Platon Akademisi (Grekçe: Ἀκαδημία Akadimia), Antik Yunanistan'da Atina'da Platon tarafından kurulan bir felsefe okuluydu. Akademi, Helenistik dönem boyunca, MÖ 83 yılında Philo'nun ölümünden sonra sona erene kadar şüpheci bir okul olarak kalmıştır. Platon Akademisi büyük olasılıkla MÖ 86 yılında Roma diktatörü Sulla tarafından yıkıldığı düşünülmektedir.[1]
Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]
Akademia, eski Atina şehir surlarının dışında bir okuldu. Tanrıça Athena'ya adanmış zeytin ağaçlarının içinde veya yanında yer alıyordu; Akademi, Kimon çevreyi bir duvarla kapatmadan önce bile sitedeydi ve orijinal sahibi olan bir Attika kahramanından sonra Academia olarak adlandırılıyordu.
Yunan mitolojisinde Academus'un Atina'yı Sparta'nın saldırısından kurtardığı söylendi ve Truvalı Helen'in daha sonraki Truva Savaşı olaylarından yıllar önce Kral Theseus tarafından kaçırıldığında nerede saklandığını ortaya çıkardı. Böylece Atina'yı bir savaştan kurtaran (veya en azından geciktiren) Academus, Atina'nın kurtarıcısı olarak görülüyordu. Atina'nın kuzeyindeki altı stadyum (toplam yaklaşık bir kilometre veya yarım mil) olan arazisi, birçok yerel savaş sırasında yıkımdan kaçarak komşu şehir devletleri tarafından bile saygı gördü. Akademinin yeri Athena için kutsaldı; Tunç Çağı'ndan beri dini kültünü korumuştu. Site, belki de ikiz kahraman tanrılar Castor ve Polydeuces (Dioscuri) ile ilişkilendirilmiştir, çünkü siteyle ilişkilendirilen kahraman Akademos, kaçırılan Theseus'un kız kardeşi Helen'in saklanıldığı yeri kardeşlere ifşa ettiği için itibar görmüştür.
Sparta ordusu, uzun geleneğine ve Sparta'nın koruyucu tanrıları olan Dioscuri ile olan ilişkisine saygısından ötürü, Attika'yı işgal ettiklerinde bu orijinal "Akademe bahçelerini" harap etmeyecekti. MÖ 86'da Athena'nın kutsal zeytin ağaçlarını kuşatma düzenekleri yapmak için kestiren Roman Sulla onların dindarlığını paylaşmıyordu. Akademeia'da gerçekleştirilen dini törenler arasında, şehir içindeki sunaklardan Akademeia'daki Prometheus'un sunağına meşale ışığında bir gece yarışı vardı. Akademeia'ya giden yol Atinalıların mezar taşları ile kaplıydı ve bölgede cenaze oyunları ve Atina'dan Hekademeia'ya ve ardından şehre geri dönen bir Dionysos alayı da düzenlendi.
Platon okulu[değiştir | kaynağı değiştir]
Daha sonra Platon'un okulu olarak bilinecek olan şey, Academia'nın bir parçası gibi görünüyor. Platon mülkü otuz yaşında Theaetetus of Sunium, Archytas of Tarentum, Leodamas of Thasos ve Neoclides'in dahil olduğu gayrı resmi toplantılarla miras aldı. Debra Nails'e göre Speusippus "gruba MÖ 390 civarında katıldı". "Eudemus'un resmi bir Akademiyi tanıması, MÖ 380'lerin ortalarında Knidoslu Eudoxus gelene kadar değil" diyor.[kaynak belirtilmeli]
Okulun resmi olarak ne zaman kurulduğuna dair kesin bir kayıt yoktur, ancak modern bilim adamları genellikle zamanın 380'lerin ortaları, muhtemelen MÖ 387'den sonra, Platon'un Sicilya'ya ilk ziyaretinden döndüğü düşünüldüğünde hemfikirdir. Başlangıçta toplantılar, Platon'un mülkünde, yakındaki Akademi spor salonunda olduğu kadar sık düzenlendi; bu dördüncü yüzyıl boyunca böyle kaldı. Akademi halka açık olmasına rağmen, ana katılımcılar üst sınıf erkeklerdi. En azından Platon'un zamanında üyelik için ücret talep edilmedi. Bu nedenle, muhtemelen o zamanlar öğretmenler ve öğrenciler arasında net bir ayrım anlamında bir "okul", hatta resmi bir müfredat bile yoktu. Bununla birlikte, kıdemli ve küçük üyeler arasında bir ayrım vardı. Akademi'de iki kadının Platon ile eğitim gördüğü bilinmektedir, Phlius'lu Axiothea ve Mantinea'lı Lasthenia. Diogenes Laërtius, Akademi tarihini üçe ayırdı: Eski, Orta ve Yeni. Eski'nin başına Platon'u, Orta Akademi'nin başına Arcesilaus'u ve Yeni'nin başına Lacydes'i koydu. Sextus Empiricus, Platon'un takipçilerinin beş bölümünü sıraladı. Platon'u ilk Akademi'nin kurucusu yaptı; ikinci Arcesilaus; Üçüncünün Carneades'i; Dördüncüden Philo ve Charmadas; ve beşinci Antiochus. Cicero, Eski ve Yeni olmak üzere yalnızca iki Akademiyi tanıdı ve ikincisini Arcesilaus ile başlattı.[kaynak belirtilmeli]
Eski Akademi[değiştir | kaynağı değiştir]
Akademi'nin "Scholarch" olarak Platon'un hemen halefleri Speusippus (MÖ 347–339), Xenocrates (MÖ 339–314), Polemon (MÖ 314–269) ve Crates (MÖ 269–266) idi. Akademinin diğer önemli üyeleri arasında Aristoteles, Heraclides, Eudoxus, Philip of Opus ve Crantor bulunmaktadır. En azından Platon'un zamanında, okulun öğretecek belirli bir doktrini yoktu; daha ziyade, Platon (ve muhtemelen onun diğer ortakları), diğerleri tarafından incelenecek ve çözülecek problemler ortaya koydu. Verilen derslere dair kanıtlar var, en önemlisi Platon'un "On the Good" dersi; ama muhtemelen diyalektik kullanımı daha yaygındı.[kaynak belirtilmeli]
Okulun kuruluşundan yaklaşık 700 yıl sonrasına tarihlenen doğrulanamayan bir hikâyeye göre, Akademi'nin girişinin üzerinde "Geometri bilmeyenler buraya girmesin" ifadesi yazılıydı. Birçoğu, Akademik müfredatın Platon'un Devlet'inde anlatılana çok benzeyeceğini hayal etti. Ancak diğerleri, böyle bir resmin, bu diyalogda tasavvur edilen ideal toplumun bariz kendine özgü düzenlemelerini göz ardı ettiğini savundu. Çalışma konuları neredeyse kesin olarak Platonik diyalogların ele aldığı felsefi konuların yanı sıra matematiği de içeriyordu, ancak çok az güvenilir kanıt var. Bugün tam anlamıyla bilimsel araştırma olarak kabul edilebilecek bazı kanıtlar vardır: Simplicius, Platon'un diğer üyelere gök cisimlerinin gözlemlenebilir, düzensiz hareketinin en basit açıklamasını keşfetmeleri talimatını verdiğini bildirir: "Hangi tekdüze ve düzenli hareketlerin mümkün olduğunu varsayarak. gezegen hareketleriyle ilgili görünüşleri kaydedin."[kaynak belirtilmeli]
Platon'un Akademisi'nin genellikle antik dünyada müstakbel politikacılar için bir okul olduğu ve birçok ünlü mezunu olduğu söylenir. Bununla birlikte, yakın tarihli bir kanıt araştırmasında, Malcolm Schofield, Akademi'nin pratik (yani teorik olmayan) siyasetle ne ölçüde ilgilendiğini bilmenin zor olduğunu, çünkü kanıtlarımızın çoğunun "lehte veya aleyhte eski polemiği yansıttığını" savundu.[kaynak belirtilmeli]
Orta Akademi[değiştir | kaynağı değiştir]
MÖ 266 civarında Arcesilaus Scholarch oldu. Arcesilaus döneminde (yaklaşık MÖ 266-241), Akademi, Akademik şüpheciliğin Pyrrhonizm'e çok benzeyen bir versiyonunu güçlü bir şekilde vurguladı.[28] Arcesilaus'u Lacydes of Cyrene (MÖ 241–215), Evander ve Telecles (ortaklaşa) (205 - c. 165 BC) ve Hegesinus (yaklaşık MÖ 160) izledi.[kaynak belirtilmeli]
Yeni Akademi[değiştir | kaynağı değiştir]
Yeni veya Üçüncü Akademi, MÖ 155'te Arcesilaus'tan sonra gelen dördüncü Scholarch olan Carneades ile başlar. Hala büyük ölçüde şüpheciydi, mutlak bir gerçeği bilme olasılığını reddediyordu. Carneades'i Clitomachus (MÖ 129 – c. 110) ve Philo of Larissa ("Akademi'nin tartışmasız son başkanı", MÖ 110-84) izledi. Jonathan Barnes'a göre, "Philo'nun coğrafi olarak Akademi'ye bağlı son Platoncu olması muhtemel görünüyor." MÖ 90 civarında, Philo'nun öğrencisi Ascalon'lu Antiochus, Şüpheciliği reddeden ve Orta Platonizm olarak bilinen yeni bir aşamayı başlatan Stoacılığı savunan kendi rakip Platonizm versiyonunu öğretmeye başladı.[kaynak belirtilmeli]
Akademinin Yıkımı[değiştir | kaynağı değiştir]
MÖ 88'de Birinci Mithridates Savaşı başladığında, Larissalı Philo Atina'yı terk etti ve görünüşe göre ölümüne kadar kaldığı Roma'ya sığındı. MÖ 86'da Lucius Cornelius Sulla, Atina'yı kuşattı ve şehri fethederek çok fazla yıkıma neden oldu. Plutarch'ın anlattığı gibi, kuşatma sırasında Akademi'yi yerle bir etti: "Kutsal korulara el koydu ve şehrin banliyölerinin en ormanlık yeri olan Akademi'yi ve Lyceum'u harap etti." Akademi'nin yıkımı, Akademi'nin yeniden inşasını ve yeniden açılmasını imkansız kılacak kadar şiddetli görünüyordu. Antiochus İskenderiye'den Atina'ya döndüğünde, MÖ 84'te öğretimine devam etti ama Akademi'de değil. MÖ 79/8'de onun altında eğitim gören Cicero, Antiochus'un Ptolemy adlı bir spor salonunda ders verdiğine atıfta bulunur. Cicero, bir öğleden sonra "günün o saatinde sessiz ve ıssız" olan Akademi alanına yaptığı bir ziyareti anlatır.[kaynak belirtilmeli]
Neoplatonik Akademi[değiştir | kaynağı değiştir]
Greko-Romen çoktanrıcılığının düşüşü: Platonik Akademi'nin MÖ 1. yüzyılda yıkılmasına rağmen, filozoflar Roma döneminde Atina'da Platonculuğu öğretmeye devam ettiler, ancak 5. yüzyılın başlarına (c. 410) kadar yeniden canlanan bir akademi (ki hiçbir bağlantısı yoktu) bazı önde gelen neoplatonistler tarafından kurulmuştur. Atina'daki neoplatonist öğretinin kökenleri belirsizdir, ancak Proclus 430'ların başında Atina'ya vardığında, Atinalı Plutarch'ı ve meslektaşı Sryenius'u oradaki bir Akademide ders verirken buldu. Atina'daki neoplatonistler kendilerini "halefler" (diadochoi, ancak Platon'un) olarak adlandırdılar ve kendilerini Platon'a kadar uzanan kesintisiz bir gelenek olarak sundular, ancak orijinal akademi ile fiilen herhangi bir coğrafi, kurumsal, ekonomik veya kişisel süreklilik olamaz. Okul, Proclus'un sonunda Plutarch ve Suriyeli'den miras aldığı büyük bir evde yürütülen özel bir vakıf gibi görünüyor.[kaynak belirtilmeli]
Neoplatonik Akademi'nin başkanları, Atinalı Plutarch, Syrianus, Proclus, Marinus, Isidore ve son olarak Damascius idi. Neoplatonik Akademi, Proclus döneminde zirvesine ulaştı (485'te öldü). Severianus onun yanında çalıştı. 6. yüzyılda yeniden canlanan Neoplatonik Akademi'nin son Yunan filozofları, Helenistik kültür dünyasının çeşitli yerlerinden alınmıştır ve ortak kültürün geniş senkretizmini öne sürerler, Gazzeli Isidorus, Suriyeli Damascius, Coele-Suriyeli Iamblichus ve hatta belki de Kilikyalı Simplicius. 529'da imparator Justinian, yeniden canlanan Neoplatonik Akademi'nin finansmanını sona erdirdi. Bununla birlikte, Justinian imparatorluğunun merkezleri olan Konstantinopolis, Antakya ve İskenderiye'de başka felsefi okullar devam etti.[kaynak belirtilmeli]
Neoplatonik Akademi'nin son bilgini Damascius'du (ö. 540). Agathias'a göre, geri kalan üyeleri, Sasani kralı I. Hüsrev'in başkenti Ctesiphon'daki yönetimi altında, yanlarında değerli edebiyat ve felsefe parşömenleri ve daha az derecede bilim taşıyarak koruma aradılar. 532'de Pers ve Bizans İmparatorluğu arasında yapılan barış antlaşmasının ardından, kişisel güvenlikleri (din özgürlüğü tarihinde erken bir belge) garanti altına alındı. Neoplatonik Akademi'nin tamamen ortadan kalkmadığı tahmin ediliyor. Sürgünden sonra Simplicius (ve belki başkaları) Edessa yakınlarındaki Carrhae'ye seyahat etmiş olabilir. Oradan, sürgündeki bir Akademinin öğrencileri, 832'de Hikmet Evi'nin kuruluşundan başlayarak, Bağdat'ta neoplatonist tefsir geleneğinin Arapça olarak yeniden canlanmasını kolaylaştıracak kadar uzun süre, 9. yüzyıla kadar hayatta kalabilirdi.[kaynak belirtilmeli]
Modern Zaman[değiştir | kaynağı değiştir]
Site, 20. yüzyılda modern Akadimia Platonos semtinde yeniden keşfedildi; önemli miktarda kazı yapılmıştır ve siteyi ziyaret etmek ücretsizdir. Akademi alanı, Colonus'un yakınında, Atina'nın Dipylon kapılarının yaklaşık 1,5 kilometre (0,93 mil) kuzeyinde yer almaktadır. Bugün ziyaretçiler, Kolonos ve Platon Akademisi bölgesinde, Cratylus caddesinin her iki yanında yer alan Akademi'nin arkeolojik alanını ziyaret edebilirler. Cratylus caddesinin her iki yanında Kutsal Ev Geometrik Çağı, Gymnasium (MÖ 1. yy – MS 1. yy), Proto-Helladik Tonozlu Ev ve Peristil Binası (MÖ 4. yy) gibi önemli anıtlar bulunmaktadır. [kaynak belirtilmeli]
Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]
Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]
|Wikimedia Commons'ta Platon Akademisi ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır.
- The Academy 3 Ağustos 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., entry in the Internet Encyclopedia of Philosophy
- Directions to the archaeological site of Plato's Academy, other useful information, and some photos 8 Ağustos 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
|Eğitim ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz.