... konulu sunumlar: "Hafif Arama-Kurtarma ve Bina Değerlendirmesi"— Sunum transkripti:
1 Hafif Arama-Kurtarma ve Bina Değerlendirmesi Emniyet, Verimlilik ve HaberleşmeHafif Arama-Kurtarma ve Bina DeğerlendirmesiEmniyet, Verimlilik ve Haberleşme2. Bölümde Hafif Arama-Kurtarma ve Bina Değerlendirmesi; Emniyet, Verimlilik ve Haberleşme konularını birlikte işleyeceğiz.SSG-TAG Bölüm 2a
2 2. Bölümün AmaçlarıSınırlı kaynaklarla en kısa zamanda en çok sayıda insanı kurtarmak.Kurtarmacının kendi emniyetini sağlamak.2. Bölümün Amaçları1- Sınırlı kaynaklarla en kısa zamanda en fazla kişiyi kurtarmak.2- Kurtarmacının kendi emniyetini sağlamak.
3 2. Bölümün Hedefleri Hafif Arama ve Kurtarma Planlamasını anlamak. Hafif Arama - Kurtarmanın rolünü anlamak.Sivil Savunma Mahalle Görevlileri ve TAG’ ların emniyeti için bina hasar sınıflandırmasını öğrenmek.SSG-TAG’ ların ilk saatlerde ve profesyonel müdahaleciler geldikten sonra neler yapabileceğini öğrenmek.2. Bölümün Hedefleri1- Hafif Arama ve Kurtarma Planlamasını anlamak.2- Hafif Arama-Kurtarmanın rolünü anlamak.3- Sivil Savunma Mahalle Görevlileri ve TAG’ların emniyeti için bina hasar sınıflandırmasını öğrenmek.4- SSG – TAG’ ların ilk saatlerde ve profesyonel müdahaleciler geldikten sonra neler yapabileceğini öğrenmek.
4 Kurtarma Hakkında Ne Biliyoruz? EnkazaSıkışmış50%30%15%5%TeknikKurtarmaEnkaz Boşluklarında Mahsur KalmışProfesyonel MüdahalecilerYapısal Olmayan Elemanlar Altında KalmışToplum Afet GönüllüleriKurtarma Hakkında Ne Biliyoruz ?1- Tüm dünyada, afetler sonrasında enkaz altında kalanların yaklaşık yarısı kendi aile bireyleri ve komşuları tarafından kurtarılır. %30’u ise toplum afet gönüllüleri (mahalle afet gönüllüleri) tarafından kurtarılır. Diğer bir deyişle tüm kurtarmaların %80’i teknik olmayan yöntemlerle gerçekleştirilir.2- Kurtarmaların yaklaşık %20’si profesyonellerce gerçekleştirilir. Bunun %15’i sivil savunma, itfaiye ve acil müdahaleciler tarafından ve bunun da %5’i yüksek teknoloji kullanılarak gerçekleştirilir.3- Hafif arama-kurtarma konusunda bilgi vererek; (ışıklı kalem ile işaret ederek) %80’i halk tarafından gerçekleştirilen kurtarma faaliyetlerinin daha güvenli ve doğru yapılmasına yardımcı olunması; toplum afet gönüllülerinin profesyonel ekipleri nasıl destekleyebileceklerinin gösterilmesi, amaçlanmaktadır.(İstatistik kaynak FEMA) Amerika Acil Yönetim KurumuAileler, Komşular veO Anda Yardıma KoşanlarYaralanmalar, Sıkışma YokKAZAZEDELERİN DURUMU AFET SONRASI MÜDAHALE
5 Çökmüş Yapılarda Kurtarmanın 6 Evresi (I. N. S. A. R. A. G Çökmüş Yapılarda Kurtarmanın 6 Evresi (I.N.S.A.R.A.G.)BM Uluslararası A-K Grubu)1. Evre…Bilgi Toplama ve Araştırma2. Evre…Tesisatların Kapatılması3. Evre…Kaba Yüzey Taraması4. Evre…Bütün Boşlukların Aranması5. Evre…Giriş Yolu Açarak Kazazedeye Ulaşılması6. Evre…Kimse Kalmadığından Emin Olana KadarEnkazın AranmasıÇökmüş Yapılarda Kurtarmanın 6 Evresi(I.N.S.A.R.A.G.) Birleşmiş Milletler Uluslararası Arama ve Kurtarma Organizasyonu1- Yapı çökmelerinde kurtarma faaliyetinin Uluslararası Arama ve Kurtarma Organizasyonu (I.N.S.A.R.A.G) tarafından tanımlanmış 6 evresi vardır. Her arama kurtarma çalışmasında aşamalar farklı yoğunlukta ya da hızda gitmekle beraber birbirini izler.2- Göreceğiniz gibi burada yeşil ile renklendirilen ilk 3 evrede acil olarak yerel gönüllüler çalışabilir.1.Evre ...Bilgi Toplama ve Araştırma2.Evre ...Tesisatların Kapatılması3.Evre ...Kaba Yüzey Taraması3- Bu evreler “Hafif Arama-Kurtarmanın” görev tanımına karşılık düşer.Burada kırmızı ile renklendirilen son 3 evrede profesyonel olarak eğitilmiş kurtarmacılara gereksinim vardır.4. Evre ... Bütün Boşlukların Aranması5. Evre … Giriş Yolu Açarak Kazazedeye Ulaşılması6. Evre … Kimse Kalmadığından Emin Olana Kadar Enkazın Aranması4- Arama kurtarmalar sırasında her bina teker teker değerlendirilecek olursa, bu 6 evre görülecektir. Profesyonel deprem arama kurtarmacılar, binalar üzerinde bu metotla çalışırlar. Kimi zaman çok büyük bir enkazın sadece bir kısmında bu maddelerin tamamı aynı anda kullanılıyor olabilirken, bazen de binanın farklı yerlerinde aynı evrede çalışılıyor olabilir.5- Arama ve Kurtarma ekipleri çoğunlukla canlı değil ölü çıkartırlar. Kurtarma ekiplerinde çalışanların anlaması gereken en önemli nokta, ölülerde canlılar kadar önemlidir ve enkazın çevresinde ölüler için bekleyen acılı aileler vardır. Dolayısıyla enkaz altında ölü ya da canlı kimse kalmayana kadar çalışmaların devam etmesi gereklidir.6- Bundan sonraki bölümlerde, Sivil Savunma Görevlileri ve Toplum Afet Gönüllerinin güvenli bir şekilde, ilk 3 evrede nasıl çalışabileceğini ve sonraki 3 evrede de profesyonel ekipleri çalışmalarında nasıl destekleyebileceği üzerinde duracağız.7- Ağır kurtarmanın 6. evresi, bölgedeki tüm canlı ihbarları ve 5. evre çalışmaları bittikten sonra yürütülebilir. Profesyonellerin her zaman, 6. evre için yeterli zamanları olmayabilir.
6 Hafif Arama-Kurtarmanın Bileşenleri Zaman:ALTIN GÜNİnsan:Eğitimli KurtarmacılarDestek Ekipler / GönüllülerMalzeme:UygunlukOlayın GerektirdikleriMALZEMEİNSANHafif Arama-Kurtarmanın Bileşenleri Şunlardır:ZamanİnsanMalzemeDaha da basitçe belirtmek gerekirse Hafif Arama-Kurtarmayı ZAMAN ve KAYNAKLAR’a bağlı olarak düşünebiliriz.En öncelikli görevlerden biri varolan uygun kaynakları belirlemektir.ZAMAN
7 Enkaz Altından Çıkarılanların Zaman / Hayatta Kalma Oranları İlk 30 Dakika %1. Gün %2. Gün %3. Gün %4. Gün %5. Gün %5. Günden Sonra %Enkaz Altından Çıkarılanların Zamana Göre Hayatta Kalma Yüzdeleri1- İlk olarak, zaman unsuruna bakalım. Bir afet sonrasındaki dönemde ilk saatler ve ilk gün kritiktir.2- Enkaz altında ilk gün çıkarılanların %80’i hayatta kalır. Bu süreden sonra hayatta kalma oranı dramatik bir şekilde düşer (%36’ı ışıklı kalem ile gösterin) ve 2. gün çıkarılanların %36’sı hayatta kalırken 5. günde bu oran, sadece %7’ye düşer.3- Aslında burada SADECE dememek gerekir; kurtarmacılar 10, 12,14 gün sonra dahi enkazdan insanlar kurtarmışlardır. Onun için arama-kurtarma tüm bedenler bulunana kadar devam etmelidir. (Katılımcılar arasında profesyonel ya da gönüllü arama kurtarmacılar varsa, bu kişilere 5. günden sonra canlı kurtardıkları vaka olup olmadığını sorun.)
