Fonolojik Bozukluk Nedir ?
Fonolojik bozukluk, bir çocuk, yaşına göre normalde kullanılan konuşma için gerekli olan sesleri veya bazılarını üretme yeteneğini geliştirmediğinde ortaya çıkar.
Fonolojik bozukluk, artikülasyon bozukluğu, gelişimsel artikülasyon bozukluğu veya konuşma sesi üretim bozukluğu olarak da adlandırılır. Bilinen bir neden yoksa, bazen “gelişimsel fonolojik bozukluk” denir. Nedenin nörolojik kökenli olduğu biliniyorsa , ” dizartriya ” veya “dispraksi” adları sıklıkla kullanılır. Fonolojik bozukluk, çocuğun kendi yaş grubundan beklenen düzeyde kelime sesleri çıkarmaması nedeniyle konuşma yapamaması ile karakterizedir.
Fonolojik bozukluğun birçok farklı seviyesi vardır. Bunlar, bir çocuğun yakın aile üyeleri için bile tamamen anlaşılmaz olduğu konuşmalardan, herkesin anlayabileceği, ancak bazı seslerin biraz yanlış anlaşıldığı konuşmaya kadar uzanır. Fonolojik bozukluğun tedavisi sadece çocuğun gelişimi için konuşma sesleri oluşturabilmenin yanı sıra, başka nedenlerle de önemlidir. Konuşma sesleri oluşturmada problem yaşayan çocukların, yazım veya okuma gibi konularda akademik problemleri olabilir. Ayrıca, akranlarından farklı sesler çıkaran çocuklar kendilerini hayal kırıklığına uğramış ve alay konusu olarak bulabilirler ve oyun ya da sınıf etkinliklerine katılmaya daha az istekli olabilirler.
Fonolojik Bozukluk Belirtileri
Fonolojik bozukluk belirtileri, çocuğun yaşına göre önemli ölçüde değişir. Fonolojik bozukluğu olan çocuk konuşma seslerini kendi yaşıtlarından daha yavaş geliştirdiği için bu bozukluğu saptamak çoğu zaman zordur; Bununla birlikte, genellikle, bunları aynı sırayla geliştirir. Bu nedenle, dört yaşındaki bir çocuk için normal olabilecek konuşma, altı yaşındaki bir çocuğun fonolojik bozukluğunun bir işareti olabilir.
Neredeyse tüm çocuklar aynı sırayla konuşma sesleri geliştirir. Ünsüz sesler, her biri sekiz sesin üç ana grubuna ayrılır: Erken sekiz, orta sekiz ve son sekiz. İlk sekiz, “m”, “b” ve “p” gibi ünsüz sesleri içerir. Orta sekiz, “t”, “g” ve “çi” gibi sesleri içerir ve son sekizinci bölüm “şi”, “ti”, “z” ve “zi” gibi daha karmaşık sesleri içerir. Pek çok çocuk normalde sekiz yaşında olana kadar sekiz sesler grubunun aşamalarını tam olarak tamamlayamaz. Çocuklar normal olarak konuşma sesi becerileri geliştirdikçe, yapılan çok yaygın bazı hatalar vardır. Bunlar seslerin ihmal edilmesini içerir. Sık sık sözcüklerin sonunda), seslerin bozulması veya bir sesin diğeriyle değiştirilmesi durumu gözlemlenir. Çoğu zaman çocuk, telaffuz edemeyeceği bir ses için daha kolay söyleyebileceği bir sesi tercih eder.
Fonolojik Bozukluk Teşhisi
Tanı fonolojik bozukluk durumu olan çocuğun yaşına büyük ölçüde bağlıdır. Dört yaşında olan çocuklar, yaşlarına göre normal gelişime bağlı konuşma üretim zorluklarına sahip olabilirken, sekiz yaşında olan ve aynı hataları yapan çocuklar fonolojik bozukluğa sahip olabilirler.
Fonolojik bozukluğu olan çocuklarda konuşma sesi düzeni genellikle normal gelişmekte olan küçük yaştaki çocuklarınkine benzemektedir. Bununla birlikte, konuşma ses becerileri daha yavaş gelişir, bu nedenle yaş fonolojik bozukluğun tanısını belirlemede önemli bir faktördür.
