmiştik. Yüksek limonlukların içinde sıcak memleket nebatları. Sizin hiçbir fikriniz. Berlin'de senenin ancak yüz gününde hava açık ve güneşli.. iki yüz altmış beş gününde kapalıdır. Adımlarını yavaşlatarak: "Buraya girelim mi?" dedi... Hep aynı fikirdeyim.Çiy taneleriyle örtülmüş beyaz bir çiçek gibi nemli ve soluk yüzünü bana çevirerek : "Pek yumuşak başlısınız. Bir müddet bekledikten sonra devam ettim : "Yoksa dün akşam ciddi değil miydiniz? Yahut bugün fk-rinizi değiştirdiniz mi?" Şiddetle reddetti: "Hayır! Hayır!. kaim gövdeli ve küçük yapraklı ağaçları vardı.." İçerde kimseler yoktu... Hele böyle yağmurlu havalarda.
kafamın içinde birçok şeyler yaşamak imkânını veriyor. Hatta ba-zan beni eğlendirdiği de oluyor.. Doğrusu beni de pek alakadar etmiyor. fakat buraya her gelişimde içim derin bir hüzünle doluyor!" "Ne diye geliyorsunuz öyleyse?" "Bilmem!" Islak sıralardan birine oturdu..... Resim yapmak ve insanlar hakkındaki hükümlerimi bunlara aksettirmek istiyorum ve bel94 ... bu garip çiçeklerle aynı yerlerde yaşamış olan ecdadımı hatırlıyorum. Yalnız bana birçok şeyler düşünmek. Hakiki hayatım benim için can sıkıcı bir rüyadan başka bir şey değildir.......... birkaç meraklının keyfi için bu berbat şartlara tabi etmek bir nevi işkence değil midir?" "Ama siz de bu meraklılardan birisiniz.. Zaten bu işi annemin yüzünden yapıyorum.. Siz benim Atlantik'teki işimi belki pek hazin buldunuz.. " "Evet. Biz de bunlar gibi yerimizden sökülüp dağıtılmış değil miyiz? Ama bunlar sizi alakadar etmez. Ben de yanına iliştim. sergide tabloları seyrederken yüzünüzün aldığı ifadeden belliydi.. kurumuyorlar. Bir erkek için bu kadar korkak olmak pek hoş değil. Eliyle yüzündeki yağmur tanelerini silerek: "Ben buradaki nebatları seyrederken biraz da kendimi düşünüyorum!" dedi. deyiniz..neşleri bu ağaçların ışığa ve sıcağa alışmış yapraklarını doyurabilir mi? Buna rağmen yaşıyorlar. Ona bakmaya mecburum ve bir sene zarfında yaptığım birkaç resimle geçinmek imkânı yok..... halbuki ben onun böyle olup olmadığının farkında bile değilim. Siz resimle uğraştınız mı?" "Bir parça!" "Neden devam etmediniz?" "İstidadım olmadığını anladım!" "İmkânı yok.. Ama buna yaşamak denir mi?.. Göreceksiniz ya. Sizin resme ne kadar istidadınız olduğu... benim cesaretim var. Bana gelince. Canlı bir mevcudu kendisine uygun olan iklimden ayırarak. "Belki asırlarca evvel bu ağaçlarla. ben dünyadan ziyade kafamın içinde yaşayan bir insanım. Kendiniz için söylüyorum. Cesaretim olmadığını anladım.
. zaten istihfafa layık olmayanlar. kireç gibi bir hal alarak: "Yok... Ve benim sırtımın da cazip olduğunu söylüyorlar... yeislerinden her şeyi bırakıp kaçarlar. Herkes tabii olanı ka95 .. "İşte. Çünkü o zaman kendi istediğimi değil... Raif bunu istemem.. Kendilerini istihfaf ettiğim insanların bunu anlamasına imkân yok.. hayallerindekini hakikat zannetmekten vazgeçseler bu böyle olmaz... Fakat bu da boş.. İnsanlar ancak muayyen bir hadde kadar birbirlerine sokulabilirler.. Buna rağmen dünyada ciddiye aldığım yegâne iş budur.. Ne olur? An-laşamayacağımızı anlarsak veda eder ayrılırız. "İlerde arkadaşlığımızı bulandırması ihtimali olan şeyleri açıkça konuşmaktan çekinmemeliyiz... yani asıl kastettiklerine hitap etmekten âciz...." Elini külhanbeyce dizime vurdu.. Yüzümü bile göremezsiniz. Şu halde bütün sanatlar gibi resim de muhatapsız. ve günün birinde hatalarını anlayınca. yüzü her zamankinden daha soluk. benden istenileni yapmaya mecbur olacağım. En tahammül edemediğim şey merhamettir. bizim yaptığımız da başka bir şey değil zaten. Para sarf ediyor. Bana acıdığınızı hissettiğim anda allahaısmarladık!.. üst tarafını uydururlar. aziz dostum.. Siz de öpmek ister misiniz? Paranız var mı?" Dilim tutulmuş gibi kaldım." Büsbütün şaşırdığımı asıl benim acınacak halde olduğumu görünce kolunu omzuma attı: "Sözlerime gücenmeyin!" dedi. Halbuki mümkün olanla kanaat etseler.. Çünkü onun bence ehemmiyeti yok. Bu o kadar mühim bir felaket mi? Hayatta yalnız kalmanın esas olduğunu hâlâ kabul edemiyor musunuz? Bütün yakınlaşmalar. Maria bunu fark edince kaşlarını çattı. Asla.... Dün akşam sarhoşun biri sırtımı öperken oradaydınız değil mi? Öpecek tabii.. Asla..ki biraz da muvaffak oluyorum. bütün birleşmeler yalancıdır.... Gözlerimi çabuk çabuk kırpıştırıyor.. Katiyen. dudaklarımı ısırıyordum. Hakkıdır. Vücudumu pazara çıkarmayı tercih ederim. Bu gibi meselelerde korkaklık zararlıdır.. anlayabilecek olanlar ise.... Sırf bunun için resim yaparak geçinmek istemiyorum.
Küçük bir çocuk gibi ona sokuluyor. ne pahasına olursa olsun. kim olursa olsun bir insanı tamamen gördükten ve gördüklerini kendinden saklamadıktan sonra. fakat onun bir noktada benden ayrıldığını. aramızdaki yakınlığı daha kuvvetle hissederek seviniyor. Bu halimizle hepimiz acınmaya layıkız. Sokaklar kararmaya başlamış. en kıymetli olan şeyleri birbirimizde bulduktan sonra diğer teferruatı görmemezlikten gelmek. bana yakın olduğunu an96 . ondan daha kuvvetli olduğunu zannetmektir ki. muhitin bozucu tesirlerine tabi olarak böyle düşündüğü muhakkaktı. Geldiğimiz gibi hızlı adımlarla. Halbuki ben bu kadar hakikatsever olmak istemiyordum. Hiçbir hakikatin beni ondan uzaklaştırmasına tahammül ede-miyeceğimi anlıyordum. ne inkisar kalır. fakat henüz lambalar yanmamıştı. aynı yollardan geçerek dönüyorduk. İstemediği. Başkasına merhamet etmek. daha doğrusu büyük bir hakikat için küçük hakikatleri feda etmek. düşüncelerinin benimkilere ne kadar benzediğini gördükçe. Beni kemiren sadece büyük bir yalnızlık hissiydi ve gene bu yalnızlığın tesiriyle. ne kendimizi bu kadar büyük. ama kendi kendimize acımalıyız.. daha insanca ve daha insaflı olmaz mıydı? Her hususta doğru ve salim hükümler veren bu kadının. kendisini aldatmayı asla istemediğini anladığım için korkuyordum. herkesten şüphe ediyordu. Islak kumlar ayaklarımızın altında gıcırdıyordu. Bu sefer ben onun koluna girmiştim. Onun birçok hislerinin. ona hiçbir zaman büsbütün yaklaşılamayacağını fısıldıyordu. hoşlanmadığı insanlar arasında yaşamaya. ne de başkalarını bizden daha zavallı görmeye hakkımız yoktur.. Ruhlarımız için en lüzumlu. başımı o tarafa büküyordum. Ben ise bütün ömrüm boyunca insanlardan uzak kaldığım ve onlar tarafından pek rahatsız edilmediğim için kimseye kızdığım yoktu. İçimde sevinçle hüzün arasında garip bir hal vardı. Artık gidelim mi?" İkimiz de doğrulduk.. hakikatleri kendi kendisinden saklamayı. onlara zorla gülmeye mecbur olduğu için böyle derin bir infiale kapılıyor. Paltolarımıza biriken yağmur damlalarını silktik. hayattaki acı tecrübelerine.bul eder. Çünkü müphem bir his bana.. ortada ne hayal sukutu.
Bir aralık sokağın ortasında durdu. düşüncelerinden kurtulmaya ve biraz açılmaya." Bunları söylerken başka şeyler düşündüğü belliydi. Karşımdakinin durgunluğu bana da geçmişti. Fakat söylediklerine kendinin de inanmadığı görülüyordu. Kadın bunu fark edince.I adığım bir insana karşı birçok noktalarda kendimi aldatmaya hazırdım. Elini masanın üzerinde duran elime vurdu: "Ne somurtuyorsunuz? Genç bir kadınla ilk defa yemek yiyen delikanlılar daha neşeli ve konuşkan olur!" diye şaka yaptı. Maria Puder düşünceli ve galiba biraz da mahzundu. Kenardaki bir masaya oturarak yemek ve şarap ısmarladık.. "Haydi. içerisi pek kalabalık değildi. içimde sebepsiz bir sıkıntı ve ezilme vardı. "Hayır!" diye cevap verdi. Sokaklar aydınlık ve kalabalıktı. "Canımı sıkacak bir şey olmadı. Korka korka : "Bir şeye mi canınız sıkıldı?" dedim. yemeği bir yerde beraber yiyelim. Herhalde memnunum. Ara sıra yüzüme ilişen gözlerinde dalgın bir hal ve gülümseyişinde beni ürküten bir yabancılık vardı. Ne demek istiyordu? Bunu ancak karanlık bir şekilde sezi97 . Şehrin ortalarına gelmiştik. Benim iş vaktime kadar konuşuruz!" Hiç beklemediğim bu teklifi lüzumsuz bir heyecanla karşıladım. "Eve gitmek istemiyorum!" dedi. Şehrin garp taraflarında büyücek bir lokantaya girdik. Önündeki şaraptan birkaç yudum içti ve birdenbire bana dönüp gözlerimin içine bakarak: "Ne yapayım? Ne yapayım? Başka türlü olamıyorum işte!" dedi. gülümsemeye çalıştı.. Hatta bugünkü gezintimizden memnunum. Fakat bu halimin onu daha çok yabancılaştırdığını görerek çabucak kendimi topladım ve önüme baktım. Nitekim çabucak eski halini aldı. Bir köşede milli elbiseleriyle Bavyeralı bir kadın orkestrası gürültülü havalar çalıyordu. Herhangi bir şey yapmış olmak için gözlerini etraftaki masalarda gezdirdi.
. Tekrar söze başladı. 98 . Fakat sizi sevmiyorum. birçok şeylerden bahsetmek..... Dün yanınıza geldim. size tabidir.. Dediğim gibi.. Onun yapamadığını söylediği şeyle beni deminden beri üzen şeyin aynı olduğunu hissediyor... ama bu kadar....... sadece kafalarında yaşattıkları bir şeyi vermedim diye mi? Bu haksızlık değil mi? Sizin de hakkımda aynı şekilde düşünmenizi istemem... Fakat sevmek? Bunu yapamıyorum..yordum. Siz nasıl isterseniz öyle olur!" dedim.. Ama bana darılmayın. Darılmak. münakaşa. Deminden beri hep bunu düşündüm. Ne yapayım? Sizi belki hoş... belki de şimdiye kadar tanıştığım erkeklerin hepsinden ayrı taraflarınız olduğunu görüyorum. "Boş ümitlere kapıl-mamanız için sizinle apaçık konuşmak daha iyi olacak. Adeta size musallat oldum... sizi de sevmiyorum. Fakat sükûnetimi bozmamaya çalışarak : "Bunlara ne lüzum var? Arkadaşlığımızın şekli bana değil. Şimdi ne diye durup dururken bunları söylediğimi merak edersiniz. Güle güle. fakat bunun mahiyetini vazıh olarak tayin edemiyordum.. yani kendilerini sevmediğimi. gene erkeksiniz. Ama niçin beni kabahatli zannettiler? Kendilerine asla vaat etmediğim.." Şaşırmıştım. başka şeyler bekleyerek ileride bana darılmaymız diye. Bunu da lehinizde bir nokta olarak kaydedebilirsiniz. Beni evime götürmenizi istedim. Sesinde birdenbire peyda olan bir titreme zor zapt edilen bir heyecan vardı: "Bana sakın darılmayın.. hatta cazip buluyorum.. Gözleri her baktığı yerde takılıp kalmak istiyor ve o bunları sanki güçlükle oradan ayırabiliyordu....." diyordu. Bir sedef kadar donuk beyaz yüzünden ara sıra belli belirsiz ürpermeler geçiyordu.. sevemediğimi anlayınca. Ve bütün tanıştığım erkekler bunu... bunlar beni muhakkak ki memnun edecek. tekrar barışmak. Bugün beraber gezmeyi teklif ettim. Size ne verebileceğimi şimdiden bildireyim ki.. büyük bir teessür. hatta hiddetle beni terk ettiler. sonra sizinle oynadığımı iddia etmeyesiniz: Ne kadar başka olursanız olun... Hayır. kavga etmek. Sizinle konuşmak...... Akşam yemeğini beraber yiyelim dedim.
Bakın. Yok dostum! Böyle yatıştırıcı laflarla meseleler halledilmiş olmaz. Düşününüz ki. İnsan. Bilhassa tahammül edemediğim bir şey. itaat etmeye alışmış olan kadınlığın adeta bir timsaliydi.. Mektepte kız arkadaşlarımın miskinliği. diğer kadınları mukadderatlarını tabii görmeye alıştıran tesirlerden uzak geçti. dedim. hiç kimse ne yaptığını bilmiyor ve akıntıya kapılıp gidiyor. sırf bir tesadüf eseri olarak. Beni yüzde yüz doyurmayan. bizim reddedişlerimizde bile bir aciz bulunacak? Çocukluğumdan beri buna daima isyan ettim. ben daha küçükken öldü. Ben bunu istemiyorum. Bu hal beni müthiş 100 . Evde annemle ikimiz kaldık. destek oldum. tabi olmaya. akıl öğrettim. bana tam manasıyla şeyleri yapmak. niçin diğer kadınların farkına bile varmadıkları bir nokta bana bu kadar ehemmiyetli görünüyor? Bunun üzerinde çok düşündüm. başkalarına karşı olsun. Yedi yaşında olduğum halde onu ben idare etmeye başladım. emelleri beni daima tiksindirdi. Ona ben metanet tavsiye ettim. Babam. Neden? Niçin dâima biz kaçacağız ve siz kovalayacaksınız?. Hiçbir zaman erkeklerin önünde kızar-madım ve onlardan bir iltifat beklemedim. beni kendi gözlerimde küçültüyor. bilhassa kadın ve erkek münasebetleri o kadar karmakarışık ve arzularımız. hislerimiz o kadar anlaşılmaz ve bulanık ki.. yani tabii olarak büyüdüm. hayır. Hayır. bunu asla kabul edemedim. kendimi erkeklere beğendirmek için öğrenmedim. hiç de öyle olmaz. Acaba bende anormal bir taraf mı var. gördünüz mü? Siz (le bütün diğer erkekler gibi. Çünkü hayatım. Niçin böyleyim. belki diğer kadınlardan daha normal olduğum için böyle düşünüyorum.. daima açık ve riyasız hükümler vermeye çalıştığım halde bir neticeye varamadım. daha doğrusu bu itiyadı asla kazanmamıştı. Hayatta yalnız yürümek itiyadını kaybetmiş. Böylece erkek tahakkümü görmeden. Annem. bilakis. Hiçbir şeyi.Şiddetle itiraz etti: "Hayır.. her şeyi kabul eder görünerek her seyi kabul ettirmek yolunu tutuyorsunuz. bu mevzu üzerinde kendime karşı olsun. kadının erkek karşısında her zaman pasif kalmaya mecbur oluşu.. Niçin daima biz teslim olacağız ve siz teslim alacaksınız? Niçin sizin yalvarışlarınızda bile bir tahakküm.
Kendime göre güzellik telakkilerim var.. Kız arkadaşlarım benimle ahbaplık etmeyi ve fikirlerimi kabul etmeyi zevklerine ve rahatlarına aykırı buldular. Sonra ben tabiatı çok severim... Ama keşke öyle olabilsem.. özür dilemeye. fakat aynı zamanda korkak ve rahatına düşkün değildir... En hoşuma giden ve birçok hususlarda bana yakın olan adamların bile. "Korkmayın. kendini beğenmiş ve nahvetli*. Ama sahiden bir erkek. dünyada hiçbir mahluk bu kadar kolay muvaffakiyetler peşinde koşmaz ve hiçbir mahluk bir erkek kadar hodbin. onlara insan olmaktan daha kolay ve cazip geliyordu. insan deli olur. Hiçbir kadın. zavallılıkları meydana çıkan onlardı. Hoş tutulan bir oyuncak olmak. "Ne diye şaşırdınız?" diye devam etti. bu kurt dişlerini gösterdiklerini. zannettiğiniz gibi değil. himaye etmeye çalışan.bir yalnızlığa mahkûm etti. bir kadına âşık olmayı tercih ederim... Bir kere bunları fark ettikten sonra erkekleri sahiden sevebilmem imkânsızdı. Nasıl söyleyeyim. Aman yarabbi. ihtiras halindeki bir erkek kadar âciz ve gülünç olamaz. Buna rağmen bu hallerini bir kuvvet tezahürü zannedecek kadar yersiz bir gururları vardır. Aradıkları yumuşak lokmayı bende bulamayınca müsavi kuvvetlerle karşı karşıya gelmektense kaçmayı tercih ettiler. küçük vesilelerle.. Erkeklerle de arkadaş olmadım. Konuştukça açılıyor ve sıkıntısından kurtuluyor gibiydi.. Bunun için muhakkak bir erkeği sevmem lazım geldiğine inanıyorum... Biraz şarap içti.... Estetik değil. 100 ... biliyorsunuz. Kendimde hiçbir gayri tabii temayül bulunmadığını bildiğim halde. Hiçbir kuvvete dayanmadan » Kibirli.. Bir kadınla sevişmeyi güzel bulmuyorum... Muhakkak ki insan ruhunu daha az alçaltan bir şey yapmış olurum. Halbuki acınacak halde olan. Yalnız ben ressamım. fakat aynı zamanda herhangi bir şekilde muzaffer olduğunu zanneden ahmakça bakışlarla yanıma sokulduklarını gördüm. her ikimize aynı derecede zevk veren beraberliklerden sonra. O zaman erkek azminin ve kuvvetinin ne olduğunu gayet iyi anladım." Biraz durup yüzümü tetkik etti.. Tabii olmayan şeylere karşı her zaman çekingen davranırım....
. Eğer isterseniz. Bu kadarı da az mı? Fazla şeyler isteyerek bunu da kaybetmek daha mı iyi? Ben bunu asla istemem.." Bütün bu sözler beni serseme döndürmüştü.. Yani hakikaten kuvvetli. Şimdi anlıyor musunuz. "sizi gayet iyi anlıyorum....... Fakat nereden bileceksiniz? Birbirimizi yeni tanıyoruz.... bana hâkim olmadan. Buna rağmen içimde garip bir durgunluk vardı. ileride dostluğumuzu sarsabilecek şeylere mâni olmak için yaptığınızı düşünerek memnun oluyorum. fakat siz de benim aradığım değilsiniz. Demek ki bu dostluğun sizce bir kıymeti var... Nasıl? Benimle arkadaş olacak mısınız?... Gerçi biraz evvel bahsettiğim o manasız nahvet sizde yok. Zaten sevecek kadar da zaman geçmedi.... Gözlerimi onun benden cevap bekleyen siyah ve dalgın gözlerine dikerek ağır ağır: "Maria" dedim. Kafamdan yalnız bir arzu geçiyordu: Ne pahasına olursa olsun.. ikna etmeye. Benden bir şey istemeden. Hayattaki tecrübelerinizin sizi böyle uzun bir izahat vermeye sevk ettiğini de görüyor ve bunu.. benim bazan bir halim bir halime uymaz.... Bu. Tıpkı annem gibi sizi de birinin idare etmesi lazım. Sizinle mükemmel arkadaşlık ederiz. Fakat pek çocuk. Devam ettim: "Belki bana bunları söylemenize lüzum yoktu... Ana noktalarda asla değişmem...beni sürükleyebilecek bir erkek. beni tezlil etmeden beni sevecek ve yanımda yürüyecek bir erkek.. sizi neden sevmiyorum. bana verdiğinden fazla bir şey istemeye alışmamıştım. Dediğim gibi.. Ben sizinle nasıl açıkça konuştumsa siz de bana içinizi dökebilirsiniz. ondan ayrılmamak.. Beni anladığınız gözlerinizden belli. tam bir erkek... Dün akşam da söylemiştim. ona yakın bulunmak. İhtiyatlı bulunmak 101 .. Fakat fazla bir şey olamam.. Benim bu sözlerimi kesmeden. Fakat bu sizi yanlış düşüncelere sevk etmemeli. daha doğrusu pek kadın gibisiniz... Hiçbir insandan. yani yola getirmeye kalkmadan dinleyen ilk erkek sizsiniz. " Tasdik makamında başını hızlı hızlı salladı.. gayet iyi dost olabiliriz... beni fikrimden çevirmeye. Öte tarafının bana lüzumu yoktu. ben olabilirim.. Onun hakkında son bir hüküm vermekten korkuyor ve bunda isabetli olamayacağımı seziyordum...
