"Cloughie"
(Doğum: 21 Mart 1935 / Middlesbrough, İngiltere)
(Ölüm: 20 Eylül 2004 / Derby, İngiltere)
Bir teknik adam düşünün. Bir takımı ikinci ligden alıyor ve şampiyon yapıyor; olmamış bir şey değil. Daha önce örnekleri görülmüş. Peki, bir adam düşünün ki, başka bir takımı yine ikinci ligden alıyor ve çıktığı sezon şampiyon yapıyor. Evet, bu ondan önce de oldu, ondan sonra da. Şimdi aynı adamın aynı takımla Şampiyon Kulüpler Kupası'nı aldığını düşünün. Bu olmadı, olması da zor ihtimal ama belki böyle biri çıkabilir. Şimdi son olarak aynı adamın Şampiyon Kulüpler Kupası'nı iki kere üst üste aldığını düşünün. İşte bu fantazi ve tekrar edilmesi imkânsız bir başarı! Bir takımı üç sene içinde ihya etmek!
Evet, bahsettiğimiz adam Clough'tu başlıktan da anlaşılacağı üzere. Brian Howard Clough başarılı geçen futbolculuk yıllarından sonra, özellikle Derby County ve Nottingham Forest ile büyük başarılar elde eden bir antrenör olarak asıl ününü yaptı. İki takımın da tarihindeki en büyük antrenör olarak anılıyor. Bir ünvanı daha var İngilizler arasında yayılan, o da; İngiltere Millî Takımı'nı çalıştırmamış en iyi antrenör...
"Tanrı futbolu bulutlarda oynamamızı istese, çimleri yukarı yerleştirirdi."
Kısaca Futbolculuk Yılları
Aslında Clough'un futbolculuk kariyeri de çok parlak ve futbolcu olarak da öylece geçiştirilecek bir adam değil. Ama antrenörlüğü çok daha ön planda olduğundan şimdilik kısaca geçeceğim. Middlesbrough alt yapısında yetişen Clough, askere gitmeden önce iki sene profesyonel olarak Billingham'da oynamıştı. 1955'te askerden döndüğünde, tekrar Middlesbrough'a katıldı. Middlesbrough'da oynadığı 6 sezonda 213 maça çıktı ve 197 gol kaydetti. Bu yıllar içerisinde 2 kez de milli oldu. 1961'de Sunderland'e transfer oldu ve 61 maçta 54 gol attı. 1964 yılında 29 yaşındayken geçirdiği diz sakatlığı yüzünden futbolu erken bıraktı.
"Taktikler değil, futbolcular maç kaybettirir. Dominoyu bile nasıl kazanacağını bilmeyen adamlardan, abuk subuk konuşmalar duyuyorum."
Teknik Adamlığa Geçiş ve
Derby'den bir Şampiyon Yaratmak
30 yaşındayken o zamanki adı Hartlepools United olan Hartlepool United'ın başına geçmişti Brian Clough. Takım dördüncü ligde yer alıyordu. Sezon sonunda takım ligi sekizinci sırada bitirdi ve yönetim değişti. Yeni gelen yönetim Brian'ı takımdan göndermek istedi. Bu aşamada Brian'ın kariyerindeki en önemli şeylerden biri oldu ve yardımcı antrenörü Peter Taylor ile beraber Derby'ye geçtiler. Peter Taylor-Clough ikilisi bundan sonra büyük başarılara imza atacaklar, ayrılmak ikili olacaklardı.
1967-68 sezonunda ikili Derby'nin başına geçtiğinde takım uzun zamandır ikinci ligde orta sıralara oynayan bir takımdı. Geldikleri ilk sezonda Derby'de fazla başarılı olamayan ikili, ikinci sezon için kolları sıvadılar. Daha sonra gittiği takımlara da götürecekleri McFarland, O'Hare, McGovern, Hinton gibi transferle takıma yeni bir şekil verdiler. Eski takımın ilk 11'den sadece dört futbolcu kalmıştı. Aldığı fevri kararlarla saha sorumlusunu, oyuncu takip takımının başkanını ve hatta Derby'nin bir mağlubiyetinden sonra gülen iki çaycı kadını kulüpten kovdu. Takım bu sert hamleler sayesinde yükselişe geçti. 1968-69 sezonun başında Dave Mackay ve Carlin'i takıma katıp, 22 maç üst üste kaybetmediler ve kulüp ikinci lig şampiyonu olarak Birinci Lig'e yükseldi. (Günümüzün Premier Lig'ine tabiî ki)
Bu dönem sırasında sıkça eleştirildi ve oyuncularla sorunlar yaşadı. Öğrencilerinden kendisine Bay Clough demesini istemesi, hatalara kestiği sert cezalar, kirli oynayan oyuncularını kadrodan kesmesi tartışmalar yarattı. Yine de Clough kurduğu takım ve yerinde taktik değişikliklerle çevirdiği maçlarla bu olumsuz havadan başarıyı yakaladı. O andan itibaren oyuncuları ona Bay Clough demekte zorlanmadılar.
Derby'nin 1. Lig'deki ilk sezonunda (69-70) gösterdiği performans herkesten alkış topladı ve takım ligi dördüncü sırada bitirdi. 20 yıldan beri Derby'nin elde ettiği en iyi sonuçtu bu. Dördüncü olmalarına rağmen takım Avrupa Kupaları'na katılamadı. Finansal eksiklikler yüzünden gelen bu sonucun ardından, 10 bin sterlin cezaya da çarptırıldılar. 70-71'de dokuzuncu oldular.
1971-72 sezonu ise Derby tarihinin dönüm noktalarından birisi olacaktı. Takım Clough ve Taylor'un yönetiminde, Leeds United, Manchester City ve Liverpool ile şampiyonluk mücadelesine girişti. Ligin son maçında Liverpool'u 1-0 yenen takım, yardımcı antrenör Peter Taylor ile birlikte Mallorca'ya tatile gittiğinde, Clough da ailesiyle birlikte Sicilya'ya tatile gitmişti.
Üç gün sonraki maçta rakipleri Leeds'in kazanamadığını tatilde öğrendiler. Derby County 88 yıllık tarihinde ilk kez şampiyon olmuştu ve Clough 37 yaşında ilk büyük başarısını elde etmişti!
1972-73 sezonu başladığında Clough ve Taylor, kulübün transfer rekorunu kırarak Liecester City'den Nish'e imza attırdılar. Yönetimin haberi olmadan yapılan bu transfer ilk değildi, ama son da olmayacaktı. Bu olay yüzünden yönetim ve ikilinin arasını açtı. Takım zaten maddi sıkıntılarla boğuşuyordu ve 225,ooo sterlinlik bu transfer o zaman için çok fazlaydı. Brian'ın medyatik kişiliği de kendinin aleyhinde işliyordu o dönem. Taraftarlara takımı kaybettiği zaman desteklemediği için çıkışmış ve onlara "nankör" demişti bir televizyon programında, daha sonra TV'lerde yönetimi eleştirdi. Aynı sezon içinde takım ligin orta sıralarında yer alıyor ve geçtiğimiz seneki başarısını tekrarlayamıyordu. Fakat Şampiyonlar Kulüpler Kupası'nda yarı finale kadar geldiler. Yarı final maçındaki oyuncu seçimleriyle de çok eleştirildi. Maçtan sonra Juventus'lulara "Hilebaz Piçler" deyip, İtalyanları da II. Dünya Savaşı'ndaki tutumu yüzünden eleştirdi. Yine de sabır gösterdi ona Derby. Leeds United ve Don Revie hakkındaki lâfları da çok eleştirilmişti. Leeds sert oyunu ile Ada futbolunu domine ediyordu ve Brian'a göre değildi. O İngilizlerin Tele Santana'sıydı. Leeds hakkında yazdığı bir makalede sert bir üslupla bunları dile getirdi.
Tartışmalı işlere devam etti Clough & Taylor ikilisi. Başkanın haberi olmadan West Ham'lı Bobby Moore ve Trevor Brooking'e 400,000 sterlin önerdiler. Teklif kabul olmadıysa bu yönetimin kulağına gitti. 1973 yılında Başkan Longson ikilinin kovulmasını yönetime sunduysa da destek alamadı. Buna karşılık Başkan, Clough'tan TV'lere çıkmayı bırakmasını ve gazetelere makale yazmamasını istedi. Gerginlik tırmanıyordu. Clough & Taylor ikilisi kendilerine karşı olan başkana karşı bir plan yapıp istifa ettiler. Amaç taraftar arasında bir uyanış gerçekleştirmekti ve yönetimin istifalarını kabul etmeyeceğini düşünüyorlardı. Ama olan oldu ve yönetim istifayı kabul etti.
