This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
8
Kişilik Kuramları
Amaçlar
Bu üniteyi çalıştıktan sonra, ■ Kişiliğin tanımını bilecek,
■ ■ ■ ■
Kişilik kuramlarını birbirinden ayırabilecek, Kişilik kuramlarının özelliklerini bilecek, Kişiliği değerlere göre sınıflandırabilecek, Kişiliğin özelliklerini betimleyip ölçme yolu ile değerlendirebileceksiniz.
İçindekiler
■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■
Kişiliğin Tanımı Kişilik Kuramları Öğrenilmiş Bir Davranış Olarak Kişilik Benlik Kuramları Kişiliği Değerlere Göre Sınıflandırma Kişiliğin Özelliklerini Betimleme ve Ölçme Yolu ile Değerlendirme Özet Değerlendirme Soruları Yararlanılan ve Başvurulabilecek Kaynaklar
Öneriler
■
Ünitenin girişinde bir uygulama bulunuyor. Bu uygulamayı yaptığınız takdirde, kişiliğinizin üç yönü konusunda bir fikre sahip olacaksınız. Umuyoruz bu uygulama sizde, kişiliğin çeşitli yönlerini tam olarak öğrenme konusunda bir merak uyandıracaktır. Günlük yaşantımızda da çok önem taşıyan kişilik konusunu büyük bir ilgi ve dikkatle inceleyebiliriz artık.
Uygulama 1 Aşağıdaki soruları okuyunuz. Her soruyu okuduktan sonra görüşünüzü "Evet" ya da "Hayır" olarak işaretleyiniz. Evet 1. Herhangi bir hayır kurumuna yardım yapmayı sever misiniz? 2. Dişçiye gitmekten korkar mısınız? 3. Yüksek ağaçlara çıkmaktan korkar mısınız? 4. Arkadaşlarınıza çay, kahve gibi şeyler ikram eder misiniz? 5. Yardım etmeniz teklif edilmediği halde, ailenizden birinin işine yardım eder misiniz? 6. Dar bir dağ yolundan otobüs ya da otomobille geçerken korkar mısınız? 7. Kan gördüğünüzde baygınlık geçirir ya da hasta olur musunuz? ( 8. Sizden başka hiçbir kimsenin yardım edemeyeceği bir anda, bir arkadaşınıza yardım yapar mısınız? 9. Eğer büyük bir elmanız olsa, elmayı çok sevmenize karşın, bu elmayı arkadaşınıza isteyerek verir misiniz? 10. Bir dişçi, dişinizde bir çürük bulsa ve dişinizin sinirlerini uyuşturmadan bu çürüğü oyup yerini dolduracağını söylese, bunu yapmasına izin verir misiniz? 11. Genel olarak bir işi bitirinceye kadar o işe devam eder misiniz? ( 12. Alışverişte paranızın üstü verilirken yanlışlıkla fazla para verirlerse farkında olmadıkları halde bunu geri verir misiniz? 13. Bir dersin sınavında düşük not alsanız, izleyen günlerde bunun etkisi altında kalarak yaşamınızı zehir eder misiniz? 14. Yolda para bulsanız, bu paranın sahibini arar mısınız? 15. Bir sınavda sınav görevlisi dışarıdan çağırılsa, yokluğundan yararlanarak kopya çekmeye kalkışır mıydınız? 16. Bir futbol maçına gitmek isteseniz, fakat paranız olmasa bu parayı çalışarak kazanmayı ister misiniz? 17. Bir ödevi mürekkeple yazarken kağıdınıza mürekkep damlasa, ( ikincisini; yazarken yine mürekkep damlasa, üçüncüsünü yazarken yine damlasa dördüncüsünü yazar mıydınız? 18. Kalabalık bir otobüse bindiğinizde, kalabalığın basıncı ile bilet almadan otobüsün gerisine itilseniz, biletçi farkında olmasa bile biletçiye kadar gidip, biletinizi alır mıydınız? ( ) ( ) ) ( ) ( ) ( ) ( ( ) ) ( ( ) ) ( ) ( ) ( ) ) ( ( ) ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ) ( ( ) ) ( ) ( ) ( ( ( ( ( ) ) ) ) ) Hayır ( ( ( ( ( ) ) ) ) )
- 127 -
sporculuğu gibi özelliklerinin hepsi o insanın kişiliğini betimlemede önemlidir. Kişilik konusunda araştırma yapan bilim adamlarının görüşlerini inceleyerek daha sağlam bir bilgiye sahip olmak için üniteyi dikkatlice inceleyelim. direnme süresi. 12. Şimdi kağıdınızdaki soru sırasına göre yazdığınız "Evet" ve " Hayır" ları karşılaştırın. sorulara verdiğiniz "Evet" cevapları sizin cömertliğinizi. 6. bireyin gösterdiği davranış özellikleridir. . 14. düşünce. tutumlarının. sınavı değerlendirenin size yanlışlıkla fazla not verdiğinin farkında olsanız. 5. ■ Kişilik kuramları psikoloji tarihi içinde başkaldırıcı bir özellik taşır. 1. Bu nedenle psikologlar bireyleri incelemek için birbirlerinden farklı kişilik kuramları geliştirmişlerdir. duygu. Bir cumartesi günü alışveriş yapmak için birçok dükkan gezdikten sonra eve döndüğünüzde bir paketinizi yitirdiğinizi ( ) ( ) ( ) ( ) anlasanız. dış görünüşü. KİŞİLİĞİN TANIMI Kişilerden söz ederken "hoş" "canlı" "mutlu" "mutsuz" "iyilik yapan" "güçlü" gibi tanımlamalar kullanırız. 11. Bir sınav sonucunda. Şimdi bunları inceleyelim.19. tepki hızı. sorulara verdiğiniz hayır cevapları cesaretinizi. ve 20. 15. 4. Burada anlatılmak istenen. sorulara verdiğiniz "Evet" cevapları gücünüzü. konuşma tarzının. 7.128 - . bu paketi bulmak için bütün gezdiğiniz yerlere gider miydiniz? Bu sorular sizin kişiliğinize ilişkin bazı özelliklerinizi tanımak için hazırlanmıştır. 2. bunu ilgililere söyler miydiniz? 20. kişiliğin kendine özgü ve ahenkli bir bütün olmasıdır. sorulara verdiğiniz "Evet" cevapları dürüstlüğünüzü gösterir. 8. Asıl olan. Şimdi. 9. KİŞİLİK KURAMLARI Birey. kişiliğin değişik yönlerine ilişkin büyük bir merak uyandı sizde. 1. sesi ve konuşma tarzı. 2. Bireyin belleği. inanç gibi değişik yönleri olan karmaşık bir varlıktır. Kişilik kuramlarının özelliklerine değinecek olursak. bir bireyin tüm ilgilerinin. cesaret ve dürüstlük yönlerine ilişkin bir bilgi edindiniz. ve 10. 17. Kişiliğinizin cömertlik. Kişilik kuramcıları bu- lundukları çağın yenilikçileri olmuşlardır. 18. 3. dış görünüşünün ve çevresine uyum biçiminin özelliklerini içeren bir terimdir. 13. ve 19. Kişilik. 16. yeteneklerinin.
istek. Yaşamın ilk günlerinde çocuğun kişilik yapısı. Sizin istediğinizi yapmayan kişiye karşı saldırganlık duygularını davet eder. organiz- manın uyumunda etkili olan faktörlerin araştırılması. İd(o): Kişiliğin çekirdeğini oluşturur. bekletilmeyi sevmez. kalıtımsal dürtü ve arzularını içerir. bir dakika bile bekleyemez. Bu gerilimden . Kişilik kuramcıları ortalama bireyin birey psikolojisi ile ilgili en genel sorunları ve bunların yanıtlarını araştırmışlardır. Bireyin en kaba. zevk ilkesine göre işler ve hiç geciktirilmeden bütün isteklerinin yerine getirilmesini bekler. öznel bir yaşantı dünyasıdır. Freud'a göre bireyin kişiliği id.129 - . Freud'un Kişilik Kuramı (Yapısal Kuram) Sigmund Freud (1856-1939) kişiliğin gelişimini. denetleme ya da düzenleme olanağına sahip değildir ve çevresiyle baş edebilme konusunda kendisinin bakımını üstlenen kişilerin egolarına tümden bağımlıdır. en ilkel. ■ Kişilik kuramcıları insan davranışlarında güdülere önem vermişlerdir. Güdülerin. Değinilen sorunlar. Bu ilkel kalıtımsal dürtülerden ikisi cinsiyet ve saldırganlıktır. Bu dönemde çocuk. Fazla enerji birikimine katlanamaz ve bu organizmada gerilim yaratır. bu dürtüleri erteleme. ■ Kişilik kuramcılarının büyük çoğunluğu insanın doğal ortamında ve doğal davranışları içerisinde ele alınması gerektiğini savunmuşlardır. bunların ölçümü.■ Kişilik kuramlarının genel yaklaşımı işlevseldir. İd nesnel gerçeklerden bağımsız. superego'nun birleşiminden oluşmaktadır. ego. derinlemesine ele alma ve analiz et- mek yerine.1.İd. davranışlarımızın altında yatan psikolojik enerjinin kaynağıdır. bireyin yaşamında ve ruh sağlığında etkili olan faktörlerin belirlenmesi. İd. boşalım arayan içgüdüsel dürtülerle yüklü id’den oluşur. değerlendirilmesi ile ilgilidir. İd. daha çok bütünü yeniden görme ve birleştirme yoluna gitmişlerdir. 2. daha çok. sonucu ne olursa olsun arzusunun hemen yerine getirilmesini ister. bireyin bebeklik ve çocukluk yıllarına bağlamıştır. ■ Kişilik kuramcıları davranışların çeşitli yönlerini. gereksinim ve davranışları anlama ve çözmede anahtar rolü olduğuna inanmışlardır. İd. Davranışların yaşam süresince yine birbiri ile bağlantılı olarak geliştiğini vurgulamışlardır.
Normal insanda birincil sürecin en iyi örneği. Gördüğünüz gibi ego akılcı ve pratiktir. Bu kurallar çocukların davranışlarının ödüllendirilmesi veya cezalandırılması yoluyla büyükler tarafından çocuklara anlatılır. Gerilimi boşaltmak için. istediğimiz kişileri döver.kurtulabilmek için id. Refleks eylemler. Doğuştan varolan ve zamanla gelişen ego insanın biyolojik yapısına ters olan veya gerçeklere uygun düşmeyen eylemleri bilinçaltına bastırır. Ego Bilinç Bilinçaltı İd Freud'un Kişilik Modeli Ego (Ben): İd’i denetleyen yapıya ego denir. İd bize hakim olsa ve hep onun etkisi altında hareket etsek canımızın çektiği herşeye atılır. Ego burda devreye girerek bu sorunlara çözüm yolu bulma çabasındadır ki. birey toplumun kural ve değerlerinin dışına çıkabilir. Süperego toplumun yasalarını kapsar. Ego’da hazlar yerine gerçekler egemendir. bizi engelleyen kim olursa olsun ona saldırırdık. Kısacası çocuğun sorumluluk ve ahlaki duygularını . Süperego. İd ise mantığı hesaba katmaz ve pratik değildir. Eğer ego gücünün büyük bir bölümünden vazgeçer veya gücünü id. süperego veya dış dünyaya teslim ederse uyumsuzluk meydana gelir. bir inanç uğruna herşeyi yapan ego’dur. Şekil 8. Doğuşta varolmayan ve ancak gelişmeyle beliren süperego içimizdeki yargıçtır. önce bunu ortadan kaldıracak objenin ya da kişinin bir imgesini oluşturur. Bu tepkiler insanın Superego gerilimini derhal giderirler.1. Haz prensibi burada geçerli değildir.130 - . fakat toplumun da düzeni bozulmasın. Süperego. Sevdiği için herşeyi yapan. Bu ilke ile hareket ederken id. yürürken önümüzdeki insanları iter. Bunun sonucu olarak çocukta zamanla süperego gelişir. zamanla ailelerin ve toplumsal kontrol mekanizmasının yerini alan bir ideal benlik haline gelir. Ego. bir psikolojik tepki biçimidir. çoğu kez isteklerin ve ihtiyaçların anlatım bulduğu rüyalardır. buna id’in haz ilkesi denir. hapşırma ve göz kırpma örneklerinde olduğu gibi doğuştan var olan otomatik tepkilerdir. Gücünü id’den alır. bizi kollayan. Süperego: Temel güdüleri ifade ederken. kendi istediğini elde etsin. Birincil süreç ise. acıdan kaçınma ve haz duyabilme amacıyla iki süreçten yararlanır: Refleks eylemler ve birincil süreçler. enerji birikimini bir an önce boşaltmak ister. koruyan bizim yerimize karar veren anne-babalarımızın emir ve yasaklarından ibarettir. Ego’nun görevi uyum sağlamaktır. bizim adımıza düşünen doğru ve yanlışı kararlaştıran. kişiliğin gerçekçi yürütme organıdır.
sürekli olarak bir amaca yönelik davranmasını sağlayan içsel güce denir. Çocuk dünyaya geldiğinde libidonun gücüyle davranışta bulunmaya başlar. Libidonun gelişme dönemlerine psikoseksüel dönem denir.oluşturur. Süperegonun bilinçte kalan parçasına biz vicdan diyoruz. Bir canlı türünün öğrenme gerekmeden örgütlü. Bu doyum bir çok dönem geçirerek toplumsal bir nitelik kazanır.2. Süperegonun temel işlevlerini özetleyecek olursak: ■ İd’den gelen içgüdüsel dürtüleri bastırmak ve yönlendirmek (özellikle hoş karşılanmayan cinsel ve saldırgan dürtüleri) ■ ■ Ego’yu gerçekçi amaçlar yerine törel amaçlara yönelmeye ikna etmek Kusursuz olmaya çaba göstermek. İyi gelişmiş bir süperego otomatik olarak bilinçaltında id’in güdülerini kontrol eder. Çocuğun bedeni libidoya doyum sağlayabilecek niteliktedir. psikoanalitik görüş kişiliğin temelinin çocuklukta yani üretken olmadan önceki çağda atıldığını savunur. . Freud’a göre içgüdüler doğuştan vardır. bilinçaltında bulunan id ve süperego burada sürekli boğuşma halindedir. İçgüdülerin gelişmesi altı yaşına kadar olduğundan. 2. İçgüdüler gelişmeyle ayrışır. Böylece süperegonun bir bölümü bilinç dışına itilir. İçgüdüsel Kuram Libido (içsel enerji) ve gelişimini ele alan kurama içgüdüsel kuram adı verilir. Ego da bu boğuşmada denge sağlayıcıdır. İdeal benlik zamanla ego tarafından bilinçaltına doğru itilmeye başlar.131 - . Bu nedenle ego bazen ide bazen süperegoya yardım eder.