8 ALTIN GÜNBir afet sırasında, yaralanmış veya enkaz altında kalmış kazazedeler ilk 24 saat içinde kurtarılırsa %80 yaşama şansına sahiptir.Altın Gün1- Afeti takip eden ilk 24 saate ALTIN GÜN denir, çünkü insanların kurtulma şansı bu süre içinde en yüksektir.2- Maalesef, ALTIN GÜN sırasında, genellikle ancak etrafımızda olan insanlar bize yardım edebilecek durumda olurlar. Unutulmamalıdır ki kurtarmaların büyük çoğunluğu teknik değildir. Komşularımız ve ev halkı tarafından gerçekleştirilir. Profesyoneller bölgeye ulaştıklarında çok fazla yardıma gerek duyacaklardır.
9 İnsan Kaynakları İNSAN Sivil Savunmacılar Askerler Madenciler İtfaiyecilerPolislerEğitimli GönüllülerTesisatçılarMarangozlarElektrikçilerİş Makineleri OperatörleriYabancı Dil BilenlerDoktorlar, Hemşireler, Sağlık PersoneliMühendisler ve Mimarlarİnsan Kaynakları1- Önce personel kaynakları. Bölgede kim yaşıyor ve/veya çalışıyor? Şu an için uygunlar mı? Yardımcı olabilecek ne gibi hobileri ve becerileri var? Bu potansiyeli nasıl harekete geçirebiliriz?2- Çalışmalarımızda bize yardımcı olabileceklerden bazıları şunlardır:Sivil SavunmacılarAskerlerMadencilerİtfaiyecilerPolislerDoktorlar, Hemşireler, Sağlık PersoneliEğitimli gönüllülerTesisatçılarMarangozlarElektrikçilerİş Makineleri OperatörleriYabancı Dil BilenlerMühendisler ve Mimarlar
10 Teçhizat / Ekipman 1 Testereler 2 Jeneratör 3 Demir makası 4 Levye 5 Balyoz6 Balta7 Kürek8 Kova9 Kırıcı10 Delici11 Vinç12 Kaynak Makinesi13 Sprey Boya14 Ağaç Kalaslar15 Kazma16 Bisikletler17 Motorsikletker18 MerdivenlerTeçhizat / Ekipman1- Bölgenizde Arama-Kurtarma çalışmalarında kullanılabilecek ne gibi malzeme ve aletler mevcuttur? Nerede bulunurlar? Gerektiği durumlarda nasıl ulaşabilirsiniz? Bir afet sonrasında enkazı kesmek, kaldırmak ve taşımak için ne gibi araçlar kullanılabilir? Mahalle Afet Planını hazırlarken bu konuları da göz önünde bulundurmanız Arama-Kurtarma çalışmalarını hızlandıracaktır.2- Gerekli olabilecek araç ve malzemelerden bazıları şunlardır:Levyeler/ ManivelaOto KrikolarıElektrikli TesterelerAğaç kalaslarBina işaretlemesi için sprey boyaKazmaKovaİş EldiveniMaskeMotosikletlerBisikletlerJeneratörlerİş AyakkabısıKaskToz Maskesi
11 Emniyet Önlemleri “Eş”li Çalışma Emniyet Malzemeleri Kişisel TehlikelerKeskin nesnelerTozDüşen Yıkıntı ParçalarıYedek EkiplerEmniyet MalzemeleriKaskİş GözlüğüToz Maskesiİş EldiveniLateks EldivenÇelik Burunlu AyakkabıEl FeneriKılavuz İpiZorunlu Olmayanlar:Dizlikİşaretleme için Tebeşir, Sprey BoyaEmniyet Önlemleri1- Emniyet konusu mahalle gönüllülerinin birinci önceliğidir.2- Emniyet konusundaki en önemli unsur “Eşli Çalışma”dır. Bu sistemde herkes en az 2 kişi olarak çalışır. Bu basit emniyet önlemi, bu bölümdeki en önemli noktalardan biridir. Herkesin emniyeti için herkes eşli çalışmalıdır. Bir ekip 2,3,4 veya 5 kişiden oluşabilir. Ama öncelikle ekipte, eşli çalışacak bir çift, bunun yanısıra ulak, yazıcı, emniyeti gözeten başka kişiler de bulunur.3- Burada, birey olarak gereksiz ve düşüncesizce risk alıp, problemin bir parçası olmamak gerektiğini önemle vurgulamak isteriz. Bunun için, herkesin bir diğerine karşı sorumlu olduğu mahalle ekibinin bir parçası olarak, güvenlik için gerekli talimatlara UYMAK, ve müdahalecilerin güvenliğini ilk sıraya KOYMAK önemlidir. Eşli çalışmanın en temel amacı, bir müdahalecinin diğerinin güvenliğini gözetmesidir.4- Size ve eşinize zarar verebilecek tehlikelere karşı dikkatli olun:Keskin nesnelerTozDüşen Yıkıntı ParçalarıYangın ve tehlikeli maddeler5- Güvenliğiniz için yedek ekipler oluşturmalısınız. Herkes mola vermeli, dinlenmeli ve uyumalıdır, aksi halde sağlığınız ve güvenliğiniz tehlikeye girecektir.6- Bulundurmanız gereken kişisel güvenlik malzemeleri şunlardır:Kişisel Emniyet MalzemeleriKaskİş GözlüğüToz Maskesiİş EldiveniLatex Eldivenİş AyakkabısıKılavuz İpiEl FeneriZorunlu olmayanlar:Dizlikİşaretleme için Tebeşir, keçeli kalem, sprey boya
12 Hafif ve Ağır Arama - Kurtarma Mahalle Görevlileri ve TAG’ lar daha çok makine ve teçhizat gerektirmeyen ve risk taşımayan Hafif Arama ve Kurtarma işlerini yapar.Daha ileri bir teknolojiye sahip makine ve teçhizat gerektiren Ağır Arama ve Kurtarma işleri profesyonel ekiplere bırakılır.Profesyonel ekipler geldiğinde Mahalle Görevlileri ve TAG’ lar onlara yaptıkları işler hakkında bilgi verirler.Hafif ve Ağır Arama ve Kurtarma Planlamasını Anlamak1- Sivil Savunma Görevlileri ve TAG’lar daha çok makine ve teçhizat gerektirmeyen ve risk taşımayan Hafif Arama ve Kurtarma işlerini yapar.2- Daha ileri bir teknolojiye sahip makine ve teçhizat gerektiren Ağır Arama ve Kurtarma işleri profesyonel ekiplere bırakılır.3- Profesyonel ekipler geldiğinde SSG-TAG’lar onlara yaptıkları işler hakkında bilgi verirler.
13 Çöken Binada Hafif ve Ağır A-K Rolünü Anlamak Çökmüş bir binada öncelikle gözle arama yaparak kurtarılacaklar varsa ve kazazede için riskleri en aza indirerek çalışmak.Enkazın çevresinden dolaşarak arama yapmak, kurtarılacaklar varsa alet ve makine gerektirmeyen kurtarmayı yapmak.Ağır kurtarmayı gerektiren işleri profesyonel kurtarma ekiplerine haber vermek.Çöken Binada Kurtarma Aşamalarını ve Hafif Arama Kurtarmanın Rolünü Anlamak1- Çökmüş bir binada öncelikle gözle arama yaparak kurtarılacaklar varsa ve kazazede için riskleri en aza indirerek çalışmak.2- Enkazın çevresinden dolaşarak arama yapmak, kurtarılacaklar varsa alet ve makine gerektirmeyen kurtarmayı yapmak.3- Ağır kurtarmayı gerektiren işleri profesyonel kurtarma ekiplerine haber vermek.
14 Hafif Arama ve Kurtarma Planlaması Emniyet KonularıBilgi İhtiyacı ve DeğerlendirmeBina DeğerlendirmesiBina Hasar SınıflandırmasıHafif Arama-Kurtarmada Önceliklerin Belirlenmesi ve Kaynak KullanımıHafif Arama ve Kurtarma Planlaması1- Emniyet Konuları2- Bilgi İhtiyacı ve Değerlendirme3- Bina Değerlendirmesi4- Bina Hasar Sınıflandırması5- Hafif Arama – Kurtarmada Önceliklerin Belirlenmesi ve Kaynak KullanımıHafif Arama-Kurtarma Planlaması; güvenliğin gözden geçirilmesi, bilgi toplanması, gönüllülerin güvenliği için bina sınıflandırması ve kaynak yerleşiminin önceliklere göre yapılmasını içerir.
