AB: (Avrupa Birliği) 1959 Yılında 6 Batı Avrupa ülkesinin (Almanya, Fransa, İtalya, Belçika, Hollanda, Luxemburg) kurmuş olduğu ekonomik-politik birlik.Şu an 27 üye ülkeden oluşmaktadır. (Almanya, Fransa, İngiltere, Hollanda, Belçika, İtalya, Lüxemburg, Avusturya, Danimarka, İspanya, Portekiz, İsveç, Yunanistan, Finlandya,İspanya, Bulgaristan, Romanya, Kıbrıs, İrlanda, Polonya,) Başlangıçta ekonomik temelde gelişen birlik, günümüzde sosyal, siyasal, hukuki, ekonomik ve askeri işbirliğini esas almaktadır.
AB (Avrupa Birliği), aslında birbirinden farklı, ancak birbirini tamamlayan üç topluluğun oluşturduğu birliktir. Bu topluluklar; Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu, Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu ve Avrupa Ekonomik Topluluğudur. Bunlardan ilk ikisi kendi özel konularıyla ilgilenirler. Avrupa Ekonomik Topluluğu ise onların dışında kalan tüm ekonomik konuları kapsar. 1994’e kadar Avrupa Topluluğu ya da Avrupa Ortak Pazarı ifadeleri kullanılmıştır. Birlik, Avrupa Topluluğu olarak, Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu Antlaşması’nı imzalayan altı ülkenin (Altılar) bu yolda daha ileri bir adım atarak bir “Gümrük Birliği” kurmak üzere, Roma Antlaşmasını imzalamalarıyla ortaya çıkmıştır. 25 Mart 1957’de imzalanan Roma Antlaşması ile Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu da kurulmuştur.
Roma Antlaşması’nda bir iktisadi birleşme şekli olarak Gümrük Birliği öngörülüyordu. Diğer bir deyişle, altı kurucu ülke olan Almanya, Fransa, İtalya, Belçika, Hollanda, Lüksemburg’un aralarındaki gümrük tarifelerini ve öteki dış ticaret kısıtlamalarını kaldırmaları ve dışarıya karşı bir ortak gümrük tarifesi uygulamaları kabul ediliyordu. Bununla birlikte, Roma antlaşması’nda öngörülen amaçlar bundan daha ileri idi. Şöyle ki, Gümrük Birliği’nden öteye, bölge içinde üretim faktörlerinin serbest dolaşımı sağlanarak bir ortak pazara geçilmesi ve oradan da ekonomik, mali ve sosyal politikaların uyumlulaştırılarak bir iktisadi birlik kurulması amaçlanmıştır.
Roma Antlaşması’nın uzun vadedeki amacının Batı Avrupa ülkeleri arasındaki bir siyasal birliği gerçekleştirmek olduğu söylenebilir. Avrupa Birliği’nin bu amaca ulaşmak için benimsediği bazı ortak politikalar vardır. Bunlar arasında örneğin ortak tarım politikası, ortak rekabet politikası gibi politikalar yer alır. Uzun vadede üye ülkelerin hukuk sistemlerinde yakınlaşma söz konusudur. Avrupa Topluluğunun üye sayısı 1 Ocak 1973’de İngiltere, İrlanda ve Danimarka’nın katılımı ile dokuza, 1 Ocak 1981’de Yunanistan’ın katılımı ile ona, 1 Ocak 1986’da İspanya ve Portekiz’in katılımı ile 12’ye çıkmıştır. Avusturya, İsveç ve Finlandiya ise 1 Ocak 1995 tarihinden itibaren Birliğe üye olmuşlardır.
Norveç ise halk oylaması sonucu üyeliği reddetmiştir. Böylece üye sayısı 15 olmuştur. AB genişleme çalışmalarına ağırlık vermiş, reel sosyalist blokun çözülmesinden sonra Orta ve Doğu Avrupa’da bağımsızlığına kavuşan ülkekerin çoğu, bazı sosyal,ekonomik ve politik rehabilitasyonların ardından birliğe dahil edilmiştir. Mevcut durumda, yaşadığı iç sıkıtılar ve çatışmalardan dolayı Sırbistan’ın dışında, Avrupa kıtasındaki tüm ülkeler Birliğe üye olmuşlardır. Türkiye Cumhuriyeti ise AB’nin ilk kuruluş yıllarında (1956) tam üyelik başvurusu yapmış, 1964 Ankara Anlaşması ile aday üye olmuş, ancak yaşanan sorunlardan dolayı tam üyelik henüz gerçekleşmemiştir.
Avrupa Birliği’nin ana organları ve İşlevleri:
A)Konsey:
Konsey, her üye devletin hükümet üyelerinden birinin katılmasıyla oluşan bir organdır. Genellikle Konsey toplantılarına, üye devletlerin Dışişleri Bakanları katılmaktadır. Konseyin görevi, üye devletlerin genel ekonomik politikalarının eşgüdümünü sağlamak ve Roma Antlaşması’nda öngörülen amaçların gerçekleştirilmesine yönelik kararlar almaktır. Konsey kimi kararlarını salt çoğunlukla alırken, kimi durumlarda da, nitelikli çoğunluk ya da oy birliği aranmaktadır. Nitelikli çoğunlukta, her üye ülkenin oy ağırlığı bu ülkenin nüfus ve diğer özelliklerine göre belirlenmektedir.
