

28-KASAS:
Meâl-i Şerifi
43- Andolsun ki biz, ilk nesilleri yok ettikten sonra Musa'ya olur ki
düşünür, öğüt alırlar diye, insanlar için apaçık deliller, hidayet
rehberi ve rahmet olarak o Kitab'ı (Tevrat'ı) vermişizdir.
44- (Resulüm!) Musa'ya emrimizi vahyettiğimiz sırada sen batı yönünde
bulunmuyordun ve (o hadiseyi) görenlerden değildin.
45- Bilakis biz (o zamandan senin zamanına kadar) nice nesiller var
ettik de, onların üzerinden uzun zamanlar geçti. Sen onlara âyetlerimizi
okuyarak, Medyen halkı arasında bulunanlardan da değildin; aksine biz (başka)
peygamber göndermiştik.
46- (Musa'ya) seslendiğimiz zaman da, Tûr'un yanında değildin. Bilakis
senden önce kendilerine uyarıcı (peygamber) gelmeyen bir kavmi uyarman
için Rabbinden bir rahmet olarak (orada geçenleri sana bildirdik), ola
ki onlar düşünüp öğüt alırlar.
47- Bizzat kendi yaptıklarından dolayı başlarına bir musibet geldiğinde,
"Rabbimiz! Ne olurdu bize bir peygamber gönderseydin de, âyetlerine
uysak ve müminlerden olsaydık" diyecek olmasalardı (seni göndermezdik).
48- Fakat onlara tarafımızdan o hak (peygamber) gelince, "Musa'ya
verilen (mucizeler) gibi ona da verilmeli değil miydi?" dediler. Peki
daha önce Musa'ya verileni de inkâr etmemişler miydi? "Birbirini
destekleyen iki sihir" demişler ve şunu söylemişlerdi: "Doğrusu biz
hiçbirine inanmıyoruz."
49- (Resulüm!) De ki: "Eğer doğru sözlüler iseniz, Allah katından bu
ikisinden (bana ve Musa'ya inen kitaplardan) daha doğru bir kitap
getirin de ben ona uyayım!"
50- Eğer sana cevap vermezlerse, bil ki onlar, sırf heveslerine
uymaktadırlar. Allah'tan bir yol gösterici olmaksızın kendi hevesine
uyandan daha sapık kim olabilir? Elbette Allah zalim kavmi doğru yola
iletmez.
43- Andolsun biz Musa'ya o kitabı, yani Tevrat'ı verdik. İlk nesilleri
yok ettikten sonra. Demek ki, Kur'ân lisanında birinci nesil Firavun'un
helaki ile sona eriyor. Ve işte Tâhâ Sûresi'nde Firavun'un "Öyle ise
önceki milletlerin hali ne olacak!" (Tâhâ, 20/51) sorusuna "Musa, onlar
hakkındaki bilgi, dedi, Rabbimin yanında bir kitapta bulunur. Rabbim ne
yanılır, ne de unutur" (Tâhâ, 20/52) cevabının mânâsının bu olduğu,
buradan anlaşılıyor. Firavun'un yok olmasından veya Tevrat'ın
indirilmesinden İslâm'ın doğuşuna kadar "Kurûn-ı vustâ (orta nesiller)
oluyor. İslâm'ın doğuşu ile de ahir zaman, yani "Kurûn-ı uhra" (son
nesiller) başlıyor. Demek ki, Hz. Musa'nın peygamber olarak gönderilmesi
ile birinci nesiller kapanıp orta nesiller açıldığı gibi, Hz.
Muhammed'in peygamber olarak gönderilmesi ile orta nesillere son verilip
son nesiller başlıyor. Ancak Hz. Musa'nın peygamberliğinden Firavun'un
suda boğulmasına kadar olan zaman ilk nesillere dahil edildiği gibi, Hz.
Muhammed'in hicretine kadar olan müddet de orta nesillere dahil edilerek
İslâm tarihi Hicret'ten başlamıştır.
İşte Tevrat'ı birinci nesillerin helakınden sonra insanlar için apaçık
deliller hidayet rehberi ve rahmet olmak üzere verdik olur ki, düşünür,
öğüt alırlar, diye. Önceki nesillerin halini düşünür, ibret alırlar da
Firavun ve askerleri gibi zulüm, haksızlık etmezler, ateşe girmezler,
diye. Bu şekilde Tevrat'ın indiriliş hikmetini açıkladıktan sonra,
Kur'ân'ın indiriliş hikmeti ile Muhammed (s.a.v)in peygamberliğini
anlatmak için buyuruluyor ki:
44- Sen ise batı tarafında, o dağın batı yakasında Musa'nın levhaları
aldığı mikat yerinde değildin. Musa'ya o emrimizi vahyettiğimiz sırada,
yani o vahiy ve Tevrat ile hüküm verip peygamberliği işini
sağlamlaştırdığımız zaman, Musa'nın yanında olmadığın gibi şahidlerden
de, görenlerden de değildin. O zaman o sırada hazır mevcutlardan da
değildin.
