Logar Dağları’nda bir yerde, Kabil’e giden karayoluna bakan Asadullah Mesud, dört kat yüksekliğindeki bir yarığa doğru güçlükle yürüdü. Önünde, donuk, neredeyse siyah kayalardan oluşan bir dikiş dışında, tek renkli bir gri taş deseni vardı.
“Oraya bak. Şu siyah çizgiyi görüyor musun?” dedi. “Bu kromit.”
Uzakta bir patlama patladı. Massoud sese baktı ama umursamaz görünüyordu.
“Bu savaşmak değil. Açık yüzey yöntemiyle madencilik yapıyoruz, patlayıcılar koyuyoruz ve tepeden tepeye gidiyoruz” dedi.
Renkli gözlükleri ve kahverengi saçlı bir miğferi olan çekingen bir adam olan Massoud, işçilerin paslanmaz çeliğin hayati bir bileşeni olan kromu veren bir cevher olan kromiti çıkardıkları Mughulkhil madeninde saha yöneticisidir. Bu, Afganistan’ın doğusundaki Logar eyaletinde ve ülke genelinde yürütülen birçok madencilik operasyonundan biri.
Bu potansiyel yeraltı zenginlikleri aynı zamanda Çin, Rusya ve İran gibi yabancı güçleri pay kapmaya sevk etti – ancak Batılı güçlerin ardından görev alan yeni “Afganistan İslam Emirliği”nin yöneticileriyle resmi olarak anlaşmayı reddeden ABD’yi değil. geçen yıl o zamanki Afgan cumhuriyetinden çekildi. Bu, ABD’ye büyük ölçüde düşman olan ülkeleri ve ayrıca Türkiye ve Katar gibi birkaç dost ülkeyi devasa bir doğal kaynak arzından yararlanmaya hazır hale getirdi ve bazı Amerikalı yetkililer arasında dışlanma konusunda endişelere yol açtı.
Burada toprak kromitin yanı sıra zengin kurşun, çinko, bakır ve demir damarlarını barındırır; altın, cıva ve uranyum gibi daha nadir metaller; ve muhtemelen dünyanın en büyük lityum birikintisi, elektrikli araç akülerinin her zamankinden daha fazla talep gören temel bir unsuru.
Tahminler, varlığı yalnızca anket verilerinden tahmin edilenler de dahil olmak üzere Afganistan’ın mevduatlarına 1 trilyon ila 3 trilyon dolar arasında değer veriyor. Bazı uzmanlar bu rakamların abartılı olabileceğine dikkat çekse de, potansiyel gelirler dünyanın en fakir ülkelerinden birini temelden dönüştürebilir.
Taliban şimdiye kadar sözde zanaatkar madencilikle uğraşan küçük ölçekli birliklere bel bağladı. Ancak endüstriyel sömürü hırsları dışarıdan yardım gerektiriyor.
Bazı ülkeler şimdiden bir cazibe saldırısı başlattı. Eylül ayında, Taliban ticaret bakanı Moskova ile indirimli Rus benzini, dizel, doğal gaz ve buğday alımı için bir ön anlaşma yaptığını duyurdu; Afganistan’ın maden kaynaklarına erişimi mümkün olan ayni ödeme olarak askıya aldı. İranlı yetkililer geçen ay, bir İranlı firmanın yakında orta Afgan eyaleti Ghor’da kurşun ve çinko madenciliğine başlayacağını söyledi.
Ancak şimdiye kadarki en ateşli talip Çin’dir.
Ülkede satılan dünyadaki elektrikli araçların yarısından fazlasının bulunduğu Çin’in lityum ve kobalt iştahı hızla artıyor. Aynı zamanda demir, kömür ve diğer emtiaların açgözlü bir tüketicisi olmaya devam ediyor.
Bu nedenle, geçen yıl içinde Çinli yetkilileri ve girişimcileri taşıyan zırhlı SUV’lar, Afganistan Madencilik ve Petrol Bakanlığı’nın güneydoğu Kabil’deki karargahında en az haftada bir varlık haline geldi. Çin şirketleri düzinelerce Devlete ait dev China Metallurgical Group da dahil olmak üzere, madencilik imtiyazları için teklif veren Taliban yetkilileri, 2007 yılında Logar’ın en büyük ve en kaliteli bakır madenlerinden biri olan Logar’ın Mes Aynak’ın imtiyazını kazanan ve kendi kendini “süper holding” ilan eden Çin Metalurji Grubu’nun da dahil olduğunu söylüyor. Dünya. (Sitede diğer konuların yanı sıra arkeolojik eserler bulunduğundan çıkarma başlamadı. Projeye devam etmek için Taliban ile görüşmeler yeniden başladı.)
“Çin büyük bir ülke ve bizim komşumuz. Madencilik bakanlığının Logar’daki ofisinin başkanı Hafez Rahmatullah Ahmad, “Elbette oradaki şirketlerden en fazla ilgiyi görüyoruz” dedi.