15 SSG ve TAG Emniyeti İçin Bina Hasar Değerlendirmesini Öğrenmek SSG ve TAG’ları öncelikle arama veya kurtarma işlerinde RİSK TAŞIMAYAN binalarda çalışmalıdır. Binanın artçı bir depremde yıkılma ihtimali varsa bu binada çalışılmamalıdır.Tam olarak yıkılmamış bir bina, yıkılmış bir binaya göre çok daha tehlikeli ve risklidir.Sivil Savunma Mahalle Görevlileri (SSG) ve TAG Emniyeti İçin Bina Hasar Değerlendirmesini Öğrenmek1- Sivil Savunma Mahalle Görevlileri ve TAG’lar öncelikle arama veya kurtarma işlerinde RİSK TAŞIMAYAN binalarda çalışmalıdır. Binanın artçı bir depremde yıkılma ihtimali varsa bu binada çalışılmamalıdır.2- Tam olarak yıkılmamış bir bina, yıkılmış bir binaya göre çok daha tehlikeli ve risklidir.
16 Profesyonel Kurtarma Ekipleri Geldiğinde SSG ve TAG Neler Yapabileceğini Anlamak Kurtarma ekiplerine olayın oluş saatinden bu zamana kadar neler yaptıklarını ve ekipleri yönlendirmede kendi fikirlerini söylemek ancak ekiplerin nasıl veya niye yaptıklarına karışmamak.Kendisinin de kurtarma ekibinde yer alabileceğini belirterek, bu konuda görev verilmişse verilen görevleri eksiksiz yaparak fazlasını yapmamak.Kurtarma ekipleri tarafından uygulanan kurallara kendisinin de uyması gerektiğini bilmek.Profesyonel Kurtarma Ekipleri geldiğinde SSG ve TAG lar Neler Yapabileceğini Anlamak1- Kurtarma ekiplerine olayın oluş saatinden bu zamana kadar neler yaptıklarını ve ekipleri yönlendirmede kendi fikirlerini söylemek ancak ekiplerin nasıl veya niye yaptıklarına karışmamak.2- Kendisinin de kurtarma ekibinde yer alabileceğini belirterek, bu konuda görev verilmişse verilen görevleri eksiksiz yaparak fazlasını yapmamak.3- Kurtarma ekipleri tarafından uygulanan kurallara kendisinin de uyması gerektiğini bilmek.
17 Durumun Belirlenmesi Mahallede Sürekli Durum Değerlendirmesi Olayın Tipi:Yoğunluğu / Ciddiyeti / SüresiTarih, Gün, SaatMevsim / Hava DurumuTehlikelerBinanın kullanım amacına göre değerlendirilmesi / Dolu mu? Kaç kişi vardı?Hasar TespitiDurumun BelirlenmesiMahallede Sürekli Durum Değerlendirmesi1- Genel durum değerlendirmesi için olayın boyutunun bilinmesi, bilgi toplanması öncelikle gereklidir.Yoğunluğu / Ciddiyeti / SüresiTarih, Gün, saatMevsim / Hava DurumuTehlikelerBinanın kullanım amacına göre değerlendirilmesi / dolu mu? / Kaç kişi vardı?Hasar Tespiti
18 Değerlendirmeler Genel Tehlikeler Boyu aşanlarYer seviyesiYer altıDiğer hasarlı komşu binalarElektrikle ilgili olanlarYangın:Doğal GazLPGSobaSuNükleer, Biyolojik ve Kimyasal TehlikelerTehlikeli maddeler (parlayıcı-patlayıcı)DeğerlendirmelerGenel Tehlikeler1- Genel tehlikelerin neler olduğunu belirlemek önemlidir. Kabaca 3 ortamda toplanabilir.Boyu aşanlar: elektrik direkleri, paratonerler, barajlarYer seviyesi: doğalgaz, su borularıYer altı: metro2- Bunlar;Elektrikle ilgili olanlarDoğal Gaz, LPG, soba ve diğer tehlikeli maddeler gibi.SuNükleer, Biyolojik ve Kimyasal Tehlikeler olabilir.3- Burada genellikle bir çoğumuzun yabancı olduğu bir konu üzerinde özellikle durmak istiyoruz: Bu konu, NBK tehlikeleridir.(Nükleer Biyolojik ve Kimyasal)Nükleer veya Radyoaktif Kaynaklar: Enerji santrallerindeki gibi büyük ölçekli nükleer reaktörler dışında da küçük ama ölümcül radyoaktif kaynaklar mevcuttur. Bunlardan en yaygın olanları paratonerlerin uç kısımlarında ve hastane laboratuarlarında bulunmaktadır. Bu nesneler sarsıntı sebebiyle düşmelere karşı güvenli hale getirilmelidir ancak eğer sarsıntı nedeni ile düşer veya yerlerinden koparlarsa o zaman bölgeyi emniyet şeridiyle çevirip ilgili ekip gelene kadar girişi engellemek en doğrusu olacaktır.
19 Tehlikeli Maddelerin Kontrolü DeğerlendirmelerTehlikeli Maddelerin KontrolüSınırlayınİzole EdinYok EdinAyırınDeğerlendirmelerTehlikeli Maddelerin KontrolüSivil Savunma Mahalle Görevlileri ve TAG’lar tehlikeli maddelerin yol açabileceği tehlikelerin farkında olmalıdırlar. (Katılımcılara tehlikeli maddeleri nasıl tanımlayabileceklerini biliyorlar mı, sorun?) Aşağıdaki özelliklere sahip maddeler tehlikeli maddeler olarak kabul edilmelidir.Diğer maddeleri aşındıran, patlayan veya kolayca tutuşan, suyla kolayca reaksiyona giren, ısı ve basınç altında sabit ve durağan olmayan ya da insanlar, hayvanlar ve çevre için zehirli olan maddeler.1- Aşağıdakilerle sınırlı olmamakla beraber tehlikeli maddeler içinde şunlar da vardır.PatlayıcılarYanıcı gaz ve sıvılarAşındırıcılarİnsana, hayvanlara veya çevreye zarar veren Zehirli MaddelerOksitleyicilerRadyoaktif maddeler2- Burada en önemli konu, tehlikeli maddelerin her an için potansiyel tehlike anlamına geldiğini bilmektir. Çok çeşitli türden yerlerde depolanmakta ve çok çeşitli türden araçlarla nakledildiklerinden dolayı, tehlike her an beklenmelidir.Bunun için MG ve TAG’ların öncelikle, taşıma sırasında veya depolamada tehlikeli maddeleri tanımlaması gerekir.HERHANGİBİR tehlikeli madde işareti görüldüğünde bunun DUR! DİKKAT! Anlamına geldiği bilinmelidir.3- Tehlikeli maddelerin risklerini azaltmak amacıyla şu yolu izleyin.SINIRLA – depolanan tehlikeli madde miktarını sınırlı tutun.İZOLE ET – uygun saklama kaplarında, kapalı dolap içinde saklayın ve bir tepkimeyi tetikleyebilecek kaynaklardan koruyun.YOK ET – gerekli olmayan maddeleri uygun şekilde imha edin.AYIRIN - birbiri ile teması tehlike oluşturacak maddeleri ayrı yerlerde depolayın. (Örneğin amonyak ve klor)4- Tehlikeli maddeler ve gönüllüler ile ilgili: Yerini tespit et, Bilmiyorsan dokunma, Profesyonellere haber ver.Yerini tespit et.Bilmiyorsan dokunma.Profesyonellere haber ver.
20 Bina Değerlendirmesi Yerleşim Türünün Tanımlanması Kullanım amacı, Ev, Okul, İşyeri, Sanayii, Kreş, Huzurevi, vb...Bina Dolu / BoşKullanım Düzeni ve ZamanıKişi SayısıRiski Belirler!Bina DeğerlendirmesiYerleşim Türünün Tanımlanması1- Kurtarma çalışmalarının önceliğini belirlemek için çalıştığınız söz konusu binanın ne amaçla kullanıldığını bilmelisiniz. Konut, Okul, Ticari, Sanayii, veya Özel gereksinim grubu ( kreş, huzurevi, engelliler ) için mi kullanılıyor?2- Bina, kullanılıyor mu yoksa boş mu? ( kullanılmadığını tam olarak bildiğimiz binaları dışarıdan “BOŞ” diye işaretleyerek bölge dışından gelen Arama - Kurtarma ekiplerinin zamanının boşa harcanmasını önleyebiliriz.3- Binanın kullanım türüne ve olayın zamanına göre içeride olması beklenen kişi sayısı değişir. Binalardaki kişi sayısı belirlenerek, risk altındaki yaşam sayısı tahmin edilebilir; böylece eldeki kaynakların kullanılmasında öncelikler daha kolay belirlenebilir.