cimrilik ve başkalarına acı vermek.2. düşünce bozuklukları gibi ruhsal bozuklukların görülebilir. Oedipus karmaşası. Süperego gelişmediği takdirde. eşcinsellik. Çocuk bu dönemde emmekten daha fazla dışkılamadan. Önceleri kendiliğinden yapılan dışkılama. sakız çiğnemek gibi eğilimler bu çağın ileri yaşlara uzantısıdır. Bu aşamada ailenin tuvalet eğitimi üzerinde hassaslıkla durması gerekir.2. toplum ve çevre tarafından büyük ölçüde etki söz konusudur. Burada ilk saldırganlık belirtileri ortaya çıkar. Bu dönemde saplantılar ileri yaşlarda oral karakter adını verdiğimiz. Yani burda doğum kaynağı ağız.132 - . algılamaları ağız bölgesinde odaklanır. anal uyarılmadan zevk alır.2. çocuğun kendi eğilimleriyle anne babanın eğitimi arasındadır. gibi bazı sendromların ortaya çıkmasına neden olur. Yani cinsel sapmalar ortaya çıkar. 2. 2. Erken ve geç dönem olmak üzere ikiye ayrılır. Çünkü bu konudaki tabular ileride anal saplantılara yol açabilir. Bu dönem süperegonun gelişmesinin son aşamasıdır. kınayan bir tip oluşur. Çatışma. çocuğun zevk aldığı en baskın davranışlardır. Bu dönemin saplantılarının sonucunda bireyde inatçılık.Freud’a göre yetişkin bireylerin kişilikleri arasında görülen farklılıkların.2. bağımlılık pasiflik. ■ Erken Dönem: Emme ve yeme. altı yaşına kadar geçirilen üç ayrı psikoseksüel aşamadan meydana geldiğini belirtir. sigara içmek. ruhsal gelişmenin bir parçasıdır.1. otorite sorunu veya alışagelmiş kadın ve erkek rollerinin reddi gibi saplantılara yol açabilir. Bebeğin ihtiyaçları. dudaklar ve dildir. Fallik Dönem Dört ile altı yaş arası cinsel gelişim fallik dönem olarak adlandırılır. bir buçuk yaşına kadar sürer. annenin ve çevrenin uyarması ve eğitim yoluyla denetim altına girer. Bunun yerine çok konuşan. suçlayan. . açgözlülük. ■ Geç Dönem: Ego oluşmaya başlar.3. bireyde cinsel rahatsızlıklar. Oral Dönem Doğumda başlar. bu erken dönemdeki saldırganlık belirtileri niteliğini değiştirir. Çocukların dikkati tamamen cinsel organlarına yöneliktir. Bu durum çocukta bir çatışma yaratır. Büyükler için bu durum bir sorun olarak kabul edilip çocuklara aşırı baskı yapılırsa bu durum çocuklarda kaygı yaratır. Bu durumda erkekte oedipus. Anal Dönem Bir buçuk ile üç yaş arasındaki döneme anal dönem denir. 2. kız çocukta elektra karmaşası ortaya çıkar.
Çizelge 8. Narsist Tiplerin Özellikleri Erotik Tipin Özellikleri Başkaları ile olmayı sever Kalabalığı sever Kendisini ve başkalarını. Bu bulgular. Kalifornia’da yapılan bir ankette H. Uygulama 2 Freud’un kuramına göre.Peskin. “Obsesif tip” vicdanıyla mücadele eder. ego ve süperegonun işlevleri ne oluyor. ego ve süperego’ya ilişkin bilgileri edindiniz.1 de “Erotik”. Kendisinden memnundur. Obsesif Tipin Özellikleri Eleştirir. Farklı bireylerin ayrı ayrı yapmış oldukları tanım. “Erotik tip” Freud’un tanımıyla “sevgi kaybetme” korkusuyla yaşar ve özellikle kendisinden sevgiyi sakınanlara bağımlı olarak yaşar.3. “toplumsal baskı” gibi değerlerle ölçer. Obsesif.1: Erotik. İlgili karikatürleri de incelediniz. Düşününüz. “popüler”. Sizin de yer yer başkalarına karşı saldırganlık duygularınız oluyor mu? Bu durumda sizi frenleyen duygularınız nasıl devreye giriyor. kişiliği oluşturan İd.2. “Obsesif”. kuramı bilen farklı bireylerden yukarıdaki sözünü ettiğimiz kişilik tiplerine örnek vermelerini istemiştir. “doğru olanı yapmak”. şüphecidir Kolay kolay etkilenmez Obsesif ve rasyonel olmakla övünür Basit olayları karmaşık bir biçimde yorumlar Narsist Tipin Özellikleri Kusuru başkalarına atar Başkalarıyla ilişkilerinde kendini beğenir Kendisiyle ilgili endişelerinin farkında değildir. Bu olayda id. Freud'un Kişilik Tipleri Sınıflaması İd. “Narsist” kişiliklere uygun olan ve olmayan karakteristik özellikler yer almaktadır. . Bu üçlüden herhangi birisi daha etkin olduğunda aşağıdaki üç kişilik tipi ortaya çıkar. Çizelge 8. Freud’un kişilik tiplemesi konusunda uzmanların fikir birliğinde olduğu kanıtlamıştır. Abartmayı sever. “Narsist tip” ise kendini yaşatma ve devam ettirme savaşındadır.133 - . ego ve süperegonun bireyin kişiliğindeki farklı yansımaları psikoanalitik kuramın temelidir. oldukça yüksek bir ilişki göstermiştir.
Kolaylıkla etki altında kalır.extravert diye ikiye ayırmıştır. Düşünme: Mana ve kavrayıştır. Dış dünyaya yönelmiştir. sessiz bir kişiliğe sahiptir. Olguları kesinlikle kuramlara yeğler. Sezgi: Bilinçli olarak kavrananın dışında gerçeğin farkedilmesidir. Jung’a göre kadınların çoğu bu gruba girer. ■ Duygusal içe dönük: Bu kimsenin duygularını kavrayabilmek için büyük bir çaba gerekir. ■ Duygusal dışa dönük: Son derece toplumcudur. içe dönük-introvert ve dışa dönük. Bu mühendis veya doktor tipidir. Jung bundan hareketle sekiz tür içe ve dışa dönük tip tanımlamıştır. Her insanda kişilik ya içedönük. Uyaranları çevreden gelir. sakin ve pek kuşkulu bir hali yokmuş gibi gözükür. Bunlar: ■ ■ ■ ■ Duyuş: Duyu organlarıyla (görme. ya da dışa dönüktür. Hissetme: Kendisini ve başkasını değerlendirme yeteneğidir. Yüzünde umursamazlık maskesi taşır. Herhangi bi etkinin onda ne tür bir tepki yaratacağını öngörmek olanaksızdır. Fakat içi tutkularla dolup taşar. Jung da bireyleri sınıflamaya çalışmış. tat) algılamadır. Bu sistemi canlı tutan ruhsal enerji libido’dur. Ama her zaman bir tanesi ağır basar.134 - .3. ■ Düşünen dışa dönük: Dış ve somut dünyaya yönelir. Yasa ve ahlak gibi konularda çok sertleşebilir. Dışa vuran hiçbir heyecan belirtisi yoktur. Hava iyi olduğunda kendini iyi hisseden kötü olduğunda ağlayacakmış gibi hisseden bir yapıya sahiptir. fikirleri içsel olarak izler. Jung kişiliğin dört ana işlevini de tanımlamıştır. Kapalı. Katı olabilir. Dışa dönük tip ise dış dünyaya açık bir kişiliktir. Kişilik gelişiminde ırk ve soya çekim kavramları oldukça önemlidir. ■ Düşünen içe dönük: Kendini gözler ve genellikle soyut fikirlerin etkisinde kalır. hareket halinde olan ve aynı zamanda kendi kendini düzenleyen bir sistemdir. İçe dönük tip kendi içine kapanık ve dış dünyanın etkisini kabul etmeyen bir tiptir. Somuta yönelebilme gücüne sahip olmasına karşın. bireyi kendini yenilemeye çalışan ve yaratıcı bir gelişim içinde bulunan bir varlık olarak görür. sürekli. Söz konusu olan herşey derinlerde oluşur. koku. JUNG'UN KİŞİLİK KURAMI Jung’un ruh kavramı dinamik. işitme. Tepkisi de dış gerçeğe bağlı değilmiş gibidir. Jung. konuları duygu aracılığı ile gözden geçirir. Duygu ağır basmaktadır. . ■ Duyusal içe dönük: Son derece öznel bir tiptir. algılama. Her bireyde bu iki eğilim birarada bulunur. Soyut işleri tartışabilir.
Son olarak da bunların bileşimi olan bütünleşmiş kişiliği oluşturan benlik vardır. kişiliğin. Bu yaşantılar oldukça güçsüzdür.2. kendilerine gerek duyulduğunda kolayca bilince ulaşırlar. Kişisel bilinçaltında depolanan yaşantılar rüyalarda da ortaya çıkar. fikirlerinin güzelliğine inandırma çabası içine girebilir veya kimsenin onu anlamadığına karar verir. bir insan dostlarının isimlerini bilir. Bu sistemler ego. Ego Ego bilinçli zihin örgütüdür. 3.■ Duyusal dışa dönük: Salt bir gerçekliğe ve nesnelliğe sahiptir. gerektiğinde oraya gelirler. bir anıyı ya da bir duyguyu seçmedikçe kişi bunların varlığından haberdar olmaz. Bu sistemler sürekli etkileşim halindedir.3. Bu tür erkek ticarette. bugün. Ego. Bunu bilinçsizce yapar. Jung'a Göre Kişilik Yapısı Jung’a göre kişilik birbirleriyle etkileşimde bulunan çok sayıda sistemden oluşur. Hiçbirşey için kendini üzmez. bir düşünceyi.1. Ancak olaylarda.1. Burada bilince hiç ulaşamamış ya da ulaştıktan sonra çatışma yarattığı için bastırılmış ve geri gönderilmiş yaşantılar bulunur. Bir denemeden diğerine kolayca geçer. Birbirine bağlı olan bu sistemlerin. iyi cins bir şarap. ■ Sezgisel dışa dönük: Sezgiyle doğar ve yaşar. zayıf olanlar geri çevrilir. 3.1. içedönüklük-dışadönüklük tutumları. . Egonun seçiciliği sayesinde biz. kollektif bilinçaltı ve arketiplerdir. Başarmak için herşeyi dener. ama bu isimler sürekli olarak bilinç düzeyinde bulunmazlar. Güçlü yaşantılar egonun kapılarını zorlayarak bilince ulaşır. Sokaktaki rastladığımız insanların büyük bir bölümü bu gruba girer.135 - . Bu tipteki insan kendisine uygun düşen toplumsal çevreyi. politikada başarılı olur. Kişisel bilinçaltı içeriğinin bazı kısımları. borsa oyununda. dünküyle aynı insan olduğumuzu hissederiz. ne giymesi gerektiğini. Örneğin. ■ Sezgisel içe dönük: Kendisini rüya aleminde görür. duygu. 3. Hayal sınırsızdır. kişisel bilinaltı. kimliğin ve tutarlılığın sürdürebilmesini sağlar. seziş ve düşünme işlevleri vardır. Bilinç düzeyindeki algılardan. Kişisel Bilinçaltı Ego’ya komşu olan bölgedir. Mistik ve ölümsüz şair tipini canlandırır. Gerçekte egoyla bilinç arasında iki yönlü bir trafik bulunur. Ego son derece seçicidir. nasıl konuşulacağını hissederek bilir. Başkalarını. Ego. düşünce ve duygulardan oluşur. anılardan. güzel kadınlar gibi somut şeyleri görür.
Jung’un kollektif bilinçaltı kavramında arketiplere rastlamaktayız. Arketip. kız çocukta animusun yaşadığı kişi babadır. Jung'a göre Batman ve Joker Birer Arketiptir ve İyiyle Kötüyü Temsil Ederler dan da etkilenir. hiçbir zaman bilinçte yaşanmamıştır. Yani kadının erkek arketipidir. Ancak biri diğerinden daha baskın olarak salgılanmaktadır.3. Örneğin anne arketipi önce bir anne simgesini oluşturur. sonra bu kavram gerçek anne ile özdeşleşir.3. buna örnek gösterilebilir. Erkek buna göre seçim yapar.2. ■ Anima ve animus: Fizyolojik olarak bir kişi gerçekte iki cinsellidir. hatta hoşlanmadığımız kişilerle birlikteyken bile dostça takındığımız tutumlar çıkarlarımızı korumak için takındığımız tutumlar. Erkeğin tam anlamıyla erkek olmadığını ileri sürmek çelişik ve rahatsız edici olabilir. kalıtımla gelen evrensel bir düşünme biçimidir. Kollektif bilinçaltında bulunan belli başlı arketipler şunlardır: ■ Persona: Persona toplumun onayını sağlamak amacıyla. Arketip. Animus kadınlarda erkeklerdeki animanın karşılığıdır. insanın yaşamı süresince. semboller ile belli bir biçimde algılama ve bu algılamaya uygun bir biçimde davranmaktadır. bireyin dış dünyaya karşı taktığı maske ya da takındığı kimliktir. Erkeğin dişi arketipi anima dır. Kollektif Bilinçaltı ve Arketipler Kollektif bilinçaltının içeriği. Bu kişinin yaşamını sürdürebilmesi için zorunludur. Çocuğun annesiyle olan yaşantısınResim 8. . kimi kadını beğenir. Kollektif bilinçaltında insanın insan olma evresine ulaşmadan önce geçmişinden getirdigi gizli bellek kalıntıları vardır. kimisine istek duymaz. Her iki cinsin hormonları birlikte bulundurur. İnsanlarla iyi geçinmemizi.136 - . Jung’a göre her erkekte doğuştan bir kadın imgesi vardır ve o erkeğin bilinçdışında bazı değerlerin oluşmasına neden olur. duygusal yönü güçlü. Kalıtımsal bir nitelik taşır.1. Erkek çocukta animanın ilk yansıdığı kişi anne. Kadın animusun gücü sayesinde erkeği anlayabilir. Deneyimlerden oluşmuştur.
