Transkript
1 Anayasa Mahkemesi Kanunu Tasarısı ( ) 1 Anayasa Mahkemesi Kanunu 1 Tasarısı BİRİNCİ KISIM Genel Hükümler Birinci Bölüm Amaç, Kapsam ve Tanımlar 1. Madde: Amaç ve Kapsam 2 Bu Kanunun amacı; Anayasa nın üstünlüğü ve bağlayıcılığını sağlamak, temel hak ve özgürlükleri ve Devletin vatandaşlarına vatandaşların Devlete karşı olan sorumluluklarını güvence altına almak için Anayasayla verilmiş görevleri yapmak üzere kurulmuş Anayasa Mahkemesinin kurumsal yapısını, görev ve yargılama usûllerine ilişkin ilkeleri, başkan ve üyelerinin seçim ve teminatı, mensuplarının nitelik ve atanmaları, ödev, yetki, hak ve yükümlülükleri ile diğer özlük işlerine ilişkin esasları düzenlemektir Madde: Tanımlar Bu Kanunun uygulanmasında; a) Mahkeme: Anayasa Mahkemesini, b) Genel Kurul: Onbir asıl ve dört yedek üyeden oluşan kurulu, 4 c) Kurul: Anayasa Mahkemesi Başkanı ve 10 üyeden oluşan heyeti, 5 d) Başkanlık: Anayasa Mahkemesi Başkanlığını, e) Başkan: Anayasa Mahkemesi Başkanını f) Üye: Başkanvekilini de içeren asıl ve yedek üyeleri, g) İçtüzük: Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünü, h) Anayasa yargısı: Anayasa da belirlenen yasal düzenlemelerin Anayasa ya uygunluğunu denetlemek üzere oluşturulmuş maddi ve usul hukuku kuralların tamamını, ifade eder.
2 3. Madde: Bağımsızlık Anayasa Mahkemesi; Anayasa Mahkemesi Kanunu Tasarısı ( ) 2 İkinci Bölüm Temel İlke, Görev ve Yetkiler a) görev ve yetkilerini Anayasa dan alan ve diğer Anayasal organlardan bağımsız 6 bir Yüksek Mahkemedir. 7 b) Anayasa da ve bu Kanunda belirtilen istisnalar hariç olmak üzere, kaynağını Anayasa dan aldığı görev yetkilerini hiçbir kurum ve kuruluşla paylaşmaz. c) Anayasa ve bu Kanuna uygun olarak görevlerini yaparken idari, mali ve yargısal bağımsızlığa sahiptir. 8 d) Anayasa da öngörülen sınırlamalar haricinde, Anayasa Mahkemesinin idari, mali ve personel rejimine ilişkin sınırlamalar diğer kanunlarla düzenlenemez. 9 [Anayasa Mahkemesi faaliyetini sürdürebilmek için gerekli insan kaynaklarını bağımsız bir şekilde belirler. 10 ] 4. Madde: Temel İlkeler Anayasa Mahkemesi; a) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ve bu kanun ile kendisine verilen görevleri yaparken ve yetkileri kullanırken yasallık, açıklık, kuvvetler ayrılığı ve hukuk devleti ilkelerine uygun hareket eder. 11 b) Devletin vatandaşlarına karşı, vatandaşların ise devlete karşı sorumluluklarını, insan hak ve hürriyetlerini ve Anayasa nın üstünlüğünü garanti altına alır. c) Pozitif hukuk kurallarının Anayasa ya aykırılığı konusunda inceleme yaparken, incelemeyi sonuçlandırıncaya kadar iptali istenen kuralın Anayasaya uygun olduğu düşüncesiyle hareket eder. 12 d) Yüce Divan sıfatıyla baktığı davalar dışında kalan işleri dosya üzerinde inceler; siyasi parti kapatma davalarında ve gerekli gördüğü diğer hallerde sözlü açıklamalarını dinlemek üzere ilgilileri çağırır. 13 e) Yapılan başvuruların incelenmesi sırasında taraflarca ileri sürülen gerekçelerle bağlı değildir. 5. Madde: Anayasa Mahkemesinin Görev ve Yetkileri Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkileri şunlardır: a) Kanunların, kanun hükmünde kararnamelerin, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün veya bunların belirli madde ve hükümlerinin şekil ve esas bakımından Anayasaya aykırılığı iddiasıyla açılan iptal davalarına bakmak.
