Ida B. Wells
- Meslek : Gazeteci
- Doğum : 1862
- Ölüm : 1931
- Başlıca Eserleri : Güneyin Dehşeti: Her Yönüyle Linç Kanunu
Mücadeleci bir gazeteci ve sosyal reformcu olan Ida B. Wells, Yeniden Yapılanma Dönemi’nde ABD’nin güneyinde Afro-Amerikalılara yönelen vahşi şiddetin ortaya çıkmasını sağladı. Bir köle olarak Mississippi’de doğan Wells, İç Savaş’ın sonunda ailesi ile birlikte kölelikten kurtuldu. Ebeveynleri sarı humma salgınından öldüler. Wells okulu bırakmak zorunda kaldı. Sonunda bir siyahi kolejine gitti ve 1880’de Memphis’e taşındı. Başından gelen iki olayın Wells’in ırkçılıkla ilgili görüşleri üzerinde büyük etkisi oldu. Bunlardan ilki 1883 yılında sadece beyazlara ait olan bir vagondan zorla çıkarılması oldu. Bunun üzerine hakkını aramak için ayrımcılık yaptığı iddiasıyla demiryolu şirketine dava açmışsa da davayı kaybetti. On yıl sonra ise üç arkadaşı beyaz bir grup tarafından öldürüldü.
Wells, “beyaz üstünlüğünün ilk dersi” olarak adlandırdığı Memphis’teki cinayetlerin ardından ırksal şiddeti içeren yazılar yazmaya başladı. Beyazlar tarafından öldürülen siyahlara ilişkin somut örnekler veriyordu. Pek çok siyah erkek beyaz kadınlarla ilişkisi olduğuna dair iddiaların ardından vahşi bir biçimde öldürülmüştü. Wells tecavüz iddialarının aslında başka nedenlere hedef almak istenen siyahilere karşı kullanılan bahaneler olduğunu ortaya koydu. Örneğin Memphis’te katledilen arkadaşlarının saldırıya uğramasının asıl nedeni beyazlarla rekabet halinde olan başarılı bir bakkal dükkanı işletiyor olmalarıydı. Sonraki otuz yıl içinde Wells linç olaylarını gündeme getirmeye devam etti. Amerikalıları bu gerçekle yüzleşmeye zorluyordu. Bu çabaları sırasında zaman zaman kendi hayatı da tehlikeye giriyordu. Aynı zamanda “Siyahilerin Hakları için Ulusal Dernek” adlı sivil toplum kuruluşunun kurucusu oldu. ABD’deki siyahilerin durumunu anlatmak için dünya çapında seyahatlerde bulundu.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
David S. Kidder, Noah D. Oppenheim, Entelektüelin Kutsal Kitabı, Maya Kitap, 2013
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Koca Sinan Paşa
III. Murad ve III. Mehmed dönemlerinde beş kere sadarette bulunmuş, kendine has kişiliği, adamları, serveti ve vakıfları ile şöhret kazanan Sinan Paşa, küçük yaşta devşirilerek kendisinden önce saraya alınan ağabeyi Ayas Paşa’nın yardımıyla Enderun’a girdi. Ağabeyinin sayesinde kısa sürede yükselerek Kanuni Sultan Süleyman’ın çaşnigir başısı oldu. Daha sonra Malatya sancak beyliğiyle saraydan çıktı; ardından Kastamonu, Gazze ve Nablus sancak beyliklerinde bulunduktan sonra Erzurum, Halep ve Mısır beylerbeyi oldu. Mısır beylerbeyiliği sırasında karşı karşıya kaldığı en önemli mesele Yemen’de İmam Mutahhar’ın isyanıdır. Yemen isyanının görüşüldüğü Kahire’de toplanan bir divanda Sinan Paşa, ağabeyi Ayas Paşa’nın katlinden sorumlu gördüğü Lala Mustafa Paşa ile anlaşmazlığa düştü ve onu azlettirerek Yemen serdarlığının vezaret payesiyle kendisine verilmesini sağladı. Yemen’e varan paşa önce buradaki Kahire Kalesi’ni aldı, ardından Aden ve civarını, San’a’yı, Kevkeban’ı ele geçirdi. Mekke ve Medine’yi ziyaret edip hacı olan paşa ardından Kahire’ye görevine döndü. Kısa bir süre sonra Kubbe vezirliğine yükseldi. Tunus’un 1572 yılında İspanyol donanması tarafından ele geçirilmesi üzerine Sinan Paşa burayı geri almak için hazırlanan Osmanlı kuvvetlerinin serdarlığına tayin edildi.
-
Yakutiye Medresesi
Bânisine ithafen Hoca Yâkut Medresesi adıyla da anılan medrese kaynaklara göre uzun süre, eski Yeniçeri Kışlası’nın yerine 1877-1879’da yaptırılan yeni kışlanın içinde kaldı. Yine uzun yıllar top dökümhanesi olarak kullanılan binanın etrafında 1970’li yıllarda askerî birlikler bulunmaktaydı. Taçkapısının üzerindeki tek satırlık Arapça kitâbeye göre medrese, Olcaytu Hudâbende döneminde 1310-11 yıllarında Gāzân Han ve Bolugan Hatun’un paralarıyla İlhanlılar’ın Bayburt ve Erzurum vilâyetlerinin emîri Cemâleddin Hoca Yâkut Gāzânî tarafından yaptırıldı. Yapı üç eyvanlı olup avlusunun üzeri kapalı medreseler grubuna girer. Kesme taştan tek kat halinde inşa edilen dikdörtgen planlı medrese ön cephe düzeniyle dikkati çeker. Cephenin ortasında dışa taşkın, bitkisel, geometrik ve figürlü süslemeli taçkapı yer alır, sağ köşede minare, sol köşede minare kaidesi bulunur. Dışa taşkın taçkapının yan cephelerinde iki katlı bir düzenleme görülür. Kaval silmelerle çevrili dikdörtgen panolar içinde kıvrık dal, rûmî ve palmet dizilerinden oluşan bordürlerin ortasında beş kollu yıldızdan ve kırık hatlardan meydana gelen geometrik desenli bordür bulunur.
