12 Mart'la ilgili daha farklı bir yazı yazmaya hazırlanıyordum. Oral Çalışlar'ın yazısını gördüm. Çalışlar, 12 Mart'la henüz yüzleşilmediğini, hesaplaşılmadığını belirtiyor.***
Ben konuya 12 Mart'ın tarihsel boyutuyla, derinliğiyle eğilmek istiyordum ve esasen bu yazıyı da o doğrultuda yazacaktım. Oysa Oral, özellikle kendi (hüzünlü) deneyimlerinden hareket ederek solun benimsediği şiddet, sola uygulanan şiddet, Türkiye'nin 1971 sonrasında içine girdiği şiddet sarmalını sorguluyor.
Gördüğüm kadarıyla bu muhtıra (ültimatom) yoluyla darbenin 45. yılında çıkan tek yazıydı.
Çok önemli bir nokta bu. Türkiye'deki politik şiddet
esasen 1960 darbesi
sonrasında başladı. Milli Birlik Komitesi,
Başbakan Menderes'
i ve iki bakanı idam etti. 12 Mart muhtırası sonrasında da 'üçe üç'
denerek Deniz Gezmiş ve iki arkadaşı
asıldı.
Hadise bununla sınırlı değildi. 1959 Küba Devrimi
'nin verdiği coşkuyla ve 1968 Avrupa gençlik hareketini çok yanlış yorumlayarak
gençlik şiddeti bir politik yöntem olarak benimsemişti.
Bu benimseyiş sadece 1968 olaylarının
yanlış yorumlanmasından kaynaklanmıyordu. O dönemde, solun bütün fraksiyonları 'devrim
' kavramını militarist
bir muhakemeyle benimsiyordu. Lenin, Mao ve Mustafa Kemal
devrimleri bu esinin ana kaynaklarıydı. Fakat çok hassas bir konu daha vardı. Neredeyse tüm fraksiyonlar, Türk modernleşmesinin
askeri bir modernleşme olduğunu görerek, bilerek, Jön Türk/ Kemalist
gelenekten türeyen bir mantıkla militarizme dayanmayan bir sol hareket olabileceğini düşünemiyordu.
1970'lerde dünyada yükselen silahlı mücadele düşüncesi, ürettiği Baader-Meinhof, Kızıl Tugaylar
gibi örgütler bir yandan Ho Şi Minh, Pol Pot
gibi akımlar öte yandan bu çizgiyi kalınlaştırmıştı.
***
Devlet bu harekete karşı tedbir
alacaktı. Ayrıca dünyada Soğuk Savaş
vardı. Bir ileri NATO karakolu
olarak Türkiye'nin sol harekete
göz yumması düşünülmezdi. Bu durum iki sonuç doğurdu.
Birincisi devlet hamlesi çok kapsamlıydı. NATO planları çerçevesindeki Gladio
örgütlenmesi Türkiye'de de Kontrgerilla
olarak ortaya çıktı. Kontrgerilla ilk elde fark edilemedi. Sonra da artık kimsenin fark edemeyeceği kadar dallanıp budaklandı. Derken devlet sokak faşizmini
devreye soktu ve Ülkücüleri
harekete geçirdi. 1975-80
arasındaki hareket, o kontrgerilla
, derin devlet, Gladio
aracılığıyla solu sokakta yok etme faaliyetiydi.
İkinci sonuç devletin nefret yüküydü. Devlet sola karşı akıl almaz bir kinle
doluydu. Özellikle 1945
'ten başlayarak devlet komünizmden
korkuyor, nefret ediyordu. Halk bu olumsuz tutumu benimsiyordu. Kıyım
da o derecede acımasız, ağır, trajik
oldu.
***
Çalışlar'ın yazısı bu yüzleşmenin yapılmadığını belirtiyor. Evet, yapılmadı. Türkiye, Gladio
ile, derin devletle
, ülkücü hareketin
1970'lerdeki iç yüzüyle, kontrgerillayla
hesaplaşmadı. Ecevit,
bütün saflığıyla bu hareketi ortaya çıkarmaya çalışmıştı. Sonra kontrgerilla onu ortadan kaldırmayı denedi. En nihayet kendisi o derin devletle özdeşleşti
demeyeyim de dirsek dirseğe
geldi. Bahsettiğimiz bu hesaplaşma bir gün gerçekleşecek mi, ondan da emin değilim. Dostum Oral Çalışlar
'ın yazısı kökleri 12 Mart döneminde olan
bu konuyu öncelikle ele almama yol açtı. Şimdi kendi söyleyeceklerime dönebilirim.