Sperm Donasyonu Nasıl Yapılır?
Anne baba olmak pek çok insanın hayali ve arzusudur. Ancak bazı nedenlerden dolayı bu olay doğal yollardan gerçekleşmez. Sorun kadında olabileceği gibi erkekte de olabilir. Bu durumda başvurulabilecek çözümlerden biri donasyondur. Başka kadından yumurta nakli yapılmasına yumurta donasyonu, erkekten sperm nakli yapılmasına sperm donasyonu denir.
Sperm donasyonundan bahsetmeden önce kısaca erkek kısırlığının nedenlerine göz gezdirmekte fayda var.
Erkek Kısırlığının Nedenleri:
- • Cinsel faktörler
- • Ürogenital enfeksiyonlar
- • Doğuştan anomaliler
- • Varikosel
- • Hormonal bozukluklar
- • İmmünolojik (bağışıklık sistemi ile ilgili) faktörler
- • Diğer hastalıklar
- • Nedeni bilinmeyen sperm bozuklukları
Erkek kısırlığını anatomik olarak 3 ana başlıkta toplamak mümkündür:
1) Testisle ilgili olmayanlar: Kromozomal (Klinefelter sendromu, Kallman sendromu, Y mikrodelesyonu, kistik fibroz, hormonal (hipogonadotropik hipogonadizm, hiperprolaktinemi), koital (erektil disfonksiyon, endokrin, nöral, ejakulatuar yetmezlik (psikoseksüel, ilaç, cerrahi) nedenler bu gruptandır.
2) Testiküler nedenler: Konjenital (inmemiş testis, immotil silia, vas deferens yokluğu), infeksiyon (orşitis), vasküler (torsiyon, varikosel), antispermatojenik ilaçlar (kemoterapi, x-ray), immünolojik, tümör (germ hücreli tümörler, testiküler mikrolithiazis) bu gruptandır.
3) Posttestiküler nedenler: Obstrüktif (epididimal, vazal) ve aksesuar bez infeksiyonları bu gruba dahildir.
Sperm Donasyonu (Sperm Nakli) Nedir?
Sperm donasyonu, doğumsal ya da sonradan olma nedenlerle erkekte sperm yokluğu olduğunda (azospermi) başka bir erkekten sperm nakli yapılarak kadından alınan yumurtanın laboratuvar ortamında döllenmesidir.
Sperm Donasyonundan Kimler Faydalanabilir?
Zamanında ameliyat olmadığı için sperm üretimi çok yetersiz olan inmemiş testis hastaları
Kemoterapi ve radyoterapiden dolayı testisleri zarar görmüş erkekler
Geçirilmiş ateşli hastalık veya kabakulağa bağlı testisleri hasar görmüş erkekler
Genetik hastalığı olan erkekler
HIV gibi bulaşıcı hastalığı olan erkekler
Akraba evliliğinden dolayı oluşabilecek riskleri engellemek isteyenler
Travma sonrası testisleri hasar görmüş erkekler
Kötü sperm kalitesinden dolayı tekrarlayan tüp bebek denemeleri başarısız olanlar
Bekar kadınlar
Sperm Donörü Nasıl Belirlenir?
İlk görüşmede çiftler hakkında detaylı bilgi alınır. Tüm sorularınız yanıtlanır ve tedavinin tüm tıbbi, yasal ve psikososyal açıları detaylı şekilde ele alınır.
Sperm nakli, ülkelerin sağlık bakanlıklarının onayına bağlıdır. Hastanemizde, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti mevcut yasal mevzuatı gereğince, sperm donasyonu için sadece yurtdışında faaliyet gösteren lisanslı sperm bankalarından temin edilen sperm örnekleri kullanılır.
Bağışçılara sperm yoluyla çocuğa geçme ihtimali olan bulaşıcı hastalıklar ve çocukta ciddi sağlık problemi yaratabilecek genetik hastalıklar yönünden tarama yapılır.