"20 dakika boyunca tartışıyor ve sonra benim haklı olduğuma karar veriyoruz." (Taktiklerinize karşı çıkan oyuncular olunca ne yapıyorsunuz sorusu üzerine)
Olaylı Dönem
Derby'den ayrılışının üzerine Clough ve Taylor, ikinci lig takımı Brighton & Albion Hove'un başına geçtiler. İkili tüm ekibini de oraya götürmüştü. Takım küme düşmekten son anda kurtuldu o sezon. (1973-74)
1974 sezonun başında Clough, Don Revie'nin milli takımın başına geçmesiyle boşalan Leeds'e imza attığında kader arkadaşı Taylor ile anlaşmazlığa düştü ve bu kez tek başına kulübün başına geçti. Taylor hem Leeds'e gitmek istemiyordu, hem de kendilerine güvenen Brighton yöneticilerine karşı vefalı olmak istiyordu. Clough'un bu kararı herkesi şaşırtmıştı. Daha önce yazdığı eleştiri makalesinde Leeds'in küme düşmesi gerektiğini, futbol çirkinleştirdiğini, Don Revie'nin de buna çanak tuttuğunu söylemişti. Leeds'te sadece 44 gün dayandı Koca Kafa lâkaplı teknik adam. Giles, Hunter, Bremner gibi oyuncularla sorunlar yaşadı. Don Revie ile tartışma programlarında kapıştı. 6 maçta sadece 1 kez kazandı ve yönetim tarafından görevden alındı. Bu 44 gün hakkında filmi de çekilen The Damned United isimli bir kitap yazılmış, fakat Clough'un ailesinden, Brian'ı fazla histerik gösterdiğinden tepki görmüştür. Don Revie'nin Leeds'teki masasını yaktığı hayali bir bölüm vardı meselâ.
"Tüm madalyalarınızı çöp kutusuna atabilirsiniz, çünkü hiçbirini adil şekilde kazanmadınız!" - İlk antrenman sırasında Leeds United'lı oyunculara
Nottingham Forest Yılları
5 Ocak 1975'te 1 senelik bir boşluktan sonra Brian Clough, Allan Brown'dan boşalan Nottingham Forest'in menajerliğine getirildi. İlk maçında Federasyon Kupası'nda Tottenham'ı mağlup ederek iyi bir başlangıç yaptılar. Sezonu sekizinci sırada bitirdiler. 1976-77 sezonu öncesinde eski dostu Peter Taylor'la arasındaki sorunu da çözen Clough müthiş ikiliyi yeniden birleştirdi. O da biliyordu ki, Taylor olmadan Clough aynı Clough, Clough olmadan da Taylor aynı Taylor olamazdı. Aynı sezon sonunda takım Birinci Lig'e yükseldi.
77-78 sezonunda takım geldiği gibi başarılı oldu ve şampiyonluğu kazandı. Brian Clough, WM'nin mucidi Herbert Chapman'dan beri iki ayrı takımla şampiyonluk kazanan ilk menajer olmuştu. Ayrıca takımı Lig Kupası'nı da kazanmıştı.
78-79 sezonunda ise takım yine iyi gidiyordu. Şubat ayında ilk milyonluk futbolcu Trevor Francis Nottingham'a katıldı. Aynı sezon lig kupası kazanıldı ama takım Liverpool'un ardından ikinci olarak ligi tamamladı.
Takım, Şampiyon Kulüpler Kupası'nda başarılı olacaktı. Kaderin tuhaf bir cilvesi, ilk turda Liverpool'u elemişlerdi. Daha sonra AEK, Grasshopper ve Köln elendi. Finalde ise rakip Malmö'ydü. 1 milyonluk Francis golünü attı ve maç böyle sonuçlandı. İkinci ligden çıkıp şampiyon olan takım, ikinci senesinde kupayı almıştı. Dahası Avrupa Süper Kupası'nı da kazandılar.
79-80 sezonunda takım ligi beşinci bitirdi. Ama takım Şampiyon Kulüpler Kupası'nda tekrar başarılı olacaktı. Öster, Arges Piteşti, Dinamo Berlin ve Ajax elendikten sonra finalde Hamburg ile karşılaştılar. John Robertson'un golüyle yine 1-0'lık bir skor elde edip, kupaya tekrar uzandılar.
Bu tarihten sonra Brian'ın düşüşü başladı. Aslında çok başarısız da değildi ama eksi günlerinden uzaktı. İki sezon Nottingham orta sıra takımına dönüştü. 82-83 sezonunda beşinci oldu, 83-84'te şampiyonluk mücadelesi yaptı ve üçüncü oldu. Bu arada 1982 yılında Taylor futbolu bıraktığını açıklayıp takımdan ayrıldı ama altı ay sonra Derby'ye imza attı ve hatta Nottingham'ın yıldızlarından Robertson'u transfer etti. İkilinin arası tekrar açıldı. Bu kez Taylor yanlış yapmıştı. Robertson sakatlandı ve Derby'ye yar olmadı. Taylor da başarı olamadı. Taylor bu yanlış hamlesi hem kendine hem de Clough'a zarar vermişti. Taylor'suz, Clough'lu Nottingham duraklamaya girdi. 87-88 ve 88-89 sezonunda üçüncü oldu. Ertesi üç sezon orta sıralarda yer aldıktan sonra 92-93 sezonunda Nottingham 16 yıl sonra küme düştü.
Son sezonlarında alkol bağımlığı yüzünden sorunlar yaşayan ve Sheringham ve Des Walker gibi oyuncularını yanlış kararlarla satan Clough sezon sonunda antrenörlüğü bıraktığını açıkladı.
"Eminim ki İngiliz Federasyonu görevi beni seçip görevi bana verirlerse, şovu benim yöneteceğimden korktular. Haklıydılar da, çünkü aynen öyle yapacaktım."
Futbol Dışında
9 çocuklu bir ailenin 6'ıncı çocuğu olan Brian, çocukken çeşitli işlerde çalışmıştı. Çok da rahat olmayan bir hayattan sonra futbolu seçmişti. Middlesbrough'yu yine de her şeye rağmen seviyordu. Barbara Glasgow ile 1959'da evlendi ve bu evlilikten üç çocuğu oldu. Oğlu Nigel Clough şu an Derby'nin menajeridir.
Peter Taylor'la arasında olan kırgınlığa rağmen, vefatının ardından yasını tutmuş ve cenazesine katılmış, ayrıca yazdığı otobiyografik kitabı da ona adamıştı.
Hayatı boyunca iyi bir sosyalist olan Clough, zaman zaman işçilerin eylerimlerine de katılmıştı. Britanya'daki sağın yükselişini engellemeyi amaçlayan Anti-Nazi Birliği'nin başkanlığını da yapmıştı. Siyasete atılmayı ise spor kariyerinde ilerlemek istemesinden dolayı reddetmişti.
Hem Middlesbrough'ta, hem de Nottingham'da heykeli dikilen, Derby'de ise siparişi verilen ve stadyumun önüne heykeli dikilecek olan bu adam, 2004 yılında 30 yıldır alkolle harap ettiği vücuduna yenik düştüğünde ve mide kanserinden hayatını kaybettiğinde 69 yaşındaydı. Ölümüne kadar Four Four Two dergisinde yazılar yazdı. Kabarık saçları yüzünden Koca Kafa lâkabı koyulsa da, daha sonraki yıllarda Britanyalı Brian ve Büyük Brian olarak da anıldı.
Clough, medyatik kişiliği, lâfını esirgemez hatta patavatsız tarzı, sansasyonel başarı ve başarısızlıkları ile İngiliz futbolunun gördüğü en renkli ama aynı oranda da ününü en fazla hak eden menajeriydi. İki takımı sıfırdan yarattı ve hem İngiliz hem de Avrupa futbolunun zirvesine taşıdı.
"Roma bir günde inşa edilmedi derler ama ben inşaat işinde değilim."
Şampiyonluklar ve Kupalar
- Nottingham Forest ile 2 kez Şampiyon Kulüpler Kupası (1978-79, 1979-80)
- Nottingham Forest ile 1 kez Avrupa Süper Kupası (1978-79)
- Nottingham Forest ile 1 kez 1. Lig Şampiyonluğu (1977-78)
- Nottingham Forest ile 4 kez Lig Kupası (1977-78, 1978-79, 1988-89, 1989-90)
- Nottingham Forest ile 1 kez İngiltere Süper Kupası (1977-78)
- Derby County ile 1 kez 1. Lig Şampiyonluğu (1971-72)
- Derby County ile 1 kez Şampiyon Kulüpler Kupası Yarı-Finali (1972-73)
Ayrıca bakınız: