Konuda Ulaşacağınız Bilgiler
Ribozomlar hücredeki küçük fabrikalara benzemektedir. Hücrenin çalışması için her türlü fonksiyonu yerine getiren proteinler üretirler. Ribozomlar ya hücrenin içindeki sitoplazma sıvısında ya da hücre zarına yapışık bir şekilde bulunurlar. Ayrıca ribozomlar hem prokaryot (bakteri gibi) hem de ökaryot (hayvan ve bitki) hücrelerinde yer alır.
Ribozomların Genel Yapısı
Ribozomlar hücre içinde bulunan bir organeldir. Asıl görevi hücrelerin ihtiyaç duyduğu her türlü proteini üretmektir. Ribozomlar iki altbirimden oluşmaktadır. Büyük Alt Birim ve Küçük Alt Birim.
Büyük Alt Birim: Büyük alt birim protein oluştururken yeni bağların yapıldığı alanı içerir. Ökaryotik hücrelerde “60S” ve prokaryotik hücrelerdeki “50S” denir.
Küçük Alt Birim: Küçük alt birim gerçekten küçük değil, büyük alt birimden biraz daha küçüktür. Protein sentezi sırasında bilginin akışından sorumludur. Ökaryotik hücrelerde “40S” ve prokaryotik hücrelerdeki “50S” denir.
Not: Büyüklüklerde kullandığımız “S” Svedberg’ün kısaltılmışı olan bir ölçü birimidir.
Ribozom‘un protein üretmekle sorumlu olduğunu söylemiştik. Hücre için yapılması gereken yüzlerce protein olabilir, bu nedenle ribozom her bir proteinin nasıl hazırlanacağı konusunda özel talimatlara ihtiyaç duyar. Bu talimatlar, haberci RNA formunda çekirdekten gelmektedir. Messenger RNA, ribozomun proteini nasıl hazırlayacağını anlatan bir reçete gibi hareket eden spesifik kodlar içerir.
Ribozom’un Proteinleri Sentezlemesi
Protein sentezi transkripsiyon ve translasyon süreçleri ile oluşur. Ribozom sadece translasyon sürecinde görev alır. Bu görevi kendisi yapar.
Translasyon, haberci RNA’dan talimatları alma ve onu bir proteine dönüştürme sürecidir. Proteini yapmak için ribozomun attığı adımlar şunlardır:
- İki alt birim haberci RNA ile birleşiyorlar.
- Ribozom, kodon adı verilen RNA üzerinde doğru başlangıç yerini bulur.
- Ribozom, RNA’ya iner ve hangi amino asitlerin proteine yapıştırılacağına dair talimatları okur. RNA üzerindeki her üç harf yeni bir amino asit temsil eder.
- Ribozom, proteini oluşturan amino asitler iliştirir.
- Proteinin hazır olduğunu bildiren RNA’daki bir “dur” koduna ulaştığında proteininin yapımını durdurur.
Ribozomlarla İlgili İlginç Bilgiler
- Ribozomdaki “rib” protein üretme talimatlarını sağlayan ribonükleik asitten (RNA) oluşur. Hücre çekirdeğinde oluşturulurlar. Hazır olduklarında, çekirdek zarının gözenekleri aracılığıyla çekirdeğin dışına gönderilirler.
- ibozomlar çoğu organelden farklıdır, çünkü bunlar koruyucu bir zar ile çevrilmezler.
- Ribozom 1974 yılında Albert Claude, Christian de Duve ve George Emil Palade tarafından keşfedildi. Onların keşfi için Nobel Ödülü’nü kazandılar.