3 Anayasa Mahkemesi Kanunu Tasarısı ( ) 3 b) Mahkemelerce kendisine Anayasa nın 152 nci maddesine göre intikal ettirilen işleri ve Yüce Divan sıfatıyla çalışırken veya siyasi partilerin kapatılmasına ilişkin davalarda aynı madde gereğince ön mesele olarak bakması gereken işleri karara bağlamak. c) Cumhurbaşkanını, Bakanlar Kurulu üyelerini, Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay, Askeri Yargıtay, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi başkan ve üyeleri ile başsavcılarını, Cumhuriyet Başsavcıvekilini, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu ve Sayıştay başkan ve üyelerini görevleri ile ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan sıfatıyla yargılamak. d) Siyasi partilerin kapatılması hakkındaki davalara bakmak. e) Siyasi partiler aleyhine ilgili siyasi partinin devlet yardımından kısmen ya da tamamen yoksun bırakılması istemiyle açılan davaları karara bağlamak. f) Siyasî partilerin mal edinimleri ile gelir ve giderlerinin kanuna uygunluğunun denetimini yapmak ve yaptırmak. g) Milletvekillerinin yasama dokunulmazlıklarının kaldırılmasına veya milletvekilliğinin düşmesine veya milletvekili olmayan bakanların dokunulmazlığının kaldırılmasına Türkiye Büyük Millet Meclisince karar verilmesi hallerinde, ilgililerin Anayasa veya İçtüzük hükümlerine aykırılık iddiasına dayanan iptal istemlerini karara bağlamak. h) Meclis tarafından uygun bulunmuş ancak usulüne göre yürürlüğe girmemiş uluslararası anlaşmaların Anayasa ya aykırılık istemlerini incelemek 14. i) Anayasa Mahkemesi Başkan ve Başkanvekilini asıl üyeler arasından; Uyuşmazlık Mahkemesi başkanını ve başkan vekilini asıl ve yedek üyeleri arasından seçmek. 1 j) Anayasayla verilen diğer görevleri yerine getirmek. 15 * Madde: Anayasa Mahkemesinin Yeri Anayasa Mahkemesinin yeri başkent Ankara dadır. 17 Anayasa Mahkemesi üye tam sayısının üçte iki çoğunluğuyla aldığı bir kararla diğer yerlerde de geçici olarak toplanabilir Madde: Anayasa Mahkemesinin Amblem ve Sembolleri Anayasa Mahkemesi binasının girişinde, Müzakere ve Yüce Divan salonlarında Türk bayrağı ve Mahkeme flaması yar alır Madde: Türk Milleti Adına Karar Verme Yetkisi Anayasa Mahkemesi kararlarını Türk Milleti adına verir Özcan Tikveş; Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanının seçimi Anayasa Yargısının en üst mercii olan Anayasa Mahkemesine bırakmak Mukayeseli Hukuk prensiplerine uymamaktadır (1978, Mukayeseli Hukukta., 178). Anayasa Mahkemesi Uyuşmazlık Mahkemesi Kanunu (4788) 4. maddesini iptal etmiş (E.1963/89, K. 1964/36)
4 9. Madde: Bütçe 21 Anayasa Mahkemesi Kanunu Tasarısı ( ) 4 Anayasa Mahkemesi, genel bütçe içinde kendi bütçesi ile yönetilir. 22 Anayasa Mahkemesi bütçesinin belirlenmesinde Mahkemenin görevlerini bağımsız ve eksiksiz bir şekilde yapmasına engel olacak türden kısıtlamalar yapılamaz. İlgili yıl bütçe ödenekleri bir önceki yıldan az olamaz. 23 Anayasa Mahkemesi Başkanlığı bütçesini Genel Kurul tarafından salt çoğunlukla kabul edildikten sonra Eylül ayı sonuna kadar doğrudan Türkiye Büyük Millet Meclisine sunar ve bir örneğini de Maliye Bakanlığına gönderir. 24 Mahkeme Bütçesinin harcama yetkilisi Genel Sekreterdir. 25 Kurumun bütçe ve harcama esas ve usûlleri 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu hükümlerine tâbidir. Türkiye Büyük Millet Meclisinde bütçe ile ilgili görüşmelerde Anayasa Mahkemesi Genel Sekreteri hazır bulunur. 26 Anayasa Mahkemesinin denetiminden Sayıştay sorumludur Madde: İçtüzük Mahkemenin çalışma ve yargılama usul ve esaslarına ilişkin ayrıntılı hükümler, Anayasa Mahkemesi Başkan ve üyeleri ile raportörlerinin sicillerinin tutulması, izin ve sağlık durumları ile ilgili hükümler, duruşmalı işlerde ve törenlerde giyecekleri kisveler, öteki özlük işleri, üyeler arasındaki işbölümü, Mahkemenin çalışma ve yargılama usul ve esaslarına ilişkin ayrıntılı hükümler Anayasa Mahkemesince hazırlanacak İçtüzükte düzenlenir. 28
