Redhouse İngilizce-Türkçe sözlükte emansipasyon (emancipation) şöyle tanımlanıyor:
“Özgür kılmak, azat etmek, serbest bırakmak. Aile hakimiyetinden kurtarmak.”
Fransız Devri’minin üç sloganı: özgürlük, eşitlik ve kardeşlik insanın özgürleşmesinin yani emansipasyonunun perspektifiydi.
Emansipasyon, dar gelirlilerin, eğitimi düzeyi düşük olanların, azınlıkların, kadınların sosyal, kültürel, ekonomik ve siyasi alanda daha iyi ve daha ileri bir konuma gelmeleri için verilen mücadelenin adıdır.
Emansipasyon mücadelesi; ekonomik bağımsızlıktır. Özgürleşmek ve eşit haklara sahip olmaktır. Kadın erkek eşitliğinin sağlanmasıdır. Aile içi şiddetin yok edilmesidir. Baskılardan kurtuluştur. Azınlıklara da eşit hakların verilmesidir. Eğitimde fırsat eşitliğinin sağlanmasıdır. Herkesin bir işe, aşa sahip olmasıdır. Ayrımcılığın önlenmesidir. Sosyal adaletin temin edilmesidir.
Emansipasyon mücadelesi, 19. yüzyılda kölelerin azat edilmesi ve özgürlüklerine kavuşturulmasıyla ilk kez tarih sahnesinde yerini aldı.
Hollanda, 1 Temmuz 1863 tarihinde Surinam ve Antiller’e uyguladığı köleliği kaldırdı. Böylece köleler, özgürlüklerine kavuştular.
Sanayi Devrimi ile sosyalistlerin ve Hıristiyan sosyal hareketlerin etkisi ile işçi sınıfının emansipasyonununa önemli katkılar sağlandı. İşçilerin sosyal, ekonomik ve siyasal düzeyinde önemli ilerlemeler kaydedildi.
Emansipasyon, ezilenlerin, hor görülenlerin, dışlananların kurtuluş mücadelesidir.
Aydınlanma Çağı’nda emansipasyon, baskılardan otoriteden kurtuluş mücadelesinin adı idi.
Kadınların Emansipasyonu
20.yüzyıl, kadınların emansipasyon mücadelesine sahne oldu. Hedef; kadın erkek eşitliğinin sağlanması idi.
Hollanda’da kadınların emansipasyon mücadelesi, iki ayrı dalga da yürüdü. Birinci dalga 1900 yıllarında ortaya çıktı. Bu feminist dalga, kadınların sosyal hayattan, eğitimden ve çalışma hayatından izole edilmesine karşı mücadele yürüttü. Çünkü kadınlar, o dönemde ekonomik, sosyal olarak ailelerine bağımlıydılar. Ekonomik bağımsızlıkları yoktu. 1919 yılında kadınlara da seçme hakkı verilince bu dalga zayıfladı.
İkinci emansipasyon dalgası, 1965 li yıllarda ortaya çıktı ve 1992’ye kadar sürdü. Başlıca temalar şunlardı: iş, eğitim ve politikaya katılım. Çalışan kadınlar erkeklere göre daha az para alıyor ve kreş olanakları çok azdı. Millet Meclisin’de kadın milletvekillerinin oranı ancak yüzde 15 idi.
Mücadele sonucunda kadınların konumlarında eskiye oranla iyi düzelmeler yapıldı. Böylece kadınların emansipasyonunda ikinci dalga da hedefini bulmuştu.
Şimdilerde kadınların emansipasyonunda üçüncü dalgadan söz edilmektedir. Bu üçüncü dalganın hedef kitlesi, (politik) göçmen kadınlardır. Çünkü çoğu göçmen kadınların ekonomik bağımsızlıkları yoktur. Eğitim durumları alt düzeylerde, işe ve siyasete katılımları ise yerli kadınlarla kıyaslandığında yetersiz kalmaktadır.
Göçmen kadınların emansipasyon mücadelesi, bütün toplumun ve devletin öncelik sorunu. Hollanda Sosyal İşler ve Adalet Bakanlıkları bu konuda ortak çalışmalar yaparak göçmen kadınların emansipasyonuna destek vermektedirler.
Erkeklerin Emansipasyonu
Hollanda Rijnmond Yabancılar Merkezi (PBR), kurduğu bir takım ile erkeklerin emansipasyonunu desteklemektedir. Çünkü kadınların emansipasyonunun sağlanması, bir yerde erkeklerin yardım ve desteğine bağlıdır. Erkekler de birçok bakımdan evde hanımlarına bağımlı durumdalar. Geleneksel aile yapısında erkek dışarı işlerini, kadın ev işlerini görür. Ancak modern çağda artık hayat müşterek olduğu için her şey birlikte yapılmaktadır.
Bugün hala birçok göçmen kadını, bir kursa gitmek için, iş arayıp çalışması için kocasının iznine bağımlı. Birçok erkek de hanımına bu hakkı sağlamak istememektedir.
Oysa Hollanda toplumundaki emansipasyonun hedefi, kadın erkek herkesin kendi başına bağımsız kendi işlerini yapma bilgi ve becerilerine sahip olmasıdır. Bunun için öncelikle büyük bir zihniyet devrimine ihtiyaç vardır.
Bu bağlamda erkeklerin emansipasyonu dördüncü dalga olur mu? Bunu zaman gösterecek. Ancak emansipasyon mücadelesi sürmektedir. Çünkü bu bir süreçtir. İnsanlığın tümünün refaha ermesi ile ancak sona erebilir.
Türkiye’de Emansipasyon Mücadelesi
Türkiye gelişmekte olan bir ülke. Ekonomik bakımdan dünyanın 16. büyük ülkesi. Geçen yıl, G-20’nin içinde yer aldı. Ancak bütün bu olumlu gelişmelere karşın hala milyonlarca insanımız alt gelir konumunda ve eğitim düzeyleri düşük durumdadır. Milyonlarca kadının ekonomik bağımsızlığı yoktur. Okul çağındaki binlerce genç kızımız ne yazık ki okul ve eğitim olanaklarından yoksundur.
Bu bağlamda “Haydi Kızlar Okula!..” Projesi başlı başına büyük bir emansipasyon projesidir. Etnik grupların kültürel haklarının verilmesi, herkesin bir işe, aşa, konuta, eğitimde fırsat eşitliğine sahip olması emansipasyon sürecini tamamlayacak büyük atılımlar ve dev projelerdir.
Türk kadının Atatürk’le birlikte seçme ve seçilme hakkına kavuşması, kadın erkek eşitliğinin sağlanması Türkiye’de kadınların emansipasyon mücadelesinde bir milattır.
Özetle emansipasyon mücadelesi, herkesin ekonomik bağımsızlığına kavuşması, eşit haklara sahip olması, ayrımcılığın önlenmesi, özgür bir vatandaş olması, sosyal adeletin sağlanması mücadelesidir.