Kişinin kendinden şüphe duyması ve başarılarını kabul etme mücadelesiyle ilgili onlarca yıllık bir psikolojik kavram olan ‘‘kimlik hırsızı sendromu’’ sosyal medya çağında viral oldu; Oprah bu duruma karşı uyarıyor, sayısız TikTok kullanıcısı bu konuda paylaşım yapıyor ve birçok kişisel gelişim kitabı bunu konu alıyor.
Amerikan Psikoloji Derneği’ne göre, kimlik hırsızı sendromu ya da orijinal adıyla ‘‘imposter phenomenon’’ yüksek başarı gösteren bireylerin başarılarını kabullenemediği ve başarıları için yetenek yerine şansa atıfta bulunduğu bir tür kendinden şüphe duyma hâli.
Kimlik hırsızı sendromu resmi bir tıbbi tanı değil, ancak araştırmacılar bunu genellikle anksiyete veya depresyona eşlik eden geçerli bir psikolojik olgu olarak kabul ediyor.
Genellikle kimlik hırsızı sendromunun göstergesi olarak tanımlanan davranışlar arasında mükemmeliyetçilik, sevgi veya ilgiye layık olmama hissi, kendi başarılarını küçümseme, achievemephobia (başarı korkusu), atychiphobia (başarısızlık korkusu) ile yetkinlik ve kapasitenin inkârı yer alıyor.
Kadınlar ve beyaz olmayan kişiler risk grubunda
Araştırmalar, insanların yaklaşık yüzde 70’inin hayatı boyunca kimlik hırsızı sendromu yaşadığını gösteriyor.
Uzmanlar, cinsiyet ve ırk gibi faktörlerin kimlik hırsızı sendromu yaşama olasılığını artırabileceğini belirtiyor. Yapılan çalışmalara göre, kadınlar ve beyaz olmayan kişiler (yani beyaz erkekler dışındaki herkes) iş yerlerinde yeterince temsil edilmeme olasılıkları daha yüksek olduğu için büyük risk altında.
Cleveland Clinic, kimlik hırsızı sendromunun üstesinden gelmek için bir terapistle görüşmeyi, hislerinizi sevdiklerinizle paylaşmayı, kendinizi başkalarıyla kıyaslamamayı ve başarılarınızı kendinize hatırlatmak amacıyla bir tür başarı günlüğü tutmayı öneriyor.
Kimlik hırsızı sendromu çeşitleri
Kimlik hırsızı sendromu konusunda uzman olan psikolog Valerie Young, bu sendromun altında yer alan beş farklı tipi tanımlıyor:
- Mükemmeliyetçi: Herhangi bir görev mükemmelden daha az tamamlandığında utanç duyan kişi
- Uzman: Küçük bir bilgi eksikliği nedeniyle başarısızlık hisseden kişi
- Solist: Yardım istemesi gerektiğinde utanç duyan kişi
- Doğal dahi: Belirli bir beceride anında uzman olamadığında başarısızlık hisseden kişi
- Süper insan: Üstlendiği birden fazla rolden herhangi birinde yetersiz kaldığında utanç duyan kişi
Kimlik hırsızı sendromu teriminin ortaya çıkışı
Psikolog Pauline Rose Clance ve Suzanne Imes, kimlik hırsızı sendromu terimini ilk kez 1978 yılında, hem kendilerinin hem de diğer kadınların sıklıkla kendinden şüphe duyduğunu gözlemledikten sonra ortaya attı.
The Impostor Phenomenon in High Achieving Women: Dynamics and Therapeutic Intervention (Yüksek Başarı Gösteren Kadınlarda Kimlik Hırsızı Fenomeni: Dinamikler ve Terapötik Müdahale) başlıklı makalelerinde ikili, örneklemlerindeki kadınların ‘‘entelektüel sahtekâr’’ olduklarının ortaya çıkmasından korkmaya eğilimli olduğunu buldu.
Clance, 1985 yılında yayınlanan The Impostor Phenomenon (Kimlik Hırsızı Fenomeni) adlı kitabın yazarlığını üstlendi ve insanların kimlik hırsızı sendromu belirtilerine sahip olup olmadığını belirlemesine yardımcı olmak için ‘‘kimlik hırsızı testi’’ni yarattı.
The New Yorker, psikologların ilk araştırmalarından bu yana geçen yıllar içinde, kimlik hırsızı sendromunun sosyal medya çağında kültürel olarak yeni bir önem düzeyine ulaştığını bildirdi.
Ataerkil düzenin kadınlar üzerindeki sistematik zorbalığı
Bazı yazar ve araştırmacılar ise kimlik hırsızı sendromu fikrine karşı çıkıyor.
Harvard Business Review’da yayınlanan Stop Telling Women They Have Imposter Syndrome (Kadınlara Kimlik Hırsızı Sendromuna Sahip Olduklarını Söylemeyi Bırakın) başlıklı makalede Ruchika Tulshyan ve Jodi-Ann Burey, kadınların ve beyaz olmayan kişilerin sistemik ön yargılar ve engeller nedeniyle dışlandığını; bu etkenler nedeniyle de kendilerinden şüphe duyduğunu savunuyor.
Araştırmacılar, kimlik hırsızı sendromunun kültürel ve tarihsel bağlamı incelemek yerine suçu bireye yüklediğinin altını çiziyor.
The New Yorker’a konuşan Clance ve Imies, Harvard Business Review makalesinde yer alan iddiaların çoğuna katıldıklarını, araştırmanın sınırlı olduğunu ve kimlik hırsızı sendromunun bazen teşhis edilebilir gerçek bir sendrom olarak yanlış yorumlandığını belirtti.
Sosyal medyada kimlik hırsızı sendromuna dair farkındalık artıyor
Diğer birçok psikoloji terimi gibi, kimlik hırsızı sendromu da TikTok’ta büyük dikkat çekti. Platformda 260 milyondan fazla görüntülenen #impostersyndrome etiketi, çoğunlukla kullanıcıların kendilerinden şüphe etme hislerini tartıştığı ve bu duyguların üstesinden gelmeye dair ipuçları sunduğu videolardan oluşuyor.
Hashtag altındaki en popüler videolardan bazıları, ‘‘iş yerinde acemi olarak yeni şeyler öğrenmek zorunda kaldığı için aptal hissettiğini’’ söyleyen bir kullanıcıyı içerirken, bir diğeri ise mükemmeliyetçi bir grafik tasarımcı olarak kimlik hırsızı sendromu ile mücadele etmeyi tartışıyor.Profilinde klinik psikolog olduğunu belirten 4,4 milyon takipçili TikTok kullanıcısı Julie Smith ise başarıyı yetenek yerine şansa bağlamak ve mükemmeliyetçilik gibi yaygın belirtileri listelediği bir video da dahil olmak üzere, kimlik hırsızı sendromu hakkında paylaşımlar yapıyor.
Kaynak: Forbes, Ceyda Yetim yerelleştirdi.