Aile fertleri miras malını rızalarıyla farklı şekilde taksim yapabilir mi kısaca
Medine döneminin ikinci yılına kadar Hicaz yöresinde kadınlara, özellikle de kız çocuklarına babalarının mirasından bir şey verilmezdi. Bu cahiliye döneminden kalma bir uygulamadır. Hicretin ikinci yılında Ensar'dan Sa'd ibn Rabî', Uhud Gazvesinde şehid düşünce mal varlığına erkek kardeşi el koymuş, eşi ve iki yetim kızı ortada kalmıştı. Sa'd'ın hanımı Hz. Peygamber'e gelerek: "islâm yetimlere bir hak vermeyecek mi? Bunların yetişmesi ve evlenmesi malla yakından ilgili" dedi. Hz. Peygamber: "Sen şimdi git, ben daha sonra cevap veririm." dedi. Malla ilgili bu konunun Yüce Allah tarafından çözümlenmesini ve Kur'ân'a girmesini istediği belli idi. Gerçekten bir iki gün geçmeden çoğu kadın olan 12 akrabanın miras paylarını tek tek açıklayan Nisa Suresi 11, 12 ve daha sonra 176'ncı ayetler indi. Hz. Peygamber bu ailenin miras taksimini şöyle yaptı: İki kıza üçte iki, eşe sekizde bir, kalanı da ölenin erkek kardeşine verdi. Ayederde çözüm bu şekildeydi.
Kısaca bir anne veya baba vefat edince kendine ait mal varlığı üzerinde bu ayederde üç ihtimale göre şöyle paylaştırılmıştır:
1) Ölenin tek kızı varsa mirasın yarısını alır.
2) Kızların sayısı iki ve daha fazla ise üçte ikisini alırlar ve aralarında eşit paylaşırlar.
3) Erkek ve kız çocukları birlikte mirasçı olurlarsa erkek çocuğu iki, kız çocuğu bir alacak şekilde paylaşırlar. Eğer bu esaslara uyulmazsa miras ayetlerinin devamında bunların Allah'ın belirlediği sınırlar olduğu ve bu sınırlara uymayanın sürekli olarak içinde kalmak üzere cehenneme gireceği bildirilir.
Ancak ayetteki "Allah'ın sınırları" ifadesini "alt sınır" olarak yorumlama imkânı da vardır. Yani aile kendi arasında anlaşarak kız erkek ayırımı yapmadan eşit miras paylaşımı yapsalar bu da caiz olur. Ancak kız çocuklarına yukarıda belirtilen miktardan az veya hiç miras verilmez de, bu kız çocuğu ile miras vermeyen erkek kardeşleri helalleşmeden dünyadan ayrılırlarsa, ahirette bu hakları isteyeceğinden korkulur. Çünkü ahirette sıkışan kimse, kimde ne hak bulursa anne baba, kardeş dâhil almak için çalışır. Orada herkes kendini kurtarmanın peşine düşer.
Bu konuda şu ayet ibretlidir: "O gün kişi kardeşinden, annesinden, babasından, eşinden ve çocuklarından kaçar. O gün, herkesin kendine yetip artacak derdi vardır." (Abese, 80/34-37)
Buna göre, kadın mirasçılara nasslarda belirtilen miktardan az miras verilemez, helalleşme yoluyla fazlası verilebilir. Hatta erkek akrabalarının, böyle bir fazlakktan dolayı bağış ve tasadduk ecri alacakları umulur.
473 eş-Şevkânî, age., VI, 58.
474 Ebû Dâvûd, ferâiz, 8, Tirmizî, ferâiz, 12.