1 Yeni SMA Hastalarının Teşhise Yönelik Test Edilmeleri ve Bakımları I- Klinik Teşhis ve SMA nın Sınıflandırılması Hipotoni ve güçsüzlük yaşayan çocuklarla karşılaşan doktorlar, SMA teşhisi için yüksek oranlı bir şüphe geliştirmelidirler. Bazı fiziksel özellikler tanımlanmaya hazırdırlar. Güçsüzlük, genellikle simetriktir ve distal (merkeze uzak kaslar) olmaktan ziyade proksimal (merkeze yakın kaslar). Duyular korunmuştur. Tendon refleksleri yoktur veya azalmıştır. Bacaklardaki zayıflık, kollardakinden daha fazladır. Güçsüzlüğün şiddeti, ilk başlangıç yaşı ile ilişkilidir. SMA nın sınıflandırma ve tipik klinik özellikleri 1. Tabloda listelenmişdir. Bunların ötesinde, Tip 4 SMA da kastedilmiştir. Tip 4, yetişkin yaşlarda ortaya çıkan SMA hastalığının hafif bir şekildir. Bazı hastalar, gruplar arasındaki sınırlarda yeralan özellikleri gösterirler. 1. Tablo SMA nın Klinik Olarak Sınıflandırılması SMA Tipi Başlangıç Doğal En Üst Fonksiyonu Yaşı Ölüm Yaşı I. Tip (şiddetli) Werdnig- Hoffman 0-6 aylıkken Asla oturamaz < 2 yaş Hastalığı II. Tip (orta) 7-18 aylıkken Asla ayakta duramaz > 2 yaş III. Tip (hafif) Kugelberg- Welander >18 aylıkken Ayakta durur ve yürür Erişkin Hastalığı Tipik Özellikleri Ağır zayıflık ve hipotoni, baş kontrolünü sağlayamama, cılız ses ve öksürük, yutma ve ağızdan beslenme güçlüğü, nefes alma yetersizliğinden dolayı erken morbidite ve aspirasyon zaatürresi Önemli hareketlerin gecikmesi, kilo almada güçsüz, zayıf öksürük, ellerde titreme, eklem kontraktürleri ve skolyoz Değişken kas zayıflıkları ve kramp, eklemlerde hipotoni, hayatın bir döneminde yürüme yeteneğinin kaybı SMA hastalarının bakımı, SMA tiplerinin sınıflandırılmasından ziyade, mevcut fonksiyonel durumlarına göre yapılmalıdır. Böylelikle, oturamayanlar, oturbilenler ve yürüyebilenler olarak, mevcut fonksiyonel durumlarına göre bir sınıflandırma burada kullanılacaktır. Oturamayanlar, bağımsız olarak oturma yeteneği olmayan çocuklar grubunu içerir. Oturabilenler, oturabilip de bağımsız olarak yürüyemeyenleri içerir. Yürüyebilenler, bağımsız olarak yürüyebilirler.
2 II- Teşhise Yönelik İşlemler Şekil 1. de, teşhise yönelik işlemlerin algoritması adım adım özetlenmiştir. Özet olarak, SMA sahibi olduğundan şüphelenilen bir hastaya uygulanacak ilk teşhise yönelik test, SMN geni delesyon testidir. SMN1 geni exon 7 nin homozigot delesyonu (exon 8 le homozigot olan veya olmayanın delesyonu), SMN ile bağlantılı SMA ( 5q-SMA ) teşhisini onaylar. Diğer teşhise yönelik testler, negatif sonuç veren bir SMN testinden sonra yapılmalıdır.
3 Şekil 1- Spinal Müsküler Atrofi Đçin Teşhise Yönelik Değerlendirme Tipik olan veya sık a tipik özelliklere sahip SMA SMN 1 geni delesyon testi Aynı homozigot taşıyan SMN1 in delesyonu 5q SMA nın teşhisinin onayı Homozigot SMN1 in delesyonu yok Klinik muayenenin tekrarı, EMG, NCS/RNS ve CK Proksimal>distal zayıflık, normal CK nörojenik EMG - Miyelin tabakasının ortadan kalkması veya aksonal nöoropati -NMJ hastalığı -Miyopati -Müsküler distrofi A tipik SMA özellikleri fakat nörojenik EMG, normal CK Yaygın zayıflık, normal EMG, NCS, CK, bu durumda beyin, omurilik ve metabolik inceleme MRI ı dikkate alınır SMN 1 kopya sayısı Đki kopya SMN 1 Bir kopya SMN 1 SMN 1 nokta mutasyon için araştırmayı izle Kas veya sinir biyopsisi, miyopatiler için spesifik genetik testler, müsküler distrofiler, veya kalıtımsal nöropatiler Diğer motor nöron hastalıklar: SMARD, X-SMA, distal SMA, genç ALS yi dikkate alma SMN 1 mutasyon yok Mutasyon tanımlandı SMN bağlantılı SMA teşhisi tespit edilmedi 5q SMA teşhisi onaylandı III. Yeni Teşhis Konmuş SMA Hastaları İçin Klinik Yönetimi
4 SMA teşhisi yeni konmuş bir hastada birçok bakım sorunları ortaya çıkar. Klinik tedavi uzmanları, mümkün olan en kısa sürede, bu bakım sorunlarını tespit etmelidirler. Aile eğitimi ve danışmanlık : SMA nın teşhisi ile bağlantılı olarak tıbbi problemlerin karışıklığından dolayı, tıbbi hizmet verenler aile ile karşılaşacak bir kişiyi tespit etmelidir. Ebeveynlerle yapılacak ilk toplantıda şunları açıklamak önemlidir: Hastalığın süreci Hastalık oluşumu (patogenez) Dış görünüş sınıflandırması (fenotip) SMA nın seyri (prognoz) SMA hakkında internet yolu ile bilgi ve SMA hastaları danışma grupları Klinik deney çalışmaları hakkında iletiler Ayrıca doktor, aile ile birlikte, çok uzmanlı yaklaşım planı geliştirmelidir. Bu durum, genellikle, aşağıdaki hizmetlerin alınmasını içerir: Pediyatrik nöromüsküler klinik Genetik Akciğerlerle ilgili (pulmoner) GI/beslenme Ortopedi/rehabilitasyon Genetik Başlıklar : SMA nın teşhisi ile birlikte, birkaç genetik başlık belirlenmelidir. Otozomal çekinik kalıtım ve SMN genlerinin genetik yapısı SMN1 ve SMN2 kopyaları - gibi SMA nın genetiği. Yüksek sayıda SMN2 gen kopyası hafif fenotip ile birlikte olduğunda, SMN2 kopya sayısının kullanılmasının klinik ağırlığı tayini, sağlıklı olmaz çünkü verilen herhangi bir SMN2 kopya numarası için klinik fenotip farklılıkları olabilir. Tekrarlama riski Taşıyıcı testi Üreme planlaması ile ilgili bilgi (doğum veya implantasyon öncesi teşhis)
5 Akciğer Bakımı I. SMA daki akciğer problemleri hakkında genel açıklama SMA daki belli başlı solunum problemleri : 1. Alt nefes yollarındaki zayıf açıklık ile neticelenen hastalıklı öksürük 2. Uyku esnasında akciğere giden havanın az olması ( hipoventilasyon ) 3. Göğüs kafesi ve ciğerlerin yetersizliği 4. Kas zayıflamasını arttıran tekrarlayan enfeksiyonlar SMA I ve II de, morbidite ve ölümün ana sebebi akciğer hastalıklarıdır ve SMA III hastalarında da düşük oranda ortaya çıkabilir. Yutma fonksiyonunun bozulması ve reflü hastalığının, akciğer hastalığına önemli katkıları vardır. Hastalar, gündüz nefes alamama eğilimine, düzensiz göğüs enfeksiyonları, gece oluşan oksijen desatürasyonunu takip eden ve yine gece oluşan akciğerlere giden havanın az olması ve gündüz oluşan hypercarbia ya maruz kalırlar. Eğer uykuda düzensiz nefes alış mevcut ise, nefes alma desteği ve öksürme problemi mevcut ise de öksürme desteği alınmalıdır. Her tipteki SMA hastası için nefes alma yollarındaki temizlik hem akut hem de kronik durumlarda çok önemlidir.