45- Ve fakat biz nice nesiller var ettik, birinci nesillerin helakinden
sonra Tevrat'ın hidayet coşkunluğu ile orta nesiller meydana geldi.
Onların üzerinden uzun zamanlar geçti. Zamanın geçmesiyle kocadılar,
şaşkınlaştılar, o neşe köreldi. O iman dinçliği, o amel kudreti kalmadı,
kalpler katılaştı, din duygusu söndü, çeşit çeşit bid'atlar, ihtilaflar,
bozmalar ile şeriat ve hükümler bozuldu, özellikle sonlarına doğru günah
ve uyuşukluk çoğaldı. Bundan dolayı ilâhî hikmet gereği yeni bir ruh ile,
yeni bir hukuk gerekti. Musa'nın hissettiği o ateşi yeniden duyurmak,
Allah sevgisi ile yeni bir hayat istek ve arzusu vermek için yeni bir
kitap, yeni bir peygamberle haberleri ve hükümleri yenilemek gerekti; bu
sebeple, sana vahiy gönderip bunları bildirdik. Tevrat, orta nesilleri
aydınlatmak için verildiği gibi, bu şekilde Kur'ân da orta nesillerin
uyuşukluğuna son verip yeni nesilleri aydınlatmak için gönderildi.
Fıkıhta "ezmanın teğayyürü ile ahkamın teğayyürü inkâr olunamaz" (Zamanın
değişmesi ile hükümlerin değişmesi inkâr edilemez) kaidesinin bir aslı
demek olan bu veciz âyet, Hz. Muhammed (s.a.v)'in peygamber olarak
gönderilmesinin bir sırrını ve hikmetini göstermekte ve Kur'ân'ın her
zaman hakim olabilmesinin esas yönünü anlatmaktadır ki, uzun zaman
geçerek eskimiş olan insan toplumunu ilâhî bir emir olan bir doğuş "son
bir doğuş" ile yenilemek kanunu, bunun doğruluğunu ispat eden Hadid
Sûresi'nde gelecek olan "İman edenlerin Allah'ı anma ve O'ndan inen
gerçek için kalplerinin saygı ile yumuşaması zamanı daha gelmedi mi?
Onlar daha önce kendilerine kitap verilenler gibi olmasınlar. Onların
üzerinden uzun zaman geçti de kalpleri katılaştı. Onlardan birçoğu
yoldan çıkmış kimselerdir. Bilin ki Allah ölümünden sonra yeryüzünü
canlandırıyor. Aklınız ersin diye gerçekten, size âyetleri açıkladık." (Hadîd,
57/16-17) âyetidir. "Allah Teâlâ bu ümmete muhakkak her yüz sene başında
dinini yenileyecek kimse gönderir." mânâsındaki hadis-i şerif dahi
asırdan asra bu âyetlerin tatbikatına teşvik edici ilâhî bir vaaddir.
Bunun ilmî ve âmelî iki yönü vardır:
İlmî yönünü Kur'ân'da, amelî yönünü de Resulullah'ın sünneti ile ümmetin
yaşadığı tarih içerisinde aramalıdır. "Âlimler peygamberlerin
varisleridir" Hadis-i Şerifinin mânâsı da bu şekilde ortaya çıkar. Fakat
dini yenilemek, dinde aslı olmayan bid'at meydana getirmek, demek
olmadığını unutmamalıdır. Asılsız bid'atlar, hevadır, toplumu
gençleştirmez bozar, ihtilafa düşürür, sapıtır. Hadis-i Nebevide
buyurulduğu gibi "her bid'at dalalettir, her dalalet ateştedir." Bu
açıklamadan anlaşılır ki, burada Peygamberin ilmindeki üstünlüğü
anlatmak için getirilen bu âyette ince ve apaçık bir icaz vardır. Sebep
zikredilmiş nail olunmasının asıl hedefi olan müsebbeb, hazfedilip sonra
"aksine biz başka Peygamberler göndermiştik" diye anlatılmıştır. Asıl
mânâ da şudur: "Sen ne orada, ne o zamanda hazır değildin ki, onları,
bilesin, fakat biz vahiy ile Peygamberlik verdik de bildin, sebebi de
zaman uzamakla orta nesiller eskimiş, dinler bozulmuş olduğundan,
yenilemek için yeni bir peygamberin gönderilmesi gerekmiş olmasıdır.
