3. Hare Deneyi Nedir?
3. Hare, orjinal adı ile “The Third Wave” demokratik toplumların da faşizm gösterisine kayıtsız kalamayacağını ve faşist olabileceğini göstermek amacı ile yapılan bir deneydir. Kesinlike legal yollarla ve kontrollü yapıldığı savunulamaz. Ron Jones isimli bir tarih öğretmeninin yaptığı bu deney California’da bulunan Cubberley High School’da gerçekleştirilmiştir. Öğretmen, öğrencilerine Alman vatandaşlarının soykırıma karşı neden müadele etmediklerini anlatmak yerine göstermiştir. 3. Hare deneyi tüm illegalliğine ve kayıtsızlığına rağmen tarihe geçen ve birçok insanın holokosta karşı bakış açısını değiştiren bir deney olmuştur. Deneyi öğrenen anne babalar durumu bakanlığa bildirmiş, Ron Jonesokulan uzaklaştırılmıştır. Ancak Jones, Nazi Almanya’sını çok iyi bir şekilde ifade etmiş ve insanların faşistlere karşı acımazsızlığını bir nebze de olsa dindirmiş, empati kurmalarını sağlamıştır.
3. Hare Deneyi Nasıl Yapıldı?
Jones, 1967 yılında öğrencilerine faşizmi ve Nazi Almanya’sını kendi bakış açısı ile anlatabilmek ve toplumun da bunu anlayabilmesini sağlamak için kafasında bir deney kuruyor.
Ron Jones’a göre en demokratik ve en eğitimli toplumda bile insan, faşizme eğilimli olabiliyor. Ve bu faşizm uygun koşullar sağlandığında ortaya çıkıyor. Öğretmen, 3. Hare deneyinin ilk gününde sınıfa girip öğrencilere yeni kurallar koyduğunu söylüyor. Kurallaradn bazıları ise: “Kimse söz hakkı almadan konuşmaya başlamayacak, bundan sonra bana Bay Jones diyeceksiniz.”
Deneyin 2. günü bu sınıfın okul için çok özel olduğunu ve okuldaki hiyerarşik disiplini ancak onların sağlayabileceğini söylüyor. Özetleyecek olursak onarı pohpohlayarak kendilerini önemli hissetmelerini sağlıyor. Öğrencilere sürekli olarak “siz başkasınız” mesajı veriyor. Daha sonrasında ise öğrencilere
Nazi selamı vermeyi öğretiyor ve böyle selamlaşmaları gerektiğini söylüyor. Sırasıyla tüm öğrenciler bütün bu saçmalıklara alışıyor ve kabyl ediyorlar.
Ardından geriye yalnızca kendilerini bir yere ait hissetmelerini sağlamak kalmıştır. Jones da bunu sağlamak için okyanusun en şiddetli dalgasının “The Third Wave” olduğunu söylüyor. Kısa sürede bu ismi benimseyip gruplarının adını 3. Hare yapıyor öğreciler. Ardından da logolarını tasarlıyor, bununla da yetinmeyip üye kartları oluşturarak minik bir çete kuruyorlar.
Deneyin 3. günü bu olay büyük bir kitleye yayılmakla kalmaz ve sınıf dışına taşar. Üye olan öğrenciler de bu ayrıcalığı kullanmaları gerektiğini düşünerek dahil olmayanları ezmeye zorbalık yapmaya başlarlar. Öğrencilerin iyice raydan çıktığını gören Jones, 3. Hare deneyini sonandırmaya karar verir. Öğrencileri
vazgeçirmek için bu sonlandırışın ulusal bir karar olduğu yalanını söyler. Ertesi gün okula bir televiyon ile gelir ve resmi açıklamayı onlara izleteceğini söyler.
İlk birkaç dakika öğrencilere karıncalı ekran izletir ve ardından gerçekleri açıklamaya başlar. 3.Hare’yi onlara Almanya’da yaşananları ve faşizmi kendi bakış açısı ile açıklamak için yaptığını söyler. Konuyu iyice kavramaları için onlara Nazi belgeseli de izletir. Ron Jones, velilerin şikayetleri üzerine okuldan
uzaklaştırılıyor ve 3. dalga da kayboluyor.
Ardından deneyi anlatan bir film çekiliyor ve “Dalga” isminde bir kitap yazılıyor.
Kaynakça:1