6 Şekil 2. Akciğerin Doğal Seyri, Değerlendirme ve Müdahale Doğal Seyir Değerlendirme Müdahale Normal Solunum Fiziksel muayene Nefes alma, verme, bulbar kas zayıflıkları REM le alakalı uykuda düzensiz solunum NREM ve REM uykuda düzensiz nefes alış-verişi Zayıf öksürük, üst düzey öksürük akımında azalma Akciğer fonksiyonu, öksürme akışı, solunum kaslarının gücü Göğüs röntgeni, uyku çalışmaları Yutma fonksiyonu değerlendirmesi Solunum yollarının öksürme desteği ile açıklığı Gece süresince noninvasive ventilasyon Gündüz solunum yetersizliği Gece noninvasive ventilasyon Ölüm
7 II. Değerlendirme ve İzleme Tavsiye edilen değerlendirme sıklığı her 3-6 ayda bir, devamlı yürüyebilenlerde daha nadir, klinik olarak stabil olmayan yürüyenlerde daha sıktır. A- Yürüyebilenler Fiziksel Muayene : Öksürme etkinliği, göğüs kafesi bozulması, nefes alma işlevi, nefes alma oranı, paradoksal nefes alma ve deri renginin izlenmesi Polisomnografi : Akciğerlerdeki havanın normalden az olmasının belirtilerini belgeleme Nabız Oksimetresi : Deri içindeki bir algılayıcı ile oksijen doygunluğunun izlenmesi Zatürree : Geçmiş 6 ay içinde, enfeksiyon sıklığı ve antibiyotik tedavilerinin izlenmesi Göğüs Röntgeni: Başlangıçta ve nefes almanın zayıfladığı sırada Yutma Çalışmaları : Açıklanmamış akut nefes almanın zayıflaması ve tekrarlayan zatürreede B- Oturanlar Fiziksel Muayene : Öksürme etkinliği, göğüs kafesi deformitesi, nefes alma işlevi, nefes alma sıklığı, paradoksal nefes alma ve deri renginin izlenmesi Polisomnografi : Akciğerlerdeki hipoventilasyon belirtilerinin belirlenmesi Nabız Oksimetresi : Deri içindeki bir algılayıcı ile oksijen doygunluğunun izlenmesi Zatürree : Geçmiş 6 ay içinde, enfeksiyon sıklığı ve antibiyotik tedavilerinin sıklığı Skolyoz : Belkemiğinin incelenmesi ve skolyozun radyografik değerlendirilmesi C- Yürüyebilenler Genellikle, SMA hastası olup da yürüyebilenler, hastalığın geç safhalarına kadar akciğer fonksiyonlarını sürdürürler Fiziksel Muayene : Öksürme etkinliği, göğüs kafesi bozulması, nefes alma işlevi, nefes alma oranı ve deri renginin izlenmesi Akciğer Fonksiyonu Testi : Nefes ölçer, akciğer hacmi ve solunum kasları fonksiyonları Zatürree : Geçmiş 12 ay içinde, enfeksiyon sıklığı ve antibiyotik tedavilerinin sıklığı
8 III. Beklenen Solunum Kronik bakım, akut hastalık yönetimi ve perioperatif bakım için olan seçenekler hakkında aileleri bilgilendirmeyi sağlamak, SMA hastalığındaki solunum yönetimi açısından kritiktir. Oturmayanlar en kırılgan gruptur ve noninvasive (NIV) ve sekresyonun kontrolü seçenekleri hastalığın hızlı ilerlemesi nedeni ile yapılması gereken erken tartışmalardır. Ailenin süregelen destek arzuları tartışması olacaktır, azami ve asgariler belirtilerek, görüşmeler anlaşma ile neticelenmelidir. Günlük yönetim şunları içermelidir: Çocuğun başlangıç durumu ve bundan sapmalar saptanmalı Akciğere az hava gitmesi ve müdahalesi gözlenmeli Özel tıbbi bakım sağlayıcılara hızlı ulaşımı da içerecek şekilde akut hastalık yönetimi Nefes alma yollarının açıklığı ve sekresyon yönetim teknikleri NIV yi de içeren solunum desteği Beslenme ve hidrasyon Antibiyotiklere başlama eşiğinin düşüklüğü Grip, zatürree aşısı ve RSV profilaksisini de içeren düzenli bağışıklık kazandırma
9 IV. Kronik Hastalık Yönetimi Ailenin hedeflerinin tartışılması gerekir. Bu hedefler arasında; hasta olan çocuğun bakımının mümkün olduğu kadar uzun süreli olarak evde yapılması, uzun dönemli hayatta kalma, yaşam kalitesi, konforu ve kaynaklara ulaşım imkanını dengeleme olabilir. Kronik hastalık yönetiminin hedefleri şunlar olmalıdır: hava değişimi normal hale getirme, uyku kalitesini artırma, evde bakımı kolaylaştırma, hastane ihtiyacını ve ICU bakımını azaltma ve hastalığın yükünü hafifletme. Erken alınan agresif ve önleyici müdahaleler, hayat kalitesini etkilemeden uzatır. Nefes Yollarının Açıklığı : Öksürme desteği, daha ağır hastalarda, günlük olarak elle veya mekanik olarak havayı boşaltma veya doldurma tavsiye edilir. SMA hastalarının bakıcıları öksürmeye destek olmayı öğrenmelidirler. Salgılama akışkanlığı teknikleri, yararlıdır ve göğüs fizyoterapisi ve vücudun drenajını içerir Oksimetri, tedaviye yönelik kullanılmalıdır. Öksürme desteği sonrası sekresyon yönetiminde oral aspirasyon yardımcı olur. Solunum Desteği: Bu, gündüz vakti kanda karbondiyoksit fazlalığı ile alakalıdır. Gece NIV, uyku esnasında düzensiz nefes alma belirtilerini azaltır ve yaşam kalitesini artırır. NIV, nefes alma yollarının temizlenmesi teknikleri ile birleştirilmelidir. Oturamayanlarda, solunum desteği olmadan yapılan bakım, tedavinin verdiği sıkıntı getirisinden fazlaysa, bir seçenektir. CPAP, bilevel pozitif hava basıncına geçme amacı için bir seçenektir (BIPAP) NIV ile birlikte uzun süreli BIPAP kullanımı, oturamayanlar ve oturanlarda, kısa süreli gün içi periyodlarda olsa bile, göğüs kafesi ve ciğerlerin gelişimini artırabilir. Trakeotomi (solunum borusu açımı) : Oturamayanlarda, bu konu tartışmalıdır ve etik olarak bir ikilem yaratır. Burada Nefes alma desteği verilmemesinden NIV, trakeotomi ve mekanik ventilasyon kadar birçok seçenek mevcuttur. Palliative bakım, oturamayanlar için bir seçenektir. NIV, düzenli bir tedavi olarak veya palliative alet olarak kullanılabilir. Önemli bir hedef, PICU kalıntılarını önlemektir. Trakeotomiyi bertaraf etmektir. Eğer aile tarafından solunum desteği seçilirse, NIV tavsiye edilir.