5 Anayasa Mahkemesi Kanunu Tasarısı ( ) 5 İKİNCİ KISIM ANAYASA MAHKEMESİ ÜYELİĞİ Birinci Bölüm Üyelerinin Nitelikleri, Seçimi ve Atanması 11. Madde: Anayasa Mahkemesinin Oluşumu Anayasa Mahkemesi, onbir asıl ve dört yedek üyeden oluşur. 12. Madde: Üye Kaynağı Cumhurbaşkanı; a) iki asıl ve iki yedek üyeyi Yargıtay, iki asıl ve bir yedek üyeyi Danıştay, birer asıl üyeyi Askerî Yargıtay, Askerî Yüksek İdare Mahkemesi ve Sayıştay genel kurullarınca kendi başkan, üye, başsavcı ve başsavcıvekilleri arasından üye tamsayılarının salt çoğunluğu ile her boş yer için gösterecekleri üçer aday içinden, b) bir asıl üyeyi Yükseköğretim Kurulunun kendi üyesi olmayan yükseköğretim kurumlarının hukuk, iktisat ve siyasal bilimler dallarındaki öğretim üyeleri içinden göstereceği üç aday arasından, c) üç asıl ve bir yedek üyeyi ise Yükseköğretim Kurulu başkan veya üyesi, rektör, dekan, müsteşar, müsteşar yardımcısı, valiler 29 veya avukatlar, arasından üyeliklerde boşalma olduğu tarihten başlayarak bir ay 30 içerisinde seçer. 13. Madde: Üyelerin Seçilme Yeterliği Anayasa Mahkemesi asıl ve yedek üyeliğine seçilebilmek için aşağıdaki şartlara sahip olmak gerekir: 1. Yargıtay, Danıştay, Askerî Yargıtay, Askerî Yüksek İdare Mahkemesi ve Sayıştay'da başkan, üye, başsavcı veya başsavcıvekili olmak; veya 2. Kırk yaşını bitirmiş, altmışbeş yaşını doldurmamış, yükseköğrenim görmüş ve kamu hizmetlerinde en az onbeş yıl fiilen çalışmış veya yükseköğretim kurumlarında en az onbeş yıl öğretim üyeliği yapmış olmak şartıyla: a) Yükseköğretim kurumlarının hukuk, ekonomi, işletme ve siyasal bilimler dallarında öğretim üyesi veya b) Yükseköğretim Kurulu başkan veya üyesi veya Yükseköğretim Kurumu rektör veya dekanı veya müsteşar, büyükelçi veya vali, olarak görev yapmak; veya
6 Anayasa Mahkemesi Kanunu Tasarısı ( ) 6 c) Mesleğinde avukat olarak fiilen onbeş yıl çalışmış olmak. 3. Hâkimlik mesleğine alınmamayı gerektiren bir suçtan hüküm giymemek veya bu gibi suçlardan dolayı ceza kovuşturması altında bulunmamak ve hâkimlik mesleğine alınmasına engel bir hali olmamak. 14. Madde: Üye Seçilenlere Tebligat Cumhurbaşkanı, asıl ve yedek üyeliklerine seçilenleri, Anayasa Mahkemesi Başkanlığına yazıyla bildirir. Anayasa Mahkemesi Başkanlığı durumu, seçilenlere yazı ile tebliğ eder. Seçilenlerin ad ve soyadları Resmî Gazetede yayımlanır Madde: Seçilenlerin Görevi Kabul Etmemesi Anayasa Mahkemesi üyeliğine seçilenlerden bu görevi kabul etmeyenlerin adları, Başkan tarafından Cumhurbaşkanlığına ve, aday gösterilmesi söz konusu ise, ilgili kuruma bildirilir. Bu tarihten itibaren bir ay içinde XX. maddedeki usule göre yenileri seçilir. Aday gösterecek kurulların tatilde bulunması halinde aday gösterme ve üye seçimi, tatilin bittiği günden itibaren bir ay içinde yapılır Madde: Andiçme Üyeler görevlerine başlamadan önce, Başkanın davet edeceği Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı, Başbakan, yüksek yargı organları başkan ve başsavcıları, Adalet Bakanı ve devlet protokolünde yer alan üst düzey zevat ve emekli üyeler huzurunda ve Anayasa Mahkemesi başkan ve üyeleri önünde aşağıdaki andı içerler. ʺTürk Cumhuriyeti Anayasasının tevdi ettiği görevleri yaparken ve kararlarımı verirken; doğruluk, tarafsızlık, hukuka ve insan haklarına saygıdan ayrılmayacağıma, her türlü etki ve kaygıdan uzak olarak Anayasanın ruhuna ve dayandığı temel ilkelere uygun bir hukuk ve kanun anlayışı içinde vicdanımın emrine göre karar vereceğime namusum ve şerefim üzerine and içerim.ʺ Madde: Üyelik Teminatı Anayasa Mahkemesi Başkan ve üyeleri görev süresi boyunca görevlerinden azlolunamaz; kendileri istemedikçe 65 yaşından önce emekliye sevkedilemezler. Anayasa Mahkemesi Başkan ve üyelerinin görevleri yalnızca Anayasa da ve bu Kanunda öngörülen hallerde sona erer. 18. Madde: Üyeliklerde Boşalma Başkan, bir üyenin görev süresinin yaş haddi nedeniyle dolmasından üç ay önce Cumhurbaşkanına ve aday göstermeye yetkili olan kurumlara keyfiyeti bildirir. 34