B)Komisyon:
Komisyon üyelerinin seçimi üye devletlerin ortak olurları ile gerçekleştirilmektedir. Üyeler, görevleri boyunca, hiçbir hükümet veya kuruluştan yönerge isteyemez ve alamazlar. Komisyonun görevleri, Roma Antlaşması gereğince alınan kararların uygulanmasını denetlemek, bazı durumlarda tavsiye ve görüşler bildirmek, her yıl Birliğin çalışmaları hakkında genel bir rapor hazırlamaktır. Komisyon kararları üyelerin çoğunluğu ile alınır. Komisyon, Uygulamada AB’nin motoru konumundadır.
C)Avrupa Parlamentosu:
Bu organ, Roma Antlaşmasında, önce Meclis diye anılmış fakat, 1962’de Avrupa Parlamentosu adını almıştır. AP üyeler, her üye devlette halk tarafından doğrudan seçilmektedir. Her üye ülkenin belirli bir parlamenter kontenjanının bulunduğu bu organdaki siyasal gruplar şunlardır: Sosyalistler, Hıristiyan Demokratlar, Avrupa Demokratları, Komünistler, Liberaller, Reformistler, Avrupa İlerici Demokratlar, Avrupa Sağı Yeşiller ve Bağımsızlar. Parlamento, yılda birer hafta süreli, on dört toplantı, bazen de bunlar dışında olağanüstü toplantılar yapar. AP’nin başlıca görevi denetim ve danışmadır. Parlamento, Konsey ve Komisyon’un işlemlerini denetlemektedir. AP.’nin Birlik bütçesi üzerindeki yetkileri artmıştır. Ancak, henüz bağlayıcı karar alma yetkisi bulunmamaktadır.
D)Adalet Divanı:
AB’nin yargı organıdır. 13 yargıç ve bunlara yardımcı olan savcılardan oluşmaktadır. Adalet Divanı’nın görevi Roma Antlaşması’nın yorum ve uygulanmasında hukuka uygunluğu sağlamaktır. Adalet Divanı’na aday ve tam üye ülkelerden gerçek ve tüzel kişiler başvurabilir. Kararlar oyçokluğu ile alınır, bağlayıcıdır ve temyiz edilemez.
E)Ekonomik ve Sosyal Komite:
Birliğin, ekonomik ve toplumsal konularda, danışma organıdır. Komite üyeleri, dört yıl için, Konsey tarafından seçilmektedirler ve ulusal devletlerinden bağımsız olup, hiç bir devlet veya kuruluştan direktif alamazlar.
F)Avrupa Konseyi:
1974 Paris Konferansı kararına göre oluşmuş bir “zirve konferansı”dır. Bakanlar Konseyi’nin üzerinde bir yetkiye sahiptir. Her üye ülkenin hükümet ya da devlet başkanlarından, Fransa’nın ise, iç hukuku gereği, hem hükümet hem de devlet başkanlarından oluşur. Birlik içinde yaşamsal önem taşıyan durumlarda kararlar alır ve alınan kararlar bağlayıcı niteliktedir. Birlik mevzuatını oluşturur.
Birliğin ayrıca, Avrupa Sosyal Fonu, Avrupa Yatırım Bankası, Avrupa Parasal İşbirliği Fonu gibi mali kuruluşları vardır.
Avrupa Birliği’nin genel merkezi, Komisyon toplantılarının yapıldığı Brüksel’dir. Parlamento’nun merkezi Strasburg ve Lüksemburg, Adalet Divanı’nın merkezi ise Lüksemburg’dur. 1 Temmuz 1987 yılında, Avrupa Topluluğu ülkeleri “Avrupa Tek Senedi”ni kabul etmişlerdir. Avrupa Tek Senedi, Roma Antlaşması’nın yeniden düzenlenmesi ve güncelleştirilmesi için oluşturulmuş olan belgedir.
9-10 Aralık 1991’de Hollanda’nın Maastricht kentinde bir araya gelen Topluluk liderleri, 1999 yılına kadar ortak para birimine geçme kararı almışlardır. İngiltere’nin ve Danimarka’nın buna katılmama istekleri kabul edilmiştir. Ayrıca ortak bir savunma politikasının temelleri atılmıştır. Maastricht Antlaşması 1 Kasım 1993’te yürürlüğe girmiştir. Ayrıca 31 Aralık 1992’den itibaren yürürlüğe girmek üzere, Avrupa Birliği içinde mal hizmet, sermaye, işçi ve turist dolaşımındaki sınırlamalar kaldırılmıştır. Bunun dışında, ortak tarım, balıkçılık ve nükleer araştırma politikaları da mevcuttur.