Savaş çeşitleri şunlardır: Devletler arası savaş, iç savaş, konvansiyonel savaş, ttopyekun savaş (total savaş), hegemonik savaş, gerilla savaşı (halk savaşı).
Savaş Çeşitleri
- Devletler arası savaş:
Savaş genellikle bir ülke üzerinde yürütülen, devletler arasında yaşanan bir çatışma türüdür(3).
- İç savaş:
Son yıllarda devletlerarası savaşların yerini gerilla grupları, direniş hareketleri ve terörist örgütler gibi devlet-dışı aktörleri katıldığı iç savaşlar almaya başlamıştır. Devlet içerisinde, genellikle ya devleti kontrol altına almak veya yeni bir devlet kurmak için siyasal olarak örgütlü gruplar arasında yürütülen silahlı mücadeledir.
- Konvansiyonel savaş:
Savaşlar, gelişigüzel ve anlık saldırılar yerine bir tür strateji etrafında etkinlik gösteren silahlı kuvvetler veya eğitimli savaşçılar tarafından yürütülmeleri nedeniyle örgütlüdür. Konvansiyonel savaşlar, ‘harp hukuku’ kurallarına göre icra edilir. Konvansiyonel savaşı yürüten silahlı kuvvetler düzenli bir yapıya sahiptir. Harp hukukunda belirtildiği şekilde ‘üniformalarıyla, rütbeleriyle, disiplinli yapılarıyla’ tanımlanan ve çeşitli harp taktikleri kullanan ulusal ordular tarafından icra edilir. Konvansiyonel savaş, nükleer silahların kullanılmadığı savaştır.
- Topyekün savaş (total savaş):
Sivil ve askeri tüm düşman hedeflerini kitlesel olarak yok ederek düşmanın koşulsuz teslim olmasını sağlama amacı taşıyan, geniş çapta zorunlu askerlik ve ekonominin askeri amaçlara yönlendirilmesiyle toplumun tamamının katıldığı savaştır.
- Hegemonik savaş:
Küresel güç dengesini yeniden yapılandırarak bütün dünya düzeni üzerinde hakimiyet kurmak için yapılan savaştır.
- Gerilla savaşı:
Sözlük anlamı ‘küçük savaş’tır. Üstün ateş gücünden çok, hareketlilik ve sürpriz unsurlarına vurgu yapan ve araziye uyumlu taktikler kullanan düzensiz birliklerin yürüttüğü direniş ya da ‘halk savaşı’dır.
Savaş nedir?
Carl von Clausewitz’e göre savaş, siyasetin başka yöntemlerle devamıdır.
Savaş, “iki veya daha fazla devlet arasındaki silahlı mücadele” şeklinde tanımlanmaktadır.
Savaş, askeri güç, uluslararası politikanın geleneksel geçer akçesi olmuştur. Devletler ve diğer aktörler, genel olarak güç tehdidi veya kullanımı yoluyla birbiri üzerinde etki kurmaya çalışmışlar, bu da tüm kültür ve toplumlar için her dönemde savaşı, insanlık tarihinin değişmez unsuru yapmıştır.
Carl von Clausewitz’e göre savaş, siyasetin başka yöntemlerle devamıdır. Clausewitz, savaşı, “isteklerimizi karşı tarafa zorla kabul ettirmek için başvurulan şiddet eylemi” olarak da tanımlar. Tanımlardan da anlaşılabileceği gibi bir savaşın nihai amacı, isteklerimizi düşmana zorla kabul ettirmektir. Bu amaca tam olarak ulaşabilmek için düşman silahsızlandırılmalıdır.
Savaşın Nedenleri
Savaşın haklı veya haksız çeşitli nedenleri olabilir.
Bir insanın eylemleri onun kontrolünün ötesinde ise, savaşın nedeni aranmaz, bu durumda savaş kaçınılmazdır. Öte yandan, eğer savaş, insan seçiminin bir ürünü ise, üç nedensellik gruplandırması tanımlanabilir: biyolojik, kültürel ve akıl. Çatışmanın temel sebebini insan doğası ile savaş arasındaki ilişkide aramak gerekir. Son olarak, asıl soru, savaşın ahlaki olarak haklılık gerektirip gerektirmediğidir.
Konuya modern savaş açısından bakarsak: Bir savaşa karar verirken sadece askeri personel ve tesisler hesaba katılmamalıdır. Savaşa karar verenlerin haklı hedefler, stratejiler ve silah kullanımını da hesaba katması gerekir.
Bir savaşın “haklı savaş” olabilmesi için altı şart gerçekleşmiş olmalıdır. Haklı Savaş olarak başlayan bir savaşta, mücadelede kullanılan araçlar devletler hukukuna aykırı ise, o savaş “haklı savaş” olmaktan çıkar.
Bir savaşın “haklı savaş” kabul edilmesi için altı koşulun yerine getirilmesi gerekir:
- Savaş sadece haklı bir neden için yapılmalıdır.
- Savaş yasal bir otorite tarafından usulüne uygun olarak deklare edilmelidir.
- Savaşın arkasında iyi niyet olmalıdır.
- Sorunu çözmek için ş ilanından önce diğer tüm yollar denenmiş olmalıdır.
- Savaşın makul ölçüde başarı şansı olmalıdır.
- Savaşta kullanılan araçlar savaşın sonunda elde edilmek istenen amaçla orantılı olmalıdır.
Haklı Savaş olarak başlayan bir savaşta, aşağıdaki hallerde savaşın haklı olma durumu ortadan kalkar:
- Savaşta suçsuz ve silahsız insanlar zarar görmüşse,
- Orantısız güç kullanılmışsa.
- Savaşın nasıl olması gerektiğini düzenleyen uluslararası sözleşmelere uyulmamışsa.
Anahtar kelimeler: savaş, savaş çeşitleri, savaşın nedenleri
Kaynaklar:
(1) Carl von Clausewitz, Savaş Üzerine (Vom Kriege, 1832)
(2) http://www.bbc.co.uk/ethics/war/just/what.shtml
(3) Andrew Heywood, Küresel Siyaset (Global Politics), 2014
Ahmet AKIN, (E) Kurmay Albay