. bireylerin yaşantılarını yorumlayan. 2. bireyin kendisine. öğrenme ve toplumsallaşma süreçleri sonunda edinilir. Adler’e göre. Sosyal ilgi doğuştan vardır. Kişiliğin merkezi bilinçtir. Adler.■ Gölge: Jung insanın kendi cinsiyetini temsil eden ve kendi cinsinden olan kişilerle ilişkilerini düzenleyen arketipe gölge adı vermiştir. cinsel içgüdüye daha az önem verdi. Her bireyin davranışları diğerlerinden yaşam biçiminin özellikleri ile ayrılır. bireyin fiziksel yapısı ve mizacını oluşturan kalıtsal yönleri ile sosyal ve kültürel etkilerin tümünün ortak ürünüdür. Kusursuz bir kişi olmak ister.137 - . ancak diğer insanlarla ve sosyal kurumlarla olan ilişkiler bireyin yaşadığı toplum tarafından belirlenir. Gölgenin reddedilmesi kişiliğin sönük kalmasına neden olur. çevreye olan bağımlılığından ötürü. sosyal dürtüler tarafından güdülenir. çeşitli özellikleri ve değerleri ile her bireyin tek ve kendine özgü olduğuna inanır. çaresizlik içindedir. ikincisi de asimilasyondur. diğer insanlara ve topluma karşı geliştirdiği tutumların ürünü olarak gelişir. Birincisi sosyalleşme. Kişiliğin emsalsizliğini önemsemedi. Davranışlarının bilincindedir. Alfred Adler'in Kuramı Adler’e göre insan sosyal bir varlıktır. bilinci. kişiliğin temeli ve esası olarak kabul etti. dünya ile ve kendisiyle nasıl bir ilişki kurduğunun incelenmesidir. Kalıcı olan kişilik.Fromm’a göre bireyin çevre ilişkileri iki yöndedir. Adler. Gölge ısrarcıdır.5. Sosyalleşme. her insanın varoluşunda bir eksiklik duygusu vardır. Yaratıcı kendilik kavramını.6. anlam kazandıran bir sistem olarak açıkladı. içe çekilmeye ve yıkıcılığa dönüşebilir. Eric Fromm’a göre psikolojinin temel sorunu bireyin toplumla. Adler kuramına göre kişilik. Çocukluk dönemindeki yetersizliğinden. sembiyotik ilişkilere. Ego ve gölge işbirliği yaptıklarında kişi kendi yaşamını dolu hisseder. Eric Fromm'un Kişilik Kuramı Kişilik sosyal etkiler sonucu yaşam tecrübeleriyle oluşur. 2. davranışın sosyal belirleyicilerinin önemi üzerinde durdu. kişiliğin özgünlüğüne önem verir. Bu ilişki biçimi. Sürekli üstün olma peşindedir. Birey bilinçli bir varlıktır. Yaşamı boyunca da bireyler üzerinde üstünlük kurmak ve gücünü kanıtlamak için çaba gösterir.
Korku ve güvenlik aynı temel ihtiyacın iki kutbudur. Bunlar: ■ ■ Alıcı eğilim: Birey çevresinin ona yardım etmesini bekler. tehlikeden uzak ve emniyet içinde bir yaşam istemesidir.8. “Ben sizin istediğiniz gibiyim” mesajını verir. ■ İstifleyici: Burada birey toplayıcıdır. Kendini korumak için herşeyi biriktirmek ve saklamak eğilimindedir. Bireyin temel amacı. ■ Pazarlayıcı: Birey başarılı olmak için kendini sürekli olarak pazarlama davranışı gösterir. yaratıcıdır. Üretir. 2. İçe çekilme ve yıkıcılık. Harry S. emniyet ve doyum sağlamak için yiyecek. Birey güvenlik arar. Bunlar emniyet duygusu ve doyumdur. ■ Üretici: Bu eğilim olumlu olan tek kişilik türüdür. Yapıcılığa ve başkalarına yararlı olma en önemli amacıdır.138 - . Sullivan'ın Kişilik Kuramı Sullivan. bireyin toplumsal ilişkilerde başkalarına bağımlı olmasıdır. düşünme. Birey yalnız olmak istemez bir başka kişiye zarar vererek veya bunun tam tersi kendine zarar vererek güvensizliğinden kurtulmaya çabalar. Assimilasyon ise. toplumsal tutumların pasif ve aktif biçimleridir. cinsellik gibi pek çok ihtiyaçları feda edebilir.Sembiyotik ilişkiler. hayal kurma ve tüm diğer süreçler bireyin ilişkilerini içerir. ancak insan bir ya da daha fazla sayıda kişiyle ilişki durumundayken ortaya çıkar. Birey korkmadan yaşamak ister. saldırganlıkla gücünü kanıtlamaya ve güven kazanmaya çaba gösterir. . Çeşitli assimilasyon türleri vardır. korkudan kaçar. İçe çekilmede birey kendi ortamını güvenli bir ortam haline getirmeye çalışır. organizmadan kaynaklanan algılardan çok. Kişilik. giyecek. bireylerin somut ve soyut bütün “nesneleri” toplama ve kullanma biçimlerini kapsar. Yıkıcılıkta ise. 2. Dış dünya onun için tehlikelidir. başkalarını sever. para. Sömürücü eğilim: Bunlar hayatlarını başkalarını sömürmekle geçirirler.7. Herşeyi başkalarından bekler. Karen Horney'in Kişilik Kuramı Horney’e göre bireyin yaşamında iki temel eğilim kişiliği yönetir. bireylerarası ilişkilerin ürünüdür. Kişiliğin yapısal örgütü. Üstelik de bunun hakları olduğuna inanırlar. Algılama. hatırlama. Ona göre birey. kişiliğin varsayımsal bir kavram olduğunu ve kişilerarası ilişkilerden ayrı olarak incelenemeyeceğini savunmuştur.
müzik gibi uğraşılardan hoşlanırlar. Günlük yaşantıları ciddiye alırlar. insancıl ve cana yakındırlar. Faktör Analizi. Daha sonra bu puanlar yardımıyla ve faktör analizi yöntemiyle değişik ilişkiler irdelenir. istatiksel çalışmalar üzerinde durmuştur. Dışa dönük olanlar. şakadan hoşlanırlar. anketler veya davranışı değerlendiren diğer kaynaklardan sağlanır.1. alt ucunda normal tipler bulunmaktadır. Kurdukları toplumsal ilişkileri sınırlı ve dengeli olarak sürdürürler. Kolay ilişki kurar. Bireylerle ilişki kurmazlar.Gülmeyi. İnsanlardan kaçar. İçe dönük olanlar. Çok konuşur. test. çevreye karşı kapalıdır. eğlenmeyi severler. Saldırgan davranışları çok fazladır. Bu yöntemlerin önde geleni ise Faktör Analizi dir. sessiz. okumak ve çalışmaktan hoşlanmazlar. Eysenck faktör analizi yöntemi ile kişilik boyutlarını saptamıştır. Güvenilir değillerdir. yazmak. Neşeli. Puanlar. Bireylerle birlikte bulunmaktan hoşlanırlar. Kendi başlarına kalmaktan. öteki ucunda da dışa dönüklük. Yatay boyutunda bir ucunda içe dönüklük. Cattell. Cattell’e göre kişilik gelişimi yaş dönemleri takip edilerek oluşur hem psikoanalitik kuramı hem de öğrenme kavramını birleştiren bir yaklaşımdır. çabuk arkadaş edinirler.139 - . Eysenck'e göre kişilik yapısı. resim. çeşitli davranış değişkenleri arasındaki bağların ve bağımlılıkların ölçüldüğü istatiksel bir yöntemdir. Okumak. dikey boyutun üst ucunda nevrotik.).2. birbirinden bağımsız. Bu değerlendirmeler sayısal yöntemlerle elde edilir. Zor arkadaş edinirler. iki uçlu yatay ve dikey iki boyut üzerinde değerlendirilmiştir (Şekil 8. Yaşama bakış açıları karamsardır. Gennellikle tasasız iyimserdirler. soru cetvelleri. . kişilik gelişimi ve yapısında öğrenmeyi etkilemesi açısından çevrenin son derece önemli olduğunu ve çevre etmenleri içinde de en önemlisinin aile olduğunu vurgulamıştır. Faktör kuramcıları büyük insan grupları üzerinde çalışırlar ve her birey için çok sayıda boyutun çok sayıda puanlarını saptarlar.9. kendi başına kalmak isterler. Cattell. kişiliğin bireyin belirli bir ortamda ne yapacağını belirleyen etmenler bütünü olduğunu söylemiştir. hareketlidir. Cattell ve Eysenck'in Kişilik Kuramı Bireyin davranışlarının incelenmesinde değişkenlerin veya faktörlerin belirlenmesini savunan bu kuram. Heyecan veren olaylardan hoşlanırlar. Faktör adını verdikleri davranış değişkenleri büyük insan gruplarının çok yönlü ölçümü ve sayısal puanlanması sonucunda belirlenir.
dengeli ve düzenli duygular güven duygusu. Skinner. Öğrenme açısından kişiliği açıklayan yaklaşımlar vardır. ÖĞRENİLMİŞ BİR DAVRANIŞ OLARAK KİŞİLİK Amerikan psikologları kişiliğin “öğrenme tarihçesini yansıtan davranış alışkanlıklar”ından başka bir şey olmadığını söylemişlerdir. Freud’un ortaya koyduğu kavramlara itiraz etmemişlerdir. Miller ve Donald Freud’un koyduğu kişilik kavramlarının öğrenme süreçleri ile açıklanabileceğini vurgulayan ilk Amerikan psikologlardır.Nevrotik Hırçın Kaygılı Katı Temkinli Kötümser Ketum Antisosyal içe dönük Sessiz Pasif Dikkatli Düşünceli Geçimli Kendini kontrol altında tutan Güvenilir Sakin Alıngan Huzursuz Saldırgan Çabuk heyecanlanan Değişebilen Fevri İyimser Atak Sosyal Dışa Açık Konuşkan Sorumluluk alan Kolay geçinebilen Canlı Tasasız Önder Dışa dönük Normal Şekil 8.'in üst ucunda nevrotik. alınganlık ve çabuk tepki gibi özellikler bulunur.1. Normal tipte. kaygı.1. Nevrotik tipte. aşırı ve değişken duygular. Eysenck'in Kişilik Boyutları Şekil 8. 3. Sadece bu kavramların bireyin davranışlarında önemli rol .140 - . Bandura ve Rotter’in yaklaşımıdır. alt ucunda normal kişilik yapısı bulunur. düşünceli hareket gibi nitelikler yer alır. duyarlılık. tedirginlik. Miller ve Donald. Bunlar: Miller ve Donald.
bireyin doğasına iyimser bakan psikologların başında gelir. özellikle bir kimsenin diğerini gözleyerek taklit etmesine önem vermiştir. Eğer çocuk alacağı ödülü beğenmiyor ise veya isteksiz ise ders çalışmaz. çocuk ders çalıştığında kendisine ödül verileceğini biliyorsa. Bir bireyin benlik bilinci onun kendisiyle ilgili düşüncelerini. Benlik ve kişilik bütünlüğüne sahiptir. Değişme yeteneğine sahiptir. Örneğin.141 - . İç odaklarının etkisinde davranır. Carl Roger. Benlik bireyin kendi kendini görüş ve kavramasıdır. öğrenmenin sosyal yönüne. klasik ve edimsel koşullanmanın kişiliğin temelinde yattığını ifade eder. davranış ortaya çıkmaz. Benlik acı ve tatlı birçok yaşantılar sonunda öğrenilen ve heran gelişmeye devam eden bir kavramdır. kendisi için ve kendi başına kararlar verebilir. 4. Bandura’nın gözleme yoluyla öğrenme kuramını destekler sonuçlar vermiştir. Rotter daha bilişsel bir yaklaşımla beklenti ve değer kavramlarına önem vermiştir. Skinner ise. Kendi dünyasını gerçek olarak görür. Roger’a göre birey. Burada en önemli olan birey öğrenmesinin başkalarını gözleme yoluyla oluştuğudur. Televizyonun çocuklar üzerine etkisiyle ilgili deneyler. ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ Özgürdür. Her yaşantı her baştan geçen olay benliğe katkıda bulunur. Belirli bir durumda beklenti ya da değerden biri çok düşükse. . o istediği ödülü elde etmek için ders çalışır. Bu yönden benlik kişiliğin öznel yanını oluşturur.oynadığını vurgulamışlardır. Benlik bilinci bizim kendimizi nasıl gördüğümüzü özetler. doğruyu ve yanlışı en iyi biçimde değerlendirir. Hem biyolojik yapısı hem de çevre tarafından etkilenir. o kişinin o durumdaki davranışını belirler. BENLİK KURAMLARI Kişiliği ve davranışları etkileyen faktörlerden biri de benliktir. Roger benlik bilincine önem verir. Benlik. Örneğin çocuk ödül almak istiyor. ama çalışsa bile bu ödülü alamayacağını biliyorsa (düşük beklentisi varsa) o zaman da ders çalışmaz. Bandura. kişi doğduğu andan itibaren başından geçen sayısız olaylar ve çevresindeki kişilerin etkisiyle yavaş yavaş oluşur. Bir kimsenin belirli bir durumda bir davranıştan beklediği sonuç ve sonuca verdiği değer. Olumlu bir benlik bilinci geliştirebilmemiz için koşulsuz sevgi içinde yetişmemiz gerekir. Mantıklıdır. algılamalarını ve kanaatlarını içerir.
KİŞİLİĞİ DEĞERLERE GÖRE SINIFLANDIRMA Kişiliği değerlere göre ayırmak için çeşitli sınıflandırmalar yapılmıştır. Kendini gerçekleştirme. insanları altı ideal “Değer Tipi”ne göre sınıflandırmıştır: . Bireyin gösterdiği davranışla benlik bilinci arasında bir farklılık varsa o zaman kaygı ortaya çıkar. Böyle bir kuram. Maslow’un kendini gerçekleştirmiş bir kişide gördüğü özellikler şunlardır: ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ Gerçeğin bilinen ve bilinmeyen yönlerini doğru olarak algılar Gerçeği. Bazı insanlar uzun zaman bu anı yaşayabilirler.142 - . Bireyler alt basamaktaki ihtiyaçları giderir gidermez üst aşamadaki güdüleri doyurmaya yönelir. Burada ana fikir. birey ne yaparsa yapsın. her bireyin bir bütün olarak kişiliğini biçimlendiren bir hayat felsefesi. (Daha önce Maslow’un kuramı güdülenme ünitesinde işlenmişti.) Güdüler basamaklı bir yapı gösterir. Koşulsuz sevgi içinde büyüyen kişilerin benlik anlayışları güçlü ve olumludur. bireyin kendini aldatmaya başlamasıyla kaygı düzeyinin artacağını ve zamanla bireyin bilincinin temelinden sarsılacağını söyler. Roger. kaygı da o kadar kuvvetli olur. Spranger (1928) tarafından ortaya atılmıştır. Sürekli çevresini araştırır ve yeni şeyler dener Savunucu değildir 5. baskın değerleri olduğudur. Farklılık ne kadar büyükse. kendini ve başkalarını olduğu gibi kabul eder Yaşamın getirdiği olayları tam anlamıyla yaşayarak tadını çıkarma eğilimindedir Kendiliğinden hareket eder Yaratıcı bir biçimde davranabilir Kendine ve yaşama gülebilir İnsanlığa değer verir Son derece yakın birkaç dostu vardır Yaşamı bir çocuğun gözü ve kalbiyle görüp yaşayabilir Gerektiğinde çok çalışır ve sorumluluğun farkındadır Dürüsttür Çevresinin farkındadır. Maslow’un kuramında benlik bilinci önemli bir yer tutar.Koşulsuz sevgi. Spranger. onun sevgi ve saygıya layık olduğunu kabul eden anlayışın ürünüdür. çoğu insan için bir anlık bir yaşantıdır.