7 Anayasa Mahkemesi Kanunu Tasarısı ( ) 7 Anayasa Mahkemesi üyeliklerinde her ne sebeple olursa olsun boşalma olduğu takdirde, XX ve YY. maddelerde gösterilen şekilde işlem yapılır Madde: Üyeliğin Sona Ermesi Anayasa Mahkemesi Başkan ve üyeleri 65 yaşını doldurunca emekliye ayrılırlar. Anayasa Mahkemesi Başkan ve üyeleri, yazılı olarak emekliliklerini isteyebilecekleri gibi, müddet ve kabule bağlı olmaksızın görevlerinden çekilebilirler. Bu takdirde Başkanlık, durumu derhal Cumhurbaşkanlığına ve yenisinin seçimi için aday gösterilmesi gerekiyorsa ilgili kuruma bildirir. Anayasa Mahkemesi üyeliklerinde her ne sebeple olursa olsun boşalma olduğu takdirde, XX ve YY. maddelerde gösterilen şekilde işlem yapılır Madde: Üyeliğin Sona Erdirilmesi Anayasa Mahkemesi Başkan ve üyeliği, XX ve YY. maddelerde yazılı haller dışında; 1. Hâkimler ve Savcılar Kanununa göre hâkimlik ve savcılık mesleğinden çıkarılmayı gerektiren bir suçtan dolayı kesin hüküm giyilmesi veya Türk vatandaşlığının kaybedilmesi 37 halinde kendiliğinden; 2. Görevin sağlık bakımından yerine getirilemeyeceğinin sağlık kurulu raporuyla kesin 38 olarak anlaşılması veya altı ay süreyle görevini yerine getiremeyecek olması 39 veya göreve izinsiz veya özürsüz ve aralıksız olarak 15 gün veya bir yılda toplam 30 gün süre ile devam edilmemesi veya toplantılara geçerli bir neden olmaksızın üst üste beş kez katılınmaması 40 hallerinde Anayasa Mahkemesi üye tamsayısının salt çoğunluğunun kararıyla; Sona erer. Anayasa ya aykırı davrandığı veya Anayasa Mahkemesinin şeref ve onuruna ağır zarar verecek bir eylemi işlediği veya mesleki sırları açıkladığı 41 veya Anayasa Mahkemesi üyesi olmanın gereklerini karşılamadığı 42 iddiasıyla bir Anayasa Mahkemesi üyesinin üyelikten çıkarılmasına ilişkili olarak Kurulun salt çoğunlukla karar alması halinde bu konudaki gerekçeli başvuru kararı inceleme başlatılması amacıyla Başkanlığa iletilir. Genel Kurulda yapılan inceleme sonucunda, üye tamsayısının üçte iki çoğunluğuyla karar verilmesi halinde aleyhinde inceleme başlatılması istenilen üyenin üyeliği sona erer Madde: Başkan ve Başkanvekilinin Seçimi Başkan, Anayasa Mahkemesince asıl üyelerden arasından gizli oyla ve Genel Kurul üye tamsayısının salt çoğunluğuyla dört yıllık bir süre için seçilir. Süresi bitenler yeniden seçilebilirler. Süresinden önce boşalan Başkanlık makamına dört yıl için yeniden seçim yapılır. Başkanın görev süresinin bitiminden 30 gün önce yeni seçim yapılır. 44
8 Anayasa Mahkemesi Kanunu Tasarısı ( ) 8 Seçimin yapılması ve denetimi için üyeler arasından üç kişilik bir kurul oluşturulur. 45 Dört tur sonucunda salt çoğunluk sağlanmazsa, beşinci tur, en yüksek oyu alan iki aday arasında gerçekleştirilir. 46 Yukarıdaki fıkralardaki hükümler Başkanvekilinin seçiminde de uygulanır. 47 Seçimle ilgili ayrıntılar İçtüzükle düzenlenir Madde: Başkanın Görevleri Başkanın 49 görev 50 ve yetkileri aşağıdaki gibidir: a) Genel Kurul ve Kurul toplantılarının gün ve zamanını tespit etmek. b) Genel Kurula, Kurula ve Yüce Divana başkanlık etmek. c) Genel Sekreteri atamak ve görevden almak. d) Mahkemeyi yurt içi ve yurt dışında, kamu kurum ve kuruluşları nezdinde, kitle iletişim araçları önünde ve toplantılarda temsil etmek. 51 e) Anayasa Mahkemesi yönetmeliklerini onaylamak. f) Mahkeme harcamalarının bütçeye uygunluğunu denetlemek. g) Üyeler arasında işbölümünü sağlamak. h) Genel İdari Hizmetler ve Sağlık Hizmetleri sınıfındaki personelin atamasını yapmak. i) Bu Kanun hükümlerinin uygulanmasına ilişkin gerekli düzenlemeleri yapmak. 52 j) Anayasa ve bu yasayla verilmiş diğer görevleri yapmak. 23. Madde: Başkanvekilinin Görevleri Başkanlığın boş veya Başkanın özürlü veya izinli olması hallerinde Başkana ait görev ve yetkiler Başkanvekili tarafından yerine getirilir. 53 Başkan gerekli gördüğü hallerde duruşma ve görüşmelerin başkanlığını başkanvekiline devredebilir. Bu durumda Başkanvekili, Başkanın yokluğunda toplantılara başkanlık eder. 54 Başkanvekilinin de bulunmaması durumunda mahkemeye en kıdemli asıl üye başkanlık eder. Kıdem, Anayasa Mahkemesi üyeliğine seçilme gününü, aynı günde seçilenlerden yaşça büyük olanını, aynı yaşta olanlar arasında memuriyete başlama gününü ifade eder Madde: Üyelerin Yargısal Yükümlülükleri Anayasa Mahkemesi üyeleri; 56 a) Görevlerini önyargısız, tarafsız ve Anayasa ya saygı içerisinde yerine getirirler.
