Genel Bakış
Hepatit karaciğerde şişlik ve enflamasyondur.
Hepatitin en sık nedeni viral bir enfeksiyondur. Ancak hepatitin başka nedenleri vardır. Bunlar arasında otoimmün hepatit (vücudun karaciğer dokusuna karşı antikorlar yapmasıyla oluşan bir hastalık) ve ilaçlar, uyuşturucular, toksinler ve alkolün sekonder bir sonucu olarak gelişen hepatit vardır.
Karaciğer karnın sağ üst kısmında bulunur. Vücut içinde metabolizmayı etkileyen, aşağıdakiler dahil çok önemli birçok işlevi yerine getirir:
- safra üretimi sindirim için şarttır
- vücuttan toksinlerin filtrelenmesi
- bilirubin, kolesterol, hormonlar ve ilaçların atılması
- karbonhidrat, yağ ve protein metabolizması
- enzimlerin (metabolik işlevler için şart olan özel proteinler) aktivasyonu
- glikojen, vitaminler (a, d ve k) ve minerallerin saklanması
- albumin gibi plazma proteinlerinin sentezi
- pıhtılaşma faktörlerinin sentezi
Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (Centers for Disease Control and Prevention) (CDC) uyarınca kronik hepatitle yaşayan 4,4 milyon Amerikalı vardır ve birçoğu kendilerinde bu durumun olduğundan haberdar değildir.
Karaciğerin hepatit olarak sınıflandırılan viral enfeksiyonları şunlardır: hepatit A, B, C, D ve E virüsleri. Hepatit A hastalığın daha hafif şekliyken hepatit D daha şiddetlidir. Tedavi ne tür hepatite tanı konduğu ve nedeninin ne olduğuna bağlı olarak değişir. Bazı hepatit türleri önlenebilir.
Tipler
Hepatit A
Bu tip Hepatit A virüsü (HAV) enfeksiyonuyla gelişir. Bu tür hepatit en sık olarak dışkıyla kontamine yiyecek ve içeceklerin tüketilmesiyle bulaşır.
Hepatit B
Bu tip Hepatit B virüsü (HBV) enfeksiyonuyla gelişir. Bu tip, delici yaralar veya enfeksiyöz kan sıvılarıyla (kan, tükürük veya meni) temas sonucunda bulaşır. Enjeksiyonla alınan ilaç kullanımı, enfekte bir partnerle seks veya enfekte bir kişiyle jilet paylaşımı riski arttıran aktivitelerdir. Amerika Birleşik Devletleri’nde 1,25 milyon kişide kronik hepatit B olduğu ve dünya çapında 350 milyon kişinin bu kronik hastalıkla yaşadığı tahmin edilmektedir (CDC).
Hepatit C
Bu tip Hepatit C virüsüyle (HCV) oluşur. Bu tip hepatit enfekte kan sıvılarıyla (tipik olarak enjeksiyonla alınan ilaç kullanımı ve cinsel temas yoluyla) doğrudan temas sonucunda bulaşır. HCV Amerika Birleşik Devletleri’nde kanla bulaşan viral enfeksiyonların en sık görülenleri arasındadır. CDC uyarınca, 3,2 milyon Amerikalı ve dünya çapında 170 milyon kişi bu enfeksiyonun kronik bir şekliyle yaşamaktadır (CDC).
Hepatit D
Delta hepatit de denir. Hepatit D, ponksiyon yaraları veya enfekte kanla temas sonucunda alınan Hepatit D virüsünün (HDV) neden olduğu ciddi bir karaciğer hastalığıdır. Bu nadir bir hepatit tipidir ve hepatit B enfeksiyonuyla birlikte görülüp Amerika Birleşik Devletleri’nde çok nadirdir.
Hepatit E
Hepatit E, Hepatit E virüsüyle (HEV) oluşan suda taşınan bir hastalıktır. Hepatit E temel olarak hijyeni zayıf bölgelerde görülür ve tipik nedeni dışkı maddesinin ağızdan girmesidir. Hastalık A.B.D.’de nadirdir. Ancak Orta Doğu, Asya, Orta Amerika ve Afrika’da Hepatit E vakaları bildirilmiştir (CDC).
Hepatit A ve E normalde kontamine yiyeceklerin yenilmesi veya kontamine suyun içilmesiyle bulaşır. Hepatit B, C ve D kontamine kan yoluyla bulaşır. Bu hepatit türleri akut veya kronik olabilir ama B ve C tipi genellikle kronik hale gelir.
Viral Olmayan Nedenler
Alkol
Hepatitin nedeni aşırı alkol tüketimi nedeniyle karaciğer hasarı olabilir. Buna bazen alkolik hepatit denir. Alkol karaciğerin şişmesine ve enflamasyon gelişmesine neden olur. Diğer toksik nedenler arasında aşırı ilaç kullanımı ve zehirlere maruz kalma vardır.
Otoimmün Hastalık
İmmün sistem karaciğeri zararlı bir nesneyle karıştırabilir ve saldırıp karaciğerin işlevini bozar.
Belirtiler
Eğer sizde genelde kronik olan hepatit tipleri varsa (hepatit B ve C) başlangıçta belirtiler olmayabilir. Belirtiler karaciğer hasarı oluşuncaya kadar görülmeyebilir.
Akut hepatit bulgu ve belirtileri hızlı gelişir. Bunlar arasında şunlar vardır:
- yorgunluk
- nezle benzeri belirtiler
- koyu renkli idrar
- soluk renkli dışkı
- abdominal ağrı
- iştah kaybı
- açıklanmamış kilo kaybı
- sarı cilt ve gözler (sarılık bulguları olabilir)
Kronik hepatit yavaş geliştiğinden bu bulgu ve belirtiler farkedilmeyecek kadar hafif olabilir.
Tanı
Fizik Muayene
Bir fizik muayene sırasında doktorunuz ağrı veya hassasiyet olup olmadığını görmek için karnınıza yavaşça bastırabilir. Ayrıca karaciğerin büyüyüp büyümediğine bakabilir. Cilt veya gözler sarıysa doktorunuz muayene sırasında bunu farkeder.
Karaciğer Biyopsisi
Bir karaciğer biyopsisi karaciğerinizden bir doku örneği alınmasıyla yapılan minimal invaziv bir testtir. Bu kapalı bir işlemdir. Yani cilt içinden iğneyle yapılabilir ve cerrahi gerektirmez. Bu test doktorun bir enfeksiyon veya enflamasyonunun bulunup bulunmadığını veya karaciğer hasarının oluşup oluşmadığını belirlemesine yardımcı olur.
Karaciğer Fonksiyon Testleri
Karaciğer fonksiyon testleri karaciğerin ne kadar etkin çalıştığını belirlemek için kan örnekleri kullanır. Bu testler karaciğerin kan atığı, protein ve enzimleri nasıl giderdiğini kontrol ederler. Yüksek karaciğer enzimi seviyeleri karaciğerin stres altında veya hasarlı olduğuna işaret edebilir.
Ultrason
Bir abdominal ultrason karın içindeki organların bir görüntüsünü oluşturmak üzere ultrason dalgaları kullanır. Bu test karın içindeki sıvıyı, büyümüş bir karaciğeri veya karaciğer hasarını gösterir.
Kan Testleri
Kanda hepatit virüsü antikorları ve antijeninin varlığını saptamak için kullanılan kan testleri hepatit nedeninin hangi virüs olduğunu gösterir veya doğrular.
Viral Antikor Testi
Belirli tipte hepatit virüsünün olup olmadığını belirlemek için ek viral antikor testleri gerekebilir.
Tedavi
Tedavi seçenekleri bulunan hepatitin tipine ve enfeksiyonun akut veya kronik olmasına bağlıdır.
Hepatit A
Hepatit A genellikle tedavi edilmez. Belirtiler çok rahatsızlığa yol açıyorsa yatak istirahati önerilebilir. Kusma veya ishal yaşarsanız doktorunuzun malnütrisyon veya dehidratasyonu önlemek için belirlediği özel bir diyet kullanabilirsiniz. Aşılama da vücudunuzun bu tür enfeksiyonla savaşan antikorlar üretmesine yardımcı olup HAV enfeksiyonlarını önlemeye yardımcı olabilir. Çoğu çocuklara aşı 12 ile 18 ay arasında yapılır. Yetişkinler için de aşı mevcuttur.
Hepatit B
Akut hepatit B belli bir tedavi gerektirmez. Kronik hepatit B antiviral ilaçlarla tedavi edilir. Bu tür tedavi pahalı olabilir çünkü tedavi birkaç ay veya yıl izlenmelidir. Kronik hepatit B tedavisi ayrıca virüsün ilerleyip ilerlemediğini belirlemek için tıbbi değerlendirmeler ve takip gerektirir. CDC tüm bebeklere doğumda hepatit B aşılaması önerir. Aşı ayrıca sağlık bakımı ve tıbbi personel için önerilir (CDC).
Hepatit C
Antiviral ilaçlar hem akut hem kronik hepatit C tiplerini tedavi etmek için kullanılır. Kronik hepatit C gelişen kişiler tipik olarak antiviral ilaç tedavileri kombinasyonuyla tedavi edilir. Ayrıca en iyi tedavi şeklini belirlemek için ek testler gerekebilir. Kronik hepatit C sonucunda siroz (karaciğerde nedbeleşme) veya karaciğer hastalığı gelişen kişiler karaciğer nakli için aday olabilir.
Hepatit D
Hepatit D alfa interferon adlı bir ilaçla tedavi edilir. Kanada Kamu Sağlığı Kurumu (Public Health Agency of Canada) uyarınca tedaviden sonra bile kişilerin yüzde 60 ila 97’sinde tekrar hepatit D gelişir (Public Health Agency of Canada) .
Hepatit E
Şu anda hepatit E’yi tedavi etmek için belirli bir tıbbi tedavi yoktur. Enfeksiyon sıklıkla akut olduğundan tipik olarak kendiliğinden geçer. Bu tür enfeksiyonun olduğu kişilere sıklıkla yeterince dinlenmeleri, bol miktarda sıvı alıp iyi beslenmeleri ve alkolden kaçınmaları önerilir.
Önleme
Hijyen
İyi hijyene sahip olma hepatit kapmaktan kaçınmanın temel yoludur.
Hijyen standartları düşük bir ülkeye seyahat ediyorsanız, şunlardan kaçının:
- yerel suyu içmek
- buz
- deniz mahsulleri
- çiğ meyve ve sebze
Kontamine kan yoluyla kapılan hepatit şunlarla önlenebilir:
- ilaç iğnelerini paylaşmamak
- jiletleri paylaşmamak
- başkasının diş fırçasını kullanmamak
- dökülmüş kana dokunmamak
Aşılar
Hepatit A ve B’nin gelişmesini önlemek için aşılama mevcuttur. Uzmanlar hepatit C, D ve E’ye karşı aşılar geliştirmektedirler.
Komplikasyonlar
Kronik hepatit B veya C sıklıkla daha ciddi sağlık problemlerine yol açabilir. Virüs temel olarak karaciğeri etkilediğinden kronik hepatit B veya C’si olan kişiler şunlar için risk altındadır:
- kronik karaciğer hastalığı
- siroz (karaciğerde nedbeleşme)
- karaciğer kanseri (nadir durumlarda)
Karaciğer çalışması tamamen durduğunda karaciğer yetmezliği oluşabilir. Karaciğer yetmezliği komplikasyonları arasında şunlar vardır:
- kanama bozuklukları
- karında sıvı birikmesi (karaciğer artık toksinler ve sıvıları atamaz; sıvı enfekte hale gelebilir)
- karaciğere giren portal venlerde artmış kan basıncı (genel sıvı tutulması nedeniyle)
- böbrek yetmezliği (karaciğer yetmezliği olan kişilerde böbrek işlevi azalır ve vücutta toksinler birikir)
- hepatik ensefalopati (özellikle amonyak olmak üzere beyni etkileyen toksinlerin birikmesi nedeniyle yorgunluk, hafıza kaybı ve azalmış zihinsel yetenek)
- hepatoselüler karsinom, karaciğer kanseri (sirozlu hastaların yüzde 80’inde oluşur ve sıklıkla viral hepatit sonucudur)
Kronik hepatit C durumu olan kişilerin alkolden kaçınması istenir çünkü karaciğer hasarını hızlandırabilir. Bazı takviyeler, reçeteli ve reçetesiz ilaçlar da karaciğer işlevini etkileyebilir. Sizde kronik hepatit C varsa herhangi bir yeni ilaç almadan önce doktorunuza sorun.
Kaynak: tr.healthline.com – Hepatit
***Önemli Not: Bu sitedeki tüm yazılar sadece bilgilendirme amaçlıdır, kaynak gösterilen sitelerden alınmıştır. Hiçbiri doktor tavsiyesi değildir ve size bir hastalığın tanısını koydurmaz. Eğer bahsedilen hastalıklardan birinin sizde var olduğunu düşünüyorsanız lütfen doktorunuza başvurunuz. Yazılardan dolayı hiçbir şekilde sitemiz sorumlu gösterilemez.