.. fakat kendim kadar hürmet etmediğim ve kendim kadar kuvvetli bulmadığım bir insanı sevebileceğimi aklıma bile getirmedim. Demin tezlil edilmekten bahsettiniz. Bunlar benim çocukluğumun arkadaşları. On on beş asırlık zeytin ağaçlarının altında yatarken bir zamanlar bunların mahsulünü toplayan insanları düşünürdüm. masanın üzerinde duran elime vurdu: "Siz zannettiğim kadar çocuk değilsiniz!" dedi. Tarihlerde okuduğumuz birçok medeniyetler oralarda kurulmuş ve yıkılmıştır. Gerçi başımdan geçmiş maceralarım yok. erkek münasebetlerine gelince. zeytin ağaçlarına dair birçok şeyler anlatabilirsiniz!" diye söze başladı. Kadın..daha iyi. kendi insanımızı. Benim hayatta sizin kadar tecrübem yok. O zamandan beri tabiatı ve onun mantığını her şeyin üstünde tutarım. Çam ağaçlarıyla kaplı dağlarında. Bırakalım. Kısa bir zaman içinde yüzünün ne kadar çok ifade değiştirdiğine hayret ediyordum. peşin kararlarla onu bağlamaya çalışmayalım!" Maria şahadetparmağıyla. Biraz büyükçe olan alt dudağını daha çok dışarı çıkarmış. arkadaşlığımız da tabii yolunda yürüsün.. asıl kendini tezlil etmesi demektir. Eğer birbirimizde bunu bulursak harikulade bir şey olur. insan ayağı basmamış zannedilen yerlerde mermer köprülere. "Bana hayatınıza. Asıl ehemmiyeti olan budur. ağlamak üzere bulunan küçük bir kız halini almıştı. "Ben size ço102 . hayallerimin mev-zuuydu. Bir erkeğin buna müsaade edebilmesi bence kendi şahsiyetini inkâr etmesi.. Gözleri. işlemeli sütunlara rastlardım. memleketinize.. Benim memleketim dünyanın en güzel yerlerinden biridir. Ben de sizin gibi tabiatı çok severim. Görüyorum ki. Pek az insanla tanıştım ve daima kendimle yaşadım. Biz ona suni istikametler vermeye. düşünceli ve araştırıcıydı.. hatta diyebilirim ki insanlardan ne kadar uzak kaldıysam tabiata o kadar sokuldum.. Gözleri bunun aksine olarak. kararsız ve ürkek. böylece. hiçbir zaman korktuğunuz cinsten bir insan olmadığıma emin olabilirsiniz. öteki meseleler ikinci derecede kalır. başka yollardan gittiğimiz halde ikimiz de aynı neticeye varmışız: ikimiz de birer insan arıyoruz. üzerimde dolaşıyordu.
Sonra akademiye devam ettim.. Küçük iradımız enflasyon yüzünden gitti.. Herhalde konuşacak söz bulmakta sıkıntı çekmeyiz. Harp esnasında hastabakıcı-lık yaptım. aldatılmak korkusundan ileri geliyor. Bana dokunan. "Söylememiş miydim? Avukattı. vücudumuzu değil. İhtimal ki iyi bir aile babası veya dürüst bir vatandaş olan bu adamın nasıl bizden sadece sesimizi. onun kabaresinde çalış-masam." Uzak bir tedai* ile sözünü kestim: "Babanız neciydi?" dedim. gülüşümüzü... ruhlarımızı alçaltmadan çalışmak isteyişimizin hoş görülmemesi.. Çünkü insafsızlığa ve ba-zan terbiyesizliğe kadar varan kalabalığı. Muhakkak ki.ı-ukluğumu ve babama ait hatırlayabildiğim bazı şeyleri söylerim.. Bundan şikâyetçi değilim.. Ah. Galiba salon boş da onun için. Benim bu halimde bir fevkaladelik yok.. Fakat burada ne kadar çok gürültü oluyor. "Almanya'yı henüz pek tanımadığınız anlaşılıyor. insanlığımızı da satmamızı istediğini görseniz irkilirsiniz. Sonra bir de hep sarhoş ve insan etine acıkmış kimselerle karşı karşıya bulunmak mecburiyeti beni sıkıyor. Fakat kendisinden para alan insanlara karşı birdenbire değişiyor ve buna galiba "meslek ahlakı" diyor.. kendisiyle alışverişi olmayan her kadına karşı. Mesela bizim Atlantik'in sahibi gayet nazik bir adamdır. Babamın bıraktığı para ile okudum.. Ba* Çağrışımla. "Kazanç ahlakı" dese daha doğru olacak. müessesenin ciddiyetini korumak arzusundan ziyade. Yalnız müşterilerine karşı değil. bana bir baron kadar ince kur yapar ve beni kibarlığına hayran ederdi. Zavallılar çalgılarının gürültüsü ile hiç olmasa patronu neşelendirmek istiyorlar. Vaziyetimiz fena değildi. Çalışmak hiç de fena bir şey değil.. Neden sordunuz? Bu hallere nasıl düştüğümü mü merak ettiniz!" Sustum. siz böyle yerlerin patronlarının ne demek olduğunu bir bilseniz!" "Çok mu kabadırlar?" "Hem nasıl! İşte erkekleri yakından tanımak için bu da bir vesiledir.. Para kazanmaya mecbur oldum. 103 .
Her zaman sanatkârlar tarafından ziyaret edilen bu kahvenin geceleri on birden sonra yaşlı.. Uzun müddet cevap veremedim... Vakit daha erken!" dedi. Yalnız bu kadar olsa gene tabiidir. her yaştan birçok jigoloların bu zamanlarda oraya gidip kendilerini beğendirmeye çalıştıklarını duymuştum. Sokağa çıkınca: "Gelin. zavallılığının karıştığı bir hayvanlık. Kadınların bu kadar sokulgan olması iyi bir şey değil. Acayip insanlar göreceksiniz. İğrenç.. içimden geçenleri anladığına emin olduktan sonra.. İnsan riyakârlığının. genç meraklısı ve paralı kadınlarla dolduğunu ve her milletten." "Romanisches Kaffe'ye mi?" "Evet.. Orkestra.. ancak o zaman: "Size minnettarım!" dedim.. Sonra dikkatle yüzüme bakarak: "Yoksa sizi sıkıyor muyum?." Etrafına bakındı. Grup grup oturmuşlar. Maria: "Haydi bakalım.. Yüzüne de bakmadım.. zevk düşkünü. Buna sadece hayvanlık diyemeyeceğim. "Ben de size!" dedi ve ellerini çekti.. sessiz bir yerde oturalım.. Bu. canınız sıkıldıysa sizi serbest bırakayım!" Ellerini tuttum. yüksek sesle münakaşa 104 .. neşeli dağ havaları söylüyor. Buna rağmen. duydum!" Güldü: "Ay sonlarında parasız kalan arkadaşlarınızdan mı?" Ben de gülümsedim ve önüme baktım. gırtlağından acayip sesler çıkararak etrafına dönüyordu.. biliyor musunuz? Gittiniz mi?" "Hayır.zan öyle bir bakışları var ki. gürültüsünü büsbütün artırmıştı. Boyuna konuşuyor ve sizi sabahtan beri oradan oraya sürüklüyorum. sizinle buralara yakın bir kahveye gidelim!" dedi. hayvanlıktan da aşağı bir şey. Ciddi söylüyorum... Bavyera elbisesi giymiş şişmanca ve mısır püskülü gibi saçlı bir kadın avaz avaz. kurnazlığının. Henüz vakit erken olduğu için kahvede sadece genç sanatkârlar vardı.. "Çok hoş bir yerdir.
Aynı sergide resim teşhir ettikleri anlaşılıyordu. Ne düşünüyordum biliyor musunuz? O adam sizi öptü ve ben hiç kıskanmadım. genç efendi!" diye. Sütunlar arasındaki bir merdivenden yukarı kata çıktık. Muayyen bir şey anlatmıyor. Nihayet delikanlı Maria'nın elini şiddetle sıkıp salladıktan ve bana: "Allahaısmarladık. Fakat bunların hiçbiri aklıma gelmiyor. evvela alnından. Peki makamında başımı salladım. "Bana "sen" dediniz. Hâlâ önüme bakıyordum. Etrafımızda geniş kenarlı siyah şapkaları. askerliğimden. İtimatla. İstemiyor musunuz?" "Ne demek? Teşekkür ederim!" "Of! O kadar çok teşekkür ediyorsunuz ki!" "Biz şarklılar çok kibar insanlarızdır. sarışın. Güçlükle boş bir masa bulduk. farkında mısınız?" "Evet. uzun tırnaklı parmaklarıyla habire sahife dolduran muharrirler oturuyorlardı." "Sahi mi?" "Ve niçin kıskanmadığımı merak ediyorum!" Uzun uzun bakıştık. uzun saçları ile Fransız mukallidi genç ressamlar. Kadın : "Ne düşünüyorsun?" diye sordu. Şundan bundan konuştular. kurduğum hayallerden. Şimdiye kadar kendime bile 105 . herhalde sanatkâr usulü bir selam verdikten sonra uzaklaştı. Gözlerimi yere diktim ve bekledim. Uzun boylu. Ona birçok şeyler söylemeyi gündüzden tasarlamıştım. okuduğum kitaplardan.. "Bana biraz da kendinizden bahsetsenize!" dedi. "Kürk Mantolu Madonna'yı selamlarım!" diyerek Ma-ria'nın başını ellerinin arasına aldı. sonra yanaklarından öptü.ediyorlardı. komşumuz Fahriye'den ve tanıdığım eşkıyalardan bahsediyordum. çocukluğumdan.... ağzının hizasına kadar favorili bir genç uzaktan işaretler ederek bizim masamıza geldi. ağızlarında pipoları. birbirimizi araya araya bakıştık. Nihayet karar verdim ve rastgele konuşmaya başladım. kafamdan yepyeni şeyler geçiyordu.
.. İkimiz de.. hatta bu gayrette bazan ileri giderek kendi aleyhimdeki noktaları o kadar tebarüz ettiriyordum ki. Yarın buluşuruz!" 106 . Ehemmiyeti yok. Bir aralık. sözlerim şikâyet eden bir eda alınca şefkatle gülümsüyordu. gözlerini nasıl. Yerimden fırlayarak : "Fakat işinize geç kalacaksınız!" diye bağırdım.. acele etmeden doğrularak: "Hakkınız var!" dedi.söylemekten çekindiğim taraflarım.. Etrafımızdaki masalarda kimseler kalmamıştı. saklandıkları yerlerden çıkıyor ve ortaya dökülüyorlardı. On bire geliyordu. Yolun sonlarına doğru vücudumun ürperdiğini hissettim... Bazan tasdik eder gibi ağır ağır başını sallıyor. Heyecanlandığım zamanlar yavaş yavaş elimi okşuyor.. Sizin yüzünüzden. hiç bana haber vermeden. hızlanarak dışarı akıyordu. Onun nasıl bir dikkatle beni dinlediğini. gitgide büyüyerek kabararak. Ellerimi daha çok sıktı. "Benim yüzümden eve gidip kürkünüzü giyemediniz. Yolda hemen hemen hiç konuşmadık. Çabuk yürüyelim!" "Sizi tekrar eve götürmek için bekleyeyim mi?" "Hayır. Kendini toplamaya çalıştı. Bir insana ilk defa kendimden bahsettiğim için bütün çıplaklığımla. Ona yalan söylememek. Beresini başına yerleştirirken ilave etti: "Ne güzel konuşuyorduk!" Onu Atlantik barının önüne kadar getirdim... daima susturulmuş heyecanlar bir sel gibi... bazan hayret eder gibi ağzını hafifçe açıyordu. Hatıralar ve uzun zaman zapt edilmiş hisler. hayır. Doğru.. söz haline getiremediğim taraflarımı da anlamak ister gibi yüzümde gezdirdiğini gördükçe büsbütün açılıyordum. kendimi tahrif etmemek. hiç bir şeyi örtbas etmeden görünmek istiyordum. Asla. Fakat kabahat bende. bu akşamın intibalarıni içimize yerleştirmek ister gibi dalgın ve doluyduk. üşüyeceksiniz!" dedim. "Sizin yüzünüzden mi?. meçhul bir kuvvet tarafından dürtülmüş gibi sözümü kestim ve saatime baktım. hiçbir şeyi değiştirmemek için o kadar gayret sarf ediyor. bu suretle gene hakikatten ayrılmış oluyordum.
Bu anda neler duyduğumu ona söyleyecek bir kelime bulamadığım için göğsümün daralır gibi olduğunu. yüzüme doğru eğildi. "Beni sahiden bu kadar çok mu seviyorsun?" Birdenbire gözlerini kaldırdı ve merakla yüzüme bakmaya başladı. Sonra başımı tutarak bir defa ağzımdan öptü ve arkasını dönerek. bu sefer de hayalimle yapacağım her kurcalamanın. O hâlâ. saadetimi bozacak. Hiçbir şey düşünmemek. yüzüme bakıyordu. Dinlenir gibi bir saniye gözlerini kapadı. Bu fikir yakınlığı. O zaman onun çehresinde rahat bir gevşeme oldu. bana daha çok sokuldu. Nasıl biraz evvel ağzımdan çıkacak küçük bir sesin o tasavvur edilmez saadet anının havasını bozacağından kork-tuysam. Her söz. hatta ağzımdan çıkacak her ses."Siz bilirsiniz!" Belki üşümemek için. Pansiyona adeta koşarak döndüm. Çaresizlikten gözlerimin yaşardığım fark ettim. Beni çekerek duvarın kenarına sürükledi. kolumdan çıkarak elini uzattı. her noktada aynı şekilde düşünmenin neticesiydi. bu sefer biraz da korkuyla. bugün yaşadığım birkaç saatin harikulade vakalarına ve bu vakaların emsalsiz ahengine zarar vereceğinden çekiniyordum. gerçi bunda. manzaralar. gözlerini kaldırıma dikti ve fısıltı gibi bir sesle fakat çabuk çabuk: "Demek beni kıskanmıyorsunuz ha?" dedi. her gün Maria Puder'le buluşup beraber gezmeye başladık. ağır ağır yürüdü ve içeri girdi. boğazımın kuruduğunu hissettim. Fevkalade ciddi bir şey düşünüyor gibiydi. Bundan sonra. Elektriklerin aydınlattığı kapının önüne yaklaşınca durdu. Karanlık merdivenli pansiyon bana pek şirin. bir tarafın fikrini kabul edip kendisine mal etmeye I 108 . koridorları dolduran bütün kokular hoş geldi. onlara hatıralarımla bile dokunmaktan ürkecek kadar kıymetliydiler. Bu gecenin hadiseleri. Birbirimize söyleyecek şeyleri ilk akşam bitirmiş değildik. hiçbir şey hatırlamamak istiyordum. bize düşüncelerimizi söylemek ve bunların birbirine ne kadar yakın olduğunu tespit etmek imkânını veriyordu. bulandıracak diye korkuyordum. Her zaman karşılaştığımız insanlar. hiçbir şey söylemeden. Nihayet.
diye merak ediyor ve gayet çok konuşuyorduk. İlk akşamdan beri dostluğumuz. Maria bunda belki mahzur görmezdi. Bazı sebeplerle iki üç gün görüşemesek birbirimizi adamakıllı göreceğimiz geliyordu. hiçbir vesile ile hatırlatılmamıştı. İçimde bütün bir dünyayı sevecek kadar çok muhabbet bulunduğunu hissediyor ve bunu nihayet bir yere sarf edebildiğim için kendimi mesut sayıyordum. Fakat gece saat onda. böyle icap ettiği kanaatindeydim. fakat ben. Onun da benden hoşlandığı. Buluştuğumuz zaman. aramızda kararlaştırdığımız hudutlar içinde kalmış ve Atlantik önündeki sahne. bir iki akşam da operaya gitmiştik. belki Türkiye'den kalmış bir itiyatla. Frau Heppner ara sıra: "Sizi birisine kaptırdık galiba!" diye takıldığı halde sadece gülmüş ve lafı uzatmamıştım. on buçukta buradan çıkıp işine gitmek ona güç geldiği için opera ziyaretlerinden vazgeçtik. el ele tutuşarak yürüyorduk. her ikimiz tarafından da. Onu çok seviyordum. Pansiyon halkıyla hemen hemen görüşemez olmuştum. İlk zamanlarda bizi birbirimize yaklaştıran daha ziyade bir tecessüstü. beni aradığı muhakkaktı. Acaba daha neler var. Halbuki ortada kimseden saklanacak bir şey yoktu. müzelere ve resim galerilerine gidiyorduk. Bilhassa Frau van Tiedemann'ın bir şey duymamasını istiyordum. en bayağı bir işi gibi geliyor" demişti. ayrı kalmış arkadaş çocuklar gibi seviniyor. Sonradan bir gün bana: "Yalnız zaman bakımından değil. Fakat karşısındakinin her kanaatini doğru bulup benimsemek için vesile aramak da bir nevi ruh yakınlığı alameti değil miydi? En çok. başka bir sebep dolayısıyla da operaya gitmek istemiyorum. Oradan çıktıktan sonra Atlantik'te şarkı söylemek bana dünyanın en gülünç.diğer tarafın evvelden hazır bulunmasının da tesiri vardı. Birkaç kere tekrar nebatat bahçesine. Sonraları bu tecessüsün yerini bir alışkanlık aldı. onların kıymetleri hakkında münakaşalar yapıyordu. Fakat arkadaşlığımızı başka sahalara 108 . Bana yeni ve eski üstatların tabloları hakkında izahat veriyor. Fabrikaya yalnız öğleden evvelleri gidiyordum.
Bir gün Berlin civarında bir orman olan Grünewald'da dolaşırken kolunu boynuma atmıştı. Nasıl doğduğunu anlamadığım bir arzu ile bu eli yakaladım ve avucunun içini öptüm. Sonra düşünün. Yalnız yerine göre isim ve şekil değiştiriyorlardı. hayır!" diyordu. Omzumdan aşağı sarkan eli hafif hafif sallanıyor ve başparmağı havada daireler çizer gibi kımıldıyordu. O zaman Maria şahadetparmağını sallayarak gülüyor: "Hayır dostum. Halbuki arkadaşlık devamlıdır ve anlaşmaya bağlıdır. bana dayanarak yürüyordu. Bunun üzerinde hiçbir şey konuşmadık ve gezintimize devam ettik. günün birinde nereye kaçıp gittiğini de bilmeyiz. Aşka girmeyen şey ise tahlildir. "En çok sevdiğinize hakikaten ve diğerlerine birer parça âşıksınız!" 109 . ne kadar kendinden uzak bir şeymiş gibi incelediğini gördükçe içimde garip bir ezilme duyardım. Fakat buna rağmen. onun bütün şartlarını kabul etmiştim. İnsanlar arasında çeşit çeşit kendini gösteren bütün sevgiler. O büsbütün başka. dostluğumuzu tahlile kalkardım. bizim tahlil edemediğimiz öyle bir histir ki. dünyada hepimizin hoşlandığımız birçok kimseler. Fakat o andaki ciddiliği. (Muhterem Beyefendinin bunların en başında geldiğini söyleyebilirim. sempatiler bir nevi aşktı.götürmek için asla vesile vermiyordu. "Aşk hiç de sizin söylediğiniz basit sempati veya bazan derin olabilen sevgi değildir. her şeye razı olmuş. bazan sözü maharetle kendimize nakleder. Bazan aramızda aşk meselelerinden bahsettiğimiz olurdu. Onun bu mevzuu ne kadar lakayt. Kadınla erkek arasındaki sevgiye hakiki ismini vermemek bir nevi kendimizi aldatmaktan başka bir şey değildi. bir daha bu şekildeki hislerime kapılmaktan beni menedecek kadar açık ve kuvvetliydi. nereden geldiğini bilmediğimiz gibi. Benim fikrimce aşk diye ayrı. Derhal yumuşak fakat kati bir hareketle kolunu çekti. Evet. Nasıl başladığını gösterebilir ve bozulursa bunun sebeplerini tahlil edebiliriz. mücerret bir mefhum yoktu. mesela benim hakikaten sevdiğim birçok dostlarım vardır.) Şimdi ben bütün bu insanlara âşık mıyım?" Ben fikrimde ısrar ederek: "Evet" demiştim.
tarifi imkânsız ve mahiyeti bilinmeyen bir şey. Onu dışarıdan birdenbire gelen bir şey zannetmek doğru değildir. sonra izah etmeye çalıştım: "İçinde hakikaten sevmek kabiliyeti olan bir insan hiçbir zaman bu sevgiyi bir kişiye inhisar ettiremez ve kimseden de böyle yapmasını bekleyemez. birbirimize karşı ne kadar açık olmak istersek isteyelim. sarih olarak bilinmeyen bazı vesilelerle. fakat başka zamanlar gene ele almıştık. bütün ruhuyla. istemek. nasıl tatlı tatlı ısıtan güneş ışığı bir adeseden geçtikten sonra bir noktada toplanıyor ve yakmaya başlıyorsa.. "İçinizde mevcut olan sevgi. müphem düşüncelerin ve arzuların idare ettiği muhakkaktı.. zamanı tayin edilemeyecek olan bir anda. içimizde zaten mevcut olan hislerin bizi şaşırtacak kadar şiddetlenivermesinden ibarettir.Maria hiç beklemediğim bir cevap vermişti: "Şu halde niçin beni kıskanmadığınızı söylüyordunuz?" Söyleyecek bir şey bulamayarak bir müddet düşündüm. Aşk bence bu istemektir. Ne kadar çok insanı seversek. kuvvetini fevkalade artıran bu sevgi de sizi sarar ve tutuşturur. birdenbire birikir. Ne kendi sözlerim. bize tabi olmayan birtakım gizli." "Ben Şarklıları başka türlü düşünür zannederdim!" "Ben öyle düşünmüyorum!" Maria gözlerini sabit bir noktaya dikip uzun uzun daldıktan sonra: "Benim beklediğim aşk başka!" dedi. asıl sevdiğimiz bir tek kişiyi de o kadar çok ve kuvvetli severiz." Bu münakaşayı burada bırakmış. alaka. ne de onun fikirlerinin yüzde yüz isabetli olmadığını seziyordum. tekasüf eder*. bütün vücuduyla. bütün mantıkların dışında. "O. Birleştiğimiz noktalar ne kadar çok olursa olsun. Aşk dağıldıkça azalan bir şey değildir. her şeyiyle istemek başka. 110 . ayrı olduğumuz yerler de vardı ve bir taraf diğer tarafa * Yoğunlaşır. . Her ikimizi de. Mukavemet edilmez bir istemek!" O zaman onu yakalamış gibi kendimden emin bir edayla: "Bu söylediğiniz bir an meselesidir" dedim. Sevmek ve hoşlanmak başka. O.
insan münasebetlerinde bir noktada taş kesilmiş gibi kalınamayacağını. ileriye atılmayan her adımın insanı geriye götürdüğünü ve yaklaştırmayan anların muhakkak uzaklaştırdığını karanlık bir şekilde seziyor ve içimde sessizce yanan. bu gayeye gözlerimi çevirmekten çekiniyor. Kendi içime kapanmıyor. hiç noksansız. fakat elde edebildiğimi de kaybetmek korkusuyla. araya-mıyordum. Ruhlarımızın böyle en saklı köşelerini bile ortaya dökmekten ve üzerinde münakaşa etmekten çekinmiyorduk. Bütün bunları o zamanlar bu kadar vazıh ve derin düşünüp düşünmediğimi bilmiyorum. araya on iki seneden fazla bir zaman girdikten sonra. buna rağmen hiç dokunmadığımız taraflar da vardı. fakat bir his bana. bence bütün meselelerin üstünde onu muhafaza etmek arzusu vardı. hatta belki de biraz müfrit şekilde ruhumu meydana veriyordum. asıl bu cihetlerin mühim olduğunu fısıldıyordu. Bugün. seyretmekte olduğu ve yakalamak istediği harikulade güzel bir kuşu küçük bir hareketiyle kaçıracağından korkan bir insan gibi atıl kalıyordum. ama hep bu ana noktaya dokunmamak şartıyla. korkuya dayanan bu tereddüdün daha zararlı olduğunu. Eski mahcupluğum ve sıkılganlığım kalmamıştı. 112 . Bu hareketsizliğin.kolayca uyuyorsa. Fakat başka türlü yapabilmem için başka türlü bir insan olmam lazımdı. Şimdiye kadar bana bu derece yakın olan bir insana tesadüf etmediğim için. Bütün isteklerimin en son gayesi belki de ona tamamen. çünkü bunların ne olduğunu biz de doğru dürüst bilmiyorduk. bütün maddi ve manevi varlığıyla sahip olmaktı. Asıl noktanın mütemadiyen etrafında dolaştığımı bildiğim halde bu noktaya gidecek yollan bilmiyor. bunu ancak daha ehemmiyetli bulduğu bir gaye uğrunda yapıyordu. Maria hakkındaki hükümlerim de aynı zaman mesafesinin tasfiye ve tetkikinden geçmiş bulunuyor. fakat günden güne büyüyen bir endişenin yer etmeye başladığını hissediyordum. o günkü halimi gözümün önüne getiriyor ve bu neticeleri çıkarıyorum.
