Anayasa Mahkemesi, nüfusu az olan illerin bir değil; en az ikişer milletvekiliyle TBMM'de temsil edilmesini öngören Seçim Kanunu maddesini iptal etti.
Kararın oybirliğiyle çıktığını hemen not edelim.
CHP Grubu başvuruyu Ekim 2009'da yapmıştı. 12 sayfalık kararın altındaki tarih 10 Şubat 2011.
16 ay, Anayasa Mahkemesi ölçülerinde, kısa sayılabilecek bir karar süreci. Belli ki bunda, genel seçim vaktinin daralması etkili oldu.
Kararın gerekçesine geçmeden önce, ilginç bir unsuru paylaşalım.
BEŞ ÜYENİN 'YÜKSEK MAHKEME ÇALIŞAMAZ' KARŞI OYU
Yüksek Mahkeme'de davanın esasına girilmeden önce bir usul tartışması yapılmış.
Anayasa Mahkemesi'nin kuruluş ve yargılama usullerine ilişkin yeni yasal düzenlemeler yapılmadan, mahkemenin çalışamayacağı bir 'ön mesele' olarak ele alınmış.
Beş üye, ön mesele tartışılırken, 'Yeni düzenlemeler yürürlüğe girmeden Anayasa Mahkemesi çalışamaz' diye karşı oy kullanmış: Fulya Kantarcıoğlu, Mehmet Erten, Fettah Oto, Zehra Ayla Perktaş, Celal Mümtaz Akıncı.
Oyçokluğuyla esasa girildikten sonra oybirliğiyle verilen asıl kararda, Yüksek Mahkeme, anayasanın 80. maddesini hatırlatıyor:
'TBMM üyeleri, seçildikleri bölgeyi veya kendilerini seçenleri değil, bütün milleti temsil ederler'
İptal gerekçesinin özünü oluşturan hukuki dayanak ise şu:
NÜFUSA GÖRE OY AYRICALIKTIR
'Nüfusu iki milletvekili çıkaramayan illere, ikinci milletvekilliği verilerek, oyların ağırlığı konusunda farklılık yaratarak, eşitsizliğe yol açılmaktadır. Böylece, nüfusu yetmeyen illere, yasayla ikinci milletvekilliği tahsis edilerek, geçerli oyların sayısıyla, seçilecek milletvekili sayısı arasında olması gereken adil dengenin oluşması ortadan kaldırılmakta ve nüfusu düşük illerde kullanılan oylara ayrıcalık tanınarak, oyların eşitliği ve temsilde adalet ilkelerine aykırı bir durum yaratılmaktadır.'
Özetle Anayasa Mahkemesi, 'küçük illerdeki seçmenin oyu, büyük illerdeki seçmenin oyundan daha değerli değil' diyor. Zaten CHP'nin iptal başvurusu da benzer mantık üzerine kurgulanmıştı.
Peki bu karar, 12 Haziran'daki seçimin sonucuna etki eder mi?
Görüştüğümüz siyasiler 'düşük oranda' diyor. Çünkü, 'hesabın bozulduğu' il sayısı çok değil. Hemen sayılabilenler: Gümüşhane, Kilis, Bayburt, Tunceli, Ardahan, Afyon...
Ancak şöyle bir yorum geliyor:
'Küçük illerde yerel dinamiklerin etkisiyle, muhalefet partileri, iktidar partisinin adayına karşı dayanışma içine girip kenetlenebilir. Bunun sonucunda de düşük nüfuslu illerdeki tek milletvekilin, iktidar yerine muhalefet partilerinin adayları arasından çıkması sürpriz sayılmamalı.'