Londra Antlaşması (15 Temmuz 1840)
İngiltere, Avusturya, Prusya ve Rusya arasında yapılan ve OsmanlI Devletini Mısır valisi Kavalalı Mehmed Ali Paşaya karşı korumayı amaçlayan antlaşma (15 Temmuz 1840).
Londra Antlaşması (30 Mayıs 1913).
I. Balkan Savaşı sonunda Osmanlı Devleti ile Yunanistan, Bulgaristan ve Sırbistan arasında imzalanan banş antlaşması (30 Mayıs 1913).
I. Balkan Savaşında ağır yenilgiye uğrayan Osmanlı Devleti Bulgar ordularının İstanbul yakınlarına kadar ilerlemeleri üzerine İngiltere ve Fransanın arabuluculuğunu isteyerek Balkan devletlerinin ateşkes koşullarını kabul etti (Aralık 1912). Ardından Londrada, İngiltere ve Fransanın gözetiminde banş görüşmeleri başladı. İki büyük devletin hazırladığı barış planı taraflarca benimsendi. Buna göre Midye-Enez hattı Osmanlı Devletinin Trakya sınırını çizecek, Makedonyanın güneyi ve Girit Yunanistana, Makedonyanın kuzey ve orta kesimi Sırbistana, Edirne ve Dedeağaç Bulgaristana, Silistre de savaşa katılmayan Romanyaya bırakılacaktı. Barış planıyla Amavutlukun bağımsızlığı da tanınıyordu. Antlaşma yürürlüğe girmeden Balkan devletleri kendi aralarında anlaşmazlığa düşünce II. Balkan Savaşı başladı. Osmanlı Devleti bu durumdan yararlanarak Londra Antlaşmasıyla yitirdiği Edirneyi geri aldı. II. Balkan Savaşı Bükreş (10 Ağustos 1913) ve İstanbul (29 Eylül 1913) antlaşmalarıyla sona erdi.
Londra Boğazlar Sözleşmesi (13 Temmuz 1841)
Osmanlı Devleti ile İngiltere, Fransa, Rusya, Avusturya ve Prusya arasında imzalanan antlaşma (13 Temmuz 1841). İstanbul ve Çanakkale boğazlarına uluslararası konum kazandıran ilk antlaşmadır.
Osmanlı Devletinin Hünkâr İskelesi Antlaşmasıyla (1833) Rusyaya Boğazlarda ayrıcalık tanıması ve bu iki su geçidini Rusyaya savaş açan devletlerin savaş gemilerine kapatmayı kabullenmesi Avrupa devletlerini büyük ölçüde kaygılandırmıştı. İngiltere ve Avrupanın öteki önde gelen devletleri, Kavalalı Mehmed Ali Paşanın başlattığı ayaklanmayla Osmanlı Devleti nin güç duruma düşmesinden yararlanarak Temmuz 1841de Boğazlarla ilgili sorunları gündeme getirdiler. Londrada imzalanan dört maddelik bir sözleşmeyle, Osmanlı Devletinin barış döneminde İstanbul ve Çanakkale boğazlarını bütün yabancı savaş gemilerine kapalı tutması kuralı benimsendi. Bununla birlikte, Osmanlı Devleti İstanbulda elçisi bulunan ülkelerin hafif savaş gemilerine isterse Boğazlardan geçiş izni verebilecekti. Bu antlaşmaya ertesi yıl Toscana, Danimarka, Belçika, İsveç ve Norveç de katıldı.
Londra Deniz Konferansı
Washington Denizcilik Antlaşması
deniz kuvvetlerinde indirim konusunu görüşmek ve 1921- 22 Washington Konferansı sırasında imzalanan antlaşmaları gözden geçirmek üzere Londrada toplanan konferans (21 Ocak-22 Nisan 1930). Konferansa ev sahibi İngilterenin dışında ABD, Fransa, İtalya ve Japonyanın temsilcileri katıldı. Üç ay süren görüşmelerin sonunda, denizaltı savaşlarında uyulacak kuralların belirlenmesi ve büyük savaş gemilerinin yapımının beş yıl süreyle durdurulması konularında genel bir anlaşma sağlandı. Ayrıca Washington Beşli Antlaşmasınm (1922) uçak gemisi yapımına getirdiği kısıtlamanın süresi uzatıldı. Öte yandan ABPîf Ingiltere ve Japonya, 22 Nisanda saykş gemilerinin tonajını 10:10:7 oranıyla sınırlayan tir. antlaşma imzaladılar. Oranlama anlayışına ye taraflar arasında herhangi bir eşitsizlik doğmasına karşı çıkan Fransa ve İtalya ise bu antlaşmayı imzalamayı reddettiler.
Antlaşmaların 1936ya değin yürürlükte kalması öngörülüyordu. Aralık 1935te Londrada, 1930 antlaşması uyarınca başka bir deniz konferansı toplandı. Ama Japonya konferanstan çekildi ve 25 Mart 1936da imzalanan antlaşmada eskisinden farklı hemen hemen hiçbir hüküm yer almadı. İtalya Aralık 1938de bazı hükümleri kabul ettiyse de, Eylül 1939da savaşın başlamasıyla bütün benzerleri gibi bu antlaşma da yürürlükten kalktı.
Londra Konferansı (21 Şubat - 12 Mart 1921)
Kurtuluş Savaşı sırasında TBMM Hükümetiyle İtilaf Devletleri arasında yapılan ilk barış görüşmesi (21 Şubat - 12 Mart 1921).
10 Ağustos 1920de imzalanan Sevres Antlaşması, TBMM Hükümetinin kararlı karşı çıkışı ve antlaşmaya onay yeri bulunamaması nedeniyle sürüncemede kalmıştı. Yunan kuvvetlerinin Ocak 1921de I. İnönü Savaşında ilk sarsıcı darbeyi almaları üzerine İtilaf Devletleri Sevres Antlaşmasım yumuşatıp TBMMce kabul edilebilir duruma getirmenin yollarını aramaya başladılar. Türk birliklerinin doğuda Ermenilere karşı askeri başarılar elde etmesi, Sovyet yönetimi ile Ankara Hükümeti temsilcileri arasındaki Moskova görüşmelerinin olumlu sonuçlar vermesi gibi olgular da Batılı devletleri buna zorlamıştı.
Londrada bir konferans toplamayı kararlaştıran İtilaf Devletleri 26 Ocak 1921de İstanbul Hükümetine gönderdikleri çağrıda Türk heyeti içinde Ankara temsilcilerinin Londra konferansları de bulunmasını istediler. Ankara ise ayrıca çağrılması koşuluyla konferansa katılacağını bildirdi. Bu çağrının yapılması üzerine Londra Konferansında TBMM Hükümetini Hariciye Vekili Bekir Sami Bey, İstanbul Hükümetini de Sadrazam Tevfiİc Paşa başkanlığında birer heyet temsil etti. Ankara ve İstanbul delegeleri Londrada her iki heyet adına Bekir Sami Beyin temsilcilik yetkisini kullanmasını kararlaştırdı. İlk oturumda da Tevfik Paşa, Türkiye adına söz hakkının Anadolu heyetiyle bu heyetin başkanmda olduğunu açıkladı.
21 Şubat 1921de açılan konferansta, İtilaf Devletleri Sevres Antlaşması hükümlerinde küçük değişiklikler getiren öneriler sundular. Buna göre silah altındaki Türk askerlerinin sayısı biraz artırılırken yabancı subayların sayısı azaltılacak, İtilaf Devletlerinin Boğazlardaki denetim bölgesi daraltılacak, Türkiye bütçesi üzerindeki sınırlamalar hafifletilecekti. Ermenistanın sınırları bölgeye gönderilecek bir Milletler Cemiyeti dele- gasyonunca saptanacak, İzmir bölgesinde özel bir yönetim kurulacaktı. İzmir Türkiyeye bırakılacak, ama kentte bir Yunan birliği bulundurulacaktı. Güvenlik işlerinden ise İtilaf Devletleri sorumlu olacaktı. Büyük bir yenilik getirmeyen bu öneriler, Misak-ı Milliden ödün vermeme talimatıyla Londraya gelmiş olan Ankara heyeti ile İtilaf Devletleri arasında bir anlaşma zemini doğmasını engelledi. İtilaf Devletlerinin her iki heyete son önerilerini bildirmelerinden sonra, Yunanlılar Türkiyenin cevabını beklemeden ikinci saldırılarını başlattılar (23 Mart 1921). Bu gelişmeyle de konferans çıkmaza girdi.
TBMM Hükümeti temsilcisi Bekir Sami Bey konferans sırasında İngiliz, Fransız ve İtalyan temsilcileriyle ayn ayrı görüşmeler yaparak bazı anlaşmalara vardı. Tutsak değişimi anlaşmasıyla İngiltere, Ermenilerle İngilizlere kötü davranmamış olan Türk tutsakları geri vermeyi kabul etti. Fransayla yapılan anlaşma güney cephesinin boşaltılmasını ve Urfa ile Antepin (Gaziantep) Türkiyeye bırakılması karşılığında Elazığ-Diyarbakır-Sivas bölgesinde Fransızlara ekonomik ayrıcalıklar verilmesini öngörüyordu. İtalyayla da İzmir ve Trakyanın Türkiyeye geri verilmesi için çaba gösterme karşılığında Antalya, Burdur, Muğla, İsparta, Afyon, Aydın, Kütahya ve Konyada ekonomik ayrıcalıklar tanıyan bir anlaşma yapıldı.
Konferanstan sonra TBMM gündemine getirilen bu anlaşmalar ülkenin bütünlüğü ve tam bağımsızlık ilkeleri açısından şiddetle eleştirildi ve onaylanmadı. Bekir Sami Bey de Mustafa Kemalin isteği üzerine hariciye vekilliğinden çekildi. Böylece özel ikili anlaşmalar yönünden de bir ürün vermeyen konferans, gene de önemli bazı gelişmelerin göstergesi oldu. İtilaf Devletleri açısından artık Sevres Antlaşmasının gözden geçirilmesi gerektiği ortaya çıktı. TBMM Hükümetinin konferansa çağrılması, bu hükümetin İtilaf Devletlerince fiilen tanındığını gösteriyordu. Öte yandan herhangi bir çözümün bulunabilmesi için TBMM Hükümetiyle görüşmek gerektiği anlaşıldı. Konferansın bir başka sonucu, İtilaf Devletleri arasındaki anlaşmazlığın daha da derinleşmesiydi. Konferanstan sonra İtalya, ardından Fransa TBMM Hükümetiyle anlaşma yolunu seçtiler.
Londra konferansları, Kıbrıs sorununa çözüm bulmak amacıyla İngiltere, Türkiye ve Yunanistan arasında düzenlenen iki kon-
ferans. I. Londra Konferansı (1955) herhangi bir sonuca ulaşılamadan dağılırken, II. Londra Konferansı (1959) Kıbrısın bağımsızlığını kazanmasını sağlamıştır.
Yunanistanın, Kıbrıs halkına kendi geleceğini belirleme hakkını tanımadığı için 1954te İngiltereyi Birleşmiş Milletlere (BM) şikâyet etmesiyle, Kıbrıs sorunu uluslararası bir anlaşmazlık konusu olarak gündeme geldi. Kıbrısın statüsünün değişmesinden yana olmayan Türkiye bu anlaşmazlıkla ilgili olarak İngiltereyi destekledi ve BM Genel Kurulunun sorunu görüşmemesini hoşnutlukla karşıladı. Birleşmiş Milletlerin bu tutumu adada İngiliz yönetimine karşı bir süreden beri devam eden gösterilerin daha da artmasına yol açtı. Bunun üzerine İngiltere, Türkiye ve Yunanistanın katılacağı bir konferans toplamaya karar verdi.
I. Londra Konferansında (29 Ağustos - 7 Eylül 1955)
İngiltere egemenlik kendisinde kalmak koşuluyla, Kıbrısa özerklik verilmesi ve adanın savunmasına Yunanistan ve Türkiyenin de katılması tezini savundu. Yunanistan Kıbrıs halkına kendi geleceğini belirleme hakkının verilmesinde ısrar ederken, Türkiye var olan durumun korunmasını, bu sağlanamayacaksa, tarihsel bağlara dayanarak adanın kendisine geri verilmesini istedi. Sonuçta konferans herhangi bir sonuca ulaşamadan dağıldı.
II. Londra Konferansı (19-23 Şubat 1959)
ise Türkiye ve Yunanistanın Kıbnsa bağımsızlık tanıma konusunda ilke kararları aldıkları Zürich Konferansının (5-11 Şubat 1959) sonuçlarını İngiltereye de onaylatmak üzere toplandı. Bu konferansa üç devletin temsilcilerinin yanı sıra Kıbrıs Rum ve Türk toplumlarının liderleri Makarios ile Dr. Fazıl Küçük de katıldılar. Yapılan görüşmelerden sonra Zürich kararlan, İngiltereyi ilgilendiren bazı hükümlerin de eklenmesiyle kabul edildi ve aynı anda üç ülkede açıklandı.
Konferans kararları Kıbns üzerindeki İngiliz egemenliğinin kurulacak Kıbrıs Cumhuriyetine devredilmesini, Kıbrısın bağımsızlığı, toprak bütünlüğü ve anayasal düzeni konusunda İngiltere, Türkiye ve Yunanistanın güvence vermesini, Türkiye, Yunanistan ve Kıbrıs arasında bir askeri ittifak anlaşması yapılmasını ve Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasasına ilişkin temel maddeleri kapsıyordu.