Onun da benim gibi. dini kanaatlerinden ziyade. Fikirlerimi zındıkça buluyorsa bunda. Annesi Noel'i geçirmek için Prag civarındaki uzak akrabalarından birine gitmişti. nefsime menet-tiğim cesareti verecek kadar müfrit bir alaka gösteriyor. Bazan aşırı derecede durgun. Fakat birdenbire her şey değişiverdi ve hiç beklenmedik bir istikamet aldı. ve biz. sırf ihtiyar olduğu için ve iş olsun diye bu âdetlere bağlı. "senenin diğer günlerinden ne farkı var sanki? Tabiat onu herhangi bir şekilde ayırmış mı? Ömrümüzden * Aralık. dostluğumuzun. isteyen. kendisinden uzaklaşmama sebep olacağını zannettiği şeyleri yapmaktan çekiniyordu. çünkü insanların kendilerini bir an için mesut zannetmek sevdasıyla başvurdukları bu nevi manasız merasimi saçma bulduğuma göre böyle garip ve lüzumsuz vecibelerle dolu olan Yahudi dinini hoş bulamayacağım gayet tabiidir. olduğu yerde kalmak suretiyle. hakikatte hep eskisi gibi birbirini arayan. Kânunuevvel* ayının sonralarına doğruydu. ışığa çıkmaktan korkar gibi. bana.O sıralarda Maria'nm da birtakım tezatlı hisler içinde bulunduğunu anlıyordum. Zaten halis Alman kanında bir Protestan olan annem de. asıl aradığını bulamamakla beraber. bunun için. Fakat bu halleri pek çabuk geçiyor. hatta soğuk oluyor . birbirinin huzurundan her zaman daha memnun ve zengin olarak dönen iki candan arkadaştık. Maria bundan memnundu: "Dünyada en sinirime dokunan şeylerden biri de o mumlar ve yaldızlarla donatılan çam fidanıdır" diyordu. adeta beni açıkça tahrik ediyordu. bendeki diğer birçok tarafların kendisi için feda edilemeyecek kadar kıymetli olduğunu görüyor. bazan da birdenbire coşuyor." "Yılbaşının da sence hiçbir hususiyeti yok mudur?" diye sordum. ruhlarımızın en saklı köşelerinde durmaktaydı. 112 . Yalnız o. son günlerinin ruh sükûnetinin bozulması korkusu amil oluyor. "Bunu Yahudiliğime hamletmeyin. aramızda tekrar eski arkadaşlık havası peyda oluyordu. Bütün bu karışık hisler. "Hayır" dedi. bir çıkmaza girdiğini fark ettiği muhakkaktı.
Beraber çıkar.. 113 ..... "Hakikaten bu gecenin fevkaladeliği nerede? Kendimiz uydurup kendimiz inanıyoruz.. Ama olsun. İçerisi kâğıt şeritler. etmedik!" "Ben zaten dans etmekten fazla zevk almam. Dans edenlerin aşağı yukarı hepsi öpüşüyor ve yılışıyordu." "Bu iş için hoşuna gideceğimi tahmin etmem!" "Ben de tahmin etmem. ilk geldiğim akşam oturduğum masaya yerleştim. bazan dans ettiğim kimse hoşuma gider ve bu yüzden o sıkıntıya katlanırım. İçimde sebepsiz bir can sıkıntısı vardı: "Ne olacak sanki?" diyordum. Acaba ben dans edebilecek miyim?" İstanbul'da Sanayii Nefise mektebine devam ettiğim aylarda bazı arkadaşlar.. Hatta bir parça da vals yapabiliyordum. Fakat belki bir buçuk seneden beri hiç göstermediğim bir marifeti bu akşam becerebilecek miydim? "Adam sen de. canın isterse. arkadaşlıkta fedakârlık lazımdır!" Yılbaşı gecesi akşam yemeğini beraber yedik ve onun iş vaktine kadar lokantada oturup konuştuk. Biz ne yapacağız? Bunlar gibi birbirimize sarılıp döneceğiz. Herkes evine gidip yatsa daha iyi. Benim Atlantik'teki işim gece yarısından evvel biter. Bir farkla: Biz öpüşmeyeceğiz... çünkü ömrümüzü senelere ayırmak da insanların uydurması. ben salonda. çünkü o gece diğer birçok fevkalade numaralar da var. yaldızlı tellerle donanmıştı. soyunmak için arka taraflarda bir yere gitti. renkli fenerler... Ara sıra kendi kendimizden kurtulup cereyana kapılmak hoş bir şey. herkes gibi biz de sarhoş oluruz.bir sene geçtiğini göstermesi bile o kadar mühim değil. o sıralarda şehri dolduran Beyaz Ruslardan öğrendikleri birtakım dansları bana da göstermişlerdi. yılbaşı gecesi beraber bir yere gidelim. Atlantik'e vardığımız zaman o. Halk şimdiden sarhoş olmuşa benziyordu... Ama biz felsefeyi bırakalım da. yarıda bırakır otururum!" dedim.... İnsan ömrü doğumdan ölüme kadar uzanan tek bir yoldan ibarettir ve bunun üzerinde yapılan her türlü taksimat sunidir. Ne dersin? Hem biz seninle hiç dans etmedik değil mi?" "Hayır.
Zaten onların da bakalım hepsi göründükleri gibi mi? İstemiyorum. kahkahalar. Göz alabildiğine büyük salonlarda yüzlerce çift habire dans ediyordu. Koluma vuruyor: "Böyle somurtup oturacağını bilseydim bu akşam için kendime başka bir delikanlı seçerdim!" diyordu. ve cemiyetin haksız ve mantıksız bağlarına. Gazinonun asıl neşesi gece yarısından sonra başladı. Maria bu akşam garip denilecek kadar çok neşeliydi. Karşımdaki iskemleden kalkarak yanıma oturmuş ve kolunu omzuma atmış114 . İç ve gül!. birbirinin kucağında oturanlar görülüyordu. Harp sonu senelerinin dizginsiz coşkunluğu burada bütün çıplaklığıyla görülüyordu. " Biraz sarhoş olmaya başladığını anlamıştım. Üst üste getirttiği buruk lezzetli Ren şaraplarını hayret ettiğim bir süratle içiyor ve içmem için beni de zorluyordu. Raif. biz değiliz. Hiç iyi yapmıyorsun. Maria elime tekrar bir kadeh tutuşturarak fısıldadı: "Raif.. Farz et ki biz. Müthiş bir can sıkıntısına ve melankoliye düşmemek için ne kadar gayret ettiğimi görüyorsun. Burayı dolduran bir sürü insandan biriyiz. batıl hükümlerine isyanın en iyi şeklini cinsi arzularını başıboş bırakmakta bulunduklarını zanneden genç kızların hali sahiden hazindi. "Avrupa" dedikleri büyük bir yere gittik. Maria üstünü değiştirince hemen çıktık..Maria'nın keman çalması ve şarkı söylemesi zannettiğimden de kısa sürdü ve gürültüye geldi. ölçüsüz bir neşe içinde kendilerini kaybeden delikanlıların. bu akşam olsun kendimizden ayrılalım. Anhalter istasyonu karşısında.. Başını önüne dayayıp daha şimdiden uyuyanlar. Bu akşam herkes kendi kendinin numarası olmayı tercih ediyordu. kemikleri çıkmış yüzleri ve bir asabi hastalığa uğramış gibi parlayan gözleriyle. Bağırışlar. Cılız vücutları. dört muhtelif yerde yırtmırcasına çalan müziğin gürültüsü. Bırak. hoplaya hoplaya eski usul vals yapan çiftlerin ayak patırdısı birbirine karışıyordu. Kendimi herkesin akıllısı veya duygulusu yerine koymak istemiyorum. Burası küçük ve mahrem Atlantik'ten büsbütün başkaydı. Masaların üzeri renk renk şişelerle dolmuştu.
Maria'ya hiçbirinde rastlamadım. "Nasıl oluyor da bir insan diğer bir insanı bu kadar çok mesut edebiliyor?. O beni mahzun zannediyordu. Şimdi. gülemeyecek kadar mesuttum ve saadetimi ciddiye alıyordum. Bu.. "Ne kalabalık! Galiba sıkılmaya başlayacağım!" Tekrar ve üst üste şarap içti.. ona yakın olmak. Kalbim. İnsanın içinde ne müthiş kuvvetlerin saklı olması lazım!" Gözlerinden tekrar o parıltı geçti. Merak etmeye başladım. Başım ağrıyordu. bir anda son derece şiddetlenen bir endişe başladı. Bakışları dumanlı ve manasızdı: "Haydi oturalım!" dedi. Kalabalığın içinde dönmeye başladık. Fakat bana bir müddet daha dikkatle baktıktan sonra dudağını ısırdı. dans etmek falan değildi. Buralarda.h. dört tarafımızdan sıkıştıran vücutların keyfine tabi olarak oradan oraya sürüklenmekten ibaretti.. Göğsünden hafif fakat harikulade güzel bir ten kokusu yayılıyordu. ökseye tutulmuş bir kuş yüreği gibi hızla çarpıyordu. Bir yerde düşüp kalmış olmasın diye gidip bütün tuvaletleri gezdim. Halbuki değildim. Oturan ve 115 . Bu siyah ve dalgın gözlerde ara sıra anlayamadığım bir şey parlıyor ve beni şaşırtıyordu. Aradan on beş dakikaya yakın bir zaman geçtiği halde geri gelmedi. yerinden fırlayarak : "Haydi!" dedi. Bütün bunların üstünde. Yavaşça kulağına eğildim: "Haydi.. Onu bulamadım.. elbiselerinin kopan yerlerini iğne ile tutturmaya çalışan veya ayna karşısında tuvalet tazeleyen kadınlar vardı." Sözümün ikinci kısmını duymamış gibi yaptı. Fakat ikimiz de bundan şikâyetçi değildik. onun için bir şey olduğumu bilmek vardı: "Maria" diye fısıldadım. Bir aralık yerinden kalkarak : "Şimdi geliyorum!" dedi ve sallana sallana uzaklaştı. Bir vals çalmaya başladı. Sarhoş olmaktan ziyade sersemdim. Uzun müddet bekledim. Maria gözlerini bana dikmişti." dedim. Bütün ısrarlarına rağmen fazla içmekten kaçmıştım. "Fakat ben pek iyi bilmem. İçimde. Salonların kenarındaki kanepelerde kıvrılıp sızan kadınlara teker teker baktım.
Yolda kendisine laf atanlara. Parmağını dudaklarına götürerek: "Sus!." dedi. Orada beyaz bir şey duruyor gibiydi. şarkılar söylüyorlardı. Onun ayakta duramayacak kadar sarhoş olduğunu zannetmekle ne kadar hata etmiş olduğumu anlıyordum. Merdivenlerin birkaçını birden atlayarak alt kata indim ve aradım. boynuna sarılmak isteyenlere üstünkörü bir gülümseme ile mukabele ediyor. Büyük caddeler kalabalık insan grupları ile doluydu. Yoktu. kapının hemen önündeki ağaçlardan birine dayanmış ve yüzünü oraya yapıştırmıştı.ayakta duran insanlara çarparak bir salondan öbürüne koştum. Sık ve şiddetli nefes alıyordu. "Hava almak ve serinlemek istiyorum. Sokaklarda birçok sarhoş çiftler vardı. bu havada ve böyle gece yarısından iki üç saat sonra ilkbahar safasına çıkmış gibi keyifli kahkahalar atıyorlar. "Siz nerede kaldınız? Ne yapıyorsunuz? Deli mi oldunuz!" diye bağırdım.. bir iskemle bulup oturttum. Kolumdan sımsıkı tutuyor ve hızlı gitmeye çalışıyordu. Bu sırada gözüm. ellerinden maharetle sıyrılıyor ve beni sürük-lüyordu. Sesimi duyunca başını çevirdi. Yazlık elbiseleri ile sokağa çıkmış hissini verecek kadar ince giyinmiş kadınlar. Yukarı çıkıp hesabı gördüm ve vestiyerden paltomu ve onun kürk mantosunu getirdim. Haydi gidelim!" Onu hemen hemen zorla içeri soktum. Sırtında ince bir yün elbiseden başka bir şey yoktu. gülümsedi: "Nerede kaldın!" dedi. Biraz daha tenha sokaklara geldiğimiz zaman yavaşladı. Kapıya atıldım ve dışarı çıkınca bir feryat kopardım. Mana Puder. Maria. sonra bana döndü: 116 . Derin bir "oh!" çekti. Ayaklarımız sokağın karlarına gömülerek yürümeye başladık. gazinonun dönen kapısının buğulu camları arasından dışarıya ilişti. bu neşeli ve sarhoş insanların arasından daha hızlı geçip gitmek için beni çekiyordu. Saçlarına ve ensesine ağır ağır kar taneleri düşüyordu. iki kolunu başının hizasında yan yana getirerek.
kendini üşüttün!" dedim.. cebimde olacak!" Elini kürkünün iç taraflarına sokarak üç anahtardan ibaret bir deste uzattı.. Biraz sükûnet bulunca: "Ne oldun? Gördün mü. "Darılma. "Düşeceksin!" dedim. o kadar eğlendim ki!. Sırtını merdivenin duvarına vererek bekledi. "Anahtarlar nerede?" diye sordum."Nasıl? Bu geceden memnun musun? Eğlendin mi? Ah.. sonra tekrar söyleniyordu : "Hayır. " dedi. ara sıra ayaklarına basıyordum.. o kadar. Sevgili Raif... ben çok eğlendim. göğsü sarsılıyor.. Kapıyı açtım.. " Kahkaha ile gülmeye başladı..... Şimdi duyulur duyulmaz bir sesle karmakarışık sözler mırıldanıyordu. Kendim çıkarım!" Anahtarlar bende olduğu için arkasından gittim. o kadar eğlendim ki. Ben böyleyim işte. Bütün yüzüyle gülerek : "Ah. karanlıktan bana seslendi: . İşte. "Raif.. hayır. Evvela kendi kendine şarkı söylemeye çalıştığını zannettim... Raif." diyordu. " Yarım saat sonra kapısının önüne geldik. Bir kaldırımdan karşı tarafa geçerken az daha karların üzerine yuvarlanacaktık. onu yukarı götürmek için döndüğüm zaman sıyrıldı. Birdenbire bir öksürüğe tutuldu. Kuvveti ve iradesi onu bırakmışa benziyordu." Birdenbire hıçkırmaya başlıyor.. Ben böyleyim işte.. Fakat kederlenmeye lüzum yok. Onu belinden yakalayarak götürüyor... Boğulacak gibi kıvranıyor. Bir günüm bir günüme uymaz diye.. Soluya soluya cevap verdi: "Hayır. Sen çok iyi bir çocuksun. Bana darılma!. sonra bana hitap ettiğini anlayarak kulak verdim: "Evet. Yukarı katlardan birinde. onu bir an evvel evine götürüp bırakmayı bu sefer ben istiyordum.. Yolun sonralarına doğru adımları dolaşmaya başladı.. Neredeyse ağlayacak diye korkuyor.. Halbuki soğuk hava beni tamamıyla açmıştı. kederlenmeye lüzum yok.. koşarak merdivenleri çıkmaya başladı. Dememiş miydim?. fakat kolumu bırakmıyordu.. Muhakkak ki sen iyi bir çocuksun!....
117 .
.. Neden böyle duruyorsun?. bir bilsen.. Ama eğlendik değil mi? Muhakkak. Bunu sana ispat edeceğim.. Hayır. bir uykudan uyanmaya çalışır gibi kırptığını gördüm. hiçbir şey söylemeden ona elimi uzattım.. yüzüne bir sarhoş gülüşü yayıldı.. biliyorum! Ellerini çekme.. Kolumu hızla çekerek beni yatağının kenarına oturttu... Odanın ortasında kımüdamadan duruyordum. Odasında elektriği yaktı. Kürk mantosunu çıkarıp bir kenera bırakırken bana bir iskemle göstererek: "Otursana!" dedi. Seni hiç böyle görmemiştim.. ellerini iki yanağıma koydu: "Bana bak!" dedi. Asıl kendime ispat edececeğim.. Beyaz örtülerin altından fırlayan sağ omzu ve kolu yüzü kadar soluk ve beyazdı.... Bu kapıyı aç!" El yordamıyla açtım.. çoraplarını çıkardı. Kafasının içinde şuraya buraya kaçan ve bir türlü yakalanmayan bir şeyi tutmaya çalışır gibi bir ceht* * Çaba. Fakat ne yapayım? Bilsen.. Büyük bir süratle iskarpinlerini.. Ah. hayır. 118 . Sonra kendisi yatağın kenarına ilişti. Hâlâ inanmıyor musun? Hâlâ şüphe mi ediyorsun?" Gözlerini kapadı. "demek sen böyle de olabiliyorsun?. Sonra yaklaştı. Beraber içeri girdik. Hakkın var. Oturduğum yerden kalktım. büyük bir endişe içindeymiş gibi açtığını ve ara sıra. "Üşüyeceksin!" dedim.. Eski. Gözlerimi indirdim. fakat oldukça iyi muhafaza edilmiş mobilyalar ve güzel bir meşe karyola ilk bakışta göze çarpıyordu. "Düşündüklerin doğru değil. Sol dirseğini yastığa dayamıştı. Raif" dedi. İlk defa gördüğü bir insanı tetkik ediyormuş gibi beni süzdü. entarisini başından sıyırıp bir iskemleye attı ve yorganın içine girdi. yüzünü avuçlarımın içine yerleştirerek: "Ah. Tekrar baktığım zaman yatakta bir parça doğrulduğunu ve gözlerini. Ne güzel ciddi olabiliyorsun! Ama sebep ne?" Başımı kaldırdım. iki elimi birden tuttu."Buradayım.. Yatakta diz çökerek yanıma oturdu..
Herhalde seviyorum. hakkında verilecek hükmü bekleyen bir maznun gibi. Hem çok seviyorum. "Tabii sizi seviyorum... Muhakkak seviyorum. Yorganı tutan kolumla onu kendime doğru çektim.." dedi. Sen de gülüyorsun değil mi?.. sonra sözüne devam edemeyerek odanın bir köşesine bakmaya başladı. Ben de sizi şüphesiz o kadar çok seviyorum. Yandan vuran elektrik ışığı kirpiklerinin gölgesini burnunun üst tarafına düşürüyordu.. Kolunu başının altına koymuş. Vücudunun titrediğini hissettim. sırtına sardım ve kaymasın diye elimle tuttum.. içim titriyordu? Ondan daha ne isteyebilirdim? Daha ne bekliyordum? Bütün arzularım son haddine kadar yerine gelmiş değil miydi? . uyuyordu. Ağzı bir parça aralıktı ve dudaklarının kenarında gayet ince tüyler vardı. bana neler söyleyeceğini merak ediyor.sarf ediyor. Arpie Madonnası'ndan da güzeldi. Şaşkın şaşkın gülümseyerek: "İşte böyle. İçimde. bana arkasını dönmüş. Niçin hâlâ.. gözlerimi açar açmaz bulmayı ümit ettiğim sükûn ve emniyet yoktu.. Bunun sebebini bir türlü anlayamıyordum. gözlerimi tavana dikerek beklemeye başladım... İçimde bir sabırsızlık vardı. sebebini bilmeden.. uyanmasından korkuyordum. Tabii!" dedi.. Başka türlü olmasına imkân var mı?. Saçları alnına dökülmüştü. Gözlerini açtı. Çıplak omuzlarının titrediğini görünce yorganı çektim.. Sabahleyin uyandığım zaman onun derin ve muntazam nefeslerini duydum. ağzının üzerine dökülen birkaç tel saç havalanıyor ve tekrar düşüyordu. Nefes aldıkça burnunun kanatları kımıldıyor. Fakat neden şaşırıyorsunuz? Başka türlü olacağını mı zannediyordunuz? Beni ne kadar çok sevdiğinizi anlıyorum. Yüzü bu anda tablodakinden de. Saçları beyaz yastığa dalga dalga serilmişti. fakat. Alt dudağı hafif hafif ürperiyordu. Uyandığı zaman bana nasıl bakacağını. alnı ve kaşlarının arası buruşuyordu. Başımı yastığa bıraktım.. " Başımı kendisine doğru çekti ve bütün yüzümü ateş gibi buselere boğdu. Kesik kesik nefes alarak : "Tabii.
119 .
nihayet. Bana "Uyandınız mı?" demişti. yersiz korkuların şu anda hiç lüzumu olmadığını. 120 . Gerçi son günlerde birbirimize rastgele bazan sen. Hiç kımıldamamış. yüzüne dökülen saçlarını bile çekmemişti.İçimde boş kalan bir taraf bulunduğunu ve bu boşluğun bana adeta maddi bir eziklik verdiğini hissediyordum. Bir müddetten beri Maria'nın muntazam nefes alışının kesildiğini fark ettim. Gözlerini belli olmayan bir noktaya dikmiş.. onun her zamanki içten. fakat unuttuğunun ne olduğunu bir türlü bulamayarak hafızasını ve ceplerini araştıran. Bir şey noksandı. Fakat bu tesir ancak bir gün sürdü. Yatakta bana doğru döndü. Uzun zamandan beri kulaklarımın en tatlı aşinası olan ve bende yalnız iyi hatıralar uyandıran bu ses. Yavaşça başımı kaldırıp baktım. bazan siz diye hitap ediyorduk. hayatımın en aydınlık gününü vehimler ve fena sezişlerle karartmanın sebepsizliğini düşündükçe büsbütün canım sıkılıyordu. göğsümü adeta görünmez bir çemberin sarıp sıktığını hissettim. Daha ziyade Atlantik'teki müşterilere karşı sarf ettiklerine benziyordu. Başını çevirmeden sordu: "Uyandınız mı?" "Evet!. "Kalkmıyor musun?" dedi. Fakat bu. fakat bu neydi? Evden çıktıktan sonra bir şey unuttuğunu fark ederek duraklayan. ileri gitmek istemeyen adımlarla yoluna devam eden bir insan gibi üzüntülüydüm. bakıyordu. aklı geride. içime ferahlık getirmişti. birdenbire çıkıp gelen güvenilecek bir dost gibi. Fakat bu gecenin sabahında bana böyle mi demeliydi? Belki hâlâ uykusu açılmamıştı. Epey zamandan beri uyanık olduğunu anladım ve içimdeki endişelerin birdenbire büyüdüğünü. Benim kendisini seyrettiğimi bildiği halde başını çevirmeden o meçhul yere bakmakta devam etti. yakın tebessümü değildi. Siz uyanalı çok oldu mu?" "Biraz evvel!" Sesi bana tekrar cesaret verdi. ümidini kesince. Gülümsüyordu. Gözlerini kırpmıyordu. Bütün bu manasız hislerin.
