marmara adası
'nın doğu kıyısından, asmalı
'dan adanın içlerine doğru yola çıkarsanız, artan yükseltiyle birlikte bir süre sonra tırmanışa dönüşen yirmi dakikalık bir yürüyüşün ardından, küçük bir gölle karşılaşırsınız. öyle ki, bu göl hiçbir haritada bulunamaz. gölün suları mevsimden mevsime geniş bir mesafede çekilip birikir (ve belki de haritacıların kararlılığı, gölün bu istikrarsızlığına dayanır). diğer birçok adada olduğu gibi, marmara'da da yerleşim yerleri kıyı kesimlerinde konuşlanır; adanın, deniz dışındaki diğer tüm zenginlikleri, eğer en az bir kişi için "ekmek parası" vaat etmiyorsa, görece daha yüksek olan iç kesimlere terk edilir (bana söylenene göre, adanın kuzeyinde, palatya
'da bulunan mermer ocakları, ilkçağ'dan beri işletilmekteymiş). işte bu göl de o zenginliklerden yalnızca biri, ancak mermer ocaklarının binlerce yıldır bildiği ve ada sakinlerinin konuştuğu dili bilmediğinden, onlara cevap veremiyor olmalı. onu son ziyaret edişimde sularını epey içeri çekmiş ve kelimenin anlamının da ötesinde, içine kapanmıştı. çekilen sulardan geriye kalan ve gayet verimli olduğunu tahmin ettiğim toprak, gözden ırak kalınca gönülden de ırak kalmış gibiydi. gözlerim, hâlâ gölün bir denizkızının çıplaklığını andıran çıplaklığında asılıydı. bunun farkına tek başıma vardığımı söylersem, bu kafadan atıyorum demek olur, çünkü ben o çıplaklığa hayali tarlalar, köylüler, çevreciler vs. serpiştirirken, göl, çıkardığı irili ufaklı kabarcıklarla gözlerimi bu günahtan alıkoydu. yusuf'un*
, potifar
'ın karısının yanından kaçışına benzemişti bu. neyse ki gölün, asılıp yırtabileceğim bir harmanisi yoktu. gülümsüyordum. ------------------------------------------------------------------------------------------------------- (bu çizgi ay’ın yörüngesi kadar olabilir) belki de tam emin olamadan, derinlerinde yatan bir sırrını ondan gasp edeceğime kanaat getiren göl, teslimiyet
ten gelen o ilahi iç geçirişle, son bir aman dilemişti benden. tebessüm vardı, gözlerim çağlaydı.
kıyı boyunca yürüdüğümde bir süre sonra toprağın ıslandığını hissetmiştim. ayaklarım her adımımda iyiden iyiye ince bir çamur tabakasına gömülerek, gölün mahremine sokulduğumu haber veriyordu. mahreme giden yolun çamurla kaplı olması, mütevazı bir içe bakışla bir ölçüde anlaşılabilirdi, ancak gölün iç çekişlerinin artmasını açıklamak adına profesyonel (belki "bilimsel") yardım almak gülünç olurdu. tam da o sırada sol ayağımın, nefesimi kesecek kadar derine battığını hissetmiştim. bir an ayağımı gömüldüğü yerden çıkaramayacağımdan ve böylece güçsüzlüğümün ortaya çıkacak olmasından korktum. bedensel bütünlüğümü tekrar sağladıktan sonra, ayağıma takılarak biraz daha yüzeye çıkan bir ahşap kutuyu fark etmiştim. yerinden çıkarıp gölün tedirgin suyunda yıkadığımda, bunun, kapağı deri işlemeli, minyatür bir maun sandık olduğunu gördüm. biraz da zor kullanarak ketum sandığı açmayı denemiştim ve bunda da pişmanlığım ölçüsünde başarılı oldum. neticede bu mini sandığın içinden, şimdiye dek bir yerlerde yayınlama olanağı bulduğum bütün yazıların elyazmaları çıkıvermişti. bir kısmı sandığın kapağındaki işlemeli derinin benzeriyle dosyalanmış olan elyazmalarından geriye kalanlar ise açıkta ve henüz bitmemiş hâldeydi. okunaklı ve özenli bir şekilde yazılmış olan tüm bu elyazmalarının yanı sıra, sandıktan, bir gece yarısı, sahildeki teknelerin arasında bir noktaya konmuş olan bir leyleğin fotoğrafı
çıkmıştı. ben bunlara şaşırmış ve biraz da hayran kalmışken arkamdan, denizden bir yalıçapkınının daha çok birer çığlığı andıran sesleri geliyordu. ilahi kuş! ne diye çığlığı basıyorduysa! sanki yuvasını denizin ortasına o kurmamış; içe kapanıklığı ölçüsünde yıkıcı o yalnızlığı ve ketumluğu kendisi seçmemişti!
samimiyetle itiraf edebilirim ki, bu gölün içebakışı ve teslimiyetine sahip bir başka göl daha göremedim. fakat bu içe bakış ve teslimiyet, örneğin insanda, hiçbir şekilde vücutların, göz kapaklarının ya da köprücük kemiklerinin dışına taşamıyor. bu durum gökyüzünde, bir çocuğun çizdiği şekilde, bir beşgenin köşelerine tutunan hiçbir yıldızın bulunmaması gibi bir yasaklamayı çağrıştırıyor (hastalıklı bir çocukluk, resim defterinde gece manzaraları ve birer nokta şeklinde yıldızlar barındırır*
). yine de yasakları insanın koyduğunu, tanrının gevşettiğini söylediğimizde, en azından bu bağlamda yanlış olmaz. içe bakışın teslimiyetle birlikte oluşturduğu diyalektik, gölün istikrarsız veya kararsız karakteriyle içinde sakladığı sırrın oluşturduğu diyalektiğe karşılık geliyor. insan, hisselerini sular altına, derinlerde yatan bir öze yatırmanın bir delilik olacağını biliyor; bilginin yücelttiği insan, böylece belki de en kritik noktada bir adım daha atamıyor -ve bu onu güvende tutuyor.
post scriptum subitus: bu metin, kadirşinas frater taciturnus
'a ait søeborg gölü hikâyesine naçizane bir nazireden ibarettir.