21 Bina Değerlendirmesi Yapı Türünün Tanımlanması BetonarmeYığmaAhşapKerpiçÇelikGeleneksel(ör:bağdadi, hımış)DiğerBina DeğerlendirmesiYapı Türünün Tanımlanması1- Bir sonraki adımda binayı inceleyin ve yapı/inşa tipini belirleyin. Farklı türdeki inşa edilen yapılar farklı tehlikeler barındırırlar.2- Binalar hangi malzemeden yapılmıştır?BetonarmeYığmaAhşapKerpiçÇelikGeleneksel (ör: bağdadi, hımış)Diğer
22 Emniyet için Yapısal Hasar Sınıflandırması Arama ve Kurtarma çalışmaları süresince,Hafif Hasar –İçeri girip çıkmak için güvenlidir. İçeride ilk yardım yapılabilir.Orta Hasar- İçeri girmek ve uzun süre kalmak risklidir. Mecbur kalınmadıkça, içeride ilk yardım yapılmamalıdır. Sadece sağ kalanları arama ve dışarı çıkarmak için, sınırlı sayıda insan içeri girmelidir. Bina kapısında ekibin emniyetinden sorumlu bir haberci beklemelidir.Ağır Hasar- Güvenli değildir. Enkaz halinde ya da çökmemiş halde olabilir. Deprem Arama Kurtarma Ekibi gerektirir. Kazaları Önlemek için emniyet şeridi ile çevrilmelidir.Emniyet için:Yapısal Hasar SınıflandırmasıArama ve Kurtarma çalışmaları süresince,1- Hızlı bir değerlendirme ile hasar durumunu 3 sınıfa ayırıyoruz.Hafif – YeşilOrta – SarıAğır – Kırmızı2- Hafif hasarlı bir bina içeri girmek ve gerekirse ilk yardım için güvenlidir.3- Orta hasarlı bir binaya girmek Risklidir. Sadece sağ kalanları arama ve dışarı çıkarmak için, sınırlı sayıda insan içeri girmiş olmalıdır.4- Ağır hasarlı bir binaya girmek Çok Tehlikelidir. Pek çok ağır hasarlı bina, tamamen dengesiz/kararsız bir durumdadır. İçeri emniyetli bir şekilde girmek ve mahsur kalanları dışarı çıkarmak için, binaya destekler yerleştiren Ağır Arama ve Kurtarma ekibine gerek duyulur. Kazaları Önlemek ve enkazda sıkışmış olanların daha fazla tehlikeye maruz bırakmamak için bir emniyet alanı oluşturulur. SSG-TAG’lar emniyet alanı oluşturulmasında rol alabilir. Örneğin, Temmuz 2002’de Tüpraş Yangınında, toplum gönüllüleri profesyonel itfaiye çalışanlarına bu açıdan yardım etmişlerdir.5- Bu aşamada amaç, acil emniyet önlemlerinin alınması ve gereksinim saptamasıdır. Bu resmi bir hasar tespiti değildir. Şimdi, emniyeti sağlamak için, yapıda hasarın gözlenmesi ve sınıflandırması açısından gerekli temel bilgilere bakalım.
23 Yer Hareketi ve Binalar Pek çok betonarme binanın, ilk kuvvetli yer hareketinin en üst seviyeye ulaştığı anda çöktüğü bilinmektedir.Çökmelerin çoğu sarsıntıyı takip eden dakikada gerçekleşmez.Uzun süreli sarsıntıların etkileri tam olarak bilinememektedir.Yer Hareketi ve Binalar1-Depremlerin içinde yaşadığımız veya çalıştığımız binalar üzerindeki etkisinden biraz bahsedelim.Pek çok betonarme binanın kuvvetli yer hareketinin en üst seviyeye ulaştığında aniden çöktüğü bilinmektedir.Çökmelerin çoğu sarsıntıyı takip eden dakikada gerçekleşmez .Uzun süreli sarsıntıların etkileri tam olarak bilinememektedir.2- Normalde binalar yanlızca yerçekiminin etkisi ile başetmelidir – ve belki biraz rüzgar ile. Bununla birlikte bir deprem esnasında çoğunlukla yanal ve bazende düşey hareketlere de karşı koymaları gerekir.3- Yeryüzünü hızlı hareket eden ve aniden fren yapan bir araç olarak düşünün. Binaları da içindeki yolcu olarak varsayın. Araç hızlanmaya başladığında yolcu arkaya itilir. Durduğunda ise öne fırlar. Bu eylemsizlik etkisidir. Bir halının üzerine küçük birşey (örneğin, bir çocuk) koyup, halıyı kuvvetlice çekerek de aynı olayı canlandırabilirsiniz. Buna “ sihirli halı” deprem simulatörü diyoruz.Bir depremin gücü genellikle en fazla 1 G’ye ulaşır.
24 Hasar Değerlendirmesi Yapı Mühendisliği Binalar tasarlanırken, içlerinde bulunan eşya ve insanları, yer sarsıntısı, rüzgar gibi çeşitli yükleri taşıyabilmeleri için mühendislik hizmeti görmüş olmalıdır.Bir binanın taşıyıcı elemanları zorlanmış ya da zarar görmüşse, o bina artık güvenli değildir.Hasar DeğerlendirmesiYapı Mühendisliği1- Şimdi, hasar değerlendirmesi sırasında gerekli ve önemli olacağı için, binaların nasıl planlanıp, inşa edildiği konusundaki bazı temel bilgilere bakalım;Binalar tasarlanırken, içlerinde bulunan eşya ve insanları, yer sarsıntısı, rüzgar gibi çeşitli yükleri taşıyabilmeleri için mühendislik hizmeti görmüş olmalıdır.Bir binanın taşıyıcı elemanları zorlanmışsa, o binada kalmak artık güvenli emniyetli değildir.Bir bina mühendislik hizmeti görmemişse veya hasarlıysa, o binanın ne kadar güvenli emniyetli olduğu hakkında çok fazla şey söylenemez.2- (Katılımcılardan, Türkiye’de binaların mühendislik sürecinden geçmiş olmasına rağmen yıkıldığına dair sorular gelebilir. Yukarıda anlatılan faktörlere ek olarak, Türkiye’de İnşaat Mühendisliği Kurumunun çok iyi deprem yönetmeliklerine sahip olduğunu, ancak var olan standartlar yasalarla ve hukuk sistemiyle desteklenmediği için uygulamaya konulamadığını ve denetleme mekanizmasının çalışmadığından bahsedin.)Bir bina hiç mühendislik hizmeti görmemiş, kötü bir mühendislik çalışması ile yapılmış veya hasarlıysa, o binanın ne kadar güvenli olduğu hakkında çok fazla şey söylenemez.
25 Bina Elemanları (Özellikle Betonarme) YapısalYapısal OlmayanDüşeyKolonlarPerde DuvarlarDolgu DuvarlarBölme DuvarlarıPencerelerYatayKirişlerDöşemeÇatıTemelAsma TavanlarBağlantılarKolon-Kiriş BağlantılarıKiriş-Kiriş BağlantılarıKolon veya Kirişlerin Yapısal olmayan dolgu duvarlar ile bağlantılarıBina Elemanları(Özellikle Betonarme)1- Yapısal Elemanlar; binanın taşıyıcı elemanları olan kolonlar ve kirişlerdir.2-Yapısal elemanlar kendi ağırlıklarını, içerdeki eşyaların ve insanların ağırlıklarını taşıyacak, ayrıca sismik atalet (eylemsizlik) ve güçlü bir sarsıntının oluşturacağı etkiye de karşı koyacak şekilde tasarlanmalıdırlar.3- Öncelikle, Hafif Arama-Kurtarma çalışması için binanın güvenliğinin değerlendirilmesi açısından, gerekli bir bilgi olan, binanın farklı elemanlarının tanınması konusundaki bilgimizi tazeleyelim.4- Bütün binaların düşey ve yatay elemanları vardır. ( Düşey elemanlar; kolonlar, bazen duvarlardan oluşur, deprem güvenliği açısından çok önemlidir. Yatay elemanlar; kirişler, döşemelerdir) Ayrıca düşey ve yatay elemanlar arasında birleşim bölgeleri vardır.5- Düşey elemanlardan biri olan duvarlar bazen yapısal, bazen yapısal olmayan elemanlar olarak ya da ikisinin arasında bir yerde değerlendirilir. Yapısal duvarlar, perde duvar olarak da adlandırılır; sağlam ve taşıyıcı olarak inşa edilirler. Binanın dengesini/sağlamlığını arttırmak açısından önemlidirler.6- Türkiye’deki betonarme binalarda yapısal olmayan duvarlar yaygındır. Bunlara bölme duvarları da denir. Çoğunlukla delikli kil tuğladan yapılırlar ve ağırlık taşımak için tasarlanmamışlardır. Bununla birlikte eğer gerektiği gibi inşa edilirlerse veya sağlamlaştırılırlarsa binanın dengesinin/güvenliğinin sağlanmasında etkili olurlar.7- Kirişler ve döşemeler birlikte çalışan yatay elemanlardır ancak, sismik güvenlik için kirişler döşemelerden daha fazla önem taşımaktadırlar.
