Araştırma Raporu -5- TEKFİR H. 1435 - M. 2014 KÖKLÜDEĞİŞİM Yayıncılık Mithatpaşa Cad, 47/B, Kızılay/ANKARA Tel: (0.312) 229 77 91 Faks: (0312) 229 77 92 www.kokludegisim.net • [email protected] -Yayınevi ve Yazar İsmi Belirtilerek Kitaptan İktibas Yapılabilir- İÇİNDEKİLER Giriş ............................................................................................................................. 5 Terminolojik Değerlendirme ........................................................................... 7 Kâfire Kâfir Demek ............................................................................................... 9 İlk Tekfir Hadisesi ve Haricîler .................................................................... 11 a-) Sürecin Başlangıcı ................................................................................. 11 b-) Cemel Vakıası .......................................................................................... 12 c-) Sıffin Savaşı............................................................................................... 13 d-) Hakem Olayı ............................................................................................ 13 e-) Haricîler ..................................................................................................... 14 f-) Haricîlerin Sonu ...................................................................................... 15 Haricî Zihniyetin Tekrar Neşet Etmesi ..................................................... 17 a-) İhvan-ı Müslimin (Müslüman Kardeşler) ................................... 17 b-) İhvan-ı Müslimin ve Cemal Abdunnâsır ...................................... 17 c-) İhvan Mensuplarının Rejim Karşısında Dik Duruşu............... 20 d-) İhvan’da Bölünme ve Tekfir ............................................................. 21 e-) et-Tekfir ve’l Hicret ............................................................................... 22 f-) et-Tekfir ve’l Hicret’in Düşünceleri ................................................ 24 g-) Günümüzde et-Tekfir ve’l Hicret .................................................... 24 Selef Âlimlerinde Tekfir .................................................................................. 27 İman ve Amel ....................................................................................................... 33 Sahabe Nezdinde İman ile Amel .................................................................. 37 İmanın Artması Eksilmesi .............................................................................. 41 Cehalet .................................................................................................................... 43 Aslî Kâfirlerden Tevhidi Bilmeyen Kimsenin Durumu ................ 43 Birincisi: Cehaleti Sebebiyle Mazur Görülenler .............................. 43 İkincisi: Cehaleti Sebebiyle Mazur Görülmeyenler........................ 44 Müslümanlardan Cehaleti Mazur Görülmeyenler .......................... 44 Müslümanlardan Cehaleti Mazeret Kabul Edilenler ..................... 45 Kendilerini Selefi Salihin’e Nispet Etmeleri ........................................... 49 Yanlış Anlaşılan Tekfir Liderleri .................................................................. 51 Günümüzde Tekfire Dair Barizleşen Hususlar ...................................... 57 Hadlerin Tatbiki ve Otorite ............................................................................ 67 Sonsöz ..................................................................................................................... 69 ميحرلا نمحرلا ا مسب Giriş Hak ve bâtıl çatışması ya da başka bir deyişle iman ile küf- rün mücadelesi Âdem Aleyhi’s Selam ile birlikte başladı. O günden günümüze kadar gelen bu mücadele şüphe yok ki Kı- yamet’e kadar da devam edecektir. Belki de âdemoğlunun ka- deri budur dersek yanlış söylemiş olmayız. Bu mücadelenin günümüz versiyonu; yaklaşık yüzyıla ya- kın bir süredir başsız ve temsilden uzak İslâm Ümmeti ile topraklarımızı ve zihinlerimizi işgal etmiş sömürgeci küfür devletleri arasında yaşanmaktadır. Şüphe yok ki İslâm Ümmeti bu büyük imtihanı aralarında kaybedenler olmakla birlikte kazanacaktır. Allah Subhanehû ve Teâlâ bizleri İslâm safında ve mücadelenin hakkını veren- lerden kılsın. Her ne kadar iman/küfür, hak/bâtıl mücadelesi sömür- geci kâfir ile Müslümanlar arasında olması gerekiyor olsa da İslâmî düşüncedeki erozyon ve bazı yanlış istinbatlardan bu mücadele Ümmet içerisine sıçradı ve çok sayılmayacak bazı kesimlerce içe dönük ve Müslümanların Müslümanlara karşı mücadelesi hâline dönüştürüldü. İşte bu yanlış mücadele ile temelleri Hz. Ali Dönemi’nde atılan ve yine o dönemde nihayete erdirilen Müslümanın Müslümanı küfür ile itham etmesi meselesi günümüzde tek- rar hayat buldu. Bu eylem ıstılahta adını “tekfir” olarak aldı. Terminolojik Değerlendirme Lügatte: (رفك) Küfür örtmek, gizlemek anlamlarına gelir. ُْ Bu nedenle çiftçiye, geceye ve kabre “kâfir/örtücü” denmiş- tir. Rabbimiz şöyle buyurur: ٍ هتابن را ّ فكْ لا بجعَ أ ثيغ ِ ل َ ثمك َ َ ُ َ َ ْ ُ ُ ََ َْ َ “(Bunların) örneği yağmurun bitirdiği ekinden hoşla- nan çiftçinin hâli gibidir.” (Hadid 20) Birtakım günahları örttüğü/kapattığı için bazı ibadetlere kefaret denmesi de bu sebepledir. İslâm ıstılahında: (رفك) Küfür kelimesi üç manada kulla- ُْ nılmıştır. Birincisi: (ناميلا) İman kelimesinin karşıtı olarak kullanı- lan manadır. İman ve küfür kelimeleri birbirinin zıddıdır. İkisi asla bir arada bulunmaz. Birinin varlığı ile diğeri yok olur. İki zıt şeyin bir arada bulunamaması aklın kabul ettiği bir kuraldır. Küfrün bu manası şeriatta sübutu ve delâleti kati olanların inkârı manasında kullanılan manadır. Şu ayetteki küfür kelimesi buna delâlet eder: رفك نّ م مهنِ مو نمآ نّ م مهنمف ِ ْ َ ََ ُ َ َ َ ْ ُ ْ َ “Kimi iman etti kimi de inkâr etti” (Bakara 253) İkincisi: ( ركش) şükretmenin karşıtı olan nankörlük keli- َ َ َ mesi manasında kullanılmıştır. Şöyle ki: ِ ِ ِ هِ يعسل ِ نارفك َ لف نِ مؤم وهو تاحلا ّ صلا نم لمعي نمف َ ِ َ َ ُ ْ ْ َ َ ٌ ْ ُ َُ َ َ َ ْ َ ْ َ َ “Şu hâlde, kim mü’min olarak bir salih amel işlerse ça- lışmasına asla inkâr/nankörlük edilmez…” (Enbiya 94) Burada nankörlük kelimesi kadirşinaslık, teşekkür, şükür kelimelerinin karşıtı olarak kullanılmaktadır. Câbir RadiyAllahu Anh’tan rivayetle Rasulullah SallAllahu 8 | Terminolojik Değerlendirme Aleyhi ve Sellem’in bir hadisinde bu kelime şöyle geçiyor: ِ ِ ِ نإ هِ ب ِ زجيْ لف ءاَ طع ىطعُ أ نم : ا لوسر لاق :لاق هنع ا ىضر رباج نعو َ ْ َ ه ُ َْ ُه ُ َ ْ ْ َ ْ َ ً َ َ ِ ُرف ك دقف همتك نمو ،ُركش دقف هِ ب ىنْ ثأ نم ّ نإف ،هِ ب ِ نْ ثيْ لف د ِ جي مَ ل نإف ،دجو ِ َ َُ ََ ََْ ُ َ ََ ْ َ َ َُ َ َ ََْ ْ َ َ ُ ْ َ ْ ْ َ ََ َ “Kim bir ihsana mazhar olursa, bulduğu takdirde kar- şılığını hemen versin, bulamazsa, verene senâda bulun- sun. Zira onu övmekle, teşekkürünü yerine getirmiş olur. Ketmeden (karşılık vermeyen) inkâr/nankörlük etmiş olur” dedi. (Ebû Dâvud) Üçüncüsü: (رْفُك) Bu kelime günahın büyüklüğünü ifade et- mek için mübalağa maksatlı kullanılmıştır. Şu örnekte olduğu gibi: هلتقك وهف ٍ رفكِ ب ً ةنِ مؤم وَ أ ، انِ مؤم فَ ذق نمو ، هلتقك ِ نِ مؤمْ لا نعَ ل ِِ ِِ َ ََْ ُْ ََْ ُ ْ ْ ُ ً ْ ُ َ َ ْ َ َ َ ْ ُ ْ َُ “Mü’min kardeşine lânet eden onu öldürmüş gibidir. Mü’min ve mü’mine kardeşini küfür ile itham eden kişi onu öldürmüş gibidir.” (Buhari) Kâfire Kâfir Demek İslâm tarihini incelendiğimizde görürüz ki aslî kâfir olan- lara yani Yahudilere, Hıristiyanlara ve benzerlerine kâfir deme konusunda âlimlerin tamamı görüş birliği içerisinde- dir. Bu noktada içlerinden farklı bir görüş sahibi bilinmiyor. Bununla birlikte kâfire kâfir deme meselesi Ümmet içeri- sinde iman ve küfür kavramlarının ortaya atılmasıyla birlikte başlamıştır. Konuyla ilgili aslî kâfirlere ya da küfrü sabit olan- lara kâfir denmesi hususunda bazı selef âlimlerinin ifadele- rinden bahsetmek yeterli olacaktır. İmam-ı Azam Ebû Hanife şöyle demektedir: “Said b. el-Müseyyeb’den bana ulaştığına göre kâfirleri ateşte bulundukları mevkie indirmeyen onlar gibidir.” (Fıkh’ul Ebsat) Kadı İyad der ki: “Kim Yahudi, Hıristiyan ve Müslümanlar- dan dinini terk edenlerden birisini tekfir etmez, onların tekfi- rinde duraksar veya şüphe ederse kâfir olur.” (eş-Şifâ, bi’t Ta’rîfi Hukuki’l Mustafâ) İmam Nevevî der ki: “Kim, İslâm dininden başka dinlere mensup olan kimseleri tekfir etmez veya onları tekfir etme hu- susunda şüpheye kapılır ya da onların yollarının (dinlerinin) doğru olduğunu kabul ederse Müslüman olduğunu ortaya koysa veya İslâm inancını kabul ettiğini söylese dahi yine de kâfir olur.” (Ravdatu’t-Talibîn) İmam Gazali şöyle der: “Hristiyanları, Yahudileri, Müslü- manların dininden olmayan herkesi tekfir etmeyen veya tekfir etmede duraksayan ve şüphe eden kişileri tekfir etmeyenlerin kâfir olduğu icma ile sabit olup bu sözleri söyleyenler de kâfir- dirler.” (et-Tefrika) Görüldüğü üzere İslâm âlimleri küfre müteallik mesele- lerde, delâlet ve sübût açısından kesinlik arz eden bir hususta 10 | Kâfir Kâfir Demek muhalefete düşen birisini tekfir etmişlerdir. Bununla birlikte böylesi bir kimseyi tekfir etmeyenleri de aynı kategoride de- ğerlendirmişler ve onu da küfre nispet etmişlerdir. Çünkü böyle birisi aslı itibarı ile bir nassı yalanlamaktadır. Bu açıklamalar göstermektedir ki aslî kâfirleri tekfir husu- sunda kesinlikle ittifak vardır. نورفاكْ لا لِ إ انتايآِ ب دحجي امو ِ ِ ّ َ ُ َ َ َ ُ َ ْ َ َ َ “Bizim ayetlerimizi kâfirlerden başkası inkâr et- mez.” (Ankebut 47) İlk Tekfir Hadisesi ve Haricîler a-) Sürecin Başlangıcı Ümmet içerisinde siyasi çekişme Rasulullah’ın vefatıyla başladı. Aslında siyasi çekişme, Rasulullah’ın vefatıyla Üm- met içerisinde başladı. Fakat daha önce Rasulullah ile içinde yaşadığı toplum arasında mevcuttu. Bugünün “âlimleri” her ne kadar Hilâfet ile alâkalı siyasi çekişmeyi kötü göstermeye çalışsalar ve “İslâm dininde Hilâfet için çekişme olur mu?” diye söylenseler de bu Hilâfet’e has değil, tüm zaman ve yö- netim düzenleri için geçerli bir durumdur. Esasen siyasi çe- kişme hayatın bir gerçeğidir ve Rasulullah’tan önce olduğu gibi sonra da olmuştur. Bundan sonra da olacaktır. Şer’î nas- lar açısından da bu çekişme menduptur. Bilindiği üzere Rasulullah’ın vefatıyla birlikte “Ridde Olay- ları” ve nübüvvet iddiasında bulunan yalancılar türedi. Ebû Bekir RadiyAllahu Anh onlarla hakkıyla mücadele etti ve kendi Hilâfet dönemini tamamladı. Arkasından Ömer Radi- yAllahu Anh Dönemi’nde İslâm toprakları genişledi ve O, Sa- habeleri Medine’de toplayıp onların Hilâfet’in merkezinden uzaklaşmalarına müsaade etmedi. Mecusi Ebû Lü’lüe tarafın- dan şehit edilene kadar O’nun döneminde büyük siyasi çekiş- meler görülmedi. Kendisine danışmanlık etsinler, yardımcı olsunlar diye Sahabeleri yanında alıkoymuştu. Ayrıca bun- daki diğer amacı, bu büyük insanların merkezden ve kontrol- den uzak memleketlerde belki de kapılabilecekleri dünya ca- zibesinden onları uzak tutmak, yeni Müslüman olanların da İslâm’a uygun davranışlarını değiştirmiş olan bu Sahabeleri örnek alarak: “İşte bakınız, bizzat Rasul SallAllahu Aleyhi ve Sellem’in arkadaşları böyle davranıyor, şöyle yapıyor.” deme- lerine engel olmaktı. Ömer RadiyAllahu Anh onlara şöyle di- yordu: 12 | İlk Tekfir Hadisesi ve Haricîler “Rasulullah SallAllahu Aleyhi ve Sellem’le beraber yaptığı- nız cihad ve değerli hizmetler, İslâm uğruna emek olarak size yeter.” Ömer RadiyAllahu Anh’ın şehadetiyle Osman RadiyAllahu Anh’ın dönemi başladı. Ne var ki Osman RadiyAllahu Anh yö- netime gelince, Sahabelerin Medine’den çıkmalarına ve iste- dikleri yere gitmelerine müsaade etti. Bunun üzerine bu seç- kin Sahabeler de Medine’den çıkıp başka şehirlere gittiler. Oralarda mal ve mülk sahibi oldular. Kendilerine evler inşa ettiler. Osman RadiyAllahu Anh Dönemi’nde toplum işte böylece yavaş yavaş değişti. Hâlbuki kendisi hiç değişmemiş, İslâm ni- zamından hiçbir şey değiştirmemiş, Rasulullah’ın ve kendi- sinden önceki iki Halife’nin izlerinden ayrılmamıştı. Büyük Sahabelerin Medine dışında bulunmaları ise kötü niyetli insanların ve İslâm düşmanlarının çeşitli yıkıcı faali- yetlere girmelerini cesaretlendirdi. Halife hakkında ileri geri konuşulmaya başlanması ise toplumu ve devlet düzenini yık- maya yönelik ilk hareket noktasını oluşturdu. Osman RadiyAllahu Anh Dönemi’nde ilk fitne Kûfe’de baş gösterdi. Ayrıntılarını tarih kitaplarında göreceğimiz bu fitne Osman RadiyAllahu Anh’ın şehadetiyle sonuçlandı. Osman RadiyAllahu Anh’ın şehadetiyle birlikte yeni bir so- run ortaya çıktı. “Hz. Osman’ın katilleri bulunsun ve hemen kı- sas uygulansın!” diyenler ile “Şüphesiz kısas uygulanacak an- cak önce onun şehadetine zemin hazırlayan ve henüz son bul- mamış fitne durdurulsun!” diyen iki kesim oluştu. İşte bu iki kesimin çekişmesine binaen tarihte Cemel Va- kıası denilen olay cereyan etti. b-) Cemel Vakıası “Cemel” sözcüğü Arapçada “deve” anlamına gelir. Cemel TEKFİR | 13 Vakası, Aişe RadiyAllahu Anhâ’nın devesi etrafında gerçekleş- tiği için bu isimle anılmıştır. Osman RadiyAllahu Anh muhasara edildiği günlerde Aişe RadiyAllahu Anhâ Mekke’ye gitmişti. Hac mevsimi bittik- ten sonra Medine’ye dönerken Osman RadiyAllahu Anh’ın öl- dürüldüğünü ve Ali RadiyAllahu Anh’ın Halife olduğunu öğ- rendi. Bunun üzerine Mekke’ye geri döndü ve şöyle dedi; “Vallahi, Osman mazlum olarak katledildi ve ben onun kanını mutlaka arayacağım.” Daha sonraki gelişme ve detaylarını ta- rih kitaplarından öğrenilebileceğimiz Cemel Vakası ya da Ce- mel Savaşı vuku buldu. Savaş 656 yılında, Halife Ali bin Ebû Talib ile Aişe RadiyAllahu Anhâ taraftarları arasında Basra’da gerçekleşti. Bu muharebe Müslümanlar arasında gerçekle- şen ilk savaştır. c-) Sıffin Savaşı Suriye valisi Muaviye, asiler tarafından öldürülen Ha- life Osman RadiyAllahu Anh’ın akrabasıydı. Ali Kerrem Allahu Vechehu ve RadiyAllahu Anh’ın, Osman RadiyAllahu Anh’ın katlinden sorumlu olabilecek bazı kimseleri ve bu cinayeti soruşturmakta isteksiz olduğunu düşünüyordu. Bu nedenle Ali RadiyAllahu Anh’a karşı isyan başlattı. Ali Kerrem Allahu Vechehu ve RadiyAllahu Anh, Cemel Sa- vaşı’ndan sonra 657 yılının Ocak ayında Basra’dan Kûfe’ye döndü. Ali RadiyAllahu Anh’ın elçi gönderme ve Muaviye’yi ikna etme çabaları başarısız oldu. Ali RadiyAllahu Anh, İslâm Devleti’nin yönetim merkezini Medine’den Kûfe’ye taşıdı ve orada topladığı ordu ile Muaviye kontrolündeki Suriye eyale- tini kuşattı. İki ordu Fırat boyundaki Sıffin’de karşı karşıya geldi. d-) Hakem Olayı Hicrî 37 yılının Safer ayı başında (Temmuz 657) başlayan 14 | İlk Tekfir Hadisesi ve Haricîler Sıffin Savaşı 10 Safer (28 Temmuz) sabahına kadar bütün şid- deti ile devam etti. Ali bin Ebî Talib, ünlü kumandanı Eşter vasıtası ile Muaviye ordusuna son darbeyi vurmak üzere iken Mısır fatihi Amr bin As Muaviye’nin imdadına yetişti ve çar- pışmayı durdurarak çözüm için Allah’ın Kitabı’nın hakemli- ğine başvurulması şeklindeki meşhur önerisini ortaya koydu. Buna Muaviye’nin siyasi dehası da denilebilir. Hezimete doğru giden Suriyeliler, Amr’ın tavsiyesiyle bü- yük Şam Mushaf’ını beş mızrağın ucuna bağlayarak Iraklıları Allah’ın Kitabı’nın hakemliğine davet etiler. Bu hareket, sa- vaştan yorulmuş ve karşısında kendi kabilesinden olanlara, dindaşına kılıç çekmede tereddüde düşmüş bulunan Iraklılar üzerinde Amr’ın beklediği tesiri gösterdi. Ali RadiyAllahu Anh tereddüde düşen ordusuna bunun bir tuzak olduğunu söyle- diyse de etkili olamadı. Bunun üzerine savaşı durdurup Eş- ter’i geri çağırmak zorunda kaldı. Ömer RadiyAllahu Anh Dö- nemi’nde çeşitli fetihlere katılan, Osman ve Ali RadiyAllahu Anhumâ zamanında valilik yapan Eş’as bin Kays tahkime gi- dilmesinde ısrar etti ve Ali RadiyAllahu Anh’ın karşı çıkma- sına rağmen kendisine katılanlarla birlikte Ebû Musa el- Eş’arî’yi Iraklıların hakemi olarak ilan etti. Muaviye’nin ha- kemi ise Amr bin As oldu. e-) Haricîler Hakem Olayı’nın üzerine biz insanın hakemliğini tanıma- yız diyen ve Muaviye ve Ali RadiyAllahu Anhumâ’yı tekfir eden bir güruh ortaya çıktı. Tarih kitaplarında bu ifadenin kendisinde cisimleştiği ilk kişi olarak Mabed ibni Halidî Cü- heni geçer. Cüheni ve etrafındakiler “La hükme illa lillah / Hüküm an- cak Allah’a aittir.” sloganıyla anlaşmaya karşı çıktılar. Ali Ra- TEKFİR | 15 diyAllahu Anh’ın bütün açıklamalarına rağmen O’nu dinleme- yip başlangıçta savaşın durdurularak hakeme başvurulması hususunda ısrar eden birçok kişi, bu sefer anlaşmayı bozması ve tövbe ederek tahkimi reddetmesi hususunda Halifeyi ikna edemeyince, onu terk edip Kûfe yakınındaki Harura’ya çekil- diler ve böylece ilk Haricî zümreyi oluşturdular. f-) Haricîlerin Sonu Harura’da toplanan 12.000 dolayındaki Haricî, Sıffin’de Ali RadiyAllahu Anh’ın ordusunun sol kanadını kumanda eden Şebes b. Rib’î et-Temîmî’yi askerî kumandan, Abdullah b. Kevvâ el-Yeşküri’yi de namaz kıldırmak üzere imam seçti- ler. Ayrıca idareyi ellerine aldıktan sonra bundan böyle İslâmî hususların şûra yoluyla icra edileceğini, biatin Allah’a olduğunu ve iyiliğin emredilip kötülüğün yasaklanacağını ilân ettiler. Öte yandan onlarla görüşmek üzere Ali RadiyAllahu Anh Abdullah b. Abbas’ı görevlendirdi. İbni Abbas, çeşitli delil- lerle Haricîleri davranışlarının yanlışlığı konusunda ikna et- meye çalıştıysa da onlar bu delilleri kendi kanaatlerine uygun biçimde yorumlayarak baştan beri ortaya koydukları dar ve katı anlayışlarını sürdürdüler. ِ ِ ِ ِ ّ :يلع لاقف . ل إ مكح َ :اوُ لاق . ٍ بلاَ ط ىِ بأ ِ نب ِ يلع ىلع تجرخ اّ مَ ل َ ةّ يِ رورحْ لا نأ ّ َ ْ َ ْ َ َ َ ْ ه َ ُ َُ : َ َ ه ِ لطاب اهِ ب ديِ رُ أ ٍ قح ُ ةملك ِ َ ٌ َ َ ُ ه َ َ “Haruriyye, Ali bin Ebî Talib’e karşı huruc ettikleri zaman: ‘Hüküm Allah’ındır.’ dediler. Hz. Ali de ‘Kendisiyle bâtıl murad edilen hak bir söz!’ dedi.” (Müslim, Zekât 157) Ali RadiyAllahu Anh’ın yukarıdaki diyalogda geçen “Kendi- siyle bâtıl murad edilen hak bir söz!” meşhur sözü de bu olaya binaen gerçekleşmiştir. Bu defa Ali RadiyAllahu Anh ka- rargâhlarına kadar bizzat giderek imamları ibnu’l Kevvâ ile 16 | İlk Tekfir Hadisesi ve Haricîler ayrılmalarının sebepleri ve davranışlarının yanlışlığı hak- kında bir görüşme yaptı. Ardından yine Ali RadiyAllahu Anh Haricîler’e bir mektup yazarak meşru bir sebebe dayanma- dıklarını, Kitap ve Sünnet ile amel etmediklerini belirttikten sonra kendisine itaat etmelerini ve düşmana karşı savaşma- larını istedi. Ancak Haricîler bunu kabul etmediler. Ali RadiyAllahu Anh, Şamlılara karşı savaş hazırlıklarına başlamayı tasarlarken gittikçe tutumlarını sertleştiren Ha- ricîlerin, sırf kendi görüşlerini paylaşmadığı için Ashab’dan Abdullah bin Habbâb bin Eret’i ve hamile karısını öldürme- leri, Osman ve Ali RadiyAllahu Anhumâ’yı tekfir etmeyenin kâfir olduğunu ve bu sebeple öldürülmesi gerektiğini ilân et- meleri, görüşlerine katılmayanlara hayat hakkı tanımamaları üzerine onların üstüne yürüdü. Nehrevan’da önce kendile- riyle konuşup şehit edilen Müslümanların katillerinin teslim edilmesini istedi; ret cevabını alınca da son olarak Kays b. Sa’d b. Ubâde ile Ebû Eyyûb el-Ensâri’yi nasihat için gönderdi. Bunun üzerine Haricîlerin bir kısmı Ferve b. Nevfel el-Eşcaî ile birlikte topluluktan ayrılıp Bendenîcîn’e gitti. Bu duruma sinirlenen Haricîler savaşı başlattılar. Sonuçta Haricîlerin ta- mamına yakını katledildi. (9 Safer 38/17 Temmuz 658) Haricîlerin temel ilkesi “Büyük günah işleyenler yani ke- bair günahları işleyenler kâfir olur ve ebediyen cehennemde kalır” şeklindedir. Haricî Zihniyetin Tekrar Neşet Etmesi a-) İhvan-ı Müslimin (Müslüman Kardeşler) Haricîlerin Miladi 658 Hicrî 38 yılında kitlesel bir varlık olmaları itibariyle kökleri kazınıp kurutulduktan sonra tek- rar neşet etmeleri 1950’li yılları buldu. Miladi 658 ile 1950 yılları arasında bu anlamda kitlesel bir hareket İslâm coğraf- yasında görülmedi. 20. yüzyılın başları itibariyle İslâm beldeleri ciddi bir işgal altındaydı. Aynı zamanda fiilî işgalin yanında Ümmet’e fikrî zafiyet de musallat olmuştu. İslâm Ümmeti’nin kalkanının kı- rıldığı ve başsız kaldığı 3 Mart 1924 tarihini müteakip İslâm coğrafyasında manda yönetimler ve fiilî işgallere karşı hare- ketlenmeler başladı. Bunlardan İsmailiye’de İslâmî bir kalkış yapan İhvan-ı Müslümin Hasan el-Benna liderliğinde İngiliz işgaline karşı örgütlendi. Hasan el-Benna’ya göre, “İslâm Dünyası Batı etki- sinden dolayı sosyal hükmünü kaybetmiştir. Şeriat kanunları, geçmişte olduğu gibi Kur’an ve Sünnet üzere olmalı ve toplu- mun her kesimini; devlet işlerinden günlük problemlere değin her şeyi kapsamalıdır.” b-) İhvan-ı Müslimin ve Cemal Abdunnâsır Benna hareketini şöyle tanımlıyordu: “Kardeşlerim! Siz ne bir hayır kurumu ne bir siyasi parti ne de sınırlı amaçları bulu- nan yerel bir teşkilatsınız. Aksine, sizler bu milletin kalbindeki ona Kur’an’la hayat verecek yeni bir ruhsunuz ve Rasullerin mesajını hatırlatmak için yükselen güçlü bir sessiniz…” Hasan el-Benna’nın verdiği konferansları dinlemek için Müslümanlar oluk oluk akıyordu… Benna’nın karizmatik li- derliği halk arasında alt ve orta gelir seviyelerinden çok sa- yıda insanı cezbetti. 18 | Haricî Zihniyetin Tekrar Neşet Etmesi Benna Filistin’de Müslümanların Yahudilere karşı verdik- leri mücadele ile ilgilenmekteydi. 1948 yılında Mısır-“İsrail” savaşına katıldılar. Bu savaşta büyük yararlılıklar gösterdi- ler. Oysa Mısır ordusu tam bir fiyasko sergilemişti. İhvan-ı Müslimin gücü rejimin gözünü korkutuyor, bir darbe yaparak yönetime el koymalarından endişe ediliyordu. 1948’in so- nuna kadar İhvan monarşinin karşı karşıya olduğu en büyük tehlike olarak algılandı. Kasım 1948’de İhvan-ı Müslimin’in faaliyetleri yasaklandı. Bu, hareketin hükûmetle direkt karşı karşıya gelmesine se- bep oldu. 28 Aralık 1948’de Nugraşi Paşa’yı bir İhvan-ı Müs- limin üyesi öldürdü. Bu olay üzerine saray ve hükûmet Hasan el-Benna’nın öldürülmesine karar verdi. 12 Şubat 1949’da rejim ajanlarınca (inşaAllah) şehid edildi. Temmuz 1952’de Kral Faruk, General Muhammed Necib ve Yarbay Cemal Abdunnâsır önderliğindeki askerî cunta ta- rafından devrildi. Bu işte İhvan’ın ve liderliğinin aktif katılımı olmadı. Ancak İhvan üyeleri bu ihtilali heyecanla destekliyor- lardı. İhvan-ı Müslimin Mısır’da yüzbinlerce kişiden oluşan bir kadroya sahipti. Hemen hemen devletin tüm kademelerine sızılmıştı. Bunu bilen Cemal Abdunnâsır uzun zamandan beri İhvan’a karşı yakın duruş sergiliyordu. Nâsır, İhvan-ı Müslimin ileri gelenlerinden bazılarının Devrim Komuta Konseyi’nde görev almasını istedi. Üç kişi bu talebe olumlu cevap verdi. Ne var ki çok geçmeden sürtüşme başladı. Nâsır’ın hedefi devrime İslâmî açıdan meşruiyet ka- zandırmaktı. Oysa İhvan, rejimin bir İslâmî rejim olmasını is- tiyordu. Nâsır’ın ise o kıyılara yanaşmaya hiç niyeti yoktu. Rejim, İhvan’ın organizasyon yapısı hakkında bilgi edin- TEKFİR | 19 mek ve ne derece etkin olduğunu saptamak istiyordu. 10 Ey- lül 1952 senesinde DKK tarafından çıkarılan bir yasa, tüm si- yasi partilerin resmî bir hüviyet kazanmasını öngörmek- teydi. İhvan, oyuna gelip bütün dokümanlarını resmî merci- lere teslim etti. Devrim yıllarında İhvan’ın askerî rejimle ilişkileri içten ve sıcaktı. Ancak 1953 ortasına kadar Nâsır idaresindeki DKK’nın İslâmî bir devletten ziyade laik bir devlete yöneldiği iyice açığa çıktı. Bu nedenle Necib-Nâsır çekişmesinde İhvan, Necib’i destekledi. Nâsır yönetimine karşı, İhvan feshedilen partileri bir araya getirerek sivil bir yönetim için gösteriler düzenledi. (16 Ocak 1953’te bütün partiler feshedilmiş, an- cak İhvan bundan muaf tutulmuştu. Böylelikle Nâsır ilk etapta İhvan-ı Müslimin’i karşısına almamıştı) Cunta yöne- timi tüm muhalif grupların ordu içerisindeki sempatizanla- rını tasfiye ederek gücünü iyice arttırdı. 26 Ekim 1954’te Nâsır, İskenderiye’de yaptığı bir ko- nuşma sırasında kendi tertiplediği bir düzmece suikast giri- şimini İhvan üyelerinden birinin silahlı saldırısı olarak lanse etti. İhvan-ı Müslimin rejimin suikast suçlaması karşısında meselenin önceden planlanmış olmayıp polisin tahrikiyle vuku bulduğunu iddia ettiyse de buna kulak veren olmadı. Rejim kısa sürede bütün halkı İhvan üyelerine karşı kışkırt- mayı başardı. DKK tarafından biri başkan ve iki başkan yar- dımcısından oluşan bir halk mahkemesi kuruldu. Mahkeme sonucunda Hudeybi, Mahmud el-Latif, Hindavi Duvayr, İbrahim Tayyib, Yusuf Talat, Şeyh Muhammed Fer- gali ve Abdulkadir Udeh idam cezasına çarptırıldı. Hu- deybi’nin cezası müebbet hapse çevrildi. Diğerleri 9 Aralık 1954 tarihinde infaz edildi. (Allah Rahmet eylesin ve şeha- detlerini kabul etsin.) 20 | Haricî Zihniyetin Tekrar Neşet Etmesi İhvan üyeleri hapiste çok zor şartlar altında kaldılar. 1957 yılı Mayıs ayının sonlarında yaşanan hadiseler kısa zamanda yok edilecekleri anlamına geliyordu. 1 Haziran’da hücrele- rine kapandılar. Bu sessiz eylem vahşice kırıldı. Hücreler as- kerlerce basılıp İhvan üyesi 21 kişi katledildi. 26 Haziran 1965’te Seyyid Kutub’un kardeşi Muhammed Kutub’un tutuklanmasıyla olaylar yeniden başladı. Ağustos ayında Seyyid Kutub ve birkaç İhvan üyesi de tutuklandı. Bunlar arasında genç bir İhvan üyesi olan Ali Aşmavi ve Ab- dulfettah İsmail de vardı. Aşmavi’nin İhvan aleyhine bilgi ver- mesi neticesinde örgütün bütün üyeleri tuzağa düşürüldü. Sonra olaylar genişledi. Köyler basıldı, Kahire’nin varoş- ları baskına uğradı. Eylül’ün ilk haftası saldırıya uğramayan hemen hemen hiçbir eyalet kalmamıştı. Polisin baskın yaptığı her yerde “Yoldaki İşaretler” ve “Yir- minci Yüzyıl Cahiliyesi” isimli kitaplarla karşılaşılıyordu. 29 Ağustos 1966’da Seyyid Kutub, öğrencisi Muhammed Havvaş ve Abdulfettah İsmail ile birlikte idam edildi. c-) İhvan Mensuplarının Rejim Karşısında Dik Duruşu Bunca işkence ve zulüm ortamına rağmen İhvan mensup- ları sebat edip direndiler ve rejime boyun eğmediler. Rejim bu direnişi kırmak için yeni bir taktiği uygulamaya koydu. Böylece şiddet ve baskı unsurlarının, idamların kıramadığı direniş ve şahsiyetli duruşu bu taktikle yıkabilecekti. Böyle- likle harekete geçti ve İhvan-ı Müslimin mensupları arasına 1967 yılında ajanlarını soktu. Bu ajanlar İhvan içerisindeki çalışmalarıyla İhvan-ı Müslimin’i üçe böldü. 1- Yönetimi destekleyenler ki bunlar “belki serbest bıra- kılırız” diyerek böyle bir tutum sergilemişlerdi. 2- Yönetimi ne pahasına olursa olsun desteklemeyenler ki bunlar rejim karşısında en fazla ezilenler oldular. TEKFİR | 21 3- Sükût edenler ki bunlar sessiz kalmayı esas aldılar. d-) İhvan’da Bölünme ve Tekfir Daha önce de değindiğimiz gibi İhvan mensupları birçok işkencelere maruz kaldılar. Gençtiler ve İslâm ilimleri konu- sunda bilgi sahibi de değillerdi. Bu baskı ve işkencenin etki- siyle onun mensuplarından bazıları birtakım fikrî hareket- lenmelere giriştiler. Bu hareketlenmelerin konumuzla alâkalı kısmında Şükrü Mustafa ve Ali Abdul İsmail büyük rol oynar. Şükrü Mustafa 1 Haziran 1942’de Orta Mısır’da Asyut’un Ebû Khorus köyünde doğdu. 1965 yılında -23 yaşındayken- üniversitede İhvan’a ait bildiriler dağıtmak suçundan hapse düştü. Hapishanede 6 yılını geçirdi. O yıllarda Mevdudi ve Seyyid Kutub’un eserlerini okudu. Hapishanelerdeki İslâmcı tutuklular “Yoldaki İşaretler” kitabı konusunda muhtelif gö- rüşlere ayrılmış, sonuçta gruplaşmalar başlamıştı. Öteden beri Hasan el-Hudeybi’yi destekleyen yaşlı kesim, eski geleneksel inançları savunmaya çalışırken genç nesil, kısa sürede çeşitli fraksiyonlara ayrılmıştı. Bu gruplaşmalar Seyyid Kutub’un kullandığı “uzlet” ve “ayrılma” terimlerine getirilen farklı yorumlara göre iki önemli görüş şeklinde özetlenebilir: Bu eğilimlerden ilkine göre Kutub’un uzletten maksadı, “Tam anlamıyla uzletti” ve toplumdan bütünüyle kopmak ve uzak durmak anlamına geliyordu. Bu terimle, top- lumdan manevi uzlette bulunmanın kastedildiğine inananlar “Manevi Uzletçiler Komitesi” adlı bir grup oluşturmuşlardı. Bu grubun inancına göre, mevcut cahilî Mısır toplumunun tekfir edilmesi gerekirdi. Ancak zayıf olduklarından dolayı bunu gizliyorlar ve kalplerinde toplumu tekfir ediyorlardı. Kudret merhalesine ulaşıldığında cahilî düzene ve topluma karşı tam anlamıyla mücadele başlatacaklardı. 22 | Haricî Zihniyetin Tekrar Neşet Etmesi İkinci görüşte olanlar, tekfir noktasında ilk görüşü paylaş- malarına rağmen bunu gizlemiyorlardı. Cahilî toplumdan ko- parak küçük bir İslâmî toplum kurmak gerektiğine inanıyor- lardı. Böylece bu küçük İslâmî toplum, hiçbir şeyi gizleme ge- reği duymadan tam bir açıklıkla cahilî toplumu tekfir edebi- lecekti. Mustafa Şükrü bu ikinci görüşü savunuyordu. Hatta 1965 yılında Devlet Güvenlik Dairesi Müdürü hapishanede bulunan İhvan mensupları ile görüşmeler yaparken Şükrü Mustafa’nın da aralarında bulunduğu 13 genç görüşmeyi red- dettiler. Şükrü Mustafa müdürün görüşme isteğine şöyle kar- şılık verdi: “Seninle görüşmeyi reddediyorum. Çünkü sen kâfir- sin, senin hükûmetin kâfir ve devlet başkanın da kâfirdir.” Şükrü Mustafa bu yeni oluşumun lideri değildi. Cahilî top- lumdan bütünüyle kopmak gerektiği esasına dayanan bu akı- mın lideri 1969’a kadar bu görevi yürüten el-Ezher mezunu Şeyh Ali Abdul İsmail isimli gençti. el-Ezher mezunu bu gen- cin liderliğini kabul yeminine/biata yanaşmayan bütün ha- pishane arkadaşları kâfir ilan ediliyordu. Tekfir akımı, İhvan genel başkanının görüş ve konuşmala- rından etkilenerek tekfirde bulunmayı reddeden Şeyh Abdul İsmail’in ayrılmasıyla bölündü ve parçalandı. Sonunda gru- bun üyesi olarak geriye bir tek Mustafa Şükrü kaldı. Bu grup kendine “Cemaat-i Müslimin” der. Fakat artık isim bellidir “Tekfir Ve’l Hicre”. Bu tekfir dalgası işkencecilere, sonra da tüm hükûmet görevlilerine kadar genişletilmiştir. Bir süre sonra yeğeni Mahir Beteri’de ona katıldı. e-) et-Tekfir ve’l Hicret Şükrü Mustafa 16 Ekim 1971’de toplama kampından çıktı, serbest bırakıldıktan sonra tekrar Asyut’a dönerek burada bir yandan mesleğiyle ilgili araştırmalar yaparken bir yandan da tebliğ işine devam etti. Şükrü Mustafa ona katılan birkaç TEKFİR | 23 arkadaşı ile her Cuma günü Asyut çevresindeki köylere gider, burada bir taraftan köy ahalisine tebliğde bulunurken bir ta- raftan da kendilerine katılan gençlerle toplantılar yapardı. Bu çalışmalar polisin dikkatini çekti ve 1972 yılından itibaren sıkı bir takibe alındılar. İlk dönemde sürekli gözetim altında olmalarına rağmen büyük bir baskı olmadı. Bu durum rakip İslâmcı grupların 1976 sonbaharında sayıları iki bini bulan Şükrü Mustafa grubunun üyelerini kendi saflarına çekmeye çalışıncaya kadar sürdü. Liderlik açısından grubu terk etmek mürtedlik olarak İslâm’dan çıkma demekti ki bu da ölüm ce- zasıyla sonuçlanırdı. Şükrü Mustafa tarafından bazı muhaliflerinin cezalandırıl- maya çalışıldığı bir eylem sırasında polis harekete geçerek pek çok elemanı yakaladı. Daha önce de bahsedildiği üzere basın bu gruba, “et-Tekfir ve’l Hicret” adını vermişti. Çünkü bu grup, toplumu tekfir ediyor ve dağlara çekilerek oralara hicret ediyordu. Şükrü Mustafa basının çarpıtarak verdiği hadiselerin ger- çek yüzünü açıklayabilmek için birçok bildiri yayınladı. An- cak bu bildirilerin hiçbiri yayımlanmadı. Bunun üzerine ör- güt, bazı isteklerinin yerine getirilmesini sağlar umuduyla 3 Temmuz 1977’de bir eyleme girişerek eski bakan Muham- med Zehebi’yi kaçırdı. Fakat istenen netice alınamamış ve ör- güt daha fazla sıkıştırılmıştı. Bu da Zehebi’nin örgüt tarafın- dan öldürülmesine neden oldu. Birkaç gün geçmeden bütü- nüyle lider kadro başta olmak üzere yüzlerce eleman yaka- landı. Sonuçta Şükrü Mustafa ve dört arkadaşı idam edildi. Akım 1977’deki idamlar, 1981’den 1984’e kadar olan tu- tuklamalarla gücünü iyice kaybetmiş ve küçük parçalara ay- rılmıştır. 1984 yılından sonra akımın görüşlerinde esneklik- ler yaşanmıştır. Bunları; mensuplarına sakal tıraşını serbest bırakmaları, kadınların yüzlerindeki peçeyi kaldırmaları, 24 | Haricî Zihniyetin Tekrar Neşet Etmesi hükûmette görev almaları, Batı tipi elbise giymeyi serbest bı- rakmaları şeklinde sayabiliriz. Ayrıca bu akımın diğer İslâmî akımlarla aralarındaki ilişkiler de gelişmiştir. f-) et-Tekfir ve’l Hicret’in Düşünceleri Şükrü Mustafa’nın düşüncesi evrimseldir. Eleştirisinin gi- derek şiddetlenen bir seyri vardır. Son tahlilde onlar için En- ver Sedat hükûmeti ve Mısır halkı İslâm dairesi içinde değil- dir. Temel olarak, yürürlükteki hükûmet ve devlet zalim ol- dukları için, halkı ise bu zulme sessiz kaldıkları ve bazı ke- simleri de destekledikleri için tekfir etmişlerdir. Şükrü Mustafa’nın mahkemede yaptığı savunmanın öze- tinden şu düşünceleri çıkarabiliriz ki bunlar şöyledir: Rejim, cahilî bir rejimdir, içtihat kapısı kapatılamaz, dört mezhep imamı hoş karşılanmaz, herhangi bir âlime bağlanmak onları “Rab” edinmektir. Onlara uyanlar dinden çıkmış olarak kabul edilir, camiler takva temeline uygun olmadığı için Mescid-i Dırar hükmündedir. Mescid-i Haram, Mescid-i Nebevi, Mes- cid-i Aksa ve Medine’deki Kuba Mescidi hariç olmak üzere, dünya üzerindeki bütün mescitler, takva kastıyla tesis edil- mediği için içlerinde namazın sahih olmayacağı Dırar Mescit- leridir. Bu dört mescide de cemaatle namazın sahih olması için et-Tekfir ve’l Hicret’ten birinin imam olması gerekir. Yoksa orada ancak ferdî namaz caiz olur, devlet kademele- rinde görev alınamaz, askere gidilmez, çocuklar okullara gön- derilemez, mısır istihbaratıyla “İsrail” ordusu arasında fark yoktur, günahın şirk olduğu, şirk ile günah arasında bir farkın bulunmadığı ve günah üzerinde ısrar eden kişinin kâfir ol- duğu gibi düşünceleri vardır. g-) Günümüzde et-Tekfir ve’l Hicret Bugün hareketin elemanlarının birçoğu Suudi Arabistan, TEKFİR | 25 Yemen, Irak ve Ürdün'e yerleşerek, çalışmalarını sadece eko- nomik sahaya hasretmişlerdir. Bununla cemaatin güçlenmesi ve genişlemesine katkıda bulunmayı amaçlamaktadırlar. Bu ekonomik amaçlı göçlerin neticesinde ise, Mısır, akım için merkez olma özelliğini kaybetmiştir. 1981 yılında meydana gelen olaylar ve tutuklama kararla- rıyla başlayan hareketler; hapishanede et-Tekfir akımıyla di- ğer akımlar arasında meydana gelen çatışmalar; Ezher Üni- versitesi'nin yönlendirdiği yayın savaşı ve beyin yıkama faa- liyetleri neticesinde, cemaat mensuplarından birçok ferdin, düzene ve Şükrü Mustafa'ya karşı görüş ve tutumlarında de- ğişiklikler görülmeye başlanmıştır. Mısır'da İslâmî alanda birbirini takip eden olaylardan sonra et-Tekfir akımı, Şükrü Mustafa'nın belirlediği sınırları aşarak, daha birçok aşırılıklara varan çeşitli kollarca temsil edilmektedir. Bugün Mısır'da, çağdaş et-Tekfir akımı, geç- mişte saflarında bulundurduğu kişilerden ve üniversite öğ- rencilerinin desteğinden mahrum bulunmaktadır. Akım mensuplarının çoğunluğunu kendi alanında çalışan çarşı-pa- zar esnafı oluşturmaktadır. Akım davetçileri son zamanlarda bütün gayretlerini bu yönde yoğunlaştırmışlardır. Selef Âlimlerinde Tekfir Selef âlimleri incelediğimizde onların ekseriyetinin Müs- lümanların tekfiri konusuna değinmediklerini görüyoruz. Şeyhu’l İslâm ibni Teymiyye ve talebesi ibni Kayyim el- Cevziyye Rahimehumullah gibi âlimler ise bugün uygulandığı gibi değil, ancak açık küfrü gördüklerinde Müslüman’ın küf- rüne hükmediyorlardı. Haricîler ve onların günümüz temsilcileri ise selef âlimle- rinin görüşlerini kendilerine yanlış istinbatlarla dayanak edi- nerek, günah işleyen Müslümanların tekfirine indirgediler. Kısacası ibni Teymiyye, ibni Kayyim el-Cevziyye ve benzer âlimler küfrü, bunlar ise günahı tekfir ediyorlar; ayırıcı nok- taları budur. Selef âlimlerin tekfir konusundaki açıklamala- rına baktığımızda bu ayrımı onlarda net olarak görmek müm- kündür: “Aslen Müslüman olmakla birlikte, farklı anlamlara gelebi- lecek şer’i delillerin birini yanlış anlaması sebebi ile nassı tevil ederek veya ancak risalet hücceti ile bilinebilecek bir mesele- den olması sebebi ile kişinin cahil kalmasından dolayı mazur sayılabileceği ya da ilminin az olması sebebi ile kendi yanında bir nassın sabit olmaması nedeni ile küfür sözünü söyleyen veya amelini işleyenlerde olduğu gibi ancak kendilerine hüccet ikamesi yapılıp durumun açıklanmasından sonra tekfir edile- bilecek kişileri tekfir etmeyenler veya onların tekfirinde şüpheli olanlar ve duraksayanlar için ‘Kâfiri tekfir etmeyen, kâfir olur’ kuralı geçerli olmaz. Bu nedenledir ki Ebû Ubeyd Kasım bin Se- lam (Hicrî 224) bu konu ile alâkalı olarak Cehmiyye hakkında şöyle der: Onlardan daha kâfir bir kavim görmedim. Onların küfürlerini bilmeyenler dışında, onları tekfir etmeyenleri ceha- let sebebi ile mazur olanlardan saymam.” (İbni Teymiyye, Mecmuu’l-Feteva, 12/272) 28 | Selef Âlimlerinde Tekfir Şeyhu’l İslâm ibni Teymiyye Rahimehullah, “es-Sarimu’l Meslul” isimli eserinde, Sahabeye sövme konusunda şöyle der: “Ali bin Ebî Talib RadiyAllahu Anh’ın ilah veya Rasul oldu- ğunu ve Cebrail’in Rasullüğü yanlış kişiye verdiğini söyleyen kişi, şüphesiz kâfir olur. Hatta bunun kâfir olduğunda durak- sayan kişi de kâfir olur. Kur’an’da bazı ayetlerin eksik oldu- ğunu veya gizlendiğini ya da şer’î hükümleri işlevsiz kılan Bâtınî teviller bulunduğunu iddia edenler de kâfir olur. Ba- tınîyye, Karamita ve Tenasuhiyye gibi isimler ile anılan bu in- sanların kâfir olduğunda ihtilaf yoktur. Sahabeyi RadiyAllahu Anhum dinsizlik veya adaletsizlik ile itham etmeden, sadece bazılarını cimri, korkak, bilgisiz veya takvaya önem vermeyen olarak niteleyenlerin, sırf bu nitelemelerinden dolayı kâfir ol- duğunu söylemiyoruz. Bunların tedip ve tazir edileceğini söy- lüyoruz. İlim ehlinden öylelerini tekfir etmeyenlerin söyledik- leri bu anlamda ele alınmalıdır.” Yine ibni Teymiyye şöyle der: “Bu din, İslâm dinidir. Allah, bundan başka din kabul etmez. İslâm dini, sadece Allahu Teâlâ’ya teslimiyet göstermektir. Kim hem Allah’a hem de baş- kasına boyun eğerse müşrik olur. Kim Allah’a hiç teslimiyet göstermezse, Allahu Teâlâ’ya ibadette kibirlenen olur. Müşrik olsun Allahu Teâlâ’ya ibadette kibirlenen olsun, her ikisi de kâfirdir.” (Er-Risaleti’t Tedmuriye 52-53, Fetvalar C-38 S-23) İbni Teymiyye Rahimehullah, “Vahdet-i Vücud” akidesini taşıyanlardan söz ederken şöyle der: “Putlara tapanların, put- ları bırakmaları durumunda, bu putları bıraktıkları ölçüde hakkı terk etmiş olacaklarını söyleyenler, Yahudi ve Hristiyan- lardan daha kâfirdirler. Onları tekfir etmeyenler de Yahudi ve Hristiyanlardan daha kâfirdir. Çünkü Yahudi ve Hristiyanlar putlara tapanları tekfir ederler.” (Mecmuu’l Fetava, 2/83) İbni Teymiyye Rahimehullah, birçok âlimin ibni Arabi’yi TEKFİR | 29 tekfir ettiğini belirterek şöyle der: “Bu, ibni Sebin, Konevi, Ti- limsani ve benzerlerinden İslâm’a daha yakındır. Daha yakın olanın küfrü, Yahudi ve Hristiyanların küfründen daha büyük ise İslâm’dan daha uzak olanların küfrü nasıl olur? Onların iş- lediği küfür sebeplerinin onda birini bile burada anlatmış de- ğilim.” (Mecmuu’l Fetava 2/85) İbni Teymiyye Rahimehullah her şeyin Allah olduğunu söyleyenlerin (Vahdet-i Vücud) İsa Aleyhi’s Selam’ın Allahu Teâlâ olduğunu söyleyen Hristiyanlardan daha kötü oldu- ğunu belirttikten sonra şöyle devam etmektedir: “Yahudi ve Hristiyanların akidelerini onaylamakta ve putlara tapanları hak üzere gördükleri gibi onların da hak üzere olduklarını söy- lemektedirler. Hâlbuki bu bâtıl akidelerin her biri diğerinden daha büyük küfürdür. Onlar hakkında hüsnü zan besleyen ve onların akidelerinin ne olduğunu bilmediğini söyleyenlere, bu gerçekler anlatılır. Buna rağmen onları dışlamaz ve reddetmez ise kendisine onlardan olduğu söylenir. Onların söylediklerinin şeriata uygun birer tevil olduğunu söyleyenler de onların lider ve elebaşlarından olur. Buna kalbi ve dili ile inanıyorsa Hristi- yanlardan daha kâfir olur.” (Mecmuu’l Fetava, 2/86) Yine şöyle der: “Bunların söyledikleri Hristiyanların söyle- diklerinden daha kötüdür. Tıpkı Hristiyanların söylediklerin- deki çelişkiler gibi çelişkiler içerir. Bu nedenle bazen hulul (ya- ratanın, yaratılan suretinde bulunabilmesi) bazen ittihad ba- zan Vahdet-i Vücud akidesini dillendirirler. Bu, kendi içinde bile çelişkileri olan bir mezheptir. Onların mezheplerini anla- mayan kişiler hak ile bâtılı karıştırabilirler. Bunların tamamı bütün Müslümanların icması ile zahir ve bâtın olarak kâfirdir- ler. İslâm’ı ve onların söylediklerini öğrendikten sonra onların kâfir olduğundan şüphe edenler, müşriklerin, Yahudi ve Hristi- yanların küfründen şüphe edenler gibi kâfir olurlar. Bunları 30 | Selef Âlimlerinde Tekfir tekfir etmeyenler, Yahudi ve Hristiyanları teslis ve ittihat aki- delerinden dolayı hiç tekfir etmezler.” (Mecmuu’l Fetava, 2/223) İbni Teymiyye Rahimehullah şöyle der: “Bunların söylediği ve bunların sözlerine benzer sözlerin bâtını zahirinden daha büyük küfürdür. Zahirinin arif, tahkik ve tevhit ehli âlimlerin sözlerinden olduğu sanılabilir. Hâlbuki bâtını Yahudi, Hristi- yan ve putperest kâfirlerin küfründen daha büyük yalan ve kü- fürdür. Bu mezhebin içyüzü (bâtını) kendisine bildirildiği halde ona muvafakat eden herkesin küfrü, onların küfründen daha açık olur. Ancak onlar hakkında hüsnü zan besleyen ve söyle- diklerini anlamayan, bu sözleri arif âlimlerin söyledikleri an- cak halktan avam olanların anlamadığı doğru sözler türünden kabul eden insanlarda, taklîdi olan imanları oranında, İslâm, Kitap ve Sünnet’e bağlılık görürsün. Bununla birlikte bilgisiz- likleri ve dalâletleri oranında da bu sözleri ve sahiplerini kabul ettiklerini ve haklarında hüsnü zan beslediklerini görürsün. Onları mülhid, kâfir veya sapık cahiller dışında kimsenin öv- düğü tasavvur edilemez.” (Mecmuu’l Fetava, 2/222) Yine şöyle der: “Onların söylediklerinin gizli bir sırrı ve hak olan bir içyüzünün olduğunu ve onları ancak halkın ileri gelen- lerinin anlayabileceğini söyleyenler, şu iki topluluktan birine dâhil olurlar: Ya ilhad ve inkâr ehli büyük zındıklardandırlar ya da büyük cahil ve sapıklardandırlar. Zındık olanın öldürül- mesi vaciptir. Cahil olana ise işin gerçeği anlatılır, kendisine hüccet ikamesi yapılır. Buna rağmen bu bâtıl akide üzerinde kalmaya ısrar ederse katli vacip olur.” (Mecmuu’l Fetava, 2/230 - 2/85) İbni Kayyım şunu zikreder: “Kişi, kendi heva ve zevki için değil, Allah için, O’nun Rasulü ve dini için öfkelenip yoruma gi- derek bir Müslüman’a münafıklık ve kâfirlik suçlamasında bu- TEKFİR | 31 lunduğu vakit, bundan dolayı küfre düşmez hatta günah işle- miş bile sayılmaz. Hatta niyetinden ve maksadından ötürü se- vaba nail olur. Ancak bu durum, nefsine uyanlarla bidatçilerin hilafınadır. Zira onlar, kendi arzularına ve mezheplerine mu- halefet sebebiyle tekfir edip bidatçilikle suçluyorlar. Oysa ken- dileri tekfir edip bidatçilikle suçladıkları kimselerden daha çok buna müstahaktırlar.” (İbnu’l Kayyım, Zadu’l-Mead, 3/423) İmam Buhari Rahimehullah şöyle der: “Yahudilerin, Hristi- yanların ve Mecusilerin söylediklerine baktım, Cehmiyye’den daha kâfir olan görmedim. Onların küfürlerini bilmeyenler dı- şında, onları kâfir saymayanları cehaletleri sebebi ile mazur olanlardan saymam.” (Buhari, Halku Ef’ali’l İbad, 19, No:35) Görüldüğü üzere selef âlimlerinden tekfir konusuna dair ifadede bulunanlar yalnızca küfrü tekfir etmişlerdir ve gü- nahı tekfir etmemişlerdir. İman ve Amel Tekfirin mümkün olup olmadığının tespiti, iman kavra- mına yüklenen içerik ile doğrudan alâkalıdır. Bu nedenle ko- nunun açıklığa kavuşabilmesi için Ehli Sünnet’in iman anla- yışının belirlenmesi gerekmektedir. Tasdik ve ikrarla birlikte amelleri imanın ayrılmaz bir cüzü olarak kabul edenler, bu kabullerinin bir neticesi olarak amelleri yerine getirmeyen tasdik sahiplerini iman dairesi- nin dışına çıkmakla itham etmişlerdir. Bu anlayış, kendi içe- risinde bir takım tutarsızlıkları barındırmaktadır. Hâlbuki kişinin söz ve fiilleri ya akide ile alâkalıdır ya da şer’î hükümlerle alâkalıdır. Ancak Haricîlerde ve onların müntesiplerinde iman ve amel arasında fark yoktur. Onlara göre imanın göstergesi amellerdir. Ameli yerine getirmeyen kâfir olur. Âlimler arasında iman konusunda genel olarak tarifler şu üç husus üzerinde şekillenir; kalbin tasdiki, dilin ikrarı, or- ganların göstermesi. Ehli Sünnet âlimleri bu konuda birbirinden nüansla ayrı- lan üç tarifte bulundu: Birincisi: Sadece kalp ile tasdik etmek. İkincisi: Dil ile ikrar yeterlidir. Kalp ile tasdik etmek ge- rekli değildir. Üçüncüsü: Hem kalp ile tasdik hem de dil ile ikrar etmek gerekir. Amelin imandan olmadığını söyleyen bu âlimlerin delili iman ve amelin Kur’an’da beraber zikredilmemesidir. Ehli Sünnet dışındaki görüş sahiplerinin hemen hemen or- tak görüşleri ise amelin imandan sayılmasıdır. Onların bu ko- nuda şu birkaç delilden başka dayanakları yoktur. 34 | İman ve Amel Bu görüş sahipleri görüşleri için şu delilleri getirirler. ِ ِ اديِ هش م ْ كيَ لع لوسّ رلا نوكيو ِ ساّ نلا ىَ لع ءادهش ْ اونوكته ل اً طسو ً ةّ مُ أ مكانْ لعج كلَ ذكو َ ْ َ َ َ َ َ ُ ُ َُ ُ ً َ َ َ َ ُ ْ َ ُ ُ َ ُ ََ َ َ ِ ِ ِ ِّ ِ ّ ِ ِ هيبقع ىَ ل ع بلقني نّ مم لوسّ رلا عِ بّ تي نم مَ لعنل لِ إ اهيَ لع تنك يتلا َ ةَ لبقْ لا انْ لعج امو َ ْ َ َ ُ َ ُ َ َ َ ْ َ َْ َ ْ َ ُ َ َ َ َ َ َ َ ُ ّ ِ ِ ِّ ِ ساّ نلاِ ب ا نإ ّ ِ مكنام َ يِ إ عيضيل ا ناك امو ا ىده نيذلا ىَ لع لِ إ ةريِ بكَ ل تنا ك نِ او َ َُ ًَ َ ْ ُ ُه َ َ َ َ َ َ َه ُه َ َ ََ َ ِ ميحّ ر فوؤرَ ل ٌ ٌ ُ َ “Böylece, sizler insanlara birer şahit (ve örnek) olası- nız ve Rasul de size bir şahit (ve örnek) olsun diye sizi vasat bir ümmet yaptık. Her ne kadar Allah’ın doğru yolu gösterdiği kimselerden başkasına ağır gelse de biz, yö- nelmekte olduğun ciheti ancak Rasul’e tâbi olanlarla, ge- risin geriye dönecekleri ayırt edelim diye kıble yaptık. Allah, imanınızı zayi edecek değildir. Şüphesiz Allah, in- sanlara çok şefkatli ve çok merhametlidir.” (Bakara 143) “Allah imanınızı zayi edecek değildir.” âlimler bu buy- ruğun Beytu’l Makdis’e doğru namaz kılarken vefat eden kim- seler hakkında indiğini ittifakla kabul etmektedirler. Tirmizi ibni Abbas’ın şöyle dediğini rivayet etmektedir: “Rasul SallAllahu Aleyhi ve Sellem Kâbe’ye yöneltilince Ashab şöyle dedi: ‘Ey Allah’ın Rasulü, Beytu’l Makdis’e doğru namaz kılarken vefat eden kardeşlerimizin durumu ne olacak?’ Bunun üzerine yüce Allah: ‘Allah imanınızı zayi edecek değildir’ ayetini inzal buyurdu.” Tirmizî der ki bu hasen, sahih bir ha- distir. (Kurtubi) Bu ayetin “Allah imanınızı zayi edecek değildir” kıs- mına binaen Allah’ın namazı iman olarak ifade etmesi, dola- yısıyla amelin imandan ayrılmayacağı söylenmiştir. Bununla birlikte namazı kılmayan da tekfir edilmiştir. Hâlbuki bu ayet buna delâlet etmemektedir. Bilakis ayet imanlı kılınan nama- zın zayi olmayacağına delâlet etmektedir. Aynı zamanda Arap dilindeki mecaz sanatı burada devreye girmiş ve kâmil TEKFİR | 35 manada bütün rükünleri ile kılınsa bile imansız namazın ka- bul olunmayacağı ifade edilmiştir. Kısacası bu ayet, iman etmişken yapılan amellerin zayi edilmeyeceğinden başka bir anlam ifade etmemektedir. Yine amelin imandan olduğuna delil olarak bir de aşağı- daki ayeti göstermişlerdir: ِ ِ ِ ّ ِ ِ ِ او َ ُ َ نيِ رفاكْ لا نم ناكو ربكتساو ىبَ أ سيلبِ إ لِ إ ْ اودجسف مدل ْ اودجسا ةكئَ لمْ لل انْ لق ْ ذِ َ َ ََ َْ َ َ َ َ ْ َ َ َ ْ َ َ ُ َ َ َ َ َ ُ ُ ْ “Ve meleklere ‘Âdem’e secde edin’ dedik. İblis hariç (hepsi) secde ettiler. O ise bundan kaçındı ve kibirlendi, (böylece) kâfirlerden oldu.” (Bakara 34) Ayetteki “O ise bundan kaçındı ve kibirlendi, (böylece) kâfirlerden oldu” kısmına binaen İblis’in bir tek ameli ter- kinden dolayı ebediyen cehennemlik olmasını delil göstere- rek bir tek ameli dahi yerine getirmeyen kişinin küfrüne hü- küm verir oldular. Görülen o ki ayette İblis’in kibrinin neye karşılık geldiği ve ebedi cehenneme maruz kalmasının sebebinin ne olduğu bu kimselerce açık değildir. Onlar yüzeysel olarak ayeti değer- lendirmiş ve hükmü basitçe amelin terkine bağlamışlardır. Velev ki söyledikleri gibi olsa dahi İblis’i insana kıyas et- mek doğru değildir. Aynı şekilde onlar kadınla erkeğin eşit olup olmadığına dair bir soru ile muhatap olduklarında vere- cekleri cevap hiç şüphesiz “Bunlar cins olarak aynı değildir, dolayısıyla kıyas edilemezler” şeklinde olacaktır. Dolayısıyla bu anlamda kendileriyle çelişir durumdadırlar. Esas açısından ise bunun delil olarak kabul edilmemesine gelince; İblis hükmü yerine getirmemekle kalmadı. Eğer öyle olsaydı günahkâr olarak kabul edilirdi. Ancak İblis hükmün doğruluğuna inanmadı ve kibrini orada gösterdi. O, Allah’ın hükmünde isabetsizlik iddia etti ve bunu kanıtlamak adına da 36 | İman ve Amel Âdem Aleyhi’s Selam ile kendisinin vakıasını tekrar Allah Sub- hanehû ve Teâlâ’nın önüne sermeye çalıştığı şu ifadeleri kul- landı: ِ ِ ِ ِ ٍ نيط نم ِ هت ْ قَ لخو ٍ راّ ن نم ينت ْ قَ لخ هنم ريخ ْ انَ أ ُ َ َ َ َ َ ُ ْ ه ٌَْ َ “… ben daha hayırlıyım, beni ateşten yarattın, onu ça- murdan yarattın.” (Araf 12) Dolayısıyla onu kâfir ve ebedî cehennemlik yapan husus buydu. Maalesef bu hususu delil getirenler bu ayrıntıyı göz- den kaçırdılar ve bu hataya düştüler. Hizb-ut Tahrir’in Emiri celil âlim Şeyh Ata b. Halil Ebû Raşta Bakara Suresi 30. ayetinin tefsirini yaparken Araf Su- resi 12. ayete değinerek şöyle diyor: “Allah’ın emrinin doğru olmadığına itibar etti. Her kim kati bir farzı inkâr ederek ye- rine getirmezse kâfir olur.” (et-Teysir fi Usuli’t Tefsir, S: 69) Sahabe Nezdinde İman ile Amel İman-amel ayrımı Sahabe Dönemi’nde kavramsal olarak yer almadı. Yani onların “İman şudur ve amel de şudur!..” diye bir tarife gittiklerine dair elimize bir haber ulaşmadı. Bu tarif Hicrî ikinci asırda kelamcılar ile birlikte yapıldı ve onlar ara- cılığıyla İslâm literatüründe yer aldı. Sahabe nezdinde amelin fiilî olarak yapılmadığı durumlar olmazdı. Nitekim amelin talep edildiği bir ayet ya da Ra- sul’den sadır olan bir söz karşısında onlar hemen onu hayat- larına geçirirlerdi. Amelleri yerine getirmeye imanlarının bir gereği olarak bakarlardı. Abdullah ibni Mesud’dan rivayetle Taberi’de şöyle geçiyor: نهب لمعلاو نهيناعم فرعي ىتح نهزواجي مل تايآ رشع ملعت اذإ انم لجرلا ناك “Bizden birisi on ayet öğrendiğinde onu hayatımıza tatbik etmeden ve manalarını idrak etmeden bir diğerine geçmezdik.” Yine Abdullah ibni Mesud’dan şöyle bir rivayet daha var- dır: اعيمج لمعلاو ملعلا انملعتف ً “Biz ilim ve amel ile birlikte öğrendik.” Ancak Sahabeler bu konuya yani amelleri fiilen yerine ge- tirmeye gösterdikleri ehemmiyete rağmen iman ve ameli bir- birlerinden parça olarak kabul etmediler. Yani ameli imanın bir parçası olarak görmediler. Zira Rasulullah SallAllahu Aleyhi ve Sellem’den böyle öğrenmişlerdi. Bunun aksinin düşünülmesi muhaldir. Nitekim Rasulullah SallAllahu Aleyhi ve Sellem günah işleyenlere had cezalarını tatbik etti ve mürted hükmünü uygulamadı. Eğer İslâm, ameli imandan kabul etmiş olsaydı mutlak olarak günah işleyenden önce tövbe etmelerini ve ameli yerine getirmelerini talep 38 | Sahebe Nezdinde İman ve Amel eder, eğer icabet etmezlerse mürted hükmü ile onların öldü- rülmelerine hükmederdi. Fakat böyle olmadı ve günah işle- yenlere dair gerekli had cezalarını tatbik etmekle yetindi. Bu- nun en büyük delili, Rasul SallAllahu Aleyhi ve Sellem’in recm cezası uyguladığı zâni kimsenin bizzat cenaze namazını kıl- dırmasıdır. ِ ِ ِ ِ ِ تب صأ :ا لوسر اي تَ لاقف ،انِ زلا نم ىَ لبح ىِ هو ا لوسر َ ةنيهج نم ةأرما تتأ َ ْ َ َ ُ َ ْ َه َ ُْ َ ََْ ُ ْ ٌ َْ َ َ ه َ ه َ ِ ِ ِ ِِ لعفف ،اهِ ب ىنتأ ف تعضو اَ ذإف ،اهيَ لإ نسحأ :لاقف اهّ يِ لو ا ىبن اعدف يلع همقأف ً ادح َ ََ َ َ َ ه َ َ َ َ َ َ ّ َ ُ ْ َ ْ ْ ْ َ هَ َ َ ْ َ َ َ َ ّ ِ ِ ىه لصتأ :رم ع لاقف ،اهيَ لع ىلص ّ م ُ ث ،تم ِ جرف اهِ ب رمأ ّ م ُ ث ،اهبايث اهيَ لع تّ دشف اهِ ب رمأف َ َ َ َ ُ َُ ُ َ َ ْ َ َ ْ َ ُ َ ََ َُ َ َ ْ َ ْ ُ َ َ ََ ِ ِ ِ ِ ِ ِ ،مهتعسوَ ل ةنيدملا ِ له أ نم نيعبس نيب تمسق وَ ل ً ةبوت تبات دقل لاقف ؟تنز دقو اهيَ لع ْ َ َ ََْ ْ ََ َْ َ ُ ْ ْ ُ َ َ َ َ ْ ْ َ ْ ْ َ َ َْ ْ َ ه ْ َْ َ َ َ َ ْ َ ِ ِ ِ ّ لجو ّ زع ل اهسفنِ ب تداج نأ نم لض ْ فأ تدجو لهو َ َ َ ه َ َْ ْ َ َ ْ ْ َ َ َ ْ َ َ ْ َ َ “Rasulullah Aleyhi’s Salatu ve’s Selam’a Cüheyneli, zinâdan hamile kalmış bir kadın geldi ve ‘Ey Allah’ın Rasulü! Ben bir hadd cürmü işledim, cezasını bana tatbik et!’ dedi. Rasulullah Aleyhi’s Salatu ve’s Selam da kadının velisini çağırıp ‘Buna iyi muamelede bulunun. Çocuğu doğurunca kadını bana geti- rin!’ buyurdu. Velisi öyle yaptı. (Doğumdan sonra gelince) Ra- sulullah kadının elbisesini üzerine bağlamalarını emretti. Sonra taşlamalarını söyledi ve taşlandı. Üzerine cenaze na- mazı kıldırdı. Bunu gören Ömer RadiyAllahu Anh ‘Bu zâniye için namaz mı kıldırıyorsun’ dedi. Aleyhi’s Salatu ve’s Selam Efendimiz ‘Bu öyle bir tövbe yaptı ki onun tövbesi Medine ahalisinden yetmiş kişiye taksim edilseydi onların hepsini rahmeti kuşatırdı. Sen Allah Azze ve Celle için canını ver- mekten daha efdâl bir amel biliyor musun?’ dedi.” (Ebû Dâvud-Müslim-Tirmizi-Nesai) Yine meşhur Ebû Zer hadisinde şöyle geçmektedir: ِ ِ ِ ِ لاب كِ رشي كتّ مُ أ نم تام نم هنأ ىن ر ّ شبف مسلا هيلع ليربج ىناتأ :لاق ىبنلا نأ ْ ه ُ ْ ُ َ ُ َ َ ْ َ ُ َ ىنز ناو : تلق .ق رس ناو ىنز ناو :لاق ؟ق رس ناو ىنز ناو :تلق . َ ةّ نجلا لخد ً ائيش َ ُ ُ ََ ْ ْ ُ ُ َ َ َ َ ِ رذ ىبأ فنأ مغر ىلع :ةعبارلا يف لاق مث .ق رس ناو ىنز ناو :لاق ؟ق رس ناو َ َ َ ه TEKFİR | 39 “Bana Cebrâil Aleyhi’s Selam gelerek, ‘Ümmetinden kim Allah’a herhangi bir şeyi şirk koşmadan ölürse cennete gi- rer’ müjdesini verdi.” dedi. Ben hayretle ‘Zina ve hırsızlık yapsa da mı?’ diye sordum. ‘Hırsızlık da etse, zinâ da yapsa’ cevabını verdi. Ben tekrar: ‘Yani hırsızlık ve zinâ yapsa da ha!’ dedim. ‘Evet’ dedi, ‘hırsızlık da etse, zina da yapsa!’ Aleyhi’s Selam dördüncü keresinde ilâve etti: Ebû Zer patlasa da cen- nete girecektir.” (Buhari-Müslim-Tirmizi) İşte bunlar göstermektedir ki Rasul SallAllahu Aleyhi ve Sellem ve Sahabeler Dönemi’nde ameller imana dâhil edilmi- yor ve onlarla ilgili hadler uygulanıp Müslümanlıkları bir an- lamda tescilleniyordu. Ameli imandan parça kabul edenler nezdinde gözden kaçırılan ya da anlaşılamayan mesele bu- dur. İmanın Artması Eksilmesi Amel imandandır diyenler doğal olarak şu sorunla karşı- laştılar ki o, imanın artıp azalması ya da büyüyüp küçülmesi meselesidir. Amel imandan bir parça olunca şöyle bir denklem ku- ruldu. Namaz kılan ile kılmayanın imanı bir olmaz. Yani biri- ninki artarken diğerininki azalır durumda olur. Böyle olunca da amel yaptıkça iman artar sonucuna vardılar. Şu hadisi de görüşlerini desteklemek için delil getirdiler: ِ ِّ اهاندَ أو , ّا لإ هَ لِ إ َ ل :لوق اهُ لض ْ فَأف , ً ةبعش نو تسو عضِ ب وَ أ نوعبسو عضِ ب نامي ِ لا ْ َ َ َْ َ ُ َ ُ ْ َ َ َ َْ ُ َ َ ٌ ْ ْ َ ُ ْ َ َ ٌ ْ ُ َ ِ ّ ِ نامي ِ لا نم ٌ ةبعش ءايحْ لاو ,ِ قيِ رطلا نع ىَ ذَْ لا ُ ةَ طامِ إ ْ ْ َ َْ ُ ُ ََ َ ْ َ َ “İman yetmiş ya da altmış şubedir. En üstünü Lâ ilâhe illâllahtır. En aşağısı da yol üzerinde insanlara eziyet ve- recek bir şeyi kaldırmaktır. Hayâ da imanın bir bölümü- dür.” (Ebû Dâvud) Hizb-ut Tahrir’in Emiri celil âlim Şeyh Ata b. Halil Ebû Raşta et-Teysir fi Usuli’t Tefsir adlı eserinde imanın artması ya da eksilmesi ile alâkalı konuyu değerlendirirken, yukarı- daki hadis için yoldaki eziyetin kaldırılmaması hâlinde kişi- nin kâfir olmayacağını söylemektedir. Sonra da bu hadis ve benzer şekilde yorumlanan ayetler hakkında bunların imanda dereceler anlamına gelmediğini, ancak imanı kuvvet- lendirdiğini ifade etmektedir. ِّ انبسح ْ اوُ لاقو ً اناميِ إ مهدازف مهوشخاف مكَ ل ْ اوعمج دق ساّ نلا ّ نِ إ ساّ نلا مهَ ل لاق نيذلا َ ُ َ َ َْ َ َ ُْ َ ََ ُ ْ ْ َ ُ َُ ْ َ َ َ ُ ُ َ َ ُ ْ َ ْ ِ ليكوْ لا معِ نو ا ُ َ َ ْ َ ُه “Bir kısım insanlar, mü’minlere: ‘Düşmanlarınız olan insanlar, size karşı asker topladılar; aman sakının onlar- dan!’ dediklerinde bu, onların imanlarını bir kat daha arttırdı ve ‘Allah bize yeter. O ne güzel vekîldir!’ dediler.” (Bakara 173) 42 | İmanın Artması Eksilmesi Dolayısıyla bu ayetteki ve daha pek çok ayetteki bu ma- nada kullanılan imanın artması, kuvvetlenme yani mutmain olma manasındadır. Bu ise mücerret imanın artması ve eksil- mesi anlamından çok çok uzaktır. İman ise vakıaya mutabık kesin delilden gelen kesin tasdiktir. Bu sebeple bir şeye ya kesin olarak iman edilir ya da edilmez. Onu yüzdelere bölerek değerlendirmeye tâbi tut- mak şer’î açıdan uygun değildir. Yani Allah Subhanehû ve Teâlâ’ya %99 iman edip %1 şüphem var denilmeyeceğine göre, iman konusunda artma ve eksilmeden bahsedilemez. Kişi için iman edilmesi istenen hususta ya iman olur ya da iman olmaz. Cehalet Cehalet kelimesi lügat ve ıstılah açısından ilmin zıddı ola- rak nitelendirilmiştir. Tekfir meselesinde konunun esas tar- tışma merkezlerinden birisi de budur. Dolayısıyla cehaletin mazeret kabul edileceği ve edilmeyeceği hususların netleşti- rilmesi kaçınılmaz olmaktadır. Cehalet, aslı itibarı ile mazeret değildir. Tüm insanlar İslâm’ı bilmek ve öğrenmekle mükelleftirler. Ancak bazı arızî durumlarda mazeret kabul edilir. Bu arızî durumlarda İslâm âlimlerinin geneline göre mazeret kabul edilmiş ve durumla- rına uygun düşen kimse için ona terettüp eden şer’î ahkâmın uygulanmasına engel olduğu ifade edilmiştir. Bu durum şöyle detaylandırılıp izah edilebilir: Aslî Kâfirlerden Tevhidi Bilmeyen Kimsenin Durumu İslâm âlimleri aslî kâfirleri cehaleti sebebiyle mazur görü- lenler ve görülmeyenler olmak üzere ikiye ayrılmışlardır. Birincisi: Cehaleti Sebebiyle Mazur Görülenler Bunlar, hiçbir şekilde kendilerine Allah’ın Rasulü’nün da- vet ve tebliğleri ulaşmamış ve içlerinde bulundukları zor şartlardan dolayı duyma ve ulaşma imkânı bulamamış kim- selerdir. Kendisine davetin ulaşmadığı bir insanın öldüğüne şahit olsak onun cenazesini kılmaz ve Müslümanlara uygulanan di- ğer ahkâmı onlara uygulayamayız. Onlar her ne kadar davete muhatap olamamışlarsa da ahkâm açısından diğer kâfirler- den bir farkları yoktur. Fetret ehli de bunlardandır. Ancak Al- lah nezdinde mazeretli olurlar. Allahu Teâlâ şöyle buyurmuştur: ً لوسر ثعبن ىّ تح نيِ به ذعم اّ نك امو ِ َ ُ َ َ َْ َ َ َ ُ ُ َ َ “Biz Rasul göndermedikçe azap edici değiliz.” (İsra15) 44 | Cehalet ِ ِ لس رلا دعب ٌ ةّ جح ّا ىَ لع ِ ساّ نلل نوكي لل ِ ُ َ ْ َ ُ َ َ ُ َ “Ki insanların Rasullerden sonra Allah’a karşı bir ba- haneleri olmasın...” (Nisa 165) Şeriat kendilerine ulaşmayan ya da kendilerinin şeriata ulaşması mümkün olmayanlar için hüküm böyledir. Çünkü ayette Rasul gönderilmeden önce insanların cezalandırılma- yacağı bildirilmiştir. Bu ise onların şer’î hükümlerle ve inanıl- ması gereken hususlarla mükellef kılınmadıklarını göster- mektedir. Buradan hareketle; “Fetret ehli azaptan kurtul- muştur” denilebilir. Fetret ehli, bir risaletin kaybolup diğer bir risaletin gönderildiği dönem arasında yaşamıştır. Fetret ehlinin hükmü, kendilerine bir risalet ulaşmayan kimseler için de bir hüküm olur. Bu anlamda Rasulullah SallAllahu Aleyhi ve Sellem’in risaleti dikkat çekici bir şekilde kendile- rine ulaşmamış kimseler de fetret ehli gibi azaptan kurtul- muşlardır. İkincisi: Cehaleti Sebebiyle Mazur Görülmeyenler Bunlar, kendilerine davet ulaştığı halde ona aldırış etme- yen, davetin doğruluğu veya yanlışlığı hakkında hiçbir çaba harcamayan ve bu uğurda uğraşıp didinmeyen aslî kâfir olan insanlardır. Bunlar cahil olmalarına rağmen mazur görül- mezler. Dünyada da ahirette de kâfir olduklarına ve ebedî ce- hennemi hak ettiklerine hükmedilir. Müslümanlardan Cehaleti Mazur Görülmeyenler Akidede bilinmesi gerekenler mazeret sayılmaz. Yani tev- hidin asıllarını ve tevhidin olmazsa olmaz şartlarını içerisine düşmüş oldukları cehaleti izale etmeye kâdir oldukları hâlde, gevşeklik göstermelerinden ötürü küfre girdikleri için mazur sayılmazlar. Eğer bu hâl üzere ölürlerse ahirette cehennem- lik olacaklarına hükmedilir. TEKFİR | 45 Yine zahirî hükümlerden bilinmesi gerekenlerin inkârı mazeret sayılmaz. Zinanın, faizin haramlığı ya da Ramazan orucunun ve vakit namazlarının farziyeti gibi hususları inkâr etmek Müslüman için mazeret kabul edilmez. Müslümanlardan Cehaleti Mazeret Kabul Edilenler İslâm âlimleri, tevhidin bazı konularını cehaletleri sebe- biyle yerine getirmeyenler için şu noktaların mazeret olaca- ğını söylemişlerdir: 1- Şer’î hitabın ulaşmamış olması 2- İlme ulaşmanın mümkün olmadığı uzak bir yerde ya- şanması 3- Küfürden yeni kurtulup İslâm’a yeni girmiş olmak Bu maddelerle birlikte şu hususları söyleyebiliriz; İslâm’a girdiği halde tevhidin bazı asıllarını izalesi müm- kün olmayan bir acziyetten dolayı öğrenememiş; küfürden henüz yeni kurtulan veya ilmin kendisine, kendisinin de ilme ulaşma imkânı olmayacak bir durumda ya da uzak bir mıntı- kada yaşayan kimseler… Bunlar, küfrü gerektiren bir durum içerisinde olsalar da tekfir edilmezler. Yaptıkları hata izah edilmek suretiyle kendilerine hüccet ikame edilir ve şayet varsa şüpheleri giderilir. Eb Vâkid el-Leysî’den rivayet olunan hadiste şöyle der: ِ ِ ٍ ِ ِ ةرد ُُُُُُُُُس نيكِ رُُُُُُُُُشمْ لِ لو ، ٍ رفكِ ب دهع ءا َ ثدح نحنو ٍ نينح َ ىلإ ِ لوُُُُُُُُُسر عم انجرخ ْ ُْ َ ُ َ َ َ َْ َ َ ٌَ ْ ُ َ ْ َ ُ َُ ُ ْ َ َ َُْ ٍ ِ ِ ِ ِ َ اي : َ انْ لق ف ٍ ةردُُُُُُُسِ ب َ انررمف ،َ َ اونَ أ تاَ ذ َ اهَ ل ل َ اقي ،مهتحلُُُُُُُسَ أ َ اهِ ب نوُ طونيو َ اهدنع نوفكعي َ َ ُ َ َ ْ ْ ُ َ َ ُ ْ ُ َ ْ َْ َ ُ َْ ََُ ْ ََ ٍ ِ ِ ٍ َ اهّ نِ إ ،ربكَ أ : لوُُُُُُس ر ل َ اقف ،َ َ اونَ أ ت َ اذ مهَ ل َ امك َ َ اونَ أ ت َ اذ َ انَ ل لعجا لوُُُُُُسر َُ ْ َ َ ْ َ ْ ُ ُ َ ُ َ َ ْ َ ْ ُ َ ُ ْ ُ ِ ّ ِِ ِّ ِ ِ انل لعجا ىسوم اي ْ اوُ لاق :ىسومل ليئارسِ إ ونب تَ ل َ اق َ امك ُديِ ب يسفن يذلاو متْ لق ،نن سلا َ ُ ُ َ َ َ ُ َ َ ْ ُ َ ْ َ َْ َ ْ َ ُ َ َ َ َ ْ ِ نوُ لهجت موق مكّ نِ إ لاق ٌ ةهلآ مهَ ل امك اهَُ لِ إ َ َ ً ٌ َ َ ْ َ ْ ْ َ ْ ُ َ َ ُ َ “Biz, daha yeni Müslüman olduğumuz bir hâlde, Rasulullah 46 | Cehalet ile birlikte (savaşmak için) Huneyn’e çıktık. Müşriklerin ya- nında konaklayıp tazim gösterdikleri ve bereket ummak ama- cıyla silahlarını astıkları Zâtu Envât denilen Sidre ağacının ya- nından geçtik. Biz ‘Ey Allah’ın Elçisi! Onların Zâtu Envât ağacı gibi, bize de bir Zâtu Envât ağacı yapsan!’ dedik. Rasulullah bu- yurdu ki: Allahu Ekber! Sizden öncekilerin izlemiş olduk- ları kötü yolu siz de izlediniz. Nefsim elinde olan Allah’a yemin ederim ki İsrâiloğulları’nın Musa’ya söyledikleri şe- yin aynısını sizler de söylediniz. Onlar Musa’ya ‘Ey Musa! Onların ilâhları olduğu gibi sen de bizim için bir ilâh yap!’ Musa: ‘Gerçekten siz, câhil bir topluluksunuz’ dedi. Mu- hakkak ki siz, sizden öncekilerin izlemiş oldukları yola uyacaksınız.” (Ahmed - Tirmizî hasen sahîh demiştir) Yine bazı hükümler vardır ki bu hükümleri ancak âlimler ve ihtisas sahipleri tarafından bilinebilir. Bu yüzden böyle ko- nular Müslüman için mazeret kabul edilir. İslâm’ın tatbik edildiği döneme uzak bir zamanda yaşa- mak mazeret kabul edilir. Nitekim o kişi İslâm hükümlerin- den ve tatbikatından uzak kalmıştır. Hüccetin (risaletin) kendilerine ulaşmadığı kimseler aki- dede ve amelde cahil kabul edilir. Küfür ameli işlediği iddia edilen veya küfür sözü söylemekle itham olunan bir Müslü- man’ın muayyen olarak küfrüne hüküm verilebilmesi için son şart hüccet ikamesidir. Yani kendisine yapmış olduğu o fiilin veya söylemiş olduğu o sözün küfür olduğunu şer’î de- liller çerçevesinde izah etmek gerekir. Kişi belki o fiili mute- ber bir tevil sonucu yapmış olabilir veya gerçekten de fiilin küfür olduğunu bilmeyebilir! Bu ihtimallerden dolayı önce- likle hüccet ikamesi şarttır. Hüccet ikamesinden sonra kişi yaptığı amel üzerinde hâlâ ısrar eder ve kendisine hüccet ulaştıran kimseye ret ile karşılık verirse, o zaman bu kişinin tekfir edilmesi caizdir. TEKFİR | 47 Allah Subhanehû ve Teâlâ’nın kudretini bilmemesinden dolayı kişinin bazı aşırı fiil ve söylemlerde bulunması da ulema tarafından mazeret kabul edilmiştir. Bu hususta şu ri- vayete yer verilir: ِ ِ ِ ِ ِ ِ يِ نوق ِ رحأف تم انأ اَ ذإ :هينبل لاق تومْ لا ُرضح اّ ملف هسفن ىلع فِ رسي لجر ناك َ َ ُ ْ ُ ٌ ُ َ َ َ َ ُ َْ َ ْ َ َ َ ُ َْ َُ َ َ ِ ِ ِ ِ ِ ّ هبذع ام ً اباَ ذع ينبه ذعيل َ يِ بر يلع ردق نئَ ل اوف .ِ حيِ رلا يف يِ نو رَ ذ ّ م ُ ث يِ نوقحتسا ّ م ُ ث َ ُ ْ َ هَ ّ َ َ َ َ ْ ْ َ ه َ َُ ُ َ َ َ ه َ ِ ِ ِ ِ ِ ِ ِ اَ ذإف :تَ لعفف .هن م كىف ام يعمجا :لاقف ضر ’ ا ا رمأف .كلذ هِ ب لعف تام اّ مَ لف . ً ادحأ َ ََ ُ ْ ََ َ ْ َ َ َ َ ْ َ َ ْ َ َ ُه ََ ُ َ َ َ ِ ِ َ كلذِ ب هَ ل رفغَ َ ََ ف . ِ بر اي كت فاخم :لاقف ؟تْ لعف ام ىلع كَ لمح ام :لاقف .مئاق وه َ ََ ه َ َ َ ُ َ ُ َ ُ َ َ َ َ َ َ َ َ َ َ َ ٌ ََ َ َ َ Ebû Hureyre’den rivayetle: “Bir adam vardı, (günah işleyerek nefsine zulmet- mekte) çok ileri idi. Ölüm gelip çatınca oğullarına dedi ki: ‘Ben ölünce, cesedimi yakın, külümü iyice ezin ve rüzgârın önünde saçın, Allah’a yemin olsun, eğer Rabbim beni bir yakalarsa hiç kimseye vermediği azabı verir!’ Ölünce, bu söylediği ona yapıldı. Allah da arza emrederek ‘Sende on- dan ne varsa bana toplayıver!’ dedi. Arz da topladı. Adam ayakta duruyordu. ‘Sen böyle bir vasiyeti niye yaptın?’ diye Rab Teâlâ sordu. ‘Senden korktuğum için ey Rabbim!’ cevabını verdi. Allah Teâlâ hazretleri bu cevap üzerine onu affetti.” (Buhârî-Müslim-Nesâî) Hadiste adamın kendisini yakması hususuyla ilgili Hattâbî şöyle der: “Adam dirilmeyi inkâr etmiyor. Cahillik sebebiyle zannetti ki kendine böyle yaparsa bir daha geri dönmeyecek ve azap görmeyecek. Nitekim bunu Allah’ın korkusundan yaptı- ğını söylemekle imanını izhar etmiş olmaktadır.” İbnu Kuteybe der ki “Mü’minlerden bir kısmı bazı sıfat- larda yanılırlar, bundan dolayı onlar tekfir edilmezler.” Aynı zamanda bazıları bu kimselerin imanın bütün şartla- rını bilmeyeceği, bu sebeple bazı yanılgılara düşebileceği, bi- 48 | Cehalet zim açımızdan ciddi bir hata sayılabilecek yanlış sözler söy- leyebileceği, bütün bunlara rağmen hüccet ikame edilmeden tekfir edilemeyeceği hususunu belirtmişlerdir. Günümüzde İslâm beldelerinde yaşayan Müslümanlar açısından durum değerlendirildiğinde ise ekseriyetle maze- ret yalnızca amelin havas olanlarında geçerli olur. Yani hük- münü âlimlerin bileceği hususlarda Müslümanlar mazeretli kabul edilir. Kendilerini Selefi Salihin’e Nispet Etmeleri İslâm düşünce tarihinde “Selefiye” adı geçmişte ve günü- müzde kullanılmakla beraber, aslında bu isimde belli bir mezhep yoktur. Bunlar bir mezhepten daha genel olarak bir yöntem, yaklaşım tarzı ve anlayıştır. Selefiye, Kur'an ve ha- disle birlikte, Sahabe, Tâbiîn ve Tebe-i Tâbiîn’in söz ve davra- nışlarını benimseyen, onların mezhebi üzerinde bulundu- ğunu ileri süren fakîh ve hadisçilerin yoluna denmektedir. Günümüz tekfir düşüncesi mensupları da kendilerini bu taifeden görmekte, onların devamı olduklarını ifade etmekte- dirler. Ancak ifadeleri böyle olmasına rağmen vakıaları ince- lendiğinde günümüz klasik selefilerinden farklı olmadıkları, tekfirci olmayan bu selefi taifenin handikaplarına onların da düştüklerine şahit olmaktayız. Onların bir birlik içerisinde ol- madıkları, birçok meselede kendi aralarında ihtilaf yaşa- makta oldukları aşikârdır. Bu ihtilaflar bazen birbirlerini tek- fir etmeye dahi götürebilmektedir. Bu ihtilaflardan en belir- gin olanları sakal, cübbe/sarık, kabir azabı, tespih, sigara ve benzer konulardır. Kimisi sigarayı tekfir konusu yaparken ki- misi bilfiil içmekte, kimisi günümüz giyim kuşamını Sünnet’e aykırı bulurken, kimisi kot pantolon giymektedir. Belli bir usûl ve fıkıh bilgisinden uzak bireysel benimsemeler yapma- ları Selefi Salihin ile alâkalarının olmadığının en büyük gös- tergesidir. Her ne kadar İslâmî herhangi bir meselede içtihadi farklı- lıklar mümkün olsa da onların durumları içtihadi farklılıktan başkadır. Çünkü onlar içtihad etme metodunu uygulamazlar. Çoğunlukla bir ayet veya bir hadis metninden yola çıkarak benimsemelerde bulunurlar ki bu da onların önceden benim- sedikleri hususlara Kur’an, Sünnet ve bunların gösterdikleri şer’î hüküm kaynaklarından delil aramalarından başka bir şey değildir.
TEKFİR
Description: Her ne kadar iman/küfür, hak/bâtıl mücadelesi sömür-geci kâfir ile Müslümanlar arasında olması gerekiyor olsa da İslâmî düşüncedeki erozyon ve bazı yanlış istinbatlardan bu mücadele Ümmet içerisine sıçradı ve çok sayılmayacak bazı kesimlerce içe dönük ve Müslümanların Müslümanlara karşı mücadelesi hâline dönüştürüldü.
Keywords: tekfir,kokludegisim
Read the Text Version
No Text Content!