Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nda, yasama, yürütme ve yargı organlarının görev ve yetkileri belirtilmiştir. Yasama yetkisi, Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne (TBMM), yürütme yetkisi ise Cumhurbaşkanına ve Bakanlar Kurulu’na, yargı yetkisi de bağımsız mahkemelere ve hakimlere aittir. Bu görev ve yetkilerin ayrıntılı tanım ve sınırları anayasada hangi maddelerde yer alır ve tam olarak ne şekildedir? Bu organların görev ve yetkileri, anayasa dışındaki yasalarda ne kadar ve nasıl düzenlenebilmektedir? Her bir devlet organının yetkileri çerçevesinde, bir diğerinin görevlerine ve yetkilerine müdahale etmesi mümkün müdür, böyle bir durum yaşandığında bunun sonuçları ve yaptırımları nelerdir?
Türkiye’deki devlet organlarının görev ve yetkileri, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nda belirlenmiştir. İlgili anayasa maddelerine göre bu organların yetki ve görevleri şu şekildedir:
- Yasama yetkisini kullanmak ve kanunlar çıkarmak.
- Bakanlar Kurulu’nu denetlemek.
- Türkiye Cumhuriyeti’nin iç ve dış politikasını belirlemek.
- Devlet bütçesini onaylamak.
- Cumhurbaşkanı’nı seçmek ve görevden almak.
- Türkiye Cumhuriyeti’nin savaşa girmesine karar vermek.
- Anayasa değişiklik tekliflerini görüşmek ve kabul etmek.
- Kanunları çıkarma yetkisi.
- Bakanlar Kurulu’nu denetleme ve yürütme organının çalışmasını denetleme yetkisi.
TERİMLER:
- Yasama yetkisi: Yasama organının, yasaları yapma ve düzenleme yetkisi.
- Kanunları uygulamak ve yürütmek.
- Devletin iç ve dış politikasını yönetmek.
- Türkiye Cumhuriyeti’ni temsil etmek.
- Devlet bütçesini hazırlamak ve uygulamak.
- Yabancı devletlerle diplomatik ilişkileri yürütmek.
- Cumhurbaşkanı, devletin başı olarak Anayasa’yı temsil etmek ve Koruma görevini yerine getirmektedir.
- Yürütme yetkisini kullanma.
- Cumhurbaşkanı, Bakanlar Kurulu’nu atama ve görevden alma yetkisine sahiptir.
TERİMLER:
- Yürütme yetkisi: Yürütme organının, devletin günlük işlerini yönetme ve icra etme yetkisi.
- Adaleti sağlamak ve yargılamayı gerçekleştirmek.
- Hukukun üstünlüğünü korumak.
- Bireyler arasındaki anlaşmazlıkları çözmek.
- Hukukun uygulanmasını sağlamak.
- Hukuki uyuşmazlıkları çözme yetkisi.
- Yargılamayı gerçekleştirme ve karar verme yetkisi.
TERİMLER:
- Hukukun üstünlüğü: Hukukun, devlet ve bireyler arasında en üstün otorite olduğu ilkesi.
- Bağımsız mahkemeler: Hükümet veya diğer dış etkenlerin etkisinden bağımsız olarak adaleti sağlayan mahkemelerdir.
Her devlet organının yetkileri çerçevesinde, diğer organların görevlerine ve yetkilerine müdahale etmesi anayasa tarafından belirlenen sınırlar içinde mümkündür. Anayasa, devlet organlarının birbirini dengelemesini ve birinin yetkilerini aşmasını önlemeyi amaçlar. Eğer bir devlet organı başka bir organın yetkilerine müdahale ederse, bu demokratik dengeyi bozar ve anayasa ihlali olarak kabul edilir.
Eğer bir devlet organı anayasanın belirlediği yetki sınırlarını aşarsa, bu durum anayasa hükümlerine aykırıdır ve hukuki sonuçları doğurur. Her devlet organı kendi yetki alanında faaliyet göstermeli ve diğer organların yetkilerini ihlal etmemelidir. Anayasal sınırları aşan bir müdahale durumunda, diğer organlar veya vatandaşlar bu durumu Anayasa Mahkemesi’ne başvurarak iptal talebinde bulunabilir veya hukuki yaptırımlar uygulanabilir.
Türkiye Cumhuriyeti’nde, devlet organlarının görev ve yetkileri sadece Anayasa ile sınırlıdır. Ancak, anayasa dışındaki yasalarda (kanunlar, tüzükler ve yönetmelikler) bazı yetki ve görevlerin detayları düzenlenebilir. Bu yasalar, Anayasa’ya aykırı olmamak şartıyla devlet organlarının yetkilerini ve görevlerini düzenleyebilir. Ancak anayasaya aykırı şekilde yetki ve görevlerin genişletilmesi veya sınırlanması mümkün değildir.
Özetlemek gerekirse, Türkiye’de devlet organlarının görev ve yetkileri anayasada belirtilir ve yetkileri çerçevesinde hareket etmeleri gerekmektedir. Anayasa dışındaki yasalar, bu yetkilerin ayrıntılarını düzenleyebilir, ancak anayasanın belirlediği sınırları aşmamalıdır. Her bir organın kendi yetki alanına müdahale etmesi anayasa ihlali olarak kabul edilir ve bu durumda hukuki yaptırımlar uygulanabilir.