Fonolojik bozukluk tanısını araştırırken, genellikle doktorun belirti ve semptomların diğer olası nedenlerini kontrol etmesi önerilir. Çocuğun işitmesi kontrol edilmelidir, çünkü bir çocuk, iyi duymadığı konuşma seslerini taklit edilemez ve iyi öğrenemez. Okul çağındaki çocuklarda, okuduğunu anlama, fonolojik bozukluğa ek olarak bazen mevcut olan diğer dil bozukluklarını keşfetmek için kontrol edilmelidir. Herhangi bir genel gelişim gecikmesi de hekim tarafından kontrol edilmelidir. Ana dili İngilizce dışında olan bir çocuk için konuşma sesleri ile ilgili problemlerin çocuğun diller arasındaki seslerin zayıf geçişinden kaynaklanabileceğini hatırlamak önemlidir. Bu nedenle, Farklı bir ana dili olan bir çocuğu teşhis ederken, testlerin çocuğun ana dili ve aynı zamanda İngilizce’yi içermesi önerilir. Ayrıca, ülkenin bazı bölgelerinde, bazı kelimelerin normal telaffuzunun, ülkenin diğer bölgelerindeki telaffuzundan farklı olduğu unutulmamalıdır. Bu nedenle, bir çocuğun arka plan ve geçmişi, tanı koymada çok önemli olabilir.
Tanı için ilk kriter çocuğun konuşma yeteneğini geliştirmemesidir, yaş grubu için uygun olduğu düşünülen sesleri ifade edemiyor olmalıdır. Ayrıca, bu durum çocuğun evde, okulda ya da çocuğun hayatının diğer önemli yönlerinde sorunlara sebebiyet vermesidir. Çocuğun zihinsel engelli durumu, konuşma kasları sorunu veya işitme sorunları varsa ya da çevresel yoksunluk varsa, fonolojik bozukluğun tanısı hala uygun olabilir. Ancak teşhis, konuşma becerisinin yetersizliği çocuğun diğer problemlerinden daha büyük kabul edilirse yapılabilir.
Fonolojik Bozukluk Nedenleri
Fonolojik bozukluk, genellikle bozukluğun nedenine bağlı olarak üç kategoriye ayrılır. Bunun bir nedeni, dil veya ağız çatısı gibi konuşma sesi üretimi için gerekli alanlarda yapısal problemler veya anormalliklerdir. Bu anormallikler çocukların belirli sesler üretmesini zorlaştırır ve bazı durumlarda çocuğun sesleri üretmesini imkansız kılar. Fonolojik bozukluğa neden olan yapısal problem genellikle çocuğun dil terapisine girmeden önce tedavi edilmesine ihtiyaç duymaktadır. Bu tedavi özellikle yararlıdır, çünkü bu vakaların çoğunda yapısal problemin düzeltilmesi konuşma sesi probleminin düzeltilmesi ile sonuçlanır.
Fonolojik bozukluğun ikinci kategorisi nörolojik problemler veya anormalliklerin neden olduğu problemlerdir. Bu kategori, çocuğun tüm konuşma seslerini üretmesi için kaslar üzerinde yeterli ince motor kontrolüne izin vermeyen ağız kasları ile ilgili problemleri içerir. Fonolojik bozukluğun üçüncü kategorisi, bilinmeyen bir nedenin fonolojik bozukluğudur. Buna “gelişimsel fonolojik bozukluk” denir. Nedeni bilinmese de, çok fazla spekülasyon vardır. Olası nedenler hafif beyin anormallikleri, çocuğun ortamında kökleşmiş nedenler ve nörolojik sistemin gelişmemiş olması olabilir. Kesin bir neden henüz tespit edilmemiştir.
Fonolojik Bozukluk Tedavisi
Fonolojik bozuklukları olan çocuklar için konuşma dili patoloğu tarafından tedavi genellikle önerilir. Terapi çocuğun ihtiyaçlarına bağlı olarak farklılık gösterecektir. Bazen çocuğa, dilin nereye yerleştirileceği ve dudakların nasıl şekillendirileceği gibi sesin çıkarıldığı püf noktaları fiziksel yollarla gösterilir. Zor seslerin terapistle tekrarlanması tedavinin ayrılmaz bir parçasıdır . Bununla birlikte, daha şiddetli formları olan çocukların tedavi edilmesi gerektiği konusunda tartışmalar vardır. Bazı terapistler çocuk daha basit ses becerilerini geliştirmemiş olsa bile, gelişimde daha sonra öğrenilen seslerin öncelikle ele alınması gerektiğine inanır. Diğer terapistler ilk önce, fonolojik bozukluğu olan çocukları eğitmek daha kolay olduğu için, basit seslerin tedavi edilmesi gerektiğine inanırlar. Diğer bir düşünce, çocuğun bu seslerde ustalaştığında bir başarı hissi geliştirmesi ve daha istekli olarak tedaviye devam etmesidir.
Bazı sesleri üretmelerine izin vermeyen nörolojik veya yapısal sorunlar nedeniyle fonolojik bozukluğu olan çocuklara, üretebildikleri sesler aralığında yaklaşık alternatifleri bulmalarına yardımcı olurlar.