Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) Covid-19 salgınına karşı mücadelede geçen iki yıldaki performansının en yetkili ve muhtemelen en nesnel değerlendirmesi kısa süre önce, CARES yasasının bir maddesi gereğince, ABD Hükümet Sorumluluk Bürosu (GAO) tarafından yayınlandı. GAO temel olarak, Kongre’nin verdiği fonların nasıl harcandığını denetlemek, değerlendirmek ve araştırmak için 1921’de kongre tarafından kurulan, yasamaya bağlı bir kurum.
İlk olarak genel manzara, Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi’ne göre, ABD’de 2022’nin başına kadar 56 milyon kadar Covid vakası oldu ve 830 binden fazla insan Covid-19’dan öldü. Gelecek ay ölüm oranı muhtemelen bir milyon sınırını aşacak. Bunlar karşı çıkması ya da üzerinde tartışılması imkânsız olana katı veriler. Gelin siyasi politika tartışmalarını bir yana bırakalım ve ABD federal hükümetinin Amerikan halkının bu trajediyi atlatmasına yardım bakımından şimdiye kadar nasıl çalıştığına bir bakalım.
KONGRE KASIM 2021’YE KADAR ALTI YARDIM YASASI ÇIKARDI
Kongre Kasım 2021’ye kadar 6 yardım yasası çıkardı ve federal hükümete 4 trilyon dolar harcama yetkisi verdi, bunun 3,5 trilyon doları şimdiye kadar harcandı. GAO raporu büyük ölçüde başarısız olan dört hükümet kurumu belirliyor. İlki Acil Kira Yardımı (ERA) için ayrılan 46,55 milyar dolarlık fonun neredeyse 38 milyar doları, Hazine Bakanlığı tarafından eyaletlere, yerel yönetimleri ve diğer federal olmayan kurumlara ihtilacı olanlara verilmesi için dağıtıldı. GAO raporu Hazine Bakanlığının henüz ödeme sonrası inceleme ve geri alma denetimleri gibi, yapılan fazla ödemelerin belirlenmesi ve geri alınması süreçlerini belirlemediğini belirtiyor.
Ama bu GAO standartlarına göre küçük bir para. Sıradaki Tarım Bakanlığına bağı Gıda ve Beslenme Hizmeti (FNS). FNS, Covid-19 nedeniyle kapatılan okullara giden çocuklara yardım etmek için kurulan birkaç federal beslenme yardım programlarını yönetiyor. GOA, “FNS’nin beslenme yardım programının acil durumlara nasıl tepki göstermesi ile ilgili kapsamlı bir stratejisi olmadığı” değerlendirmesi yapıyor.
ABD HAZİNE BAKANLIĞI YAPILAN FAZLA ÖDEMELERİ BELİRLEMEDİ
Sıradaki CARES Yasası ve diğer Covid-19 yardım yasaları gereğince şirketlere geçici vergi kolaylıkları sağlamak için kurulan İç Gelir Hizmeti (IRS). GAO’nun eleştirileri çoğunlukla IRS’nin vergi iadesi istekleriyle ilgili uzun inceleme süreciyle ilgili. Bu sürenin CARES Yasası’na göre en fazla 90 gün olması gerekiyor ama ortalama 165 gün olduğu ortaya çıktı. GAO’nun federal hükümete yönelik en sert eleştirisi, Covid-19 yardımı olarak 484 milyar dolar alan ama gerçekte sadece 226 milyar dolar harcayan Sağlık ve İnsani Hizmetler Bakanlığı’na (HHS) ayrılmış. GAO, “On yıldan uzun bir süredir GAO, HHS’nin kamu sağlığı acil durumları ile ilgili hazırlık ve ele alışındaki öncü rolünü yedine getirmesi konusunda raporlar yayınladı ve bu rolü yerine getirmesinde devamlı eksiklikler buldu.” dedi. Asıl olarak GAO, HHS’nin mevcut ve geçmiş liderliklerinin tamamını sorguluyor.
GAO raporunda bu federal kurumlara yönelik eleştirilerin şiddeti karşısında, insan bunun ABD’de yaklaşık bir milyon insanın ölmesiyle ne kadar ilgili olduğunu merak ediyor. Cevaben, şaşırtıcı olması neredeyse imkânsız bir şekilde, yetersizliklerin büyük kısmı eski Donald Trump yönetimi zamanında yaşandı, ama Joe Biden yönetimi döneminde de bunlar yaşandı. Fakat burada, siyasi olarak bu federal kurumlardaki makamlara atananların ve Kongre’den kaynaklanan ilgili siyasi çıkmazın bu kurumlarda hükümetin politikalarını uygulama konusundaki bürokratik istikrar ve etkinliği engellemesindeki rolünün büyüklüğü ile ilgili büyük bir kurumsal sorun var. Bu GAO’nun ele alması çok daha zor olan daha yerleşik bir sorun.