Bir kapının hangi şekilde açılması gerektiğinin basit geometrisinin tam olarak anlaşılmamasının sonucu olarak birçok sorunla karşılaşılmış ve hayat kaybedilmiştir.
Genel bir kural olarak kapılar acil bir durumda insanların ihtiyaç duyacakları yönde açılmalıdır. Menteşelerin konumu nedeniyle, bir kapı yalnızca tek yönde kolayca açılır; kapı ya odanın içine ya da dışına doğru açılacaktır. Çoğu ev kapısı odalara doğru açılır bunun nedeni acil bir durum esnasında kapının bir koridoru kapatmasını önlemektir. Çoğu zaman, bu bir sorun değildir. Kapıyı içeriye doğru açar ve dışarı çıkarız. Ancak aynı şeyi yapmaya çalışan yüzlerce insan olunca işler değişir.
Kapının Açılış Yönü Yanlış Olursa
1- 1883 – Victoria Hall Tiyatrosu
Bir kalabalığın kontrolsüz biçimde hareket etmesi için illa bir yangın ya da deprem gibi bir felaketin yaşanması gerekmez. Bazen kontrol hiç beklemediğiniz bir anda kaybedilir. 1883’te, Newcastle yakınlarındaki Sunderland’daki Victoria Hall Tiyatrosu, bir sihirbazlık, kukla ve illüzyon gösterisine ev sahipliği yapıyordu. Yedi ile on bir yaşları arasında yaklaşık iki bin çocuk gösteriyi izliyordu. Hiçbir şey alev almadı, ancak bu yaş grubu için aynı derecede çılgınlığa neden olan ani bir bedava oyuncak vaadi vardı.
Zemin kattaki çocuklara oyuncakları doğrudan sahneden verildi, ancak üst kattaki 1100 çocuk merdivenlerden inmek ve binadan çıkarken oyuncaklarını almak zorunda kaldı. Merdivenlerin altındaki kapılar içeri doğru açılıyordu. Bunun yanı sıra, biletleri kontrol etmeyi kolaylaştırmak için bir seferde yalnızca tek bir çocuk çıkabilecek şekilde açılmıştı. Elbette çocukların hepsi merdivenlerden ilk çıkan olmak için koştu. Ortaya çıkan izdihamda yüz seksen üç çocuk öldü. Tüm çocukların merdiven boşluğundan çıkarılması yarım saat sürdü. Ölümlerin hepsi boğulmanın sonucuydu.
2- 1942 – Boston Cocoanut Grove Gece Kulubü Yangını
Dönemin popüler mekanlarından birisi olan Cocoanut Groove’da olayın yaşandığı gece babalar günü nedeniyle yaklaşık 1000 kişi vardı. İnsanlar neredeyse kıpırdayamıyordu ancak başlangıçta kalabalık dışında bir sorun görünmüyordu.
Mekânda görevli bir genç elektrik prizini bulmaya çalışırken önünü görebilmek için bir kibrit çaktı. O sırada yanlışlıkla etrafta bulunan çabuk tutuşabilen dekorlardan biri alev aldı ve kulüp bir anda dumanla doldu. Birçok güvenlik ihlali ve kapasitenin üzerinde içerde kişi olması durumu bir yana kulüp kuru çam yapraklarıyla dekore edilmişti daha da kötüsü ölümlere sebep olan durum ise kulüp çıkış kapısının yine içeri doğru açılıyordu. Sonuçta 492 kişi o gece hayatını kaybetti. Olaydan sonra itfaiye şefi, eğer kapı içeri açılır olmasaydı 300’den fazla kişiyi kurtarabileceklerini ifade etti. Bu Amerika’da yaşanan en büyük yangın felaketlerinden biri olarak tarihe geçti.
Anlattığımız iki olay içe açılan kapıların sebep oldu ölümlerin sadece ikisi. Bunun gibi daha pek çok olayın trajedi ile sonuçlanmasının nedeni yanlış yöne doğru açılan kapılar oldu. Yangın yönetmeliğinde sonradan yapılan değişiklikler, kamu binalarında dışarıya açılan kapılar yapılmasını gerektirdi, ancak bunun yaygın olarak uygulanması biraz zaman aldı.
3- Apollo 1 Uzay Görevi
Bazı durumlarda kapıların hangi yönden açılması gerektiği sorusu her zaman çok net değildir. Apollo programı sırasında NASA, uzay aracı kabin kapaklarının içeri mi yoksa dışarı mı açılacağına karar vermek zorunda kaldı. Dışarıya açılan bir kapı, mürettebatın çalışması için daha kolay olurdu, bu yüzden ilk seçim buydu. Ancak NASA’nın ikinci insanlı uzay uçuşu olan Mercury-Redstone 4’te kapsül okyanusa düşünce kapak beklenmedik bir şekilde açıldı ve deniz suyu içeri girmeye başlayınca astronot Gus Grissom dışarı çıkmak zorunda kalmıştı.
Bu nedenle ilk Apollo uzay aracı kabininin içe doğru açılan bir kapağı vardı. Ancak fırlatma provası sırasında bir yangın çıktı. Yangından gelen ısı, kabin içindeki hava basıncını kapağın açılmasının imkansız olduğu noktaya kadar arttırdı. İçerideki üç astronot – Gus Grissom, Edward White ve Roger Chaffee dumandan boğulma nedeniyle öldü. Kurtarma ekibinin kabin kapağını açması beş dakika sürdü. Yangınla ilgili soruşturmadan sonra, NASA güvenlik nedeniyle kapakları dışa açılacak şekilde değiştirdi.
Göz atmak isterseniz:
- Öldüren Matematik Hatası: Hyatt Regency Yaya Yolu Çöküşü
- Öldüren Mühendislik Hatası: Tacoma Narrows Köprüsü
Kaynak: Parker Matt; Humble Pi: When Math Goes Wrong in the Real World; Generic ( 2019)
Matematiksel