9 Anayasa Mahkemesi Kanunu Tasarısı ( ) 9 b) Ettikleri yemine, hâkimlik vakar ve şerefine aykırı hareket etmezler. 57 c) Aynı ortak amaç etrafında birleşmiş, birbirlerinin kazanımlarından yararlanmayı ve birbirlerine saygı duymayı hedef edinirler. 58 d) Geçerli bir mazeret olmadıkça oturumlara sürekli olarak katılırlar. e) Genel Kurul ve Kurul toplantılarına gerekli hazırlıkları ve incelemeyi yaparak gelirler. f) Anayasa Mahkemesinin yetkisi dahilinde veya görüşülmekte olan konularda kamuoyu önünde görüş ve düşüncelerini açıklamazlar. g) Oturumun ve oylamanın gizliliğini muhafaza ederler. h) Görüşmeleri ve kararlardaki oy dağılımını gizli tutarlar. 59 i) Oylamalarda çekimser oy kullanamazlar. j) Toplantıya katılmayan üye oy verme hakkını başkasına devredemezler. k) Görevlerini herhangi bir şekilde kendisi veya yakınları için çıkar aracı olarak kullanamazlar. l) Anayasa Mahkemesi üyeleri verdikleri kararları kendi ad ve namlarına verirler. Kararlarında herhangi bir devlet organını, siyasi partileri, birlik, dernek gibi sivil toplum örgütlerini ve sosyal ve etnik grupları temsil edemezler. m) Herhangi bir siyasi partiyi destekler nitelikte tavır ve davranış içerisinde olamazlar. 60 n) Siyasi partilerin veya diğer siyasi oluşumların faaliyetlerine katılamazlar Madde: Üyelerin Yargısal Hakları Başkan ve üyeler aşağıdaki haklardan eşit olarak yararlanırlar: a) Yasa tarafından yasaklamadığı durumlarda oturumlara ve tartışmalara katılmak. b) Çoğunluğun görüşüne katılınmadığında İçtüzükte belirlenen süre içerisinde karşıoy yazısı yazmak. c) Karar yönünde oy kullanmakla birlikte, farklı bir gerekçe ile karara katılan üye ayrıkoy yazmak. d) Verdikleri kararlardan veya görevi ile ilgili açıkladıktan düşüncelerden dolayı hukuksal ve cezai anlamda sorumlu tutulamazlar. 62 * 63 e) Görevlerinin yerine getirilmesine ilişkin bütün hususlarda Mahkeme personelinden bilgi talep etmek. 64 f) Dosyanın içeriğini ve dosyaya ekli olarak gönderilen bilgi ve belgelere ulaşmak. g) Meşru gösterilecek nedenlerle dosyayı yeterince inceleyemediğini ileri sürerek oturumu bir başka güne ertelenmesini istemek. 26. Madde: Bağımsızlık ve Tarafsızlık Üyeler, milletvekillerine tanınan bağışıklıklara sahiptir. 65
10 Anayasa Mahkemesi Kanunu Tasarısı ( ) 10 Devlet, üyelerin bağımsızlığını sağlayacak çalışma ve yaşama koşulları oluşturmakla yükümlüdür. Bağımsızlığı tehdit edilen veya görevleri bir kişi veya kamu kurumunun eylemleri nedeniyle engellenen üyeler durumu Başkana bildirir. Başkan tehdit veya engellemenin kaldırılması amacıyla Cumhuriyet Savcılığının yardımını talep edebilir. 66 Anayasa Mahkemesi Başkan ve üyelerinin, Anayasa, bu kanun ve Hakimler ve Savcılar Kanununda güvence altına alınan hak ve özgürlükleri olağanüstü hal ve sıkıyönetim durumunda kısıtlanamaz. 67 [Karşıoy yazılarındaki görüş ve düşünceler iftira ve hakaret içermediği sürece dokunulmazlık kapsamı içerisindedir] Madde: Başka Görev Yasağı Başkan ve üyeler kamu idareleri, siyasi partiler ile gerçek ve tüzel kişiler yanında paralı veya parasız, resmi veya özel hiçbir görev alamazlar; alanlar çekilmiş sayılır. Üyeler, Başkanın izniyle esas görevleri yanında üniversite veya diğer eğitim ve öğretim kurumlarında mesleki konularda ücretsiz olarak ders verebilir, 69 davet olundukları ulusal ve uluslararası kongre, konferans ve benzeri bilimsel toplantılara katılabilirler. Bu Kanuna göre, bilimsel veya uzmanlık gerektiren uğraşlar ile hukukçulara özgü enstitü ve dernekler ile yardımsever, kültürel, spor ve diğer derneklerdeki üyelikler kamu ve mesleki görev olarak kabul edilmez. 70 Bununla birlikte, üyeler bu hakkı kullanırken yargıçlık onur ve şerefine veya Mahkemenin bağımsızlık ve tarafsızlığına zarar verecek eylemlerde bulunamazlar. 71 Özel görev aldığı ileri sürülen Başkan ve üyeler hakkında yapılacak inceleme Kurulca karara bağlanır Madde: Basına Bilgi Verme Basına, haber ajanslarına, radyo ve televizyonlara Anayasa Mahkemesiyle ilgili bilgi ve demeçler Anayasa Mahkemesi Başkanı veya yetkili kılacağı bir üye tarafından verilir. Başkan, Genel Sekreteri de Anayasa Mahkemesinin idari işleyişine ve diğer konulara ilişkin olarak basını yazılı ya da sözlü olarak bilgilendirmek üzere görevlendirebilir. Başkan ve üyeler yalnızca Resmi Gazete de yayınlanmış kararlar hakkında yazılı ve görsel yayın organlarında kendi görüş ve düşüncelerini açıklayabilirler (*) 73