Burada şöyle bir soru akla gelebilir. Hazır ve şahid değil ise
başkalarından öğrenmiş olamaz mı? buna cevap olarak buyuruluyor ki:
Sen Medyen halkı içerisinde bulunup âyetlerimizi onlardan okuyarak
öğrenmiş de değildin, burada Medyen halkı "zikri hâs, irade-i âmm"
kabilindendir. Maksat hiç kimseden okuyup öğrenmedin, demektir. Bunun bu
şekilde söylenmesi Musa ile mukayeseye bir işaret olması içindir. Yani
Musa'nın Medyen'e gittiği ve orada, eğleştiği bilinmekte. O, orada bir
talim görmüş olabilir, fakat sen öyle de değilsin. Bulunduğun yerde
kimseden okuyup öğrenmediğin herkesce bilinmekle beraber, onun Medyen'e
gidip eğleştiği gibi, dışarda kalıp ders almadığın da bilinmektedir.
Fakat peygamberlik verip gönderen biz olduk.
46- Hem o seslenmeyi, yani "Ey Musa, ben bil ki âlemlerin Rabbiyim! Ve
asânı at". seslenmesini yaptığımız vakit de Tûr'un yanında değildin.
Fakat Rabbinden bir rahmet olarak gönderildin ki senden önce kendilerine
bir uyarıcı gelmemiş olan bir kavmi uyarman için gerek ki düşünürler,
nasihat dinlerler, akıllarını başlarına alırlar diye.
Bu kavimden maksat Arab'dır deniliyor. Gerçi Arab'a daha önceleri Hz.
İsmail gelmişti. Fakat o Musa'dan önce evvelki nesillere aittir. Söz ise
orta nesillerdedir. Orta nesiller zamanında onlara hiçbir peygamber
gelmemiştir.
RAHMET, âlemler için rahmet, olmakla beraber, korkutmaya bunlardan
başlanılması, şimdiye kadar kendilerine hiçbir korkutucu gönderilmemiş
olmasından dolayı, hepsinden daha çok merhamete layık olmalarındandır.
Onun için bu nokta şu âyette özellikle hatırlatılıyor.
47-48 "Bizzat kendi yaptıklarından dolayı başlarına bir musibet
geldiğinde derler ki..." İşte sen bu hikmetlerle Musa'ya verilenden daha
önemli bir kitap ile rahmetin ta kendisi olarak gönderildiğin halde bu
suretle tarafımızdan kendilerine hak, o hak olan Kur'ân geldiği zaman,
ders almadılar da Musa'ya verilen gibisi verilse ya, dediler. Ya bundan
öne Musa'ya verileni inkâr etmediler de mi? İki sihir ortaya çıktı,
birbirlerine yardım ediyorlar, dediler. Tevrat'ı da Kur'ân'ı da
cazibesiyle insanı kandıran ve fakat aslı olmayan bir sihir saydılar. Ve
biz hiç birine inanmıyoruz dediler. Mekkeliler, yahudilere bir
bayramlarında içlerinden bir heyet gönderdiler, onlara Peygamber
efendimizden sordular, onlar da "Biz Tevrat'ta bütün vasıflarıyla
buluyoruz" dediler. İşte bu heyet dönüp yahudilerin söylediklerini haber
verdiği zaman, Mekke müşrikleri böyle dediler. İşte bu Kur'ân'ın fesahat
ve belagatine hayran olmakla beraber hak ve gerçek olduğuna inanmayan
kâfirler de öyle derler.
49- De ki! Allah katından bu ikisinden, yani Tevrat ve Kur'ân'dan daha
doğru, daha hidayete ulaştıran bir kitap getirin ben ona tabi olayım
eğer doğrularsanız. Bunların insan aldatmak için uydurulmuş bir sihir
oldukları iddiasında doğru iseniz, daha doğrusunu getirmeniz gerekir;
getirin bakalım, fakat ne mümkün. Allah tarafından Tevrat ve Kur'ân'dan
daha doğru yolu gösteren bir kitap getirilebilir mi?
50- Eğer sana cevap verip uymazlarsa, daha doğrusunu getiremezlerse -ki
getiremeyecekleri muhakkaktır.- artık bil ki, sırf hevalarına uyuyorlar.
Halbuki Allah'tan hiçbir delil olmaksızın yalnız heva ve hevesine
uyandan daha sapkın, daha şaşkın kim olabilir? Elbette Allah zalimleri
doğru yola çıkarmaz.
Meâl-i Şerifi
51- Andolsun ki biz, düşünüp öğüt alsınlar diye, sözü (vahyi) birbiri
ardınca ulamışızdır.
52- Ondan (Kur'ân'dan) önce kendilerine kitap verdiklerimiz, ona da iman
ederler.
53- Onlara (Kur'ân) okunduğu zaman "O'na iman ettik. Çünkü o,
Rabbimizden gelmiş hakikattir. Esasen biz daha önce de müslüman idik"
derler.
54- İşte onlara, sabretmelerinden ötürü mükafatları iki defa
verilecektir. Bunlar kötülüğü iyilikle savarlar, kendilerine verdiğimiz
rızıktan da Allah rızası için harcarlar.
55- Onlar, boş söz işittikleri zaman, ondan yüz çevirirler ve "Bizim
işlerimiz bize, sizin işleriniz size. Size selam olsun. Biz kendini
bilmezleri istemeyiz" derler.
56- (Resulüm!) Sen sevdiğini hidayete eriştiremezsin; bilakis, Allah
dilediğine hidayet verir ve hidayete girecek olanları en iyi O bilir.
57- "Biz seninle beraber doğru yola uyarsak, yurdumuzdan atılırız"
dediler. Biz onları, kendi katımızdan bir rızık olarak her şeyin
ürünlerinin toplanıp getirildiği, güvenli, dokunulmaz bir yere (Mekke-i
Mükerreme'ye) yerleştirmedik mi? Fakat onların çoğu bilmezler.
58- Biz, maişetleriyle şımarmış nice memleketi helak etmişizdir. İşte
yerleri! Kendilerinden sonra oralarda pek az oturulabilmiştir. Onlara
biz varis olmuşuzdur.
59- Rabbin, kendilerine âyetlerimizi okuyan bir peygamberi memleketlerin
ana merkezlerine göndermedikçe, memleketleri helâk edici değildir. Zaten
biz, ancak halkı zalim olan memleketleri helâk etmişizdir.
60- Size verilen şeyler, dünya hayatının geçim vasıtası ve debdebesidir.
Allah katında olanlar ise, daha hayırlı ve daha kalıcıdır. Hâlâ buna
aklınız ermeyecek mi?
51- Onlara sözü uladık durduk, yani Kur'ân âyetlerini birbiri ardınca
göndermeye devam ettik ki düşüneler, dinleyip düşünüp de iman edeler
diye.
52-54- Bundan, yani Kur'ân'dan önce kitap verdiklerimiz, yahudilerden
içlerinde Ebu Rifaa bulunan on kişi iman etmiş, kendilerine eziyet
edilmişti. İncil ehlinden kırk kişi Resulullah'a peygamberliğinden önce
iman etmişlerdi; otuz ikisi Cafer b. Ebu Talib ile beraber
Habeşistan'dan gelmiş, sekizi de Bahîra, Ebrehe, Eşref, Amir, Eymen,
İdris, Nâfi' ve Temim Şam'dan gelmişlerdi. Bu âyetin indirilmesine sebep
bunlar olmuş ise de âyetin mânâsının gelişine göre kitap ehlinden bütün
iman edenleri içine almaktadır. Buna onlar, haklarında sözü
uladıklarımız değil de onlar iman ediyorlar iki kere, biri önceden
İslâmları biri de sonradan İslâm oluşları üzerine kötülüğü iyilikle
savarlar, günahları ibadet ve taat ile giderirler, çünkü "Muhakkak ki
iyilikler, kötülükleri giderir." (Hûd, 11/114) âyeti açıktır. Peygamber
efendimiz, Muaz (r.a)'a demiştir ki, "Kötülüğün arkasından bir iyilik
yap, onu mahveder." Bununla beraber, ezayı, yumuşaklıkla; kötülüğü,
iyilikle; şerri, hayır ile; bilgisizliği ilim ile; öfkeyi, yutmakla;
şirki "Allah'tan başka ilâh olmadığına şehadet etmekle" diye de tefsir
etmişlerdir. Dilimizde:
İyiliğe iyilik her kişinin kârı (işi)
Kemliğe (kötülüğe) iyilik er kişinin kârı (işi)
diye meşhur olan söz de bu mânâyadır.
55- Sakat söz, Mücahid, eziyet ve sövmek demiş; Dahkâk, şirk demiş; İbnü
Zeyd, Resulullah''ın vasıflarını yahudilerin değiştirmesi demiştir.
Ondan yüz çevirirler "Boş bir şeye rastladıklarında vakar ile (oradan)
geçip giderler" (Furkan, 25/72) âyetine uyarak vakar ile. Bizim
amellerimiz bize, sizin amelleriniz size, diye ateşkes anlaşması
yaparlar. "Sizin dininiz size, benim dinim bana." (Kâfirûn, 109/6) demek
gibi. Bu selam, hayır dileme selamı değil. "Kendini bilmez kimseler
kendilerine laf attıklarında (incitmeksizin) 'selam!' derler (geçerler)"
(Furkan, 25/63) gibi veda selamıdır. Yani kavga etmeyelim, Allah'a
ısmarladık, yerindedir.
56- Doğrusu sen sevdiğine hidayet veremezsin. Burada hidayetten maksat
yalnız sözle iyiliğe sevk değil, bilfiil o yola eriştirmektir. Onun için
"Şüphesiz ki sen doğru yolu göstermektesin." (Şûrâ, 42/52) âyetine zıt
olmaz. Bu âyet evveline ve sonrasına bakarak Resulullah'ı teselli
içindir. Çünkü ilk önce merhamete layık görüldüğü için korkuttuğu,
müslüman olmalarını şiddetle istediği kavminin, yakından sevdiği
hemşehrilerinin, akrabasının, gelen hakka iman etmeyip bulundukları
halde ısrar etmeleri, Kur'ân'ı dinler dinlemez "Biz buna iman ettik, biz
önceden de müslümanlardan idik" diyen yabancıların aksine olarak
peygamberlik bereketinden mahrum kalmaları kendisini üzmüştü. Buharî,
Müslim ve diğer birçok hadis kitaplarında ve tefsirlerde bunun bilhassa
Ebu Talib sebebiyle indirildiği rivayet edilir. Bununla beraber,
Fahreddin Razî, bu âyetin görünüşünde Ebu Talib'in küfrüne bir delil
olmadığını özellikle hatırlatmıştır.
57-60- Sözün gelişine göre, indiriliş sebebi şu âyetle anlatılıyor
denebilir: Bir taraftan da doğrusun amma dediler biz o doğruya uyar,
seninle beraber olursak derhal çarpılır yerimizden yurdumuzdan oluruz.
HATF, yırtıcı kuşların av kapması gibi süratle çarpıp almaya denilir.
TEHATTUF da bu şekilde çarpılmaktır. Haris b. Osman b. Nevfel b. Abdi
Menaf, Resul-i Ekrem (s.a.v) efendimize gelmiş de demiş ki: "Biz
biliyoruz sen şüphesiz hak üzeresin ve fakat korkuyoruz, sana tabi olup
da Araplara muhalefet edersek, biz bir yiyimlik başız, bizi yerimizden
çarpıp, kapışıverirler." Buna cevap olarak buyuruluyor ki:
Ya biz onlara emin bir ev olan Harem'i mekan kılmadık mı? Atıf olup
Ma'tüfu mahzuftur. takdirindedir. Yani, biz onları koruyup da
mekanlarını emniyetli bir Harem kılmadık mı? Etrafında Arapların
çarpışıp durduğu Beytin hürmetiyle muhterem ve içindekiler için emniyet
evi bulunan bir Harem Ona her şeyin ürünleri toplanıp getirilecek, yani
iman edildiği takdirde çarpılıp alınmak şöyle dursun, emniyet ve hürmet
daha da artacak ve şimdiki gibi sınırlı bir şeklide toplanma ile
kalmayıp ilerde her taraftan her şeyin meyve ve ürünleri toplanıp
getirilecek. Kendi katımızdan bir rızık olmak üzere ve fakat onların
çoğu bilmezler de Allah'tan korkacakken başkalarından korkarlar.
Başkalarının çarpmasından değil, Allah'ın azabından korkulmak
gerektiğini hatırlatmak için buyuruluyor ki:
"Biz refahlarından gelirlerinden dolayı şımarmış nice memleketleri helak
etmişizdir..."
Meâl-i Şerifi
61- Şu halde, kendisine güzel bir vaadde bulunduğumuz, ardından ona
kavuşan kimse, (sırf) dünya hayatının geçici zevkini yaşattığımız ve
sonra kıyamet gününde (azab için) huzurumuza getirilenler arasında
bulunan kimse gibi midir?
62- O gün Allah onları çağırarak, "Benim ortaklarım olduklarını iddia
ettikleriniz, hani nerede?" diyecektir.
63- (O gün) haklarında azaba itilme, hükmü gerçekleşen kimseler,
"Rabbimiz! Biz nasıl azmışsak, işte bu azmışları da öylece azdırdık.
(Onların suçlarından) beri olduğumuzu sana arzederiz. Zaten onlar
aslında bizlere tapmıyorlardı." derler.
64- "(Allah'a koştuğunuz) ortaklarınızı çağırın!" denir, onlar da
çağırırlar; fakat kendilerine cevap vermezler ve (karşılarında) azabı
görürler. Ne olurdu (dünyada iken) doğru yola girselerdi!
65- O gün Allah onları çağırıp "Peygamberlere ne cevap verdiniz?"
diyecektir.
66- İşte o gün onlara bütün haberler kapkaranlık olmuştur; onlar
birbirlerine de soramayacaklardır.