10 V. Perioperatif Bakım SMA hastalarının, mideye uzun süreli intubasyona, nosokomiyal (hastane) enfeksiyonuna, trakeotomiye ve ölüme sebep olabilecek, anestezi sonrası karışıklıklara uğrama riski yüksektir. Ameliyat öncesinde, hastanın solunum durumunu uygun seviyeye getirmek önemlidir. Ameliyat Öncesi Değerlendirme : Fiziksel muayene Solunum fonksiyonu ölçümleri ve öksürme etkinliği Göğüs röntgen Uykuda düzensiz solunum değerlendirilmesi Çene ankilozu (eklem katılaşması), orofaringeal aspirasyon, mide reflüsü, beslenme durumu ve astımı da içeren komplikasyon faktörleri göz önüne alınmalı. Eğer, solunum fonksiyonu ve/veya uyku çalışmaları ölçümleri normal değilse, hokturnal NIV ve destekli öksürme teknikleri ameliyat öncesi endikedir. Hasta bu tekniklere ameliyat öncesi aşina olmalıdır. Eğer çene ankilozu mevcutsa intalasyon fibiooptik bronkaskopi ile yapılmalıdır. Ameliyat Sonrası Yönetimi : Eğer öksürük desarjı normalse ve kas fonksiyonları nispeten korunmuşsa, ameliyat ardı komplikasyonlarının fazla değildir. Ameliyat öncesi solunum kaslarının gücü azalmışsa, sıkı takip ve agresif solunum yöntimine ihtiyaç vardır. Ameliyat öncesi, uyku esnasında solunum desteği gerektiyse, ameliyat sonrası da benzer, acil solunum desteği gereklidir. Yoğun bakımda tüpün çıkarılması, hastanın başlangıç solunum desteğinden NIV ye köprü geçişi olarak planlanmasıdır. Bu işlem dikkatli planlama ve koordinasyon gerektirir. Eğer hasta, devamlı havalandırma aygıtı desteğine ameliyat öncesinde (yayılmayan arayüzlü veya trakeotomi tüpü vasıtasıyla) veya ameliyat esnasında kasları bloke eden bir cihazın kullanımına ihtiyaç duyuyorsa, hastayı direkt olarak OR dan ICU ya transfer etmek doğru olur. Hastaların, kişisel olarak kullandıkları NIV veya MI-E makinalarını ameliyat sonrası kullanım için hastaneye getirmeleri teşvik edilmelidir, çünkü hastanelerin bu cihazları sınırlı sayıdadır. SMA hastalarına oksijen uygulaması dikkatli yapılmalıdır. Mukus tıkaması ve atelektazi (akciğerlerin bir kısmının kollapsı) gibi diğer sebeplere istinaden hipoksemi (kanın noksan oksijenleşmesi), hipoventilasyon (akciğerlerdeki havanın noksan olması) ile karıştırılabilinir. ETCO2 veya TcCO2 izlemesi veya atardamarlardaki kanın gaz analizi, uygun oksijen kullanımına yardımcı olur. Uygun ağrı kontrolü ile splintingden ileri gelen hipoventilasyonu önler. Ağrı yönetimi ile, nefes alma yollarının açıklığı sağlanmalı ve nefes alma supresyonu asgariye indirilmelidir. Ameliyat sonrası ağrıyı kontrol ederken, kısa süreli artırılmış nefes alma desteğine ihtiyaç duyulur.
11 VI. Akut Bakım Yönetimi Akut hastalık esnasındaki yönetimin hedefi, atelektaziyi (akciğerlerin bir kısmının kollapsı) azaltarak ve mümkün olan yerlerde noninvasive solunum desteği ile nefes alma yollarının açıklığını kullanarak gaz alışverişini normal hale getirmektir. Kan gazını izleme yararlı olabilir. Nefes Yollarının Açıklığı : Manuel öksürme desteği veya MI-E ile nefes yollarının açıklığı, oral veya nefes alma yollarının aspirasyonu iledir. Destekli öksürme teknikleri, derin aspirasyon ve bronkoskopide tercih edilir. Nefes alma açıklığına rehber olarak oksimetri feedbacki Göğüs fizyoterapisi Postural drenaj Solunum Desteği : (I) Oturamayanlar ve Oturabilenler Đçin : NIV nin akut kullanımı, ilave edilen ventilator yükün kısır döngüsü, ilerlemiş nefes alma kasları zayıflığı ve etkisiz salgılama temizlenmesi ile sebep olunan nefes alma dekompansasyonunu tersine çevirir. Eğer gece boyunca NIV kullanımı halihazırda varsa, gün boyu NIV kullanımına ihtiyaç olabilir ve NIV esnasında nefes alma yollarının temizleme teknikleri kullanılır. Đnspiratuar ve ekspiratuar pozitif basınç ayarları en uygun hale geldikten ve solunum yollarının temizlenmesi teknikleri en uygun şekilde sağlandıktan sonra, oksijen desatürasyonunu düzeltmek için, NIV dairesinden sonra oksijen terapisi uygulanabilinir. Eğer noninvasive bir girişim başarısız olursa, tüp intibasyon ve mekanik havalandırma, kısa dönemli bir çaredir. Oda havasında akut hastalıktan ve arteryal oksijen satürasyonundan (doyma) iyileşme sonrası normal hale geldiğinde, tüp çıkarılarak NIV ye dönülmelidir. Eskalasyondan (yükseltme) intubasyon aşamasına varış, karar verilen bakım planlamasından önce yapılmalıdır. Trakeotomi ve ventilasyon, oturamayanlarda, ani akut akciğer enfeksiyonu vakasında dikkate alınmalı, fakat hayat kalitesini artırmaz veya hastaneye yatma durumunu ortadan kaldırmayabilir. Trakeotomi, bir akut müdahale değildir. Oturabilenlerde, trakeotomi uygun değildir. Özellikle oturamayanlar için, hastalığın kötüye gitme durumu ile birlikte, bir palliative yaklaşıma dönme uygun olabilecektir.
12 (II) Yürüyebilenler Đçin : Akut hastalık esnasında, nefes alma yollarının temizliği ile bağlantılı olarak NIV ye ihtiyaç duyulabilir. Oksijen terapisi ve geçici intubasyon ihtiyacı, yukarıda belirtildiği gibi oturamayanlar/oturabilenler için uygulanmalıdır. Bir akut hastalık esnasında, NIV ihtiyacı duyulursa, ev için NIV kullanımı göz önünde bulundurulmalıdır. Đlave Yönetimler : Oturamayanlar, oturabilenler ve yürüyebilenler için, tavsiye edilen ilave yönetimler; antibiyotikler, uygun beslenme desteği, hidratasyon (su ile karıştırma) ve mide reflüsü yönetimidir.
13 Gastrointestinal (GI) (Mide ve Bağırsak) ve Beslenme Bakımı Gastrointestinal ve beslenme bakımına genel bir bakış SMA daki GI ve beslenme komplikasyonları ile alakalı anahtar problemler : 1. Beslenme ve yutma problemleri. SMA hastalarında, şiddetli zayıflık ile birlikte bulbar fonksiyon bozukluğu yaygındır ve genel olarak ölüme neden olan aspirasyon pnömonisi (zatürree) ile sonuçlanır. 2. Gastrointestinal fonksiyon bozukluğu. GI dismotilite problemleri; kabızlık, mide boşalmasının gecikmesi ve potansiyel hayatı tehdit edici mide reflüsü (GER). 3. Gelişim ve az/aşırı beslenme problemleri. En uygun yönetim olmaksızın, oturamayanlarda gelişim eksikliği yaygınken, oturabilenlerde ve yürüyebilenlerde aşırı kilo alımı söz konusudur. 4. Solunum problemleri. Solunum komplikasyonlarının varlığı (zayıf öksürük, nefes alma çabası, dispne(nefes darlığı), zatürree ve gıdanın desatürasyonu) hayatı tehdit edici olacağı gibi, beslenme zorluklarını ve nefes alma zorluğunu artırır. Nefes alma zorluğu aynı zamanda yüksek enerji tüketimine sebep olur.
