İş Nedir, İş Ne Demek Tanımı
İş, iktisatta ve sosyolojide, toplumun varlığını sürdürmesi için gerekli emek ve etkinliklerdir.
İlk insanların temel ekonomik etkinliği avcılık ve toplayıcılıktı. İnsanlar 40 bin yıl önce gruplar halinde ava çıkmaya başladılar. Toplayıcılık da kabilenin daha genç ve zayıf üyelerine bırakıldı. Kadınlar büyük olasılıkla çocuk doğurdukları için avcılık etkinliği içinde yer almadılar. Bazı ilkel topluluklar silah yapımında uzmanlaşarak işbölümünün ilk örneklerinden birini oluşturdular. Toplayıcılık aşamasından tarıma geçilmesiyle birlikte yiyecek miktarında az da olsa bir artık elde edildi. Böylece kabilenin bazı üyelerinin çömlek yapımı, dokumacılık, metallerin işlenmesi gibi el sanatlarıyla uğraşmaları için olanak doğdu. Yiyecek arzının yeterli düzeye yükselmesi ve bakırla tunçtan yapılan aletlerin gelişmesi, daha karmaşık bir biçimde örgütlenmiş toplumların ortaya çıkmasına yol açtı. Kentler kuruldukça ticaret, hukuk, sağlık ve savunma alanlarında uzmanlaşmış yeni meslekler doğdu. Ekonomik etkinliklerin giderek karmaşıklaşması düzenli kayıtların tutulmasını gerektirdi ve böylece muhasebe gelişti.
Katı hiyerarşik bir yapıya sahip olan bu toplumlar krallar ve soylular tarafından yönetilir, rahipler belirli yönetim görevlerini yürütür, tüccarlar da zanaatçıların ürettikleri ürünlerin el değiştirmesini sağlardı. Köylüler aile çiftliklerinde, kölelerse madenlerde, piramitler ve sukemerleri gibi büyük projelerin inşasında ve zanaatçıların atölyelerinde çalışırdı. Bir ustanın yönetiminde bir düzineden daha az sayıda işçinin metal silah ve alet ürettiği bu zanaatçı atölyeleri modern fabrikanın ilk örneklerini oluşturdu.
Avrupa’da Roma İmparatorluğu’nun dağılmasından hemen sonra kendine yeterli küçük ekonomik birimlerin, bir başka deyişle /ie/lerin ortaya çıkmasıyla işin örgütlenme biçiminde de belirgin değişiklikler oldu. Ekonominin temelinin toprağa dayandığı bu dönemde büyük toprak sahibi feodal beyler, kolluk, vergilendirme, yargı vb gibi alanlarda kendilerine bağımlı köylüler üzerinde geniş yetkiler elde ettiler. Köylülerin çoğu işledikleri topraklara bağlı olan serilerdi; toprağa bağlılık ise babadan oğula geçerdi. Serfler toprak sahibine belirli ödemeler ve hizmetler yapmakla yükümlüydüler. Ayrıca, toprakları kiracı ya da ortakçı olarak işleyen köylülerle, çok az sayıda özgür köylüler de vardı. Ortaçağ ekonomisinin bir başka önemli özelliği duvarcılara, oymacılara, camcılara iş olanağı sağlayan kiliselerdi.
Yeni feodal toplumun istikrar kazanmasından sonra ticaret ve kent yaşamı yeniden canlandı, bölgeler arası ticaret gelişti. Kent yaşamı canlandıkça daha büyük önem kazanan loncalar 14. yüzyılda etkinliklerinin doruğuna ulaştılar. Loncaların amacı, belirli bir meslek dalında emek arzını sınırlandırmak ve üretimi denetlemekti. Lonca üyeleri, hiyerarşik düzene bağlı olarak, ustalar, kalfalar ve çıraklar biçiminde sıralanıyordu. Ticaretin önem kazanmasıyla zanaatçılar tüccarlara bağımlı hale geldi ve loncaların iç yapıları çözülmeye başladı.
Yaklaşık İS 1000’den sonra dericilikte, madenlerde, değirmenlerde ve fırınlarda el emeğinin yerini rüzgâr ve su enerjisi aldı. İnşaat işlerinde ise makineleşmenin önemli bir etkisi olmadı. Usta duvarcıların denetiminde inşa edilen kiliseler ve şatolar tümüyle el işçiliğine dayanıyordu. Bu duvarcı ustaları yapının tasarımını hazırlamanın yanı sıra muhasebe kayıtlarını tutar ve gerekli hammaddeleri satın alırlardı.
Teknoloji alanındaki ilerlemeler, keşifler ve sömürgecilik ekonomik yaşamda köklü değişikliklere yol açtı. 16. ve 18. yüzyıllar arasında pazarın büyümesi, yeni malların üretilmesi ve teknolojik gelişme sonunda sanayi alanında önemli ilerlemeler oldu. Ev sanayisinin yerini belirli sanayi dallarında, özellikle dokumacılıkta, büyük atölyelerde yapılan üretim aldı. Sermaye birikiminin hızlandırılması ve bu birikimin yatırımlara yöneltilmesi amacıyla bankacılık, sigortacılık ve ihracat alanlarında yeni yöntemler geliştirildi. Sanayinin kapitalistleşmesi sürecinde, lonca sistemi ortadan kalkarken, usta-kalfa-çırak ilişkisinin yerini işçi-işveren ilişkisi aldı. Bu dönüşüm en belirgin biçimde kendini İngiltere’de gösterdi. Bu ülkede çeşitli şirketlere tekel konumu sağlayan beratların verilmesi, finans ve ticaretin gelişmesi ve 18. yüzyılda makinenin, özellikle buhar gücünün kullanılmaya başlaması dönüşümü büyük ölçüde hızlandırdı.
İşin örgütlenmesindeki en önemli değişiklikler Sanayi Devrimi’yle birlikte başladı. Atölyelerin yerini fabrikaların alması vasıfsız ya da yarı vasıflı işçilerin istihdam edilmesine yol açtı. Bu yeni örgütlenme biçimi bir malın üretim süresini kısalttı, maliyetini düşürdü-ve niteliğini iyileştirdi. Ama daha önce üretim sürecini kendileri denetlemiş olan işçiler fabrikaların gerektirdiği disipline karşı çıktılar. Böylece atölye ve loncalardakinden çok daha karmaşık bir gözetim hiyerarşisi kuruldu. Fabrika sahipleri işçileri denetim altında tutarak onları makinelerin hızında çalışmaya zorladılar.
Sanayi Devrimi büyük kentlerin kurulup gelişmesine yol açarken, kentleşme de tarımsal verimliliğin artırılmasını zorunlu hale getirdi. Bunun sonunda tarımda gübre ve makine kullanımı yaygınlaştı, hayvancılık bilimsel yöntemlerle yapılmaya başladı.
19. yüzyılda takım tezgâhlarının geliştirilmesinden sonra, standart parça kullanımı ve işbölümünün de yardımıyla düşük maliyetle büyük miktarlarda mal üretimi olanaklı hale geldi. Seri üretim sanayi kuruluşlarının daha da büyüyerek giderek artan sayıda yönetici, denetçi, muhasebeci, bilim adamı, satış görevlisi gibi belirli alanlarda uzmanlaşmış personel kullanmalarını gerektirdi. Bazı durumlarda büro işlerinde bile sanayideki bant sistemine benzer bir örgütlenmeye gidildi.
20. yüzyılda sanayileşmiş ülkelerde uzmanlaşma ve profesyonelleşmenin önem kazanmasıyla birlikte, işçilerin çalışmaya özendirilmesi, verimlilik, teknolojinin etkin kullanımı ve bilimin sanayiye uygulanması gibi alanlarda araştırmalar yapılmaya başladı; ergonomi, yöneylem araştırması ve sistem mühendisliği gibi yeni meslek dalları ortaya çıktı.
Seri üretim sürecindeki gelişmenin ulaştığı son nokta otomasyondur. Otomasyon, en uç biçimiyle el emeğinin bütünüyle ortadan kaldırılması ve insan becerisinin ötesinde bir kesinlik ve kalite sağlayan otomatik denetimlerin uygulanması anlamını taşır. Günümüzde tam bir otomasyona geçilmemiş olmakla birlikte, birçok sanayi dalında otomatik denetim sistemlerinin kullanılmaya başlamasıyla birlikte iş örgütlenmesinde büyük değişiklikler olmuştur. Öte yandan artan makineleşme ve otomasyonun kitlesel işsizliğe yol açacağı yolunda görüşler ortaya atılmıştır. İş nedir açıklaması sözlük anlamı.