Halinde daha ziyade yaklaşmama mâni olan bir şey vardı.. ayaklarını aşağıya salladı ve sırtına ince bir hırka aldı. Sen?" "Bilmem. sesim heyecandan titreyerek: "Maria" dedim. daha ziyade kuvvetlenmeden kırmak istiyordum. Biraz kırgınlığım var. Kendimi pek o kadar iyi hissetmiyorum.. fayda yok.. Daha çok sıkıldım ve sustum.. yattığı yerden göz ucuyla takip ettiğini sezmiştim. Bir iskemle çekerek karşısına oturdum. O da doğruldu... Sen artık memnun olabilirsin! Ama ben ne yapayım?" Başı önüne düştü. Odanın içinde sıkıntılı bir hava vardı. Ellerini yakaladım. Aklımca nükte yapmak istedim: "İkimize de bir sessizlik çöktü. diğer parmaklarını aşağıya kıvırıyordu... "Çırılçıplak sokaklara uğrayacak ne vardı?" Omuzlarını silkti ve tekrar arkasını döndü... yüzümü yıkadım ve çarçabuk giyindim... Sırtım da ağrıyor... Her çareye başvurdum. Kolları cansız gibi aşağıya sarktı. Hâlâ yüzüme bakmakta devam ediyordu.. Sözümü tutmadım mı? Birbirimize her zamandan ziyade yakın olmamız lazım gelen bu anda neler söylüyorsun?" 121 . Sonra yatağa doğru sokuldum: Onu okşamak."Kalkacağım!. o zamana kadar hiç görmediğim bir pembelik kapladı. Belki de içkiden.. En kıymetli hazinesini. hayatının sebebini kaybetmek üzere olan bir insan gibi. "Belki de dün akşam üşüdün!" dedim. Başparmağını yukarı doğru kaldırıyor. Ama ben istiyorum. Soluk yüzünü birdenbire. Nihayet gayet sakin bir sesle: "Neden sıkılıyorsun?" dedi. Onun beni.. Göğsü ağır ağır kalkıp inerek devam etti: "Daha ne istiyorsun? Başka bir şey isteyebilir misin?. Birçok şeyler istiyorum ve hiçbirini elde edemiyorum. "Maria! Benim Kürk Mantolu Madonnam! Birdenbire ne oldu? Sana ne yaptım? Hiçbir şey istemeyeceğimi vaat etmiştim. Çıplak ayaklarının uçları halıya dokunuyordu. aramızdaki buzları. Ne oluyoruz? Sahiden evlenmiş insanlar gibi birbirimizden sıkılmaya mı başladık?" Ne demek istediğimi anlamayan gözlerle yüzüme baktı. Kalktım..
.. ben böyleyim. sana da âşık olmadıktan sonra hiç kimseyi sevemeyeceğimi. Fakat elimde değil. Bir defa da bunu tecrübe edeyim dedim.." Tekrar yatağına girerek. bir sonu olmamasını ne kadar isterdim.... Hava her zamanki gibi kapalı. hatta senden çok istediğime emin ol.. Başka türlü olmayı senin kadar... Ama değil.... Sana âşık değilim. odam soğuk. Sihirli bir el tarafından tamamen değiştirileceğimi.. Daha da büyümüş olarak. Bunu olduğu gibi kabul etmekten başka çare yok.. Belki bu noksandı. Ne kadar isterdim.. arka üstü uzandı. Halbuki dünyada sana âşık olmam icap ettiğini. Bundan 122 .... Başka türlü olmayı ne kadar isterdim.. Fakat hakikat ne kadar başka. diye düşündüm. İçimde hep o boşluk var.. Eliyle gözlerini kapadı ve devam etti: "Demek ki insanlar birbirine ancak muayyen bir hadde kadar yaklaşabiliyorlar ve ondan sonra. hayır!" dedi. Gözlerini kapadı. Beni asıl... ruhumda. her şeye rağmen bana yabancı...... Ne yapalım? Kabahat sende değil. Benim iyi kalpli dostum..." Bir müddet sustu. "Birbirimize her zamandan ziyade uzağız! Çünkü artık bir ümidim yok.. Yaramda. Bu sondu. küçük kız çocukları gibi masum..Başım sallayarak: "Hayır dostum. bütün yakınlığına rağmen benden ayrı.. hele buraya geldikten sonra.. Ne yapayım? Ağzımda dün akşamki içkilerin burukluğundan. sırtımda gittikçe artan ağrılardan başka hiçbir şey hissetmiyorum. bu sabah uykudan.. Çocukluğuna ait bir masal söylermiş kadar tatlı bir sesle: "Dün akşam.. Adalelerimde yorgunluk ve başımda ağrı.. bu ümidin boşa çıkması üzüyor. Raif. başka bir dünyaya doğar gibi uyanacağımı sanmıştım. Seninle aramızdaki yakınlaşmanın bir hududu. daha fazla sokulmak için atılan her adım daha çok uzaklaştırıyor. Demek ki... bir an neler ümit etmiştim.. benden başka bir insan. bütün ümitlerimi terk etmek lazım geleceğini gayet iyi biliyorum. Yüzüne tatlı bir yumuşaklık geldi.. fakat aynı zamanda bütün hayatımı kavrayacak kadar kuvvetli heyecanlar duyacağımı.
Soğuktan gözlerimi kırpıyor ve koşar gibi hızlı adımlarla ilerliyordum. İki tarafımda muntazam dikilmiş çam ormanları vardı. müteessirim!" dedim.. omnibüsler geçiyordu.. parke kaldırımlar başladı.. "Hayır. neyin uğrunda feda ettik? Hiç!. " Elini gözlerinden çekmişti. Ara sıra dallardan yere pat diye kar parçaları düşüyordu... Yürüdüm.sonra kendimizi aldatmaya lüzum yok. Demiryolu köprülerinin altından.. buğulu camlarıyla tramvaylar.... İkimizin de çocuk olmadığımızı biliyorum.. Hiçbir şey düşünmüyordum.. Mevcut olmayan bir şeye malik olalım derken mevcut olanları kaybettik. Güldüm ve elimi yüzüme kapatarak dışarı fırladım. Sakin olmak için müthiş bir gayret sarf ederek : "Dargın değilim. dükkânların çoğu kapalıydı. Gel!.. Haydi artık git. Sokakta rastgele yürümeye başladım. Parmaklarının ucundan tuttum ve: "Allahaısmarladık" dedim. Birbirimizden.. Kararmış yüzlü evler. Artık eskisi gibi apaçık konuşamayız. Şehrin sonuna gelmiştim... Her şey bitti mi? Zannetmem. Terlediğim için paltomun önünü açtım. Bu an gelince ben seni ararım.. hayır böyle olmaz. Yanağını yüzüme sürdü: "Bana bir kere gül ve ondan sonra git!" dedi. "Ben müteessir değil miyim? Beni görmüyor musun?.. Saatlerce yürüdüm. kolunu uzattı... Cenup istikametinde gidiyordum. Yanımdan bisikletli insanlar ve uzaktan yerleri sarsarak bir tren 123 . O kadar yalnız kalmak istiyorum ki. Gene yürüdüm. belki tekrar dost olur ve bu sefer daha akıllı davranırız.... verebileceğimizden fazla şeyler beklemeyiz ve istemeyiz. Ortalık tenha. Bana darılarak gidiyorsunuz..... Yalnız bir müddet dinlenmek ve birbirimizden uzak kalmak lazım.. Haydi artık Raif.. Yüzüme adeta yalvararak bakıyordu.." Başımı göğsüne doğru çekerek saçlarımı okşadı.. Yanımdan. Ben size ne yaptım?" diye bağırdı. Bunları ne diye... Hep yürüdüm. Ta birbirimizi tekrar görmek ihtiyacını şiddetle duyuncaya kadar. Yoluma devam ettim.. Böyle gitme. buz tutmuş kanalların üstünden yürüdüm.
Yalnız içimde müthiş bir boşluk hissi vardı. oldukları yerde dönüyorlar. Gölün üzerindeki kalabalığı tekrar seyre başladım.. Buraları evvelce de bir kere gördüğümü hatırlıyor fakat ne zaman geldiğimi.geçiyordu. Kır gazinosunun arkasından dolaşarak karşı taraftaki ağaçların altına doğru gittim. niçin geri dönmediğimin farkında değildim. "Bunun böyle olmaması lazımdı" diyordum. Kadın sevebileceği zaman sevmiyor. ancak tatmin edilmeyen arzulara 124 . Hakkı vardı. Bütün hatıralarımı toplayarak bir hüküm vermek istediğim zaman. hiç kimse sevmemişti. Orada durdum. Ormanın her tarafında uzun. Etrafı tel örgü ile çevrilmiş korularda minimini çam fidanları. Uzakta iki katlı. Başımın yanması azalmış. asla kızmıyordum. bütün manasını kaybetmişti. Hayatımın en dolu. kadınların hiçbir zaman sahiden sevemeyecekleri neticesine varıyordum. her adımlarında boyları bir uzanıyor. Ne diye yoldan ayrılıp buraya saptığımın. vücutları muntazam hareketlerle sağa sola kıvrılıyor. yüksekçe bir yerde. ahşap bir kır gazinosu vardı. birbirine karışan kayak izleri vardı. Gölün üzerinde kısa etekli kızlar ve paçaları bağlı delikanlılar hiç durmadan kayıyorlardı. Beni hayatımda hiç. En tatlı emellerinin tahakkukunu gördüğü bir rüyadan acı hakikate uyanan bir insan gibi içim çekiliyordu.. Gazinodan birkaç yüz metre ötede. Sadece müteessirdim. Belki dört saatten beri yürüyordum. Yürüdüm. bir kısalıyor gibi görünüyordu. burnumun kökünde hissettiğim karıncalanma geçmişti. Kızların renkli boyun atkıları ve erkeklerin sarı saçları rüzgârdan uçuyor. en manalı zannettiğim bir devresi birdenbire boşalmış. Ayaklarının birini havaya kaldırıyorlar. Bütün bunlara dikkat ediyordum. Ayak bileklerime kadar karlara batarak yürüyor ve her şeye dikkat ediyordum. Ona hakikaten dargın değildim. buranın neresi olduğunu bir türlü bulamıyordum. beyaz pelerinli çocuk gibi titreşiyorlardı. el ele tutuşup ilerdeki bir burnun arkasına doğru uzaklaşıyorlardı. Zaten kadınlar pek acayip mahluklardı. Ağaçların arasına saparak o tarafa gittim. üstlerine yüklenen karla. Demek ki beni bir türlü sevemiyordu. birkaç ihtiyar ağaç vardı. Sağ tarafta büyükçe bir göl ve üzerinde paten kayan bir kalabalık gördüm.
Yalnızlığımı hissediyor ve üzülüyordum fakat bundan kurtulmanın mümkün olabileceğini ummuyordum. Kürk Mantolu Madonna'yı arayacaktım. bu çeşit bir mahluk addedemezdim. Onun bana böyle yapmaya ne hakkı vardı? Senelerden beri. şöyle böyle bir ömür sürmüş. O beni birdenbire sessiz ve karanlık dünyamdan ayırmış. Bir ruhum bulunduğunu ancak o zaman fark etmiştim. Maria Puder'i. Beni. Onu. kırılan benliğini tamir etmek istiyor. bu haldeydim. çekilip gidiyordu. daha doğrusu onun tablosu karşıma çıktığı vakit. bütün mesafelerin ötesindeymiş kadar uzak bulunduğunu kabule mecbur olmak acı bir şey. Önümdeki seneler bana tahammül edilemeyecek kadar ha125 . mevcut olmayan bir şeyi aramaya mahkûm ediyordu. ışığa ve sahiden yaşamaya götürmüştü. daha doğrusu aramızdaki münasebette eksik olan neydi? Bir kadının bize her şeyini verdiğini zannettiğimiz anda onun hakikatte bize hiçbir şey vermiş olmadığını görmek. hele benim tarafımdan. dilini bildiğim ve bilmediğim insanlarla tanışacak ve her yerde. bunu tabiatımın acayipliğine vermiş. Bunun böyle olmaması lazımdı. Fakat bu neydi? Bende.üzülüyor. Sırf bana acıdığı için bu kadar üzülmesine imkân yoktu. Maria. her şeye rağmen. Fakat benim için bundan sonra eski uykuya dönmek imkânı yoktu. Fakat. Şimdi. Onu bulamayacağımı daha şimdiden biliyordum. Bunu yapmamalıydı. Fakat böyle düşünmekle Maria'ya karşı haksızlık ettiğimi çabuk anladım. herkeste onu. kaybedilen fırsatlara yanıyor ve bunlar ona aşk çehresi altında görünüyordu. bütün ömrümce bir meçhulü. Fakat aramamak elimde olmayacaktı.. insanlardan kaçsam bile. sürüklenip gitmiştim.. yapılacak bir şey yoktu. bize en yakın olduğunu sandığımız sırada bizden. Sonra onun da ne kadar ıstırap çektiğini görmüştüm. Yaşadığım müddetçe türlü türlü yerler gezecek. O da aradığı ve bulamadığı bir şeye yanıyordu. boşluğunu apaçık görmeden. fakat beni memnun edecek hayat hakkında da bir fikrim yoktu. geldiği kadar sebepsiz ve ani. Maria'nm da dediği gibi...
Geldiğim yoldan. Mukadderatları gibi kanları da birbirine karışmıştı. ölüme bile beraber giden bu insanların hayattan ayrıldıkları yere gelmek suretiyle ona bir nevi cevap mı vermiş oluyordum? Yoksa sadece kendimi inandırmak.. hiç durmadan dolaşıyorlardı.. Bulunduğum yerin neresi olduğunu hatırladım. Birbirini bellerinden tutan çiftler. herhalde grog içerek kızışmak ve biraz dans etmek istiyorlardı. Aşağıdan. Ve işte şurada. Beni buraya getiren neydi? Rastgele yürürken gözüm bu taraflara ilişince neden hemen sapmıştım? Hatta neden evden çıkar çıkmaz bu istikameti tutarak sözleşmiş gibi buraya gelmiştim. Eğleniyorlardı. Dünyada en güvendiğim mahluktan ayrıldıktan ve onun. Bir gün Maria Puder'le Potsdam'a. Bu göl. yan yana uzandık-karını görür gibi oluyordum. kahkahalar geliyordu. şimdi bulunduğum ağaçların altında yüz seneden fazla bir zaman evvel bedbaht Alman şairi Kleist ile sevgilisinin birlikte intihar ettiklerini söylemişti. bitip tükenmez bir yolculuğa çıkmışlar gibi.. o. Gazinonun ikide birde açılan kapısından dışarı müzik sesi ve ayak patırtısı vuruyordu. birkaç adım ileride yatıyorlardı. iki insanın ancak muayyen bir hadde kadar birbirine yaklaşabileceklerine dair söylediklerini dinledikten sonra. Yaşıyorlardı. Bu yüke katlanmak için bir sebep bulamıyordum. Fakat bulunduğum yer. gerisingeriye koşmaya başladım. Çimenler arasından kıvrıla kıvrıla akan ve bir gölcük halinde birleşen kanlarına bastığımı zannediyordum.zin görünüyordu. gölün üzerinden. Ve ben. Kaymaktan yorulanlar sırtı tırmanarak gazinoya doğru gidiyorlar. trenin penceresinden burasını göstermiş. dünyada yarı yolda kalmayan sevgiler de bulunabileceğini hatırlamak mı istemiştim? Bilmiyorum. Hâlâ beraberdiler. Hatta bunları o zaman düşünüp düşünmediğimi de iyice tayin edemiyorum. VVansee'ydi. ikinci Frederik'in "Gamsız" sarayının parkını gezmeye giderken. birdenbire ayaklarımın altını yakmaya başlamıştı! Kadının göğsünde ve erkeğin kafasında birer tabanca kurşunuyla. Tam düşüncelerimin burasında gözlerimden bir perde sıyrılır gibi oldu.. kafamın içine ve yal126 .
şu göl ve üzerindeki buz tabakası ve nihayet bu çeşit çeşit insanlar hayatın kendilerine verdiği bir işi yapmakla meşguldüler. ilk bakışta göze görünmeyen bir manası. Muhakkak ki dünyanın en lüzumsuz adamıydım. altında bulunduğumu anlıyordum. yaşadığımı zannettiğim oldu. boşta yuvarlanan bir araba tekerleği gibi sallanıyor ve bu halimden kendime imtiyazlar çıkarmaya çalışıyordum.nız kendi ruhuma kapanmakla onların üstünde değil. aradan bu kadar uzun seneler geçtiği halde her şeyi. bir fazlalık değil.. Bu sefer ağır ağır ve düşüncelere dalarak gidiyordum. İşte bu andan itibaren bende. şu gramofon. vazifelerini yapıyorlar. ve bugün de. bilhassa cesaretimi büsbütün kırarak beni etrafımdan tamamen uzaklaştıran o anın bütün teferruatını.. o zaman kendi hakkımda verdiğim hükümlerde hata etmiş olmadığımı görüyorum. bir ağaç kurdu gibi beni kemirmekten başka ne yapıyordu? Şu ağaçlar. gövdeme doğru yayılan bir gerilme vardı. Ara sıra hayata tekrar döner gibi olduğum. faydasızlığıma bu andan itibaren inandım. Şehre yaklaştıkça ümitsizliğim artıyordu. beni bir müddet için tesiri altına aldı ve oyaladı. Bundan sonraki gün127 . Bacaklarımda yorgunluk değil. bir sakatlık demek olduğunu hissediyordum. her zaman için yerleşip kaldı. Lüzumsuzluğuma. Ben ise. şu ahşap bina. Bu insanlar dünyada nasıl yaşamak lazımsa öyle yaşıyorlar. yepyeni bir vaziyet. hayata bir şey ilave ediyorlardı. Dün akşamdan beri bir şey yememiştim. Hayat beni kaybetmekle hiçbir şey ziyan etmeyecekti. Koşa koşa asfalt yola geldim ve Berlin'e doğru yürümeye başladım. fakat midemde açlıktan ziyade bir nevi bulantı hissediyordum. dingilden fırlayarak. Hiçbir hareketim onun tesirinden kurtulamadı. Hiç kimsenin benden bir şey beklediği ve benim hiç kimseden bir şey beklediğim yoktu. hatırlıyorum. Fakat ruhumun en derin bir köşesinde bu kanaat yeryüzünün bana ihtiyacı olmadığı kanaati. onların dallarını ve eteklerini örten karlar. Hatta bunları düşündükten birkaç gün sonra. Her hareketlerinin bir manası vardı. Şimdiye kadar zannettiğim gibi. hayatımın istikametine hâkim olan değişme başladı. kitleden ayrılmanın bir hususiyet. Ben neydim? Ruhum.
Kalktım ve tekrar yola düzüldüm. Küçük bir parka girip oturdum. Şehre yaklaşmıştım. polise haber veremeyecek ve ertesi gün elleri titreyerek gazeteleri karıştırıp. Buna rağmen saatlerce oturdum. fikrini değiştirmemesinin imkanı yoktu. Gözlerim yanıyordu. tesadüfen bunu haber alınca ne yapardı? Yüzü nasıl bir şekil alırdı? Bütün yaptıklarına nasıl pişman olurdu? Düşüncelerim hep onun etrafında dönüp dolaşıyordu. Karlar ayaklarımı donduruyordu. kendimi kanla hatırasına bağladığımı anlayacaktı. Akşam olmaya başlamıştı. Yerde son nefesimi verirken ihtimal ki. esrarı çözülemeyen bu facia hakkındaki tafsilatı okurken kalbi nedamet ve yeis içinde çırpınacak. ömrünün sonuna kadar beni unutamayacağını. Vücuduma garip bir uyuşukluk yayıldı. Bu sözlerin ona tesir etmemesinin. Nereye gittiğimi bilmiyordum. evvela ne olduğunu anlamayarak bir müddet duracak. iki insanın birbirini 128 . Benim nereden telefon ettiğimi bilmediği için çaresizlik içinde çırpınacak..lerimin ondan ayrı olarak geçeceğini bir türlü kabul edemiyor. Çocukluğumda kurduğum hayallere benzeyen. kandırıcı fikirler kafama hücum ediyordu. kısaca veda ederek. Tanıştığımız ilk günlerde olduğu gibi bin türlü güzel. cazip.. mikrofon başında kafama bir kurşun sıkmak. Böyle bir şey hem elimden gelmez. daha saçma ve daha kanlı şeyler tasavvur ediyordum: Gece. Burada donup kalmak ve ertesi gün sessiz sedasız bir yere gömülüvermek. Başımı arkaya atarak gökyüzüne baktım. Hiçbir zaman başımı eğip yalvarmaya gidemezdim. sonra deli gibi "Ra-if! Raif!" diye bağırıp benden bir cevap almaya çalışacaktı. tam onun Atlantik'te numara yaptığı sıralarda. Maria günlerden sonra.. Gözlerim yaşararak ve sesim titreyerek ona aramızdaki yakınlığı. kendisini telefona çağırmak. Yolda kendi kendime söylenmeye başladım. bu ihtimali ciddilikten uzak. gülünç. Gene aynı köprülerin altından ve üstünden geçtim.. bu sesleri de duyar ve gülümseyerek ölürdüm. Şehrin ortalarına gelmek için daha saatlerce yürümem lazımdı. ne güzel olurdu! Bu müthiş sesi duyunca. fakat onlara nazaran daha delice. imkânsız buluyordum. Hep ona hitap ediyordum... hem de bir faydası olmazdı. rahatsız ettiğim için af diledikten sonra.
