Tıbbi adı singultum/singultus olan hıçkırık diyaframın istem dışı ve kısa kasılmalar sonucunda ortaya çıkar. Boyun ve göğüs arasındaki sinirlerin tahriş olması da hıçkırığın bir sebebidir. Büyük bir lokmayı yutmaya çalışmak birden hava yutmak kas spazmına ve sinirlerin tahriş olmasına neden olur.
Ciğerlerin hemen altında göğüs ve karın arasındaki sınırı belirleyen diyafram kası solunumu düzenlemektedir. Diyaframın ritim dolayısıyla kasılmasıyla spazm ortaya çıkar. Meydana gelen her spazm gırtlak ve ses tellerinin bir anda kapanmasına neden olur. Bu nedenle akciğerlere ani bir hava akışı gerçekleşir. Bunun sonucunda vücut zorlukla solumaya çalışır ve ortaya hıçkırık sesi çıkar.
Neredeyse her insanın başına gelebilir. Ancak hıçkırıklar birkaç dakika içinde sona ererler. Bununla birlikte hıçkırığın uzun süreli olması başka sebeplerden kaynaklanabilmektedir. Nadiren ortaya çıkan uzun süreli hıçkırık konuşma, uyku veya yeme bozukluğuna neden olabilmektedir. Uzun süreli hıçkırıklar 48 saatten fazla devam ederse bunlara kalıcı hıçkırık denmektedir. Hıçkırığın iki aydan uzun sürmesi ise inatçı hıçkırık olarak tanımlanmaktadır. Uzun süreli hıçkırıkların sebepleri; beyin veya omurilik, diyafram ve göğüs çevresinin yapıları ve kandaki yüksek kalsiyum seviyesi ile ilgili bir sorun olabilir.
Hıçkırığın kendisi bir belirtidir ve kısa süreli hıçkırık için endişelenmemek gerekir. Diyaframın kasılması ve solunum düzeninin bozulması ile ortaya çıkan hıçkırık, sık olmamakla birlikte başka bir hastalığın belirtisi olabilmektedir. Hıçkırık ile birlikte boğazda, karında veya göğüste hafif bir sıkışma hissi ortaya çıkabilmektedir.
Kısa süreli hıçkırığın çeşitli ve basit nedenleri vardır. 48 saatten az süren hıçkırığın nedenleri:
- Gazlı içecek içmek
- Aşırı alkol tüketimi
- Çok fazla yemek yemek
- Sıcaklığın ani değişimi
- Sakız yutmak, hava yutmaktır.
48 saatten uzun süren sürekli hıçkırığın nedenleri ise çeşitli kategorilerde ve daha ciddi problemler olabilmektedir. Hıçkırığın nedenleri arasında:
Sinir hasarı veya tahrişi
Diyafram kasının üzerinde bulunan vagus veya frenik sinirlerinin tahriş olması uzun süreli hıçkırığa neden olmaktadır. Sinirlerin tahriş olma nedenleri:
- Kulak zarına yabancı bir nesnenin değmesi
- Boyundaki bir tümör, kis veya guatr
- Gastroözofageal reflü (mide içindeki asit, enzim veya safranın yemek borusuna geri gitmesi ve yemek borusunu tahriş etmesi)
- Boğaz ağrısı veya larenjit
Merkezi sinir sistemi bozuklukları
Travma sebebiyle merkezi sinir sisteminde tümör veya enfeksiyonun sebep olduğu hasarlar vücudun normal kontrolünü bozabilir ve hıçkırık refleksine neden olur. Hasara sebep olabilecek bazı durumlar:
- Beyin iltihabi
- Menenjit
- MSS de çoklu skleroz
- Travmatik beyin hasarı
- Tümörler
Metabolik bozukluk veya ilaçlar
Uzun süreli hıçkırığın tetikleyicileri arasında:
- Alkolizm
- Anestezi
- Barbitürat (uyku getirme ve sakinleştirici amacıyla kullanılan anestezik ilaç)
- Diyabet
- Elektrolit dengesizliği
- Streoidler
- Sakinleştiriciler
Cinsiyet: erkeklerin uzun süreli hıçkırığa maruz kalma olasılığı kadınlara göre daha yüksektir.
Zihinsel veya duygusal sorunlar: anksiyete, stres veya heyecan durumları, uzun veya kısa süreli hıçkırıklara neden olabilmektedir.
Ameliyat olmuş olmak: bazı kişilerde anestezi sonrasında veya karın bölgesinde uygulanan bir operasyondan sonra hıçkırık vakaları gözlemlenmiştir. Ayrıca kemoterapi sonrası hıçkırık durumu yaygındır ve tedavi sonrasında dinlenmeye fırsat vermediği için rahatsız edicidir. Hıçkırığın geçmesi için ise doğal yöntemler denenebilir.
Hıçkırık durumu çoğunlukla tıbbi müdahale gerektirmez. Bu nedenle ilk adım olarak aile hekimi ziyaret edilebilir. Hıçkırık belli bir süre daha devam ederse iç hastalıkları uzmanına, çocuklar için ise çocuk doktoruna başvurulabilir. Acil durum gerektiren bir durum oluşursa daha hızlı bir müdahale için acil tıp uzmanına da başvurmak gerekebilir. Hıçkırık için başvurulabilecek diğer uzmanlar ise; kulak burun boğaz uzmanı, gastroenterolog (sindirim sistemi uzmanı), nörolog (beyin ve sinir sistemi uzmanı), akciğer uzmanı veya bir psikolog tedavi için yardımcı olabilir.
Kişi 3 saatten uzun süredir hıçkırıyorsa, hıçkırık uyku problemleri yaratıyorsa, yeme düzenini etkiliyorsa veya kusmaya neden oluyorsa doktora başvurulmasında fayda vardır. Hıçkırığın tıbbi müdahale gerektirebilecek durumları; şiddetli karın ağrısı, ateş yükselmesi, nefes darlığı, kusma, kan tükürme veya boğazın tıkalı olması hissi gibi durumlardır.
Hıçkırık ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular
Hıçkırığın çeşitli nedenleri vardır. Bunlar arasında büyük bir lokma yutmak, hızlı yemek yemek, hava yutmak, acılı bir şeyler yemek, gazlı veya alkollü içecekler içmek sigara içerken ciğere fazla hava dolması gibi solunum düzenini bozan nedenler vardır. Bu nedenler dolayısıyla oluşan hıçkırık birkaç saat sürer. 48 saatten fazla süren hıçkırığın nedeni daha ciddi tıbbi bir rahatsızlık olabilmektedir. Bunun için mutlaka doktora başvurulmalıdır.
Diyaframın istem dışı ve kısa kasılmalar sonucunda hıçkırık tutması oluşmaktadır. Boyun ve göğüs arasındaki sinirlerin tahriş olması da hıçkırığın bir sebebidir. Büyük bir lokmayı yutmaya çalışmak birden hava yutmak kas spazmına ve sinirlerin tahriş olmasına neden olur. Ciğerlerin hemen altında göğüs ve karın arasındaki sınırı belirleyen diyafram kası solunumu düzenlemektedir. Diyaframın ritim dolayısıyla kasılmasıyla spazm ortaya çıkar. Meydana gelen her spazm gırtlak ve ses tellerinin bir anda kapanmasına neden olur. Bu nedenle akciğerlere ani bir hava akışı gerçekleşir. Bunun sonucunda vücut zorlukla solumaya çalışır ve ortaya hıçkırık sesi çıkar.
Bebeğin çok fazla yemek ve hızlı yemek yemesi veya fazla hava yutması midenin genişlemesine yol açmaktadır. Midenin genişlemesi diyaframda spazma neden olur. Hıçkırığın sık ve rahatsız edici olması gastroözofageal reflünün (mide içindeki sıvının yemek borusunu tahriş etmesi) belirtisi olabilmektedir. Tam olarak sindirilemeyen gıdanın veya mide asidinin yemek borusuna geri gelmesi diyaframın tahriş olmasına ve spazma neden olabilmektedir.
Yetişkinlerde görülen hıçkırık mide genişlemesine yol açmaz. Ancak yetişkinlerin çok yemek yiyip mideyi genişletmeleri sonucu diyafram kası sıkışır ve hıçkırık ortaya çıkar. Bebeklerde de bebeğin çok fazla yemek ve hızlı yemek yemesi veya fazla hava yutması midenin genişlemesine yol açmaktadır. Midenin genişlemesi diyaframda spazma neden olur. Sonuç olarak, hıçkırık mideyi genişletmez ancak genişleyen mide hıçkırığa sebep olur
Anne karnında bebeğin hıçkırması yagın olarak görülen bir durumdur. Bu duruma fetal hıçkırık adı verilmektedir. Bebeğin diyaframının nefes alıp vermeye başladığı küçük hareketlerdir. Bebek nefes aldıkça amniyotik sıvı akciğerlere girer ve diyaframın kasılmasına neden olmaktadır. Bunun sonucunda ise bebeği hıçkırık tutmaktadır.