67- Fakat tevbe ederek, iman edip iyi işler yapan kimseye gelince, o,
kurtuluşa erenler arasında olmayı umabilir.
68- Rabbin, dilediğini yaratır ve seçer. Onların seçim hakkı yoktur.
Allah, onların ortak koştuklarından münezzehtir ve şanı yücedir.
69- Rabbin,
onların, sinelerinde gizlediklerini de, açığa vurduklarını da bilir.
70- İşte O, Allah'tır. O'ndan başka tanrı yoktur. Önünde de, sonunda da
hamd O'nundur, hüküm O'nundur. Ve ancak O'na döndürüleceksiniz.
71- (Resulüm!) De ki: "Düşündünüz mü hiç, eğer Allah üzerinizde geceyi
tâ kıyamet gününe kadar aralıksız devam ettirse, Allah'tan başka size
ışık getirecek tanrı kimdir? Hâlâ işitmeyecek misiniz?"
72- De ki: "Haber verin bakayım, eğer Allah üzerinizde gündüzü ta
kıyamet gününe kadar aralıksız devam ettirse, Allah'tan başka, istirahat
edeceğiniz geceyi size getirecek tanrı kimdir? Hâlâ görmeyecek misiniz?"
73- Rahmetinden dolayı, Allah, geceyi ve gündüzü yarattı ki geceleyin
dinlenesiniz (gündüzün) ise O'nun lütuf ve kereminden (rızkınızı)
arayasınız. Umulur ki şükredersiniz.
74- Ve hele o gün Allah onları çağırarak: "Benim ortaklarım olduklarını
iddia ettikleriniz hani, nerede?" diyecektir.
75- (O gün) her ümmetten bir şahit çıkarır, "Haydin, kesin delilinizi
getirin!" deriz. O zaman bilirler ki, hakikat Allah'a aittir ve
uydurageldikleri şeyler (putlar) de kendilerinden ayrılıp
kaybolmuşlardır.
61-75- İhzar edilenlerden. İHZAR yakalanıp hakkın huzuruna getirilmek.
Biz onları kendi azdığımız gibi azdırdık, yani biz kendi hevamızla
azdığımız gibi onları da zorla değil kendi istekleriyle azdırdık. Onlar
bize tapmıyorlardı, kendi keyiflerine tapıyorlardı. Rabbin neyi dilerse
yaratır ve seçer. Yani dilediğini yaratır ve yarattıklarından dilediğini
de seçer beğenir. Peygamberlik, şefaat gibi yüksek işlere getirir.
Onların seçme hakkı yoktur. Bundan dolayı onların Allah'tan başka
ortaklar ve şefaatçiler seçmeye ve tayine hakları yoktur. Sermedi,
aralıksız, devamlı, demektir.
Meâl-i Şerifi
76- Karun, Musa'nın kavminden idi de, onlara karşı azgınlık etmişti. Biz
ona öyle hazineler vermiştik ki, anahtarlarını güçlü kuvvetli bir
topluluk zor taşırdı. Kavmi ona demişti ki: "Şımarma! Bil ki Allah
şımarıkları sevmez."
77- "Allah'ın sana verdiğinden (O'nun yolunda harcayarak) ahiret yurdunu
gözet, ama dünyadan da nasibini unutma! Allah'ın sana ihsan ettiği gibi,
sen de (insanlara) iyilik et. Yeryüzünde bozgunculuğu arzulama. Şüphesiz
ki Allah, bozguncuları sevmez."
78- Karun ise: "O (servet) bana ancak kendimdeki bilgi sayesinde
verildi." demiştir. Bilmiyor muydu ki Allah, kendinden önceki
nesillerden, ondan daha güçlü, ondan daha çok taraftarı olan kimseleri
helak etmişti. Günahkarlardan günahları sorulmaz (Allah onların hepsini
bilir).
79- Derken Karun, ihtişam içinde kavminin karşısına çıktı. Dünya
hayatını arzulayanlar, "Keşke Karun'a verilenin benzeri bizim de
olsaydı. Hakikat şu ki o, çok büyük devlet sahibidir" dediler.
80- Kendilerine ilim verilmiş olanlar ise, şöyle dediler: "Yazıklar
olsun size! İman edip iyi işler yapanlara göre Allah'ın mükafatı daha
üstündür. Ona da ancak sabredenler kavuşabilir."
81- Derken biz onu da, sarayını da yerin dibine geçirdik. Artık Allah'a
karşı kendisine yardım edecek taraftarları olmadığı gibi, o, kendini
savunup kurtarabilecek kimselerden de değildi.
82- Daha dün onun yerinde olmayı isteyenler de: "Demek ki Allah
kullarından dilediğine rızkı çok da, az da verir. Şayet Allah bize
lütufta bulunmuş olmasaydı, bizi de yerin dibine geçirirdi. Demek ki
inkârcılar iflah olmazmış" demeye başladılar.