11 Anayasa Mahkemesi Kanunu Tasarısı ( ) 11 İkinci Bölüm Disiplin, Suç ve Ceza İşleri 29. Madde: Başkan ve Üyeler Hakkında Disiplin Soruşturması 74 Anayasa Mahkemesi üyelerinin görevlerinin vakar ve şerefi ile bağdaşmayan veya hizmetin aksamasını gerektiren hal ve hareketleri görülür veya öğrenilirse, durum Başkanlığa bir yazıyla iletilir. Başkan durumu inceledikten sonra sonucuna göre, konuyu Yüksek Disiplin Kuruluna disiplin kovuşturması yapılmak üzere havale eder. Başkanın yukarıda yazılı hal ve hareketlerinin görülmesi veya öğrenilmesi halinde, Yüksek Disiplin Kurulu re sen harekete geçer. Yüksek Disiplin Kurulu, eldeki bilgi ve delillere ile isnat olunan hal ve hareketin mahiyetine göre disiplin kovuşturması yapılmasına yer olup olmadığını takdir eder. Kurul, disiplin kovuşturması yapılmasına karar verirse, kurul üyeler arasından seçeceği bir kişiyi soruşturma yapmakla görevlendirir. Soruşturmayı yapmakla görevlendirilenler, ilgiliye isnat olunan hal ve hareketi bildirerek savunmasını alır; lüzum gördükleri kimseleri yeminle dinler, konu ile ilgili bilgileri toplar ve sübut delillerini tespit eder. Bütün kamu idareleri ile gerçek ve tüzel kişiler, sorulan hususlara cevap vermek ve soruşturmaya ilişkin diğer istekleri yerine getirmek zorundadır. Soruşturmayı yapanlar, yaptıkları soruşturmaları ve elde ettikleri bilgi ve delilleri gösteren ve bunlara göre disiplin cezaları verilmesine yer olup olmadığı hakkındaki kanaatlerini belirten bir rapor hazırlayıp dayanak belgelerini de bu rapora ekleyerek Yüksek Disiplin Kuruluna verirler. Kurul başkanı, soruşturma sonucunu ilgiliye yazılı olarak bildirir ve yedi günden az olmamak üzere tayin edeceği süre içinde yazılı savunmasını vermeye davet eder. Kurul başkanı, soruşturma dosyasını raportör olarak Yüksek Disiplin Kurulu üyelerinden birine havale eder. Kurul, işi evrak üzerinde inceler ve gerekirse soruşturmanın genişletilmesine ve derinleştirilmesine karar verir. Yüksek Disiplin Kurulu, yedi günden az olmamak üzere süre vererek ilgilinin ek savunmasını alır ve isnat olunan hal ve hareketi sabit görmezse dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verir. Kurul bu hal ve hareketleri sabit gördüğü takdirde bunların mahiyetine ve ağırlığına göre ilgilinin uyarılmasına veya istifa etmeye yahut emekliliğini istemeye davete karar verir. İlgilinin uyarılmasına karar verildiği takdirde, Kurul kararı Başkan tarafından ilgiliye tebliğ edilir. Karar, Başkan hakkında ise, Yüksek Disiplin Kurulu Başkanınca tebliğ olunur. 75 Yüksek Disiplin Kurulunca hizmet süresine göre istifa etmeye yahut emekliliğini istemeye davete karar verilmesi halinde, olay en geç bir hafta içinde bir defa da Genel Kurulda görüşülür. Bir haftalık süre, kanuni tatillere ve 76 ncı madde gereğince çalışmaya ara verme zamanına rastlarsa, bu tatillerin bitimi tarihinden başlar. Genel Kurul, Yüksek Disiplin Kurulu kararını ya onaylar veya ilgilinin uyarılmasına karar verir. Bu halde Genel Kurul, üye tam sayısının üçte iki çoğunluğu ile toplanarak katılanların üçte iki çoğunluğu ile
