İNSAN ÜREME SİSTEMİ
KADIN ÜREME ORGANLARI
HAZNE ( VAJİNA ) :
Vulva (dış üreme organlarının yerleştiği bölge) ile rahim arasında uzanan bir kanaldır.
Görevleri:
- Cinsel birleşme bu kanalda gerçekleşir.
- Adet kanaması bu kanal yolu ile dışarı atılır.
- Bu kanal aynı zamanda doğum yoludur.
RAHİM (UTERUS):
Büyüklük ve şekil olarak armuda benzeyen bir organdır. İdrar torbasının arkasında rektumun (kalın bağırsak) önünde yerleşmiştir. İç kısmı endometriyum olarak isimlendirilen bir tabaka ile döşenmiştir. Her adet döneminde yeniden hazırlanır ve adet kanaması ile dışarı atılır. Embriyo rahim içinde bu tabaka da gelişir ve bu tabaka gebeliğe yataklık yapar.
Görevleri :
- 38-40 hafta boyunca bebeğin büyümesini ve gelişmesini sağlayan bir organdır.
- Doğum eylemi sırasında kasılarak bebeğin ve eşinin (plasenta) doğmasını sağlar.
- Eğer gebelik olmazsa ortalama 28 gün içerisinde gelişen endometriyum tabakası dökülerek adet kanamasının olmasını sağlar.
RAHİM KANALLARI (FALLOP TÜPLERİ,TUBA UTERİNA):
Rahmin her iki üst yanından yumurtalıklara doğru uzanan çok ince tüplerdir.
Görevleri:
- Yumurtalıklardan atılan yumurta hücresini alarak rahime doğru taşınmasını sağlar.
- Tüp içinde seyahat eden yumurta hücresi eğer bir erkek tohum hücresi (sperm) ile karşılaşırsa döllenme gerçekleşir, yani sperm ile yumurtanın karşılaşmasını sağlar, döllenme burada gerçekleşir.
YUMURTALIKLAR (OVERLER):
Tüplerin karın boşluğuna açılan uçlarının bittiği bölgede , karın arka yan duvarına bağlı olarak bulunurlar. Rahim kanalları yumurtanın atılacağı zaman , yumurtalıklar üzerine huni gibi kapanırlar. Büyüklük ve şekil olarak bademe benzerler.
Görevleri :
- Her ay olgun bir yumurta hücresi üretirler.
- Hormon salgılarlar. Bu hormonlar iki önemli kadınlık hormonu olan östrojen ve progesteron'dur. Tüm hayat boyunca etkileri süren hormonlar, üreme organlarının gelişmeleri için önemlidir. Östrojen ve progesteron hormonları endometriyum tabakasını her ay yeni bir gebelik için hazırlarlar, gebelik olmazsa gelişen bu tabakanın dökülmesi ile adet kanaması ortaya çıkar ( Ortalama 28 günde bir).
ÖSTROJEN:
- Adet kanamasından itibaren salgılanmaya başlar. Yumurtlama zamanında en yüksek düzeye ulaşır.
- Rahimin, tüplerin, haznenin ve dış üreme organlarının ergenlik döneminde gelişmesini sağlar.
- Tüplerin hareketini artırarak yumurtanın rahime taşınmasını sağlar.
- Rahmin iç tabakasının (endometriyum) kalınlaşmasını ve olası bir gebeliğe karşı hazırlanmasını sağlar.
- Rahim kaslarının kasılmasını sağlar.
PROGESTERON:
- Yumurtlama olduktan sonra fazla miktarda salgılanmaya başlar.
- Gebelikte endometriyum tabakasının yıkılmasını önleyerek gebeliğin devamını sağlar.
- Vücut ısısını yükseltir.
- Rahim kaslarının gevşemesini sağlar.
Yumurtalıklardan salgılanan östrojen ve progesteron hormonları beyinde yer alan ve hipofiz adı verilen bir salgı bezi tarafından kontrol edilir. Hipofizden salgılanan ve östrojen ve progesteronu etkileyen bu hormonların kısaltılmış isimleri FSH ve LH'dır .
FSH (Folikül stümüle edici hormon):
Her ay yumurtalıklardan, içinde yumurta hücresini de barındıran bir folikülün, yumurtlama yapabilecek bir kapasiteye kadar gelişmesini sağlar. Gelişen bu yumurta hücresi östrojen hormonu salgılar. Östrojenin kanda yükselmesi FSH’nın düşmesine neden olur.
LH ( Luteinize edici hormon ):
FSH ile birlikte yumurtlamayı sağlar. Yumurtlamadan hemen önceki günde LH salgısı artar. Progesteronun kanda yükselmesi LH’nın düşmesine neden olur.
ERKEK ÜREME ORGANLARI
1.İdrar torbası
2.Meni kesecikleri
3.Prostat
4.İdrar yolu
5.Sperm kanalları
6.Epididimis
7.Hayalar
HAYALAR-ERKEK YUMURTALIKLARI (TESTİSLER):
Haya torbalarının içinde sağda ve solda yerleşmiş olarak bulunur.
Görevleri:
- Erkek tohum hücrelerini (Sperm) üretmek,
- Erkeklik hormonu (Testesteron) salgılamak.
HAYA TORBALARI (SKROTUM) :
Hayaları saran deri torbadır.
Görevleri:
- Hayaların vücutta 35.5-36 derece sıcaklıkta muhafaza edilmesini sağlar, çünkü erkek yumurtalıkları spermi ancak bu sıcaklıkta üretir. Oysa vücut sıcaklığı 37 derecedir, bu nedenle erkeklerde yumurtalıklar kadınlardan farklı olarak torba içinde vücut dışına alınmıştır.
EPİDİDİMİS :
Hayalarda üretilen tohum hücrelerinin , tohum kanallarına ulaşmadan önce toplandıkları yerdir.
Görevleri:
- Erkek tohum hücrelerinin olgunlaşmak için kısa bir süre beklemelerini sağlar.
TOHUM KANALLARI (SPERM KANALLARI):
Erkek tohum hücrelerinin testislerden çıktıktan sonra meni keseciğine ulaşmak için geçtikleri kanaldır.
Görevleri:
- Erkek tohum hücrelerini taşımada aracı bir yoldur.
MENİ KESECİKLERİ (VESİKA SEMİNALİS):
İdrar torbası ile rektum arasında bulunan kese şeklinde bir yapıdır.
Görevleri:
- Dışarıya atılmadan önce erkek tohum hücrelerini içinde muhafaza eder.
- Boşalma anında atılan sıvının (meni
) bir kısmını üretir.
- Salgıladığı sıvı ile erkek tohum hücrelerinin beslenmesini ve hareketini sağlar.
PROSTAT :
İdrar torbasının hemen altında yer alan ceviz büyüklüğünde bir organdır.
Görevleri:
- Alkalen (asit olmayan) bir sıvı salgılayarak erkek tohum hücrelerinin asit olan haznede yaşamalarını sağlar.
- Adale kasılmaları ile erkek tohum hücrelerinin hızla dışarı atılmasını sağlar.
PENİS:
Erkekte dış üreme organıdır.
Görevleri:
- Cinsel birleşme sırasında spermlerin hazneye atılmasını sağlar.
- İdrar yolu da penis aracılığıyla dışarı açılır.
KADININ AYLIK SİKLUSU (ADET KANAMASI):
1. Her ay bir olgun yumurta (nadiren 2 tane) overlerin birisinden serbest kalır. Bu yumurtlama (ovulasyon) olarak adlandırılır. Fallopian tüplerin sonundaki parmaklar yumurtanın doğrudan tüp içerisine çekilmesine yardımcı olur. Aynı zamanda rahmin iç tabakası kalınlaşmaya başlar ve serviksdeki mukus (salgı) incelir. Ve böylelikle sperm (erkek tohum hücresi) daha kolaylıkla hareket edebilir
2. Olgun yumurta hücresi, fallopian tüplerden aşağıya doğru ilerlemeye başlar. Burası eğer çiftler bu arada cinsel ilişkide bulundularsa erkeğin spermi tarafından yumurta hücresinin döllenme (fertilizasyon) yeridir. Bu arada eğer fertilizasyon olduysa, uterus tabakası (endometriyum) yumurta hücresi için yeterli kalınlıktadır.
