DİRENİŞ, DİK DURUŞ VE TUNUSLU HAYRETTİN PAŞA...
Eğitim özgürlüğün temeli midir?
Modern Bakış Dergisi 2014 Dr.Azmi Koçak
Kelimenin kökenine inecek olursak; İngilizcesi "Education" olan kelime Latinceden türetilmiş olup, "Dikleştirme" anlamındadır. Darvvin'e bakıldığında maymundan insana doğru giden evrimde, insanın dikleştiği görülür. Türkçe'de ise eğitimin, eğilmekten geldiği algılanır. Gelişmiş ülkelerde eğitim bireyin dik duruşudur.
İnsanoğlu, tarihinin her evresinde dik durabilmek için büyük çaba göstermiş ve bu yolda önemli eylemler ortaya koymuştur.
20. yüzyıla damga vurmuş 10 pasif direniş!
Gandhi;
Gandhi, kötülüğe karşı aktif ama şiddet unsuru içermeyen, Hindistan'ı bağımsızlığa kavuşturmuş ve özgürlük savunucularına ilham kaynağı olan Satyagraha (Pasif Direniş) felsefesinin öncüsüdür.
Gandhi'nin direnişi, Nisan 1918-1945 yılları arasında İngilizlerin 400 kadar Hintliyi öldürtmesiyle başlayan ve sömürge yönetiminin olayın sorumlularına karşı gerekli tutumu almamasına karşı duyulan tepkinin harekete geçirilmesi ile ortaya çıkmış ve bu pasif direnişle, ilk kez Hindistan halkının oluşturduğu birleşik cepheyle karşı karşıya gelen donanımlı İngiliz sömürge yönetimi büyük bir sarsıntıya uğramıştır. Ancak ilerleyen zamanlarda öfkeli bir grubun polis memurlarını öldürmesi üzerine Gandhi eylemi durdurma kararı almıştır.
Aynı dönemde Gandhi'nin Osmanlı Devleti'nin parçalanmasına karşı, Müslümanların başlattığı kampanyayı "şiddete başvurmama koşuluyla" destekledi. İngiliz mallarını, unvan ve makamlarını, okullarını, mahkemelerini, kamu hizmetlerini, seçimleri ve vergileri boykot etmeye dayanan programı da, Hindistan Ulusal Kongresi'nde kabul edilerek, hayata geçirilmiştir.
VE TUNUSLU HAYRETTİN PAŞA...
Kölelik, bir insanın, bir başka insanın malı mülkü olması durumudur. Savaşta esir alınanlar, ağır suç işleyenler, korsanlar tarafından kaçırılanlar ve borcunu ödemeyenler de köle sayılır ve köle pazarlarında mal gibi alınıp satılırlardı.
Eski Mısır'da, Mezopotamya'da, Yunan'da, İslam öncesi İran, Orta Asya ve Anadolu'da yaşam süren toplumlarda kölelik, gayet doğal sayılan sosyal bir olgu olarak kabul edilirdi.
Kölelik sisteminin ortadan kaldırılmasıyla ilgili ilk kanunlar, 1807 yılında İngiltere ve ABD'de çıkarıldı. Daha sonraki zamanlarda İngiltere ve ABD'yi Avrupa devletleri izledi. Osmanlı Devleti, Avrupa'da İngiltere'den sonra köleliğe son veren ikinci devlet oldu.
Osmanlı sisteminde köleliği kaldıran kişinin de çok küçük yaşlarda bir köle olduğunu biliyor musunuz? İşte o köle Tunuslu Hayrettin Paşa'nın, ilginç, ilginç olduğu kadar da hüzünlü yaşam öyküsü...
Doğumuna ait sağlıklı bilgi ve belge bulunmamakla birlikte, 1821 yılında Abhazya'da doğduğu ve Abhaz olduğu yolunda yaygın söylentiler vardır. Doğduğunda ne annesi, ne babası ve ne de herhangi birisi, Hayrettin bebeğin çok küçük yaşlarda köle tüccarlarının eline düşeceğini, daha sonraları çok iyi eğitim alarak Sadrazamlığa (Başbakanlık) kadar yükselebileceğini bir an olsun düşünebilmişler miydi acaba? Bilinmez tabii...
Çocuk yaştadır ama o artık bir köledir. Ve köle olarak İstanbul'a getirilip, Reis-ül Ulema Kıbrıslı Tahsin Bey tarafından satın alınarak talim ve terbiyesinin ardından Tunus Valisi Ahmet Paşaya verilir. Üstün zekası, çalışkanlığı ve yetenekleriyle valinin dikkatini çeken Hayrettin'in eğitimine özel ilgi gösterilir. Bazı ilimlerin yanısıra, Tunus'a gelen Fransız subaylarından Fransızca ve askeri dersler alır. Daha sonra Avrupa'ya gönderilerek riyaziye (matematik], tabiye, hukuk ve tarih okuması sağlanır. Tunus'a tekrar döndüğünde askeri garnizonlarda görev alır. 1842 yılında Binbaşı, 1843'de yarbay ve 1846'da miralay (albay) olur. 1850 yılına gelindiğinde mirliva (general) rütbesi ile süvari asakir-i kumandanlığına getirilir.
O artık bir Paşa'dır. 1863 yılı sonunda memuriyetten istifa eden Hayrettin Paşa, Fransa, Prusya, isveç, Danimarka, Hollanda ve Belçika devletlerinin başkentlerini dolaşır. 1864 yılında Tunus'ta bir ihtilal başlayınca, yüksek bir görevle istanbul'a döner. 1878'de vezirlik rütbesiyle Meclis-i Ayan azalığına daha sonra da yeni oluşturulan Maliye Komisyonu Reisliğine getirilir. Aynı yıl Sadrazam olarak atanır. Çok çeşitli görevlerde başarıdan başarıya koşan Hayrettin Paşa, sadaret makamında 7 ay 26 gün kaldıktan sonra, padişahın yetkilerini yok sayması ve padişaha saygısızlık sayılabilecek bazı isteklerde bulunması nedeni ile, 1879'da bu görevden azledilir.
Modern Tunus'un kurucusu olarak gösterilen Paşaya haklı olarak Tunuslu Hayrettin Paşa denilmiştir. Tunuslu Hayrettin Paşa'nın reformları saymakla bitecek gibi değil. Ama kanımızca bunların en önemlisi, insan
Tunus'lu Hayrettin Paşa, giyimi kuşamı ve ata olan merakı ile tipik bir Abhaz idi.
Modern Bakış Dergisi 2014 Dr.Azmi Koçak
|İmsak||Güneş||Öğle||İkindi||Akşam||Yatsı|