Aşağıdaki yazı Satoşi Kanazava’nın Psychology Today mecmuasındaki “Scientific Fundementalist” isimli köşesinde yayınlanan “The paradox of polygamy I: Why most Americans are polygamous” yazısından çevrilmiştir. Hataları yorum bölümünde bildirmekten sakınmayın.
Erkeğin çok eşliliği (polygyny) HBO kanalında yayınlanan “Big Love” dizisinin başarısı dolayısıyla son zamanlarda bir çok Amerikalının dilinde. Çoğu Amerikalı polijiniyi, dolayısıyla big love dizisini; egzotik, alışılmadık, garip ve hatta ahlaksızca buluyor. Fakat polijini sanıldığı kadar egzotik değil, bir çok -hatta çoğu- Amerikalı polijiniyi tecrübe ediyor.
Öncelikle terimleri doğru anlayalım. Polijini, bir erkeğin birden fazla kadınla evlendiğini anlatan bilimsel terimdir. Poligami ise hem poligimiyi hem de poliandriyi – bir kadının birden fazla erkek ile evli olmasını- ima eder. Genelde poligami ile kastedilen polijinidir, zira poliandrik toplum örneği çok kısıtlıdır.
Elbetteki eş zamanlı polijini, Big Love dizisinde betimlenen ve Jeff karakteri tarafından tecrübe edilen cins polijini, 50 eyaletin hepsinde yasak. Bununla birlikte, çoğu Amerikalı (ve diğer halklar) seri polijini denilen cinsi evlen-boşan-tekrar evlen kanalıyla tecrübe ederler. Nereden bakarsak bakalım, seri polijini ile eş zamanlı polijininin sonuçları aynıdır.
Bill Henrickson gibi bir adam -Big love dizisindeki polijinist- eş zamanlı 3 karı aldığında, matematiksel sonuç – erkek/kadın oranının 50/50 olduğu farzıyla- Bill’in 2 erkeği üreme imkanlarından mahrum ettiğidir. 2 erkek, Bill’in 3 eşinden dolayı, eşsiz kalacaklardır. Donald Trump sıralı olarak 3 eş aldığında, o da herhangi 2 erkeği üreme imkanlarından mahkum bırakmıştı; zira Donald önceki eşlerini boşadığında hepsi üreme dönemlerini geçmişti. Boşanma sonrası evliliği belirleyen en önemli faktör cinsiyettir; erkekler tipik olarak tekrar evlenirler, kadınlar tipik olarak tekrar evlenmezler. Ne Ivana Trump ne de Marla Maples, Trump’dan boşandıktan sonra tekrar evlendiler (gerçi Ivana Trump’dan önce kısa bir süre için çocuksuz bir evlilik yaşadı).
Gayrımeşru aşk ilişkileri, polijinik çiftleşmenin bir başka yoludur ve evli erkekler, bu ilişkilere evli kadınlardan daha yatkındırlar. Tek eşli bir adam 2 evlenmemiş metres veya kız arkadaş edindiğinde de sonuç polijinik çiftleşme ile aynı sonuca çıkar: adam 2 farklı erkeğin üreme imkanını elinden alır. Dolayısıyla, bir kere boşanmış ve tekrar evlenmiş her erkek, boşanmış bir erkek ile evlenen her kadın, uzun süreli gayrı meşru ilişki yaşayan her evli erkek ya da evli bir erkekle gayrı meşru ilişki yaşayan her kadın; bir seviyede, Jeff’inkiyle aynı kapıya çıkan bir polijini tecrübesi yaşıyor.
İster eş zamanlı olsun ister arka arkaya, Polijininin bu kadar yaygın olmasının nedeni insan türünün doğal olarak polijinik olması. Bilim insanları arkeolojik ve antropolojik kanıtların, insanların evrim tarihleri boyunca orta karar polijinik bir yaşam sürdüklerinde hemfikir. (Doğallık aldatmacası –bilimsel gerçeklerden ahlak değerleri çıkarmak- burada hemen hatırlanmalı. Doğal, ne “iyi” demektir ne “cazip” ne de “kaçınılmaz”.) İnsanlar ne gümüş sırtlı goriller gibi harem kuracak derecede polijiniktirler, ne de evlilikleri ömür boyu süren jibonlar gibi tek eşlidirler.
Bir sonraki yazımda, polijinik toplum modelinden kimin daha karlı çıktığı sorusuna cevap arayacağım. Erkekler mi yoksa kadınlar mı? Cevap sizi şaşırtabilir.