Evet, o şarkı… Hani doğum günlerinde hep beraber söylediğiniz ve sözlerini “mutlu yıllar sanaaaa” diye değiştirdiğiniz…
Kendi kendine oluşmadı o şarkı herhalde değil mi? Elbette ki birisi bestelemiştir.
HEPİ BÖRTDEY
“Guinness Rekorlar Kitabı”na göre İngiliz dilinin en tanınmış şarkısıdır Happy Birthday. Ancak kime ait olduğu meselesi son derece tartışmalıdır. Zira söz ve müziği farklı zamanlarda ve farklı şekillerde biraraya getirilmiştir.
Şarkının bildiğimiz formuyla tarihi 1893’e kadar uzanır. Piyanist kardeşi Mildred Hill’in bestesini müdürü olduğu anaokulunda çocukları eğlendirmek için kullanan Patty Hill’in ilk söz yazarı olduğu düşünülmektedir. Ne var ki bu konuyla ilgili ciddi bir kanıt yoktur.
Bu ilk haliyle şarkının ismi “Good Morning To All” olarak geçmektedir. Sözleri günümüzde kullandığımız doğumgünü temasından tamamen farklıdır. İlk defa 1893 tarihli “Song Stories for the Kindergarten” kitabında ve 1899 tarihli “Song Stories for the Sunday School” koleksiyonunda yer almıştır.
KİMİN DOĞUM GÜNÜ?
Eserin “Happy Birthday To You” sözleriyle icra edilmesinin ne zaman başladığı belli değildir. Bu haliyle sözlerin üçüncü dizesinde genelde kimin doğum günü olduğu söylenir. İlk kayıtlı performans 1912 tarihine rastlar. Sözler “John” ismindeki kişinin doğum gününü kutlar ama John’un gerçek bir insan mı olduğu yoksa örnek olarak mı kullanıladığı belli değildir.
HUKUKİ TARTIŞMALAR
Kenbrew McLeod’a göre Hill kardeşlerin bestesi çalıntıdır. Horace Waters’ın 1858 tarihli “Good Night To You All” şarkısı da dahil olmak üzere benzer pek çok şarkıdan araklanmıştır. Bu iddialar reddedilmiş olsa da kaynakları eserin kime ait olduğu ile ilgili dava dosyaları ve araştırmalardır.
Aslında şarkının fikri haklarının beste ve söz tarihi nedeniyle koruma altında olmaması gerekir. Ancak beste ve güfte sürekli değiştiği için çeşitli şirketler ve kurumlar eser üzerinde hak sahibi olduklarını iddia etmişlerdir. Bunlardan en önemlisi Warner/Chappell grubudur.
Warner’ın iddiası aslında tamamen temelsiz değildir. 1935 yılında “Happy Birthday” şarkısının kullanılmayan bir dizesi olduğu gerçeğine ilave olarak şarkının kayıtlı bir kaç piyano icrasının haklarını alan Summy Company, daha o zamanlardan her performans üzerinde hak iddia etmiş ve şarkı her çalındığında kendilerine para ödenmesini istemiştir.
Hak sahibi Summy Company 1957 yılında Birchard & Company ile birleşmiş ve ismi Summy- Birchard olmuştur. Bahsi geçen kayıtta besteci Preston Ware, söz yazarı ise R.R. Forman olarak gözükür. Summy-Birchard 1970’te Birch Tree Group’un bir parçası olur. Nihayet 1988 yılında Warner/Chappell bu şirketi 25 milyon dolara satın alır.
EN ÇOK KAZANDIRAN
2008 yılında gelindiğinde Warner şarkıdan her sene ortalama 2 milyon dolar kazanmaktaydı. Yapılan araştırmalara göre Happy Birthday\ tek başına 50 milyon dolardan fazla kar üretmiştir. Bu bağlamda dünyanın en çok kazandıran şarkısıdır.
Ne var ki 2013 yılında açılan bir dava sonucunda mahkeme Warner/Chappell’in şarkının sadece spesifik bir kaydının haklarına sahip olduğuna karar verir. Böylece Happy Birthday, Amerika’da tamamen halka açık bir hale gelmiştir.
Avrupa Birliğinde ise şarkının üzerindeki hakların son kullanma tarihi 2017 başında kendiliğinden gelmiş ve doğum günleri özgür kılınmıştır.