12 Anayasa Mahkemesi Kanunu Tasarısı ( ) 12 karar verir. Hakkında kovuşturma yapılan üye toplantıya katılamaz. Genel Kurul kararı ilgiliye yukarıda açıklanan esaslar dairesinde tebliğ edilir. İlgili, emekliliğini istemeye veya istifa etmeye davete dair karara, tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde uymazsa istifa etmiş sayılır. İlgili, bu süre içinde izinli kabul edilir. 30. Madde: Başkan ve Üyeler Hakkında Ceza Soruşturması Ağır cezalık suçüstü hali müstesna olmak üzere 76 Anayasa Mahkemesi üyeleri yakalanamaz ve tutuklanamaz; ev, işyeri ve arabası Anayasa Mahkemesinin özel izni olmadan aranamaz. 77 Anayasa Mahkemesi Başkan ve üyelerinin görevlerinden doğan veya görevleri sırasında isledikleri suçlarla kişisel suçlar için soruşturma açılması Anayasa Mahkemesinin kararına bağlıdır. 78 * 79 * 80 Gereken hallerde bu kararın verilmesinden önce bir üyeye ön inceleme yaptırılabilir. Anayasa Mahkemesince, soruşturma açılmasına karar verildiği takdirde gerekli soruşturmayı yapmak, Ceza Muhakemesi Kanununa göre gereken kararı vermek ve söz konusu Kanunun sorgu hakimine tanıdığı yetkileri kullanmak üzere üç üye görevlendirilir. Bu Kurulun vereceği kararlar kesindir. Ön inceleme yaptırılmasına, Kurul üyelerinin seçilmesine, soruşturmanın yapılmasına ve gereken kararların verilmesine dair esaslar Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünde gösterilir. Anayasa Mahkemesi Başkan ve üyelerinin kişisel suçlarında, Yargıtay üyelerinin kişisel suçlarına ilişkin hükümler uygulanır. Anayasa Mahkemesi üyeleri açısından Sıkıyönetim Kanununda sözü edilen izin mercii Anayasa Mahkemesidir. Anayasa Mahkemesinin, sıkıyönetim komutanlığınca kovuşturma yapılmasına izin vermemesi halinde o üye hakkında yapılacak işlemler İçtüzükte gösterilir. 31. Madde: İsnat ve İftiralara Karşı Korunma Anayasa Mahkemesi Başkan ve üyeleri hakkında ihbar ve şikayetlerin inceleme, soruşturma veya yargılama sonunda sabit olmadığı ve bir isnadın gareze binaen veya hakaret kastıyla yapıldığı veya uydurma bir isnat mahiyetinde olduğu anlaşıldığı takdirde, Anayasa Mahkemesi Başkanı isnatta bulunanlar hakkında kamu davası açılmasını Cumhuriyet Savcılığından ister. 81 İmzasız, adressiz yahut takma adla yapılan veya yapıldığı anlaşılan ya da belli bir olayı ve nedeni içermeyen, delilleri ve dayanakları gösterilmeyen ihbar ve şikayetler Başkanlıkça işleme konulmaz. Üçüncü Bölüm Mali ve Sosyal Olanaklar 32. Madde: Ödenekler * 82 * 83 Anayasa Mahkemesi asıl üyelerine maaşlarının %25 i, yedek üyelerine %10 u kadar ek ödenek verilir. 84 Yedek üyeler katıldıkları her gündem için maaşlarının XX biri kadar ek
13 Anayasa Mahkemesi Kanunu Tasarısı ( ) 13 ödenek alır Madde: Diğer Haklar ve Ayrıcalıklar Anayasa Mahkemesi Başkan ve üyeleri; 86 Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinin sahip olduğu hak ve ayrıcalıklara sahiptir. 87 Anayasa Mahkemesi Başkan ve üyelerine ayrıca; a) Lojman tahsis edilip sabit giderleri karşılanır; lojmanın güvenliği ve bakımı sağlanır. b) Resmi bir araba ve şoför verilir. c) Diplomatik pasaport verilir. 88 d) Yurtdışı seyahatleri sırasında VIP muamelesi yapılır. e) Görev süreleri boyunca özel sağlık sigortası yaptırılır. 89 f) Resmi Gazete, hukuk dergi ve makaleleri ücretsiz olarak temin edilir. 90 g) Ev ve konutunun haberleşme masrafları ödenir. h) Seferberlik görev emrine tabi tutulmazlar Madde: Protokol İşleri Anayasa Mahkemesi Başkanı Meclis Başkanı ve Başbakandan sonra devlet protokolünde üçüncü sırada yer alır. Üyeler protokolde bakanlardan sonra gelir. 92 Yukarıdaki fıkrada yazılı hükümler, Başkan ve üyelerin resmi heyet üyesi olarak katıldıkları törenler ve diğer etkinliklerde de uygulanır Madde: Emeklilik Hakları [1] Anayasa Mahkemesi Başkan ve üyelerine emeklilik hakları bakımından 8 Haziran 1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu ile ek ve tadilleri uygulanır. [2] Anayasa Mahkemesi Başkan ve üyelerinin emekli sandığı ile ilgilerinin devamında, yeniden ilgilendirilmelerinde ve emekli aylığı bağlanmasında TBMM üyelerinin tabi olduğu hükümler uygulanır. Askerî Yargıtay ve Askerî Yüksek İdare Mahkemesi tarafından gösterilecek adaylar arasından seçilecek üyelerin ordu mensubu olmaktan doğan emeklilikle ilgili bütün hakları saklıdır. 94 Üyelerin görev süresinin bitimi, yaş haddinden emekliye ayrılması veya dört aydan uzun süren hastalığı dolayısıyla görevi bırakması durumlarında, kendilerine altı aylık üye maaşına denk ikramiye verilir. [Emekli olan başkan ve üyelere emekli ikramiyesine ek olarak Anayasa Mahkemesinde görev yaptıkları her yıl için almakta oldukları son maaş kadar ikramiye verilir 95 * 96 ]