26 Bina Elemanları Perde Duvar Undamabed rc frame pix ……… ……………………… KolonKiriş………………………………………………………………Perde DuvarUndamabed rc frame pixBina Elemanları(Özellikle Betonarme)1-Bunları herkesin tanıyabildiğinden emin olalım.2-Katılımcılardan kolon, kiriş, perde duvar, dolgu duvarlar ve döşemeleri tanımlamalarını ve göstermelerini isteyin.
27 Betonarme Binalarda Kolonların Doğru İnşaası Doğru inşa edilen bir Kolondadüşey demir çubuklar (düşey donatı) yeterli miktarda, 20cm’den daha sık yerleştirilmiş olmalı,Yatay demir çubuklar (yataydonatı - etriye) kolon içlerine her 10cm de bir yerteştirilmiş olmalı,Beton karışımı homojen yapıda olmalı ve deniz kumu ya da büyük taşlar kullanılmamalıdır.Aynı özellikler Kirişler için degeçerlidir.Betonarme BinalardaKolonların Doğru İnşası1-Betonarme binalarda, kolonların nasıl inşa edilmesi gerektiğini bilirsek, etrafımızdaki zayıf ya da yanlış örnekleri daha kolay tanırız. Bu bilgi, binaları emniyet açısından sınıflandırırken de yardımcı olacaktır.2- Doğru inşa edilmiş bir kolonda 20cm’den daha sık aralıklarla düşey demir çubuklar bulunur. Bunlar da her 10cm’de bir konulmuş olan yataydaki çapraz demir bağlar ile sağlamlaştırılmıştır. (siyah çelik kolon parçalarını gösterin)3- Aynı özellikler Kirişler için de geçerlidir.
28 Betonarme Binalarda Etriyelerin Doğru İnşaası Etriyeler kolon içlerine 135derece açı ile bükülerek bağlanmalıdır.Uygun yapılan deprem etriyeleri betonun tutulmasına ve dağılıp parçalanmasına engel olacaktır.Betonarme BinalardaEtriyelerin Doğru İnşası1- Bu çapraz bağlar özellikle deprem sarsıntısı esnasında binanın sağlamlığını / dengesini ve sabitliğini korumak için kullanılırlar. Sismik olarak dayanıklı bir kolon inşasında bu çapraz bağları 135derece açı ile bağlamak gerekir. (Yeşil örneği gösterin.)2- Bununla birlikte eğer bu bağlar sadece 90 derece ile bağlanırlarsa (kırmızı örnek) bir sarsıntı esnasında kolayca patlarlar ve kolonun çökmesine neden olurlar. (10 cm kuralı yalnızca, kolonların en üst ve en alt kısımları için geçerlidir. Orta kısımlar daha geniş aralıklarla sarılmış olabilir.)3- Betonun karışımının homojen bir yapısı olmalıdır. ( Beton karışımında deniz kumu ya da taşlar kullanılmamalıdır.)
29 Betonarme Binalarda Yapısal Olmayan Elemanlar Dolgu Duvarlar Delikli tuğladan yapılan dolgu duvarlar, binaların taşıyıcı olmayan “yapısal-olmayan” elemanlarıdır.Dökülebilecekleri için, tehlikeli olabilirler ancak binanın çökmesine doğrudan sebep olmazlar.Dolgu duvarların sabitlenmesi için önlemler alınmalıdır.Betonarme BinalardaTaşıyıcı Olmayan Elemanlar: Dolgu Duvarlar1- Delikli tuğladan yapılan dolgu duvarlar, betonarme binaların “yapısal-olmayan” elemanlarıdırlar. Binanın ağırlığını taşımak için tasarlanmamışlardır. Ancak ilginç bir şekilde zayıf binalarda, binanın sağlamlığına yardımcı olabilmektedirler.2- Dolgu duvarların inşasında en sık rastlanılan hata çok az miktarda harç kullanılmasıdır. Bu yüzden bir sarsıntı esnasında tuğlalar düşer. Düşen tuğlalar insan hayatı açısından çok tehlikelidir ancak binanın çökmesine doğrudan sebep olmazlar.3- Yeni binalar için dolgu duvar inşasında (alçı gibi) hafif malzeme ve ses/ısı yalıtımı sağlayan (strafor gibi) malzemeler kullanılabilir. Diğer bir deyişle daha hafif dolgu duvar malzemeleri tercih edilmesi yerinde olur.4- Dolgu duvarları inşa sırasında veya daha sonrasında sabitlemek için bir dizi yöntem vardır.Gerektiği kadar harç kullanmak, kafes teli veya plastik ağın duvarlar boyunca gerilerek bunlar üzerine sıva yapılması. Tuğladan inşa edilmiş duvarları güçlendirmek için başka metotlar da denenmektedir ama bunlar duvarların daha çok yapısal eleman gibi davranmasını sağlayan yöntemler oldukları için mühendislik gerektirmektedirler.
30 Betonarme Binalarda Çöken Bina Ne Kadarlık Bir Alanı Kaplayabilir? Zemin sıvılaşması gibi durumlarda bina olduğu gibi devrilebilir. Böyle bir bina doğal olarak boyu kadar bir alanı kaplayabilir.Ülkemizde betonarme binaların birçoğu, kendi boyunun yarısı kadar bir yarıçapa moloz dökebilir.İnsanları bu alandan uzak tutmak gerekir.hBetonarme BinalardaÇöken Bina Ne Kadarlık Bir Alanı Kaplayabilir?1-Teorik olarak binanın yetersiz bir temeli varsa veya üzerinde bulunduğu zeminde sıvılaşma varsa, bina herhangi bir yönde yıkılabilir ve bu durumda her yönde bina yüksekliği kadar bir bölge tehlikeli olarak düşünülmelidir. Eğer bina bir yöne eğilmişse o zaman o tarafa doğru tamamen yıkılabilir ve tüm bina yüksekliği kadar bir bölge tehlikeli olduğu için kordona alınmalıdır.2- Bununla birlikte, deprem sebebiyle yıkılan çoğu betonarme binanın enkazı bina yüksekliğinin yarısı kadar bir bölgeye dağılır.3- İnsanları bu alandan uzak tutmak gerekir.h
31 Bina Hasar Sınıflandırmasında İzlenecek Adımlar Düşey ve yatay taşıyıcı yapısal elemanları incelenir.Kolon HasarıPerde duvar hasarıKiriş hasarlarıKolon / Kiriş bağlantıları kontrol edilir.Hasar kısmi mi, yoksa genel mi? Binanın 4 tarafı da MUTLAKA incelenir!Dengesiz ve tehlike oluşturabilecek taşıyıcı olmayan yapısal olmayan elemanlar belirlenir.Eğer bina ağır hasarlı ise; Dengeli mi? Dengesiz mi? Mühendis görüşü alınır.Eldeki bilgilere göre, içeri girip girmeme kararı verebilmek amacıyla ilk değerlendirme yapılır.Bina Hasar Sınıflandırmasında İzlenecek Adımlar1- Öncelikle düşey elemanları gözleyin. En önemlisi kolonlardır. Mühendislik hizmeti almış binalarda perde duvarlar nadiren problem oluştururlar.2- Daha sonra kolon/kiriş bağlantı noktalarının sağlam olup olmadığını gözleyin.3- Daha sonra tüm binanın etrafında dolaşarak hasarların kısmi mi? (yani yalnızca bir-iki noktada mı), yoksa genelde mi? (tüm binada mı) olduğunu gözleyin.4- Isıtma-soğutma tesisatları, bölme duvarları, asma tavan gibi yapısal-olmayan unsurların sağlam ve yerinde olup olmadıklarını gözleyin.5- Eğer tespitiniz, ağır hasarlı ise, binanın kararlı mı, kararsız mı olduğunu söylemek için bir mühendisin yardımına gerek duyulacaktır.6- İlk hasar değerlendirmesini yapın.