Buna rağmen, o ve diğer yetkililer, Taliban’ın daha fazla kapasiteye sahip oldukları için Batı veya Rusya’dan şirketlerle anlaşmayı tercih ettiğini söyledi. Ahmed, Rus maden arama ekiplerinin yakın zamanda kaya örnekleri almak için Logar eyaletini ziyaret ettiğini de sözlerine ekledi.
Çin’in yüksek değerli mevduatlara olan açlığı, bazı ABD liderlerini, Afganistan ve Taliban ile yeniden ilişki kurmanın bir yolu olarak madenciliği savunmaya itti; bu, Afganların ekonomilerini inşa etmelerine yardımcı olurken, Amerikan temiz enerji şirketlerine çok ihtiyaç duyulan hammaddeleri sağlamanın ikili yararı oldu.
Temsilci Jake Auchincloss (D-Mass.), Fox News için bir görüş yazısında, “En büyük hediyemiz… yardım değil, ekonomik güçlenme olacak” dedi. Ağustos ayında web sitesi, Taliban maden bakanının bu yıl birkaç Amerikan şirketi ile sanal bir toplantı yaptığını da sözlerine ekledi. “Madencilik ilk adımdır.”
Bu, ABD dahil, dış çıkarların Afganistan’ı bir Orta Asya Klondike’sine dönüştürmeye çalıştığı ilk sefer değil. 1970’lerde Sovyetler tarafından yapılan ilk araştırma çalışmaları, geniş maden yataklarına işaret etti, ancak 1988-89’da Afganistan’dan çekilmelerinin kaotik sonrasında çoğunlukla unutuldu.
ABD’nin 2001’de işgalinden üç yıl sonra, ABD Jeolojik Araştırması -Afgan jeologlar tarafından kaydedilen Rus haritalarını kullanarak- kendi araştırmalarını yürüttü ve aynı sonuca vardı. 2009’da, Afganistan’da iş fırsatlarını geliştirmekle görevli bir Pentagon görev gücü, verileri topladı ve istihdam yaratarak ve insanları militanlıktan caydırarak kontrgerillayı köreltebileceği varsayımıyla, maden çıkarma sektörünü geliştirmeye karar verdi.
ABD, Afganistan’ın petrol, gaz ve maden endüstrilerini geliştirmeye yarım milyar dolar akıttı. Ancak altyapı eksikliği ve sürekli mücadele, her türlü ilerlemeyi engelliyor. ABD’nin Afganistan özel müfettişinden gelen bir rapora göre, görev gücünün projelerinin neredeyse tamamı eksik kaldı.
Bazı açılardan, sektörü geliştirmek için şimdiden daha iyi bir zaman olamaz.
Taliban yönetimindeki bariz bir gelişme güvenliktir. Çatışmaların çoğu azaldı ve kamyonların, cumhuriyet altında her zaman mevcut tehditler olan çatışmalardan veya patlayıcılarla dolu yollardan korkmadan 7/24 mal taşımasına izin verdi. Maden sahaları, hatta uzak olanlar bile nispeten güvenlidir.
Mughulkhil madenini işleten Stana Baba Mining Co.’da çalışan 30 yaşındaki mühendis Mohammadullah Omari, “Önceden, çalışmayı bırakmasaydık bizi tehdit eden isimsiz telefonlar alırdık” dedi. Maden, savaş sırasında birkaç Taliban yanlısı kalenin yakınındaydı ve bu durum, saha ile merkez ofis arasındaki yedi millik yolculuğu gergin bir iş haline getirdi. Ayrıca şirketi militanlarla bir anlaşma yapmaya zorladı.
“Daha önce iki hükümetle uğraşıyorduk: cumhuriyet ve emirlik – iki sözleşme. Şimdi sadece bir tane,” dedi Omari.
Bürokrasi de daha hızlı” dedi. Üç ay süren evrak işleri artık iki haftadan daha azına ihtiyaç duyuyor.
Afganistan ekonomisi uzmanı David Mansfield, Taliban’ın ulaşımı kolaylaştırmaya da odaklandığını söyledi. Ticareti resmi sınır geçişlerine yönlendirdi, kaçakçılığı azaltmak için sınır boyunca güvenliği sıkılaştırdı ve kontrol noktalarını azalttı.
En önemlisi, grup, yozlaşmış savaş ağalarını ve hizipleri keserek vergilerden elde edilen gelirleri merkezileştirdi. Sözleşmeleri yeniden değerlendirdi, madencilik telif ücretlerini artırdı ve bazı şirketlere bunları peşin ödemeleri için baskı yaptı.
Uzmanlar ve finansal izleme grupları, stratejinin bir miktar başarıya ulaştığını söylüyor. Afgan madencilik uzmanı Jawed Noorani, Taliban’ın madenlerden yılda 1 milyar dolardan fazla vergi topladığını tahmin ediyor. Mansfield, rejimin bu yıl Pakistan’a kömür ihracatını bir önceki yıla kıyasla iki katına çıkardığını ve Ukrayna’daki savaş nedeniyle fiyatlardaki artıştan yararlandığını söyledi.
