İki yaşayışlılar Dört ayaklı amniyonsuz (Anamniota) omurgalılar sınıfı.
Yaşamlarının büyük bir bölümü, özellikle başkalaşım geçirene kadar suda geçer (adları da bu özelliklerinden kaynaklanır). İki yaşayışlıların, zehirli salgı bezleri içeren, pulsuz, çıplak derileri vardır, ama zehir organlarının olmaması, savunmasız kalmalarına neden olur. Solumun, geniş çapta deriyle yapılır. Bununla ilişkili olarak, yani deri solunumunun önemi nedeniyle, akciğerler çoğu kez küçülmüştür. Kalbin iki kulakçık ve bir karıncığı vardır. Sinir sisteminde, uçbeyin tümüyle koku alma duyusuyla ilgilidir. İki yaşayışlılar genellikle, su birikintilerine yumurtlayarak ürerler; bu yumurtalardan iribaş ya da tetar adı verilen kurtçuklar çıkar. Bunlar, başlangıçta küçük bir balık görünümündedir.
Önce dış solungaçlarla, sonra bir solungaç kapağıyla örtülmüş iç solungaçlarla solumun yaparlar. Daha sonra iribaş başkalaşım geçirir: İç solungaçlarının yerini akciğerler alır, önce ön, sonra arka ayaklar gelişir. Bazı iki yaşayışlılar suda yumurtlamazlar ve kendilerine köpük, reçine, vb’lerinden yuvalar yaparlar. Hatta kimi kez, yumurtalar erişkinin sırtı ya da karnı üstünde gelişir; doğurucu (vivipar) iki yaşayışlılar da vardır. Sözgelimi, Gine’de yaşayan Nectophrynoides cinsinden küçük kara kurbağası böyledir.
Eski Zamanlarda Yaşamış İki Yaşayışlılar
Bazı saçak yüzgeçlilerden (Crossopterygii) türemiş iki yaşayışlılar olan Rhipidistia Devonyen’de ortaya çıkmıştır. Önce zırhlı başlılarla temsil edilmiş, sonra jüra’da bunlardan kuyruksuz kurbağalar (Anura) türemiştir. Daha sonra. Tebeşir devrinde kuyruklular (Urodela) ortaya çıkmış, ama kökenleri aydınlatılamamıştır. Daha yaygın bir sınıflandırmaya göre iki yaşayışlılar, zırhlı başlılar kurbağalar (Anura), kuyruklular (Urodela) ve daha küçük bir grup olan ayaksızlar (Apoda) olmak üzere dört takıma ayrılırlar. Görünümleri büyük semenderlerinkini anımsatan zırhhbaşlılar, tümüyle fosil biçimleri kapsar. En eski olanı,Grönland’da Üst Devonyen’e ait tabakalarda bulunmuş olan İchthyostega’dır. Bu, iki hayvan sınıfı (balıklar ve iki yaşayışlılar) arasındaki ilişkiyi gösteren en iyi örneklerden biridir. Çünkü İchthyostega, ataları olan saçakyüzgeçlilerin birçok niteliğini taşır (özellikle kafatasında) ama gerçek ayakları vardır. Bu ayaklar, Rhlpidistia’nın yüzgeçleriyle aynı embriyo kökeninden gelirler. Bir başka deyişle, hemen hemen yürüme organı biçimini almış olan bu ayaklar, çok fazla değişikliğe uğramamıştır. İchthyostega‘nın daha çok suda yaşamış olduğu sanılır: Gerçekten de, onun kuyruğu tek bir yüzgeçle çevrilmiş olup, bir yan çizgi sistemi bulunur. Grönland’ın Devonyen tabakalarında, yakın akrabası olan ama kafatası biraz daha farklı bir yapıda bulunan cins (Acanthostega) bulunmuştur. Öbür zırhlıbaşlılardan olan labirentodontların (Labyrinthodontia) boyları 3,35 m’ye erişmiştir. Sistematik durumu kuşkulu olan iki küçük grup daha vardır; bunlardan biri yılan biçimindeki Lepospondyli, öbürü, belki de diğer zırhlıbaşlıların kurtçukları olan Branchiosaurus’dur.
Petekli Kurbağa Ve Semender
Günümüzde yaşayan iki yaşayışlılar, kurbağalar, kuyruklular ve ayaksızlardır. Birinciler, kara kurbağaları ve su kurbağalarıyla temsil edilirler; erişkin halde kuyruktan yoksundurlar. Bunlar dilsiz ve dilli kurbağalar olmak üzere iki gruba ayrılır. Dilsiz kurbağalar, petekli kurbağagiller [Pipidae) ailesinden oluşur ve şu iki cinsi önemlidir:Laboratuvar hayvanı olan, Afrika’nın pençe tırnaklı kurbağası (Xenopus laevis) ve dişisi yumurtalarını yavrular çıkıncaya kadar sırtında taşıyan, Güney Amerika’nın petekli kurbağası (Pipa pipa). Her yumurta hayvanın sırtında bir çeşit petek gözü içinde gelişir. Dilli kurbağalar büyük kara kurbağalarına denk düşen tekerdilli kurbağagiller (Discoglossidae), kara kurbağasıgiller (Bufonidae), Leptodactylidae, çamursal kurbağagiller (Pelobatidae) aileleriyle, ağaç kurbağasıgiller (Hylidae) ve sukurbağasıgilleri kapsar. Ağaç kurbağasıgillerden ağaç kurbağası (Hylaarborea) 4 cm uzunluğunda, ağaçlara benzerleşme gösteren ve parmaklarında yapışkan diskler (çekmenler) bulunan bir türdür.
Kuyruklular, Perennibranchia (sürekli solungaçlılar) ve Caducibrancbia (geçici solungaçlılar) olmak üzere iki alttakıma ayrılırlar. Bunlardan birinciler, İkincilerin tersine, erişkin halde dış solungaçlarını korurlar. Perennibranchia, deniz kızı semenderigiller (Sirenidae) ve mağarasemenderigiller (Proteidae) ailelerini kapsar. Caducibrancbia, semenderleri ve tritonları kapsayan semendergiller (Saiamandrıdae) ailesiyle, akciğersiz semendergiller (Plethodontidae), Ampbiumidae gizli solungaçlıgiller (Crytobranchidae) ve Amblystomidae ailelerine ayrılır. Amphinmidae, A.B.D’nde yaşayan ve bacakları çok küçülmüş olan Amphiuma cinsini kapsar. Gizli solungaçlıgiller (Cryptobranchidae) tüm ikiyaşayışlıların en büyükleridir. Bunlar, Çin ve Japonya’nın 1,50 m uzunluğundaki dev semenderleridir (Megalobatrachus). Son olarak küt ağızlıgiller (Amblyostomidae), neoteni gösteren, yani daha erişkin hale geçmeden üreyebilmeleriyle dikkati çeken aksolotlları içerir. Küçük bir grup olan ayaksızlar takımı, iri bir toprak solucanı görünümünde ve toprak altında yaşama alışkanlığında olan bacaksız hayvanlardır. Genellikle tropikal bölgelerde yaşarlar. En iyi tanınan türü. Güney Amerika’da yaşayan ve 50 cm boyunda olan Typhlonectes cinsidir.