Eğer piyasalarda işlem yapıyorsanız, piyasadaki trend oluşumlarına ve davranışlarına ilişkin bilgilerinizi arttırmak için bu bölümü okuyabilirsiniz.
Dow Kuramı
Hayatının büyük bir bölümünü ekonomi yazarlığı yaparak geçiren Charles Dow, 6 Kasım 1851'de Connecticut'ta dünyaya gelmiştir. Çiftçi bir babanın oğlu olan Charles Dow kendisine meslek olarak gazeteciliği seçmiş ve ölümüne kadar çeşitli gazetelerde muhabirlik ve editörlük yapmıştır.
Bir maden kasabası olan Leadville, Colorado'da finans muhabirliği yapmaya başlayan Charles Dow, konusunda daha iyi çalışmalar yapabileceği New York'a yerleşmiş ve Wall Street'te Maden Borsası ile ilgili bir iş bulmuştur. Kısa zamanda güvenilir ve finans konusunda uzman bir muhabir olarak geniş çapta bir ün kazandıktan sonra Edward D. Jones ile karşılaştığı Kiernen Haber Ajansında göreve başlamıştır.
Kasım 1882'de Charles Dow ve Edward D. Jones Kiernen'dan ayrılarak Dow Jones & Company'yi kurmuşlardır. Çalıştırdıkları muhabirlerin topladıkları piyasa haberlerini ertesi gün için derleyip yayınlayarak The Wall Street Journal'ın ilk tohumlarını atmışlardır.
The Wall Street Journal ilk olarak 8 Temmuz 1889'da yayın hayatına başladığında Charles Dow gazetenin editörlüğünü yapmaya başlamış ve gazetesinde finans ve yatırım gözlemlerini, fikirlerini yayınlamaya başlamıştır.
Dow Teorisi
Modern Teknik Analizin atası olarak nitelendirilen Charles Dow'un The Wall Street Journal gazetesinde 1900 - 1902 yılları arasında yayınlanan makalelerinden derlenerek ortaya çıkarılan Dow Teorisi, teknik analiz metotlarının en eskisi ve hakkında en çok araştırma yayını yapılmış olanıdır.
Teorinin amacı, hisse senedi piyasasının yönünü (trendini), genel iş dünyasının gidişatı ile ilişkilendirmek, kısa vadeli fiyat hareketlerini göz ardı ederek hisse senedi piyasasının genel yönünü tahmin etmeye çalışmak ve bu sayede belirlenen trendin doğru zamanda doğru tarafında yer alabilmektir.
1900'lü yılların ilk başlarında Charles Dow tarafından bu prensiple birlikte diğer çalışmaları, kendisinin ardından gelen ve çalışmalarını devam ettiren William Peter Hamilton tarafından geliştirilip düzenlenerek bugün bilinen Dow Teorisi oluşturulmuştur. Derlemelerini 1922 yılında "Stock Market Barometer" adlı bir kitapta yayınlayan William Peter Hamilton'dan sonra Robert Rhea 1932'de "Dow Theory" adlı çok daha tamamlayıcı ve düzenli bir kaynak yayınlamıştır. Yayınlanmış bu çalışmalardan hareketle Dow Teorisini 6 başlık altında yayınlamakla birlikte biz Foreks piyasası için uyarlanabilir ve önemli gördüğümüz başlıkları aşağıda sıralayabiliriz:
Ortalamalar (endeksler) bize her şeyi anlatır
Bir hisse senedinin fiyatı, o hisse hakkındaki anlık veya potansiyel tüm duygu, yargı ve haberleri yansıtmaktadır. Yatırımcılar duydukları haberleri hemen başkalarına iletirler. Haberin olumlu veya olumsuz oluşu arz ve talebi, dolayısıyla hisse senedinin fiyatını etkileyecektir. Bu sebeple piyasa katılımcılarının bilgisi dahilinde olan her şey fiyatı etkileyecek, fiyat verileri ile hesaplanan endeksler de her şeyi yansıtacaktır.
Piyasada üç temel hareket (trend) vardır
Herhangi bir zamanda hisse senedi piyasasını etkileyen ve birbiri içerisinde gerçekleşen üç hareket (trend / akım) vardır.
Ana (Primary) Trend
Yükselen (bull) veya düşen (bear) piyasa trendini gösteren ana trend, bir yıldan birkaç yıla kadar süren bir dönem içerisinde gözlemlenebilmektedir. Yeni oluşan fiyat eski fiyata göre yüksekse (higher-highs, higher-lows) ana trend yükseliş yönündedir. Eğer yeni fiyatlar eski fiyatlara göre daha düşükse, (lower-highs, lower-lows) ana trend düşüş yönündedir.
İkincil (Secondary) Trend
Yükselen bir piyasadaki önemli düşüşler veya düşen bir piyasadaki önemli yükselişler olarak gerçekleşen ikincil trendler bir aydan birkaç aya kadar sürmektedir. İkincil Trendler ana trendin ara, düzeltme reaksiyonları olarak oluşurlar. Genellikle bir önceki ikincil hareketin 1/3'ü ile 2/3'ü arasında hareket ederler. Aşağıdaki grafikte Ana Trend (A) ve İkincil Trendler (B ve C) ile gösterilmektedir.
Küçük (Minor) Trend
Bir günden üç haftaya kadar süren minor trend kısa vadeli olduğundan ve manipülasyonlara maruz kalabileceğinden uzun vadeli yatırımcıları yanlış yönlendirebilirler. İkincil trend birkaç minor trendden oluşmaktadır. Ana ve ikincil trendler uzun süreli olduklarından manipülatif hareketlerden etkilenmez, çünkü manipülasyonlar bu kadar uzun süremezler. Foreks piyasası için trend aşamaları aynı olsa da kaldıraçtan dolayı daha hızlı bir piyasa olduğundan aşamalar daha kısa vadeli olarak değerlendirilir.
Ana trendler üç aşamadan (phase) oluşmaktadır
İkinci prensipte açıkladığımız gibi en önemli piyasa hareketi olarak nitelendirilen ve hem düşüş hem de yükseliş yönünde gerçekleşebilen ana trend, bir yıldan birkaç yıla kadar sürmektedir. Ana trendin gelişimi ve sonuçlanması üç aşamadan oluşmaktadır.
Yükselen (bull/bullish) trendin aşamaları
Birinci aşama bilinçli yatırımcıların ekonomik iyileşme ve uzun vadeli büyüme beklentilerinden kaynaklanan yoğun alımları ile başlamaktadır. Genel piyasa koşulları sıkıntılı ve karamsardır. Bilinçli yatırımcılar bu sıkıntıdan etkilenerek satılan hisse senetlerini satın alırlar.
İkinci aşamada genel ekonomik koşullarda düzelme ve şirket karlarında artışlar görüldükçe piyasadaki diğer yatırımcılar da alıma başlarlar.
Üçüncü ve son aşamada ekonomik koşullar oldukça iyi görünmekte ve şirket karlılıkları rekor düzeylerde gerçekleşmektedir. Bu olumlu piyasa şartlarında, karamsar yatırımcılar da dahil olmak üzere herkes fiyatların daha da yükseleceği düşüncesi ile daha çok hisse senedi almaya başlar. Bu aşamada bilinçli yatırımcılar devreye girerler ve düşüş beklentileri olduğu için ilk aşamada satın almış oldukları hisse senetlerini satmaya başlarlar, yani karlarını realize eder, ve olası düşüşlere karşılık önlem almaya başlarlar. Aşağıdaki grafikte yükseliş trendi için üç aşamalı alış-satış hareketleri gösterilmektedir.
Düşen (bear/bearish) trendin aşamaları: Bir düşüş trendi, bilinçli yatırımcıların düşüş trendi beklentileri ve karlarını realize etmek amacıyla ellerindeki hisse senetlerini satmaları ile başlamaktadır. Yükseliş trendinin sonunda fiyatlar yükselmiş ve piyasa aşırı doyum noktasına ulaşmıştır. Artık fiyatların daha fazla yükselmeyeceğini düşünen ve karlarını realize etmek isteyen yatırımcılar, ellerindeki hisse senetlerini satmaya başlarlar ve fiyatlar bu aşamada düşmeye başlar.
İkinci aşamada ekonomik koşullar kötüye gitmeye başlar ve şirket karlılıklarında önemli düşüşler görülür. Buna aşırı arz nedeniyle hisse senedi fiyatlarındaki düşüş de eklenince daha çok sayıda yatırımcı satışa başlar.
Son aşamada da kötü piyasa haberleri yayılmaya başlar ve yatırımcılar hisse senetlerinin gerçek değerini göz önüne dahi almadan panik bir şekilde satmaya devam ederler. Düşüş trendi sona erdikten sonra resesyondaki iyileşme beklentileri ile birlikte bilinçli yatırımcılar tekrar yoğun hisse senedi alımlarına başlarlar ve böylece yeni bir yükseliş trendine girilir.
İşlem Hacmi (volume), trendi onaylamalıdır: Dow Teorisi hisse senedi fiyat hareketleri üzerine kurulmuştur. Fiyat hareketlerinin yetersiz kaldığı belirsizlik durumlarında işlem hacmi verilerinden faydalanılmaktadır.
İşlem Hacmi grafiği ana trend doğrultusunda hareket etmelidir. Fiyat artarken işlem hacmi zayıf kalıyorsa veya fiyat düşerken işlem hacmi artıyorsa süregelen trendde bir değişim olacağı söylenebilir.
Aşağıdaki grafikte yükselen ana trendi onaylayan işlem hacmi grafiği görülmektedir.
Kesin bir dönüş sinyaline kadar trend aynı kalır Yükseliş trendini yeni fiyatların eskilerine oranla yüksek olması (higher-highs, higher-lows) şeklinde tanımlamıştık. Bir yükseliş trendinin sona ermesi için en azından bir kez yeni fiyatın eskisinden düşük olduğunu görmemiz gerekmektedir (düşüş trendi için de tersi durum söz konusudur).
Fiyat hareketleri trendi belirlemektedir Yükseliş trend sinyali yeni fiyatların eskilerinden yüksek olması durumunda veriliyordu (düşüş trendi için ise tersi durum söz konusudur). Aşağıdaki (a) örneğinde X noktasında bir düşüş hareketiyle kesilen yükseliş trendi görmekteyiz. Bu örnekte üç adet yeni yüksek tepe (higher-high) ve üç adet de yeni yüksek dip (higher-low) görülmektedir. Trend üçüncü düşüşten sonra tekrar yükselmiş fakat yeni bir yükseliş yapamamış ve üçüncü (önceki) tepeyi geçememiştir. Daha sonra gerçekleşen düşüş, ortalamayı aşağı çekerek bir düşüş trendini başlatmıştır.
(b) örneğinde, yükselmekte olan bir piyasada üçüncü çıkış gerçekleştikten sonra ortalama, bir önceki dip noktasının da altına düşerek düşüş sinyalini vermeye başlamaktadır. Bu örnekte X değeri düşüş trendinin ilk dip noktası değil, yükseliş trendinin son parçasıdır. Dow Teorisi ile ilgilenenlerin çoğu X noktasını bir düşüş sinyali olarak nitelendirmeyip Y noktasını beklemeyi tercih etmektedirler. Bu gibi belirsiz durumlarda yorum yapabilmek için bazı ek göstergelere de başvurmak ve önlemler almak gerekmektedir.
Eğer işlem hacmi verileri, düşecek bir piyasayı işaret ediyorken açık bir şekilde manipülatif olan yükseltici hareket gözlenecek olursa, bu durumda piyasanın düşme ihtimali oldukça yüksektir.
Bu gibi özelliklerin görülemediği durumlarda şüphede kalmadan dikkatli karar verilmelidir. Unutulmamalıdır ki, teknik analiz kanıtların ağırlıklarından yola çıkarak trendlerin dönüş noktalarını belirlemek üzerine kurulmuştur. Dow Teorisi bu kanıtlardan sadece biridir. Eğer birkaç indikatör daha bu belirsiz X noktasında bir trend dönüşünü gösteriyorsa burada trendin döneceğine artık kanaat getirebiliriz. (c) ve (d) örnekleri düşen bir piyasadaki belirsizlik noktalarını göstermektedir. Aşağıdaki grafikte de bir ana yükseliş veya düşüş trendi dönüşü sonucunda bir doğru oluştuğunda bunu süregelen ana trend içinde bir hareket mi yoksa yeni bir ana trendin ilk basamağı mı olduğunun ayrımını görebilirsiniz. Bu nokta, Dow teorisinin en kritik ve yorumlanması en güç noktasıdır.
Unutulmaması gereken bir nokta, ikincil hareketler bir önceki ana trendin en az 1/3'ünü tekrarlamalı ve kendinden önceki diğer ikincil hareketin sonuçlanmış olması gerekmektedir. Aynı zamanda ikincil hareketler en az 3-4 ay kadar devam etmelidir. Bir diğer ipucu da, işlem hacmi verileri ile, süregelmekte olan ana trendin olgunluğudur. Eğer piyasada üçüncü aşama olarak adlandırılan spekülasyonlar, yanlış umutlanmalar, yaygın bir karamsarlık hüküm sürüyorsa ana trendin dönüş noktasındaki düzensiz hareketler daha fazla olacaktır, fakat kısa sürelidir. Özetle, Dow Teorisi piyasanın ana trendinin süresini ve büyüklüğünü değil, yönünü belirlemekte kullanılmaktadır. İki endeksin birbirini onaylaması kaydıyla bir dönüş noktasında yeni bir trendin başlayacağı varsayımı yapılabilir.
Yükselen ve düşen piyasaların her ikisi de üç aşamada gerçekleşmektedir. Bu aşamaların belirlenmesi ve fiyat/işlem hacmi arasındaki ilişkinin doğru kurulması sonucunda mevcut trenddeki değişimi anlayabilmek için yeterli indikatörler belirlenmiş olur.
Dow Teorisi Tahminleri’nin 1946’dan beri bu kadar başarılı olmasının sebeplerini aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür:
Hisse senetleri ile para kazanmanın başlangıç noktası pazarın hangi yolla çıkış yaşadığını bilmektir. Kişilerin çoğunun piyasada doğru zamanlamanın yapılamayacağını söylemesine karşın; gerçek, çoğu yatırımcının doğru zamanı yakalayamadığıdır.
Ancak son 100 yıldır, bir sistem -Dow Teorisi- hisse senedi fiyatlarının hangi noktalarda yükseleceğini göstermektedir.
Adını kurucusu Charles Dow’dan (1880’de hem Dow Jones & Company’nin hem de The Wall Street Journal’ın kurucularından) alan Dow Teorisi, uzun dönemde hisse senetleri piyasasının sahip olduğu trendin yönünü ölçmektedir. Dow Teorisi, televizyon ve radyolarda çok sıkça bahsedilen küçük günlük veya haftalık dalgalanmaları değil, uzun dönemli trendleri ölçmektedir.
1900 ve 2000 yılları arasında piyasadaki uzun dönem trendi 27 defa yön değiştirmiş ve Dow Teorisi bu değişimlerin 25 tanesini doğru olarak tahmin etmiştir. Diğer bir ifade ile, Dow Teorisi zaman tahmininde %92.6 başarılı olmuştur.
Aşağıda bu tahminlerden birkaç örnek verilmektedir:
- 22 Ekim 1929’da Dow Teorisi hisse senedi fiyatlarının ani bir düşme (çöküntü) yaşayacağı şeklinde uyarı vermiştir. Hatırlanacağı gibi, yüzyılın en ünlü piyasa düşüşü bu tarihten sadece 1 hafta sonra 29 Ekim 1929’da yaşanmıştır.
- 1975 yılının Ocak ayında 2 yıllık bir ayı piyasasını takiben, Dow Teorisi hisse senedi fiyatlarının tekrar bir sıçrayışa geçeceğinin ve tekrar alışa geçmek için u
Destek ve Direnç
Destek Bölgesi, düşmekte olan finansal varlığın yeteri kadar alıcıyı çekip bunların alım yapmasıyla düşüşün geçici de olsa durdurulabileceği ve fiyatların yeniden yükselişe geçebileceği bölgedir.
Çıkışta görülen sıkışma veya tıkanıklık bölgeleri düşüş sırasında destek bölgesi olacaktır. Çünkü çıkış sırasında alım yapamayan kişiler düşüş sırasında fiyatı uygun görüp yeniden alım yapmak isteyeceklerdir.
Teknik analizde fiyat hareketlerinin incelenmesinde, çıkış akımı sırasındaki bir direnç bölgesinin, düşüşte destek bölgesi olmasına ve aynı şekilde düşüşteki destek bölgesinin daha sonraki çıkış sırasında, çıkışa engel olarak direnç bölgesi oluşturmasına "rol değişimi" denir.
Destek bölgesi alıcıların güçlü olarak kendini gösterdiği fiyat aralığıdır. Düzeltme hareketi ile düşüşe geçen finansal varlıkta, destek bölgesinin içine düşülmeden fiyat aralığının üstündeki seviyelerde düşüşün durdurularak yeniden çıkışa geçilmesi gelecek açısından olumludur. Destek bölgesinin içine düşülmesi ve hatta en alt sınırlara inilmesi ve o seviyelerde zaman harcanması finansal varlığın gelecekteki çıkışı için düşündürücü olur yani yatırımcılar çıkışı dikkatle incelemek zorundadır.
Destek noktalarının tahmini konusunda kullanılan bir yöntem de hareketli ortalamalardır. Yukarı çıkış akımı içinde 20 (kısa vade) ve 50 günlük (uzun vade) hareketli ortalamalar, fiyat düzeltmeleri (düşüşleri) sırasında alımın gelebileceği yerleri göstermektedir. Finansal varlıkta, ilk olarak kısa vadeli ortalamalarda düşüşü durdurup yeniden yukarı dönerek yeni zirvelere koşmakta ise akım devam etmektedir. Kısa vadeli ortalamaları delerek aşağı giden finansal varlıklar uzun vadeli ortalamalarda durulmalıdır. Çıkışın ilk ve orta bölümlerinde destek genellikle kısa vadeli ortalamada oluşurken akımın sonuna doğru kısa vadeli ortalama, düşüş sırasında delinebilir. O taktirde uzun vadeli ortalamada destek gelmesi beklenir. Gelen destekle hareketlenen finansal varlık yeni zirveye gidememekte ise o zaman akım değişikliğine yaklaşılmakta olduğunu düşünebilirsiniz. Destek bölgelerinin tahmini için Fibonacci analizlerinden de faydalanılabilir. Bu analizlerde Elliot analizlerinin temel direği olan dalga sayımlarının doğru yapılması, dip ve zirve noktalarının doğru olarak belirlenmesi önem taşır. Ana düşüş dalgalarının son bulduğu dip noktalarını birleştiren ana akım çizgileri de önemli destek fiyatlarını ve bölgelerini ortaya çıkarır.
Foreks Eğitim - Bilenler
Omuz-Baş-Omuz(OBO) Formasyonu
Omuz – Baş – Omuz formasyonu genellikle uzun yükseliş trendlerinin sonunda görülür. Trend dönüşünün en önemli sinyallerinden biridir.
Foreks piyasasında Omuz-Baş-Omuz formasyonu incelenirken bir sonraki kısımda ele alacağımız ve trend gücünü gösteren indikatörlere bakılır (ör: MACD, RSI). Baş bölgesinde fiyat seviyesi sol omuzdan daha yüksekken indikatör tepesi aynı ya da daha düşük olur.
Sağ omuzda ise indikatörün tepe noktası sol omuzdan daha düşük olurken fiyat seviyesi sol omuzla aynı hizada ya da daha düşük olur.
Son olarak geri dönüşlerde fiyatlar boyun çizgisinin altına iner. Fiyatlar boyun çizgisinin altına bir miktar düştükten sonra (pull back) yukarı döner. Bu son nefesten sonra fiyatlar ani düşer ve hacim artar. Başın üst seviyesinden boyun çizgisine olan mesafe ölçülür. Sağ omuz tamamlandıktan sonra fiyatların boyun çizgisini kırmasından sonra en az düşüş hedefi eşit mesafedir.
Fiyatlar hedef fiyat seviyesinin altına indiğinde formasyon tamamlanmış sayılır. Fiyatların boyun çizgisinin altına inmesi durumunda satış yapılabilir.
Ters Omuz Baş Omuz Formasyonu
Bu formasyon genellikle düşüş trendlerinin sonunda oluşan kuvvetli ve güvenilir bir taban görüntüsüdür. Görüntüsü tepede oluşan Omuz-Baş-Omuz Formasyonu’nun ters çevrilmiş haline benzemektedir.Ters Omuz-Baş-Omuz Formasyonları alçalan piyasadan yükselen piyasaya geçişin göstergesi olup piyasanın dip noktasında oluşmaktadır.
Simetrik Üçgen Formasyonu
Bütün üçgen formasyonları düzeltme formasyonlarıdır. Simetrik üçgen formasyonunda fiyatın gideceği yön önceden bilinemez. Ancak üçgen çizgilerinden biri kırıldıktan sonra yön belli olur. Üst çizgi kırılırsa yükseliş, alt çizgi kırılırsa düşüş başlar.
Kullanılan indikatörün gücü üçgen formasyonunun belirleyici göstergesidir. Formasyon oluşumu esnasında indikatörün gücünde mutlaka azalma olmalıdır. Pozitif ya da negatif ıraksama neticesinde fiyatların hangi yöne gideceğine dair fikir yürütmede yardımcı olabilir. Üçgen formasyonları neticesinde fiyatlar genellikle trend ile aynı yönde devam etme eğilimindedir.
Alçalan Üçgen Formasyonu
Alçalan üçgen formasyonu, düşüş trendindeki bir piyasada genelde düşüşün erken sinyalidir. Fiyatın yaklaşık düşüş hedefi, eğik kenara paralel bir çizgi çizilerek bulunur. İndikatörün gücündeki azalma belirleyici kriterdir.
Foreks Eğitim - Bilenler
Yükselen Üçgen Formasyonu
Yükselen üçgen, yükselişin erken sinyalidir. Eğik kenara çizilen paralel çizgi ile, formasyon sonrasındaki yaklaşık fiyat hedefleri bulunur. Yine işlem hacmi belirleyici kriterdir.
İkili Dip Formasyonu
İkili dip formasyonu düşüş trendlerinin sonunda görülen ve yükseliş trendinin ve hatta bir rallinin başlayacağının erken uyarısı olan formasyonlardır. Oluşan birinci dipte eksi bölgede oluşan indikatörün tepesi, ikinci tepeden daha aşağıda olup pozitif ıraksamayı işaret eder. Pozitif ıraksamanın da tetiklemesiyle fiyatlar tepe çizgisini aşarak en az formasyon genişliği kadar yukarı yönlü hareket ederler.
İkili Tepe Formasyonu
İkili tepe formasyonu yükseliş trendlerinin sonunda görülen ve düşüş trendinin ve hatta bir rallinin başlayacağının erken uyarısı olan formasyonlardır. Oluşan birinci tepede artı bölgede oluşan indikatörün tepesi, ikinci tepeden daha yukarıda olup negatif ıraksamayı işaret eder. Negatif ıraksamanın da tetiklemesiyle fiyatlar tepe çizgisini aşarak en az formasyon genişliği kadar aşağı yönlü hareket ederler.
Takoz Formasyonu
Takoz formasyonu, hem şekil yönünden hem de oluşum süresi açısından bir simetrik üçgenin benzeridir. Takoz formasyonu simetrik üçgen gibi, tepe noktasında birleşen iki trend çizgisi ile tanımlanır. Takoz formasyonunu sahip olduğu eğim farklılaştırır. Bir kural olarak takoz formasyonu, bayrak modelinde olduğu gibi, sürmekte olan trendin aksi yönünde bir eğim içine girer. Dolayısıyla dipte oluşanlar hariç olmak üzere alçalan bir takoz yükselen piyasaya, yükselen bir takoz ise düşen piyasaya aittir.
Takoz formasyonları çoğu kez sürmekte olan trend içinde görülür ve bundan dolayı genellikle süreklilik modelleri oluştururlar. Takoz, tepelerde ve tabanlarda da ortaya çıkabilir ve bir trend dönüşünün sinyali olabilirler. Fakat bu tip bir durum daha az görülür. Bir yukarı-trendin sonlarına yakın bir yerde analizci, belirgin bir yükselen takoz gözlemleyebilir.
Bir yukarı-trenddeki bir süreklilik takozunun, sürmekte olan trendin aksi yönünde yani aşağı doğru bir eğim taşıması gerektiği için analizci burada, bu takozun "boğa" takozu değil "ayı" takozu olduğunun ipucunu yakalar. Piyasanın tabanlarında ise düşen bir takoz, düşen piyasanın muhtemelen sonuna yaklaşıldığının sinyali olur.
Alçalan takoz formasyonları, yükselen takozların tam tersi olup, yükseliş trendlerinde görülen düzeltme formasyonlarıdır. Satıcılar hala yükselişe inanmakta ve ellerindeki hisse senetlerini satmak istememektedirler. Bu nedenle işlem hacmi belirgin bir şekilde azalır. Üst çizgi kırıldığı zaman ise bir ralli başlar. Bu nedenle, yükseliş trendlerinde oluşan alım fırsatlarıdır. Tıpkı yükselen takoz gibi, hem alım fırsatı olarak değerlendirmek için, hem de eldeki hisse senetlerini düşüş başlıyor yanılgısıyla erken satmamak için iyi bilinmesi gereken bir formasyondur.
Bayrak Formasyonu
Genellikle bir ile üç hafta arasında bir sürede meydana gelen, isminden de anlaşılacağı üzere şekil bakımından bayrağı andıran formasyonlardır. Bu formasyon türü genellikle trendlerin ortalarında görülür. Bu formasyon türü trendin yavaşladığı ancak tekrar aynı hız da devam edeceği şeklinde yorumlanır. Formasyon başlamadan önce işlem hacmi oldukça yüksektir. Ancak formasyonun başlamasıyla işlem hacmi belirgin şekilde düşer. Yükselen trendlerde görülen bayrak formasyonlarında, üst çizginin yüksek işlem hacmiyle birlikte kırılması durumunda yükselen trendin devam etmesi beklenir. Düşüş trendlerinde görülen bayrak formasyonları ise genellikle daha kısa süre içerisinde oluşmaktadır. Düşüş trendlerinde oluşan bayrak formasyonlarında da alt çizgi kırılırken işlem hacmi yükselir.
Flama Formasyonu
Oluşum, gelişim ve sonuç bakımından bayrak formasyonlarına çok benzeyen bir formasyon türüdür. İki formasyon arasındaki en önemli farklılık,isimlerinden de anlaşıldığı gibi şekilleridir. Bayrak formasyonu bayrağı andıran bir paralel kenar şeklindeyken flama formasyonu, flamayı andıran bir üçgen şeklindedir. Flama formasyonları şekil bakımından simetrik üçgen formasyonlarına benzemektedir. Bu nedenle de sıkça karıştırılmaktadır. İki formasyon orasındaki temel fark flama formasyonu öncesinde sert bir hareketin meydana gelmesidir. Zaten bu sert hareketin oluşturduğu göndere benzeyen şekil kolaylıkla fark edilebilir.
ABCD Ayı Formasyonu
1. Formasyondaki AB bacağı içerisinde A’dan düşük dip ve B’den yüksek zirve bulunmamalıdır. BC bacağı içerisinde B’den yüksek zirve, C’den düşük dip bulunmamalıdır. CD bacağında C’den düşük dip, D’den yüksek zirve bulunmamalıdır.
2. BC bacağı, AB bacağının %38,2 ile %78,6’sı arasında bir değeri geri almış olmalıdır.
3. D noktası, B’den daha yüksek bir seviyede olmalıdır. CD uzunluğu, BC uzunluğunun %127,2 ile %205,8’i arasında, AB uzunluğunun %100 ile %161,8’i arasında olmalıdır.
4. CD süresi, AB süresine eşit olabileceği gibi, AB süresinin %61,8 ile %161,8’i arasında olmalıdır.
5. CD bacağı üzerinde fiyat boşlukları ve/veya uzun çubuklar oluşuyorsa, piyasanın D noktasına yaklaştığı söylenebilir.
ABCD Boğa Formasyonu
-
Formasyondaki AB bacağı içerisinde A’dan yüksek zirve ve B’den düşük dip bulunmamalıdır. BC bacağı içerisinde B’den düşük dip, C’den yüksek zirve bulunmamalıdır. CD bacağında C’den yüksek zirve, D’den düşük dip bulunmamalıdır.
2. BC bacağı, AB bacağının %38,2 ile %78,6’sı arasında bir değeri geri almış olmalıdır.
3. D noktası, B’den daha düşük bir seviyede olmalıdır. CD uzunluğu, BC uzunluğunun %127,2 ile %205,8’i arasında, AB uzunluğunun %100 ile %161,8’i arasında olmalıdır.
4. CD süresi, AB süresine eşit olabileceği gibi, AB süresinin %61,8 ile %161,8’i arasında olmalıdır.
5. CD bacağı üzerinde fiyat boşlukları ve/veya uzun çubuklar oluşuyorsa, piyasanın D noktasına yaklaştığı söylenebilir.