14 I- Beslenme ve Yutma Problemleri Beslenme ve yutma zorlukları, oturamayanlarda ve oturabilenlerde ortaktır, fakat yürüyebilenlerde nadir rastlanır. 1. Beslenme ve yutma problemlerinin anahtar belirtileri : * Uzun süren yemek süresi * Ağızdan beslenme ile birlikte yorgunluk. * Yutma esnasında veya sonrasında tıkanma ve öksürme. * Tekrarlayan zatürree : potansiyel ve sessiz de olabilen aspirasyon göstergesi, belirgin tıkanma veya öksürme olmaksızın. * Ses telleri felci, sessiz gırtlak aspirasyonunun teşhise yönelik tanı delili olabilir. 2. Beslenme zorluğunun sebepleri : Ağızdan beslenme öncesi evresi Çeneye ait hareketin azalmış olmasından dolayı sınırlı ağız açılması. Kendi kendine beslenme esnasında, yiyeceği ağza götürmedeki zorluklar. Ağızdan beslenme evresi Zayıf ısırma gücü Çiğneme kaslarının artan yorgunluğu Yutma evresi Zayıf kafa kontrolü. Yutmanın yutağa ait evresinde yetersizlik. Yutma ile hava yolunun kapanması ile birlikte yutmanın zayıf koordinasyonu. 3. Beslenme ve yutma problemlerinin değerlendirilmesi: Beslenme uzmanları tarafından beslenme değerlendirmesi. Yemek süresince gözlem ile birlikte beslenme vaka tarihi yapılmalıdır. Beslenme çalışmasının pekiştirilmesi ve beslenme ve yutma üzerinde pozisyonlama ve kafa kontrolünün etkilerinin ve ağızdan beslenme yapılarının incelenmesi Videofloroskopik yutma çalışmaları (VFSS) yutma fonksiyonu ve güvenliği ve tedavi etme üzerine olan stratejileri değerlendirme sorunları. 4. Beslenme ve yutma zorlukları yönetimi : Tedavinin amacı, aspirasyon riskini azaltma ve beslenme verimliliğini uygun hale getirme ve zevkli yemek zamanı geçirmedir. * Gıda kıvamını değiştirme ve ağızdan yemeye uygun hale getirme. Yarı katı bir diyet, zayıf çiğneme için uygun olabilir ve yemek yeme süresini azaltır. Yoğunlaştırılmış sıvılar, ince sıvıların aspirasyon
15 oluşturmasına karşı koruma sağlayabilir. Tercihen, bu müdahale nesnel olarak VFSS üzerinde değerlendirilebilir. * Pozisyonlama ve oturma değişikliği ve ortopedik aletler (mesela Neater Eater, dirsek desteği, valved straw) kendi kendine yeme yeteneğinin geliştirilmesi, yutma güvenliği ve verimliliğini geliştirebilir. Bir meslek terapisti ve/veya fizyoterapist ile beraber, ihtiyaç duyulduğunda planlama yapın. * Yetersiz ağızdan beslenme fark edildiği anda proaktif beslenme ilavesi yapılmalıdır. Bir çocuğa g- tüpünün yerleştirilmesi, sıklıkla birçok bakım verenle geniş tartışmalara yol açar. G-tüpü yerleştirilmesinden önce, aradaki zamanda, nasogastric (NG) veya nasojejunal (NJ) beslenme ile beslenme ilavesi tercih edilebilir. Özellikle, hasta nefes alma desteğindeyken, GER ile birlikte aspirasyon olduğunda, NJ beslenmesi tercih edilebilir şartlardadır. Bununla beraber, teknik zorluklar, yapılabilirliklerini engeller. * G-tüpü beslenmesi, yetersiz kalori alımı ve ağızdan beslenmenin güvenilir olmadığı durumlarda, en uygun metoddur. Potansiyel morbiditeyi ve NG veya NJ tüplerinin uzun süreli kullanımı ile birlikte zayıf nefes alma maskesinin uyumunu engeller. G-tüpü yerleştirmesi için laparoskopik bir cerrahi tekniği, ani veya erken ameliyat sonrası tüpü çıkarmak için en iyi muhtemel ayarlamayı sağlar. Ameliyat öncesi aç kalma oranını asgariye indirmek için bakım alınmalı ve işlem sonrası tam beslenme desteği süratle sağlanmalıdır.
16 II. Gastrointestinal Bozukluğu SMA hastası çocuklar aşağıdaki GI problemlerini yaşarlar : mide reflüsü (GER), kabızlık ve karın şişliği ve şişkinlik. SMA hastalarında, GER, ölüm ve morbiditeye sebep olan önemli bir belirleyici etkendir. Yüksek oranda yağ içeren gıdalar, mide boşaltımını erteler ve GER riskini yükseltir. 1. GER in anahtar belirtileri : Sık tükürme ve yemek sonrası sık sık tükürme ve kusma Emesis Göğüs veya karın huzursuzlukları şikayetleri Kötü solunum Besinlerin aşikar kusulması Yutma ile rahatsızlık yaşandığında, gıdaların reddi 2. Gastrointestinal Bozukluğunun Değerlendirilmesi : GER belirtileri için erken araştırma (emesis, kusma, beslenme sonrası lıkırdama) Rutin bir üst gastrointestinal (UGI) dizisi, ilk olarak anatomik anormallikleri düzeltme ve ikinci olarak reflüyü belgelemek için, mideye bir tüp (g-tüpü) yerleştirilmesi öncesi değerlendirme yapılır. GER ve erken doymaya katkıda bulunabilecek sintigrafiyi de içeren motilite çalışmaları, gecikmiş mide boşaltımını belgelemede başarılı olabilir. 3. Mide reflüsünün yönetimi (GER) : Belirtilere yönelik yönetim için, asit nötralize edicilerinin (mesela magnezyum veya kalsiyum karbonatın) ve/veya asit salgılanması engelleyicilerinin (mesela histamin durdurucular ve proton pompalanmasını engelleyiciler, mesela famotidine, ranitidine, omeprazole) kısa dönemli kullanımı. Bununla birlikte, uzun süreli kullanımda, mide-bağırsak iltihabı ve zatürree riskinin artması söz konusudur. Gecikmiş mide boşaltımı veya azalmış motilite varsa, prokinetik ajanlar (mesela metaclopramide, erythromycin) faydalı olabilir. Acidophilus veya lactobacillus gibi probiyotiklerin kullanımı, sağlıklı bir gastrointestinal flora sağlamaya yardımcı olur, özellikle, antibiyotik tedavi veya antiasitlerin uzun süreli kullanımı sonrası uygulanılırsa, bu alanın çalışmalarına muhtaçtır. G-tüpü yerleştirmesi esnasında laparoskopik anti-reflü Nissen fundoplication, SMA hastasında tedavisi güç olan GER hastalığında değerlendirilebilir cerrahi ve anestezi riskleri birleştirilerek bu faydanın daha ağır basması beklenebilir.