14 36. Yükselme Süresi Anayasa Mahkemesi Kanunu Tasarısı ( ) 14 Anayasa Mahkemesi üyelerinin kazanılmış haklarının hesabında esas alınacak yükselme süreleri iki yıldır. Bu sürenin bitiminde, kazanılmış hakları bir üst dereceye kendiliğinden yükseltilir. Avukatlıktan Anayasa Mahkemesi üyeliğine geçenlerin kazanılmış hak aylıklarına esas alınacak derece ve kademeleri serbest avukatlıkta geçen sürenin üçte ikisi Anayasa Mahkemesinde geçmiş sayılarak belli edilir. 37. Madde: İzin Anayasa Mahkemesi Başkan ve üyelerinin, Yüce Divan sıfatıyla bakılan veya Anayasaya göre süreye tabi olan işlerin yürütülmesinin engellememesi kaydıyla, kırk beş günlük yıllık izin hakları vardır. Hastalık ve mazeret izinleri genel hükümlere tabidir. Yıllık ve mazeret izinleri Başkan tarafından verilir. 97 ÜÇÜNCÜ KISIM Teşkilat Yapısı Birinci Bölüm Mahkeme Teşkilatı 38. Madde: Teşkilat Anayasa Mahkemesi Başkanlığı; Başkanlık, Genel Kurul, Genel Sekreterlik, raportör ve üye danışmanları, Akademik Danışma Konseyi ve Anayasa Yargısı Enstitüsünden oluşur. Mahkeme teşkilâtı ekli (I) ve (II) sayılı listelerde gösterilmiştir. Anayasa Mahkemesinin kuruluşuna dâhil yargı ve karar organları şunlardır: a) Başkanlık, b) Genel Kurul, c) Kurul, d) Yüksek Disiplin Kurulu, e) Daimi ve geçici kurul ve komisyonlar 39. Madde: Başkanlık Başkanlık; Başkan, Başkanvekili ve Özel Kalem Müdürlüğünden oluşur. Özel Kalem Müdürlüğü, Özel Kalem Müdürü, Başkan ve Başkanvekili danışmanları,
15 Anayasa Mahkemesi Kanunu Tasarısı ( ) 15 yakın koruma görevlileri ve sekreterlerden oluşur. Daimi ve geçici kurul ve komisyonlar ve Akademik Danışma Konseyi doğrudan; yönetim birimleri Genel Sekreterin sorumluluğunda dolaylı olarak Başkana bağlı olarak görev yapar. Başkan, sınırlarını açıkça belirtmek ve yazılı olmak şartıyla yargısal ve yönetsel yetkilerinden bir kısmını Başkanvekiline sürekli veya geçici olarak devredebilir. 40. Madde: Genel Kurul Genel Kurul, Anayasa Mahkemesinin onbir asıl ve dört yedek üyesinden oluşur. Genel Kurul, İçtüzüğün kabulü ve değiştirilmesi, Başkan ve Başkanvekilinin seçilmesi, daimi ve geçici komisyonlar oluşturulması, soruşturma açılması ve üyeliğin düşürülmesi gibi idari konularda birlikte hareket eder. 41. Madde: Kurul Anayasa Mahkemesi, yargısal nitelikte görevlerini yerine getirirken Başkan ve on asıl üyeden oluşan kurul halinde toplanır. Başkan asıl üyelerden mazereti olanların yerini kıdem esasına göre yedek üyeler tamamlar. 42. Madde: Daimi ve Geçici Kurullar Oluşturulması [1] Anayasa Mahkemesinde görülecek yönetsel işlerde ve inceleme yapılması gerekli olan durumlarda veya Mahkemenin iç işleyişinde yardımcı olmak amacıyla üye, raportör ve genel sekreterlik personelinden oluşan üçer kişilik kurul ve komisyonlar oluşturulabilir 98. Kurul üyeleri ve başkanları, Başkan tarafından atanır. 99 Komitelerin çalışma tarzı ile üyeler arasındaki iş bölümleri Mahkeme İçtüzüğünde gösterilir. 100 Mahkeme bünyesinde oluşturulacak yargısal ve yönetsel daimi kurul ve komisyonları şunlardır: a. Yüksek Disiplin Kurulu. b. Kütüphane ve Yayın İşleri Kurulu c. Bilgi İşlem Kurulu d. Editoryal (Tahrir) Kurulu 101 e. Rapor Değerlendirme Kurulu 102 f. Meslek Mensupları Yükseltme ve Disiplin Kurulu. Anayasa Mahkemesi karşılaşılan bir anayasal sorunun aşılması için hukuk alanında uzman kişilerin katılımıyla geçici komisyonlar oluşturabilir. 103 Komisyonları oluşumu ve süresi bu yönde oluşan Genel Kurul kararında gösterilir.