32 Bina Hasar Sınıflandırmasında İzlenecek Adımlar Hasarlı binalardan koparak üzerinize düşebilecek taşıyıcı ve taşıyıcı olmayan (yapısal olmayan) elemanlarına karşı dikkatli olun. Bölgede yardım ya da izleme amacıyla bulunan kişileri de hasarlı binaların altında durmamaları konusunda uyarın.BalkonlarMinarelerBacalarÇıkmalarMerdivenlerUydu antenleriSoğutucularBina Hasar Sınıflandırmasında İzlenecek AdımlarHasarlı binalardan koparak üzerinize düşebilecek taşıyıcı (yapısal) ve taşıyıcı olmayan (yapısal-olmayan) ve yapı elemanlarına karşı dikkatli olun. Bölgede yardım ya da izleme amacıyla bulunan kişileri de hasarlı binaların altında durmaMAları konusunda uyarın.BalkonlarMinarelerBacalarÇıkmalarMerdivenlerUydu antenleriSoğutucular
33 Eğitmene Not: Aralarda mümkün olduğu kadar süreyi aşmamaya özen gösterin. Eğitmenlerden veya asistanlardan biri eğer bu konuyla sorumlu olarak belirlenirse, duruma hakim olmanız daha kolay olacaktır. Aksi takdirde, bir de bakmışsınız ki eğitim normal sürenizin çok üstünde bitmiş.Unutmayın! Uzman bir eğitmen, eğitimi etkin ve verimli sunması kadar, süreyi de iyi kullanan eğitmendir.
34 Düşey Yapısal Elemanlar Betonarme Kolon Hasarları Bölünmeler, AyrılmalarÇapraz (Diagonal) ÇatlaklarYatay (Esneme) Çatlakları1.2.Düşey Yapısal ElemanlarBetonarme Kolon Hasarları1- Özellikle betonarme binalardaki duruma bakacağız.2- Öncelikle kolon hasarını kontrol etmeniz gerekir. Hasar seviyesini belirtirken kırmızı, sarı ve yeşil renkleri kullanıyoruz. Ağır hasar için “Kırmızı”, orta hasar için “Sarı” ve hafif hasar için “Yeşil” renklerini kullanıyoruz.3- Hasar seviyesi hakkında bir fikir verecek olan 3 farklı çatlak türü vardır.Yatay esneme çatlakları.YEŞİL45 derecelik açıyla duvarın bir alt kenarından diğer üst kenarına doğru giden çapraz çatlaklar. KIRMIZIBoyuna yarıkla, bölünmeler, ayrılmalar. SARI3.
35 Düşey Yapısal Elemanlar Kolonların Zemin Bağlantı Noktaları Kolonların temel veya yer seviyesine yakın bölgeleri kontrol edilmelidir.Düşey Yapısal ElemanlarKolonların Zemin Bağlantı Noktaları1- Bakmanız gereken ilk yer temel ya da yer seviyesindeki kolonlardır. Temel veya yer seviyesinde, kolonun dibine yakın yerle bağlantı yaptığı bölgeler kontrol edilmeli.2- Fotoğraftaki kolonlar temel seviyesinde ağır bir şekilde hasar görmüştür. Buradan binanın ağır hasarlı ve emniyetsiz olduğunu anlıyoruz.
36 Düşey Yapısal Elemanlar Yatay, Eğilme/Esneme Çatlakları İnce yatay çatlaklar binanın hafif hasarlı olduğunu gösterir.Düşey Yapısal ElemanlarYatay, Eğilme/Esneme Çatlaklarıİnce yatay çatlaklar binanın hafif hasarlı olduğunu gösterirler. Eğer bu görebildiğiniz tek hasar tipi ise binanın belli bir çökme tehlikesi TAŞIMADIĞINDAN emin olabilirsiniz.Görünür bir beton patlaması ve demir yok.
37 Düşey Yapısal Elemanlar Yatay, Eğilme / Esneme Çatlakları Ancak çatlaklar çok uzun ve kalın ise, yanısıra betonda patlamalar ve kalıcı deformasyonlar varsa eğilme/esneme çatlakları tehlikeli olabilir.Kalıcı DeformasyonDüşey Yapısal ElemanlarYatay, Eğilme/Esneme ÇatlaklarıAncak çatlaklar çok uzun ve kalın ise, yanı sıra betonda patlamalar ve kalıcı deformasyonlar varsa eğilme/esneme çatlakları tehlikeli olabilir.
38 Düşey Yapısal Elemanlar Betonarme Kolonlarda Kabuk Dökülmeleri Betonarme kolonlardaki kabuk dökülmeleri bir hafif hasar işaretidir.dikey demir donatıyatay demir donatıDüşey Yapısal ElemanlarBetonarme Kolonlarda Kabuk Dökülmeleri1- Betonarme kolonlar üzerindeki kabuk dökülmeleri binanın hafif hasarlı olduğunu gösterir.2- Şekilde gördüğünüz gibi yatay ve düşeydeki demir çubuklar birbirine bağlıdır. Çekirdek beton hasar görmemiştir. Yalnızca dış yüzeydeki kaplama kopmuştur.sıva - kaplamadökülmesi
39 Düşey Yapısal Elemanlar Betonarme Kolonlarda Çekirdek Betonun Patlaması Betonarme bir kolonda çekirdek betonunun ezilmesi / patlaması ağır bir hasardır.Düşey Yapısal ElemanlarBetonarme Kolonlarda Çekirdek Betonun Patlaması1- Kolonun iç kısmındaki, (kaplama ya da kabuk diye adlandırdığımız en dışta görünen beton kısmın altındaki) betona “çekirdek” beton denir.2- Bir kolonda çekirdek betonunun ezilmesi ağır hasarı gösterir.Resimde görülen kolonda, demir ile beton arasında boşluklar oluşmuş.
40 Düşey Yapısal Elemanlar Betonarme Kolonlar Çapraz/Diagonal Çatlaklar Yaklaşık 45 derecelik bir açıyla, bir “X” veya yarım “X” şeklinde oluşmuş çatlaklar çok tehlikelidir:Ağır Hasar anlamına gelir.Düşey Yapısal ElemanlarBetonarme Kolonlarda Çapraz / Diagonal Çatlaklar1- Çapraz çatlaklar, bir “X” veya bir “X”in yarısı gibi şekil almışsa çok tehlikelidirler.2- Bu çapraz çatlaklar bir kolon ya da perde duvarda ise çok tehlikelidirler.3- Bu tür hasarlar, AĞIR HASAR anlamına gelir.
41 Düşey Yapısal Elemanlar Malzemenin Kopması ve Yamulması Yatay yerleştirilmiş malzemelerin kopması veya boyuna yerleştirilmiş malzemenin yamulması veya inşaat demirinin betondan sıyrılması hepsi ciddi hasarlardır.yaklaşık 45 derece açıyla çapraz çatlakzorlanmış dikeyİnşaat demirlerikopmuş yatay inşaat demirleriDüşey Yapısal ElemanlarBetonarme Kolonlarda Malzemenin Kopması ve Yamulması1- Düşey elemanlarda ağır hasarı gösteren diğer durumlar şunlardır.Kopmuş çapraz bağlantılar.Boyuna demir çubukların yamulması.İnşaat demirinin betondan sıyrılması.2- Bunlarla beraber, düşey yerleştirilmiş malzemeleri desteklemek amacıyla konulmuş olan bir yatay malzemenin de kopması, yine ciddi hasar anlamına gelir.yamulmuş dikey inşaat demirleripatlamış çekirdek beton
42 Düşey Yapısal Elemanlar Malzemenin Kopması ve Yamulması Yatay yerleştirilmiş malzemelerin kopması veya boyuna yerleştirilmiş malzemenin yamulması veya inşaat demirinin betondan sıyrılması hepsi ciddi hasarlardır.Düşey Yapısal ElemanlarBetonarme Kolonlarda Malzemenin Kopması ve Yamulması1- Düşey elemanlarda ağır hasarı gösteren diğer durumlar şunlardır:Kopmuş çapraz bağlantılar.Boyuna demir çubukların yamulması.İnşaat demirinin betondan sıyrılması.2- Bunlarla beraber, düşey yerleştirilmiş malzemeleri desteklemek amacıyla konulmuş olan bir yatay malzemenin de kopması, yine ciddi hasar anlamına gelir.
43 Düşey Yapısal Elemanlar Perde Duvarlar Perde duvarlar, deprem sonucu oluşması muhtemel deformasyonlara dayanmak üzere tasarlanmış yapısal elemanlardır.Bir perde duvar çok geniş bir kolon gibi görünür. Duvara vurulduğunda gelen tok ses, duvarın boş olmadığını gösterir.Betonarme binaların yanısıra, perde duvarlara yığma ve kerpiç gibi değişik bina tiplerinde de rastlanabilir.Düşey Yapısal ElemanlarPerde Duvarlar1- Perde duvarlar çeşitli bina türlerinde bulunabilir. En önemli özelliklerinden biri, temelden itibaren kesintisiz olarak yükselmeleridir. Betonarme binalarda perde duvar olabilir. Bunlar çok geniş kolonlar gibi görünürler (perde duvarların kolonlardan farkı, uzunluklarıyla genişlikleri arasında en az 5 kat fark olmasıdır.) Yığma binalardaki tuğla duvarlar olabilirler. Kerpiç duvarlar olabilirler. Ya da ahşap kaplama olabilirler.2- Perde duvarlar, binalarda, sismik etkilere dayanmak üzere tasarlanmış yapısal elemanlardır. Perde duvar geniş bir kolon gibidir. Dışarıdan vurulduğunda gelen sese göre duvarın boş olmayıp, dolu olduğunu anlayabilirsiniz.3- Perde duvarlara betonarme, yığma ve kerpiç gibi değişik bina tiplerinde de rastlanabilir.