76- Firavun siyasî zulüm ve baskıda alem (sembol) olduğu gibi, Karun da
malî baskı ve vurgunculukta alemdir. Bu şekilde Karun hikayesi,
ihtikarcı, vurguncu bir kapitalist kıssasıdır.
Musa'nın kavminden idi. Yani İsrail oğullarından ve Musa'nın
akrabasından idi. Derken onlara karşı azgınlık etti, vurgunculuk yaptı,
zekatını vermedi, Musa'ya isyan etti.
77-82- Ve dünyadan da nasibini unutma. Dünyadan nasibi, bazıları helal
dünya rızkı ve meşru dünya zevki diye anlamak istemişlerse de, o geçici
dünyanın kendisi demektir. Asıl dünyadan nasib ise "Dünya ahiretin
tarlasıdır." hadisi gereğince, ahiret için edinilen faydalı şeyler,
ahirete kalacak âmeldir. Yoksa dünyadan nasib bir kefendir.
"Bir kefen alma telaşı ile yokluk çölünden varlık pazarına birkaç çıplak
gelmiştir."
Yeryüzünde bozgunculuk aramaz. Bu kadar hazineyi saklayıp da serveti
hapsetmek aslında bozgundur. Kendimdeki ilim sayesinde bu ilme bazıları
ticaret ve iktisad ilmi demişler, bazıları da "el-kimya" ilmi
demişlerdir. Ya bilmiyor muydu? Yani, yalnız ilmi ile olsa önceki
nesiller içinde ondan daha kuvvetli ve daha çok servetli (Firavun gibi)
kimseleri Allah'ın helak etmiş olduğunu bilmiyor mu idi? Niye bu ilmi
ile istifade etmedi?
Halbuki suçlulara günahlarından soru da sorulmaz. Yani filan suçu,
günahı işleyen kimdir? diye araştırmak için ne şundan, ne bundan ve ne
de kendilerinden sorulmaya gerek görülmeksizin Allah tarafından
bilinmektedirler. Meleklerce de yüzlerinden bilinir ve derhal yaka paça
tutulurlar. "Suçlular simalarından tanınır, alınlarından ve ayaklarından
yakalanırlar." (Rahmân, 55/41).
Meâl-i Şerifi
83- İşte ahiret yurdu! Biz onu yeryüzünde böbürlenmeyi ve bozgunculuğu
arzulamayan kimselere veririz. (En güzel) akıbet, takva sahiplerinindir.
84- Kim bir iyilik getirirse ona ondan daha üstün karşılık vardır. Kim
bir kötülük getirirse, o kötülükleri işleyenler, ancak yaptıkları kadar
ceza görürler.
85- (Resulüm!) Kur'ân'ı (okumayı, tebliğ etmeyi ve ona uymayı) sana farz
kılan Allah, elbette seni (yine) dönülecek yere döndürecektir. De ki:
"Rabbim, kimin hidayetle geldiğini ve kimin apaçık bir sapıklık içinde
olduğunu en iyi bilendir."
86- Sen, bu kitabın sana vahyolunacağını ummuyordun. Bu ancak Rabbinden
bir rahmettir. O halde sakın kâfirlere arka çıkma!
87- Allah'ın âyetleri sana indirildikten sonra, artık sakın onlar seni
bu âyetlerden alıkoymasınlar. Rabbine davet et. Asla müşriklerden olma!
88- Allah ile birlikte başka bir tanrıya tapıp yalvarma! O'ndan başka
tanrı yoktur. O'nun zatından başka her şey helak olacaktır. Hüküm
O'nundur ve siz ancak O'na döndürüleceksiniz.
83- O ahiret evi, son yurd, yani cennet. Biz onu, o kimseler için
kılarız ki yeryüzünde böbürlenmeyi ve bozgunculuğu istemezler.
