Cengiz Han Kimdir ve Nerelidir?
Cengiz Han’ın küçük bir kabile olan Kiyat kabilesinde doğduğu ve babasının ona Temuçin ismini onun Temuçin Uge isminde bir lideri yakaladığı için verdiği ileri sürülmektedir. Temuçin’in kabilesi Orta Asya’da göçebe hayatı yaşamışlardır.
1206’da, Temuçin Merkitler’i, Naymanlar’ı, Moğollar’ı, Uygurlar’ı, Keraitler’i, Tatarlar’ı ve diğer küçük kabileleri liderliği, arzusu ve isteğiyle birleştirmiştir. Uzun süredir Çin imparatorluklarına karşı birleşemeyen Moğolları birleştiren Temuçin, Kurultay’ın tekrar toplanmasıyla, bu başarısından dolayı Cengiz Han ismini almıştır. Bu birleşme ile Cengiz Han uzun süredir aralarında savaşan kabileler arasında bir barış sağlamış olsa da, Moğol İmparatorluğu’nun diğer milletlerle olan savaşını ömrünün son gününe kadar devam ettirmiştir. Birleşmenin olduğu dönemde; Moğolistan’da 200,000 kişi yaşarken, bunlardan 70,000’i askerlerden oluşmaktaydı. Cengiz Han, öldükten sonraya kadar Kağan unvanını alamasa da; oğlu Ögeday bu unvanı alınca babasına vermiştir.
Moğol ordusu yirmi beş yıl içinde, Romalıların dört yüz yılda fethettiğinden daha çok toprak ve insan zaptetmiştir. Cengiz Han, oğulları ve torunlarıyla birlikte XIII. yüzyılın en yoğun nüfuslu medeniyetlerini fethetmiştir. Bu fetihler sırasında yenilgiye uğratılan insanların sayısı, ele geçirilen ülkeler veya işgal edilen toplam alan hesap edildiğinde, Cengiz Han’ın, tarihteki en büyük fethin iki katından fazla yeri fethettiği göze çarpmaktadır. Bu fetihler sırasında Moğol savaşçılarının atlarının, Pasifik Okyanusu’ndan Akdeniz’e kadar tüm nehir ve göllerin sularına girmiş olması dikkat çekicidir.
İmparatorluk en güçlü döneminde, birbirine komşu 28-30 milyon kilometrekare alanı kapsıyordu. Bu, yaklaşık olarak Afrika Kıtası kadar büyük bir alandı ve Amerika Birleşik Devletleri, Kanada, Meksika, Orta Amerika ve Karayip Adaları’nı da içine alan Kuzey Amerika’dan daha büyük bir topraktı. Hakimiyeti, Sibirya’nın karlı tundralarından Hindistan’ın sıcak ovalarına, Vietnam’ın pirinç tarlalarından Macaristan’ın buğday tarlalarına, Kore’den Balkanlar’a kadar uzanıyordu. Bugün insanların büyük bir çoğunluğu Cengiz Han’ın fethettiği ülkelerde yaşamaktadır.
Cengiz Han’ın fetihleri, günümüzün haritasında otuz ülke ve 3 milyardan fazla insanı içine almaktadır. Başarısının en şaşırtıcı yönüyse, emri altındaki Moğol boyunun tamamının bir milyondan az kişiden oluşmasıydı. Bu, günümüzdeki bazı şirketlerin sahip olduğu işgücünden daha az bir sayıdır. Bu bir milyon kişinin içinden, en fazla yüz bin kişiden oluşan ve modern çağın büyük spor stadyumlarını ancak doldurabilecek büyüklükteki ordusunu kurmuştur.
Moğol İmparatorluğu’nun Ögeday’a Verilmesi
Moğol geleneklerine göre Cengiz Han hayattayken topraklarını oğulları arasında pay etmiştir. Yerine geçmesi için Cuci ve Çağatay arasındaki tartışma yüzünden ikisini de uygun görmezken, Ögeday bu göreve layık olmuştur.
Cengizhan’ın Ölümü
1223 ve 1224 yıllarını Kulan-Başın ve İrtiş’de geçiren Cengiz Han; 1225’de Batı Xia Hanedanı’na karşı sefere çıkmış, Hsia merkezinin teslim olmadan iki gün önce günümüz Gansu’sunda, Tangut seferi sırasında hastalanarak 1227 yılının 18 Ağustos’unda ölmüştür.
Moğol geleneği uyarınca mezarı gizli tutulsa da, cesedinin Onon ve Kerulen kaynakları yakınında, Burhan-Haldun dağları arasında bir yere gömüldüğüne inanılmaktadır. Mezarının gizli tutulması için bir çok at mezarın üstüne gezdirilerek mezarın belirginliği giderilmiştir.