44 Düşey Yapısal Elemanlar Perde Duvar Çatlakları Perde, yığma ve kerpiç duvarlardaki çapraz / diagonal çatlaklar binanın ağır hasarlı olduğunu gösterir. Ancak, dolgu duvarlarda bu ağır hasar anlamına gelmeyebilir.1mm’den daha ince çatlaklar tehlikeli değildir ama 1mm’den daha kalınları tehlikeli olabilir.Düşey Yapısal ElemanlarPerde Duvar Çatlakları1- Perde duvar çatlakları binanın ağır hasarlı olduğunu gösterirler.2- Yığma binalarda binanın yükünü taşıyan perde duvar tipindeki 45 derecelik zig-zag çatlaklar ciddi hasar olarak değerlendirilmelidir.3- 1mm’den daha ince çatlaklar tehlikeli değilken 1mm’den daha kalınları tehlikeli olabilir.
45 Düşey Yapısal Elemanlar Taşıyıcı Duvarların Ayrılması Taşıyıcı Duvarların Ayrılması ciddi hasar anlamına gelebilir.Birbirine yaslanmış duvarlarDüşey yükü taşıma kabiliyetini yitirmiş duvarlarDüşey Yapısal ElemanlarTaşıyıcı Duvarların Ayrılması1- Perde Duvar ayrılması bir AĞIR HASAR göstergesidir.2- Bu örnekteki yapı, kerpiç bir binadır ve hasar ağırdır.3- Duvarlardaki küçük ve dar ayrılmalar da ciddi hasar olarak değerlendirilmelidir. Çünkü, bir artçı nedeniyle ayrılma büyüyebilir, duvar dışarı dökülebilir ve dolayısıyla çatı çökebilir.
46 Düşey Yapısal Elemanlar Perde Duvar Çatlakları Hasarın kısmi mi, yoksa genel mi? olduğu kontrol edilir.Düşey Yapısal ElemanlarPerde Duvar Çatlakları1- Perde duvar çatlakları yaklaşık 45 derece açıyla oluşur. Özellikle çatlaklar perde duvarın bir yanından diğerine uzanıyorsa durum çok tehlikelidir.2- Eğer perde duvarlarda çatlaklar görürseniz hasarın kısmi mi yoksa genel mi olduğunu kontrol edin/ettirin.
47 Yapısal Olmayan Düşey Elemanlar Dolgu Duvar Çatlakları ve Delikler Dolgu duvarlardaki çatlak ya da dökülmeler hafif hasar olarak kabul edilirler.Yapısal-Olmayan Düşey ElemanlarDolgu Duvar Çatlakları ve Delikler1- Düşey elemanlarda rastlanılan bir diğer hasar türü de dolgu duvarlardaki çatlaklar, hatta düşmüş parçalardır. Tuğla ya da seramik kaplama dolgu duvardaki çatlaklar genellikle zig-zag şekli oluştururlar.2- Bu tip hasar binanın değil sadece duvarların sağlam olmayabileceğini gösterir.
48 Yapısal Olmayan Düşey Elemanlar Dolgu Duvar Çatlakları ve Delikler Mühendislerin bakış açısı ile, dolgu duvarlardaki hasarlar binanın yıkılmasına neden olmaz. Ancak binadan koparak düşen tuğlalar başlı başına büyük birer tehlikedir. Dikkatli olunması gerekir!Yapısal-Olmayan Düşey ElemanlarDolgu Duvar Çatlakları ve Delikler1- Mühendislerin bakış açısından dolgu duvarlardaki hasarlar hafif olarak kabul edilir ve bina bu sebepten yıkılmayacaktır. Bununla birlikte düşen tuğlalar başlı başına büyük bir tehlikedir. Dikkatli Olun !2- Bir binadaki hasarın hafif mi? yoksa ağır mı? olduğuna karar vermeden önce, incelenen duvarın yığma tipi bir perde duvar mı? yoksa yalnızca bir dolgu duvar mı? olduğundan emin olunması gerekir.
49 Düşey Yapısal Elemanlar Kolon / Kiriş Bağlantıları Çatlamış veya ezilmiş kolon / kiriş bağlantıları çok tehlikelidir.Düşey Yapısal ElemanlarKolon / Kiriş Bağlantıları1- Kolonlar incelendikten sonra bakmamız gereken bir sonraki yer kolon/kiriş bağlantılarıdır.2- Çatlamış veya ezilmiş kolon/kiriş bağlantıları çok tehlikelidir, ağır hasar anlamına gelir.
50 Düşey Yapısal Elemanlar Kolon / Kiriş Bağlantıları Elbette ki kolonlar ve kirişler arasındaki bu bağlantılar birbirlerine dik olmalıdırlar. Bağlantılardaki bozukluk ağır hasara işarettir.
51 Genel Hasar mı, Kısmi Hasar mı ? s›va dökülmes›Genel Hasar mı? Kısmi Hasar mı?1- Tüm durumlarda hasar değerlendirmesi yaparken binanın her tarafına bakmak gerekir.2- Büyük bir binada bir iki yerdeki bölgesel hasar, “orta” hasar olarak kabul edilir.3- Çeşitli yerlerdeki veya binanın genelinde bulunan hasar ise “ağır” hasar olarak kabul edilir ve tehlikelidir.4- Yukarıdaki şekilde (ışıklı kalemle sarı rengin üzerindeki binayı göstererek) sadece 2 yerde görülen hasar, bu binayı “orta” hasarlı (Sarı) olarak değerlendirmemize neden olur. Kırmızı rengin üzerindeki bina ise çeşitli yerlerden hasar görmüştür bu da binanın emniyetsiz olduğunu gösterdiği için (Kırmızı) ile işaretlemek gerekir.Büyük bir binada sadece 1-2 yerdeki bölgesel hasar, orta hasar olarak kabul edilir.Çeşitli yerlerde veya binanın genelindeki çok sayıda noktada bulunan hasar ise ağır hasar olarak kabul edilir ve tehlikelidir.
52 Dengesiz mi, Dengeli mi ?Find a stable liquefaction building, Vertical sinking.Dengesiz mi, Dengeli mi ?1- Binanın dengeli mi dengesiz mi olduğunu gözleyin?2- Genelde tamamen çökmüş bir bina dengelidir, oturmuştur. Bununla birlikte, enkazın üzerindeki aşırı hareketler ve ağırlık sebebiyle, içeride sıkışmış insanlar varsa daha fazla zarar görebilirler.3- Dengesiz bir bina etrafındaki bölge için büyük bir tehlike kaynağıdır ve daha fazla yaralanmalara ve ölümlere sebebiyet vermemesi için güvenlik kordonuna alınmalıdır.4- Sıvılaşmaya maruz kalan bir bina;Eğer hala düşey konumda dik olarak duruyorsa, orta hasarlıdır.Eğer yan yatmışsa, her durumda tehlikeli olduğu bilinmelidir, ağır hasar anlamına gelir.5- Şüphede kalınması durumunda, binaya girmeden bir uzman mühendise danışmakta yarar vardır.
53 Diğer Hasar Türleri Yumuşak İlk Kat - Dengesiz Büyük / Geniş PencerelerGeniş Açık Zemin KatDiğer Hasar TürleriYumuşak İlk Kat - Dengesiz1- Yumuşak ilk kat Türkiye’de rastladığımız en yaygın ve tehlikeli inşaat hatalarından biridir. Geniş, açık ve büyük pencereleri olan giriş katı sebebiyle binanın ağırlığını taşıyacak yeterince destek bulunmaz.2- Yumuşak kat bulunan binalardaki kolon ve bağlantı yerlerindeki hasarlar çok ciddi, ağır hasarlardır. Ek olarak bu binalar son derece kararsızdırlar.
54 Diğer Hasar Türleri Temel Kayması – Dengesiz Tek katlı ahşap ve tuğla karışımı (karma) yapıda temelin kayması, yana hareket etmesi.Diğer Hasar TürleriTemel Kayması1- Buradaki örnekte, gördüğümüz tek katlı karma yapı temelinden kaymıştır, ve bu yüzden emniyetli değildir.2- Bu yapı tek katlı olduğu için yüksek binalar kadar tehlike oluşturmaz.3- Bu bina dengesiz bir yapıda olduğundan, SSG-TAG’ lara göre arama ve kurtarma faaliyetleri için risklidir.
55 Diğer Hasar Türleri Devrilme Normalde perde duvarların, yapısal dayanıklılığa oldukça fazla katkısı vardır.Nadiren, temelin yetersiz ve dayanıksız yapıldığı binalarda perde duvarların yardımına rağmen devrilmeler olabilir.Diğer Hasar TürleriDevrilme1- Bu tip çökmeler nadiren görülür. Binaların yapısal dayanıklılığını oldukça fazla arttıran perde duvarları vardır. Ancak temellerin yetersiz olduğu binalarda bu tip bir çökme nadiren de olsa görülür.2- Bina dengeli görünse de değildir. çünkü bu durumda duvarlar, zemin, tavan ve döşeme de duvar haline gelmiştir. Oysa bu elemanlar mühendislik açısından böyle tasarlanmamışlardır. Bu yüzden bina güvensiz, kararsız, dengesiz olarak düşünülmelidir.
56 Diğer Hasar Türleri Ara Katlarda Çökmeler Ender rastlanan, öngörülmesi çok güç bir çökme tipidir..Diğer Hasar TürleriAra Katlarda Çökmeler1- Az rastlanılan bir durumdur Kobe depreminden alınan bir hastane binası.Alt katlarda çok büyük düşey yapısal elemanlar istemedikleri için belli bir kata kadar betonarme inşaa edip, sonrasında çelik devam etmişler Kobe depreminde de bunun işlemediğini görmüşler.(Japonların 1995 ten önce sır gibi sakladıkları depreme dayanıklı amaçlı bina tasarımı olduğundan da bahsedebilirsiniz.)2- Öngörülmesi çok güç bir çökme halidir. Tehlikelidir.3- Profesyonel arama ve kurtarma gerektirir.4- Ara katın çökme nedeni olarak; kullanılan malzemenin bitmesi durumunda farklı malzeme kullanmış olmak, tasarımda değişiklik yapmak (kolonların kesilmesi gibi) söylenebilir.
57 Diğer Hasar Türleri Sıradışı Mimariler - Dengesiz Stres yoğunlaşmasıDiğer Hasar TürleriSıradışı Mimariler1- Mimari tasarımları ve geometrik şekilleri sebebiyle bazı binalarda, binanın farklı bölümleri farklı yönlerde hareket edebilir. Bu durum binanın belli bölgelerinde gerilimin artmasına ve ciddi hasar görmesine neden olabilir.2- Bina bölümlerinde oluşan hasar farklı görünse de birbirleri ile bağlantılı oldukları için dengesizdir / kararsızdır.L Şeklinde BinaGerilmeYer Hareketi
58 Diğer Hasar Türleri Bitişik Yapıların Verdiği Hasarlar Bitişikteki yapıların neden olduğu hasar veya aşırı ağırlık yüklemesi sebebiyle sağlam binalar hasarlı hale gelebilir.İçeriye girilmeden önce binaların doğru ve güvenli bir şekilde desteklenmiş olması gerekir. Ancak, bu profesyonellerin işidir.Diğer Hasar TürleriBitişik Yapıların Verdiği Hasarlar1- Diğer bir önemli tehlike de yukarı katlardan veya etraftaki yapılardan gelen yıkıntılardır. Bina, bu fazladan yükü taşımak üzere tasarlanmadığı için tehlikeli hale gelebilir.2- İçeriye girilmeden önce bu tip binaların güvenli bir şekilde desteklenmiş olması gerekir. Unutmayalım ki, ağır hasarlı binalarda çalışmak ve destekleme yapmak ancak profesyonellerin işidir. Biz gönüllüler, onlara malzeme sağlayarak yardımcı olabiliriz.
59 Emin Değilsen? Bina desteklemede, Her durum bir karar gerektirir. Emin değilsen, daha emniyetli olanı seç.Uzman bir mühendise danış.Profesyoneller için!!Emin Değilsen?Daha Emniyetli Olanı Seç1- Her durum bir karar ihtiyacı gerektirir. Emin değilsen, Hata Yapma! ve Emniyetini Düşün!. Uzman bir mühendise danış.2- Bazı binalar ağır hasarlı olmakla birlikte aslında dengelidirler. Yine de gönüllüler veya etraftaki bekleyenler enkazın üzerine fazladan yük bindirmemek için çok dikkatli olmalıdırlar. Aksi durumda, enkaz altındakilerin durumu daha fazla tehlikeye girebilir.3- Dengesiz binalara girmeden önce hem kurtarmacıları hem de enkaz altındakileri korumak için mutlaka destekleme yapılmalıdır. Profesyonel ekipler, enkaz içinde kendilerine, madencilerin yaptığı gibi, destekleme / tahkimat yaparak yol açarlar. Böylece enkaz üzerlerine çökmez.
60 İlk Hasar Değerlendirmesi Hafif Hasar Belirtileri Yüzeysel.Dekoratif / Kozmetik.Küçük Çatlaklar.Sıva Çatlakları.Basit deyişle, yapısal olmayan hasarlar.İlk Hasar DeğerlendirmesiHafif Hasar Belirtileri1- Bundan sonraki bölümde Hafif, Orta, Ağır hasar belirtilerine bakacağız.Hafif hasarların işaretleri şunlardır:YüzeyselDekorasyonKüçük ÇatlaklarSıva ÇatlaklarıYapısal olmayan hasarların çoğuEğitmene not: İlk saatlerde hasar tespitini yapacak olan SSG-TAG’lar için “İlk Hasar Değerlendirmesinde Hasar Türlerini belirleyen dikkat edilmesi gereken kriterler” olarak katılımcılara açıklamada bulunmayı atlamayınız.
61 İlk Hasar Değerlendirmesi Orta Hasar Belirtileri Hasarların genel değil de kısmi olması.İnce Eğilme / Esneme Çatlakları.Sağlam kolonlar.Binanın zeminle kayması.Şüpheli Yapısal Denge ve Dayanıklılık.İlk Hasar DeğerlendirmesiOrta Hasar Belirtileri1- Hasarların genel değil de kısmi olması.2- İnce Eğilme / Esneme Çatlakları.3- Sağlam kolonlar.4- Binanın zeminle kayması.5- Şüpheli Yapısal Denge ve Dayanıklılık.Eğitmene not: İlk saatlerde hasar tespitini yapacak olan SSG-TAG’lar için “İlk Hasar Değerlendirmesinde Hasar Türlerini belirleyen dikkat edilmesi gereken kriterler” olarak katılımcılara açıklamada bulunmayı atlamayınız.
62 İlk Hasar Değerlendirmesi Ağır Hasar Belirtileri Kolonlarda çapraz çatlaklar.Kopmuş yatay demirler.Düşey demirlerin yamulması.Demirlerin betondan sıyrılması.Yapısal duvarlarda çapraz çatlaklar.Kiriş / kolon birleşim yerlerinde çapraz çatlaklar.Yan yatan / devrilmiş yapı.İlk Hasar değerlendirmesiAğır Hasarlı Binaların Belirtileri1-Ağır Hasar Belirtileri Şunlardır:Kolonlarda çapraz çatlaklarKopmuş enine donatılarBoyuna donatının burkulmasıDonatının betondan sıyrılmasıYapısal duvarda çapraz çatlaklarKiriş / kolon birleşim bölgesinde çapraz çatlaklarYan yatan / Devrilmiş yapı. Çok az yan yatmış yapılar dahi ağır hasarlıdır.Eğitmene not: İlk saatlerde hasar tespitini yapacak olan SSG- TAG’lar için “İlk Hasar Değerlendirmesinde Hasar Türlerini belirleyen dikkat edilmesi gereken kriterler” olarak katılımcılara açıklamada bulunmayı atlamayınız.
63 İlk Hasar Değerlendirmesi Ağır Hasar Belirtileri Eğitmene Not: İşaret kalemi ile slayt üzerindeki resimleri göstererek, üzerlerinde ayrıntıya girmeden “Ağır Hasar Belirtileri” nden genel görüntüleri kendilerine bir fikir vermek amacıyla paylaştığınızı belirtin.
64 Eğitmene Not: Aralarda mümkün olduğu kadar süreyi aşmamaya özen gösterin. Eğitmenlerden veya asistanlardan biri eğer bu konuyla sorumlu olarak belirlenirse, duruma hakim olmanız daha kolay olacaktır. Aksi takdirde, bir de bakmışsınız ki eğitim normal sürenizin çok üstünde bitmiş.Unutmayın! Uzman bir eğitmen, eğitimi etkin ve verimli sunması kadar, süreyi de iyi kullanan eğitmendir.