Sperm donöründen istenen testlerin başlıcaları;
- • HIV1 ve HIV 2
- • Hepatit B
- • Hepatit C
- • Klamidya
- • Sifiliz
- • Gonore
- • CMV
- • Genetik analiz
- • Kistik fibrozis
- • Spinal muskuler atrofi
- • Ailevi akdeniz ateşi
- • Konjenital adrenal hiperplazi
- • Talasemi
- • Orak hücre hastalığı
- • Metabolik hastalık taramaları
- • ABO ve Rh kan grupları testleri şeklinde sıralanabilir.
Bağışçı erkeğin tıbbi kayıtlarının yanı sıra fiziksel özellikleri, etnik özellikleri ve eğitim durumu da dikkate alınır. Testleri yapılan erkekte herhangi bir sorun tespit edilmezse bağış programına kabul edilir.
Bağışçıdan spermler alınır ve 6 ay süre ile dondurulur. 6 ay sonunda tekrar HIV testi yapılır. Testler düzgün çıkarsa haftada 1-2 defa olmak üzere 24 kez sperm numunesi alınır. Alınan bu spermler dondurulur. Kriyoprezervasyon (dondurarak saklama); hücrelerin ve dokuların sıfır derecenin altındaki ısılara kadar soğutularak,bütün biyolojik aktivitelerinin durdurulması ve gelecekte kullanılması amacıyla saklanmasını ifade eder. Donasyon gerçekleşmeden önce aileye bağışcının fiziksel özellikleri ve eğitim durumu hakkında bilgi verilir. Çiftler bazı fiziksel özellikler ve yeteneklere göre donör seçebilirler. Donasyonda bilgi gizliliği esastır.
Sperm Donasyonu Nasıl Yapılır?
Sperm donasyonu tedavisine başlamadan önce anne için adet kanamasının 2. veya 3. günü yapılan FSH, LH, E2, AMH ve PRL nin yanı sıra TSH, T3, T4, Açlık Kan Şekeri, Tam Kan Sayımı, Üre, SGPT, SGOT, HbsAg, Anti-HCV, Anti-HBC Total, HIV ve VDRL testlerinin sonuçları çok önemlidir. Ayrıca pelvik USG ve HSG istenir. Sperm donasyonu yapılacağı zaman anne adayının yumurtalıkları hazırlanır. Adetin 2.-3. gününde göbek etrafına yumurta geliştirici iğne tedavisi uygulanır. Bu tedavi ortalama 7-12 gün sürer. Bu süre içinde aralıklı olarak anne adayına ultrason ve kan tahlili yapılır.
Yeterli sayı ve büyüklükte yumurta gelişimi sağlanınca yumurta olgunlaştırıcı iğne yapılır. İğne yapıldıktan 36 saat sonra ultrason aracılığı ile yumurtalar toplanır. Yumurta toplandığı gün laboratuvar ortamında dölleme işlemi gerçekleştirilir. Oluşan embriyolar anne rahmine transfer edilir. Bu aşama yaklaşık 5-7 gün sürer. Embriyo anne rahmine yerleştirildikten 12 gün sonra gebelik testi yapılır.
Sperm donasyonuyla döllenme sonucu oluşan embriyolara genetik test yapmak mümkündür. İstenirse kalan embriyolar daha sonra kullanmak üzere dondurulabilir. Tedavide başarısızlık durumunda ya da ikinci çocuk istendiğinde bu embriyolar kullanılabilir. Embriyo dondurma ve saklama işleminin ayrı bir maliyeti vardır.
Sperm donasyonu öncesinde hem erkeğin hem kadının yazılı izni alınır.
Sperm Donasyonunda Başarıyı Etkileyen Faktörler Nelerdir?
Anne adayının yaşı
Anne adayının yumurta rezervi
Tedaviye vermiş olduğu cevap
Sperm donasyonu yapılmadan önce anneden de testler istenir. Annenin ABO Rh kan gurubu, klamidya, gonore, HIV, hepatit B ve C testleri , rubella ve CMV istenilen testler arasındadır.