Benlik Kavramı Nedir?
Benlik kavramı, kendimize dair sahip olduğumuz imajdır. Bu öz imge tam olarak zaman içinde oluşur ve değişir. Bu imaj çeşitli şekillerde gelişir, ancak özellikle hayatımızdaki önemli insanlarla olan etkileşimlerimizden etkilenir.
Benlik Kavramını Tanıyalım
Benlik kavramı genel olarak davranışlarımız, yeteneklerimiz ve benzersiz özelliklerimizle ilgili bireysel algılarımız olarak düşünülür (bir kişi olarak kim olduğunuzun zihinsel bir resmi.) Örneğin, “Ben iyi bir arkadaşım” veya “İyi bir insanım” gibi inançlar genel bir benlik kavramının parçasıdır.
Benlik kavramı, insanlar daha gençken ve hâlâ kendini keşfetme ve kimlik oluşturma sürecinden geçtiklerinde daha esnek olma eğilimindedir. İnsanlar yaşlandıkça, insanlar kim oldukları ve onlar için neyin önemli olduğu konusunda daha iyi bir fikir oluşturdukça, öz algılar çok daha ayrıntılı ve organize hale gelir.
Richard Crisp ve Rhiannon Turner’ın Essential Social Psychology adlı kitabına göre :
- Bireysel benlik, bizi diğer bireylerden ayıran niteliklerden ve kişilik özelliklerinden oluşur. Örnekler, içe dönüklüğü veya dışa dönüklüğü içerir.
- İlişkisel benlik, bizim için önemli kişilerle olan ilişkilerimiz tarafından tanımlanır. Örnekler arasında kardeşler, arkadaşlar ve eşler bulunur.
- Kolektif benlik, sosyal gruplardaki üyeliğimizi yansıtır. Örnekler arasında Türk, Cumhuriyetçi, Afrikalı-Türk veya eşcinseller sayılabilir.
En basit haliyle, benlik kavramı, kişinin kendisi ve başkalarının tepkileri hakkında sahip olduğu inançların toplamıdır. “Ben kimim?” Sorusunun cevabını içerir.
Teoriler
Psikolojideki birçok konu gibi, bazı teorisyenler benlik kavramı hakkında farklı düşünme yolları önermişlerdir. Sosyal kimlik teorisi olarak bilinen bir teoriye göre, benlik kavramı iki temel bölümden oluşur: kişisel kimlik ve sosyal kimlik.
Kişisel kimlik, her bir kişiyi benzersiz kılan özellikleri ve diğer özellikleri içerir. Sosyal kimlik, bir topluluk, din veya siyasi hareket gibi bir kolektifle nasıl özdeşleştiğimizi ifade eder.
Psikolog Dr. Bruce A. Bracken, 1992’de benlik kavramıyla ilgili altı özel alan olduğunu öne sürdü:
- Sosyal: başkalarıyla etkileşim kurma yeteneği
- Yeterlilik: temel ihtiyaçları karşılama yeteneği
- Etki: duygusal durumların farkındalığı
- Fiziksel: görünüş, sağlık, fiziksel durum ve genel görünümle ilgili duygular
- Akademik: okulda başarı veya başarısızlık
- Aile: Kişinin aile içindeki görevleri
Hümanist psikolog Carl Rogers , benlik kavramının üç farklı parçası olduğuna inanıyordu:
- Kendi imajınız veya kendinizi nasıl gördüğünüz. Her bireyin öz imajı, fiziksel özelliklerimiz, kişilik özelliklerimiz ve sosyal rollerimiz dahil olmak üzere farklı özelliklerin bir karışımıdır. Öz imge gerçeklikle mutlaka örtüşmez. Bazı insanlar kendileri hakkında şişirilmiş bir imaja sahip olabilirken, diğerleri başkalarının görmediği kusurları ve zayıflıkları algılayabilir veya abartabilir.
- Benlik saygısı veya kendinize ne kadar değer verdiğiniz. Kendimizi başkalarıyla nasıl kıyasladığımız ve başkalarının bize nasıl tepki vereceği gibi bir dizi faktör öz saygıyı etkileyebilir. İnsanlar davranışımıza olumlu tepki verdiğinde, olumlu öz saygı geliştirmemiz daha olasıdır. Kendimizi başkalarıyla karşılaştırdığımızda ve kendimizi eksik bulduğumuzda, öz saygımız üzerinde olumsuz bir etkisi olabilir.
- İdeal benlik veya nasıl olmayı dilediğiniz. Çoğu durumda, kendimize bakış açımız ve kendimizi nasıl görmek istediğimiz birbiriyle tam olarak örtüşmez.
Uyumluluk Ve Uyumsuzluk
Daha önce de belirttiğim gibi, benlik kavramlarımız her zaman gerçeklikle mükemmel bir şekilde uyumlu değildir. Bazı öğrenciler akademisyenlerin harika olduklarına inanabilir, ancak okul transkriptleri farklı bir hikaye anlatabilir.
Carl Rogers’a göre, bir kişinin benlik kavramının gerçeklikle uyuşma derecesi, uyum ve uyumsuzluk olarak bilinir.
Hepimiz gerçekliği belirli bir dereceye kadar çarpıtma eğiliminde olsak da, benlik kavramı gerçeklikle oldukça uyumlu olduğunda uyum ortaya çıkar. Uyumsuzluk, gerçeklik kendi benlik kavramımızla eşleşmediğinde ortaya çıkar.
Rogers, uyumsuzluğun en erken köklerinin çocuklukta olduğuna inanıyordu. Ebeveynler, çocuklarına olan sevgilerine koşullar koyduklarında (yalnızca, belirli davranışlar yoluyla “kazanırlarsa” ve ebeveynlerin beklentilerine göre yaşarlarsa sevgilerini ifade ederler), çocuklar, kendilerini ebeveynlerinin haksız hissetmesine neden olan deneyimlerin hatıralarını çarpıtmaya başlar.
Öte yandan, koşulsuz sevgi uyumu geliştirmeye yardımcı olur. Böyle bir sevgiyi deneyimleyen çocuklar, diğer insanların onları olduğu gibi sevip kabul edeceklerine inanmak için sürekli olarak hafızalarını bozmaya gerek duymazlar.