Dünya çapında daha fazla insanın COVID-19 aşılarını tamamlamasıyla "aşı pasaportları" hakkındaki tartışmalar hızlandı. Bu durum etik ikilemleri beraberinde getiriyor.
Wake Forest Üniversitesi Hukuk ve Tıp Fakültelerinden Mark A.Hall ve Stanford Üniversitesi Hukuk ve Tıp Fakültelerinden David M. Studdert, 31 Mart 2021'de New England Journal of Medicine adlı dünyanın en önde gelen tıp dergisinde online olarak yayınlanan bir makalede, en önemli etik hususlardan bazılarını ortaya koyuyor.
Normalliğe dönme tutkusuyla aşı pasaportu
Covid-19 salgını bir sonraki aşamaya girerken, normalliğe dönme tutkusu ve etkili aşıların yaygınlaştırılmasıyla birlikte, aşı pasaportları tartışmaları başladı.
Aşı pasaportu, buna sahip kişiler için halk sağlığı kısıtlamalarını azaltan aşı sertifikalarıdır.
Biden yönetimi, İngiliz hükümeti ve Avrupa Birliği şu anda fizibilitelerini değerlendiriyor. Avustralya, Danimarka ve İsveç bu uygulamayı taahhüt etmişlerdir ve kişi başına aşılamada dünyada lider olan İsrail, aşılanmış vatandaşlara şimdiden “yeşil geçiş” veriyor.
Aşı pasaportu konusunda "seyahat uygunluğu" bugüne kadar birincil odak noktası olmasına rağmen, sosyal ve eğlence amaçlı toplantılara, işyerlerine veya okullara erişimi düzenlemek için pasaportların bazılarının kullanılması yakın görünmektedir. Örneğin İsrail’in yeşil geçişleri oteller, spor salonları, restoranlar, tiyatrolar ve canlı müzik mekanları gibi başka şekilde kısıtlanmış yerlere girişe izin verir ve New York’ta uygulanan benzer bir model tiyatrolara, arenalara, etkinlik mekanlarına ve büyük düğünlere katılım için izin verir.
Neden aşı pasaportu?
Bu programların temel mantığı, özgürlükleri ve sosyal açıdan değerli faaliyetleri sınırlayan halk sağlığı kısıtlamalarının doğrulanabilir riske göre uyarlanması gerektiğidir.
Genel olarak, bu tür bir uygun hale getirme durumu tartışmalı bir amaç değildir, uzun zamandır medeni haklar hukukunun ve halk sağlığı uygulamalarının merkezi bir ilkesi olmuştur. Kısıtlamaların uyarlanması durumu özellikle kısıtlamalar sert olduğunda, yaygın kamuoyu duygusu biraz rahatlama gerektirdiğinde ve kısıtlamalar gevşetildiğinde büyük olasılıkla bazı tanımlanabilir kişiler için güvenli olurken herkes için güvenli olmazsa zorlayıcıdır.
Aşı pasaportu hakkında endişeler
Bununla birlikte, kısıtlamaları uyarlamak için Covid-19 aşı pasaportlarının kullanılması, bazı ciddi endişelere dayanan sağlam bir tartışma açtı:
- Birincisi, aşı tedariği sınırlı kalırken, erken erişim elde edecek kadar şanslı olan kişilere ayrıcalık tanımak ahlaki açıdan sorgulanabilir.
- İkincisi, arz kısıtlamaları hafifledikten sonra bile, ırksal azınlıklar ve düşük gelirli nüfuslar arasındaki aşılama oranlarının orantısız bir şekilde düşük kalması muhtemel görünüyor. Bağlantılı olarak, tarih bir rehber ise, “uygunluk” temelinde sosyal ayrıcalık tanıyan programlar haksız ayrımcılığa yol açabilir.
- Üçüncüsü, özellikle yeni varyantlara karşı aşılamanın sağladığı korumanın kapsamı ve aşılanmış kişiler tarafından viral bulaşma potansiyeli henüz tam olarak anlaşılmamıştır.
- Dördüncüsü, aşılananlara ayrıcalık tanınması, aşılamaya dini veya felsefi itirazları olan kişileri cezalandıracaktır.
- Beşincisi, FDA tarafından onaylı olmayan aşılar (Oxford/AstraZeneca aşısı, Çin'in Sinovac aşısı, Rusya'nın Sputnik V aşısı) uygulanan kişilere verilecek ulusal aşı pasaportlarının uluslararası geçirli olup olmayacağı netlik kazanmamıştır.
- Altıncısı, aşı pasaportu aşıya göre mi, Covid-19'a karşı gelişen antikorlara yönelik mi verilmeli? Yani aşı pasaportu, sadece aşı yapılanları değil, enfeksiyonu geçirenleri de kapsamalı; peki süre ne olmalı?
- Son olarak, aşılamanın doğru bir şekilde onaylanması için fikir birliği yaklaşımına sahip değiliz.
Aşı pasaportu ile ayrıcalık sağlanabilir mi?
Halk, dokunulmazlık ayrıcalıklarının uygunluğu konusunda derinden bölünmüş görünmektedir. Geçen yaz, ulusal düzeyde temsili bir panelden görüşleri aldık. Covid-19'a karşı antikorlar için pozitif testlere dayalı sertifikasyon programları için yapılan ankette halkın desteği yarıyı geçmedi. Dahası, diğer birçok pandemi kontrol politikasına ilişkin görüşlerin aksine, dokunulmazlık pasaportlarına ilişkin görüş ayrılığı ideolojik, ırksal ve sosyoekonomik sınırları aşmaktadır. Anket, salgının daha erken bir aşamasında gerçekleştirildi ve aşı ile elde edilen bağışıklığı açıkça ele almadı ancak bunu yapan daha yeni anketler de derin bölünmüş görüşler ortaya koydu.
Aşılamanın sağladığı bağışıklığın doğası ve derecesi daha iyi anlaşılmalı
Karışık görüşler ve birbiriyle yarışan argümanlar, aşı pasaportlarının yaygın kullanımını gerektiren resmi bir devlet politikasını kabul etmenin aceleci ve ABD için son derece olası olmadığını göstermektedir. Aşı pasaportları konusundaki bu karışıklık sadece ABD'ye de özgü değildir. Öte yandan, dile getirilen itirazların, aşı sertifikasyonunun (bazı yorumcuların önerdiği) her türlü kullanımının yasaklanmasını haklı kılmaya yetmediğine inanıyoruz.
Dezavantajlı gruplara ulaşmak için özel çabalar gösterilerek aşılara erişim hızla artmaktadır. Aşılamanın sağladığı bağışıklığın doğası ve derecesinin daha iyi anlaşılması gerekmesine rağmen, aşılama ile riskin - özellikle ağır Covid-19 için - önemli ölçüde azaldığı yeterince açık görünmektedir.
Güvenilir ve doğru sertifikasyon mekanizmaları önemlidir. Ancak bu tür mekanizmaların geliştirilmesi büyük ölçüde teknik bir konudur - bazı önde gelen teknoloji şirketlerinin ele aldığı bir sorun - ve başka türlü mantıklı bir politikayı tamamen engellememelidir. Son olarak, aşılamayı reddeden kişilere, reddetmelerinin bir sonucu olarak kısıtlamalara katlanmalarını istemek, özellikle de kolektif olarak bu tür bir tereddüt, sürü bağışıklığını erişilemez kılarsa sadece adil görünür.
Bu nedenle, aşırı politik durumları reddetmek - geniş bir zorunlu kamu planı veya sertifikasyonun tüm özel kullanımlarının yasaklanması - nispeten kolay bir çağrıdır. Ancak politika yapıcılar aradaki geniş ve karmaşık alanda nasıl gezinmelidir? Aşı pasaportu konusunda neyin kabul edilebilir veya optimal olduğu, bağlama göre büyük ölçüde değişebilir. Bu manzaranın iki özelliği, politika hamlelerinin uygunluğunu değerlendirmek için özellikle önemlidir. Bu özellikler ayrıcalıklı faaliyetlerin doğası ve düzenleyicinin kimliğidir.
Aşı pasaportu şartı getirilmesi ile aşılama oranları artar mı?
Önemli bir başlangıç noktası, pasaportları yetkilerden ayırmaktır. Hükümet, iş veya eğitim gibi temel faaliyetlere katılımı şart koştuğunda, sertifika esas olarak zorunlu bir aşılama programı işlevi görür. Şu anda SARS-CoV-2 aşıları için bir hükümet yetkisinin yasal ve etik tehlikeleri başka bir yerde iyi bir şekilde gözden geçirilmiştir. Bu nedenle, burada, hükümetin işyerleri, okullar ve sağlık kurumları gibi temel ortamlara fiziksel erişimi kısıtlaması dışında aşı sertifikasyonunun politika kullanımlarına odaklanıyoruz.
Pasaport kavramı en açık biçimde SEYAHAT için geçerlidir
Birçok ülke, uluslararası sınırları geçen kişilere karantina şartları uygulamaktadır. Aşı pasaportunun, karantina için istisna oluşturması planlanmaktadır. Ancak, bu konuda ülkeler bir görüş birliği sağlayamadı. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (US-CDC), Covid-19 enfeksiyonu geçirmeyi, karantinayı kaldırmak için bir gerekçe olarak kabul etmektedir ve çoğu ülkeden yapılan seyahatler için ajans, Covid-19'dan kurtulanlar üzerindeki kısıtlamaların kaldırılmasını tavsiye etti. Aynı ilkelerin, aşılarının tamamlandığına dair kanıt gösterebilen yolcular için geçerli olması an meselesi gibi görünüyor.
Aşı ile ilgili seyahat politikasında başı çekerken, hükümet aşıların güvenilir bir şekilde belgelenmesi için standartlar oluşturarak işe başlayabilir. Bu tür standartların seyahat sektöründeki kamu-özel ortaklığından diğerlerine göre kısa süre içinde ortaya çıkması ve daha sonra diğer ortamlara yayılması muhtemeldir.
Seyahat dışı konularda aşı pasaportu
Bu diğer ortamlar sosyal ve eğlence amaçlı toplantıları içerir. Burada, devlet kontrolünün durumu daha zayıftır çünkü ön saflarda politika belirleme ve uygulama daha doğal olarak bireysel veya kolektif katılımcılara düşmektedir. Spor liglerinin, konser ve spor salonlarının, kulüplerin, restoranların ve barların müşterilerin aşı durumuna göre erişimi belirleyen kurallar belirlemesine izin vermek makul olacaktır, bunu yapmak aşı olumuna teşvik etmek için daha geniş çabalara da hizmet edebilir. Ana aktör olmasalar da hükümetlerin yönlendirmeye yardım etmesi gerekecek. Bireysel veya kolektif katılımcıların, yasa dışı ayrımcılık teşkil eden aşı sertifikasyonunun kullanımını yasaklayan açık yönergeler de dahil olmak üzere standartlara ve sınırlara ihtiyacı vardır. Daha genel olarak, hükümet aşıların tedarikini ve dağıtımını artırarak ve yetersiz hizmet alan nüfuslara ulaşma çabalarını iki katına çıkararak özel sertifikasyondan kaynaklanan eşitsizlikleri azaltmaya yardımcı olabilir.
Ayrıca, engellilere yönelik ayrımcılık yasalarına ters düşmekten kaçınmak için, işverenlerin aşılama politikaları işçilerin veya müşterilerin sağlığına yönelik gerçek riske dayanmalıdır. Sertifikasyon programları çoğaldıkça, şikayetlere ve ihbarcı raporlarına özen gösterilmesi de dahil olmak üzere kuralların özenle uygulanmasının yanı sıra ek rehberliğe ihtiyaç duyulacaktır.
Devlet için bir diğer önemli rol, sertifikasyon kurallarının mimarlarının aşı etkinliği ve sınırlamaları hakkında en iyi ve en güncel bilimsel bilgilere hazır erişimini sağlamaktır. Bu bilgiyi damıtırken, hükümet, bireysel veya kolektif katılımcılara rehberlik etmekteki birincil amacının riskin tamamen ortadan kaldırılması olmadığını kabul etmelidir. Daha ziyade, Covid-19'un sosyal karmaşıklığı, çeşitli katılımcıların makul olarak kaçınmak isteyebileceği risk derecelendirmelerine yönelik bir rehberlik gerektirir.
Son olarak, esnek adaptasyon anahtardır. Geçen yıl bize bir ay mantıklı olan pandemi politikalarının bir ay sonra yeniden düşünülmesi gerekebileceğini öğretti. Akılcı ve etik aşı sertifikasyon politikası, aşı bulunabilirliği arttıkça, sürü bağışıklığı yaklaştıkça ve etkinlik veya sınırlamaların bilimsel kanıtları arttıkça düzenli olarak değişecektir. Aşıların ne kadar süre etkili olduğunu ve yeni varyantlara karşı ne kadar iyi koruduklarını belirlemek kritik olacaktır. Ancak değişimin kaçınılmaz olduğunu bilmek, koşullar netleşene kadar rehberliği geri çekmenin gerekçesi değildir. Mevcut koşullar, halk sağlığının korunmasını, prepandemik yaşama dönüşle dengelemek için makul bir alan sunan acil politikalar gerektirmektedir.
İLGİLİ KONULAR