İnsan boşaltım sistemi, yapısı ve görevleri
Canlılarda, metabolik faaliyetler sonucunda vücudun dışına atılması gereken zararlı ve atık maddeler oluşur. Bu zararlı ve artık maddelerin vücudun dışarı atılması işlemine boşaltım, boşaltım işleminde görev yapan organ ve yapıların oluşturduğu sisteme ise boşaltım sistemi denir.
Kısaca; idrar yapan ve idrarı dışarıya atan sistem boşaltım sistemidir. Boşaltma sisteminde bulunan organlar şunlardır:
1. İdrarı yapan, vücut için faydasız ve zararlı maddeleri süzerek kandan ayıran böbrekler,
2. İdrarı, idrarın toplanma yeri olan torbaya götüren idrar borusu,
3. İdrarın toplandığı torba idrar torbası (mesane),
4. İdrar torbasında birikmiş olan idrarı, vücuttan dışarı atan bölüm.
Böbreklere süzülmek, içindeki zararlı ve faydasız maddeler dışarı çıkarılmak için gelmiş olan kan, böbreklerin kabuk bölgesinde süzülmeye uğrar. Kanda bulunan üre, böbreklerde bu süzülme sonucu kandan ayrılır ve böbreğin havuzcuk denen bölümünde toplanarak, idrarın meydana gelmesini sağlar.
İdrar, buradan idrar borusu yolu ile idrar torbasına gelir. İdrar torbasında birikme olduktan sonra da, refleks meydana getirecek kadar çoğalınca, uretra yolu ile dışarı atılır.
İdrar, sulu bir sıvıdır. İçinde normal hallerde şu maddeler bulunur:
1. Proteinlerin yanmasından meydana gelen üre ile ürik asit ve üratlar,
2. Magnezyum, potasyum, sodyum tuzları,
3. Su, İdrardaki su oranı, her zaman değişir. Bu oran, kanın basıncı ve alınan su ile ilgilidir. Normal hallerde, 24 saatte 1. 1,5 litre olarak çıkarılan idrar, suyun çok alındığı zamanlarda artabilir.
Bu arada, idrarda bulunan maddeler, normal hallerde de yenilen yiyeceklere göre değişiklik gösterebilir. Çok et yiyenlerde asit, çok sebze yiyenlerde bazlar çoğalır.
İdrar içinde bulunan üre, idrardaki bakteriler ve sıcağın etkisi ile kimyasal bir ayrışıma uğrar ve karbon asidi ile amonyak meydan gelir. Sıcakta kalmış idrarda, bu sebeple amonyak kokusu meydana gelir.
Böbreklerle kandaki zararlı ve faydasız maddelerin dışarı atılmasından başka, vücudumuzdaki zararlı ve faydasız maddelerin dışarı atılması işleri, başka yollarla yapılmaktadır. Biz, yalnız boşaltım sistemi ile vücudumuzdaki zararlı maddeleri dışarı atmak zorunda kalsak, çok geçmeden kendi kendimize zehirlenip ölürüz.
Vücudumuzdaki zararlı maddelerin dışarı atılmasına yardımcı olan sindirim sistemindeki zararlı maddelerin dışarı atılmasını sağlayan kaim bağırsaklardan ayrı olarak, başlıca derimiz sayılabilir.
Derimizle, kanda bulunan su, az oranda üre, ürik asit, tuzlar, karbon dioksit dışarı atılır. Bundan başka solunum yolu ile de kanımızda birikmiş olan ve vücudumuz için zararlı olan karbondioksit gazını da dışarı çıkarırız.