Gut hastalığı iltihaplı artritin ortak bir formu olarak bilinmektedir. Eklemleri ve kas-iskelet sistemini etkileyen bir durumdur. Erkeklerde iltihaplı artritin en sık rastlanan formudur. Gut hastalığının erkekleri etkileme ihtimali daha yüksek olsa da, menopoz sonrası kadınlar için de bu risk daha yüksek bir hale gelir.
Durum, ani ve şiddetli ağrılar, kızarıklık ve eklemlerde hassasiyet ile kendini belli etmektedir. Gut hastalığının en çok etkilediği bölge ayak başparmak tabanında bulunur. Büyük ayak parmağını etkilediğinde gut bazen podagra da olarak adlandırılır. Bu belirtiler metabolizmanın normal bir üretimi olan ürik asidin vücuttaki dokularda ve sıvılarda iğne benzeri kristaller biçiminde çökmesi sonucu ortaya çıkmaktadır.
Vücut bu kristalleri yabancı gibi görür ve beyaz hücreler eklem içine sızarak iltihaba neden olur. Toksik olarak bilinen ürik asit tortuları da eklemleri çevreleyen derilerin altındaki topaklar oluşturabilir. (1)
Gut Hastalığı Belirtileri
Gut başlangıcı genellikle ayak başparmağının ekleminde yoğunlaşmaktadır, ancak ayak bileği veya diz gibi diğer eklemleri de etkileyebilmektedir. Gut nasıl anlaşılır? Gutta görülen yaygın belirtiler ise şunları içermektedir:
- İltihap
- Ağrı
- Kızarıklık
- Sertlik
- Şişme
Gut saldırısı çok hızlı bir şekilde gelişir. İlk saldırı genellikle geceleri meydana gelir. Orta yaşlı erişkinlerde, bir eklemde, çoğunlukla alt ekstremitelerde belirtilerin görülme olasılığı daha yüksektir. Bu yaş grubundaki vakaların yaklaşık % 60’ı ilk önce ayak başparmağında problem yaşamaktadır.
Yaşlılarda, üst kollarda ve ellerde, özellikle parmaklarda, birkaç eklemde belirtiler görülme olasılığı daha yüksektir. (2)
Gut Hastalığı Nedenleri
Gut neden olur? Gut, kandaki ürik asit düzeylerinde artış nedeniyle oluşmaktadır. Ürik asit vücutta doğal olarak üretilir. Normalde kanda eritilir ve böbrekler tarafından idrarın bir parçası olarak atılır. Vücudun aşırı miktarda ürik asit üretimi ve atamaması kandaki seviyelerin yükselmesine neden olabilir. Bu gerçekleştiğinde, ürik asit kristalleri oluşabilir ve gut hastalığına neden olabilir.
Gut hastalığı riskini artıran faktörler ise şöyle sıralanmaktadır:
- Aşırı kilolu olmak
- Yüksek alkol tüketimi
- Bir genetik yatkınlık
- Pürin açısından zengin gıdaların yüksek alımı (örneğin: bazı deniz ürünleri ve etler)
- Bazı ilaçlar (örneğin, diüretikler)
- Eklem yaralanması
- Uzun süren böbrek hastalığı (3)
Gut Hastalığı Tedavisi
Gut nasıl geçer? Gut hastalığını tedavi etmek için ilaçlar ve yaşam tarzı değişikliklerini birleştiren iki yönlü bir tedavi yöntemi uygulanmaktadır.
Gut hastalığı ataklarının neticesinde de yaşattığı ağrılar ve şişmenin kontrol altına alınması için izlenebilecek bazı yöntemler bulunmaktadır:
- En kısa zamanda bir antiinflamatuar bir ilaç alın
- Buz kompresi uygulayın ve eklemi yüksekte tutmaya çalışın
- Bol sıvı tüketin (alkollü veya gazlı içeceklerden uzak durun)
- Doktorunuzu arayın ve randevunuzu alın
- Rahatlayın (stres gutu ağırlaştırabilir)
- Günlük aktivitelerinizde size yardımcı olması için arkadaşlarınızdan ve aile bireylerinizden yardım isteyin.
Ani başlangıçlı ve yoğun ağrıya rağmen, gut atakları genellikle bir hafta veya 10 gün içinde çözülür ve sonra tamamen kaybolur. İlk 36 saat genellikle en kötüsüdür. Bununla birlikte, bir atak yaşadığınızda ürik asit düzeylerini kontrol altına almak ve ileride oluşabilecek gut ataklarını önlemek için doktorunuza başvurmanız önemlidir. (4)
Gut ameliyatı: Gut belirtileri 10 yıldan fazla bir süre tedavi edilmediğinde, ürik asit kristalleri enfeksiyona, ağrıya, basınca ve deforme olmuş eklemlere neden oluyorsa, doktorunuz bunları kaldırmak için ameliyat önerebilir. (5)
Gut için hangi doktora gidilir: Aşağıdaki sağlık uzmanları gut tedavisi için teşhis koyabilir ve hastalığı tedavi edebilir:
- Aile hekimleri
- Dâhiliye (İç Hastalıkları Uzmanı)
- Romatolog
- Ortopedist (6)
Gut Hastalığına Ne İyi Gelir?
Gut Hastalığı Bitkisel Tedavisi
Elma sirkesi: Elma sirkesi gut ve artrit tedavisine yardımcı olmaktadır. Elma sirkesinde asitlik akut ağrıyı hafifletmede etkili olacaktır. Vücuda antiinflamatuar faydalar sağlamasını artırmak için bal da ekleyebilirsiniz.
Zencefil: Zencefil kökünde bulunan antiinflamatuar özellikler ağrıyı ve iltihaplanmayı azaltmada çok yardımcı olabilmektedir. Gut tedavisinde zencefil kökü kullanmanın birçok yolu bulunmaktadır. (7)
Karbonat: Gut hastalığını tetikleyen en önemli faktör vücutta ürik asidin artmasıdır. Karbonat ise ürik asit miktarını düşürmenize yardım eder, bu da ağrının rahatlamasını sağlar.
Limon: Gut ağrısından kurtulmak için vücudun alkalileştirilmesi ve kan akışı içindeki ürik asidin nötrleştirilmesi esastır. Bu taze limon suyu ve karbonat ile kolayca yapılabilir.
Kiraz: Antioksidan özelliklerinden dolayı gut tedavisinde çok yardımcı olabilmektedir. Kiraz, aynı zamanda iltihaplanmayı azaltabilen ve gut ataklarını en aza indirebilen antosiyaninleri de içermektedir. (8)
Muz: Muz, gut tedavisinde çok etkilidir. Muz bulunan yüksek potasyum içeriği, ürik asit kristallerinin, idrara yoluyla vücuttan atılması için sıvı haline dönüştürülmesine yardımcı olacaktır. Muz ayrıca şişlik ve ağrıların tedavisinde de çok etkilidir.
Elma: Uzmanlar her yemekten sonra bir elma yemeyi önermektedir. Elmalarda bulunan malik asit vücuttaki ürik asidi nötralize etmeye yardımcı olur ve böylece gut ağrısı ve iltihaplanmayı hafifletir. (9)
Üzüm: Üzümler doğal olarak alkalidir ve bu nedenle ürik asit ile savaşırlar. Bu nedenle, üzüm gut için mükemmel bir seçenektir.
Zerdeçal: Bu bitki romatoid artrit, osteoartrit ve gut gibi artrit çeşitlerini iyileştirmek için eski çağlardan beri kullanılmaktadır. Bu nedenle, zerdeçalı diyetinize dâhil edebilirsiniz.
Kekik: Kekik, gut hastalığı nedeniyle oluşan ağrıyı ve şişliği hafifletebilen antiinflamatuar özelliklere sahiptir.
Hint yağı: Gut hastalığı sırasında rahatlama sağlamak için etkilenen bölgeye hintyağı ile masaj yapabilirsiniz. (10)
Sebze suları: Havuç, pancar kökü ve salatalık suyu sağlık için çok faydalıdır. Bu sebzelerin suyu gut ağrısında da büyük bir rahatlama sağlamaktadır. (11)
Gut Hastalığı Evde Tedavi Yöntemleri
Soğuk su: Etkilenen bölgeyi soğuk suya koymak şişlik ve ağrıyı azaltacaktır. Gut olduğunuzda, doğrudan deride buz uygulamayın. Bu, cilde zarar verebilir ve durumunuzu daha da kötüleştirebilir.
- Şişmiş olan eklemi 10 ile 15 dakika soğuk suya daldırın. Süreci günde birkaç kez tekrarlayın.
- Bir buz paketini yaklaşık 15 dakika kullanabilirsiniz, ancak etkilenen bölgeye yerleştirmeden önce havluyla sarın. Bunu günde iki kez yapın. Buz paketlerini aşırı kullanmaktan kaçının çünkü ürik asit kristalleşmesine yol açabilir. (12)
Epsom tuzu: Epsom tuzu, gut ve diğer artrit formlarının tedavisinde oldukça faydalıdır. Epsom tuzunda bulunan magnezyum miktarı, kalbinizin durumunu iyileştirir ve yüksek tansiyonunuzu düşürür. Etkilenmiş vücut kısmını epsom tuzu ile karıştırılmış sıcak suya batırmak ağrıyan kasları rahatlatır ve ağrıyı giderir.
- Yavaş bir banyo için, sıcak suya iki bardak Epsom tuzu ekleyin.
- Su sıcaklığını kaybedene kadar bedeninizi ıslatın.
- Bunu haftada bir kez yapın. Şiddetli gut var ise, haftada iki veya üç kez deneyebilirsiniz. (13)
Bromelain: Bromelain, ananasta bulunan bir bileşiktir. İçindeki enzimler, ürik asit seviyesini düşürebileceğinden ve gut kaynaklı iltihaplanmayı azalttığından, gut hastaları için sıklıkla önerilir.
C vitamini: Gut hastaları ile çok popüler bir vitamin olan C vitamini oldukça etkilidir. Yapılan sayısız çalışma da, kandaki ürik asit seviyelerini düşürmede C vitamininin çok etkili olduğunu göstermiştir. (14)
Tavsiyeler
- Sık sık su için.
- Dengeli ve besleyici bir diyet uygulayın.
- Sağlıklı diyetinize taze meyve suları da ekleyin.
- Çok fazla alkol içmekten kaçının.
- Sağlıklı kilo verme çalışın.
- Çok fazla kırmızı et, balık, tofu ve yüksek oranda pürin içeren diğer gıdaları tüketmekten kaçının.
- Elma, muz, portakal gibi potasyum ve C vitamini dolu meyveleri yeme alışkanlığı geliştirin.
- Öğle veya akşam yemeğinden sonra bir bardak limonlu su için.
- Vücudunuzdaki potasyum miktarını azaltabileceğinden çok fazla diüretik ilaç kullanmayın.
- Fruktoz içeren içeceklerin miktarını sınırlandırın.
- Yağsız süt veya az yağlı süt içmeyi tercih edin.
- Yeşil sebzeleri ve salataları sıklıkla öğünlerinize dâhil edin. (15)