BİYOLOJİK MATERYAL TOPLANMASI, KARAKTERİZASYONU VE DEPOLANMASI
DNA, her yere bulaşır. Kan damlaları ve meni birikintilerini de kapsayan daha belirgin DNA aktarma yöntemlerinin yanı sıra, az miktardaki DNA da konuşurken saçılan tükürük damlaları, hapşırma, evdeki toza karışmış deri hücreleri veya insanların dokundukları yüzeyde kalma yolu ile insanlara, yerlere ve nesnelere doğru yolunu bulabilir.
DNA’nın bu kadar kolay transfer olması, DNA’nızın, bulunmadığınız bir odaya bile ulaşabileceği anlamına gelmektedir. Eğer DNA’nız bir yerde bulunmuş ise, bunun sebepleri şunlar olabilir:
a) Orada bulunmuşsunuzdur,
b) Daha sonra başka biri tarafından o bölgeye taşınmış bir objeye dokunmuşsunuzdur (bir giysi parçanız olabilir),
c) Biriyle temasa geçtikten sonra o kişi, o bölgede bir objeye dokunarak DNA’nızı oraya bırakmış olabilir (örneğin, o kişiyle el sıkışmış olabilirsiniz ya da önce sizin dokunduğunuz yüzeye sonra da o kişi dokunmuştur).
i. Biyolojik Kanıt Kaynakları:
Suç mahallinde en çok karşılaşılan biyolojik kanıt, kandır. Bu genellikle, suçların vahşi doğasından kaynaklanır ve ayrıca kanı görüntülemek, tükürük gibi diğer biyolojik kanıtları görüntülemekten daha kolaydır.
Diğer sık karşılaşılan numuneler arasında cinsel saldırı vakalarında birincil öneme sahip olan seminal sıvı; sigara izmariti, içecek kapları veya ısırık izleri gibi itemlerde bulunabilecek tükürük; kepekte ve dışkıda bulunabilecek epitel hücreleri vardır. DNA profillemesinde duyarlılığın artması ile birlikte, dokunma ile dökülen epitel hücrelerinden DNA’nın geri kazanımı mümkün olmuştur.
Saçlar doğal olarak dökülür. Ayrıca, fiziksel temas ile çekilebilir ve olay yerinden toplanabilir. Doğal olarak dökülmüş saçlar, çok az miktarda foliküle sahip olma eğilimindedir ve iyi bir DNA kaynağı değildir, fiziksel bir hareket ile çıkarılan saç veya saçlar, zengin bir hücresel malzeme kaynağı olan köke sahiptir.
Olay yerinden toplanan çekirdekli en yaygın dört hücre tipi beyaz kan hücreleri, spermatozoa, epitel hücreleri ve saç/kıl folikülleridir.
Yüksek miktarlardaki kan, pamuklu bir çubuk ile toplanabilir. Eğer kan sıvı ise, bir şırınga veya pipet ile toplanabilir.
Kıyafetlerde bulunan kan genellikle pamuklu çubukla ya da kanlı bölgenin kesilmesi ile alınır.
ii. Olay Yerinde Materyalin Toplanması ve Bakımı:
Delil İzleme:
Kanıtların fotoğraflanması ve belgelenmesi
Kanıtın zarflanarak veya bir kağıt çanta içine konarak düzgünce muhafaza edilmesi
Zarfın ya da kağıt çantanın kapatılması, mühürlenmesi veya bantlanması.
Denetçinin mühürlü alan boyunca tarih ile saati girmesi
Biyolojik Kanıt:
Çubuklar (ucu pamuklu aplikatörler) ile toplanan deliller, yanağa ait, oral, deri, tırnak, ısırık izi, perineal (penis yapısının bir bölgesi), perianal (anal çevresi), vajinal, servikal Os, penil (penise ait), skrotum, rektal delilleri içerebilir.
Toplanan saç, zarf içinde bulunur.
Giyim Kanıtları:
Bir birey tarafından giyilen kıyafet genellikle, korunması gereken fiziksel veya biyolojik kanıt içerir. Eğer hasta, saldırı sırasında o kıyafetleri giymişse, tüm kıyafet kanıt olarak düşünülebilir. Hasta saldırı sırasında giydiği kıyafetleri giymekte değilse, cinsel saldırı durumlarında külot gibi temiz giysiler yine de analiz için sıvı vücut kanıtları içerebilir. Islak veya nemli olmaları durumunda tüm kıyafet parçaları iyice kurutulmalı. Her parça tanımlanmalı, hastanın tanımlayıcı bilgileri, tarih, saat ve görevlinin isminin baş harfleri ile etiketlenmeli. Giysideki tüm lekeler ve yırtıklar belgelenmeli. Bu adımlar tamamlandığı zaman, bulaşmaları önlemek adına tüm parçalar ayrı ayrı paketlenmeli. Ayrı ayrı paketlere yerleştirilen giysiler tanımlanmalı; hastanın tanımlayıcı bilgileri, denetçinin imzası ve baş harfleri, tarih ve saat ile etiketlenmelidir. Her paket daha sonra, hastanın tanımlayıcı bilgileri, denetçinin imzası ve baş harfleri, tarih ve saat ile doğru bir biçimde etiketlenmiş daha büyük bir pakede yerleştirilir. Kıyafetler toplandıktan sonra bir adli laboratuvarda veya suç laboratuvarında daha fazla analiz edilmek için, uygun gözetim zinciri ile emniyet kuruluna bırakılıncaya kadar doğru şekilde tanımlanmalı, paketlenmeli, korunmalı ve güvence altına alınmalıdır.
Vücut Yaralanmaları:
Yaralar veya bulgular, fotoğraflanarak ve/veya yaşa uygun diyagramlar kullanılarak belgelenmelidir. Yarayı ve bulguyu açıklamak için doğru terminolojinin kullanılması çok önemlidir. Örneğin, medikal bir personelin lakerasyon ile kesiği karıştırmasını düşünebiliriz. Lakerasyonlar, keskin olmayan bir cisimle alınan darbeden kaynaklı travma iken (künt travma –blunt force trauma); kesikler, keskin bir nesneden alınan darbe sonucu oluşan bir travmadır(penetrasyon travması –short force trauma).
Mümkün olduğu zamanlarda denetçi, adli incelemeyi belgelemek için kamera, ölçme aletleri ve yaşa uygun vücut diyagramları kullanabilir.
Delili Güvence Altında Tutmak:
Delilin, toplandığı andan itibaren korunması ve güvence altına alınması gerekmektedir. Bir gözaltı zinciri oluşturup bunu tamamlamak, hayati öneme sahiptir. Bu form, toplanan kanıt hakkında bilgi içermelidir ve yargı infazı uygulanana kadar kanıt ile kalmalıdır. Form, zaman ve tarih ile birlikte hasta hakkında tanımlayıcı bilgi içermelidir. Toplandığı andan itibaren hukuki yaptırıma kadar, bir kanıt parçası ile ilişki kuran herkes hakkında bilgi belgelenmelidir. Bu belgelemenin sağlanamaması, kanıtları mahkemede kabul edilemez duruma getirir.
iii. Biyolojik Kanıtın Tanımlanması ve Karakterizasyonu
Bir biyolojik kanıtın araştırılması, hem olay yerinde hem de adli laboratuvarda öncelikle göz ile yapılır. Laboratuvarda, düşük güçlü araştırma mikroskopları lekelerin ve temas işaretlerinin belirlenmesinde yardımcı olabilir. Hem alanda hem de laboratuvarda biyolojik kanıt bulmaya yardımcı olması için alternatif ışık kaynakları icat edilmiştir. Epitel hücreleri, tükürük ve meni lekeleri, arkaplan substratı ile ışığın değişik dalgaboylarında floresan ışığı yayabilir ve böylece görünür hale gelebilir. Bir dizi ışık kaynağı mevcuttur ve bunlar ya sabit dalga boylarında çalışabilir ya da farklı leke tiplerini tespit etmek için uygun olan değişken dalga boylarında çalışabilir.
Bir suç mahallinin veya kan için suç mahallinden elde edilen eşyaların aranması, luminol (3-aminoftalhidrazit) kullanılarak desteklenebilir. Bu kimyasal, geniş bir bölgeye sıkılabilir ve böylece okside olarak, kırmızı kan hücrelerinde bulunan hemoglobinin varlığında parıldar. Işıldamanın tespit edilebilmesi için, aranan alanın karartılması zorunludur. Luminol ayrıca adli laboratuvarın daha kontrol edilen alanlarında da kullanılabilir ve özellikle giyeceklerde iz miktar kan araştırılırken kullanışlı olabilir.
iv. Kanıt Toplanması
Toplama için kullanılan metodlar, numunenin çeşidine göre değişir. Hareket ettirilemeyen parçalarda bulunan kurumuş lekeler ve etkileşim izleri normalde, distile su ile nemlendirilmiş steril, ucu pamuklu bir çubuk ile toplanır; diğer durumlarda, materyalin kazınması veya kesilmesi daha doğru olabilir. Yüksek kaliteli yapışkan bant kullanımı, epitel hücrelerinin toplanması için başka bir metoddur. Sıvı kan, bir şırınga ya da pipet kullanılarak, antikoagülant (EDTA) içeren steril bir deopalama tüpüne aktarılabilir veya mikrobiyal aktivitenin birikimini önlemek için havada kurutulması gereken lekeyi emen bir bez ya da kumaş parçası kullanılabilir. Sıvı kan ayrıca, mikrobiyal ajanların etkisini önlemek ve DNA’yı stabilize etmek için kimyasal maddeler ile emprenye edilmiş FTAR kağıdına da uygulanabilir.
Biyolojik materyal içerebilecek, silah gibi daha küçük ve hareketli objeler, olay yerinde paketlenir ve adli tıp laboratuvarının kontrollü ortamında incelenir. Mağdurdan ve şüpheliden alınan giysiler, biyolojik kanıt açısından önemli bir kaynak sunmaktadır. Bu aynı zamanda, lekelerin ve temas izlerinin kaydedilebildiği ve sonrasında kesilebileceği ya da silinebileceği adli biyoloji laboratuvarında da analiz edilir.
Adli Genetik 4 başlıklı yazımızda görüşmek üzere!
Kaynaklar:
Making Sense of Forensic Genetics, Sense about Science, EuroForGen ile birlikte
An Introduction To Forensic Genetics, William Goodwin; Adrian Linacre; Sibte Hadi
An Introduction to PCR Inhibitors, Joseph Bessetti, Promega Corporation
Evidence Collection, Deborah A. Kleypas; William G. Gossman
sciencelearn.org.nz
khanacademy.org
laboratoryinfo.com
exploredna.co.uk