ABD'nin kesin bir tavrı ihtimaldir ki Beşar Esad'ın rehabilitasyonunu engelleyebilir. Ama ABD Başkanı Joe Biden, kendisinden önceki başkan Barack Obama gibi, nükleer anlaşma ve İran'ın hassasiyetleriyle fazla mı ilgili?
Siyonist rejim İsrail Başbakanı Naftali Bennett, 22 Ekim'de Soçi’de Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile bir araya geldiğinde, Suriye ve geleceği gündemin üst sıralarında yer aldı. Putin, Rusya'nın ülkenin devletliğini yeniden kurmak ve güçlendirmek için “çaba sarf ettiğini” söyledi. Bunun, Esad'ın yakın zamanda oyların %95,1'ini alarak dördüncü dönemi kazandığı şüpheli seçimlere paralel olarak, Beşar Esad'ı önümüzdeki yedi yıl boyunca Suriye cumhurbaşkanı olarak iktidarda tutmanın bir kısaltması olup olmadığı açık değil.
Putin bu doğrultuda düşünüyorsa, politikası Suriye'yi sözde Arap Birliği'ne geri getirmenin yollarını arayan bazı Arap devletlerinin politikasıyla uyumlu olacaktır. Batı'nın, bir zamanlar egemen olan Suriye'nin %70'inden fazlasını yöneten Esad'a atfedilen kendi halkına karşı işlenen suçlardan tiksinmesine rağmen, Ortadoğu'nun reel siyaseti onun itibarını geri kazandığını görebilir.
İşgalci rejim İsrail arkasına yaslanıp müdahale etmeden bunun olmasına izin verebilir mi? Görevde olduğu yeniden teyit edilen ve Arap Birliği’ne yeniden kabul edilen bir Esad tarafından kontrol edilen Suriye, İsrail için daha büyük bir tehlike oluşturacaktır. Gerçek, güçlenmiş bir “Şii Hilali” olacaktır –
Yemen'den Bahreyn'e, İran'ın kendisine, ardından Irak, Suriye ve Lübnan'a uzanan İran imparatorluğu – burada Hizbullah'ın vekili aracılığıyla hüküm sürüyor. İsrail'in İran'dan Suriye yoluyla Hizbullah'a silah ve belki de nihayetinde nükleer silah transferini engelleme çabalarının iki katına çıkarılması gerekecek.
Bu Arap politikası değişikliğine Ürdün öncülük ediyor gibi görünüyor ve İsrail tarafından odaklanmış bir diplomatik karşı saldırı gerektiriyor.
Eylül ayında Ürdün, Suriye ile olan ticaret sınırını tamamen yeniden açarken, son birkaç hafta içinde Ürdün, Mısır doğalgazını bir enerji kriziyle karşı karşıya olan Lübnan'a taşımak için Suriye tesislerini kullanma anlaşmasının arkasındaki itici güç oldu. Suriye savunma bakanı Ali Abdullah Eyyub, Eylül ayında Ürdün'ü ziyaret etti ve Ürdün askeri yetkilileriyle bir araya geldi. Kısa bir süre sonra, Ürdün Kralı Abdullah, Esad ile 2011'den bu yana ilk kez telefonla görüştü.
Suriye, Şam'ın protestoculara yönelik şiddetli baskısını sona erdirmemesi nedeniyle 2011'de Arap Birliği'nde askıya alındı; Lig Esad'ın istifasını istedi. Birleşik Arap Emirlikleri, 2011'den beri kapalı olan Şam'daki büyükelçiliğini 2018'de yeniden açtı ve son zamanlarda Suriye'yi Arap Birliği'ne geri döndürme fikri tartışıldı. Belki de bu yönde bir adım olarak, BAE ekonomi bakanı Abdulla bin Touq Al Marri kısa süre önce Körfez devleti ve Suriye'nin ekonomik işbirliğini geliştirme planları üzerinde anlaştığını duyurdu. 2021'in ilk yarısında iki ülke arasındaki petrol dışı ticaretin değeri 272 milyon dolar civarındaydı.
Birkaç hafta önce BAE, Suriye'yi Ortadoğu'da düzenlenecek ilk dünya fuarı olan Dubai Expo 2020'e katılmaya davet etti. Başlangıçta geçen yıl için planlandığı için bu adı alan Expo 2020, Covid pandemisi nedeniyle ertelendi. 1 Ekim'den 31 Mart 2022'ye kadar sürecek. Marri, Suriyeli meslektaşıyla aralarında BAE-Suriye ilişkisini genişletmenin yollarını aradıkları bildirildiğine göre bir araya geldi.
Mevcut Arap düşüncesinde siyasi ve ekonomik mülahazalar ön plandadır. Afganistan'dan çekilmesinin ardından ABD'nin prestijini kaybetmesi ve İran nükleer müzakerelerini yeniden etkinleştirme hamleleri, politika önceliklerinin yeniden değerlendirilmesine yol açtı. Arap devletlerinin Esad'ın en güçlü destekçisi olan Rusya ile olan bağları dikkate alınıyor. Suriye'nin Arap Birliği'ne dönmesi için baskı yapan Rusya, Esad'ı iktidarda konsolide etmeye doğru hareket ederse, bazı Arap devletleri de aynı fikirde olacak.
Pragmatik Arap dünyasının aksine, Batılı kamuoyu, demokratik kurumlardan uzak ve yetersiz olarak kabul edilen Esad'a karşı olmaya devam ediyor. Suriye'nin dünyanın geri kalanıyla normal bir ilişkiye geri döndürülebilmesi için onun iktidardan uzaklaştırılması gerektiğine dair bir fikir birliği var. Bennett bu çizgiyi Soçi'de almış olabilir.
2011'de Arap Baharı zirvesindeyken Suriye, bir avuç diğer bölgesel diktatörlük gibi iç çatışmaya sürüklendi. Halkın muhalefeti kısa sürede silahlı bir isyana dönüştü ve sonunda Esad rejimini devirmeye ve yerine demokratik bir hükümet biçimi koymaya çalıştı.
ABD başkanı Barack Obama, kimyasal silah kullanması durumunda Esad'ı cezalandıracağına yemin etmesine rağmen ve bazı iddiaların ortaya atılmasına rağmen harekete geçmedi. Putin siyasi inisiyatifi ele geçirdi. Esad'dan, başlangıçta sahip olduğunu reddettiği kimyasal cephaneliği teslim etme taahhüdünü hızla aldı. Obama taahhüdü benimsedi. Haziran 2021'de, uluslararası kimyasal silah gözlemcisi başkanı Fernando Arias, BM Güvenlik Konseyi'ne, Suriye'de kimyasal silah kullanıldığını fakat bunun kimler tarafından düzenlendiği tam bir netliğe kavuşmadığını söyledi.
13 Ekim'de ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken, ABD'nin Esad ile ilişkilerin normalleşmesine karşı olduğunu yineledi. Geçen yıl yürürlüğe giren Sezar Yasası olarak bilinen bir ABD yasası, Esad ile çalışan tüm şirketleri cezalandırıyor.
Blinken ortak bir basın toplantısında, Suriye liderine göre “İlişkileri normalleştirme veya Esad'ı rehabilite etme çabalarına herhangi bir desteği ifade etmek değildir” dedi. Blinken, ABD'nin Suriye'ye ilişkin şartını “siyasi bir çözüme doğru geri dönüşü olmayan bir ilerleme” olarak nitelendirdi. Bu, Esad'ın iktidardan men edileceği ve ülke için yeni bir anayasa yapılmasına yol açacak özgür ve adil seçimler olarak yorumlanabilir. Ancak bunun ABD özleminden öte bir şey olup olmayacağı şüpheli. Kelimeler güçlü; taahhüt daha az. Suriye, Washington'da nadiren hayati bir ABD çıkarı olarak görülüyor. Gerçekten de Ortadoğu bir bütün olarak ABD Başkanı Joe Biden'ın en önemli öncelikleri arasında yer almıyor. ABD güçlerinin Afganistan'dan ve kısa bir süre sonra da Irak'tan çekildiği düşünülürse, yönetim Suriye'den ayrıldığını açıklarsa Arap dünyası buna çok şaşırmayacaktır.
ABD'den kesin bir ipucu Esad'ın rehabilitasyonunu engelleyebilir. Ama Biden, kendisinden önceki Obama gibi, nükleer anlaşma ve İran'ın hassasiyetleriyle fazla mı ilgili?
/The Jarusalem Post-İsrailpost
/Tercüme ve edit: Abdullah Yiğit