17 III. Gelişme ve az veya çok beslenme problemleri SMA hastası çocuklar, gelişme yetersizliği veya aşırı kilo alma riskine sahiptirler. Gelişme yetersizliği, sıklıkla oturamayanlarda ve bazı oturabilenlerde görünürken, obezite ağırlıkla, oturabilenlerde ve yürüyebilenlerde görülen bir problemdir. Az aktivite ve zayıf vücut kütlesi, azaltılmış istirahat enerjisi harcanmasına ve yüksek obezite riskine sebep olacaktır. Gelişme ve az veya çok beslenme problemlerinin yönetimi : Amaç, her bir çocuğa kendi gelişim süratini sağlamaktır. Gelişme sürati eğrisinin takibi (ağırlık, uzunluk/boy, ağırlık/uzunluk) bir süre izlenir. Yatar durumdaki uzunluk, kısmi ölçümler veya kol mesafesi, kontraktörlerin uzunluk ölçümlerini zorlaştırdığında, kullanışlı olabilir. Bir diyetisyen veya diğer bakım sağlayıcı tarafından yapılan beslenme alımı değerlendirmesi, her bir ziyarette tavsiye edilir. 3 günlük bir diyet kaydı, basit ve beslenme alımı değerlendirmesi için doğru bir araçtır. 24 saatlik bir gıda tespiti ana beslenme içerikleri ve herhangi bir özel desteğin kullanımı ihtiyaçlarını aydınlatacak iyi bir metoddur. Obezite riski taşıyan SMA hastaları, kilo/boy ve BMI için düşük oranlarda parametreler geliştirmiş olmalıdırlar. Uygun oranda kalsiyum ve D vitamini alımını belgelemek önemlidir. Uygun protein durumunu değerlendirmeye yardımcı olabilecek albumin öncesi seviyelerinin kontrolü.
18 IV. Akut SMA hastalarının beslenme yönetimi Özellikle oturamayan ve oturabilen SMA hastaları, katabolik ve açlık durumuna maruz kalma halindedirler ve açlık ayarlamasında hipoglisemi geliştirmeye daha yakındırlar. Böylelikle Özellikle tüm SMA hastalarında akut hastalık sırasında uzun süreli açlıkta uzak durmak gerekmektedir. Beslenme alımı, tüm kalori ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde 4-6 saat içinde, akut hastalık için girişi takiben, enteral beslenme, parenteral beslenme veya ihtiyaç halinde her ikisinin karışımı şeklinde olmalıdır. Özellikle yağ birikimi azalmış bir çocukta, kas katabolizmasından (dokularda maddelerin karışımının bozularak daha basit maddeler haline gelmesi) kaçınmak için ameliyat sonrası kalori artırımının zamanında yapılması tavsiye edilir. Eğer enteral alım mümkün değilse, intravenöz beslenme hesaba alınmalıdır.
19 Ortopedik Bakım ve Rehabilitasyon SMA da ortopedik bakım ve rehabilitasyon stratejilerine genel bakış A. Anahtar problemler: Kontraktürle sonuçlanan kas zayıflıkları, belkemiği bozuklukları ve ağrı, osteopenia ve kırılma yüksek riski. B. Anahtar değerlendirme işlemleri : * Hareket genişliği (ROM) * Güç, fonksiyon * Oturma ve hareketlilik * Orthotics * Radyografi (omurga ve diğer eklemler) * DEXA taraması * Ortopedik ameliyat I. Değerlendirme tavsiyeleri ve fonksiyonel seviyelerle tedavi A. Oturamayanlar : Değerlendirmeler : Fiziksel ve mesleki terapi, fonksiyon değerlendirmesi (CHOP-INTEND) Konuşma terapisi, yutma zayıflığı veya çene kontraktürü tarafından etkilenen konuşma veya yetersiz ses olduğunda değerlendirme Anahtar Müdahaleler : Beslenme desteği Duruş yönetimi : Hastanın ilk duruşu, fonksiyonu destekleyen cihazı seçmeye yönlendirmelidir. Rahat oturmayı sağlayın. Kontraktür yönetimi : ROM u koruma ve ağrıyı önleme gösterilir. Ağrı yönetimi ADL için terapi ve destekleyici cihaz : Oyun ve mesleki destek, hafif oyuncaklar ve uygun kontrolle birlikte destekleyici teknoloji ve sayısız aktivasyon sistemlerini içermelidir. Tekerlekli sandalye : En uygun bağımsızlığı ve oturma rahatlığını sağlayın. Kol ve bacak orthotics : Üst kol (UE) orthoticsleri, hareketli kol destekleri veya aktif hareket oranını ve fonksiyonel yetenekleri artıran elastik askıları içerir.
20 Çevreye yönelik kontroller ve ev değişiklikleri, güvenli erişimi ve en uygun bağımsız hareketliliği sağlar. B. Oturabilenler : Değerlendirmeler : Fonksiyonel değerlendirmeler (SMA için Hammersmith Fonksiyonel Motor Scale (terazi), SMA için Modifiye-Hammersmith fonksiyonel motor scale, Gross Motor Fonksiyonu Ölçümü (GMFM), ve nöromüsküler hastalık için Motor Fonksiyonu Ölçümü (MFM)) Goniometry ile kontraktür ölçümü. Manuel kas testi veya miyometri ile güç ölçümü. Omurga ve kalça radyografisi. Oturma, hareketlilik, pozisyon ve kişisel bakım cihazları için cihaz değerlendirmesi. Manuel ve güç değişkenliği için değerlendirme, en erken 18 den 24 aya kadar erken yapılabilir. Anahtar Müdahaleler (PT, OT ve ortopedi) : Tekerlekli sandalye mobilitesi. Optimal bağımsızlık ve oturma rahatlığını sağlayın. Çevreye yönelik kontroller ve ev değişiklikleri, güvenli erişimi ve en uygun bağımsız hareketliliği sağlar. Kontraktür yönetimi, esnekliği korumak için, düzenli germe ve destekleme programı ile birlikte tedavinin başlıca odağını teşkil eder. Kontraktürler için seri halinde olan alçılar, duruşu ve gerilme toleransını geliştirir. AFO orthotics, Aşil tendonu kontraktürünün gelişimini geciktirebilir. Üst sınırda olan orthotics desteği, hareketli kol destekleri veya aktif hareket oranını ve fonksiyonel yetenekleri artıran elastik askıları içerir. Düzenli egzersiz, formda kalmayı ve dayanıklılığı sağladığı için desteklenmelidir ve yüzme gibi adaptasyona yönelik sporları içerebilir. Ayakta durma desteklenmelidir. Uygun kiloda olanlar için, ayakta durma veya destekli ambulasyon için, hafif iskiyum ağırlık taşıyabilen KAFO lar veya karşılıklı yürüyüş orthoses (RGO lar) tavsiye edilir. Bunların mümkün olmadığı durumlarda, ayakta duran yapı veya mobil ayakta tutucu ile birlikte AFO lar dikkate alınabilir. Omurga orthotics ve ameliyat (aşağıya bakınız).
21 C. Yürüyebilenler : Değerlendirmeler : Denge ve ambulasyon değerlendirmesi, belirli bir çevresel uyumluluk ve ulaşılabilirlik tayini içerir. Eklem ROM u ve omurga hizalamasının değerlendirmesi. PT ve OT değerlendirmeleri, uygun mobilite yardımlarını, uyumluluk sağlayıcı cihazları, destekleyici teknolojileri ve çevresel ulaşımlarını tayin eder. Alet ve adaptasyon için ADL değerlendirmesi. Omurga dışı röntgen ve DEXA, bir kaza veya düşme sonucu oluşan kas ve iskelete ait yaralanmalarda dikkate alınır. Anahtar Müdahaleler : Uzun mesafe nakillerinde, tekerlekli sandalye, hareketlilik ve bağımsızlık sağlar. Eklem korumasını azami hale getirmek için kontraktür yönetimi ve eğitim. PT ve OT, güvenlik, dayanıklılık ve bağımsızlığı azami hale getirir veya uzun süreli ambulasyonu sağlar. Uygun destekleyici cihazlar ve orthotics ile yürüme, cesaretlendirilmelidir. Formda kalmak ve dayanıklılığı artırmak için düzenli egzersiz. Yüzme, su terapisi, at binmek ve adapte edici sporları içerebilir. Sürücü eğitimi alternatifleri ve sürüş kontrollerinin önemi. Çevreye yönelik kontroller ve ev değişiklikleri, güvenli ulaşımı ve en uygun bağımsız hareketliliği sağlar. Omurga ve kol-bacak orthotics, eğer skolyoz ve kontraktür gelişimi gelişirse Omurga ameliyatı (Aşağıya bakınız). II. Orthotics Orthotist, terapist ve ailenin, uygun orthosis in üretildiği ve kullanıcı olan hastanın fonksiyonel amacını karşılamaya olanak vermesini sağlamak için işbirliği önemlidir. Orthotist in, iyi bir deneyim ve bilgisi nöromüsküler hastalıklara sahip olanlarla çalışmış olmakla oluşan bir tecrübeye sahip olması, fonksiyon ve adaptasyon olarak en iyi yi karşılayan cihazları seçebilecek yetkinlikte olması gerekir. Belkemiği orthoses i duruş desteği için kullanılabilir fakat, gecikmiş eğri ilerlemesini destekleme noktasında yetersiz olduğuna dair bir kanıtlar vardır. Belkemiği orthoses i kullanılırsa, karın bölgesinde, uygun diyafram boşluğuna izin verecek ve varsa eğer mide tüpü girişini sağlayabilecek şekilde üretilmiş olmalıdır.
NÖROMUSKÜLER HASTALIKLAR Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Rana Karabudak TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü Türk Nöroloji Derneği (TND) 2014 Beyin Yılı Aktiviteleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları
Çene Eklemi (TME) ve Yüz Ağrıları Merkezi Beyin Tümörleri Çene Eklemi (TME) ve Yüz Ağrıları Merkezi Sizde mi Diş Sıkıyorsunuz? Diş sıkma ve gıcırdatma, gece ve/veya gündüz oluşabilen istemsiz bir aktivitedir.
KOAH NE DEMEKTİR? KOAH Nedir ve Nasıl Tedavi Edilir? Hastalar için özet bilgiler KOAH nedir? KOAH, hastalığın belli başlı özelliklerinin tanımını içinde barındıran Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı teriminin
REHABİLİTASYONA GİRİŞ Prof.Dr.Sibel Çubukçu Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon AD ݤRehabilitasyon Fizyolojik yada anatomik yetersizliği ve çevreye uyumsuzluğu olan kişinin
SOLUNUM SİSTEMİ HASTALARINDA EVDE SAĞLIK UYGULAMALARI Yrd. Doç. Dr. Sibel KÜÇÜK Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Solunum Sistemi Hastalıklarında Evde Bakımın Amacı Progresyonu önlemek,
T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI D.P.Ü. KÜTAHYA EVLİYA ÇELEBİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ DAMAR HASTALIKLARINDA GÜNCEL YAKLAŞIMLAR PROF. DR. AHMET HAKAN VURAL OP. DR. GÜLEN SEZER ALPTEKİN ERKUL OP. DR. SİNAN ERKUL
MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. Multipl Myeloma Nedir? Vücuda bakteri veya virusler girdiğinde bazı B-lenfositler plazma hücrelerine
FİZYOTERAPİNİN PREOPERATİF ve POSTOPERATİF BAKIMDA YERİ Dr. Mehmet İnan Genel Cerrahi Uzmanı 1 PREOPERATİF BAKIM ve Hazırlık 2 Genel olarak, planlanmış ameliyat için hazırlık üç aşamada uygulanır: Hastanın
Cerrahi Hastada Beslenme ve Metabolizma Prof.Dr. İsmail Hamzaoğlu Travma ve cerrahiye ilk yanıt Total vücut enerji harcaması artar Üriner nitrojen atılımı azalır Hastanın ilk resüsitasyonundan sonra Artmış
KOAH VE EGZERSİZ KOAH kalıcı nefes darlığı ile kendini gösteren, geri dönüşü olmayan bir akciğer hastalığıdır. Sigara ve cevre kirliliği gibi faktörlerin etkisiyle hasta sayısı hızlı bir şekilde artmaktadır.
VÜCUT BAKIMI 1. İnsan vücudunun ölçülerini konu edinen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir? A) Anatomi B) Fizyoloji C) Antropometri D) Antropoloji 2. Kemik, diş, kas, organlar, sıvılar ve adipoz dokunun
Yazar Ad 111 Prof. Dr. Selçuk BÖLÜKBAŞI Yaşlanma ile birlikte deri ve saçlarda görülen değişiklikler gibi vücut duruşunda ve yürüyüşünde de değişiklikler meydana gelir. Kas-iskelet sistemi vücudun destek
TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ DR. FZT. AYSEL YILDIZ İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ, İSTANBUL TIP FAKÜLTESİ FİZİKSEL TIP VE REHABİLİTASYON ANABİLİM DALI Talasemi; Kalıtsal bir hemoglobin hastalığıdır. Hemoglobin
Fizyoterapi Rehabilitasyon da Kanıta Dayalı Uygulamalar Doç. Dr. Bülent ELBASAN Gazi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Fizyoterapi Rehabilitasyon Bölümü FİZYOTERAPİ REHABİLİTASYON Amaç: Duruş, hareket
On5yirmi5.com Reflü Hastaları Ne Yapmalı? Reflü hastalarının, yaşam kalitelerini yükseltmek ve daha az sorun yaşamaları için yapabilecekleri basit çözümler var. Yayın Tarihi : 11 Ekim 2011 Salı (oluşturma
YARALANMALAR YARA NEDİR? Bir travma sonucu deri yada mukozanın bütünlüğünün bozulmasıdır. Aynı zamanda kan damarları, adale ve sinir gibi yapılar etkilenebilir. Derinin koruma özelliği bozulacağından enfeksiyon
GARD Türkiye Projesi Kronik solunum hastalıkları Evde Sağlık Hizmetleri KBYM Triaj Bilgilendirme Eğitim İleri teknoloji hastaneleri 2. Basamak hastane Evde bakım I. basamak Acil Servisler Özel bakım kuruluşları
Omurga-Omurilik Cerrahisi BR.HLİ.017 Omurga cerrahisi, omurilik ve sinir kökleri ile bu hassas sinir dokusunu saran/koruyan omurga üzerinde yapılan ameliyatları ve çeşitli girişimleri içerir. Omurga ve
Beslenme desteğinde hangi içerik kime, ne zaman, hangi yolla uygulansın? Dr. Beste Atasoy Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi Anabilim Dalı & Sağlık Bakanlığı-Marmara Üniversitesi Pendik
PARKİNSON HASTALIĞI Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Rana Karabudak TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü Türk Nöroloji Derneği (TND) 2014 Beyin Yılı Aktiviteleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları TND
2015 2016 DEĞERLENDİRME REHBERİ Sevgili öğrencimiz, Klinik Uygulama Dersi nde, lisans eğitimi süresince kazandığınız bilgi ve becerilerinizi birey, aile ve toplumun sağlık bakımı gereksinimlerini karşılamada
GRİP İSTANBUL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ 2008 GRİP HAKKINDA BİLMEMİZ GEREKENLER Gribin nasıl bir hastalık olduğunu, Gripten korunmak için neler yapmamız gerektiğini, Grip aşısını ve ne zaman aşı olmamız
BARİATRİK AMELİYATLARIN KİLO VERMENİN ÖTESİNDE 7 ÖNEMLİ YARARI Bariatrik ameliyatlar sadece kilo kaybı sağlayarak fiziksel değişim sağlamazlar, asıl önemli olan kilo kaybı sonrası vücudumuz için bu 7 önemli
Journal of Clinical and Analytical Medicine Yetişkinde Gergin Omurilik Sendromu ve Eşlik Eden Toraks Deformitesi Gergin omurilik, klinik bir durumdur ve zemininde sebep olarak omuriliğin gerilmesi sonucu
T.C. ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMLARI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL ZORUNLU DERSLER PSH 501 - Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşireliği Temelleri
Yoğun Bakım Hastasının Beslenmesinde Tartışmalı Konular Enteral mi, Parenteral mi? Dr.Bilgin CÖMERT GATA Đç Hastalıkları YBÜ Đlave Sorular Beslenme desteği gerekli mi? Ne zaman başlanmalı? Ne kadar süre
AYDINLATILMIŞ HASTA ONAM FORMU Anabilim Dalı / Klinik Adı: Hastanın Adı, Soyadı: Baba adı: Doğum tarihi: Ana adı: TC Kimlik No: Planlanan girişimin adı: MİRİNGOTOMİ (Kulak zarının çizilmesi) veya VENTİLASYON
ERKEN MOBİLİZASYON Prof.Dr. Necati GÖKMEN DOKUZ EYLÜL ÜÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ANESTEZİYOLOJİ VE REANİMASYON AD YOĞUN BAKIM BİLİM DALI İZMİR Dinlenme Doğal tedavi mekanizması Yatak istirahati Uyku ile
BEL AĞRISI Dahili Servisler İnsan omurgası vücut ağırlığını taşımak, hareketine izin vermek ve spinal kolonu korumak için dizayn edilmiştir. Omurga kolonu, birbiri üzerine dizilmiş olan 24 ayrı omur adı
İNME Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Rana Karabudak TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü Türk Nöroloji Derneği (TND) 2014 Beyin Yılı Aktiviteleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları TND ye aittir. Kaynak
Yasemin ELİTOK Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi Pediatrik Hematoloji-Onkoloji BD, Erzurum Tanı olanaklarının gelişmesi ve sağlık kuruluşlarından yararlanma olanaklarının artması, Toplumun bilgi seviyesinin
NÜTRİSYONEL VE METABOLİK DESTEK: Malnütrisyon: Gıda tüketiminin metabolik hızı karşılamayamaması durumunda endojen enerji kaynaklarının yıkımı ile ortaya çıkan bir klinik durumdur ve iki şekilde olabilir.
Sigaranın Vücudumuza Zararları Sigaranın vücudumuza olan zararları ve sigarayı bıraktıktan sonra vücudumuzdaki değişimler burada anlatılmaktadır. Sırt ve Bel Ağrısı: Sigara içmek bel ile ilgili hastalıkların
hasta EĞİTİMİ Bel fıtığını anlamak ve Anüler Kapama için Barricaid Protezi İçindekiler Bel fıtığı nedir? 4 Bel fıtığı teşhisi nasıl yapılır? 6 Bel fıtığı tedavisi nasıl yapılır? 7 Barricaid için bir aday
ALS Hastasının Bakım Standartları Amerikan Nöroloji Akademisi Kalite Standartları Alt Komisyon Raporu 17 Ekim 2009 Kanıtlara dayalı bir bakış (Evidence-based review) Çeviri ve uyarlama: Dr. Alper Kaya*
SMA HASTA KAYDI ÖZ BİLDİRİM REHBERİ Bu dökümanda kaydınızı doğru doldurmanız için size yardımcı olabilecek ek bilgiler yer almaktadır. Başlamadan önce, aşağıdaki bilgileri okuyunuz: Kayıt sürecini tamamlamadan
SAYFA NO 1/5 TANISAL VE GİRİŞİMSEL DİZ ARTROSKOPİSİ AMELİYATI AYDINLATILMIŞ ONAM FORMU Hasta Adı Dosya No Tarih / Saat Yöntem: Eklem içerisini gözlemek için, 0.5 cm'lik kesi deliklerinden artroskopinin
Yrd. Doç. Dr. NAİLE ALANKAYA ALS nasıl bir hastalıktır? Amiyotrophic Lateral Sclerosis (ALS) aynı zamanda Motor Nöron Hastalığı olarak bilinmektedir. Hastalık, merkezi sinir sisteminde omurilik ve beyin
MULTİPL SKLEROZ HASTALIĞININ ETKİLERİ İLE YAŞAMAK M ultipl skleroz bir merkezi sinir sistemi hastalığıdır. Bu hastalık ile birikte çeşitli belirtiler ortaya çıkabilmektedir. Birçok kişide, bu belirtiler
FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEK LİSANS PROGRAMI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI NA GİRİŞ KOŞULLARI : Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Yüksekokullarının veya Yüksekokul ve Fakültelerin Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon
ANEMİ (KANSIZLIK) Vücut dokularında enerji oluşumu için gerekli kimyasal işlemlerde kullanılacak oksijeni taşıyacak yeterlilikte kırmızı kan hücresi bulunamaması veya bulunanların bu görevi yapamayacak
MEME KANSERİ Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler KANSER NEDİR? Hücrelerin kontrolsüz olarak sürekli çoğalmaları sonucu yakındaki ve uzaktaki başka organlara yayılarak kötü klinik
CPAP ve BİPAP modları, cihaz özellikleri ve ekipmanları Doç.Dr.Sedat Öktem Medipol Üniversite'si Tıp Fak. Çocuk Göğüs Hast. BD Ventilasyonun değisik modları Basıncın verilme yolu İnvaziv Noninvaziv Pozitif
Yaralanmalar Bölüm 5 Kapsam: Yara nedir? Kaç çeşit yara vardır? Yaraların ortak belirtileri nelerdir? Yaralanmalarda ilkyardım nasıl olmalıdır? Ciddi yaralanmalar nelerdir? Ciddi yaralanmalarda ilkyardım
ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ BESLENME ÜNİTESİ BESLENME DEĞERLENDİRME KILAVUZU KLK-HAB-BES İlk yayın Tarihi : 15 Mart 2006 Revizyon No : 04 Revizyon Tarihi : 03 Ağustos 2012 İçindekiler A) Malnütrisyon
http:www.babycentre.co.uk/midwives 10 steps to a healthy pregnancy (Turkish) Sağlıklı bir hamilelik için izlenmesi gereken 10 adım 1. Hamilelik sürecini erkenden planlayın ve organize edin! 2. Sağlıklı
YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR Prof. Dr. Mehmet Ersoy DEMANSA NEDEN OLAN HASTALIKLAR AMAÇ Demansın nedenleri ve gelişim sürecinin öğretmek Yaşlı bireyde demansa bağlı oluşabilecek problemleri öğretmek
Nörolojik Hastalarda Tüple Beslenme Endikasyonları Prof. Dr. Ayşe Sağduyu Kocaman Acibadem Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji AD, Maslak Hastanesi Tüple Beslenme; Günlük protein, kalori ve sıvı gereksinimlerini
ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA Çevresel Sinir Sistemi (ÇSS), Merkezi Sinir Sistemine (MSS) bilgi ileten ve bilgi alan sinir sistemi bölümüdür. Merkezi Sinir Sistemi nden çıkarak tüm vücuda dağılan sinirleri
Eczacıbaşı Sağlık Hizmetleri Eczacıbaşı Sağlık Hizmetleri Eczacıbaşı Topluluğu kuruluşlarından Eczacıbaşı Sağlık Hizmetleri, Türkiye nin yerinde sağlık ve bakım çözümleri sunan ilk ve en büyük kuruluşudur.
OBEZİTE ÇOCUK SAHİBİ OLMA ORANINI AZALTIYOR! AKŞAM GAZETESİ İnfertilite (Kısırlık); döl oluşturma yeteneğinin azalması ya da yokluğu ile karakterize edilen tıbbi bir durumdur. Hem erkeklerde, hem de kadınlarda
Risk Altındaki Çocuklara Yaklaşım Prof. Dr. Betül Ulukol Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Sosyal Pediatri Bilim Dalı Risk Yüksek riskli gebeliklerin sonucu dünyaya gelenler Özel sağlık gereksinimi olan
Varisler BR.HLİ.92 Venöz Hastalıklar (Toplardamarlar) Varis Hastalığı: Bacaklarımızda kirli kanı yukarı taşımak üzere görev alan iki ana ven sistemi bulunur. Yüzeyel ve derin ven sistemi olarak adlandırılan
Solunum Sistemine Ait Tıbbi Terimler Müge BULAKBAŞI Yüksek Hemşire Solunum sistemi kan ile atmosfer havası arasında gaz değişimini oluşturabilecek şekilde özelleşmiş bir sistemdir. Solunum sistemindeki
AKUT SOLUNUM SIKINTISI SENDROMU YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015 Nonkardiyojenik Akciğer Ödemi Şok Akciğeri Travmatik Yaş Akciğer Beyaz Akciğer Sendromu
www.printo.it/pediatric-rheumatology/tr/intro Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit 2016 un türevi 2. TEŞHİS VE TEDAVİ 2.1 Nasıl teşhis edilir? Klinik belirtiler ve araştırmalar
TRAKEAL REZEKSİYON VE ANASTOMOZ AMELİYATI HASTA BİLGİLENDİRME VE ONAM (RIZA) FORMU Hastanın Adı, Soyadı: TC Kimlik No: Baba adı: Ana adı: Doğum tarihi: Sayın Hasta, Sayın Veli/Vasi, Bu yazılı form, size
DIŞ KULAK YOLUNDAN YABANCI CİSİM / POLİP ÇIKARTILMASI AMELİYATI HASTA BİLGİLENDİRME VE ONAM (RIZA) FORMU Hastanın Adı, Soyadı: TC Kimlik No: Baba adı: Ana adı: Doğum tarihi: Sayın Hasta, Sayın Veli/Vasi,
YAŞLILARDA FİZİKSEL AKTİVİTE VE FİZİKSEL UYGUNLUK PROF. DR. ERDAL ZORBA Yaşlılara yönelik egzersiz programları hazırlarken Genetik özelliklerine, Hastalık durumuna, Daha önceden sporla ilişkisine, Ne kadar
DOLPHIN EL MASAJ ALETİ KULLANMA KILAVUZU Kullanım talimatları: Lütfen bu kitabı iyi muhafaza ediniz. Sağlığınızın keyfini çıkarmaya buradan başlayabilirsiniz 1 Masaj Prensibi Masaj, Geleneksel Çin Tıbbının
Dr.Armağan HAZAR ZATÜRRE (PNÖMONİ) Zatürre yada tıbbi tanımla pnömoni nedir? Halk arasında zatürre olarak bilinmekte olan hastalık akciğer dokusunun iltihaplanmasıdır. Tedavi edilmediği takdirde ölümcül
TRSM de Rehabilitasyonun Yeri Dr. Ayla Yazıcı BRSHH Gündüz Hastanesi ve Rehabilitasyon Merkezi Koordinatörü 7.10.2010 Şizofreni tedavisinde çok boyutlu yaklaşım Şizofreni tedavisinde çok boyutlu yaklaşım
DESTEKLER VE ORTEZLER KOMPRESYON ÇORAPLARI TABANLIK VE AYAKKABILAR ÖLÇÜM TEKNOLOJİ S İ DESTEKLER VE ORTEZLER Rev. 0-03/10_19000060009012 Bauerfeind AG Triebeser Strasse 16 07937 Zeulenroda-Triebes Germany
Diyabette Bakım,Takip ve İzleme İ.Ü Cerrahpaşa Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ABD Endokrinoloji,Diyabet ve Metabolizma Uzm.Hem.Alev Kahraman Kan Glukozunun Diyabetli Birey Tarafından Takibi Kan glukozunun
T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Tüberküloz Daire Başkanlığı VEREM HASTALIĞI ve VEREM HAFTASI VEREM EĞİTİM VE PROPAGANDA HAFTASI Geleneksel olarak her yıl Ocak ayının ilk Pazar gününden
ÇOCUK VE AİLENİN SERVİSE KABULU Hemşire Deniz YALÇIN Gazi Üniversitesi Sağlık Araştırma Ve Uygulama Merkezi Pediatri Hematoloji Onkoloji Kliniği Servis Sorumlu Hemşiresi Sunum Planı Hastanın servise kabulü
BR.HLİ.102 Serebral Felç (İnme) ve Spastisitede Botoks Spastisite Nedir? Spastisite belirli kasların aşırı aktif hale gelerek, adale katılığına, sertliğine ya da spazmlarına neden olmasıyla ortaya çıkan
Diyet denilince aklımıza aç kalmak gelir. Bu nedenle biz buna ''sağlıklı beslenme programı'' diyoruz. Aç kalmadan ve bütün besin öğelerinden dengeli biçimde alarak zayıflamayı ve bu kiloda kalmayı amaçlıyoruz.
Gençlerde Bel Ağrısına Dikkat! Bel ağrısı tüm dünyada oldukça yaygın bir problem olup zaman içinde daha sık görülmektedir. Erişkin toplumun en az %10'unda çeşitli nedenlerle gelişen kronik bel ağrıları
Hastane Sağlık Kurumları Yönetiminde Temel Kavramlar Yük.Hem.Müge Bulakbaşı Ekonomik, verimli ve etkili olarak her türlü sağlık hizmetinin kesintisiz üretildiği, Eğitim, araştırma ve toplum sağlığı hizmetlerinin
Türk Pediatrik Hematoloji Derneği (TPHD) Hemofilide Cerrahi Çalıştayı Uzlaşı Raporu Türk Pediatrik Hematoloji Derneği Hemofili/Hemostaz/Tromboz Alt Çalışma grubu tarafından 25 Eylül 2010 tarihinde düzenlenen
T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Tüberküloz Daire Başkanlığı VEREM HASTALIĞI VE VEREM HAFTASI VEREM EĞİTİM VE PROPAGANDA HAFTASI Geleneksel olarak her yıl Ocak ayının ilk Pazar gününden
vardiyalı çalışma ve uyku bozuklukları Dr.İbrahim Öztura Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Uyku-uyanıklık ritmi Sirkadiyen ve homeostatik süreçlerin etkileşimi sonucu uyku ve
Çocuğunuzun ilk doğduğu günden itibaren gençlik çağlarına gelinceye kadar çeşitli kontroller ve sağlıklı çocuk izlemleri yapılması gerekiyor. Sağlıklı çocuk izlemi: Çocuğun yaşına uygun ruhsal, fiziksel
Komplikasyonların önlenmesine, erken evrede tanınmasına, tedavi edilmesine, böbrek fonksiyonunun en üst düzeyde sürdürülmesine yöneliktir. Böbreğin tam fonksiyone olmaması nedeniyle; SIVI-ELEKTROLĠT DENGESĠZLĠĞĠ
Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları Doç. Dr. Özen Önen Sertöz Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD Konsültasyon Liyezon Psikiyatrisi Bilim Dalı Ankara,
Böbrek Hastalıklarında Yaşanan Ruhsal Sıkıntılar; Yaşamı Nasıl Güzelleştirebiliriz? Prof.Dr.Oğuz Karamustafalıoğlu Üsküdar Üniversitesi Hangi Böbrek Hastalarına Ruhsal Destek Verilebilir? Çocukluktan yaşlılığa
PROSTAT BÜYÜMESİ VE KANSERİ PROSTAT BÜYÜMESİ Prostat her erkekte doğumdan itibaren bulunan, idrar torbasının hemen altında yer alan bir organdır. Yaklaşık 20 gr ağırlığındadır ve idrar torbasındaki idrarı
NEFRİT Prof. Dr. Tekin AKPOLAT Genel Bilgiler Böbreğin temel fonksiyonlarından birisi idrar üretmektir. Her 2 böbrekte idrar üretimine yol açan yaklaşık 2 milyon küçük ünite (nefron) vardır. Bir nefron