Nişasta nedir, ne demektir? Nişasta nasıl elde edilir, özellikleri, yapısı
Nişasta
Nişasta; bitkilerden elde edilen beyaz renkli, tatsız, kokusuz tozdur. Çok sayıda glikozun birbirine bağlanmasıyla oluşmuş uzun zincirli bir karbonhidrat bileşiği (polisakarit) olan nişasta bitkilerin başta tohum, yumru ve kökleri olmak üzere çeşitli organlarında depo edilir. Günümüzde yaygın olarak nişasta elde edilen en önemli kaynaklar arasında pirinç, mısır, patates, buğday, manyok, sagu palmiyesi ve ararot sayılabilir.
Nişasta tanelerinin mikroskopik özellikleri elde edildiği bitkiye göre çok çeşitlilik gösterir. Büyüklük ve biçim açısından oldukça farklı özelliklere sahip olabilen taneler genellikle oval, yuvarlak ya da köşeli yapıdadır ve iç içe girmiş halkaları andıran katmanlardan oluşur. Katmanların göbek (hilum) adı verilen merkezleri bazı nişastalarda yanda (dışmerkezli; örn. patates), bazılarında ise ortada (ortamerkezli; örn. buğday) yer alır. Nişastaların çoğunun kimyasal yapısı amiloz ve amilopektin adı verilen iki bölümden oluşur. Suda çözünebilen amiloz bölümü düz bir zincir, suda çözünmeyip ancak şişebilen amilopektin bölümü ise dallanmış bir zincir biçiminde bağlanmış glikoz moleküllerini kapsar.
Nişasta genel olarak bitki organlarının yıkanıp temizlendikten sonra parçalanması, suyla karıştırılarak bir süre bekletilmesi, daha sonra katı artığın ayrılarak, suya geçen nişastanın santrifüj yardımıyla ayrılması ve kurutulması işlemleri sonucunda elde edilir. Ama, elde edilecek bitkiye bağlı olarak bazı değişik işlemler de uygulanabilir. Örneğin, pirinç taneleri parçalandıktan sonra bir alkaliyle işleme sokulur.
Nişasta başta gıda sanayisi olmak üzere kâğıt, kola, kumaş, tutkal, patlayıcı ve kozmetik sanayisinde, eczacılıkta ve ayrıca etil alkol, aseton gibi çözücüler ile dekstrin ve glikoz üretiminde kullanılır.