BEYRUT, Lübnan — Gece yarısı Hasmik Tutunjian’ın yatağının üzerindeki ışık yandı, teşekkür etti ve hızla kalktı. Tekrar karanlığa gömülmeden önce ne kadar zamanı olduğunu bilmiyordu.
İlk olarak, 66 yaşındaki Bayan Tutunjian, Beyrut’un boğucu ve nemli sıcaklığından terle ıslanmış çarşafları yataktan çıkardı. “Sakin Ol ve Devam Et” yazan bir çantanın yanındaki kancada asılı duran telefon şarj cihazını aldı ve fişini prize taktı. Ardından, şarj edilebilir üç ışığı takmak için oturma odasına gitti. Sonunda, elektriğin izin verdiği kadar çok çamaşır yıkadı.
“Etrafta koşan bir robot gibi oluyorum” dedi.
Lübnan’daki elektrik krizi, ülkeyi kasıp kavuran daha geniş bir ekonomik krizin bir alt kümesidir, son onyılların en kötüsüdür. Dünya Bankası dedi yaşam standartları üzerindeki etkisi açısından 1800’lerin ortalarından bu yana dünyanın en kötü üç ülkesi arasında yer alabilir.
Elektrik sektörünün işlevini yitirmesi nedeniyle elektrik kesintileri uzun süredir bu ülkede hayatın bir parçası. Ancak geçen yıl boyunca, Lübnan genelinde ciddi elektrik kesintilerine yol açan akut yakıt kıtlığı ve devlet tarafından sağlanan elektriğin günde en fazla bir veya iki saatliğine ve belirli bir programa göre verilmemesiyle daha da kötüleştiler.
Çoğu zaman o veya iki saat, gecenin ortasında tahmin edilemez bir şekilde gelir ve buradaki hayatın ritmi uyum sağlamak zorunda kalır.
Uzun süreli kesintileri telafi etmek için ülke genelindeki her mahallede veya kasabada özel sektöre ait dizel motorlu yedek jeneratörler bulunabilir.
Ancak Temmuz ayında sona eren yılda Lübnan enflasyonunun yüzde 168’e yükselmesi ve işsizliğin hızla artmasıyla birlikte, azalan sayıda insan ekstra jeneratör gücünü karşılayabilir. Ve bazı jeneratörler yalnızca birkaç amper sağlar – buzdolabına, vantilatöre ve televizyona güç sağlamaya yetecek kadar.
Bayan Tutunjian’ın amfi alacak gücü yok.
Şarj edilebilir bir fanı var, ancak güç, onu tamamen şarj edecek kadar uzun süre gelmiyor. Beyrut yazının boğucu sıcağıyla savaşmak için çok az şey yapan katlanır bir vantilatörle kendini soğutmaya çalışıyor.
Oturma odasında otururken, “Bazen kendime üzülmeyeceğimi söylüyorum ama elimde değil,” dedi. “Geceleri yatağa sinirli giriyorum, ağlıyorum.”
Biri sehpanın üzerinde, diğeri kapıdan sarkan iki küçük ışık, onun gölgesini düşürerek sözlerini noktalayan hüsrana uğramış jestleri arkasındaki duvarda yankılanıyordu.
Bayan Tutunjian, artık konukları dört katlı apartmanına sokamaz. Bunun yerine, uzun bir ipe bağlı ön kapı anahtarını bir pencereden indiriyor.
Eski bir banka memuru olan 62 yaşındaki arkadaşı Shoukhiq Terrisian, “Yaratıcı olmalıyız” dedi.
Ülkenin para çekme limitlerinin sadece bir ailenin aylık bakkal faturasını ödemeye yetecek kadar paraya izin verdiği ülkenin iflas etmiş bankacılık sektörü dışında, buradaki insanları güvenilmez elektrik şebekesinden daha fazla hayal kırıklığına uğratan başka bir şey yok gibi görünüyor.
Ve hiçbir şey, siyasi liderliğin elektrik sorunlarını çözememesi gibi Lübnan hükümetinin işlevsizliğini yakalayamaz. Geçen Eylül ayında, ülkenin yeni kurulan kabinesi, elektrik kesintisi ve arızalı jeneratörün oturumu yaklaşık bir saat geciktirmesine rağmen güvenoyu aldı.
Enerji Bakanlığı yorum taleplerine yanıt vermedi.
Bayan Tutunjian, 1975-1990 iç savaşına, 2006 İsrail Beyrut bombardımanına ve 2020 Beyrut limanında camlarının kırılmasına neden olan patlamaya katlanarak 1973’ten beri aynı dairede yaşıyor. Zamanının çoğunu yalnız başına dışarıyı seyrederek ya da balkonunda oturarak geçirir.
Çevresindeki binaların karanlık pencereleri, kendisi gibi özel jeneratör gücünü karşılayamayanlara hitap ediyor. Karanlık, aynı zamanda, 2019’un sonlarında ekonomik krizin başlamasından bu yana ülkeyi terk eden on binlerce Lübnanlının güçlü bir hatırlatıcısı.
Yerel bir araştırma ve danışmanlık firması olan Information International’a göre, geçen yıl 79.000’den fazla Lübnanlı yurt dışına taşındı; bu rakam 2019’da 17.000 ve 2020’de 66.800’dü. Ülke şu anda diasporadaki aile tarafından gönderilen havalelere büyük ölçüde bağımlı.
Çok daha fazla Lübnanlı ayrılmak istiyor ama yapamıyor çünkü yerel liranın değeri 2019’dan bu yana yüzde 90’dan fazla düştüğü için hayatlarının birikimlerini kaybettiler.
Bayan Tutunjian, oğluyla birlikte olmak için Avustralya’ya gitmek istediğini, ancak pasaportunun süresinin dolduğunu ve yenilemenin zorluklarını, uçak biletinin maliyetini ve onu Beyrut’ta ve çoğunlukla bunaltıcı dairesinde tuttuğu pahalı bir ameliyat olduğunu söyledi.
Çoğu sabah, kahve içmek ve telefonunu şarj etmek için komşusu Alice Delinian’a gider.
Bayan Delinian, 70’li yaşlarında, ama kız gibi, özel bir jeneratörden dairesine günde yaklaşık üç amper alıyor. TV’yi günün büyük bir bölümünde açık tutmak yeterlidir ve komşularının yiyeceklerini saklamasına izin verdiği buzdolabına güç sağlar.
Bayan Tutunjian’ın kendi buzdolabı bir dolap kadar sıcak. Dondurucusunda peynir, yoğurt ve birkaç şişe suyu soğuk tutar, her gün buz torbaları satın alır. Dondurmayı özlediğini söylüyor ama onun derme çatma buz kutusunda eriyeceğini biliyor.
Dondurucu kapısında eski orta sınıf yaşamının hatırlatıcıları var: rahmetli kocasıyla Ermenistan, Kıbrıs ve Avustralya’ya yaptığı seyahatlerden mıknatıslar.
Tutunjian, bankalardan “Paramızı yediler” dedi.
Geçen ay, 42 yaşında silahlı bir adam, Beyrut bankasını saatlerce rehin tuttu ve hayatının tüm birikimini – 200.000 dolardan fazla – çekmesine izin verilmesini talep etti. Ancak miktar, nakit para çekme işlemlerindeki değersiz sınırları çok aştı.
Babasının ameliyatını ödemek için paraya ihtiyacı olduğunu söyledi ve bankadaki herkesi öldürmek ve kendini yakmakla tehdit etti.
Bayan Tutunjian, “O adam, yaptığı iyi,” dedi.
Sonunda, teslim olması ve tutuklanması karşılığında birikiminin küçük bir kısmını almasına izin verildi. Bir ulusun hayal kırıklıklarını yakalayan anında bir kahraman oldu ve günler sonra halkın büyük desteğinin ortasında serbest bırakıldı.
Bayan Tutunjian, “Tekrar yapacağını söyledi” dedi.
Televizyonunu açamayarak haberleri pilli bir radyodan takip ediyor. Oğlu Parsigh, pilleri Avustralya’dan gelmesi iki ay süren ve fıstık ezmesi, bal ve vitaminler içeren bir bakım paketinin parçası olarak ona gönderdi.
Tek çocuğu Parsigh, 15 yıl önce Ermeni-Avustralyalı bir kadınla evlendikten sonra Avustralya’ya taşındı. Onunla konuştuğunda, elinden geldiğince çok para gönderdiğini bildiğinden, umutsuzluğunu iletmemeye çalışır.
Alyansını ve merhum kocasının yüzüğünü zaten sattığını söyledi.
Boynunda mücevherli bir haç ve altın bir “P” kolye, sol elinde de büyükbabasının alyansını takıyor. Bu son mücevher parçalarını satmak zorunda kalmayacağını umuyor.
Bu yaz, yerel bir hayır kurumu ve Ermeni Kızıl Haçı ona, eskiden yiyecek satın almak için kullandığı yaklaşık 20 dolar eşdeğerini verdi. Ama onlara tekrar yaklaşmaya utanıyor.
“Kendini çok aşağılanmış hissediyorsun,” dedi sesi kırılmaya başlarken.
Elektrikler geleli neredeyse iki saat oldu. Üç çamaşır yıkadı ve ışıkları yaktı ve kazandaki su rahat bir duş almasına yetecek kadar ısındı.
Banyodan çıkarken elektrikler kesilir ve tekrar karanlığa gömülür.
Yatağa temiz çarşaflar üzerinde giriyor, ancak bunaltıcı havada uykuya dalmak zor. İki saat sonra, saat 4 civarında, yine ter içinde kalıyor ve tekrar duş almak için kalkıyor.
Bir şekilde tekrar uykuya dalar ve sabahın ilerleyen saatlerinde radyoyu açar. Haberler iyi değil: Ülke tamamen elektrik kesintisi ile karşı karşıya kalabilir.
Hwaida Saad Beyrut’tan gelen raporlara katkıda bulundu.
Kaynak : https://www.nytimes.com/2022/09/12/world/middleeast/lebanon-blackouts.html