Makedonya Kralı III. Aleksandros veya yaygın adıyla Büyük İskender, tarihteki en iyi fatihlerden biri olarak bilinir. M.Ö 323 (Hristiyanlıktan Önce) öIümüne kadar, Yunanistan, Mısır, Pers İmparatorluğu, Batı Hindistan ve bu ülkelerin arasındaki kıtaları yönetiyordu. 32 yaşında öIen bir adam için hiç fena değildi.
Onun kısa hayatındaki başarılar kadar olan öIümünün detayları gizemini koruyor. Bilen kişiler asırlardır öIümünün asıl sebeplerini tartışıyorlar. Sıtma, s∂vaş yarasından enf∈ksiyon kapma, aIkolden zehirlenme veya dūşmanlarının onu zehirlemiş olması gibi çeşitli teoriler mevcut.
Yeni bir teori ise İskender’in cenazesinde tam olarak öImemesi.
Geçmişe bir göz atalım ve onun öIümüyle ilgili neler biliyoruz, ona bakalım. Sonrasında ise öIümüyle ilgili yayılmış olan teorilere bakalım.
Pers Devletine olan fethine M.Ö 334 başladı. 20 yıl sonra, Hindistan’ın fethine yaklaşmışken askerler yoruldu ve eve dönmek istedi. İskender askerlerin Babil’e dönüp dinlenme fikrini kabul etti ve isyandan sonraki fetihler için plan yapmaya başladı.
10 ve 11 temmuz geceleri arasında, M.Ö 323, İskender 2 hafta önce başlayan hastalıktan sonra öIdü. İskender, alemci biri olarak bilinir, zamanının çoğunu komandolarıyla ¡çki içip parti yaparak geçirirdi. Ondan sonra, ateşlendi, sesi kısıldı, ve acι içinde öIdü.
Onun öIümü makedonya imparatorluğunun sonu geldiğinin işaretiydi, çünkü komandoları imparatorluğu kendi aralarında bölüştürdü. İskender’in karısı (Roxane) ve genç oğlu (İskender 4) öIdürüldü ve aile soyu bitti.
Bu ani öIümün ve düşüşün tarihsel kaydı biraz belirsiz. Tıp bilgisi bugünkü gibi değildi ve bazı kaynaklar son günlerinin tanımı hakkında farklılık gösteriyor. Bu nedenle, tarihçiler ve uzmanlar kayıtların bize tıp bilgisi hakkında neler söylediğini anlamaya çalışıyorlar.
Popüler teorilerden biri ise İskender’in zehirlediği hakkında.
Bu gerçekdışı bir teori değil. Siyasi rekabetler herhangi bir yöneticinin pozisyonu zayıf kıldığı için tarihi dönemlerde suikast olağandışı değildi ve İskender’in fethettiği kişiler arasında bir çok dūşmanı vardı ve ordusunda çok sayıda hırslı kişiler vardı. Ordusunda birden fazla huysuz komando vardı ve hayatında bir kaç başarısız girişimleri olduğunu biliyoruz.
Bu teori için en olası aday, Makedonya valiliği için pozisyonundan çağrılmış ve İskender’in tarafından Babil’e gelmesi emredilmiş olan İskender’in generali Antipater. Antipater İskender’in annesi ile anlaşmazlık yaşadı ve emri öIüm cezası olarak görmesi mümkün. Sonuç olarak, oğluna zehri vermiş olabilir, oğlu İskender’in barmeniydi. (şarap dökücüsüydü)
Çoğu tarihi kaynak zehir teorisinden bahseder ama sadece bir söylenti olduğu için reddedilmiştir. İskender’in uzun süreli durumuna bakıldığında, onu bu kadar uzun sürede öIdürecek herhangi bir zehir o zamanın insanları tarafından bilinmiyordu. Zehre gelince, kurbanını ne kadar hızlı öIdürürse o kadar iyiydi.
Ancak, son araştırmalar İskender’in zehirden öIdürülmesinin olası 2 sebebi olduğunu keşfetti. Beyaz karacaot eski kaynaklarda bahsedilenlerle benzerlik gösteren semptomlara neden olan endemik bir bitkidir. İskender’in şarabına katıldığında, öIümüne sebep olmuş olabilir.
