Kolophon
Menderes ilçesinde, Değirmendere ve Çamönü mahalleleri arasındaki antik kent, İyonyalılar tarafından M. Ö. 9-8. yüzyılda kurulur. 1922’deki kazılarda açığa çıkarılan mezar buluntuları, şehrin Geç Tunç Çağı’nda (yaklaşık M. Ö. 1500-1150) yaşam alanı olarak kullanıldığını gösterir.
Klaros Kehanet Merkezi
Kolophon’un kehanet merkezi Klaros, M. Ö. 12. yüzyıl başlarında, Yunanistan’dan kovulan göçmenlerin gelişiyle kurulur. Kâhin tanrı Apollon’un, Anadolu’da Didim ile birlikte iki kehanet merkezinden biridir. Klaros’un kâhini, Büyük İskender’in Pagos’ta gördüğü rüyayı, “İzmir’i burada kurması” şeklinde yorumlayınca merkezin ünü artar. Kolophon’un 13 km güneydoğusunda, Notion’un 2 km kuzeyindeki merkez, ziyarete açıktır.
Lebedos
Menderes’e bağlı Gümüldür-Ürkmez arasında, Kısık Yarıması’nda, M. Ö. 7. yüzyılda kurulur. Lebedos’un Helenistik liman duvarları, Gymnasium, tapınak terası ve konut kalıntıları görülebilir.
Notion
İzmir'e 50 km, Kolophon'a İse 15 km uzaklıktaki bir liman kenti olan Notion, bugünkü Ahmetbeyli köyünün sınırları içindedir. İki tepe üzerine oturan akropolü ve kentin baş tanrıçası Athena Polias'a adanmış olan tapınak, akropolün batı tepesi üzerinde denize tümüyle hakim bir konumda bulunuyor. Notion da Kolophon gibi, Atiika-Delos Deniz Birliği'nin bir üyesiydi. M.Ö. 4. yüzyılın üçüncü çeyreği içinde Anadolu'ya Büyük İskender ile gelen özgürlük ve barış dönemi, M.Ö. 323 yılında, onun ölümü ile son bulur.
Notion M.Ö. 218 yılında Pergamon kralı Attalos'a bağlanır. M.Ö. 196 yılında Suriye kralı, III.Antiochos'un yönetimine girerse de M.Ö. 191 yıllarında tekrar Pergamon kralı II.Eumenes'in eline geçer. Apemeia barışı (M.Ö. 188) ile de Magnesia savaşında Roma ve müttefiklerinin yanında yer aldığı için Notion'a özerk statü verilir. M.Ö. 133 yılında başlayan ayaklanma sırasında Aristonikos donanması ile Notion'a gelir, akropolü ele geçirir ve kenti Romalıların Asya Eyaletine dahil eder. Tarihi boyunca Notion bağımsız bir kenl olduğu halde Kolophon'un bir parçası gibi görünmüş, Notion'a "Deniz üzerindeki Kolophon", "Yeni Kolophon ' ya da " Güneydeki Koiophon" gibi adlar verilmiştir. Notion'da bouleuterion, iki agora ve tiyatro kalıntıları görülebilir.
Ephesos (Efes)
Bilim, denizcilik, kültür ve sanatta önder olan Efes (Ephesos); Helen, Roma ve Bizans uygarlıklarının paha biçilmez mirasıdır. M. Ö. 10. yüzyılda kurulduğu sanılan antik kent, Helenistik Dönem’de yükselmeye başlar.
M. Ö. 1050 yıllarında Yunanistan göçmenlerinin yerleştiği Efes, M. Ö. 560’ta Artemis Tapınağı çevresine taşınır. Bugün gezilen Efes ise Büyük İskender'in generallerinden Lysimakhos tarafından M. Ö. 300’lerde kurulmuştur. En görkemli devrini Roma Dönemi'nde yaşayan kent, Asya eyaletine başkentlik yapmış, limanı sayesinde Küçük Asya’nın dış dünyayla köprüsü olmuştur. Hıristiyanlığın başlangıç döneminin önemli olaylarına sahne olan kent, kutsal bir nitelik de taşır.
İzmir’in 74 km. güneyinde, Selçuk ilçesindeki Efes, Dünyanın Yedi Harikası’ndan biri olan Artemis Tapınağı’nı ve Roma Dönemi eseri Celsus Kütüphanesi'ni barındırır. Birçok kez yer değiştirdiğinden kalıntıları yaklaşık 930 bin metrekare alana yayılan kentin harabeleri; Ayasuluk Tepesi, Artemision, Efes ve Selçuk olarak dört ana bölgede yer alır.
Tümüyle mermerden yapılmış ilk kent olan Efes'teki başlıca eserler şunlardır: St. Jean Kilisesi, Yedi Uyurlar Mağarası, Trajan Çeşmesi, Hadrian Tapınağı, 24 bin kişilik Büyük Tiyatro, Çifte Kiliseler, Bülbül Dağı eteklerindeki Yamaç Evleri, Selçuklu mimarisinin en önemli yapılarından İsa Bey Camisi, Hıristiyanların haç yeri Meryem Ana Evi… Kazı ve restorasyon çalışmaları devam eden Efes Antik Kenti, UNESCO’nun “Dünya Miras Alanları Listesi”ndedir.
Artemis Tapınağı
Tanrıça Artemis’e adanmış yapı, Dünyanın Yedi Harikası’ndan biridir. Geçmişi M. Ö. 8. yüzyıla giden yapıya zamanla yeni bölümler eklenmiş, tamamlanması M. Ö. 6. yüzyılı bulmuştur. M.Ö. 356’da Herostratus adlı kişinin, “adını sonsuza dek yaşatma” amacıyla yaktığı tapınak, 22 yıl sonra daha görkemli şekilde yapılır. M. Ö. 263’te Gothların yıktığı yapıdan günümüze boş temel çukuru, bir sütunu ve bazı heykel parçaları kalmıştır.
Şirince
Selçuk’a bağlı bu eski Rum köyü, bağları, şeftali bahçeleri, zeytinlikleri ve benzersiz mimarisiyle ünlüdür. İlçe merkezine 7 kilometre uzaklıktaki Şirince, restore edilip pansiyona dönüştürülen taş evleri ve yerel ürünleriyle önemli bir turizm merkezidir.