"Ulüvv"den maksat, ululanmak, imana tenezzül etmemek, kibirlenmek, kafa
tutmak; fesad ise, herhangi bir şeyi ve malları faydalanılabilecek
halden çıkarmak ve özellikle Rabbına isyan ile kendi nefsini heder
etmek, yok etmektir. Yani yeryüzünde Hakk'a karşı kibir ve ihtiras ile
Firavun gibi ululanmak, baskı yapmak da istemezler; Karun gibi baskı ve
isyan ile fesat da arzu etmezler. Hz. Ali (r.a) den rivayet edilir ki:
"Bu âyeti valilerden ve diğer kudreti bulunan insanlardan adalet ve
tevazu sahibi olanlar hakkında indi." der imiş. Hatem-i Tâî'nin oğlu
Adiy, Peygamber efendimizin huzuruna geldiği zaman kendisine bir minder
konulmuştu, o yere oturdu. Peygamber efendimiz de: "Ben şehadet ederim
ki sen yeryüzünde ne ululuk, ne fesat arzu etmiyorsun buyurdu; bunun
üzerine derhal müslüman oldu". Tâbiîn'den Fudayl bu âyeti okur okur,
burada bütün emeller gitti, dermiş.Ömer b. Abdulaziz de, vefatına kadar
bu âyeti tekrar tekrar okur, dururmuş. Ve o güzel akibet, Cennet korunan
muttakiler içindir. Bu cümlenin tekrardan ibaret olmaması için ayrıca
bir faydayı ifade ettiğinde şüphe yoktur. Kendileri Firavun ve Karun
gibi olmayı arzu etmemekle beraber Firavun ve Karun gibilerin ortaya
çıkmasına meydan vermemek için de sakınıp korunan muttakiler, demek
olur. Biraz sonra "Sakın kâfirlere arka çıkma", "Sakın müşriklerden
olma" âyetleri de bunu açıklar.
84- İyi amma ahirette ne var? Her kim iyilikle gelirse, o takva ile
sonunda Hakk'ın huzuruna varırsa o vakit ona ondan daha hayırlısı, daha
güzeli var, daha güzeli, daha fazlası. Her kim de kötülükle gelirse
artık o kötülükleri yapanlar, ancak yaptıkları ile cezalanırlar.
Kötülüğün cezası onun gibi kötülük olur, güzellik olmaz.
85- Herhalde sana bu Kur'ân'ı farz kılan, yani bu Kur'ân ile ameli farz
kılan Cenab-ı Hak elbette seni dönülecek yere döndürecektir. Bu âyet
Mekke'den hicret esnasında Cuhfe'de indiğine göre, meâd, ölüm;
döndürmekten maksat ise Mekke'ye geri döndürülmedir. Yani ahirete
irtihal etmeden önce seni bu çıktığın yere geri getirecek, Mekke'yi
fethettirecektir.
86-87- Hem sen bu kitabın sana indirileceğini umuyor değildin. Okur
yazar değildin. Ancak bu, Rabbinden bir rahmet olarak indirildi. İşte
geri gelmen de, böyle ümid edilmezken yalnızca Rabbinden bir nimet
olarak meydana gelecektir. O halde sakın kâfirlere arka çıkma,
topluluklarına katılıp, küfürlerine kuvvet vermekten korun. Ve sakın o
kâfirler seni, Allah'ın âyetlerinden alıkoymasınlar. Geçmişe ve geleceğe
ait bu haberler, bu vaadler, bu emirler bu yasaklar hep Allah'ın
âyetleridir. Bunların sana indirildikten sonra, tebliğinden, tatbikinden
vazgeçirtmesinler. Ve Rabbine davet et, herkesi O'na ibadet ve tevhide
çağır ve sakın o müşriklerden olma, yani
88- Allah'ın yanında diğer bir ilâha çağırma O'ndan başka ilâh yok,
O'nun yüzünden başka her şey helak olacaktır. Yani O'nun zatından başka
herşey, her mevcud aslında, yokluk demektir. Çünkü O'ndan başka her
şeyin varlığı kendinden değil, Allah Teâlâ'ya dayandığından her an yok
olmayı kabul edici ve yok olmaya hazır olmakla aslında yok demektir veya
yok olacaktır. Ancak O zatında diri, ezelî ve ebedî, varlığı kendisiyle
var olandır. Çoğunun tercih ettiği mânâ budur. Diğer bir mânâya göre,
"vech", kastedilen ve yönelinen yön mânâsına olarak O'nun yüzünden, yani
O'nun rıza ve hoşnutluğu kastedilen yönden başka, her şey helaktedir
demek olur ki, ahiret nimetlerinin fani, geçici olmadığını anlatır. Bir
de her şeyin Allah Teâlâ'ya yönelik yüzü, Allah'ın ilmindeki gerçek
şekli demek olur ki, her şeyin Allah'a dönüşü bununladır. Hüküm O'nun,
başkasının değil. O'ndan başka hüküm ve hükümet, kanun çıkarmaya ve
kanun yapmaya kalkışanların hepsinin hükmü bozulur, ancak O'nunki
bozulmaz ve hep O'na döndürüleceksiniz, hepiniz ölümünüzden sonra O'nun
huzuruna götürülecek, mahkeme olunacak, ona göre cezanız, mükafatınız ne
ise alacaksınız. İşte bütün kıssaların sonu işte bu "Ve hep O'na
döndürüleceksiniz." hükmüdür. Kimin haddinedir ki bu hükme boyun
eğmesin!