Bir başka sebep ise Yunanistandaki Styx nehrinin suyu. Su öIdürücü bileşik olan kalikeamisini içeriyor. Eğer kralın şarabına koyulmuşsa, farkında olmadan kralı öIdürürdü. (Kalikeamisin olarak bilinen yüksek reaktif kompleksler, bir alkin ve diğer organik bileşenlerden oluşur ve kanserli hücrelerdeki DNA’ya doğrudan saIdırabilir.)
İskender doğal nedenlerle de öImüş olabilir.
Bahsedildiği üzere, İskender ağır içiciydi ve çoğu günlerini arkadaşlarıyla içerek geçirirdi. Muhtemel sevdiğinin ve yakın arkadaşı Hesphestionın öIümü üzerine depresyona girdi. Büyük olasılıkla ani hastalığına yol açan aIkol zehirlenmesi geçirdi. Bu yıllar süren ağır s∂vaşIarIa ve s∂vaş yaralarıyla birleşince, en sonunda öIüme yakalanmasına yol açmış olabilir.
Birtakım hastalıklarda İskender’in öIümünün suçlusu olabilir. Sıtma ve tifo ateşini İskender’in semptolarına ve antik dünyanın bu bölümünde yaygın olan semptomlara sahiptir. Tifo bağırsak deIinmesi ve gelişen felç ile eşleştirilmiş yaygın bir doğal neden teorisidir. O ayrıca akut pankreas ile eşleşen Batı Nil virūsunden acι çekmiş olabilirdi. (ki bu da çok içmesiden kaynaklanmış olabilir.)
Bunlar Büyük İskender ‘i neyin öIdürdüğü ile ilgili yaygın teorilerdir.10 tarihçiye sorarsanız, muhtemelen onlarda size 10 farklı cevap verecektir. Ne yazık ki, İskender’in c∈sedi öIümünden sonra tarihi kayıtlardan silinmeden önce birçok kez taşındı. Eğer c∈sedine sahip olsaydık, bugünkü adli bilim, tartışmayı herkes için ve son kez çözebilirdi.
Bir Başka Yeni Teori
İskender’in öIümünden sonraki bir detayı açıklayabilecek yeni bir teori ortaya çıktı. Gōmülmeden önce bir haftadan fazla devlette yattı ( devlette yatmak, öIü bir memurun c∈sedinin, tabutun dışında veya içinde bir devlet binasına yerleştirilmesinin, halkın saygılarını ödemesinin bir geleneğidir.) Bu zaman boyunca c∈sedinin bozulma işaretlerini göstermediğinden bahsedilir. Bu garip özellik İskender’in ilahi doğasının bir işareti olmaktan çok adamları onu gōmmek için hazırladığında öImemiş olabileceğinin bir işaretiydi.
Yeni Zelanda’daki bilim insanlarından bir grup İskender’in öIümüyle ilgili bir olasılığa ışık tutuyor. Onun felci ve konuşma bozukluğu GBS olarak adlandırılan otoimmün bir hastalıktan dolayı olabilir. (Otoimmün hastalıklar, bağışıklık sisteminin yanlışlıkla vücudun normal dokularına saIdırdığı bir durumdur.)
Karında bakteri enf∈ksiyonu olarak başlayan GBS, bağışıklık sisteminin sinir sistemine saIdırmasına neden olur bu da felce neden olur. İskender’in hareket edemezken hala aklının başında olduğuna dair raporlar ile açıklanabilir. Akciğer kasları en sonunda nefesinin algılanamayacağı noktaya kadar büzüIürdü, ve komaya girerdi. Antik dönemlerde nabzını kontrol etmezlerdi ama yaşam belirtisi olan nefesini kontrol etmezlerdi. Kralın öIümünün ilan edilmesinden günler önce kralın hayatta olmuş olması mümkün olabilirdi.
Yeni teorinin ne kadar doğru olduğundan emin olamasak bile, öIümünü çevreleyen birçok olayları açıklayabiliriz. Bu yeni teori Büyük İskender’in öIümüyle ilgili olan tartışmaları bitirmiyor ama tarihçiler arasındaki sohbetleri canlandırıyor.
İLAYDA İNAN