3. İnsanları sever.5. ortak özelliklere sahiptir. estetikten çok kullanışlılığı sever. Politik İnsan Politik insan için güç önemlidir. 5. Genelde bireyler bu sınıflandırmalarda belirtilen ortak değerlere. Sosyal İnsan Sosyal insan diğer insanlarla ilişkilere önem verir. gözlemeye ve sonuçlandırmaya ilgi duyar.5. Dini İnsan Evrende iyi bir yaşama düzeni sağlanması ile ilgilenir. 5. Sıcak ve insancıl görünümlüdür. Başkalarının işleri ile ilgilidir. Kuramdan çok pratikliği sever. . ahenge karşı ilgilidir. Zengin olma merakı vardır. 5. Bütün işlerinde bu özellikleri arar. Başkalarını yönetmeyi çok sever.143 - .2. Çok az kişi bu sınıflandırmalarda belirtilen kalıplara tıpa tıp uyar.6. Uygulama 3 Spranger’ın insanları ayırdığı altı ideal değer tipini okudunuz. 5. Politika veya benzeri etkinliklerde her zaman güçlü ve lider olmayı ister. düzen. Estetik İnsan Şekil. Acaba hangi tip çoğunlukta. Estetiğe önem verir. Bunun kendi inanışları yoluyla olabileceğine inanır. bilgisini sistematize etmek ve yönetmektir. 5. Hayattaki gerçek amacı.4.1. Şimdi bu ölçütlere göre yakın çevrenizdeki insanları değerlendiriniz. Kuramsal İnsan Gerçeği keşfetmeye. Ekonomik İnsan Yararlı olan nesnelere aşırı derecede ilgi gösterir.
144 - . başkaları üzerinde bıraktığı etkilere göre değerlendirmeye önem verenlerin en çok kullandıkları araçlardır. Gözlem. Genel olarak kişiliği nitelendiren özellikler. otobiyografi. alışkanlık ve kişilikle ilişkili belli sorunların açık seçik olarak yanıtlanması istenir. Bu arada davranışçılar da kişilik özelliklerini daha çok test ve envanterler ile ölçme yoluna gitmişlerdir. Psikoanalitik kuramcılar. gözlem. kişiden hayat hikayesini bildiği gibi yazması istenir. Otobiyografi metodunda. iki yönlü olarak sıralanabilir. Bu yolla bireyi tanıyan bir kişi. Görüşme samimi bir hava içinde. görüşme ve derecelendirme ölçeklerini tercih etmişlerdir. Kişiliğin sosyal etkisine önem verenler. derecelendirme ölçekleri ve çeşitli projektif metodlardır. cümle tamamlama. Derecelendirme ölçekleri. onu çeşitli özellikleri bakımından derecelendirir. Birey kendisine en uygun düşen maddeyi işaretler. bireyle konuşulur. bunlardan bir bölümü. kişiliği ölçmede. insan kişiliğini. Bazen tek başına bazen bir kaç görşüşmeci ile birlikte. ilişkin bazı bilgiler elde . Anket ve envanterler de kişilik özelliklerini belirlemede pratik ve ekonomik metodlardır.6. bu özellikleri ölçmek için gözlem. anket ve envanter. çeşitli özelliklerini çözümleyip ölçme yoluna da gidilmiştir. değişik şikayetleri ve nevrotik kişilik belirtilerini gösteren listelerdir. ilgili ihtiyaçlar ve problemler kısa maddeler halinde envanterlerde yer alır. Bunun sonunda kişilikle ilgili ipuçları elde edilir. daha önce dikkatle hazırlanmış soru listelerine göre yapılır. bireyin değişik davranış biçimlerini inceleme. KİŞİLİĞİN ÖZELLİKLERİNİ BETİMLEME VE ÖLÇME YOLU İLE DEĞERLENDİRME Kişiliğin değerlendirilmesinde sınıflandırma kuramlarının yanısıra. kişilik özelliklerini ölçen bu araçları inceleyelim: Bu araçlar. görüşme. Anket yoluyla yeteneklerin. Bireylere bu belirtilerden hangilerini ne ölçüde kendilerinde hissettikleri sorulur. Kişilik özellikleri. projektif metodlar geliştirmişlerdir. Şimdi. bireyi doğal durumda gözleyerek kişilik özelliklerine etmektir. Görüşme. mürekkep lekesi testeleri gibi. bireyin kişilik özellikleri hakkında bilgi edinmek için onunla konuşarak bilgi edinme yoludur. Son yıllarda kişiliği değerlendiren bir çok anket ve envanter geliştirilmiştir. Bu hayat hikayesinden kişilik özellikleri kestirilir. resim yorumlama. Böylece kişiliğe ilişkin özellikler açığa çıkarılır.
istekleri. Göreceksiniz ki herkes iç dünyasını yansıtıcı yorumlar yapmaktadır. Bunlardan biri de mürekkep lekesi testidir. Morgan ve Murray tarafından geliştirilmiştir. Mürekkep lekelerinde meydana getirilmiş 10 karttan ibarettir. Sonra başkalarına da göstererek neye benzediğini öğrenip onların yorumlarını da kağıda not ediniz. Resim yorumlama testi. Kahve falına bakanlar da aynı şeyi yaparlar. Bu testle kişiye bir seri. Rorschach Mürekkep Testi. kartlar teker teker deneğe gösterilir ve bunların ne olduğu sorulur. Test yorumlanırken bireyin ilgileri. tutum ve tercihleri ortaya çıkar. Burada kişiye bir seri resim gösterilir. sosyo-kültürel durumu ortaya çıkar.145 - . . eksik veya yarım kalmış cümlecikler verilir veya hikayeler söylenir ve kendisinden bunları fazla düşünmeden aklına gelen ilk biçimde. Deneğin hayata karşı amaçları. Daha sonra yorumlar yapılır. Uygulayan kişi bu resimler üzerine soru sorar. Fincanda görünen lekelerle ilgili yorum yaparken kendi iç dünyaları da bu yorumlara yansır. ihtiyaçları. Gördüğünüz şekille ilgili düşüncelerinizi bir kağıda yazınız. beşi de renklidir. Burada gördüğünüz mürkekkep lekesine bakınız. yorumlanması en kolay olan cümle ve hikaye tamamlama testidir. Biz şimdi birlikte bir uygulama yapalım. arzu ettiği gibi tamamlaması istenir. Bu soruların yanıtını teşkil edecek anlamlı bir hikaye meydana getirirken bilinçli ve bilinçsiz bütün yaşantı sonuçlarından yararlanır. bir çağrışım tekniğidir. Uygulama 3: Kişilik özellikleri ölçme konusunda çeşitli yöntemler inceledik. geçmiş yaşantıları. Bunlardan beşi siyah ve beyaz.Projektif metodlardan en çok kullanılanı.
Daha sonra bu puanların birbirleriyle olan ilişkisi belirlenir. bireylerin kendisine. kişilik sosyal etkiler sonucu yaşam tecrübeleriyle oluşur. idi denetleyen ve bilinçdışı kılan yapıya sahiptir. Eric Fromm kuramına göre. Freud’a göre bireyin kişiliği id. Superego ise toplumun yasalarını kapsar ve içimizdeki yargıçtır. kişisel bilinçaltı. bireyler içe-dönük ya da dışa-dönük olarak vurgulanmıştır. bireyin fiziksel yapısı ve mizacını oluşturan kalıtsal yönleri ile sosyal ve kültürel etkilerin tümünü oluşturur. birbiriyle etkileşimde bulunan çok sayıda sistemden oluştuğunu söyler. fallik dönemleridir. Bu sistemler ego. dış görünüşünün ve çevresine uyum biçiminin özelliklerini içeren bir terimdir. Alfred Adler’e göre birey sosyal bir varlıktır. bireyin bebeklik ve çocukluk yıllarına bağlar. bireyin yaşamında iki temel eğilim üzerinde durur. Bu aşamalar: Oral. diğer insanlara ve topluma karşı geliştirdiği tutumların ürünü olarak gelişir. büyük insan grupları üzerinde çalışma yapılır ve her birey için çok sayıda boyutun çok sayıda puanları saptanır. ve arketiplerdir. Jung kişiliğin. Faktör kuramları. Cartell’e göre kişilik gelişimi yaş dönemleri takip edilerek oluşur. Harriy Sullivan. duyusal dışa dönük-duyusal içe dönük ve sezgisel dışa dönük-sezgisel içe dönüktür. Bu hem psikoanalitik kuramı hem de öğrenme kavramını birleştiren bir yaklaşımdır. kişiliğin gelişimini. duygusal içe dönük-duygusal dışa dönük. Kişilik karmaşık bir süreçtir. Freud’a göre yetişkin bireylerin kişilikleri arasında görülen farklılıklar altı yaşına kadar geçirilen üç ayrı psikoseksüel aşamadan geçer. Faktör analizi yöntemi ile. Cartell kişiliğin kişinin kendisine özel yapısı olduğunu belirtmiştir. . Bireyin sosyal yönüne ağırlık verir. sosyal dürtüler tarafından güdülenir. Bunlar emniyet ve doyumdur. Karen Horney kuramı.146 - . anal. Adler kuramına göre kişilik. tutumlarının. Bu özellikler faktör analizi ile saptanır. Kalıcı olan kişilik. konuşma tarzının. ego ve superegodan oluşur. Freud kişilikleri tiplerine göre de sınıflandırır. Bunlar doğuştan vardır. Freud. Bunun içinde birbirinden farklı kişilikler için kuramlar geliştirmişlerdir. kişiliğin varsayımsal bir kavram olduğunu ve kişilerarası ilişkilerden ayrı olarak incelenemeyeceğini savunur.Özet Kişilik bir bireyin tüm ilgilerinin. İd kişiliğin çekirdeğini oluşturur. Ego. yeteneklerinin. kollektif bilinçaltı. istatiksel çalışmalar üzerinde durur. Emniyet ve doyum kişiliği yönetir. Bunlar sekiz türe ayırmıştır: Bunlar: Düşünen içe dönük-düşünen dışa dönük. Jung’un kişilik kuramında ise.
1. Skinner. anket ve envanter ile ölçme yolunu seçmişlerdir. Benlik kişiliğin öznel yanını oluşturur. kişiliğin öğrenme tarihçesi yansıtan davranış alışkanlıklarından başka bir şey olmadığını vurgulamışlardır. resim yorumlama. Davranışçılar kişilik özelliklerini otobiyografiler. Değerlendirme Soruları Aşağıdaki sorunların cevaplarını bulunuz. Benlik bilinci bizim kendimizi nasıl gördüğümüzü özetler. Kişilik yapısı birbirinden bağımsız. görüşme ve derecelendirme ölçeklerini kullanmışlardır. Miller. gözlem. Spranger kişileri “değer”lere göre sınıflandırmıştır. dikey boyutunun üst ucunda nevrotik. mürekkep lekesi testleri gibi kişiliği ölçmede projektif (iç hayatı.147 - . Cevaplandıramadığınız sorularla ilgili bölümleritekrar okuyunuz. Yatay boyutun bir ucunda içe dönük öteki ucunda da dışadönüklük. psikologları her kişiliği o insanda mevcut kendine özgü özellikleri ölçme yoluyla değerlendirmeye sevk etmiştir. alt ucunda normal tipler bulunmaktadır. Freud’a göre aşağıdakilerden hangisi kişiliğin temelini oluşturur? A) İd B) Ego C) Superego D) Libido E) Haz . Carl Roger ve Maslow benlik bilincine önem verir. Psikoanalitik kuramcılar cümle tamamlama. dışa yansıtıcı) metodlar geliştirmiştir. Bandura ve Rotter. İnsanlar arasında bireysel ayrılıkların olması. Kişiliğin sosyal etkisine önem verenler. Donald.Eysenck faktör analizi yöntemi ile kişilik boyutlarını saptamıştır. iki uçlu yatay ve dikey iki boyut üzerinde değerlendirmiştir.
Aşağıdakilerden hangisi erotik tipin özelliklerinden değildir? A) Kalabalığı sever B) Abartmayı sever C) Eleştirir D) Başkaları ile olmayı sever E) Kendisini ve başkalarını değerlerle ölçer 5.2. ahenge karşı ilgilidir E) İnsanları sever . Çocuğun doğumdan. Aşağıdakilerden hangisi estetik insanın özelliklerinden biridir? A) Zengin olma merakı vardır B) Başkalarını yönetmeyi sever C) İyi bir yaşama düzeni sağlama ile ilgilenir D) Şekil. İd’i denetleyen ve bilinçdışı kılan yapıya ne ad verilir? A) İd B)Ego C) Superego D) Libido E) Haz 3. düzen. bir buçuk yaşına kadar olan psikoseksuel dönemine ne ad verilir? A) Oral B) Anal C) Fallik D) Latent E) Genital 4.148 - .
Aşağıdaki bilim adamlarından hangisi “kişilik. sosyal etkiler sonucu yaşam tecrübeleriyle oluşur” görüşüne sahiptir? A) Jung B) Fromm C) Miller D) Roger E) Bandura . bireyin dış dünyaya karşı taktığı maskeye ne ad verilir? A) Anima B) Kişilik C) Sezgi D) Gölge E) Persona 9. Toplumun onayını sağlamak amacıyla.149 - . Aşağıdaki bilim adamlarından hangisi benlik bilincine önem verir? A) Freud B) Jung C) Marray D) Spranger E) Roger 7. Aşağıdakilerden hangisi bir çağrışım tekniğidir? A) Gözlem B) Anket C) Dereceleme D) Rorschach mürekkep testi E) Görüşme 8.6.
r. Kişilik Kuramları. Atın Kitaplar Yayınevi. Bireyin davranışlarının incelenmesinde değişkenlerin veya faktörlerin belirlenmesini savunan bilim adamı kimdir? A) Cattell B) Fromm C) Miller D) Roger E) Jung Yararlanılan ve Başvurulabilecek Kaynaklar Daha geniş bilgi edinmek isterseniz. 1992. Gülgün. Kaygıdan Mutluluğa Kişilik. 1982. Sirel Karataş) Meteksan Ltd. Psikolojiye Giriş Ders Kitabı (çev.S. 1990. McGraw-Hill Comp. Özcan. Şti. Özkalp. Baskı.H. Psikoloji. 1. Cüceloğlu.Baskı. Eskişehir. Genel Psikoloji. Başaran. Baskı. Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayınları No:238. Psikolojinin Temel Kavramları. Davranış Bilimlerien Giriş.Introduction to Psychology. 3. . 1987. Florida. New York 1997. 1973. Harcourt.Ethem. Doğan. 9th ed. İ. R. İnkilap ve Aka Kitabevleri. Ege Üniversitesi Yayınları. Ankara. Remzi Kitabevi. Editör. İnsan Davranışı. İzmir. yazarın da yararlandığı aşağıdaki kaynaklara başvurabilirsiniz. Atkinson. Yanbastı. Clifford T. Eylül 1981. Feriha. Atkinson. AÖF Yayınları No:75. Eskişehir. Inc.. Ed. Ankara. Ayhan Hakan. Enver ve Diğerleri. 3rd ed. Morgan. Feldman. Anadolu Üniversitesi Yayın No:173. 1991 Baymur. Essentials of Understanding Psychology. R. İstanbul.150 - . Köknel. 2. Brace Publishing. İstanbul. Smith . 1991.10.
This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
We've moved you to where you read on your other device.
Get the full title to continue listening from where you left off, or restart the preview.