Küresel arz fazlasıyla düşen petrol fiyatları Suudi Arabistan'ın ekonomisini yeni bir krizin eşiğine getirirken 40 dolara kadar inen petrol 1998'de yaşananları hatırlatıyor.
1998 yılında petrol fiyatlarının sert düştüğü dönem Suudi'ler şanslıydı. Petrol fiyatların 1990'ların en düşük seviyelerinde seyrediyordu. Nakit rezervlerinin boşalmaya başlaması ve gelişen piyasalardaki durgunlukla beraber Suudiler panik olmaya başlamışlardı. Ülkenin merkez bankası eski yatırım başkanı Khalid Alsweilem, "Çok korkunç bir dönemdi. Fakat, şans Suudilerden yanaydı. Petrol fiyatları tekrar yükselmeye başlamıştı" dedi.
Fakat şimdi şans Suudi'lerden yana olmayabilir. 1998'den bu yana beş kat büyüyen ülke ekonomisinin zenginliğini hükümet koruyama çalışıyor. İran ve Suudi camilerini bombalayan İşid'e karşı bölgede daha etkin bir rol oynuyor.
Ekonomistler bütçe açığının yüzde 20'lere yaklaşacağını tahmin ediyor. IMF'nin tahmini ise son 10 yılın ilk cari açığının bu sene kaydedileceği. Merkez Bankası rezervleri geçen seneye göre yüzde 10, 70 milyar dolardan fazla düşüş yaşadı.
Şimdi akıllarda ülkenin para birimi riyalin devalüasyonu var.
Tadawul All Share Endeksi son 3 ayda yüzde 18 düşüş yaşadı. Hareketli ortalamalarda 18 Ağustos'ta death cross (ölümcül kesişme) diğer adıyla "aşağı kesişme" olarakta bilinen çok nadir görülen olay gerçekleşti.
SABIRLI SUUDİLER
Deutsche Bank AG ekonomisti Robert Burgess, Suudilerin "bekleme oyunu oynadıklarını" belirtti. "Bir sonraki senenin bütçe verileri ekonominin gidişatı için önemli bir kilometre taşı" dedi.
Son 12 ayda petrol neredeyse yarı fiyatına inerek 40 doları görmesiyle, Suudiler 1998'de yaşadıkları finansal problemlerin aynılarıyla karşı karşıya. İki dönem arasındaki fark ise, devletin, istihdam makinası ve zenginlerin garantörü olarak çalışması.
Citigroup Inc., Farouk Soussa "Suudi hükümet iş veren olmaya devam etmemeli, büyük alt yapı projeleriyle ekonomik büyümeyi desteklemeye devam etmemeli ve sosyal harcamalarda savurgan olmamalı" dedi.
HAREKETE GEÇİLMELİ
Kemer kıkma politikalarından bunalmış Avrupa gibi harcamalarda kısıtlama ya da vergi artırımlarına gitmek yerine medya danışmanı Jamal Khashoggi, hükümeti Mekke'deki iki cami inşaatını durdurmalı ya da vergi zengini toprak sahiplerine karşı yaptırım uygulamalı.
"Vatandaşlara hayat standartlarına dokunmadan önce yapılması gereken uzun bir liste var" dedi. "Bu zor bir zaman ve şu an yaptıklarımızı birkaç sene önce petrol 100 dolarken yapsaydık çok iyi olurdu" diye ekledi.
Petrolün 100 dolar olduğu zaman, 2005 - 2015 arasında ülkeyi yöneten Kral Abdullah, Arab baharı olduğu dönemde sosyal harcamalarda artıma gitmişti.
BİRİ KRİZ Mİ DEDİ?
Suudi Arabistan'ın net yabancı varlıkları 664 milyar dolar ve bu ekonomisinin yüzde 90'ına eşit. Geçen sene, ABD'deki bitümlü şist endüstrisine girmek için üretimi durdurup fiyatlarda artıma gidilfi.
Chatham House'dan David Butter, "Ufukta ya da yaklaşan bir kriz var diyemem. Ülke petrol sektöründe. Uzun zamandır çok iyi durumdalar" dedi.
IMF'ye göre, Suudi Arabistan hükümet desteğini elektrik ve yakıtlara yönlendirerek, vergilerle petrol dışı gelir elde ediyor.