Korktuğumuz bir durumla karşılaşınca yada korku filmi izlerken vücudumuzda ve beynimizde neler olur? Ne gibi değişiklikler yaşanır, vücudun tepkileri.
Herkes korkabilir; korku, insan deneyiminin kaçınılmaz bir yönüdür. İnsanlar genellikle korkuyu hoş olmayan bir duygu olarak görürler, ancak bazıları onu tetiklemek için kendine yollar arar – örneğin uçaklardan atlamak veya korkutucu filmler izlemek.
Korku bazen uygun; örneğin, tek ev olduğunuzu bildiğinizde evinizin içinde ayak sesleri duymak dehşete düşmek için geçerli bir nedendir. Bazen de uygunsuz olabilir; örneğin, canavarın makyajda bir aktör olduğunu ve kanın gerçek olmadığını bilmemize rağmen, bir filmi izlerken korkabiliriz.
Birçok kişi fobileri korkunun en uygunsuz tezahürü olarak görür. Kendilerini örümcekler, palyaçolar gibi şeylerden korumaya çalışabilir ve insanların hayatlarını önemli ölçüde etkileyebilirler.
Neden korkuyoruz?
Evrim söz konusu olduğunda, korku eskidir ve bir dereceye kadar bir tür olarak başarımız için korkuya teşekkür edebiliriz. Daha büyük hayvanlardan veya tehlikeli durumlardan kaçmayan ve saklanmayan herhangi bir yaratığın, üreme şansı verilmeden önce gen havuzundan çıkarılması muhtemeldir.
Korkunun hayatta kalmada temel rolü, neden bazen biraz ilgi çekici göründüğünü açıklamaya yardımcı olur. Başka bir deyişle, düşmanca bir ortamdaysanız biraz gergin olmak mantıklıdır. Kendi gölgeniz sizi şaşırttığında koşmak ve gizlemek, bir gölgenin güvenli olduğunu varsaymaktan, sadece 5 saniye sonra bir ayı tarafından yenmekten daha iyidir.
Korkunca Vücutta ne olur?
İnsanlar genellikle korku yaşarken ortaya çıkan fizyolojik değişikliklere savaş ya da kaç tepkisi olarak atıfta bulunurlar. Genel olarak, adından da anlaşılacağı gibi, değişiklikler hayvanı savaşmaya veya koşmaya hazırlar.
Solunum hızı artar, kalp hızı uygun olur, periferik kan damarları (örneğin deride) daralır, hayati organların etrafındaki merkezi kan damarları oksijen ve besinlerle dolmak için genişler ve kaslar kanla pompalanır, reaksiyona hazırdır.
Kaslar – her saçın tabanındaki olanlar da dahil olmak üzere – daha da sıkılaşır ve konuşma halkası olarak adlandırılan piloereksiyona neden olur.
Metabolik olarak, kan spikozundaki glikoz seviyeleri, eylem ihtiyacı ortaya çıkarsa hazır bir enerji deposu sağlar. Benzer şekilde, kan dolaşımındaki kalsiyum ve beyaz kan hücrelerinin seviyeleri bir artış görülür.
Yanıtı tetikleme
Dövüş ya da kaç tepkisi, limbik sistemin bir parçasını oluşturan badem şekilli bir nöron demeti olan amigdalada başlar. Korku dahil duyguların işlenmesinde önemli bir rol oynar.
Amigdala, sinir sisteminin endokrin (hormon) sistemi ile buluştuğu hipofiz bezini aktive eden hipotalamustaki aktiviteyi tetikleyebilir.
Hipofiz bezi kanda adrenokortikotropik (ACTH) hormonu salgılar. Sempatik sinir sistemi – dövüş veya kaç tepkisinden sorumlu sinir sisteminin bir bölümü – adrenal bezine bir doz vererek kan dolaşımına bir doz epinefrin fışkırtmasını teşvik eder.
Vücut ayrıca, kan basıncında, kan şekerinde ve beyaz kan hücrelerinde artışa neden olan ACTH’ye yanıt olarak kortizolü serbest bırakır. Dolaşımdaki kortizol, yağ asitlerini enerjiye dönüştürür, ihtiyaç duyulduğunda kasların kullanıma hazır hale gelir.
Epinefrin ve norepinefrin dahil olmak üzere katekolamin hormonları, kasları şiddetli eylem için hazırlar.
Bu hormonlar ayrıca: kalp ve akciğerlerde aktiviteyi artırabilir; midede “kelebek” hissini açıklayan mide ve bağırsaklardaki aktiviteyi azaltır; korkuyla gelen kuru ağzı açıklayan gözyaşı ve tükürük üretimini engeller; göz bebeklerini genişleterek; ve görüşü arttırır.
Bellek depolamaya adanmış bir beyin bölgesi olan hipokampus, korku tepkisini kontrol etmeye yardımcı olur. Üst düzey karar alma sürecine katılan beynin bir parçası olan prefrontal korteks ile birlikte, bu merkezler tehdidi değerlendirir. Korku tepkimizin gerçek ve haklı olup olmadığını veya bir şekilde aşırı tepki verip vermeyeceğimizi anlamamıza yardımcı olurlar.
Hipokampus ve prefrontal korteks, korku tepkisinin abartılı olduğuna karar verirse, geri çevirebilir ve amigdala’nın aktivitesini azaltabilirler. Bu kısmen insanların neden korkutucu filmler izlemekten hoşlandığını açıklıyor; mantıklı “düşünme beyni”, beynin otomatik korku yanıtının temel bölümlerini aşabilir.
Böylece, daha makul beyin merkezlerimiz onu azaltmadan önce korkunun acelesini deneyimleyebiliriz.
Özetle, korku tepkisi bizi canlı tutar. İlkeldir ve ona saygı duymalıyız. Aynı zamanda, rahatsız edici olabilir ve insanların günlük işleyişine müdahale edebilir. Bununla birlikte, paradoksal olarak, korku aynı zamanda son derece keyifli bir adrenalin kaynağıdır.
Korku, film yapımcılarına, roller coaster tasarımcılarına, psikologlara, sinirbilimcilere ve diğer herkese ilham verir. Büyüleyici ve çok yönlü bir insan duygusudur.
Korktuğumuzda neden donuyoruz?
Vücudumuzun savaşmaya veya kaçmaya hazırlanma fikri, hayatta kalma açısından mantıklıdır – ancak donup kalmanın herhangi bir yararı nasıl olur? Basitçe yerinde duran bir hayvan, bir avcı için kolay bir atıştırmalık yapar diye düşünebilirsiniz.
Korktukları zaman, çoğu hayvan ne yapacağına karar vermeden önce birkaç dakika donar. Bazen hareketsiz kalmak en iyi plan olabilir; Örneğin, küçük bir memeliyseniz veya iyi kamufle edildiyseniz, hala kalmak hayatınızı kurtarabilir.
2014 yılında yapılan bir araştırma, donma cevabının nörolojik kökenini tanımladı. Periaqueductal grisi (PAG) ve serebellum arasındaki çapraz konuşma ile üretilir. PAG, ağrı lifleri de dahil olmak üzere tehditler hakkında çeşitli duyusal bilgiler alır. Beyincik ayrıca hareketi koordine etmek için kullandığı duyusal bilgiler de gönderilir.
Araştırmacılar, serebellumun piramit adı verilen bir bölgesini doğrudan PAG’a bağlayan bir lif demeti buldular. Bu yollar boyunca uzanan mesajlar bir hayvanın korkuyla donmasına neden olur. Araştırmanın yazarları, bulgularının bir gün endişe bozukluğu olan insanları ve korku ile felç olabilen fobileri tedavi etmek için yollar tasarlamaya yardımcı olabileceğini umuyor.
Fobi sorunu
Tıp uzmanları fobileri bir anksiyete bozukluğu olarak sınıflandırır. Daha önce de belirtildiği gibi, çoğu zaman zarar veremeyen bir şeyin irrasyonel ve aşırı aktif korkusudur. Hemen hemen her şeye olabilir ve insanların hayatlarını önemli ölçüde etkileyebilirler.
Bir fobinin gelişmesinin zor ve hızlı bir nedeni yoktur; hem genler hem de çevre dahil edilebilir. Bazen, kökenini anlamak nispeten kolay olabilir: bir köprüden düştüğüne tanık olan biri daha sonra bir köprü fobisi geliştirebilir.
Bununla birlikte, genel olarak, bir fobinin kökenleri çözmek zordur – sonuçta, bir köprüden düşmeye tanık olan çoğu insan bir köprü fobisi geliştirmez, bu yüzden basit bir deneyimden daha fazlası vardır.
Hala cevaplanmamış birçok soru olsa da, bilim adamları fobileri destekleyen bazı nöral olayları ortaya çıkardılar. Amigdala’nın korku tepkisine dahil olması konusundaki anlayışımız göz önüne alındığında, fobilerin bu bölgedeki artan aktiviteye bağlı olması şaşırtıcı değildir.
Bir çalışma, amigdala ile prefrontal korteks arasında normalde bireyin korku yanıtını geçersiz kılmasına veya en aza indirmesine yardımcı olan bir kopukluk olduğunu da keşfetti. Bir fobisi olan bir kişi düşmanı ile karşılaştığında hissedilen korkunun yanı sıra, bu bireyler de artan bir uyarılma durumundadır; özellikle ortaya çıkma ihtimalinin yüksek olmadığı durumlarda bile tetikleyicilerini her zaman görmeyi beklerler.
Bazı araştırmacılar, bu canlı, korkulu beklentinin, fobik nesnelerine rastladıklarında korku tepkisini artırmada önemli bir rol oynadığını iddia ediyorlar.
Bir başka çalışmada araknofobi hastalarında bu fenomen araştırılmıştır. Bilim adamları bu kişilere bir örümcekle karşılaşabileceklerini söylerse, beyinlerindeki aktivitelerin fobisi olmayan kontrol katılımcılarından farklı olduğu bulundu. Lateral prefrontal korteks, premuneus ve görme korteksindeki aktivite nispeten düşüktü.
Yazarlar, bu beyin bölgelerinin duyguların düzenlenmesi için anahtar olduğunu söylüyor. Aktivitelerinde azalma, korkulu duyguların kapağını tutma yeteneğini azaltır.
Çoğu zaman, bir fobisi olan bir kişi, korktukları nesneye verdikleri tepkinin mantıksız olduğunun farkında olacaktır. Bu beyin bölgelerindeki zayıf aktivite bunun neden olabileceğini açıklamaya yardımcı olur; beynin durumu değerlendirmekten sorumlu kısımları susturulur, böylece daha fazla duygusal bölgenin elini oynamasına izin verilir.