Değişim aşamaları üzerinde yapılan araştırmalar, HIV korunma dâhil, daha sağlıklı ve uzun yaşama konusunda insanlara destek olacak, düzinelerce davranış değişimi programının geliştirilmesinde kullanılıyor.
Bilimsel Araştırmalar
Sigara alışkanlıklarını değiştirmeye çalışan 872 insan arasında yapılan bir çalışmaya göre, psikolog Dr. Carlos DiClemente ve Dr. James O. Prochaska, transteorik değişim modelinin yapı taşlarını oluşturan, değişimin beş yasasını belirledi. Bu aşamalar; düşünmeme, düşünme, hazırlık, hareket ve devam ettirmedir.
Düşünme aşamasında; bireylerin geri bildirim ve eğitime cevap verme ihtimalinin yüksek olduğu görüldü. Hazırlık aşamasında; denekler, değişime katılım göstermeye ve eylem planı aramaya başladılar. Hareket ve devam ettirme aşamalarında, sigara içme davranışında değişim görüldü ve sosyal pekiştireçler ile çevresel faktörlerin etkin olduğu gözlemlendi. Bununla birlikte tekrar kullanmaya başlayanların, sigarayı bırakmaya başladıkları ilk aşamalara geri döndükleri fark edildi.
Araştırma, sadece insanların nasıl değişebileceğini değil, aynı zamanda kendi çabalarının nasıl desteklenebileceğini de göstermiştir. Bu araştırmaların çok sayıda davranış değişikliği programının geliştirilmesinde ve bireysel karar verme odaklı tedavilere ciddi katkısı olmuştur.
Kamusal Uygulamalar
Değişim aşamaları modeli, HIV riskini arttıran davranışlara yönelik olarak, kamusal düzeyde HIV tedavisi geliştirilmesine ön ayak oldu. Hastalık kontrol merkezleri AIDS Gösterim Projeleri hazırladılar. Proje; HIV riskini azaltmaya yönelik olarak, yüksek risk taşıyan bölgelerde, sürekli prezervatif kullanımı ve deri altı uygulamalarda iğnelerin çamaşır suyu ile dezenfekte edilmesi önerilerini getirdi. Proje değişim aşamaları modelini, bireylerin değişim aşamalarını düzenlemek için kullandı. Projeye en azından, prezervatif kullanma alışkanlığında olumlu yönde bir değişiklik olması umularak başlanmıştı. Toplumsal düzeyde; prezervatif kullanımı kadar, yanında sürekli bulundurma alışkanlığında da artış gözlemlendi. Bireysel düzeyde; tedavi gören hastalarda prezervatif taşıma, kullanma ve çamaşır suyu ile dezenfekte etme alışkanlıklarında olumlu değişiklikler kaydedildi.
Ek olarak, Rhode Island Üniversitesine bağlı Kanser Önleme Araştırma Merkezi ve diğer araştırmacılar, transteorik değişim modelini baz alarak, tedavi materyali edinme fırsatı yakaladılar. Araştırmalar; emniyet kemeri kullanımından, düşük yağlı diyet ile uygulanan egzersizlerin arttırılmasına kadar, bir düzineden fazla davranışsal konuyu içeriyordu. Bu uygulamalarla ilgili ayrıntılı bilgi Ek Kaynaklar başlığı altında listelenen web sitelerinde bulunabilir.
Editör : Hande Balıkcıoğlu