Brezilyalı besteci Heitor Villa-Lobos (5 Mart 1887-17 Kasım 1959), Latin Amerika’nın 20. yüzyılda klasik müzik düyasına armağan ettiği en önemli isimlerden biri olarak kabul edilmektedir. Besteciyle ilgili kaynakları okuduğumuzda, Villa-Lobos’un öne çıkan özelliğinin Brezilya folk müziğinin renklerini, ritmlerini, melodilerini Batı Klasik Müziği ile kendine özgü biçimde kaynaştırması olduğunu görüyoruz.
Britannica’ya göre, Villa-Lobos, müziği öncelikle bir kütüphaneci ve amatör müzisyen olan babasından öğrenmiştir. Babasının her hafta düzenlediği müzikli toplantılar küçük Heitor’ı çok etkilermiş. 6 yaşında çello öğrenen Heitor, teyzesi sayesinde de Bach’ın “A Well-Tempered Clavier” isimli eserini keşfetmiş. Ailesiyle birlikte Brezilya’da yaptıkları yolculuklar, Villa-Lobos’un müzkal yaşamını şekillendirmiş çünkü bu yolculuklar sırasında yerel halkın kültüründen çok etkilenip Brezilya folk müziğine ilgi duymaya başlamış. Rio’ya geri döndüğü dönemde şehrin popüler müzisyenleriyle birlikte çalmış, gitar öğrenmiş. 18 yaşına geldiğinde annesi onun daha kalıcı bir meslek sahibi olmasını isteyince (doktorluk) evi terkedip kendini müziğe ve yine Brezilya’da yaptığı yolculuklara adamış. Bu yolculuklar, onun Brezilya folk müziğini daha iyi özümsemesine ve besteler yapmasına yardımcı olmuş. Aynı dönemde (kısa süreliğine) Nacional de Musica’ya kaydolan Villa-Lobos, çok geçmeden kendini yine yollarda bulmuş. 3 yıl süren bu yolculukların ardından Rio’ya geri döndüğünde Afrika-Brezilya müziği konusunda çok geniş bir bilgi hazinesine sahipmiş. Bu dönem Bach, Wagner ve Puccini gibi önemli bestecileri de çalışmaya başlayan Villa-Lobos, 1915 yılında Rio’da verdiği konserde kendi eserlerini icra etmiş ve aynı yıl, notaları Artur Napoleao tarafından basılmış. İlk önceleri eleştirmenler, müziğindeki modernist yaklaşımlardan dolayı onu eleştirmişler. Ancak, 1919 yılında piyanist Artur Rubinstein ile tanışması müziğinin tüm dünyada tanınması için itici bir güç olmuş. 1923 yılında Avrupa’ya gittiğinde 2000’den fazla bestesi varmış. Avrupa’da kazandığı başarının ardından gelen yıllarda 1930 yılında Brezilya’daki bir konseri sırasında Sao Paulo okul sistemi için bir müzik eğitimi planı açıklamış ve çok geçmeden buranın müzik eğitimi konusunda yönetici olarak atanmış. 1932 yılına gelindiğinde ise bütün Brezilya daki müzik eğitimi onun izlerini taşımaya başlamış.
American Record Guide (Kasım/Aralık 2000), Heitor Villa-Lobos’u, bir çocuğun ruhuna ve zihnine girme konusunda çok özel bir yeteneğe sahip besteci olarak tanımlamaktadır. Kendisini “ebediyen çocuk” olarak kabul eden Villa-Lobos, bu özel dünyasını müzikal yeteneği sayesinde yazdığı eserlere aktarmıştır. Sizlere önerdiğim CD’deki eserlerde dikkat çeken nokta, bu eserlerin çocukların masumiyetlerini çağrıştıran bir yalınlığa sahip olmaları, bu yalınlığın içinde güzelliğin ve yeteneğin de bize göz kırpması. American Record Guide, albümdeki eserlerin çok sıklıkla kaydedilen eserler olmadığını belirtiyor. Bu da CD’nin öne çıkan bir diğer özelliği. Örneğin, “Carnaval das Crinças” (Children’s Carnaval) sadece bir kaç kez kaydedilmiş, “Pratico para Piano” (Practical Guide for the Piano) ise bu albümle ilk kez bir CD üzerinden müzikseverlere ulaşmış.
Bu albümdeki eserler, Villa-Lobos’un Brezilya içinde yaptığı uzun yolculuk ve müzikal çalışmalarla da ilintili. Nasıl mı? 1930 ve 40’larda Avrupa’daki uzun çalışmalarının ardından Villa Lobos, Rio’ya döndüğünde bir süre, yerel çocuk şarkılarının kökeni ile ilgili önemli araştırmalar yapmış; bulduğu yaklaşık 137 melodiyi ve sözlerini de “Practical Guide: A Folkloric Study” isimli kitapta toplamış. Daha sonra da bunlardan 59 tanesininin piyano için transkripsiyonlarını yapmış. İşte bu albümde bu eserlerin bir bölümü yer alıyor. Bu eserler arasında “O Gato” çok güzel bir melodiye sahip… “Carnaval das Crianças” ise daha erken bir döneme, yani 1919-1920’ye ait. 8 parçadan oluşan bu yapıtlar, çocukların ruh hallerini, düşlerini ve oyunlarını anlatıyor. Çalınması zor olan bu eserleri Caio Pagano icra etmekte. “Carnaval das Criancas”ın son bölümü dört el piyano içi yazılmış ve Pagano her iki bölümü de kendisi kaydetmiş.
“Heitor Villa-Lobos: Musica para Crianças-Music for Children”, Blogda Hayat okurları için önereceğim bir albüm. Hem kendiniz dinleyin çocukluğunuzun hallerini hatırlayın, hem de çocuğunuzla birlikte dinleyin ve onun dünyasının bir parçası olun. Albümün kapağındaki Edivaldo’nın “Children with Kites” isimli resmi ise çok çarpıcı; Villa-Lobos’un müziği gibi yalın ama güzel.