Deniz kaplumbağaları (Chelonia mydas), çoğunlukla insanların onları avlaması, yumurtalarını toplaması, yaşam alanlarını bozması veya bir tür çöpe dolanması nedeniyle zaten nesli tükenmekte olan bir türdür. Ama aynı zamanda insanlardan kaynaklanan daha sinsi bir tehditle de karşı karşıyalar: türün erkek yavrularının kaybı.
Bunun kısmen iklim değişikliği nedeniyle artan sıcaklıklardan kaynaklandığını muhtemelen zaten biliyorsunuzdur – ancak yeni bir çalışma şimdi bu eğilime neden olan insan kaynaklı başka bir sorunu ortaya çıkardı.
Griffith Üniversitesi Avustralya Nehirler Enstitüsü'nde toksikolog olan başyazar Arthur Barraza, bazı kirleticilerin deniz kaplumbağalarında dişileşmeyi teşvik edebileceğini açıklıyor.
Barraza, "Araştırmamız, erkek yeşil deniz kaplumbağalarının eksikliğinden kaynaklanan yok olma riskinin, gelişmekte olan yeşil deniz kaplumbağalarının cinsiyet oranını da etkileyebilecek ve dişilere yönelik önyargıyı artırabilecek kirleticilerle daha da artabileceğini gösteriyor" diyor.
Yeşil deniz kaplumbağaları (Chelonia mydas) Atlantik, Pasifik ve Hint okyanuslarının yanı sıra Akdeniz'in tropikal, subtropikal ve ılıman bölgelerinde yaşayan geniş bir coğrafi aralığa sahiptir.
Dengesizliğin derecesi menzillerinin farklı bölgelerinde değişiklik gösterse de, erkek yavruların sayısı genel olarak dişilerden daha azdır. Araştırmacılar, kuzeydeki Büyük Set Resifi gibi bazı sıcak yerlerde artık her erkeğe karşılık yüzlerce dişi kaplumbağanın doğduğunu söylüyor.
Bunun nedeni, deniz kaplumbağalarının sıcaklığa bağlı cinsiyet belirleme yöntemini kullanması, yani embriyonun cinsiyetinin yuvadaki yumurtasının etrafındaki kum sıcaklığına göre belirlenmesi ve daha sıcak kumun dişileri tercih etmesi. Dünya genelinde sıcaklıklar arttıkça, yumurtadan çıkan erkek yavrular da giderek azalıyor.
Ancak son araştırma, cinsiyetin belirlenmesinde rol oynayan tek faktörün bu olmadığını gösteriyor.
Yeni çalışmada Barraza ve meslektaşları, güneydeki Büyük Set Resifi'nde küçük bir mercan kumu adası olan Heron Adası'ndaki uzun süreli bir izleme sahasındaki yeşil deniz kaplumbağalarına odaklandı.
Araştırmacılar, adada her yıl 200 ila 1.800 dişinin yuva yaptığını ve adada doğan yavruların, ekvatora yakın yerlerde doğanlara kıyasla daha dengeli bir cinsiyet oranına sahip olduğunu ve erkek başına sadece iki veya üç dişi düştüğünü bildiriyor.
Araştırmacılar adadaki 17 yeşil deniz kaplumbağası yumurtası üzerinde çalışmış, yumurtaları annenin yumurtlamasından iki saat sonra toplamış, ardından yuvanın içinde ve sahil yüzeyinde saatlik sıcaklık verilerini kaydedecek sondaların yanına yeniden gömmüşlerdir.
Yavrular yumurtadan çıktığında araştırmacılar cinsiyetlerini kaydederek kadmiyum ve krom gibi 18 ağır metalin yanı sıra polisiklik aromatik hidrokarbonlar (PAH'lar), poliklorlu bifeniller (PCB'ler) ve polibromlu difenil eterler (PBDE'ler) gibi organik kirleticiler açısından test etti.
Avustralya Nehirler Enstitüsü'nde deniz ekoloğu ve ekotoksikolog olan kıdemli yazar Jason van de Merwe, "Bu kirleticilerin hepsinin 'ksenoöstrojenler' veya dişi cinsiyet hormonları için reseptörlere bağlanan moleküller olarak işlev gördüğü biliniyor veya şüpheleniliyor" diyor.
Van de Merwe, dişi kaplumbağaların bu kirleticileri yiyecek aradıkları yerlerde biriktirdiklerini belirtiyor. Yumurtalar dişinin içinde geliştikçe, dişinin biriktirdiği kirleticileri emer ve yumurtadan çıktıktan sonra yıllarca kalabilecekleri embriyoların karaciğerinde hapsederler.
Araştırmacılar, Heron Adası'nda farklı kuluçkalar arasında farklı cinsiyet oranlarının bulunduğunu, ancak çoğu yuvadan ağırlıklı olarak dişi yavruların çıktığını bildiriyor.
Ve her yuvadaki dişi önyargısının derecesinin, yavrulardaki ksenoöstrojen seviyeleri ile bir ilişki gösterdiğini keşfettiler: yavruların karaciğerlerindeki daha yüksek kirletici seviyeleri, yuvalarındaki daha büyük bir dişi önyargısı ile ilişkiliydi.
Araştırmacılar, bu kirleticilerin cinsiyet oranındaki farklılıklara katkıda bulunup bulunmadığını netleştirmek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulduğunu, ancak erkek yavruların mevcut azlığı ve deniz kaplumbağalarının karşı karşıya olduğu diğer tehlikeler göz önüne alındığında, bu ilişkinin şimdiden endişe verici olduğunu söylüyor.
Barraza, "Cinsiyet oranı yüzde 100 dişilere yaklaştıkça, yetişkin dişi kaplumbağaların eş bulması gittikçe zorlaşıyor, bu da yuvalama yapılan kumsalları daha sıcak ve daha dişi eğilimli hale getiren iklim değişikliği karşısında özellikle önemli" yorumunu yapıyor.
Bu araştırma, sera gazı emisyonlarını azaltmanın yanı sıra, bazı östrojenik kirleticilerin daha iyi kontrol edilmesinin erkek yavruların azalmasını hafifletmek için başka bir yol sunabileceğini öne sürüyor.
Hangi spesifik bileşiklerin yavru cinsiyet oranlarını değiştirebileceğini belirlemek, kirleticilerin deniz kaplumbağası popülasyonlarını daha da dişileştirmesini önlemeye yönelik stratejiler geliştirmek için önemlidir.
Ağır metallerin çoğu madencilik, yüzeysel akış ve genel kentsel atıklardan kaynaklanan kirlilik gibi insan faaliyetlerinden kaynaklandığından, ileriye dönük en iyi yol, okyanuslarımıza giden kirletici miktarını azaltmak için bilime dayalı uzun vadeli stratejiler kullanmaktır.