Has129 . dikkat etmeye azmederek baştan başlıyor. Hatta belki de benim.. onu beklemeye başladım. kitap okumaya çalışıyordum. sonra kapısının önüne gittim. eskisinden daha yakın olarak.bulması bu kadar güç olan bu dünyada bizim böyle manasız sebeplerle ayrılmamızın imkânsızlığını anlatıyordum. Fakat geceyle beraber muhayyilem faaliyete başlıyor. O zaman hastalığının artmış olduğunu tahmin ettim. Benim gibi her zaman sakin. Fakat gelmedi. Nihayet kapıda duran sırmalı adama sordum: "Bilmem. Koşa koşa evinin önüne kadar gittim.. hemen hemen hiç itiraz etmeden. bir aşağı. her şeyi kabule amade bir insanın birdenbire coşması. sonra yavaş yavaş ellerimi tutarak gülümsüyor ve: "Hakkın var!" diyordu. Onu görmek ve bütün bunları anlatmak lazımdı. onun gene işine gitmediğini anlayınca. bu akşam gelmedi!" dedi. Bir tek harfini bile fark etmeden sayfaları çeviriyor. evinden çıkıp gidişime hayret etmiş. aradan biraz zaman geçmesini beklemekten başka bir şey yapamayacağımı anlıyordum. Rahatsız etmenin doğru olmayacağını düşünerek pansiyona döndüm. bazan. onun geçeceği yollarda ve evinin etrafında dolaşıyordum. Üç gün arka arkaya aynı şekilde onu yolda bekledim. Penceresinde ışık yoktu. uzaktan bakmakla iktifa ediyordum. Her gün odamda oturuyor. bir yukarı gezinerek.. Sabahleyin o kadar kolay kabul ettiğim korkunç kararı değiştirmeliydi. onun kararlarının kati olduğunu. geç vakit evden fırlıyor. Evet. fakat birkaç satır sonra gene zihnimin başka yerlerde dolaştığını görüyordum. hemen bu akşam görmeliydim. Böylece beş gün geçti.. bir gazinodan Atlantik'e telefon ettim ve Maria Pudefi sordum. Onu derhal. hummalı bir hasta gibi bana olmayacak şeyler düşündürüyordu. Saat on bire kadar dolaştım ve gece Atlantik'in önünde. karanlık pencerelerine baktım ve hiçbir şey yapmaya cesaret edemeyerek döndüm. Artık sırmalı kapıcıya sormaya utandığım için. Nihayet. Gündüzleri hadiseleri olduğu gibi kabul ediyor.. Herhalde uyuyordu. Beşinci gün. bütün gündüzki kararlarımın aksine olarak. Kendisini her gece. Değiştirecekti. darıl-mıştı. ona evvela garip görünüyor.. rüyamda gördüm.
İki gün evvel kaldırdılar. "Hastalığı?" "Bilmiyorum!" Arkamdan hayretle bakan hizmetçi kıza teşekkür bile etmeden merdivenleri dörder dörder atladım. evinin yolunu tuttum.. kısaca çaldım ve bekledim. uzun uzun çaldım. Demek sahiden bu kadar hastaydı." Suallerimin hücumu karşısında şaşıran hizmetçi.. Ondan sonra. Kendisi de hastalandı. ev halkını uyandıracaksınız. Yalnız karşı taraftaki evin kapısı aralandı. "Burada oturanı!" Yüzüme dikkatle baktıktan sonra. uyku sersemi bir hizmetçi: "Ne istiyorsunuz?" diye sordu. galiba Charite'ye götürdüler!" dedi. içeride hiçbir hareket olmadı. Bir sarhoşluk gecesinin saba-hındaki sahneye bu kadar kıymet vermek doğru olamazdı.ta olduğu için birkaç günden beri gelmediğini söylediler. ters bir tavırla: "Orada kimse yok!" dedi. başını sallayarak cevap verdi: "Hayır. bir adım geri çekildi ve: "Bağırmayın. birkaç kere daha.. Merdivenleri nefes nefese çıktım ve tereddüt edip vazgeçmemek için derhal elimi zile götürdüm. Yüreğim hopladı: "Başka yere mi taşındılar!" Telaş ve heyecanım karşımdakini biraz yumuşatmışa benziyordu. bakacak kimsesi olmadığı için hasta kasasının doktoru hastaneye kaldırttı!" Bunları söyleyen kıza doğru koştum: "Hastalığı nedir? Ağır mı? Hangi hastaneye kaldırdılar? Ne zaman?. Münasebetimizin hududu. her şeye rağmen bunu yapmak hakkını bana verecek kadar genişti.. İlk rastgeldiğim 130 . Bundan şüphe mi ediyordum? Niçin onun hastalığına inanmak için böyle bir tasdik beklemiştim? Benden kaçmak için işine gitme saatlerini değiştirecek veya kapıcılara talimat vererek beni savdıracak değildi ya!. annesi hâlâ Prag'dan gelmedi. Uykuda bile olsa uyandırmak kararıyla. Beklediğim ayak sesi duyulmadı.
Ortalık aydınlanmaya başlayınca. Maria Puder'i ne kadar sevdiğimi ve ona nasıl delice bağlı olduğumu. Rüzgâr karları bir duvardan öbürüne savuruyor ve gözlerime dolduruyordu. onun bunlardan hangisinde olduğunu tahmin etmeye çalışıyor. Ara sıra beyaz bir otomobil hastanenin kapısından içeri giriyor. biraz sonra tekrar çıkıyordu. Her sualime. öğrenirsiniz!" demekle mukabele ediyordu. Sokaklarda hiç kimse yoktu. onu kaybettikten sonra. bir insan diğer bir insana bazan hayata bağlandığından çok daha kuvvetli bağlarla sarılabilirmiş. ne de nereye yatırıldığından haberi vardı. bana dik dik baktı ve üçüncü seferinde buralarda neden dolaştığımı sordu. hastanenin müteaddit kapılarından girip çıkan beyaz otomobiller çoğaldı. sabaha kadar yüksek taş duvarların etrafında dolaştığım ve hep onu düşündüğüm bu gecede tam manasıyla anladım.polisten Charite dedikleri bu hastanenin nerede olduğunu öğrendim. Gece yarısından sonra gelen ve bu müthiş soğukta kendisini rahatsız eden ziyaretçiye karşı belki de hak ettiğinden biraz fazla nezaket gösteren kapıcının bana verebilecek hiçbir bilgisi yoktu. ona hizmet etmek. ben dünyada ancak kof bir ceviz tanesi gibi yuvarlanıp sürüklenebilirim. ikinci defa yanımdan geçerken. yanında bulunmak. Bu akşam anladım ki. Fakat ben hiç tereddüt etmeden büyük kapıya doğru gittim ve kapıcıyı odasından çıkardım. ellerimle alnının terlerini silmek için mukavemet edilmez bir arzu duyuyordum. Gene bu akşam anladım ki. ziyaret günü olmadığı halde. İçerde hastam olduğunu söyleyince. fakat bundan sonraki tesadüflerinde halime acıyan bir sükûtla yanımdan geçip gitti. gidip istirahat etmemi ve yarın gelmemi tavsiye etti. Yüzlerce metre uzunluğundaki büyük taş bina içime ürperme verdi. sokaklar yavaş yavaş canlandı. Saat tam dokuzda. ne hastalığından. Ne maksatla olduğunu bilmeden oraya gittim. Birçoklarından dışarı sönük ve sarı bir ışık vuran pencerelere bakıyor. Biraz sonra. Ne böyle bir kadının geldiğinden. Bir polis. canı sıkıldığı halde gülümsemeye çalışarak: "Yarın dokuzda gelin. nöbetçi doktordan hastayı görmek müsa131 .
. Bir şey söyle-yecekmiş gibi bir hareket yaptı. Gece içeri bırakmadılar. Uzun boylu tavsiyelerle ve deste deste reçetelerle. Yanma sokularak: "Sen ne oldun? Bak gördün mü?" dedim. hastanın yorulmasının doğru olmadığını söyledi. ara sıra kenara kayan gözlerini ve büyük bir güçlükle nefes alan göğsünü seyrettiğim zamanların haricinde hiçbir şey yapmadım. başucunda durarak. karşı dairenin hizmetçisi buraya getirdiklerini söyledi.. Hastalık zatülcenpti. "Bir şey değil. Yanımda gelen hemşire. terleyen yüzünü. ben de sabahı bekledim!" "Nerede?" "Burada. Hatta yaşamadım bile. doktorlara burada sıkıldığını. fakat gülümsemedi. Galiba onu gidip gördüğüm. Başını salladı. Yalnız onun yanındayken içimi müthiş bir korku. Sesi hiç değişmemişti. Belki daha fazla tutacaklardı.. karlı bir günde. onu kaybetmek korkusu sarardı. evde de kendisine iyi bakacağını söyledi. daha 132 . Herhalde geçecek.. fakat o. örtünün nihayetini kabartan ayakları. çünkü yaşasam şimdi aklımda bu günlere ait hiç olmazsa küçücük bir hatıra bulunurdu. Ben bu yirmi beş gün zarfında ne yaptığımı şimdi pek hatırlamıyorum. Hemşire odadan çıkıp bizi yalnız bırakır bırakmaz: "Ne oldun Raif?" diye sordu. Maria başını çevirip beni görünce. hemen gülümsedi.. Hemşire kapıyı araladı.. Ama sen pek bitkin duruyorsun!" "Hasta olduğunu bu gece Atlantik'ten öğrendim. tek yataklı bir odadaydı. Yalnız benzinin solukluğu sarımtırak bir hal almıştı. hakkımda bu istisnanın yapılmasına sebep olmuştu.adesini aldım. Hastanenin etrafında!" Gözlerini üstümde gezdirdi. hastaneden çıkıp evine geldi. Eve gittim. sonra vazgeçti. Gayet ciddiydi. hastanede yirmi beş gün kaldı. Herhalde yüzümün perişan ifadesi. Maria Puder. içerde çok kalmamamı. Ama doktor pek tehlikeli bulmuyordu. Hastaya veda ettim. Maria Puder. Fakat yüzü birdenbire değişti ve telaşlı bir hal aldı. Yatağın kenarından dışarı fırlayan parmakları.
onu kürküne sardım. koluna girerek merdivenlerden indirdim. Eli fitreye fitreye: "İyiyim. şoför de bir kolundan tutarak yardım etti. Herkesle beraber oradan ayrılacak. bir gün bana: "Doktorlarla konuş. Ve işte her şey bu anda başlayacakta. Boşuna yere üzülür. O zaman ben ne yapacaküm? Evet. çünkü kendisi yardıma muhtaç.. bu sırada Prag'dan dönmüş bulunacak olan annesini teselli edecek ve nihayet onu. bu korkunç değişmeye tabi olmak için. onu toprağın altına koyduktan ve mezarının başındakiler dağılıp onunla baş başa kaldıktan sonra ne yapabilirdim?. Bu anda ona ait bütün işler bitmiş olacağına göre. kendisini soyup yatağına yatırdığım zaman bitkin bir haldeydi. beni de üzer!" diyordu.. fakat bundan sonrasını asla tasavvur edemiyordum. İhtiyarca bir kadın öğleye kadar gelip evi temizliyor. yirmi beşinci günü. sebepsiz bir şey olamazdı. Evet. sükûnetimi muhafaza ederek. Mütehassıs daha birkaç gün kalmasını istiyordu. çukura bırakacaktım.. bir müddet sonra. dudakları ve gülüşü de. Sonra gene o ehemmiyet vermeyen edasıyla mırıldanıyordu: "İşte sen bana bakıyorsun ya! Yoksa yoruldun. Onu asıl bu andan itibaren kaybetmiş olacaktım. Razı olduk.. Hatta yüzü. son işleriyle uğraşacak. O zaman ne yapacaktım? Buraya kadar her şeyi bütün teferruatıyla düşünüyor. mezarının yerini seçecek. yukarı çıkarırken. Nihayet. sen keyfine bak ve kışı orada geçir" diye mektuplar yazıyordu. Bütün ruhum korkunç bir boşluk halindeydi. bıktın mı?" 133 . İyileşmeye başladıktan sonra.. mırıldandı: "Bana sen daha iyi bakarsın!" Cevap vermeden dışarı fırladım. beni artık çıkarsınlar" dedi... bir kap hasta yemeği pişiriyordu. buna rağmen. Bütün ısrarlarıma rağmen Maria annesinin çağrılmasına razı olmadı. birkaç kişiyle beraber. benim yeryüzünde bulunuşum kadar gülünç. Sonra. büyük bir çini sobayı yakıyor. "O gelirse bana yardımı olmaz. alelade bir şey söylüyormuş gibi. küçük bir fırsat. gizlice mezarın başına gelecek ve onunla yalnız kalacaktım. bir an bekliyor gibiydiler. Bu andan itibaren ona hakikaten yalnız ben baktım. Bir taksiyle evine getirdim.şimdiden ölü bir hal almışlardı.
lakayt bir sesle: "Yılbaşından sonra birbirimizi görmediğimiz günlerde ne yaptığını anlatmadın!" dedi. hayatında hiç kimse tarafından sevilmemiş ve kendisine bile itiraf etmediği halde." Tekrar bir sükût oldu. buradaki hayatımız. Zavallı adamın ruh yalnızlığı. Yalnız kendisini hastanede gördüğüm ilk günü beni tebessümle karşılamış.Fakat bunu söylerken gülümsemiyor. Maria uzun müddet gözlerini kapayarak sustu. Hatta bu suali uzun zaman134 . akşamüzeri lambasının ışığı altında. ondan sonra inatçı bir ciddiliği muhafaza etmişti. bir kelimeyle olsun anılmamıştı. Geceleri geç vakte kadar başucunda bekler. hep ciddi ve düşünceliydi. Fakat onun bir şeyler düşündüğü muhakkaktı. Zaten hastalığından beri hemen hemen hiç gülmemişti. Bu meseleler hakkında en küçük bir imandan her ikimiz de kaçıyorduk. Bende bir şeyler arıyor gibiydi. bir aşk. "Hiçbir şey yapmadım!" diye cevap verdim. onu alıp evine getirişim. hiç yorulmadan üzerimde durduğunu hissediyordum. İlk defa olarak bu mevzua temas ediyordu. kendisine.. sabahleyin erkenden gelirdim. Ama ben şaşırmamıştım. gözlerinin mütemadiyen beni takip ettiğini. Jacob VVas-sermann'ın "Hiç Öpülmemiş Ağız" diye uzun bir hikâyesini okuyordum. Yılbaşı gününün sabahı aramızda geçen hadise. Odada birtakım işlerle uğraşıp gezinirken. Hikâye bittikten sonra. benim hastaneye ziyaretlerim. herhangi bir mesele üzerinde konuşurken. Bir gün. daha doğrusu. teşekkür ederken. kendisine yüksek sesle kitap okurken. şaka yapmıyordu. bir insan sevgisi bekleyerek ihtiyarlamış bir muallimden bahsediliyordu. Sonra bana döndü. Burada. "Sahi mi?" "Bilmem. Her şey. yalnız kendi içinde doğan ve hiç kimse tarafından sezilmeden gene çabucak ölen ümitleri usta bir kalemle tasvir edilmişti.. üzerinde konuşmaya lüzum olmayacak kadar tabii telakki ediliyordu. Bir şeyi rica ederken. o küçük konuşma. buna hadise demek caiz değildi. Sonraları öteki odalardan büyükçe bir divan ve annesinin yatak örtülerini getirerek aynı odada yatmaya başladım.
Uyuduğunu zannettirecek kadar hareketsizdi.dan beri beklemekte olduğumu fark ettim. VVansee'de gördüklerimi ve düşündüklerimi. O da hiç kımıldamıyordu. Hiçbir şeyi saklamıyor. cevap da vermedi. tekrar başucuna oturdum ve: "Bir şey okuyayım mı?" dedim. Evden nasıl çıktığımı. son akşam. başladım. Adeta başkasına ait hadiseleri hikâye ediyormuş kadar heyecansızdım. Onlarla aramda bir mesafe teşekkül etmişti. Teferruat üzerinde duruyor. Ağır ağır. Yalnız bir defa. yüzüme dikkatle baktı. yalnız "Söyle" der gibi başını salladı. aradan uzun seneler geçmiş hatıralar gibi yabancı geliyordu. bir neticeye varmadan başka şeylere geçiyordum. Bütün bunları daha ziyade kendime tekrar ediyormuş gibiydim. Bu nükteme gülmedi. hem onun hakkındaki hükümlerimde. hafızamı toplamak için ara sıra duraklayarak. telefonda ona veda etmek istediğimi anlatırken. her türlü gizli düşünceden ve hesaptan uzak. mümkün olduğu kadar can sıkıcı şeyler okuyarak onu uyutmayı âdet etmiştim. adeta insafsızdım. daha çabuk uyursun!" dedim. nihayet. ortaya döküyordum. geceleri nasıl. teker teker hatırlayıp tahlil etmeye çalışarak. Çünkü hiçbir maksadım yoktu. Onu yollarda beklediğim gecelerde kafama hücum eden yığın yığın kandırıcı cümlelerden hiçbiri aklıma gelmiyordu ve ben bunları 135 . İçinde yaşadığım hadiseler bana. Sesim gayet sakindi. Fakat cevap vereceğim yerde ona yemeğini yedirdim. Buna rağmen ben devam ediyordum. nerelere gittiğimi. hastanede olduğunu haber alınca. Çehresinin hiçbir hattı oynamıyordu. Mahiyetini henüz kendimin de anlayamadığım bazı hislerimi olduğu gibi söylüyor. içimden geçenleri. "Sen bilirsin!" Yemekten sonra. Bunun için hem kendi hakkımdaki. Bir an tereddüt ettim: "İstersen yılbaşından sonra geçen beş günde neler yaptığımı anlatayım. bunlar üzerinde münakaşa ediyor. Sonra güzelce üstünü örttüm. gözlerini açtı. tekrar kapadı. Gözlerini kapamıştı. geçeceği yolda ve sonra evinin etrafında dolaştığımı. nasıl oraya koştuğumu ve sabaha kadar dışarıda beklediğimi anlattım. buna lüzum görmüyordum.
Yavaş yavaş gözlerime ağırlık çöktüğü halde. Belki on dakika böyle kaldık. Aynı zamanda müthiş bir meraka düşmüştüm: Acaba ne zaman uyandı? Yoksa hiç uyumadı mı. beni bütün dikkatiyle dinliyordu.aramıyordum. soyundum ve elektriği söndürdüm. uzun zamandan beri ilk defa olarak. Kendimden geçmemek için gayret ediyor ve mütemadiyen kımıldıyordum.. belli belirsiz gülümsedi (yahut ben böyle zannettim) ve gayet sakin bir sesle: "Artık uyumayalım mı?" dedi. O da sustu. gözlerini açtı. diyordum. Sözlerimi bitirdikten sonra sustum.. Bunu gayet iyi hissediyordum. ruhlarımızın bütün gerginliğiyle bekliyor gibiydik. nefesinin duyulmayışmdan anlıyordum. "Günaydın!" dedim ve dışarı çıkarak yüzümü yıkadım.. İçimde.. Vakaları bana olan nispetleri bakımından değil. kendi ehemmiyetleri bakımından kıymetlendiriyordum. her akşam duymaya alıştığım bu muntazam ve yumuşak nefes hışırtısının başlamasını bekledim. Nihayet başını bana çevirdi.. Hastanede başucunda onu seyrederken neler düşündüğümü. Odada insanı ürküten bir sükût vardı. basit bir "hikâye etmek ihtiyacı"ndan başka hiçbir alaka yoktu. Tekrar odaya girdiğim zaman hasta kadın hep aynı va136 . Sabahleyin erkenden gözlerimi açtım. kendisini nasıl ölmüş olarak tasavvur ettiğimi anlatırken. Buna rağmen ilk dalan gene ben oldum. en küçük bir hareket bile yapmadığı halde. Beklediğim sesi: Onun nefes alışını gene bulamadım. Yerimden kalktım. fakat geç vakte kadar uyuyamadım. karanlığa alışan gözlerim. Perdelerin arasından pek az bir ışık sızıyordu. Her ikimiz de. yatacağım yeri düzelttim. Ve o. Her ikimizin içine de birçok şeyler birikiyordu. Bunu adeta maddi bir şekilde hissediyordum. Bütün hareketsizliğimize rağmen odanın içini birbirimizin etrafında dolaşan düşüncelerimizin neşrettiği bir hava dolduruyordu. birkaç kere gözlerini kırptı. Onun da uyanık olduğunu. Maria'nm arkasını bir yastığa dayayarak bana bakmakta olduğunu fark etti. Oda henüz karanlıktı. Yavaşça başımı kaldırdım.. O kadar.
Gazeteleri bir kenara bırakarak. Hizmetçinin yatağın kenarına bıraktığı sabah gazetelerini karıştırmaya başladım. fakat cevap vermedim. Maria'nın halinde tuhaf bir telaş.ziyetteydi. dışarıda gördüklerimden ve duyduklarımdan bahsederek. fakat neden?" "Bilmem. Bunun böyle olması lazım mıydı. Sanki bütün iradesi cildinde toplanmıştı." Hiçbir hareket yapmadığı halde.. aynı işlerle meşgul oluyor. alnına yapıştığını hissediyordum. Tıraş olup. İçimde hiçbir arzu yoktu. üstümü giyindikten sonra. Parmaklarımın onun yanaklarına.. gitmek için Ma-ria'dan izin istedim: "Nereye gideceksin?" dedi. bu akşam neden hiç uyumadın?" 137 .. Yattığım sediri düzelttim. Bütün gün hep yanımda kalmanı istiyorum!" Bunu bir hastalık kaprisi saydım. ancak yaşamakta olduğum anları biliyordum. yanına gidip oturdum ve elimi alnına koydum: "Bugün nasılsın?" "İyiyim. Çok iyiyim. elimi yüzünden çekmemi istemediğini anladım. Perdeleri açtım. Hizmetçiye kapıyı açtım ve Maria'nm sütünü içmesine yardım ettim.... Gece lambasını kaldırdım. adeta bir rahatsızlık vardı. öğleye kadar sabun fabrikasına gidiyor ve öğleden sonra. "Fabrikaya!" "Bugün gitmesen olmaz mı?" "Olur. "Peki. Mümkün olduğu kadar lakayt görünmeye çalışan bir sesle: "Demek çok iyisin!" dedim. ne geleceği düşünmüyor. Her şey kendiliğinden bu yolu almıştı ve ben sadece tabi oluyordum. akşamı buluyordum. Ruhum rüzgârsız ve kırışıksız bir deniz gibi sakindi. ona gazete veya kitap okuyarak. Her gün aynı şekilde kalkıyor. Bütün bunları hemen hemen hiç konuşmadan yapıyordum. Ne geçmişi. Hayret ettim: "Bilmiyor musun?" dedim. değil miydi? Bilmiyordum.
Neden biliyor musun? Dün akşam anlattığın şeylerin. fakat gözyaşları aynı nispette çoğalmıştı.. göğsü herhangi bir hıçkırıkla sarsılmıyordu.. Boynundan yanaklarına doğru bir kırmızılık yayıldı. apaçık.Bir an şaşırdı. tertemiz gülümsüyordu. hatta senin anlatmadığın kısımlarla birlikte gördüm. tekrar açıyor ve elini yumruk yaparak avucumun içinde sıkıyordum. Artık sana güvenemeyeceğim! Seni yalnız bırakmaktan korkuyorum. Başını iki elimle birden yakaladım ve kolumun üzerine yatırdım... büyük bir dermansızlık hissediyormuş gibi.. bir yaprağın damarları gibi ince çizgiler vardı. Evet.. bu kadar sükûn içinde ağlanabileceğim tasavvur edemezdim. Bu sualime cevap vermemek için çırpındığı anlaşılıyordu. Kendim için söylemiyorum.. Başını sallayarak cevap verdi: "Hayır. başı arkaya dayandı. " Alnında küçük küçük ter taneleri belirmişti. Elinin iç tarafında. 138 . Bunları yavaşça sildim. uzun zamandan beri ilk defa olarak. Dünyada bu kadar rahat. Gülümsüyordu. sen gider gitmez. Beyaz yatak örtüsünün üzerinde birer küçük beyaz kuş gibi duran ellerini tuttum ve onlarla oynamaya başladım.. Çabuk çabuk nefes alarak: "Hiç!" dedi. Artık seni hiç yanımdan ayırmayacağım!. " "Bilsem anlatmazdım!" dedim. daha rahat gülüyordu. Hep seni düşündüm.. Bunun için artık seni yalnız bırakamam! Korkuyorum.. hastanenin etrafında nasıl dolaştığını. fakat gözlerinin kenarından yanaklarına doğru yaşlar sızmaktaydı. duyulur duyulmaz bir sesle: "Ah RaifL" dedi.. Hayretle yüzüne baktım. kafama hücum edeceklerini.... "Ne var?" Biraz kendini topladı. "Bugün yanımdan ayrılmanı istemiyorum. En ufak bir ses çıkarmıyor.. Birdenbire gözlerini kapadı. Parmaklarını kıvırıyor. Yalnız bugün için değil. Şimdi daha çok. beni bir dakika bile rahat bırakmayacaklarını zannediyorum. öyle demek istemiyorum. bütün tafsilatıyla. Benden ayrıldıktan sonra neler yaptığını... bu akşam hemen hemen hiç uyumadım. Bu sırada avucumun içinde sıcak bir yaşlık hissettim.
gayet aklı başında olarak seviyorum. hiçbir şey konuşmaz. o kadar kati bir şekilde bitti ki. Sen beni inandırdın. Bir iyi olsam!... yalnız ara sıra birbirimize bakıp gülerdik. bana ait. Güzel havalarda beraber sokağa çıkıp yarım saat kadar dolaşmaya başladık... insanlar benden inanmak kabiliyetini almışlar. "Bu eksik sana değil. Oradan Tiergarten'deki gölcüklerden birinin kenarına gider. yüzümü gözlerinin kenarına sürerek yaşlarını kuruladım.. hayatımı bir başka insana vakfetmiş olmanın nihayetsiz saadetini duyuyordum.. Gözleri parladı: "Hayır... Ne zaman iyi olacağım acaba?. Onu kolundan tutup. Bende inanmak noksanmış. Beni bu kadar çok sevdiğine bir türlü inanamadı-ğım için.. hayır!" diyerek koluma sarıldı. onu itina ile hazırlıyor.. Ve evden yüz elli metre kadar ötedeki bir kanepede biraz dinleniyorduk. Birkaç hafta sonra biraz daha kuvvetlendi.. saatlerce dışarıyı seyreder. Sonra kürk mantosunu sırtına geçiriyor. o iyi olup ayağa kalkıncaya kadar. ilk anda işin azametini anlamak benim için müm139 ." Cevap vermedim. Dışarı çıkmadan evvel..... bir kanepeye oturturken veya sırtına ince bir hırka bırakırken. onu hastalığı ve beni saadetim çocuklaştırmıştı. Pencerenin önünde karşı karşıya oturup. Seni istiyorum. İçimde müthiş bir arzu var. hiç yanından ayrılmadım.Başını yavaşça yastığa bıraktım: "Yorulacaksın!" dedim.. Sonra kendi kendine söyleniyormuş gibi: "Şimdi aramızda noksan olan şeyin ne olduğunu biliyorum!" dedi. Yiyecek ve meyve almak. O kadar basit. zaman bana korkunç derecede uzun görünüyordu.. yosunlu suları ve kuğuları seyrederdik. Bundan sonra.... Seni seviyorum. eğildiği zaman öksürük tuttuğu için çoraplarını bile giydiriyordum.. Deli gibi değil. Ve bir gün her şey bitti. yahut pansiyona uğrayıp çamaşır değiştirmek için onu bir iki saat yalnız bırakmaya mecbur olunca.. Ama şimdi inanıyorum. Bunu şimdi anlıyorum.. Demek ki... merdivenlerden ağır ağır indiriyordum!. sana âşık olmadığımı zannediyormuşum.
Hepsi bu kadardı.. Bavullarımı açarak kendime lazım olan bazı şeyleri aldım.. haber verin de polise bildirelim. "Baban öldü. Her kelimeyi teker teker ve birkaç defa okudum. manası gayet açık kelime. ne beni saran eşyada bir başkalık vardı.. ev sahiplerinin bana karşı biraz soğuk davranmalarına sebep oluyordu. Onun içindekini öğrenmemek suretiyle. Ne bende. Derhal gel!" diyordu. Yerimden fırladım. Eniştemdendi. Buna rağmen uzun müddet elimdeki kâğıda baktım. şurada burada atılmış duran kitaplar. Maria herhalde pencerede beni bekliyordu. ne olacaksa bir an evvel olsun diye. biraz evvel hazırladığım paketi kolumun altına sıkıştırdım. Hizmetçi beni hayretle süzdü. Ben işi şakayla geçiştirmek istedim: "Sizi bırakmama imkân var mı?" diyerek odama girdim. süratle telgrafı açtım.. Hayır. Sonra kalktım.. bir hareket yapmadığımı görünce. fakat bu hadisenin hayatım üzerinde bu kadar büyük. dışarı çıktım. Odamın parasını peşin olarak vermiş olmama rağmen oraya hiç uğra-mayışım. telgrafı masanın üzerine bırakarak gitti. üç günden beri bekliyor!" dedi ve katlanmış bir kâğıt uzattı. Yalnız biraz şaşırdım. bu kadar değişmez bir tesiri olacağını asla düşünmedim. Bir gün Frau Heppner: "Başka bir yere taşındıysanız. bir hayli üzüldüm. Ne olmuştu? Etrafımda hiçbir şeyin değişmediğini görüyordum. Dört beş basit. bu sefer. Hizmetçinin elindeki telgrafı bir türlü alamıyordum. etrafımda dolaşan bir felaketi uzaklaştırabileceğimi ümit ediyordum. Buna rağmen artık yarım saat ev140 . Son günlerde pansiyona gitmekten çekiniyordu m. Yol parasını telledim. Bu sırada hizmetçi kız içeri girerek: "Sizin bir telgrafınız var. birçoğunu Türkiye'den getirdiğim eşyalarım. Her şey biraz evvel gelirken olduğu gibiydi. İçinde bir seneden fazla bir zamandır yaşadığım bu oda. bu kâğıdın benimle bir alakası olamazdı..kün olmadı. bana tamamen yabancı görünüyorlardı. bir gazeteye sardım. Sonra bizi mesul ederler!" dedi. Evvela hiçbir şey anlamadım.
Binlerce kilometre uzakta. Fakat böyle olmayacağını da gayet iyi biliyordum. Yahut bir kiremit. beni bu dünyadan alıp oraya götürüyor. Acaba hakikaten böyle miydi? Dünyada önüne geçilemeyecek hadiseler vardı ve biz bunların sebep ve mantıklarını anlayamıyorduk. bu nadir saadete ermekti. yapılmaması pek mümkündü. Bizim mantığımızla hayatın mantığı asla birbirine uymuyordu. hayatın daha başka türlü birçok cilvelerine de aynı tevekkülle katlanmaya mecburduk. telgrafın geldiği uzak yerlere ait olduğumu hatırlatıyordu. birbirimizi bulmuş olmak hakikatine uyması lazımdı. beni Havran'a 141 . bir insan yaşamaz oluvermişti. fakat bazı mantıksızlıklar ve yolsuzluklar vardı ki. güya tabiattan örnek alınarak yapıldığı halde. Fakat birdenbire. Asıl mühim olan. bu sırada gözüne bir kömür parçası kaçar. diye düşünmek nasıl aklımıza gelmiyorsa ve bütün bunları nasıl hiç mütalaa yürütmeden kabule mecbursak. bunun devamına ümit bağlamak suretiyle ne kadar yanıldığımı gayet iyi anlıyordum. bu vaka günlerce belki de haftalarca evvel olduğu halde. çünkü asıl hayatın teferruattan ibaret bulunduğunu görüyordum. Günlerin birbirinden farkı yoktu. trenin penceresinden dışarı bakabilir. hafif bir rüzgârla yerinden oynayarak. Hayatımızın. Öte tarafı hep teferruattı. Herhangi bir yerde doğmuş ve herhangi bir adamın oğlu bulunmuş olmak bu kadar mühim değildi. Bir taraftan da bu hakikati hâlâ kabul etmemek için çırpmıyordum. benim buraya değil. kiremit mi mühim. bu doğruydu. iki insanın birbirini bulması bu derece güç olan şu dünyada. Bunun böyle olmaması lazımdı. Burada birkaç aydan beri beni saran hayatı sahici zannetmek. avuç içi kadar kâğıt. Göz mü mühim kömür parçası mı. o ehemmiyet vermeden bunu ovuşturur ve bu minimini hadise dünyanın en güzel gözlerinden birini kör edebilirdi.velki "ben" değildim. her şeyi altüst ediyor. Mesela. ne Maria herhangi bir şey sezmemiştik. kafa mı. Bir kadın. birtakım ehemmiyetsiz teferruatın oyuncağı olduğunu. devrin gıpta ettiği bir kafayı parçalayabilirdi. ne ben. Bunların kendiliğinden düzelmesi. asıl büyük noktaya.
" Hayret edişim onu güldürdü : "Hep çocuksun. "Bilmem? Yol parasını alınca hareket etmeli.. "Boş yere vakit ziyan etmeye ne lüzum var?" dedi. pansiyonla alakamı kesmek için tekrar dışarı çıktım. "Ne mi yapacaksınız? Tabii gideceksiniz. ama muhakkak ki benim hayatıma istikamet verecek kadar mühimdiler. ikamet tezkereleri. " Ufak tefek işlerimi yoluna koymak. müthiş bir gayretle itidalimi muhafazaya çalışıyordum.. Ara sıra kaçamak bakışlarla beni süzüyordu. Akşamüzeri Maria'yı hemen seyahate hazır bir şekilde görünce adamakıllı şaşırdım.. Orada kır hayatı sıhhatim için herhalde iyidir. . Bunların insan hayatları için ne derece lüzumlu olduğunu anlamaya imkân yoktu. eniştelerim bana para göndermezler ve ben burada hiçbir şey yapmaya muktedir olmadan çırpmırdım. Halbuki buraya bütün hayatımla. "Önüne geçmek mümkün olmayan işlerde telaş ve heyecan göstermek çocukluktur..." "Ya?!. Ayrıca birçok şeyler daha vardı: Pasaportlar. Ruhumdan bütün geçenleri ortaya dökersem gülünç olacağımı sanıyor.. birkaç sabunhane. Bir müddet için ben de giderim. Hem daha vaktimiz var.bağlayan şeyler neydi? Uç beş zeytinlik.. Bahan orada geçiririm.. Prag'da. Nasıl olsa daha uzun zaman çalışamayacağım. 142 . bütün yaşayan taraflarımla merbuttum*. "Ne zaman gideceksin?" dedi.. birçok şeyleri düşünür kararlaştırırız. Maria Puder'e meseleyi anlattığım zaman bir müddet sustu.. Yüzünde garip bir tebessüm vardı: "Ben dememiş miydim?" der gibi önüne bakıyordu. "Bir an * Bağlıydım. sefarethaneler. Raif!" dedi. Yalnız birkaç kere: "Ne yapayım? Ne yapayım?" dedim. annemin yanında kalırım..." Beni bir tarafa bırakarak kendine ait projelerden bahsetmesi biraz tuhafıma gitti." "Belki ben daha evvel giderim.. kendilerini tanımayı asla merak etmediğim birkaç akraba. Şu halde neden burada kalamıyordum? Gayet basit: Havran'da işler yüzüstü kalır.
. Aynı manasız gülümsemelerle dolu olan yirmi dakika bana bir saniye kadar kısa göründü. üzerinde kendi adresim yazılı bir zarf gönderecektim. Çünkü ne onun Arap harflerini yazmasına. Ertesi gün." Başka bir şey konuşmadık. Zihnimden bin bir türlü şey geçiyordu... Mütemadiyen elimi tutup bırakıyor: "Ne manasız şey?.. yan yana bulunduğumuz zamanın durup kalmasını. Defterlerimize birbirimizin adreslerini kaydettik. ne kadar saçma olursa olsun. Ara sıra birbirimize bakıp şaşkın şaşkın gü-lümsüyorduk. Bir an evvel vaktin geçmesini istediği besbelliydi. Bunu tespit edince memnun oldum: Onun hiç sarsılmadan gittiğini görmek. Fakat bunları bu kadar dar bir vakte sıkıştırmaktansa. Bundan sonra zaman. konuştuğumuz şeyler. Pencerenin önünde karşı karşıya oturup dışarıyı seyrettik. 143 . Ne diye gidiyorsun sanki?" diye söyleniyordu. hiç söylememeyi tercih ediyordum.. Halbuki ben. şubat sonlarına geldiğimiz halde hâlâ ortalıktan kar kalkmadığından bahsettik. Mektuplarının beni bulabilmesi için her mektubumda.evvel giderim ve seni. Düşünüp kararlaştırmaya niyet ettiğimiz şeylere küçük bir kelimeyle bile dokunmadık.... Senden evvel Berlin'den ayrılmaya karar verdim işte.. Eşyalarını yerleştirince kompartımanda kalmayarak benimle beraber perona inmekte ısrar etti. insanı şaşırtacak kadar lüzumsuzdu. Sebebini kendim de bilmiyorum. Niçin bu kadar dümdüz ayrılıyorduk? Maria Puder son birkaç dakika zarfında biraz sükûnetini kaybetmişe benziyordu. korkunç derecede çabuk geçti. ne de bizim Havran'daki posta memurlarının Latin harflerini okumasına imkân vardı. Halbuki dünden beri pek çok şeyler söylemek mümkündü. Öğleden sonra hiç dışarı çıkmadık. Ne bileyim." "Nasıl istersen!. İstasyona gitmek saati gelince adeta derin birer nefes aldık. beni herhalde pek üzecekti. Buna rağmen. bu sene kışın uzun sürdüğünden. yol hazırlıklarını tamamlamakta serbest bırakırım. asla bitmemesini temenni ediyordum. Bir saat kadar havadan sudan.. Sonra. akşam treniyle gitti.
. vize işleri peşinde koşmaktan göz açamadığım halde. Ben bile. bu senenin kışından bahsetmiş. Kısa. elimi sallayarak: "Çağıracağım. pasaport. Muhakkak çağıracağım!" diye bağırdım. Gülerek başını salladı. bilet. fakat tane tane: "Şimdi ben gidiyorum. Ben gittikten sonra Berlin ona ilk günlerde herhalde pek sıkıcı gelecekti. yol hazırlıkları.. " dedi.. Şimdi onun niçin benden evvel seyahate çıktığını da anlar gibi oluyordum. Evvela ne demek istediğini anlamadım. öpmek için atıldım.... Kolumdan tuttu.. Türkiye'ye dönüp işlerimi biraz yoluna koyar koymaz onu ça144 . Halbuki ortada artık üzülecek bir şey de yoktu.."Asıl sen gidiyorsun. sonra yavaşladım. sonra bana eğilerek. yolculuğun zevklerinden. onunla beraber dolaştığımız sokaklardan geçerken tuhaf oluyordum. Ona niçin söyleyemediğime yanarak kafamda sakladığım bir sürü güzel laflar bunun yanında pek âciz ve renksizdi. O da bir an durdu ve ilave etti: "Nereye çağırırsan gelirim!" Bu sefer anlamıştım. yavaş bir sesle. ben daha buradayım!" dedim. Şimdi ben gidiyorum!" dedi. "Evet. tren sessiz sedasız hareket etmişti. Niçin dünden beri bu noktaya temas etmemiştik? Niçin bavul yerleştirmekten.. "Raif. içimde yarı kalmış bir konuşmanın üzüntüsü vardı. Fakat ne zaman çağırırsan gelirim. münakaşa-sız ve hesapsız! Bundan daha güzel bir ayrılık olamazdı.. Bir teklif ve bir kabul. Maria içeri girmiş. Maria Puder merdiven basamağına atladı. Muhakkak.. Bir müddet onun bulunduğu pencerenin yanında koştum.. Yüzü ve bakışları bana inandığını gösteriyordu. Bu sözümü fark etmemiş göründü.. Ellerine sarılmak. Bir memur vagon kapısını örtüyordu.. Uzun uzun konuşacak ne vardı? Hepsi aynı neticeye varacak değil miydi? Maria en iyi şekli bulmuştu. Biliyorum!" Trenin hareket saati gelmişti. fakat asıl kendimize ait olan şeylere hatta yaklaşmamıştık? Ama belki bu daha iyiydi.
Hayal kurmaktaki büyük maharetim bu sefer de hemen kendini göstermişti. kahve ocağına var. Beni Türkiye'ye çeviren hadise üzerinde. orada oyna!" Büyüdüğüm. yalnız "Baba" dedikleri mücerret bir mefhumun insan şeklinde görünüşüydü.. 145 . Bu ikincisinin babam olmasını ne kadar isterdim.. Bu sefer benim ikide birde ileri sürdüğüm şahsi fikirlerime ve mütalaalarıma biraz da istihfafla bakıyordu.. değirmi ve kır sakallı adamla. Gerçi babamı gerçek bir muhabbetle sevmem için de ortada bir sebep yoktu.. Bunu hakikatte bu kadar geç idrak ettiğimden dolayı büyük bir utanma duydum.. hatta bunu takip eden birçok senelerin yazılacak bir hususiyetleri yok. ancak Köstence'de vapura bindikten sonra düşünmeye başladım. " diye bağırırdı: "Haydi. verecek cevap bulamazdım. Hatta nedense ben akıllandığımı zannettikçe onun nazarında daha küçülüyor gibiydim.. bir şerbet iç de mahalleye dön.. askere gidip geldiğim zaman bile bana karşı muamelesi değişmemişti... Havran'a yaklaştıkça içime daha çok hüzün çöküyordu. onunla aramızda daima bir yabancılık mevcut kalmıştı ve birisi bana: "Senin baban iyi bir adam mıydı?" diye sorsa. Bütün bunlara rağmen kafamda. Havran civarında yaptıracağım güzel köşkün yerini ve onu alıp gezdireceğim tepeleri ve ormanları gözlerimin önünde görüyordum. Demek babam ölmüştü. münakaşa etmeye tenezzül etmeyecek kadar bana ehemmiyet vermediğinin bir alametiydi. Bu yolculuğun. Halbuki o halinde bile beni görünce derhal yüzü ciddileşir: "Ne dolaşıyorsun buralarda?. fakat yokluğunu hissedecektim. Son zamanlarda her arzuma muvafakat edişi. İşte bu kadar. Akşamları kaşlarını çatarak sessiz sedasız eve giren ve ne bizi ne annemizi hitaba layık görmeyen. Dört gün sonra.ğıracaktım. Babam benim için "insan" olarak hemen hemen hiç mevcut değildi. Onun boşluğunu değil. saçsız başlı. Polonya ve Romanya üzerinden Türkiye'ye döndüm. onun hatırasını kirletecek bir şey yoktu. Çünkü iyiliği ve fenalığı hakkında bir fikir sahibi olacak kadar onu tanımıyordum. Havuzlu kahvede göğsünü bağrını açıp gülüşerek ayran içtiğini ve küfür savururak tavla oynadığını gördüğüm kimse bence birbirinden tamamıyla ayrıydı.
Bunların bir kısmının gelecek senelerdeki mahsu* Genellikle. Elinde avucunda kalan beş on parça altını bu uğurda harcadı. Mahsul zamanı geçtiği için zeytinliklerden bir şey almama imkân yoktu.. Ablalarım da bakıcılara beraber gidiyorlar. Eniştelerin son günlerde hiç başından ayrılmadılar. hiç olmazsa birkaç sahifenin.... Bana öyle bir teklifte bulunmadığı için eski emektarlardan bir kadınla beraber kocaman evde yalnız başıma yaşamaya başladım. onsuz tasavvur etmek bana güç geliyordu. hatta alelumum* babamda pek bol olduğu rivayet edilen nakit paralar ve altınlar ortada yoktu. Babamın işlerini elime almak istediğim zaman. bunların bir müddet evvel babam tarafından. Hakikaten annem bundan sonra Havran civarında ziyaret etmedik bakıcı bırakmadı. Eniştelerim benimle alay eder gibi. İki sabunhanenin hiç lafı geçmiyordu. bir türlü sonu gelmeyen gömü araştırmalarına için için güldüklerinin farkın-daydım. hem de eniştelerimden birine satmış olduğu anlaşıldı. Sorduğum zaman: "Ne bileyim evladım! Rahmetli herhalde gömdüğü yeri haber vermeden gitti. fakat masrafa pek yanaşmıyorlardı. Onlara her şey malum!" diyordu. evde eşilmedik duvar kenarı kalmadı. fakat bazı hususların anlaşılması için. Bana düşen malların ne olduğunu eniştelerimden bir türlü doğru dürüst öğrenemedim. 146 . Evimiz kapatılmış.. Annem hiçbir şeyin farkında değildi. Bunları uzun uzun anlatmaya lüzum yok. anam eskisinden daha zavallıydı. anam büyük eniştemin yanına göçmüştü. hayatımın en manasız devresi olan bu günlere tahsis edilmesi lazım. bilhassa eniştelerimin. Öleceği aklına gelir miydi?.Evimizi ve bütün kasabayı. Hatta bugünleri takip eden on seneden hiç bahsetmemeyi tercih ederdim. Havran'da hiç de hoş karşılanmadım. ölümünden evvel mirası bölüştürdüğünü haber aldım. Onların tavsiyeleriyle zeytinliklerde kazılmadık ağaç dibi.. ablalarım tamamen yabancı. Gömünün yerini diyi-vermedi besbelli. Ne yapmalı şimdi? Bir bakıcıya gitsek bari. Bunların bedeli..
ayağımda çizmeler. Ve bu "güzel" haberi tam on sene sonra öğrendim. Bir sürü saçma işlerle uğraştığım bu çamurlu ilkbahar ve boğucu yaz günlerinde bana bir parça ferahlık veren onun mektupları ve ona mektup yazdığım saatlerdi. Hep "Bekle.. senelerden beri buda-nıp temizlenmedikleri için. 147 . zeytin mevsimi başlar başlamaz. önümüzdeki sonbaharda. Fakat şimdi bunu bırakalım ve her şeyi sırasıyla anlatalım. bekledim. Yaz ortasında bir kere garip bir şeyler yazmıştı. geldiğim zaman öğrenirsin!" diyordu. fakat bunu ancak geldiği zaman ve bizzat söyleyeceğini bildiriyordu. yabanileşmeye başladıklarını.. dağda bayırda zeytinlikleri dolaştım.. birçok mektuplarımda tekrar tekrar sorduğum halde. Buna mukabil. tam on sene bekledim. Mektuplarımı Pots-dam meydanı postanesine yolluyordum. Bana verilecek çok güzel bir haberi olduğunu. en güdük yerleri bana bırakmış olduğunu hayretle görüyordum.. Maria'dan gelen her mektuptan yeni cesaret ve şevk alıyordum.. Gezip dolaştığım yerlerdeki ağaçların çoğunun. Bütün yaz. Fakat ben yorulmadan çalışmak suretiyle her şeyi düzelteceğimi ümit ediyor. Babamın. nedense en çorak. Babamın hastalığından. bütün gayretimi sarf ederek vaziyetimi düzeltmek ve derhal Maria Puder'i getirtmekti. Evet. Daha dün akşam öğrendim. en yolsuz. sulak ve kasabaya yakın yerlerde bulunan ve her bir ağacı yarım çuvaldan fazla mahsul veren zeytinlikler ablalarıma. Türkiye'ye geldikten sonra onunla sık sık mektuplaştık. babamın zamanında kimsenin zahmet edip bu dağ başlarından mahsul kaldırmaya gelmediğini anladım.lünü satarak birkaç kuruş temin ettim. altımda bir at. oradan kendisi gidip alıyordu. hem yalnız sonbahara kadar değil. Maksadım bu yazı şöyle böyle atlatmak. bu iyi haberin ne olduğunu yazmadı.. (Sonbaharda kendisini çağıracağımı ümit ettiğimi yazmıştım!) Bundan sonra. yani eniştelerime bırakılmıştı. ovada. annemin zavallılığından ve ablalarımın korkaklığından istifade edilerek yokluğumda bir hayli dolaplar dönmüşe benziyordu. Ben geldikten bir ay kadar sonra annesiyle beraber Berlin'e dönmüştü.
. Bir ay * Ekim. gizli kapaklı ifadeler vardı... Artık her satırdan. Eski evlerde genellikle su dökünmek için yapılmış küçük.. İstanbul'a sipariş ettiğim birçok ev eşyası meyanmda bir de banyo getirtmiş ve eski gusul-haneye** fayans döşeterek oraya koydurmuştum. her şakadan birtakım manalar çıkarıyor ve deliye dönüyordum. Üst üste yazdığım mektuplara da cevap alamayınca büsbütün yeise düştüm. Hele benim gibi daha işlerini şöyle bir nizama sokmamış bir adamın borç almak veya mahsul satmak suretiyle eline geçirdiği birkaç kuruşu aynalı dolapla banyoya verişi doğrudan doğruya delilikti. Bütün yazdıklarım boşa gitti ve bütün korktuklarım doğru çıktı. Bütün mektuplarını önüme dökerek teker teker okudum. 148 . yoksa çağırmamdan korkuyor ve sözünden dönmek mecburiyetinde kalacağı için üzülüyor mu.. Hatta. İzahat vermeye de asla mecbur değildim. Onların beni anlamalarına imkân yoktu. üstünkörü frenk mukallitliğine.. Yalnız dün. vesveselenmeye hazır olan zihnim.. Şüphelenmeye. ** Yıkanılacak yer. diye tereddüde düştüğüm de olmuştu. Zaten son mektuplarının arası gitgide açılmıştı ve sahifeler gitgide daha az ve daha güçlükle doluyor gibiydi. bin bir türlü ihtimallerle beni kıvrandırmaya başladı. Son aylarda yazılanlarda biraz şaşkınlık. Bir daha Maria Puder'den haber alamadım ve ismini duyamadım. tabii en başta akrabalarımın hakarete kadar varan istihfafları ve hayretleri arasında. hüc-remsi yer. Evi tamir ettirmiş. Fakat daha buraya gelmedik. Bunun sebebini henüz hiç kimseye ifşa etmediğim için herkes bu hareketimi züppeliğe. bir an evvel çağırmamı mı istiyor.Teşrinevvel* başlarında. Ben bu ithamlara için için gülüyordum. saklanmak isteyen bir şeyler ve her zamanki açık Maria'ya pek yakışmayan kaçamaklı. ukalalığa hamlediyordu. bütün Havranlıların. her yarım kalmış ifadeden.. Fakat on beş yirmi gün geçtiği halde Maria'nın bana cevap yazmaması beni fena halde telaşa düşürdü. tam zeytin işlerinin kızışmaya başladığı ve benim onu çağırmayı düşündüğüm sıralarda birdenbire mektupların arkası kesildi.
Aradaki bu muazzam mesafe elimi kolumu bağlıyordu. son göndermiş olduğum mektuplar. hissetmek. Fakat şimdi tamamen âcizdim. O zaman her şeyden ümidimi kestim. Bir müddet. odadan odaya dolaşıyor. kısa bir müddet.sonra. onun mektuplarını ve benim geri gelen mektuplarımı tekrar tekrar okuyor. gece yarısı eve gelip mindere uzanıyor ve birkaç saat uykudan sonra ertesi sabah. düşünmek. O zaman asla bu kadar ümitsiz olmamıştım. Hiçbir şeyden zevk almama imkân olmadığını hissediyordum. posa haline geldiğimi fark ettim. duymak. o zamana kadar gözümden kaçan noktalar üzerinde duruyor ve acı acı gülüyordum. eskisinden çok daha ıstırap verici bir halde. yaşamaya müstait* taraflar bulunduğunu. "neden hâlâ yaşıyorum?" diye acı bir hisle uyanıyordum. hatta alelumum kendime karşı alakam birdenbire azalmış. Birkaç gün içinde ne kadar değiştiğimi düşününce bugün bile şaşıyorum. miskin halimden kurtarmış. Zeytinlerini silkmek. benim de içimde. görmek. daha doğrusu insan olduğumu. fabrikaya götürüp yağ çıkartmak işlerini şunun bunun elinde bıraktım. dünyada başka türlü de yaşanabileceğini bir kere öğrenmiş olmanın azabı tutuyordu. Evde kapanıyor. 149 . yılbaşı gecesini takip eden günler gibi de değildim. dünyanın zannedildiği kadar manasız olmaya* Yetenekli. toplamak. Bazan çizmelerimi çekip kırlara çıksam bile. İşlerime. yok denecek bir hale gelmişti. Etrafımın artık hiç farkında değildim. gayesiz. Bu sefer. gidip kendisiyle konuşmak. yeniden başlamıştı. maksatsız günler. Bana hareket etmek. hiç insan yüzü görmeyeceğim taraflarda dolaşmayı tercih ediyor. Maria Puder'le tanışmadan evvelki boş. o kadın beni her zamanki âciz. hulasa yaşamak kabiliyetini veren bir şey içimden çekilip alınmış gibi. "postaneden alınmadığı için gönderene iade" kaydıyla geri geldi. Arada bir fark vardı: Hayatın bundan ibaret olduğunu zannettiren bilgisizliğimin yerini şimdi. onu ikna etmek düşüncesi beni hiçbir zaman terk etmemişti. Ona yakın olmak şuuru. bana erkek.
Bana yaklaşmak isteyenlerden kaçtım.." diyordum. orman ve göl bırakmamıştım. ve asıl bunun için muhayyilem en fena ihtimaller üzerinde duruyor ve en ağır hükümleri veriyordu. aldatıcı bir rüya. Fakat ben. şehri aşağı yukarı çıkmaz sokaklarına kadar biliyordum.. bu malum değildi. Buna rağmen yaşadım. Eğer buna yaşamak demek caizse. öyle bir acılık peyda olmuştu ki.bileceğini öğretmişti. Bir daha Maria'dan haber alamadım. işte netice meydanda... Buna rağmen bu şehirde yaşayan milyonlarca insandan ancak birkaç tanesiyle konuşmuş.. İnsanlara karşı duyduğum şüphe. kin derecesine çıktı. Öyle ya. Ne yapmıştı. Ama. nebatat ve hayvanat bahçesi.. yalnız bir tanesini tanımıştım. onunla aramdaki rabıtayı kaybeder etmez. Kim olursa olsun. Daima onun gibi bir desteğe muhtaçtım. Belki bu da kâfiydi.. "O bile böyle yaptıktan sonra!. Bir insana bir insan herhalde yeterdi. Berlin'den başka bir yere gitmemiştim. Seneler geçtikçe bu his kuvvetini kaybedeceğine şiddetlendi. hiç değilse muzır bir mahluk telakki ediyordum. tam bir vehim olduğu meydana çıkınca ne yapılabilirdi? Bu sefer inanmak ve ümit etmek kabiliyetini ben kaybetmiştim. Berlin'deki pansiyon sahibesi verdiği cevapta Frau van Tiedemann'm artık onların yanında oturmadığını. Almanya'da kaldığım iki seneye yakın zaman zarfında ne kadar az insanla tanışmış olduğumu düşününce hayret ettim. Fakat o da olmayınca? Her şeyin bir hayal.. temasa geldiğim herkesi düşman. içimde insanlara karşı öyle bir itimatsızlık. Başka kimden sorabilirdim? Annesiyle beraber Prag'dan döndükleri zaman yeni bir eve çıktıklarını yazmıştı. Kendime en yakın bulduğum veya bulacağımı zannettiğim insanlardan en çok korkuyordum. Bir ayrılık anın150 . Ona ne kadar muhtaç olduğumu şimdi anlıyordum. bundan zaman zaman kendim de korkuyordum. onun tesirinden kurtulur kurtulmaz. Bunlardan mahrum olarak yaşamam mümkün olamazdı.. Ben hayatta yalnız başına yürüyebilecek bir insan değildim.. tekrar eski halime dönmüştüm. bu sebepten dolayı istediğim malumatı veremeyeceğini bildiriyordu.. resim galerisi. Fakat adresini bilmiyordum. Gezmediğim müze. yaşadım.
Borçlarım. Bile bile aldatıldım ve bundan bir nevi de zevk duydum. münasebeti hiç münakaşasız kesivermekti.. Bunun ne kadar korkunç olduğunu her gün. "Unutma. hangi yakın ve daha makul saadet şimdi ona kollarını açmış bulunuyordu. Var zannedilen şeyler bir anda yok oluverirdi... bir insanda kendime yakın taraflar bulduğum oluyordu. Zeytinlikler para etmiyordu. endişe ile karşılıyordum? Bazan kendimi bir müddet için unuttuğum... ne yaptığımı bilmeden çalıştım. derhal kendini gösteriyor." diye beni hakikate davet ediyordu.. Eniştelerim tarafından aptal yerine kondum ve aldırış etmedim. Fakat niçin bunları bu kadar ince düşündüğüm halde bir türlü kendimi hadiselere uyduramıyordum? Niçin hayatta önüme çıkan her yeni yola adım atmaktan bu kadar çekiniyor... nereye varacağı malum olmayan bir maceraya atılmak.. Çocuklarım oldu. götürdü. Buna rağmen böyle yaptı. Bunu bırakıp.da. o sana daha yakındı. emvali metrukeden yok pahasına mal almaya alışmışlardı. Senede yedi sekiz liralık mahsul verebilecek olan bir ağaç kökü yarım liraya 151 . her an hissediyordum. Cevap verilmez. Bir makine gibi.. fakat hayatta kaybetmiş olduğum şeyi bana asla veremeyeceklerini bile bile. Fakat işte.. sonu!" diyordum. saf bir çocuğa biraz da gönlünü almak için söylenmiş bir söze bağlanarak meçhul bir hayata. İnanmamak. unutma ki. İşlerim bana hiçbir zaman alaka vermedi. borçlarımın faizi ve evlenme masrafları elimde avcumda kalan birkaç parça malı aldı. karımın bana herkesten daha uzak olduğunu anladım. o bana daha çok yaklaşmıştı... Daha o gün. Parası olanlar.. onun daima iyi işleyen kafasının kabul edeceği bir iş değildi.. hayır.. Aramızda artık mesafe bile kalmamıştı.. Kim bilir hangi yeni macera. çıkmaz bir şekilde yerleşmiş olan o korkunç hüküm. Postaneden mektuplar alınmaz... hemen kendimi topluyor: "Hayır. Onları sevdim... her yaklaşan insanı. Evlendim. unutma. Bu histen kurtulmak için yaptığım bütün hamleler boşa çıktı.. inanamamak. Fakat kafama. bana fenalık etmeye geliyormuş gibi. Herhangi bir kimsenin bana bir adıma kadar yaklaştığını görüp ümitlere düşsem. basit bir heyecanın şevkiyle verilmiş bir sözü tutmamak için en kolay çare.
O beni çoktan unutmuş olacaktı. Karımın uzak bir akrabası beni Ankara'ya. mutfakta bulaşık yıkayan karımın terlik seslerini. onun delaletiyle vilayet merkezinde bir şirkete memur oldum. pısırıklığıma rağmen çabuk terakki edeceğimi umuyordu. Ama bir kere kırılmıştım. Belki gene kafa dengi bir insanla beraber nebatat bahçesinin kızıl yapraklı ağaçlarını veya loş bir sergide. ruhumda daha büyük bir infial duyuyordum. onun aleyhinde düşünmeme imkân olmadığını hissediyordum. On dört odalı harap evden ve birkaç parça eşyamızdan başka bir şeyim kalmamıştı. Ma-ria'nm bu anda nerede bulunduğunu tasavvur ederdim. Hayatta en güvendiğim insana karşı duyduğum bu kırgınlık. nasıl hâlâ ona bağlı olduğumu gördükçe. Sonra. Kaynatam öldü ve baldızımla kayınlarım başıma kaldı. artması icap eden gayretim büsbütün yok oluyordu. O kadar çok inanmıştım ki. şimdi çalıştığım bankaya aldırdı. Dünyada bir tek insana inanmıştım. Hiç de beklediği gibi olmadı. adeta bütün insanlara dağılmıştı. Fakat bir türlü kendimi o şüpheden kurtaramıyordum. Her yerde birçok fırsatlar çıkıyor. Ona kızgın değildim. Eniştelerim. tekrar yaşamaya başlamak için bana kısa ümitler veriyordu. bunda aldanmış olmak. çünkü o benim için bütün insanlığın timsaliydi. aradan seneler geçtiği halde. tabak şıkırtılarını ve baldızımla kayınlarımın ağız kavgalarını dinlerken gözlerimi kapar. Ona kızmama. bende artık inanmak kudreti bırakmamıştı.müşteri bulamıyordu. sırf beni müşkül vaziyetimden kurtarmak ve ailenin servetinin dağılmasına meydan vermemek için borçlarımı ödediler ve zeytinliklerimi aldılar. Karımın babası henüz sağdı ve Balıkesir'de memurdu. usta fırçaların ölmez eserlerini seyrediyordu. Kim bilir şimdi kimlerle yaşıyor. Ak-şamüzerleri evde çocukların gürültüsünü. Lisan bildiğim için. birçok insanlar. kimlerle dolaşıyordu. ruhumda fazlasıyla bulunduğunu bildiğim sevgiyi sarf etmek. etrafımdakiler için varlığımla yokluğum müsaviydi. Bir akşam eve dönerken mahallenin bakkalına 152 . Aldığım kırk lira ile hepsini geçindirmeme imkân yoktu. batmakta olan güneşin camlardan vuran ışığı altında. darılmama. Senelerce kaldım. Nerede bu-lunduysam.. Aile yükü arttıkça benim hayatla alakam azalıyor..
yoksa insan mukadder telakki ettiği şeyleri kabule her zaman hazır.uğramış. Bir nebat gibi. "birtakım yabancılar beslemek" ti. Yavaş yavaş bütün hayatım. Weber'in Oberon operası uvertürünü çalmaya başladı. şuursuz. Yavaş yavaş hislerim kütleşmişti. Berlin'de. ancak beni bu akıbete yaklaştırmak bakımından birer kıymeti vardı. beklediğim gün gelecek 153 . en güvendiğim insanda aldanmıştım. aile sahibi olmanın hakiki ismi. çocuklarımdan. çünkü en inandığım. Bu olmadıktan sonra. hep onun uvertürünü ıslıkla çalardı. çünkü insanların en kıymetlisi. Maria ile beraber gittiğimiz birkaç operadan biri de buydu ve onun Weber7 e hususi bir muhabbeti olduğunu biliyordum. sevgilerine ve alakalarına muhtaçtılar. "Bu öyle olmayabilirdi!" düşüncesi. Adeta gününün yetmesini bekleyen bir mahpus gibiydim. her türlü dünya saadetinin acısı zamanla unutuluyor. yaşayıp gidiyordum. alelumum ev halkından fazla bir alaka gördüğüm yoktu. şikayetsiz. fakat bunu beklemeye hakkım olmadığını da biliyordum. Yalnız kaçırılan fırsatlar asla akıldan çıkmıyor ve her hatırlayışta insanın içini sızlatıyor. Günlerin. Karımdan. Bunun bir an evvel sona ermesini ve onların bana hiçbir suretle muhtaç olmayacakları anı özlüyordum. öteberi almıştım. İnsanlara kızmama imkân yoktu. hiçbir şeye sevinmiyordum. servetin. Kaybedilen en kıymetli eşyanın. Az daha elimdeki paketleri yere düşürecektim. henüz pek uzak olan bu günü hasretle beklemek şeklini aldı. en iyisi. Kendisinden daha dün ayrılmış gibi taze bir hasret duydum. o garip yılbaşı gününde ilk defa olarak duyduğum lüzumsuzluk hissi bende tamamen yerleşmişti. Tam kapıdan çıkacağım sırada. Bunun sebebi herhalde. Hiçbir şeyden müteessir olmuyor. diğerlerinden başka bir şey beklenebilir miydi? İnsanları sevmeme ve onlara tekrar yaklaşmama da imkân yoktu. Başkalarına emniyet edebilir miydim? Böylece herhalde seneler geçecek. karşı evin bir odasında kira ile oturan bekârın radyosu. Benim bu insanlara ne lüzumum vardı? Beş on kuruş ekmek parası için bana tahammül edilebilir miydi? İnsanlar birbirinin maddi yardımlarına ve paralarına değil. yolda. iradesiz. en sevgilisi bana en büyük kötülüğü etmişti.
. Deminden beri aklıma getir154 . biraz dolaşarak da olsa. kim olduğunu anlamıştım. " "Evet evet.. Daha yüzünü görmeden. Prag'a gittik. demek. yanılmıyorum. Karım öteberi lazım olduğunu söyledi: "Yarın dükkânlar kapalıdır. muazzam vücudundan. Sokaklarda maksatsız dolaşanlar ve tozlu havada bir parça akşam serinliği arayanlar çoktu. çarşıya kadar bir daha yorulu-ver!" dedi. siz sahiden Herr Raif siniz! Aman.. insan bu kadar değişir!" diye bağırıyor ve sokaktan geçenler bize bakıyordu. Pekâlâ.. Hale kadar yürüdüm. Sadece Frau DöppkeL Bir koca uğruna bir van feda ettim. Bu Almanca hitaptan fena halde şaşırdım. tahmin ettiğiniz gibi.. Birdenbire kolumdan yakalandığımı hissettim. Bir kadın sesi kulağımın dibinde adeta bağırırcasına: "Herr Raif!" diyordu.ve her şey sona erecekti.. sizi Ankara'da görmek kimin aklına gelirdi?" dedim. Ama bunun sürüp gitmesine lüzum yoktu. " Prag der demez içim cız etti. Ben de alışverişi bitirdikten sonra paketleri koltuğuma sıkıştırarak heykele doğru yürüdüm. ne kendime... "Hayır.. işte.. Yani dün. asfalt yoldan dönmek istiyordum.. Frau van Tiedemann. cumartesi günü. Başımı yavaşça kaldırdım. Kadın beni sımsıkı yakalamış: "Hayır. Başka bir şikâyetim yoktu. Frau van Tiedemann değil... hadiseleri olduğu gibi kabul ediyor ve sessizce katlanıyordum. öğleüzeri eve gelmiş ve soyunmuştum. Başka hiçbir şey istemiyordum. ne başkalarına kabahat bulmuyor. Eve her zamanki eğri büğrü sokaklardan değil. Neredeyse korkumdan silkinip kaçacaktım. Günün birinde. Sıkılıyordum.. Tabii beraberce.. fakat pek zararlı değilim!" "Tebrik ederim. Canım istemeye istemeye giyindim. Siz döndükten pek az zaman sonra biz de pansiyondan ayrıldık. sadece sıkılıyordum. Hayat bana kötü bir oyun oynamıştı. Dükkânlardan birinin önünde sallanan kocaman saat altıyı gösteriyordu. Sesi de hiç değişmemişti: "Ah. Ortalık oldukça sıcaktı..
hatta biraz da fazla.. beni alakadar etmeyen mevzularda dolaşıyordum.geçtikten sonra öğrenmenin ne faydası vardı?. fakat artık benim tavsiyelerimi dinlemiyor. birbirimize soracak şeyler vardır.. Bu akşam da gidiyoruz. "Evet.. Hâlâ sokak ortasında durduğumuzu fark ettim ve: "Gelin bir yerde oturalım." Bir limonatacıda beş dakika oturmaya razı oldu ve hikâyesine orada devam etti: 155 . Sizi Ankara'da gördüğüme hâlâ hayret ediyorum!" dedim..mek istemediğim şeyi bu sefer zapt etmeme imkân kalmamıştı. bir saatten az kalmış.... sonra gülerek: "Evet.. sessiz bir kız çocuğu bulunduğunu ancak şimdi görüyordum. Fakat ne diye soracaktım? Benim Maria ile olan münasebetimden onun haberi yoktu. Dün gece geldik.. Geçerken uğradık. On iki yaşında filan. sualime ne mana verecekti? Nereden tanıdığımı sormayacak mıydı? Sonra söyleyeceği şeyler.. "Ankara'ya niçin geldiğinizi hâlâ söylemediniz!" "Ha.. Bunları hiç öğrenmemek daha iyi olmaz mıydı? Aradan bu kadar seneler -tam on sene. fakat bizim tren vakti geliyor. hakkınız var. bakın asıl bunu anlatayım. " Kadının yanında. Güldüm: "Kızınız mı?" dedim! "Hayır" dedi. Fakat siz hiç değişmemişsiniz!" "Siz de!" Biraz evvel daha samimi olduğunu hatırladım ve sesimi çıkarmadım.... Oğlum hukuk tahsilini bitiriyor!" "Gene kendisine kitap tavsiye ediyor musunuz?" Bir müddet hatırlayamadı.. Biz Ankara'ya gelmedik. Ankara'dan geçiyoruz. bir yerde otursak ne iyi olurdu.. seneler ne çabuk geçiyor!.. Aşağıya doğru yürüyorduk.. evet... Kaçırmayalım. Ankara'da olduğunuzu bilseydim muhakkak arardım. Maria Puder hakkında soracağım şeylere nasıl başlayacağımı bir türlü bilmiyor. "akrabam!. sekiz dokuz yaşlarında sarı benizli. O zaman daha pek küçüktü... Aman yarabbi. " "Evet. hep lüzumsuz..
Neden korkuyordum? Maria da kendisine göre bir başka Herr Döppke bulmuş olabilirdi. Belki de hâlâ bekârdı ve erkekten erkeğe koşarak.."Kocam şimdi Bağdat'ta." yanında oturan soluk benizli çocuğu gösterdi: "Hem de bu çocuk için. Nasıl olmuş da ayrılırken bunu düşünmemiştik? Haydi." "Demek sık sık Berlin'e gidip geliyorsunuz!" "Senede iki defa!" "Herr Döppke'nin işleri iyi gidiyor galiba!" Güldü ve kırıttı. hem de. Biraz zayıf diye kışı bizim yanımızda geçirdi.. Düşündüğüm zaman ben de onun çehresini hatırlayama-dım ve on seneden beri ilk defa olarak... Şimdi tekrar alıp götürüyorum. "inanacak adam" arıyordu... kendisine mektup yazın ve sorun! Kadınları ticaret işlerine karıştırmıyor!" "Şimdi nereye gidiyorsunuz!" "Berlin'e. nasıl soracağımı bilmemekten değil. Herhalde benim çehremin hatlarını bile unutmuş olacaktı. pek çabuk buluşacağımızı tahmin etmiş ve hafızalarımızın kuvvetine güvenmiştik. fakat bunu ancak şimdi fark etmeme ne demeliydi? Onun çehresini gözlerimin önüne getirmek lüzumunu hissetmemiş miydim? İlk aylarda yüzünün bütün hatlarını hafızamda sakladığı156 . Artık kendim de farkına varmıştım ki.. diyelim ki.. Fakat kocamın sıcak memleket mahsulleri üzerinde ihtisası var. Biliyorsunuz ya.. Hayret içinde kaldım. bu tereddüt. Fakat benim için her şey müsavi değil miydi? İçimde hiçbir canlı his yoktu. Bağdat'ta hurma üzerine iş yapıyor!" "Kamerun'da da hurma ticareti mi yapıyordu?" Kadın. ne benim onda. öğreneceklerimden korkmaktan geliyordu.. Hem memleketi ziyaret.. "Pek münasebetsizsin" der gibi yüzüme baktı: "Bilmiyorum. ne de onun bende resmimiz bulunmadığını fark ettim. Hâlâ soramıyordum. o müstemleke tüccarıdır!" "Ama Bağdat Alman müstemlekesi değil galiba!" "Biliyorum canım..
söze başladım: "Berlin'de akrabanız çok mudur?" "Hayır. bütün eski günleri ve hatıraları. Sonra. bana bütün sükûnumu kaybettirecek kadar kuvvetli ve tesirliydi. Her şeyin bittiğini anlayınca. bu çehreyi görmekten ve tasavvur etmekten büyük bir dikkatle kaçmıştım. Halbuki Türkiye'de herkes. Çek Alınanlarından. Kadın. son bir kararla. Kürk Mantolu Madonna'nın yüzü. fakat mümkün olduğu kadar lakayt görünmeye çalışarak. Bir resim sergisinde tesadüf etmiştim.. Neden sordunuz?" "Ben oradayken.... eliyle yolun kenarındaki ağaçlara dokunuyordu..... sonra Ankara pek hoşuma gidiyor!" Yaşlı kadın boyuna konuşuyordu. hiçbir heyecan duymayacağımdan emin olarak... Galiba ressamdı. bir kere daha yâd etmek isteyince... Beraber istasyona doğru yürüdük. Ve bende bir resmi bile yoktu. İstasyona bir hayli yaklaştıktan sonra.. Onun.. Ankara'dan ve Türkiye'den pek memnundu: "Ecnebilere bu kadar hürmet edilen bir memleket görmedim!" diyordu. Ancak.. böyle değildir. Sonra?" dedi. " "Nerede?" "Berlin'de. refahını ecnebi seyyahlara borçlu olduğu halde. hiç güçlük çekmeden hayalimde yaşattığımı hatırlıyordum. "İsviçre bile... Küçük kız beş on adım ileriden gidiyor.. muhayyilemde bile olsa. Ben asıl Praglıyım. pek çok değil.. fakat bulamamıştım. Buna dayanamayacağımı biliyordum. Halk her yabancıya adeta zorla evine girmiş biri gibi bakar.. sizin akrabanız olduğunu söyleyen bir kadın görmüştüm de. Ne lüzumu var? Frau Döppke saatine baktı ve kalktı.. Ben tereddüt ederek: 157 . bir ecnebiye bir kolaylık yapmak için sanki fırsat bekliyor. " Kadın birdenbire alakalandı: "Peki. şimdi. İlk Kocam da Hollandalıydı..mı ve her an.... onun çehresini aramış.
"Sonra... Bilmem... Bir kere mi ne konuşmuştuk... Güzel bir tablosu vardı... O vesileyle... " "İsmini hatırlıyor musunuz?" "Galiba Puder olacaktı... Öyle ya, Maria Puder! Tablonun altında imzası vardı... Katalogda da yazıyordu... " Kadın cevap vermiyordu. Tekrar kendimi topladım: "Tanıyor musunuz?" dedim. "Evet, akrabam olduğunu size ne diye söyledi?" "Bilmem... Galiba ben oturduğum pansiyondan bahsetmiştim de, o da benim orada bir akrabam vardır, demişti... Yahut da başka türlü... Şimdi hatırlayamıyorum tabii... On sene bu!" "Evet... Az zaman değil... Annesi bana, kızının bir zamanlar bir Türkle ahbap olduğunu ve bütün gün ondan bahsettiğini söylemişti de, acaba siz miydiniz diye merak ettim. Fakat garip değil mi, kadın kızının hayran olduğu bu Türk'ü bir kere bile görmemiş... O sene Prag'a gitmişti, Türk talebenin Berlin'den ayrılmış olduğunu, orada kızından öğrenmiş!.. " İstasyona gelmiştik. Kadın trene doğru yürüdü. Ben, sözü değiştirirsek bir daha aynı mevzua dönemeyeceğimden ve asıl istediklerimi öğrenemeyeceğimden korkuyordum. Onun için, sözüne devam etmesini büyük bir alakayla bekleyerek gözlerinin içine baktım. Kadın, eşyasını vagona yerleştirmiş olan otel garsonunu savdıktan sonra, bana döndü: "Neden soruyorsunuz?" dedi. "Maria'yı pek az tanıdığınızı söylüyordunuz!" "Evet... Fakat üzerimde çok kuvvetli bir tesir bırakmış olacak... Tablosu çok hoşuma gitmişti..." "İyi bir ressamdı!" İçimde birdenbire beliren, fakat mahiyetini anlayamadığım bir endişe ile sordum : "Ressamdı mı dediniz? Şimdi değil mi?" Kadın, etrafına bakınarak, küçük kızı aradı, onun vagona girip oturmuş olduğunu görünce, başını bana doğru eğerek: "Tabii değil..." dedi. "Çünkü artık yaşamıyor!" "Nasıl?" 158
Bu kelimenin ağzımdan bir ıslık gibi çıktığını duydum. Et-rafımızdakiler dönüp baktılar ve kompartımandaki çocuk başını pencereden uzatarak hayretle beni süzdü. Kadının gözleri dikkatle üzerimde dolaşıyordu: "Niçin bu kadar şaşırdınız?" dedi, "Neden sarardınız? Pek az tanıdığınızı söylemiştiniz?" "Ne de olsa" dedim, "hiç tahmin edilmeyen bir ölüm!" "Evet... Ama yeni bir şey değil... Belki on sene oluyor..." "On sene mi? İmkânı yok..." Kadın beni tekrar süzdükten sonra, biraz kenara çekti: "Görüyorum ki, Maria Puder'in ölümü sizi alakadar ediyor. Kısaca anlatayım bari" dedi. "Siz Türkiye'ye dönmek için pansiyondan ayrıldıktan iki hafta kadar sonra, biz de Herr Döppke ile beraber kalktık, Prag civarında bir çiftlik sahibi olan akrabalarımıza gittik. Orada bu Maria PudeıTe annesine tesadüf ettik. Annesiyle aram pek iyi değildi, fakat orada bunun üzerinde durmadık. Maria pek zayıf ve halsizdi, Berlin'de ağır bir hastalık geçirdiğini söylüyordu. Bir müddet sonra, tekrar Berlin'e döndüler. Kız oldukça kendini toplamışta. Biz de kalktık, kocamın asıl memleketi olan Doğu Prusya'ya gittik... Kışın Berlin'e geldiğimiz zaman Maria Puder'in teşrinievvel başlarında öldüğünü duyduk. Tabii dargınlığı filan unuttum ve hemen annesini aradım. Pek perişandı, adeta altmış yaşında gibi olmuştu. Halbuki o sırada ancak kırk beş kırk altı yaşlarmdaydı. Bize anlattığına göre, Prag'dan ayrıldıktan sonra Maria kendisinde bazı değişiklikler hissetmiş, doktora gitmiş, gebe olduğu anlaşılmış. Evvela bundan pek memnun olmuş, fakat annesinin bütün ısrarlarına rağmen çocuğun kimden olduğunu söylememiş. Hep: "Sonra öğreneceksin!" dermiş ve yakında yapacağı bir seyahatten bah-sedermiş. Gebeliğin sonlarına doğru sıhhati bozulmaya başlamış, doktorlar doğumu tehlikeli bulmuşlar, bir hayli ilerlemiş olan vaziyete rağmen müdahale etmek istemişler, Maria çocuğa dokunulmasına asla razı olmamış, sonra birdenbire fenalaşıver-miş ve hastaneye yatmış. Galiba albümin çokmuş... Evvelce geçirdiği hastalık da vücudunu sarsmış... Doğumdan evvel birkaç kere tamamıyla kendini kaybetmiş. Doktorlar müdahale ederek 159
çocuğu almışlar ve yaşatmışlar; buna rağmen Maria'ya nöbetler gelmekte devam etmiş ve bir hafta sonra, koma halinde ölmüş. Hiçbir şey söyleyememiş. Öleceğini asla tahmin etmiyormuş. Kendini bildiği en son dakikalarda bile annesine: "Öğrendiğin zaman hayret edeceksin; fakat sonra sen de memnun olacaksın!" gibi anlaşılmaz şeyler söyler, bir türlü adamın ismini vermezmiş. Annesi, Prag'a gitmeden evvel kızının kendisine sık sık bir Türk'ten bahsettiğini hatırlıyor. Fakat ne yüzünü görmüş, ne ismini biliyor... Çocuk dört yaşına kadar hastanelerde ve bakımevlerinde kaldı, sonra büyükannesi yanma aldı. Biraz zayıf ve durgun bir kız; fakat pek sevimlidir... Siz öyle bulmuyor musunuz?" Olduğum yere düşüverecekmişim gibi bir dermansızlık hissettim. Başım dönüyordu, buna rağmen dimdik ayakta duruyor ve gülüyordum: "Bu kız mı?" dedim ve başımla vagonun penceresini gösterdim. "Evet... Şirin değil mi? O kadar iyi huylu ve sessizdir ki!.. Kim bilir büyükannesinin ne kadar göreceği gelmiştir!" Kadın bunları söylerken, hep yüzüme bakıyordu. Gözlerinde adeta düşmanca diyebileceğim bir parıltı vardı. Tren kalkmak üzereydi. Vagona atladı. Biraz sonra her ikisi yan yana pencerede güründüler. Çocuk lakayt bir tebessümle istasyonu ve ara sıra beni seyrediyordu. İhtiyar ve şişman kadın beni bir türlü gözlerinin çemberinden bırakmıyordu. Tren hareket etti. Onlara elimi salladım. Frau Döppke'nin haince güldüğünü fark ettim. Çocuk içeri çekilmişti... Bütün bunlar, dün akşam oldu. Bu satırları yazdığım sırada aradan yirmi dört saatten biraz fazla bir zaman geçmiş bulunuyor. Dün gece bir saniye bile uyuyamadım. Yatakta arka üstü yatarak hep trendeki çocuğu düşündüm. Vagonun sarsıntılarıyla kımıldayan başını görür gibi oluyordum. Bol saçlı bir çocuk başı... Ne gözlerinin, ne saçlarının rengini hatta ne de ismini bi160
. Daha birkaç saat evvel. asla affedilmeyeceğini seziyordum. Fakat nihayet daha fazla dayanamadım ve kafamdan uzak tutmak istediğim hayal. Hiçbir şey. bunda gene muvaffak olamayacağımı. Yüzünde hiç dargınlık.liyordum. Belki biraz hayret. Mütemadiyen onları düşünüyordum. Ayrılırken elini bile sıkmamıştım. bir ölüyü suçlu tutmuştum. Halbuki bu anda onu. Yüzü daha solgun. gözleri da161 .. onun hatırasına karşı işlediğim cinayetin kefaretini vermeye çalışsam. belki de böyle yapmasının ve beni terk etmesinin bir sebebi vardır. tam on sene. Onun hatırasına bundan daha büyük bir hakaret yapılabilir miydi? Hayatımın temeli. Yanı başımda.. On sene. Onun hakkında en akla gelmeyecek şeyleri tasavvur etmiş ve bir an olsun durup da. bir ölüye kızmış. en mukavemet edilmezi. insanların en günahsızına kabahatlerin en ağırını.. aman yarabbi. Ve kızı alıp gitti. Utancımdan deli olacaktım. Ona hiç dikkat etmemiştim. yavaşça.. Kadın muhakkak ki birçok şeyler sezmişti. fakat daha ziyade. seven bir kalbi yüzüstü bırakmak ihanetini yüklemenin. Ömrümün sonuna kadar. bende bir fotoğrafı bulunmadığı için... yüzünü hatırlayamadığımı zannetmiştim. bir adım ötemde durduğu halde bir kere merakla yüzüne bakmamıştım. gayesi. Aynen tablodaki gibi biraz mahzun. hiç tereddüt etmeden. diz çökerek. dememiştim.. Tekerlekler bir raydan bir raya atlarken kızımın uyuyan başı hafifçe sarsılıyor... teferruatlı olarak görüyordum. kendi kızıma dair hiçbir şey bilmiyordum. hayattayken gördüğümden çok daha canlı. haksızlık edebileceğimi hiç düşünmeden şüphelenmiştim. sessiz sedasız gözlerimin önüne dikildi: Maria Puder. benim Kürk Mantolu Madonnam. zavallı ruhumun bütün kırgmlığıyla. dudaklarının kenarındaki ince kıvrıntı ve siyah gözlerinin derin bakışlarıyla karşımda duruyordu. Niçin bana o kadar hain bakmıştı? Herhalde bir şeyler tahmin etmişti. Bir ölüye karşı duyulan hazin ve faydasız nedametle kıvranıyordum. Şimdi yolda-lar. Halbuki sebeplerin en büyüğü. biraz istiğnahydı. sebebi olan kimseden on sene.. Halbuki bende onun bakışlarını karşılayacak cesaret yoktu. sitem yoktu. alaka ve şefkatle bana bakıyordu.. ölüm varmış.
benimle münasebeti olmayan bu vücudu. etrafıma karşı kendimi aşılmaz bir duvar içine alışımın hakiki sebebini şimdi anlıyordum: On sene.. hayatımdan o kadın çıktıktan sonra. benimle alâkası olmayan manasız bir hüviyetin derinliklerine gömülüp kalmıştım. her şey hakikiliğini kaybetmiş. Her noktayı. Hiç kimseye bir şey söylemeden. daha tesirliydiler. bundan sonra bana daha güç gelecektir. Bunları bir yabancıyı besler gibi doyuracağım. hislerimin benden uzak bir yabancıya aitmiş kadar benden uzak olduğunu gösteriyordu. Gene dün akşam anladım ki. Sergide resmini görmekten başlayarak. Alt dudağı bana doğru uzanıyor. Bunlar bana. ölmüşüm. Onunla beraber geçen hayatımız. aramızda konuşulan her kelimeyi hatırlıyordum. on seneden beri bir an bile yaşamamış olduğumu. ben onunla beraber. otuz beş seneye yaklaşan ömrümde. Raif!" demeye hazırlanıyordu. beni imkânsızlıklar içinde kıvrandırmamak. o dört beş aylık zaman. yanıma sokulmasını. sonra. bütün sırrını beraber alarak ölmüştü. Dün akşam. onu sevmekte devam etmiştim. On seneden beri ona karşı duyduğum hiddetin. oradan oraya sürükleyeceğim ve daima merhamet ve istihfafla seyredeceğim. ağzı: "Ah. bu kafayı taşımak. nebatat bahçesi gezintilerini. hastalığını birer kere daha yaşıyordum. Bir hayatı baştan aşağı dolduracak kadar zengin olan hatıralar. evimi ona kabule hazırlarken ölmüştü. odasında karşı karşıya oturuşlarımızı. hep beraber gezmeye gittiler. Fakat şimdi onu her zamandan ziyade seviyordum. beni sıkıntıya sokmamak için. ellerini tekrar avuçlarıma alıp ısıtmak istiyordum. hiç azalmayan bir aşkla. Sabahtan beri 162 . Ben keyifsizliğimi bahane ederek evde kaldım. belki de daha evvel. bütün hareketlerimin. düşüncelerimin. Karşımdaki hayale kollarımı uzatıyor. İçime ondan başka hiçbir kimsenin girmesine müsaade etmemiştim. böyle kısa bir zamana sıkıştırıldıktan için hakikattekinden daha canlı. Ev halkı bugün erkenden.. Her zamankinden daha çok yaşıyordu. Asıl "ben". Demek on sene evvel ölmüştü! Ben onu beklerken. ancak üç dört ay kadar yaşamış. Atlantik'te şarkısını dinleyişimi. bütün teferruatıyla gözlerimin önündeydi. yatakta Maria ile karşı karşıyayken anladım ki.ha siyahtı.
ruhlar beraber olmadıktan sonra. Bana hakikaten yaşamak imkânını verdiğin birkaç ay için sana teşekkür ederim. yaşayıp gidecektim. Sen bana.. Bunu sonuna kadar götüre-mediysen. Asıl büyük ve affedilmez haksızlığı sana karşı yaptıktan sonra. Senin hakkında verdiğim yanlış bir hükme dayanarak bütün insanları suçlu tuttum. seni başkalarında bulmaya gayret ederdim. Hâlâ gelmediler. Halbuki konuşmaya ne kadar muhtacım. Buna rağ163 .. Aramış olsaydım. Vücudunun bir parçası olarak geride bıraktığın çocuk.. Hayatımın başka türlü olmasına imkân var mıydı? Zannetmem.. fakat nefesimi ebedi bir yalnızlığa mahkûm etmeye mecburum. insanlara inanmamakta haksızlık etmişim. yeryüzünde bir babası bulunduğundan habersiz.. Ne ismini.. hiçbir şeyi düzeltmek istemiyorum. ne ifade ederler? Senelerden beri hiç kimseye bir tek kelime söylemedim. Kim ve ne olduklarını merak etmediğim insanlarla görüşüp onların sözlerini dinleyeceğim. Yollarımız bir kere karşılaştı. niçin seninle bir pencere kenarında oturup konuşamıyoruz? Niçin rüzgârlı sonbahar akşamlarında. kabahat senin değil. ben onu kaybettim. Böyle birkaç ay. Gene makine gibi akşamüzerleri alışveriş edeceğim. Hayat ancak bir kere oynanan bir kumardır. Fakat birazdan gülüşüp bağrışarak sökün ederler. Bugün hakikati anlıyorum. Ama bundan sonra her şey bitti. sessizce yan yana yürüyerek ruhlarımızın konuştuğunu dinleyemiyoruz? Niçin yanımda değilsin? On seneden beri belki boşuna yere herkesten kaçmışım. belki senin gibi birini bulabilirdim.bunları yazıyorum. Her şeyi o zaman öğrenmiş olsaydım. Fakat ona dair hiçbir şey bilmiyorum. diri diri mezara kapanmaktan başka nedir? Ah Maria. İkinci defa oynayamam. Her şeyi içinde boğmaya mecbur olmak. Ortalık kararmaya başladı. ne bulunduğu yeri.. onlardan kaçtım. dünyada başka türlü bir hayatın da mevcut olduğunu. belki zamanla alışır. birkaç ömür kıymetinde değil midir?. Artık benim için eskisinden beter bir hayat başlayacak. benim bir de ruhum bulunduğunu öğrettin. fakat her şeyden habersiz. uzak yerlerde dolaşıp duracak. bizim kızımız. Tesadüf seni önüme çıkarmasaydı. gene aynı şekilde. Benim bunlarla münasebetim nedir? Aradaki bütün bağlar.
Fakat buna tahammül edemeyeceğimi. Raif efendinin defteri burada bitiyordu. bana her şeyi anlattı. Raif efendinin ölümü bana o kadar tesir etmemişti. bilhassa ruhumu hiç bulunmayacak yerlere saklamalı. Hep yazmak istiyorum. ondan sonra gene içine kapanıp senelerce susmuştu. Bundan sonra onu daima yanımda bulacaktım. bütün bir gece. nasıl güldüğünü ve nasıl düşündüğünü tasavvur ederek bundan sonraki senelerimin yalnızlığını doldurmaya çalışacağım. nasıl mektebe gittiğini. başka hiçbir insana nasip olmayacak kadar canlı bir şekilde giriyordu. Onun nasıl büyüdüğünü. hastanın evine gittim. Sabah oluyordu.men hayalimde onu daima takip edeceğim. Sanki.. Verdiğim sözü yerine getirmek için defteri cebime koyarak. hayatının en canlı taraflarını seyrettiğim.Şubat 194. Diğer sahifelerde hiçbir not. Dün akşam bana: "Seninle şöyle bir oturup konuşamadık!" demişti. Kapı açıldığı zaman karşılaştığım telaş. hiçbir kayıt yoktu. Dışarıda gürültüler oluyor. Bir an kararsızca durup bekledim. asıl şimdi bulmuş gibi bir his vardı. Mnciteşrin 194. büyük bir korkuyla sakladığı ruhunu bir kereye mahsus olmak üzere dışarıya. içeriden gelen ağlamalar.1 164 . O bu dünyadan ayrılırken. benim hayatıma. hatta birlikte yaşadığım bu insanın birdenbire manasız bir yığın haline geldiğini göremeyeceğimi hissettim.. Her şeyi. İçimde onu kaybetmiş gibi değil. her şeyi. bu defterin yapraklarına aksettirmiş. Şirkette Raif efendinin boş masasına oturdum ve siyah kaplı defterini önüme koyarak bir kere daha okumaya başladım. Herhalde bizimkiler döndüler. Ben artık böyle düşünmüyordum. Ama ne lüzumu var? Bu kadar yazdım da ne oldu? Bizim kıza yarın başka bir defter almalı ve bunu kaldırıp saklamalı. Kafamda ona bir hayat seyri icap edip yanında yürüyeceğim.0. yavaşça sokağa çıktım. Dün akşam onunla uzun uzun konuşmuştum. Raif efendiyi son bir defa görmeden gitmek istemiyordum.
fakat büyük bir sabırsızlıkla asıl hedefine varmak isteyen adımlarımı zorla zapt ederek geziniyor.koridorlardaki resimlere bakıyormuş gibi ağır ağır.Her gün daima öğleden sonra oraya gidiyor. Düzenin sildiği kişiliklere. yanıtlanması zor sorular soruyor. yaşamın uçuculuğuna ve aşkın olanaksızlığına (?) dair.bu kitabında güçlü bir tutkunun resmini çiziyor. Kollarıyla bizi sarar. Yapıtlarında insanların görünmeyen yüzlerini ortaya çıkaran Sabahattin Ali.ta kapılar kapanıncaya kadar orada bekliyordum.rastgele gözüme çarpmış gibi önünde durduğum "Kürk Mantolu Madonna"yı seyre dalıyor. ." Kimi tutkular rehberimiz olur yaşam boyunca. Sorgulamadan peşlerinden gideriz ve hiç pişman olmayacağımızı biliriz.
This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
We've moved you to where you read on your other device.
Get the full title to continue reading from where you left off, or restart the preview.