Mansfield, “Tüm bunlar, Taliban’ın madencilik endüstrisini ele geçirdiğini ve bu parayı er ya da geç elde etmeye büyük önem verdiğini gösteriyor” dedi.
Bu, yetkilileri, onların ahbaplarını, savaş ağalarını, gece uçuşları yapan müteahhit birliklerini ve hatta ABD özel kuvvetleri operatörlerini ve Taliban’ın kendi savaşçılarını içeren, endüstriyi delik deşik eden yaygın yolsuzluğun ortadan kaldırılmasını içeriyor.
Şirketler, izin verilen arama ruhsatlarından çok daha fazlasını çıkaracak veya bir tür maden aklama planıyla ihraç ettiklerini sistematik olarak eksik rapor edecekti. Örneğin, yüksek saflığıyla bilinen Logari kromit, düşük dereceli cevher olarak etiketlenen doğudaki Khost eyaletine gidecek, daha düşük bir oranda vergilendirilecek, daha sonra karıştırılmak ve Pakistan olarak yeniden etiketlenmek üzere sınırdan Pakistan’a gönderilecekti. Mansfield, daha sonra Çin’e gönderileceğini söyledi.
Afgan yasaları, üst düzey yetkililerin, milletvekillerinin ve güvenlik personelinin maden haklarını elde etmesini yasakladı, ancak bu, politikacıların denemesini engellemedi. Stana Baba Madencilik Şirketi, o sırada görevde olan bir yasa koyucu tarafından başlatıldı.
Noorani, “Önceki rejimde, cumhurbaşkanından sınırdaki en kıdemsiz gümrük memuruna kadar herkes bundan faydalanacaktı” dedi. “Herkesin bir kesimi vardı.”
Şu anda madencilik sektörünün karşı karşıya olduğu temel sorun, Afganistan’ın tüm ekonomisini etkileyen sorundur: Taliban’ın dışlanmış statüsü. Gruba yönelik yaptırımlar, ülkeyi küresel bankacılık sisteminden men ederek basit ödemeleri lojistik bilmecelere dönüştürdü. Mughulkil madeninin şantiye müdürü ve Afgan cumhuriyeti Ağustos 2021’de düştüğünde görevini kaybeden eski bir hükümet analisti olan Mesud, paranın nihayet sınırı geçmeden önce “para çantalarında” Almanya, Dubai ve Pakistan’dan geçtiğini söyledi.
Madencilik için patlayıcı tedarik etmenin de bir sorun olduğunu, çünkü Taliban meşru bir hükümet olarak tanınmadığını da sözlerine ekledi. Ve ister elektrik ister yol olsun, zayıf altyapı, büyük ölçekli madenciliği karlı bir işletmeye dönüştürmenin önünde bir engel olmaya devam ediyor.
Lanzhou Üniversitesi Afganistan Araştırmaları Merkezi’ni yöneten Zhu Yongbiao, “Objektif olarak, Afganistan’daki minerallerin hiçbiri yeri doldurulamaz, hatta nispeten ekonomik ve uygun maliyetli değil” dedi.
Bu, Çinli şirketlerin lityuma olan ilgisini azaltmadı; Çin resmi medyasının Nisan ayında bildirdiğine göre, 20’den fazla devlete ait ve özel şirket, çıkarılması hakkında bilgi aldı. Ancak Zhu, çoğunun zorlukları ilk elden gördükleri ve Taliban ev sahipleriyle sürtüşme yarattığı saha gezilerinden sonra çekildiğini söyledi.
Afgan madencilik bakanlığı sözcüsü Esmatullah Burhan, lityumun çıkarılmasıyla ilgili karmaşıklığı gerekçe göstererek, şimdilik lityumun yasak olduğunu söyledi.
“İlk olarak bahsettiğimiz başka mineraller var – kömür, kromit, nefrit, değerli taşlar, mermer. Lityum tüm ulusların ihtiyaç duyduğu bir malzeme olduğundan, uzun vadede bunlar tükendikten sonraya bırakacağız” dedi ve lityum tavizlerinin 2032’den önce başlamasını beklemediğini de sözlerine ekledi.
Bu ihtiyati tedbire rağmen, gözlemciler, önemli ölçüde artan miktarlarda demir ve kömürle birlikte küçük miktarlarda lityumun ihraç edilmeye devam ettiğini söylüyorlar.
Noorani, “Madencilik, Taliban için büyük bir odak alanı” dedi. “Bu noktada sahip oldukları tek gelir kaynağı bu ve ne sattıklarını her zaman bilmeden daha fazla satıyorlar.”
Kaynak : https://www.latimes.com/world-nation/story/2022-11-03/afghanistan-mining-minerals-economic-hope