3. Yumurta hücresi, sperm tarafından fertilize edilmediyse vajina aracılığıyla vücudun dışına geçer. Yumurta hücresi, çok küçük olduğu için gözle görülemez. Uterusun endometrium tabakası da adet kanamalar olarak dökülür.
OVULASYON (YUMURTLAMA) VE FERTİLİZASYON (DÖLLENME):
Ovulasyon, üretilen yumurtanın serbest kalmasına neden olan bir dizi kompleks olayların sonucudur. Yumurta fertilize olur ve uterusun endometrium tabakasına yerleşirse bu olay gebeliğin başlangıcıdır. Eğer fertilize olmazsa, bir sonraki periyodun başlangıcında mensturual kan (adet kanaması) olarak endometrium tabakası ile birlikte atılır.
Bu olaylar menstrual siklus olarak bilinmekte ve bezelye büyüklüğünde bir yapı olan beynin alt kısmında yerleşmiş, hipofiz bezi diye adlandırılan bir yapı tarafından kontrol edilir.
MENSTRUAL SİKLUS BOYUNCA NE OLUR?
1. Periyodun başlangıcında folikül sitümüle edici hormon (FSH) hipofiz bezinden salgılanır. FSH, overler yüzeyinde yaklaşık 20 kadar folikül grubunun gelişimini uyarır
2. 2 hafta süresince yumurtalar gelişir ve olgunlaşır. Östrojen hormonu olarak bilinen kadınlık hormonu overlerden gittikçe artan miktarda üretilir. Östrojen kan dolaşımına girer, özel bir reseptör tarafından hipofiz bezini geri bildirim mekanizması ile etkiler. Yeterli miktarda östrojen üretildiyse, bu geri bildirim süreci FSH üretimini azaltır. Sonuç olarak, FSH sadece en büyük folikülün gelişimini sürdürmesine izin verir. Bu insan gebeliklerinin niçin çoğunlukla sadece tek bir gebelikle sonuçlandığını açıklamaktadır
3. Östrojen düzeyindeki yükselme, hipofizden salgılanan luteinizan hormonunun (LH) da tetikleyici olarak salınımını sağlar. Bu hormon folikülden olgun yumurtanın serbet kalmasını sağlar. Overlerden yumurtanın serbest bırakılması ovulasyon (yumurtlama) olarak bilinmektedir
4. Ovulasyondan sonra, folikül (yumurta keseciği), korpus luteum olarak isimlendirilen ve ikinci kadınlık hormonu olarak adlandırılan progesteron salgılar. Siklusun bu fazı, ovulasyondan sonra progesteron düzeylerinin yükseldiği, luteal faz olarak adlandırılır ve endometrium fertilize olan yumurtayı almaya hazır bir duruma gelir. Fertilize yumurta rahim içine yerleşmezse, progesteron düzeyleri düşer ve menstrual period (adet kanaması) başlar.
FERTİLİZASYON VE GEBELİK OLUŞTUĞUNDA NE OLUR?
Yumurta hücresinin fertilizasyonu sadece ovulasyon zamanında cinsel ilişkide bulunduysanız gerçekleşir. Yumurtluyorsanız, bu periyodunuzdan önceki 14. gün civarında gerçekleşir. Bu olay, düzenli bir siklusa sahipseniz önceden tahmin edilebilir. Ancak sikluslarınız düzensiz ise, yumurtlama zamanınızı tahmin etmeniz güç olabilir.
GEBE KALABİLMENİZ İÇİN;
- Hormon dengesi, normal olarak yumurta hücresinin gelişimini sağlayacak şekilde olmalıdır.
- Ovulasyon esastır.
- Cinsel ilişki siklusun ovulasyon döneminde olmalıdır.
- Partneriniz, yumurtaya ulaşacak yeterli sayı ve harekette sperme sahip olmalıdır.
- Serviksdeki mukus (salgı) sperme düşman olmamalıdır.
- Fertilizasyonu engelleyecek herhangi bir mekanik bariyer olmamalıdır.