-
İmadüddin Zengi
Selçuklu komutanı Kasîmüddevle Aksungur’un oğlu olan Zengi, Zeengi hânedanının kurucusuydu. Eğitimini Musul’da aldıktan sonra ilk savaş tecrübesini de Âmid kuşatmasında edindi. Kahramanlıkları ve cesareti ile tanınan Zengi önemli devlet görevlerinde yer aldı. Musul Çökürmüş’ün eline geçince Zengî onun himayesine girdi. Haçlılar’a karşı düzenlenen seferlere katılan Zengi içeride siyasi birliği sağlamak, dışarıda Haçlılara karşı savaşmak suretiyle dikkatleri üzerine çekti. Haçlı saldırılarına maruz kalan ve giderek yıpranan İslâm dünyasında parlayan bir isim haline geldi. Urfa Haçlı Kontluğu’nu ortadan kaldıran Zengi girişimleri sonucu elde ettiği başarılar ile dikkatleri üzerinde tutmaya devam etti. Zengî’nin Musul hâkimliğinden Câber kalesinde hançerlenip öldürülmesine kadar süren 20 yıllık yönetim hayatı İslam beldelerine karşı girişilen saldırılar ile başarılı mücadelelerle geçti. Onun dönemi Müslümanların sarsıaln güven duygularını yeniden inşa edildiği bir dönem oldu. Aldığı eğitim ile savaşçı kişiliğini pekiştirmeyi başaran Zengi seçkin bir devlet adamı olarak tanındı. Örnek bir Müslüman devlet adamı portresi çizen Zengi adaleti, kahramanlığı, cesareti, siyasi dehası ile örnek bir kişiliğe sahipti.
-
Sedefkâr Mehmed Ağa
Mimar Sinan'ın yetiştirdiği önemli mimarlardan biri olan Mehmed Ağa’nın doğum yeri ve tarihi konusunda kesin bilgiler bulunmamakla birlikte kimi rivayetlere göre Kanuni Sultan Süleyman döneminde Rumeli’den devşirme olarak getirilmiştir. Mimarbaşı olmadan önce sekiz yıl boyunca su nazırlığı görevini yürüttü. Tam olarak kaç yılında mimarbaşı görevine tayin edildiği ve ne zaman bu görevden ayrıldığı konusunda net bir bilgi yoktur. Alçakgönüllü, sağlam karakterli, dinine bağlı, yumuşak huylu ve akıllı bir kişi olan Mehmed Ağa hakkında günümüze ulaşan bilgiler sınırlıdır. Kimi eserlerde Mehmed Ağa'nın Sultan Ahmed Camii'nin inşasını tamamladıktan sonra padişahın emriyle vezirlik payesi aldıktan sonra vefat ettiği yönünde bilgiler bulunmaktadır. Ancak bu bilgiler başka kaynaklar tarafından desteklenmemektedir. Evliya Çelebi ve Ekrem Hakkı Ayverdi, Arnavutluk'ta Mimar Mehmed Ağa'nın bazı yapılarından bahsetmektedir. Bu bilgilere bakılarak Mehmed Ağa'nın görevden ayrıldıktan sonra doğum yeri olan bu şehre dönerek burada eserler meydana getirdiği düşünülmektedir.
-
Abdülhalim Memduh
Düzenli bir öğrenim hayatı olmayan Andülhalim Memduh bir süre lisan mektebine devam ettikten sonra Mekteb-i Hukuk’a girdi. Burada okurken bir taraftan Hâriciye Nezâreti Hukūk-ı Muhtelite Kalemi’nde çalıştı, diğer taraftan Mîzan’da yazılar yazdı. Muhit dergisinin yazı işlerini yürüttü. İkinci sınıftayken gizli bir cemiyet kurma girişimi yüzünden tutuklandı. Sekiz on aylık bir tutukluluğun ardından aralarında Ali Kemal’in de bulunduğu arkadaşlarıyla beraber 1888’de Konya’ya sürüldü. Konya Valisi Hacı Hasan Bey’in (Paşa) ilgisiyle vilâyet maiyet memurluğuna başladı. Hakkındaki şikâyetler üzerine valinin teveccühünü kaybetti. Sonraki vali Ali Kemâlî Paşa zamanında vilâyet tercümanlığına getirildiyse de ardından Trablusgarp’a sürüldü. Ancak havasının ağırlığını ileri sürerek daha yolda iken firar etti ve İskenderiye’den sürgün yerinin değiştirilmesi talebinde bulundu. Bunun üzerine vilâyet tercümanlığı göreviyle İzmir’e gönderildi.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun