1954-1960 arasında görev yapan,
vali İhsan
Sabri Çağlayangil ve belediye başkanı Reşat Oyal ikilisi, Bursa için yeni
bir dönemi başlatıyordu. Cumhurbaşkanı Celal Bayarın Umurbeyli oluşu, kente
gösterilen önemi ve yatırımları çok olumlu biçimde etkiliyordu.
İhsan Sabri
Çağlayangil (1908-1993)
O dönemi yaşayanlar, Başbakan Adnan
Menderesin belediye başkanı Reşat Oyal, buna karşılık cumhurbaşkanı Celal
Bayarın da vali Çağlayangil ile ikili oluşturarak, hizmet yarışına ve bir
anlamda rekabete giriştiklerini iddia ediyordu.
Bu yarıştan karlı çıkan Bursa,
Kültürparka kavuşuyordu. Troleybüs geçişi için Setbaşı Köprüsü
genişletiliyor, ancak bu projeden vazgeçiliyor ve belediye yeni bir otobüs
filosuna sahip oluyordu.
1957 yılında projesi yapılan Uludağ
teleferiği, ardından yeni hal binası ve Santral Garaj inşası, bu dönemin
icraatları olarak tarihe geçiyordu.
Bu projelerin bitirilmesi 27 Mayıs 1960
ihtilali sonrasına kaldığı için yatırımları başlatanlar içlerinde buruk bir
sevinç taşıyordu.
Bu arada, 1957 yılında Ahmet Vefik Paşa
Tiyatrosunun bulunduğu bina hizmete giriyor, kentin kültür alanındaki bir
açığı gideriliyordu. Belediye Başkanı Oyal, bu dönemdeki başarılı çizgisini
bazı olumlu gelişmelere borçluydu.
İ. Sabri
Çağlayangil'in AVP'nin inşası sırasındaki Gayreti
Niyazi Menteş (Gazeteci-Yazar):
Reşat Oyalın bir sözü vardır. Ben daima siyasi görüşüm aykırı olmasına
rağmen Haşim İşcanı kendime rehber edinmişimdir der. Anılarında da yazar.
Kültürpark projesini ilk düşünen, ilk imzalayan Haşim İşcandır. Reşat Oyal
o projenin üzerinden çalışma yapmıştır diye, söylenenleri duydum. Adnan
Menderesin Reşat Oyala bir sözü var. Haşim İşcandan aşağı kalmayalım
diyor.
Reşat Oyal (başkanlık dönemi: 1954-1960)
(Reşat Oyal: 1916'da İstanbul'da
doğdu. Ailesi ile 1927'de Busa'ya taşındı. İlkokul, ortaokul ve liseyi
Bursa'da okudu. İki yıl İstanbul İktiast Fakültesi'ne devam etti ancak
snradan bırakmak zorunda kaldı. Bursa'ya dönüp ticarete atıldı. 1950'de
Demokrat Parti üyesi oldu. 1951'de belediye meclis üyesi seçildi. 1954'te,
belediye başkanı Ali Ferruh Yücel milletvekili seçilince meclis kararıyla
belediye başkanı oldu. 1955'te bu kez yerel seçim sonucunda belediye başkanı
oldu.)
Teleferik işletmesinin temeli
ve ilk çalışmaları Reşat Oyal döneminde yapılır. Oyal kendisine yöneltilen
"Herhalde teleferiğin açılış günü sizin için bir onur günü olmuştur,
aççılışta bulundunuz mu?" sorusunu şöyle yanıtlıyor:
"Hayır, ne yazık ki
açılışa çağrılmadım. 6 Haziran 1960'da devretmiştim ben görevi. Zannediyorum
temmuzun başında yahut da haziran sonunda yapıldı açılışı. Fakat malesefe
beni açılışa çağırmadılar. Ne Santral Garaj'ın açılışına, ne teleferiğin..."
Reşat Oyal Santral Garaj
hakkında şunları anlatıyor:
"Santral Garaj'ın
bulunduğu yer (günümüzde Kent Meydanı) belediyenin çöplüğü idi... Arsa için
karar vermeden önce Bursa çapında bir ankete başvurduk: 'Garaj nereye
yapılmalıdır?' diye. Önemli bir çoğunluk bu yeri 'şehire çok uzak' diyerek
uygun bulmamıştı."
Çağlayangil-Oyal ikilisinin
yatırımlarını sekteye uğratan önemli bir gelişme 1958de yaşanıyor, 24
Ağustos 1958 günü binlerce işyerinin yok olduğu Kapalıçarşı yangını;
Bursanın kentleşmesi, ticari yaşamı ve bayındırlık hizmetlerini büyük
ölçüde etkiliyordu.
Yangının hemen sonrası Belediye
Başkanı Reşat Oyalın girişimleri, İller Bankası ve Emlak Bankasının
desteği ile Mimar Emin Canbolatın yönetiminde İmar Planlama bürosu
kuruluyor, bu büroda İtalyan şehircilik uzmanı Piccinatonun danışmanlığında
1/4000 ölçekli Bursa Nazım Planı hazırlanıyordu.
Necati Akgün (Gazeteci-Yazar): Piccinato,
şehrin doğu ve batı yönünde genişlemesini arzuluyordu ve Demiryolu altı
dediğimiz yerde de bir sürü kaçak inşaatlar türemeye başlamıştı. Piccinato
geliyor geliyor, oraya takılıyordu. Soruyordu belediye yetkililerine,
Burası ne olacak?
Biz burayı kaldıracağız
diyorlardı. Hatta Heykel önünden baktığınız zaman Yeşil Türbe gözükecekti.
Bu planda kentin
Ankara-Bursa-Mudanya doğrultusunda gelişmesi önerilmekteydi. Plan, 1960
yılının başlarında tüm eleştirilere karşın Belediye Meclisinden geçiyordu.
Necati Akgün (Gazeteci-Yazar): Piccinato
planının Mecliste kabulü sırasında Kamil Tolon, Ben buna oy vermem dedi.
Demiryolu altını Piccinato, mecburi olarak zirai saha, tarım alanı olarak
gösterdi. Kamil Tolon, Kendimiz aldatmayalım, benim fabrikam var burada
dedi, o tarım alanı içinde. O zaman Demokratlar, Sen çık dışarı dediler,
Biz ittifakla kabul edeceğiz. Kamil Tolon, dışarı çıktı, plan ittifakla
kabul edildi.
1965 sonrası hızla sanayileşerek göç
alan Bursa ve onu yönetenler, Piccinato planının uygulanmasını önlüyor, bu
durum 45 yıl sonra yine tartışma konusu oluyordu.
Niyazi Menteş (Gazeteci-Yazar): Piccinato
planının uygulanmama nedenini aynen Reşat Oyalın ağzından duydum. Belediye
Meclisimiz, büyük hata yaptı dedi, Birtakım varlıklı kişilerin etkisi
altında kaldı. Eğer Piccinato planı dört dörtlük uygulanabilseydi, ben de
buna Meclisin onayıyla imza koysaydım, bugün Çekirge çok daha müstesna,
muazzam bir semt olacaktı dedi.
Necati Akgün (Gazeteci-Yazar):
Belediyeler rant yeri. Her plan değişikliği birçok kimseye büyük rantlar
sağlıyor. 1960dan sonra gelen Adalet Partisi (AP) iktidarı, Piccinato
planının canına okudu.
Reşat Oyal Piccinato ile ilgili
şunları anlatıyor:
"58'in sonları veya 59'un
başında Piccinato nazım planını bitirdi. O sıralarda Dünya Mimarlar
Birliği'nin kongresini Moskova'da yapmışlar. Piccinato oradan, yanında 19
mimarla birlikte geldi. Kanadalısı ver, Amerikalısı var, Rusu var,
Danmarkalısı var. Havaalanında karşıladım onları. Aldık getirdik. Onlara
nazım planını gösterdik. Kanadalı mimar bana yaklaştı bir ara, dedi ki:
'Reis sen çok şanslı bir adammışsın.'
'Herhalde, ama neden acaba?' dedim.
'Bir defa şehri yeni baştan imar
edeceğinize göre bu işi ehline veriyorsunuz, Piccinato'ya... Açıkça
söyleyeyim, biz bu adamı başkanlıktan atmayı düşünüyordukç Bu planı
gördükten sonra arkadaşlarla aramızda konuştuk, yine başımızın tacı
edeceğiz.'
Böyle söyledi Kanadalı mimar. Adamlar
bu kadar güveniyorlardı Piccinato'ya."
Reşat Oyal plana yöneltilen
"şehirciliği köstekler" türünden eleştirileri şu şekilde yanıtlamış:
"Ben sizin derdinizi anlıyorum. Siz
Bursa'yı, şöyle göbeğinde bir yere konup, her tarafını birden gelecek
turistlere aniden göstermek istiyorsunuz. Gökdelenler onlarda da var...sizin
gökdelenlerinize ihtiyacı yok onların. Ama belediyeden başşlayıp da Yeşil'e
giden o kıvrım kıvrım yollardan bir geçirseniz onları, buna hayran kalırlar.
Ben size gökdelen yeri de yaptım. Fidyekızık'tan taa Çimento Fabrikası'nın
oralara kadar.. Oraları da bakir arazi. Orada ne ziraat olur, ne bilmem ne
olur. Hiç bir şey olmaz. Gidin oraya, binalarınızı
kondurun.............Sanayi Bölgesi konusuna değinmek isterim. Bu bölge
Piccinato'nun planında vardı ama hiç bir surette ağır sanayi için
düşünülmemişti. Kesinlikle ağır sanayi değildi. 'Bursa'yı nüfuza boğarsınız'
dedi. Küçük Sanayi bölgesi olarak düşünüyordu Piccinato. Ayrıca şunu da
söyledi: 'Bu sanayinin ihraç limanı Mudanya'dır. Planımda onu da
belirtiyorum. Sizin sayfiye yeriniz Mudanya değildir, Gemlik Körfezi'dir.
Yazlık yeriniz orasıdır."
Erdem Saker (1994-1999 dönemi Bursa
Büyükşehir Belediye Başkanı): 1 Ocak 1960da Piccinato planı devreye girdi.
Ve dedi ki Orhan Bey, Benim kellemi kesseniz, diplomamı yırtsanız ben bu
planı deldirmeyeceğim. Ama 4 yıl dayanabildi Orhan Bey. 1964te ayrıldı,
ondan sonra darmadağın oldu. O planın aslı şuydu: Tarihi Bursayı aynen
muhafaza etmek, yeni yerleşim alanları açmak. Erdem Sakere göre,
Piccinato, çalışmaları sırasında küçük bir hata yapmıştı: Piccinatonun yanlışı, sonradan anlıyorum, o
dönem Bursanın ileri gelenlerini, başta belediye başkanı olarak,
bindirecekti bir trene, İtalyaya götürecekti, o günün İtalyasını, İtalyan
tarihi şehirlerinin, köylerinin ne halde olduğunu ve nasıl
değerlendirildiğini gösterecekti. İnsanlar gözleriyle göreceklerdi.
Piccinato planının kabulünün dışında
Santral Garaj, Yeni Hal, Teleferik gibi projeler bitirilemeden 27 Mayıs
1960a geliniyordu.
Askeri idare, vali ve belediye
yönetimlerine el koyduğu için bu iki göreve 27 Mayıs 1960 tarihinden yerel
seçimlerin yapıldığı 16 Ekim 1963e kadar atadığı isimleri getiriyordu.
Sırasıyla; Turgut Başkaya, Danyal Yurdatapan, Enver Kuray ve Fahrettin
Akkutlu valilik görevinin yanı sıra belediye başkanlığını da yürütüyordu.
Enver Kuray Bursa Festivali, Fahrettin Akkutlu da Bursasporun kuruluşuyla
kent tarihine imza atıyordu. Vali ve Belediye Başkanlığı görevini
sivil toplumla birlikte yürütmeyi hedefleyen Enver Kuray, görev süresi
içinde Bursa için çok önem arz eden toplu konut kavramının ilk ürünleri için
düğmeye basıyordu.
Turhan Tayan (dönemin AP Bursa İl
Başkanı): Piccinato planında var Ertuğrulgazi, sosyal meskenler olarak
geçen. Vali Enver Kuray zamanında, İmar İskan Bakanı Fahrettin Kerim Gökay
döneminden itibaren orada bir yapılaşma, yeni bir kentleşme, yeni konutlar
yapılmaya başlandı ve o süreç, aşağı yukarı 1980 yılına kadar devam etti.
Kaynaklar: