KOAH TEDAVİSİ
KOAH tedavisinin amaçları;
- Şikayetlerin giderilmesi
- Egzersiz kapasitesinin arttırılması
- Şİkayetlerin azaltılması
- Yaşam kalitesinin iyileştirilmesi
- Hastalığın ilerlemesinin önlenmesi
- Atakların azaltılması
- ve en önemlisi ölüm riskinin azaltılmasıdır.
KOAH’ta tedavinin temel özellikleri aşağıda sıralanmıştır:
- Günümüzde kullanılan ilaçlar antikolinerjikler, beta-2 agonistler ve teofilindir.
- İnhalasyon yolu tercih edilmelidir.
- Uzun etkili bronkodilatörler, kısa etkililere göre semptomları daha çok azaltır ve hasta uyumunu arttırır.
- Tek grup ilaç yerine farklı grup ilaçların birlikte kullanımı, spirometri ve semptomlarda daha büyük değişiklik
sağlar.
- Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH)’nda uygulanan ilaç tedavinin amacı, şikayetleri ve alevlenmelerin sıklığını ve şiddetini azaltarak hastanın sağlık durumunu iyileştirmek ve egzersiz kapasitesini artırmaktır.
- Hastalık ilerleyici hava akımı kısıtlanmasıyla karakterli olduğundan, şikayetleri azaltan tedavide kullanılan başlıca ilaçlar bronkodilatörlerdir.
- Bronkodilatörler, hava yolu düz kas hücrelerinde doğrudan gevşetici etki gösterirler. Halen üç ana bronkodilatör ilaç grubu mevcut olup, bunlar tek başına veya birleşik halinde kullanılmaktadır.
- Bu üç grup ilaç; β2 agonistler, antikolinerjik ilaçlar ve metilksantinlerdir. Evre II-IV KOAH hastalarında, tedavinin
ana unsuru uzun etkili bronkodilatörlerdir.
- Formoterol ve salmeterol gibi inhaler uzun etkili β2 -agonistler 1990’lı yılların sonlarından itibaren KOAH tedavisinde kullanılırken, ilk uzun etkili antikolinerjik ilaç olarak tiotropium bromür 2002 yılında kullanıma sunulmuştur.
- Güncel tedavi kılavuzlarına göre, evre II (orta) ve daha ağır KOAH hastalarına uzun etkili bir β2-agonist veya uzun etkili bir antikolinerjik inhaler ile tedavi düzenli verilmeli; şikayetler arttıkça, her iki gruptan ilaç kombine olarak kullanılmalıdır.
- Ağır KOAH’ı ve tekrarlayan alevlenmeleri olan hastalarda ise tedaviye inhaler kortizonların eklenmesi önerilmektedir.
- Kronik obstrüktif akciğer hastalığı çok tehlikeli ve ilerleyici bir hastalık olmasına rağmen gerekli tedavilerin uygulanması halinde hastalığın ilerlemesi durdurulabilir ve karşılaşılan belirtiler önlenebilir.
1) Hava Yolu ile Kullanılan Beta 2 Agonist İlaçlar (Nefes Açıcı Havalar – İnhaler)
- Beta 2-agonistler, kısa etkili ve uzun etkili formları ile halen KOAH tedavisinde kullanılmakta olan bronkodilatör inhaler ilaçlardır.
- Solunum yollarındaki Beta-2 adrenerjik reseptörleri uyararak, bronş düz kas gevşemesine neden olur. Farklı uyaranlarla ortaya çıkan bronkospazma karşı koruyucu etkisi vardır.
- Hava yolu ile kullanılan beta – agonist ilaçlar KOAH hastalarında yaygın olarak kullanılan, rahatlatıcı ilaçların en önemlisidir. Bronş düz kaslarında hızla gevşeme yaparak hava yollarında genişlemeye ve hastanın rahatlamasına neden olurlar.
- Yan Etkiler; En önemli yan etki titremedir. Nadir olarak kalp kasının beta-2 reseptörlerinin uyarılmasına bağlı yan etkilerdir. Tedavi dozlarında alındığında KOAH’ta uzun etkili beta-2 agonistlerin güvenli oldukları gösterilmiştir.
- ß2-agonist ilaçlar kısa ve uzun etkili olarak sınıflandırılmaktadır. Kısa etkili olanlarda etkisi 3-4 saat sürerken, uzun etkili olanlarda bronş genişletici etkisi 12-24 saat devam etmektedir.
a) Kısa Etkili Beta-2 Agonist Bronkodilatör İlaçlar
- Ülkemizde de reçete edilebilen hava yolu ile kullanılan inhaler salbutamol gibi kısa etkili β2-agonistlerin bronkodilatör etkileri dört ila altı saat sürer. Bu ilaçların düzenli veya gereğinde kullanımı akciğer solunum fonksiyon testi FEV1 ’de ve şikayetlerde belirgin düzelme sağlar.
♣ Bütün kısa etkili beta-2 agonist bronkodilatör ilaçlara aşağıdan ulaşabilirsiniz;
- Salbutamol etken maddesi içeren ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
- Salbutamol + İpratropium etken maddesi içeren birleşik ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
b) Uzun Etkili Beta-2 Agonist Bronkodilatör İlaçlar
- Orta-ciddi KOAH’lı hastalarda tedavinin temelini uzun etkili beta 2 – agonistler oluşturmakta, şikayetler arttıkça farklı sınıftan inhaler denilen nefes açıcı havaların birlikte kullanılması önerilmektedir.
- Uzun etkili beta-2 agonistlerin etkileri 12 saat sürmektedir. Formoterol ve salmeterol ile yapılan çalışmalarda; uzun
etkili beta-2 agonistlerin bazal akciğer fonksiyonlarında iyileşme sağladığı, semptomları azalttığı, egzersiz kapasitesini arttırdığı, alevlenmeleri azalttığı ve yaşam kalitesi üzerine olumlu etkileri olduğu gösterilmiştir.
- İndakaterol; etkisi 24 saat süren, günde tek doz verilen uzun etkili beta-2 agonisttir. Bronkodilatör etkisi formoterol
ve salmeterolden daha fazladır ve tiotropiuma benzerdir
- Vilanterol ve Olodaterol yeni çıkmış uzun etkili beta2 – agonist ilaçlardır.
- KOAH’lı hastaların tedavisinde 1990’lı yılların sonundan bu yana kullanılan uzun etkili beta 2 – agonistler akciğer fonksiyonunu, nefes darlığı şikayetini, egzersiz kısıtlanmasını ve sağlıkla ilişkili yaşam kalitesini iyileştirirlerken, alevlenme sıklığını da azaltabilirler.
- Ülkemizde halen reçete edilebilen iki uzun etkili beta 2 – agonist, formoterol ve salmeterol olup, etki süreleri 12 saattir. Yapılan çalışmalar, her iki ilacın akciğer fonksiyonunda önemli düzeyde düzelme yaptığını göstermektedir.
- Son yıllarda piyasa sürülen indakaterol, vilanterol ve olodaterol etken maddelerinin de en az var olan nefes açısıcı ilaçlar kadar kadar etkin olduğu yapılan büyük çalışmalarda belirtilmektedir.
♣ Bütün uzun etkili beta-2 agonist bronkodilatör ilaçlara aşağıdan ulaşabilirsiniz.
- Formoterol etken maddesi içeren ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
- Formoterol + Budesonid etken maddesi içeren birleşik ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
- Foromoterol + Tiotropium etken maddesi içeren birleşik ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
- İndakaterol etken maddesi içeren ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
- Salmeterol etken maddesi içeren ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
- Salmeterol + Flutikazon etken maddesi içeren birleşik ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
- Salmeterol + Flutikazon + Tiotropium etken maddesi içeren birleşik ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
- Vilanterol + Umeklidinyum etken maddesi içeren birleşik ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
- Vilanterol + Flutikazon etken maddesi içeren birleşik ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
- Olodaterol + Tiotropium etken maddesi içeren birleşik ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
2) Hava Yolu ile Kullanılan Antikolinerjik İlaçlar (Nefes Açıcı Havalar – İnhaler)
a) Tedavideki Yeri:
- Antikolinerjikler, kas yapısındaki asetilkolinin etkisini bloke ederek hava yollarında gevşeme sağlar.
- Solunum yollarındaki kolinerjik yani parasempatik sistemin yaptığı kasılma ve mukus üretimini azaltmakla sorumludur. Antikolinerjik ilaçlar genel olarak kısa etkili beta2 agonistlerle beraber reçete edilir.
- İpratropium kısa etkili antikolinerjik olarak etkileri 30 dakikada başlar ve 6-8 saatte sonlanır.
- Tiotropium gibi uzun etkili inhale antikolinerjikler ise etki başlangıcı 30-60 dakika olup, etkisi 24 saatten daha
uzun sürer.
- Antikolinerjikler KOAH ile ilgili şikayetleri, yaşam kalitesini, alevlenmeleri ve bununla ilişkili hastaneye yatışlarını azaltır.
- Olası yan etkiler; Ağız kuruluğu ve inhalasyon sonrası ağızda metalik tat en sık tanımlanan yan etkilerdir. Nadir olarak kabızlık ve idrar güçlüğü vardır. Bu etkilerin görülmemesi için bol bol su içilmelidir.
b) Bütün antikolinerjik nefes açıcı ilaçlara aşağıdan ulaşabilirsiniz;
- İpratropium etken maddesi içeren ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
- İpratropium + Salbutamol etken maddesi içeren birleşik ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
- Tiotropium etken maddesi içeren ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
- Umeklidinyum + Vilanterol etken maddesi içeren birleşik ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
3) Hava Yolu ile Kullanılan Kortizonlu İlaçlar (Nefes Açıcı Havalar – İnhaler)
- KOAH tedavisinde tek başına İKS düzenli kullanımı önerilmez. FEV1 değeri beklenenin %60’ın altında ve
sık alevlenme öyküsü olan KOAH’ta uzun etkili bir beta2 – agoniste eklenen inhaler kortizon tedavisini düzenli kullanımı şikayetleri, akciğer fonksiyonlarını, yaşam kalitesini iyileştirir ve alevlenme sıklığını azaltır.
- Bu tarz ilaçlar kullanıldıktan sonra ağız mutlaka bol su ile çalkalanıp tükürülmelidir. Aksi takdirde ses kısıklığı ve ağız içinde enfeksiyonlarla karşılaşılabilir.
Bütün Nefes Açıcı Kortizonlu İlaçlara Buradan Ulaşabilirsiniz.
- Flutikazon etken maddesi içeren ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
- Flutikazon + Salmeterol etken maddesi içeren birleşik ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
- Flutikazon + Vilanterol etken maddesi içeren birleşik ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
- Flutikazon + salmeterol + tiotropium etken maddesi içeren birleşik ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
- Budesonid etken maddesi içeren ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
- Budesonid + Formoterol etken maddesi içeren birleşik ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
- Budesonid + Tiotropium etken maddesi içeren birleşik ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
- Beklametazon + Formoterol etken maddesi içeren birleşik ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
- Siklesonid etken maddesi içeren ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
- Siklesonid + Formoterol etken maddesi içeren birleşik ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
- Mometazon etken maddesi içeren ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
4) Ağız Yolu İle Kortizon Tedavisi
- Ağır ve kontrol altına alınamayan KOAH hastalarında kısa süreli ağızdan kortizon tedavisi gerekebilir; ancak yan etki riski kullanımı sınırlar. Uzun süre kortizon verilecekse, yan etkileri azaltan önlemler alınmalıdır.
a) Olası Yan etkileri:
- Kemik erimesi, hipertansiyon, şeker hastalığı, obezite, katarakt, glokom, deride stria oluşumu ve kolay
berelenmeye yol açan deri incelmesi, ve kas zayıflığıdır.
- Uzun süreli kortizon kullanan astım hastaları kemik erimesi açısından önleyici tedavi almalıdır.
- Verem, parazit enfeksiyonu, kemik erimesi, glokom, diyabet, ağır depresyon ya da ülseri mevcut olan astımlılarda kortizon tedavisi yakından ve dikkatli tıbbi gözetim altında verilmelidir.
b) Ağızdan Yolu İle veriler Kortizon ilaçlarına aşağıdan ulaşabilirsiniz;
- Prednizolon etken maddesi içeren ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
- Deksametazon etken maddesi içeren ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
- Metilprednizolon etken maddesi içeren ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
- Hidrokortizon etken maddesi içeren ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
5) Metilksantin Türevi İlaçlar (Teofilin)
- Düşük doz teofilin solunum kasları ve diyafragmanın kasılma gücünü arttırır. Nefes darlığını ve atakları azaltır.
- Hafif-orta KOAH hastalarında tedaviye eklenmesi önerilmez. Ağır KOAH hastalarında uzun etkili beta-2 agonistlerle kombine olarak kullanılabilir.
- Yan Etkileri: Yan etkiler doza bağlıdır. Taşikardi, Bulantı, kusma, karın ağrısı, diyare, Tremor, Ülser veya reflünün alevlenmesi, Hiperglisemi, Hipopotasemi, Yaşlı erkeklerde idrar etme zorluğu (prostatizm).
- En önemli yan etkisi yüksek dozlarda görülebilen nadir olan ritim bozukluğudur. Tedavi dozlarında; iştahsızlık, bulantı, kusma, reflü ya da baş ağrısı, uykusuzluk gibi yan etkiler görülebilmektedir.
Metilksantin Etken Maddesi İçeren Bütün İlaçlara Buradan Ulaşabilirsiniz.
- Teofilin etken maddesi içeren ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
- Dihidroksipropilteofilin etken maddesi içeren ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
- Teofilin + Asetilsistein etken maddesi içeren birleşik ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
6) Öksürük Kesici İlaçlar (Antitüsif İlaçlar)
- Öksürük refleksini beyin yolu ile veya solunum yollarındaki etkileriyle ortadan kaldıran ilaçlara öksürük kesici ilaçlar veya Latince antitüsif ilaçlar denir. Öksürük Kesici İlaçlar (Antitüsif İlaçlar) opioidler ve solunum yolu ile etkililer olarak ikiye ayrılır.
a) Beyindeki Öksürük Merkezi Yolu ile Etki Eden İlaçlar (Opioidler)
- Afyon bitkisinden elde edilen morfin, kodein ve bitkisel ilaçların sentetik türevleri opioid olarak adlandırılır. Opioidler beyindeki öksürük merkezini engelleyerek etki ederler.
b) Solunum yolu ile Etki Eden Öksürük İlaçları
- Levodropropizin etken maddesi içeren ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
- Oksalamin fosfat etken maddesi içeren ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
- Butamirat sitrat etken maddesi içeren ilaçlara buradan ulaşabilirsiniz.
7) Balgam Sökücü İlaçlar
- Normal kişilerde nefes boruları içinde bir günde yaklaşık 100 ml (bir su bardağının yarısı kadar) mukus olarak isimlendirilen sıvı üretilir. Nefes boruları içini sıva gibi örten bu mukus tabakası akciğerleri nefes ile alınan havadaki partiküllerden ve mikroorganizmalardan (virüsler, bakteriler) korur. Mukus sıvısı sürekli olarak boğaza doğru taşınır ve tükrük ile birlikte yutulur.
- Değişik nedenlerle mukus sekresyon yapımı anormal olarak artış gösterir. Nefes borularını tıkayan aşırı miktardaki mukus öksürükle dışarıya balgam şeklinde atılır. Dışarıya atılamayan mukus nefes darlığına neden olabilir. Ayrıca nefes boruları içinde biriken mukus enfeksiyonlara neden olarak daha fazla mukus yapımını tetikler.
- KOAH’lı hastalar bazen balgam çıkarmakta zorlanabilirler. Balgamı çıkartmadaki zorluk yorucu öksürüklere ve nefes daralmasına neden olur. Bu durumda balgam çıkartmayı kolaylaştıran ilaçlar kullanılabilir. Bu grup ilaçlara balgam sökücü ilaçlar yani latince mukolitikler olarak isimlendirilir.
- Mukolitikler (balgam sökücüler) koyu balgamı yumuşatarak sıvılaştırabilir ve böylece öksürükle akciğerden atılımlarını kolaylaştırabilirler. Ancak mukolitiklerin kullanımı her zaman bu etkiyi gösteremez. Bu nedenle ilk kullanıldığında yarar sağlanamaz ise mukolitik kullanmaya devam etmek gereksizdir.
- Günümüzde en sık kullanılan mukolitik ilaç asetilsistein ve karbosisteindir. Efervesan tablet, şurup, toz ve ampul şekillerinde olmak üzere asetilsistein içeren çok sayıda ve farklı isimlerde ilaç bulunmaktadır.
- Unutulmamalıdır ki en etkili balgam sökücü bol sıvı almaktır. Günde en az 7-8 bardak su içmek gerekir.
8) Antibiyotikler
- Kronik obstüktif akciğer hastalığıyla bağlantılı olarak; akciğerlerde, alveollerde(hava kesecikleri) ve bronşlarda (hava kanalları) bakterilerden kaynaklanan bir enfeksiyon varsa doktorlar tarafından antibiyotikler reçete edilebilir.
- Antibiyotikleri doktorunuzun tavsiye ettiği dozdan daha yüksekte kullanmayın. Ayrıca ilacı tekrar almadan geçmesi gereken zaman geçmediyse bir etkisi olmayabilir. Bu yüzden doktorunuzun önerdiği saatlerde almaya çok dikkat edin.
- Antibiyotiği düzenli olarak kullanmanıza rağmen durumunuzda bir düzelme görülmüyorsa doktorunuza danışmanız halinde başka bir antibiyotik reçete edebilir.
- Bütün Antibiyotiklere buradan ulaşabilirsiniz.
9) Uzun Süreli Oksijen Tedavisi
- Solunum yetmezliği; vücudun çalışması için yeterli olan oksijenin sağlanamaması durumudur. KOAH hastalığının ileri evrelerinde karşılaşılan bu durum; yorgunluk ve uyku hali, kronik nefes darlığı, baş ağrısı, gerginlik ve huzursuzluk gibi durumlara neden olur. Bu evreye ulaşmış olan KOAH hastalığının tedavisinde sürekli oksijen tedavisi kullanılması gerekebilir.
- Kronik solunum yetmezliğinde istirahat oksijen seviyesi düşük olan hastalarda günde 15 saat ve üzerinde oksijen tedavisi uygulanması sağ kalımı arttırmaktadır.
Hangi Hastalara Uzun Süreli Oksijen Tedavisi Verilir?
- İstirahat halinde iki kez kontrol edilmek kaydıyla kronik solunum yetmezliği olanlarda (istirahat veya egzersiz halinde); Kan gazında: PaO2≤55 mmHg veya Oksijen Oranı: SaO2 ≤88
Oksijen Tedavisi Alan KOAH Hastalarının Dikkat Etmesi Gerekenler
- Oksijen tüpünün ve makinesinin yakınlarında ateş yakmayın ve kesinlikle sigara içmeyin. Oksijen gazı yanıcı özellikte olduğu için çok tehlikeli olabilir. Ayrıca ocak, fırın, soba gibi yanıcı maddelerin en az 2 metre uzağında tutmalısınız.
- Düzenli olarak makinenin ayarlarını kontrol edin ve kesinlikle doktorunuzun önerdiği dozun dışına çıkmayın.
- Cihazı satın aldığınız firmadan; bakım ve filtre değişim aralıklarını öğrenin ve kullanım talimatlarına uyun.