This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
ve ferruh armutçuoğlu tarafõndan türkçe’ye çevrilmiş versiyonudur. Yaşasõn paylaşõm,yaşasõn bilginin serbest dolaşõmõ!!! keyifli okumalar... Ş.E 777- K.K 273( z perisi neşriyat k.u.p projesini destekleyen otonomlardan birisidir)
YOLDA
BİRİNCİ BÖLÜM
1 Dean'le tanõştõğõmda karõmdan ayrõlalõ çok olmamõştõ. Sefalet derecesinde bezginlik yaratan ayrõlõkla ve her şeyin ölü olduğu duygusuyla ilişkisi dõşõnda konu etmeyeceğim ciddi bir hastalõktan yeni kalkmõştõm. Dean Moriarty'nin gelişiyle hayatõmõn "yolda" diyebileceğimiz bölümü başladõ. Öteden beri batõya gidip ülkeyi tanõma hayalleri kurardõm, bir türlü gerçekleşmeyen belirsiz planlarõm vardõ. Dean bu iş için eşi bulunmaz biriydi, çünkü yolda doğmuştu, 1926'da, Salt Lake City'de, ailecek bir külüstürle Los Angeles'a giderlerken. Adõm ilk Chad King'ten duymuştum, bana onun New Mexi-co'daki õslahevinden yazdõğõ birkaç mektubu göstermişti. Çok etkilenmiştim: tatlõ bir üslupla, saf saf, Chad'in Nietzsche'yle ilgili her şeyi ve bildiği diğer tüm harika zihinsel şeyleri anlatmasõnõ rica ediyordu. Bir ara Carlo'yla konuşurken laf açõlmõştõ da, şu garip Dean Moriarty'yle karşõlaşabilecek miyiz acaba, demiştik. Bunlar Dean'in bugünkü gibi olmadõğõ, bilinmezde gizlenen bir õslahevi çocuğu olduğu zamanlardan hatõrladõklarõm. Soma Dean'in õslahevinden çõktõğõm ve hayatõmn ilk New York yolculuğunu yapmaya hazõrlandõğõm duyduk. Marylou diye bir kõzla evlenmiş olduğu da söyleniyordu. Bir gün kampüste dolaşõrken Chad ile Tim Gray, Dean'in İspanyol Harlemi de denen Doğu Harlem'de, sõcak suyu olmayan izbe bir evde kaldõğõm haber verdiler. New York'a önceki gece gelmiş, hayatõnda ilk defa ve malõn gözü karõsõ güzel Marylou'yla birlikte. 50. Caddede Greyhound otobüsünden inmişler ve karõnlarõm doyuracak bir yer aramrken köşede Hector'õn kafeteryasõnõ keşfetmişler. Bu nedenle orasõ Dean'in New York'unun sembolüdür. Paralarõm
cam gibi şeffaf turtalara, kremalõ pastalara harcamõşlar. O günlerde Dean Marylou'ya "İşte canõm, artõk New York'tayõz. Missouri'den, özellikle de bana tutukluluk meselemi hatõrlatan Booncville õslahevinin oradan geçerken düşündüklerimin hepsini sana anlatmamõş da olsam, şimdilik aşkõ meşki bir yana bõrakõp birtakõm iş planlarõ yapmamõz gerekiyor..." gibi şeyler söyleyip duruyormuş. Çocuklara takõlõp o soğuk sulu daireye gittim. Dean kapõyõ donla açtõ. Marylou divandan aşağõ atlamaktaydõ. Bizimki aşk meselelerine dalacağõndan öteki kiracõyõ mutfağa yollamõştõ, yanõlmõyorsam kahve yapsõn diye. Para kazanmak için lanet okuya okuya ter dökmek zorunda falan da olsa, seks hayatta önemli kabul ettiği tek şeydi, kutsaldõ. Verilen talimatlarõ dinleyen genç boksörler gibi önüne bakõp kafasõnõ sallõyor, ardarda "Evet"ler ve "Oldü'larla insanda her söyleneni anladõğõ hissini uyandõrõyordu. İlk izlenimim onun genç bir Gene Autry olduğuydu: iki dirhem bir çekirdek hali, dar kalçalarõ, mavi gözleri ve su katõlmamõş Oklahoma aksanõyla, beyaz batõnõn favorili kahramanõ. Nitekim Marylou'yla evlenip doğuya gelmeden önce Colorado'da bir çiftlikte, Ed WalPun yamnda çalõşõyormuş. Marylou çok hoş bir sarõşõndõ, başõnda altõn buklelerden engin bir deniz, elleri kucağõnda, buğulu mavi taşra gözleri sabit bir noktaya dikili, divanõn kenarõnda oturuyordu, batõdayken lafõ geçen o kahrolasõ gri Nevv York apartman dairelerinden birindeydi işte, Modigliani'nin ciddi bir odada bir deri bir kemik kalõp yokolma-ya yüz tutmuş gerçeküstü kadõm gibi bekliyordu. Fakat o küçük şirin kõz görüntüsünün altõnda, hem inanõlmaz derecede aptal, hem de korkunç şeyler yapabilen biri vardõ. O gece bira içip hava aydõn-lanana kadar muhabbet ettik. Sabahleyin kasvetli günün gri õşõklan altõnda, küllüklerde sessizce yanan izmaritlerin etrafõnda otururken, Dean sinirli bir tavõrla kalktõ, düşünceli düşünceli gezindi ve o anda yapõlacak şeyin Marylou'ya kahvaltõyõ hazõrlatõp yerleri süpürtmek olduğuna karar verdi. "Bir başka deyişle, acele etmeliyiz sevgilim, kastettiğim şu, aksi takdirde planlarõmõz dalgalanmaya uğrar, hakiki bilgiden ya da somutluktan uzaklaşõr..." Onlarõ bõrakõp çõktõm. Sonraki hafta Dean Chad King'e "yazmayõ" mutlaka öğrenmesi gerektiğim itiraf etmiş ve Chad de ona benim yazar olduğumu, bana danõşabileceğini söylemiş. O ara bir park yerinde çalõşmaya baş-
ladõğõnõ da duymuştum. Bir gece, kimbilir nasõl düştükleri o Hobo-ken evinde Marylou'yla kavga etmişler, Marylou çõlgõna dönüp intikam arzusuyla polise histerikçe uydurma ihbarlarda bulunmuş, Dean de Hoboken'dan kaçmak zorunda kalmõş ve gidecek yer ararken aklõna benim New Jersey'de, Paterson'da halamla oturduğum ev gelmiş. Kapõ çalõndõğõnda çalõşõyordum. Dean selam vererek içeri daldõ, kayõtsõz bir tavõrla sallana sallana ilerledi karanlõk koridordan. "Merhaba, beni hatõrladõn mõ? Dean Moriarty. Bana yazmayõ öğretmeni isteyecektim," dedi. "Marylou nerde?" diye sordum. "Görünüşe bakõlõrsa kendini birkaç dolara sattõ ve Denver'a geri döndü. Orospu!" dedi. Sonra oturma odasõnda gazetesini okuyan halamõn yanõnda istediğimiz gibi konuşamadõğõmõz için birer bira içme bahanesiyle dõşarõ çõktõk. Halam Dean'e bir kere baktõ ve onun deli olduğuna karar verdi. Barda Dean'e "Bana yutturamazsõn oğlum, evime gelmenin tek nedeni yazar olmak istemen değil, ama neyse, şunu söyleyeyim, bu işe bir hap müptelasõ enerjisiyle bağlanmak zorundasõn," dedim. O da "Ne demek istediğini elbette anlõyorum, aslõnda bütün o sorunlarla karşõlaştõm ben, fakat istediğim, Schopenhauer'deki ikiliğe dayandõrõlmasõ gereken şu etkenlerin gerçekleşmesi, içsel olarak kavranan her türlü..." gibi, benim birazõm anladõğõm, kendisinin ise hiç anlamadõğõ şeyler söyledi. O günlerde sahiden ne dediğini bilmiyordu: gerçek bir aydõn olma yolunda mevcut imkanlara ulaşmaya çabalarken durmadan kösteklenmiş bir õslahevi çocuğuydu o. "Gerçek aydõnlar"õn vurgularõyla konuşmaktan, onlardan duyduğu kelimeleri kullanmaktan hoşlanõyor, ama her şeyi karmakarõşõk ediyordu, halbuki başka konularda bu kadar saf değildi, üstelik gerekli bütün terimleri ve jargonu öğrenip işin içine girmesi için birkaç ay Carlo Marx'la çalõşmasõ yeterli olacaktõ. Yine de, diğer uçukluk düzeylerinde arõlayabiliyorduk birbirimizi. Başka bir iş bulana kadar bende kalmasõnõ kabul ettim, hatta birlikte batõya gitme planlarõ yaptõk. 1947 kõşõydõ. Bir akşam Dean yemekten kalkõp - o sõralar New York'taki otopark işindeydi - yamma geldi, ben daktiloda hõzla birşeyler yazõyordum, omzumun üstünden eğilip "Hadi oğlum, kõzlar fazla beklemez, elini çabuk tut," dedi.
7
"Bir dakika bekle, şu bölümü bitirir bitirmez kalkacağõm." O bölüm daha soma kitabõn en iyi bölümlerinden biri oldu. Hemen giyindim ve kõzlarla buluşmak üzere New York'un yolunu tuttuk. Lincoln Tünelinin fosforlu esrarengiz boşluğunda otobüsle ilerlerken birbirimize yaslanõp koyu bir sohbete daldõk. Bağõra çağõra konuşuyorduk, ellerimiz hep havadaydõ. Ondaki heyecan beni de sarmaya başlamõştõ. Hayattan korkunç zevk alan numaracõ bir gençti Dean. Numara yapõyordu, çünkü doya doya yaşamak, başka türlü kendisine ilgi göstermeyecek olan insanlarla ilişki kurmak istiyordu. Beni de kandõrõyordu (evin masraflarõ konusunda, yazar olma konusunda), bunu biliyordum, o da benim bildiğimi biliyordu (ilişkimizin temeli olmuştu bu), ama umurumda değildi, çok iyi geçiniyorduk, para konusu başõmõzõ ağrõtsõn istemiyorduk. Yeni ve kõrõlgan arkadaşlõklarda olduğu gibi birbirimizin çevresinde dans ediyorduk. O benden ne kadar çok şey öğreniyorsa ben de ondan o kadar çok şey öğreniyordum. İşim sözkonusu olduğunda, "Böyle devam et, yaptõğõn her şey mükemmel," diyordu. Hikayelerimi yazarken başõmda durup "Evet! Doğru! Vay anasõnõ! Hey oğlum!" diye bağõrõyor, mendilini çõkarõp yüzünü siliyordu. "Yapõlacak ne çok şey var! Yazõlacak ne çok şey var! Edebiyatõn koyduğu yasaklar gibi, dilbilgisinin verdiği korkular gibi, yazõ yazmaya musallat olan bütün o şeyleri, bütün o kõsõtlamalarõ aşõp yazmaya başlamak bile ne büyük iş!" diyordu. "Doğru, bak şimdi konuştun işte." Hayalleri ve coşkusu bir. çeşit ilahi õşõk yansõtõyordu bana. Kendini öyle hararetli ifade ediyordu ki, otobüsteki herkes "Kim bu aşka gelmiş çatlak?" diye etrafõna bakmõyordu. Hayatõmn üçte biri bilardo salonunda, üçte biri kodeste, üçte bir de halk kütüphanesinde geçmişti. Onu kõşõn sokaklarda başõ açõk koştururken, bilardo salonuna kitap taşõrken, birşeyler okumak ya da polislerden gizlenmek niyetiyle kapanõp günlerce dõşarõ çõkmamak üzere arkadaşlarõnõn çatõ katõndaki odalarõna ağaçlardan tõrmanõrken görürlermiş. Ne w York'a vardõk. Durumu tam olarak hatõrlamõyorum, sanõrõm iki zenci kõzla buluşup yemek yiyecektik, ama kõzlar gözükmedi. Bunun üzerine Dean yapacak işlerim var diyerek beni çalõştõğõ otoparka götürdü ve arkadaki kulübede üstünü değiştirip, çatlak bir aynada kendine çekidüzen verdi. Sokağa attõk kendimizi. Carlo
Marx'la o akşam tanõştõlar. Olağanüstü bir karşõlaşma oldu. İki sezgili göz iki sezgili gözle bakõştõ ve iki zeka âmnda kaynaştõ. Bir tarafta aydõnlõk zihinli ilahi sahtekar, yani Dean, öbür tarafta karanlõk zihinli şair sahtekar, yani Carlo Marx. O geceden sonra Dean'i çok az görecek ve üzülecektim. İkisinden de enerji fõşkõrõyordu, ben onlarla aşõk atamazdõm. Hayatõmõ altüst eden çõlgõn girdap işte o zaman ortaya çõktõ, somadan arkadaşlarõmõ ve ailemi birbirine katacaktõ, Amerika gecesinin üstünde kocaman bir toz bulutu gibi. Carlo Dean'e, Old Bull Lee'yi, Elmer HassePõ, Jane'i anlatõyordu: Lee Texas'ta haşhaş yetiştiriyor; Hassel Riker's Island'ta; Jane ise, kucağõnda küçük kõzõ, amfetamin halüsinasyonlarõ içinde, Times Meydam ile Bellevue arasõnda mekik dokuyor. Dean de Carlo'ya batõmn meçhul adamlarõm anlatõyordu: bilardo salonlanmn yamru yumru ayaklõ, köpekbalõğõ dönüşlü fatihi, kumarbaz ve aziz Tommy Snark gibilerini. Roy Johnson'õ, Big Ed DunkeFõ, çocukluk arkadaşlarõm, sokak arkadaşlarõnõ, sayõşõm bilmediği sevgililerini, gittiği seks partilerim, gördüğü pornolarõ, hayranõ olduğu kadõn ve erkek kahramanlarõ, yaşadõğõ maceralarõ. Caddelerde koşuyorlar, rastladõklarõ her şeyi keyifle didikliyorlardõ, ama bu huylarõ somadan hüzne ve boşluk duygusuna dönüşecekti. Onlar dansedip eğlenirken ben de ilgimi çeken insanlar sözkonusu olduğunda hep yaptõğõm gibi peşlerinden sürükleniyordum.,Çünkü benim adam dediklerim sadece çõlgõnlardõr, yaşama çõlgõnlarõ, konuşma çõlgõnlarõ, çok şey isteyen, hiç esnemeyen, beylik laflar etmeyen tipler, yõldõzlarõn arasõnda örümcekler çizerek paüayan ve en ortalarõndaki mavi õşõğõ görenlere "Vay canõna!" dedirten o muhteşem sarõ maytaplara benzettiğim kişiler. Goethe'nin Almanya'sõnda böyle gençlere ne derlerdi acaba? Dean büyük bir içtenlikle Carlo gibi yazmayõ öğrenmek istiyor ve ancak sahtekarlarda rastlanabilecek bir aşkla Carlo'yu sõkõştõrõyordu. "Hadi Carlo, azõcõk konuşayõm, bak ne diyorum..." Aşağõ yukarõ iki hafta görmedim onlarõ. Günlerce, gecelerce süren konuşmalarla arkadaşlõklarõnõ sağlam temellere oturttuklarõ dönemdi bu. Derken bahar geldi, gezinti mevsimi. Bizim dağõnõk gruptaki herkes biryerlere gitme telaşõ içindeydi. Ben hâlâ romanõmla meşguldüm. Bir ara halamla birlikte güneye, kardeşim Rocco'yu görmeye gittim. Döndükten soma romammõ yarõladõm ve hayatõmõn ilk ba-
ti yolculuğu için hazõrlõklara giriştim. Dean New York'tan erken ayrõldõ. Carlo'yla 34. Caddedeki Greyhound istasyonundan uğurladõk onu. Üst katta onbeş dakikada fotoğraf çektirip alabileceğiniz bir yer vardõ. Carlo gözlüksüz poz verdi, fesat ifadeli çõktõ. Dean profilden durdu, mahcup ifadeli çõktõ. Ben ise annesinin adõm ağzõna alan herkesi boğazlayabilecek otuz yaşlarõnda bir İtalyan gibi çõktõm. Dean'le Carlo benim resmimi ortadan jiletle kesip, parçalarõ cüzdanlarõna koydular. Dean Denver'a dönüyor olmasõnõn şerefine batõlõ işadamlarõ gibi giyinmişti. İlk New York eğlencesi böylece sona ermiş oluyordu, eğlencesi diyorum ama aslõnda park yerlerinde köpek gibi çalõşmaktan, hiçbir halt edememişti. Dünyamn en müthiş otopark görevlisiydi. Dar bir aralõktan geri viteste kõrk mil hõzla geçip tam duvar dibine yanaşõyor, oradan hemen başka bir arabaya atlayõp çamurluklarõ kõl payõ sõyõrarak ok gibi ileri fõrlõyor, küçük bir alanda elli mil hõzla daire çiziyor, zõnk diye duruyor, inip kõsa mesafe koşucularõ gibi bir solukta gişeye varõyor, bileti veriyor, sonra hop, garaja yeni girmiş bir arabamn yamnda, nerdeyse sahibinin altõndan kayarak koltuğa oturuyor, kapõyõ kapamadan gaza basõp amnda uygun yere parkediyor. Yağlõ ayyaş pantalonu, lime lime olmuş kürk astarlõ kabam ve ayağõnda durmayan eski ayakkabõlarõyla, her gece sekiz saat çalõşmõştõ, aralõksõz, herkesin işinden çõkõp evine gittiği ve tiyatrolarõn boşaldõğõ vakitlerde. Denver'a dönerken giymek üzere Üçüncü Caddeden onbir dolara mavi çizgili bir takõm elbise almõştõ, yelekli falan, ayrõca bir saat, bir saat zinciri, bir de Denver'da iş bulur bulmaz pansiyonda başõna oturacağõ daktilo. Hep beraber Yedinci Caddedeki Ri-ker's'ta fasulye ve sosisten oluşan bir veda yemeği yedik. Sonra Dean Chicago otobüsüne bindi ve gecenin içinde kayboldu. Yaygaracõ kovboyumuz. Ortalõk iyice yeşillendiği zaman ben de yollara düşeceğim diye söz verdim kendime. Yol hayatõm böyle başladõ işte. Ve olağanüstü, anlatõlmasõ güç şeyler yaşadõm. Dean'i daha yakõndan tanõmak istemem, yazar olduğum için yeni deneyimlere ihtiyaç duymamdan ya da kampüsteki yaşantõmõn tekdüzeleşmesinden değildi, karakterlerimizin farklõlõğõna rağmen
onun, nasõl bilmiyorum, bana uzun zaman önce kaybettiğim bir erkek kardeşimmiş gibi gelmesindendi. Acõ çekiyor izlenimini uyandõran kemikli yüzü, uzun favorileri, gergin kaslõ terli boynu, Pater-son'õn ve Passaic'in maden çöplüklerinde, su birikintilerinde, nehir kõyõlarõnda geçen çocukluğumu hatõrlatõyordu bana. Kirli iş tulumu üstünde öyle zarif duruyordu ki, herhangi bir terziden edinilemezdi, ancak Doğal Neşenin Doğal Terzisinden kazanõlabilirdi, Dean bütün sõkõntõlarõna rağmen bu doğal neşeye sahipti. O heyecanlõ konuşmalarõnõ dinlerken, vaktiyle köprü altõnda, motosikletlerin arasõnda, çamaşõr direkli bahçelerde, abilerin değirmenlerde çalõştõklarõ, küçüklerin gitar çaldõklarõ öğlesonralannõn uykulu kapõ önlerinde kulak verdiğim arkadaş ve kardeş seslerini duyar gibi oluyordum. Halihazõrda arkadaşlõk ettiğim kişiler ya entellektüeldi (Nietzsche-ci antropolog Chad, alçak sesle çatlak sürrealist söylevler çeken Carlo Marx, kelimeleri uzata uzata konuşan eleştirel Old Bull Lee) ya da suçlu (her şeyle alay eden külyutmaz Elmer Hassel, şark dokumasõndan koltuğuna yayõlõp New Yorkefõ didik didik eden Jean Lee). Oysa Dean'in zekasõ parlak ve bütündü. O usandõrõcõ en-tellektüellik yoktu onda. "Suçluluğu" diğerlerininki gibi somurtuk ve alaycõ değildi. Amerika coşkusunun evet evet diyen vahşi patla-masõydõ o, batõydõ, batõnõn rüzgarõydõ, düzlüklerin şiiriydi, yeni bir şeydi, gelişi çok önceden müjdelenmiş bir şey (sõrf eğlenmek için araba çalõyordu). New Yorklu dostlanm toplumu bezgin bir kitabi -likle politik ya da psikanalitik açõdan eleştirmekle uğraşõrken kabus gibiydiler. Dean ise sadece çalõşõyor, ekmek ve aşk istiyordu, onun için her yol mubahtõ, "O yavruyu ve bacaklarõnõn arasõnda zambak gibi açõlan deliği bulduğum sürece... Karnõmõz doyduğu sürece... Anladõn mõ evlat? ^4çõm, açlõktan ölüyorum, hadi hemen birşeyler yiyelim" diyordu ve koşarak yemeğe gidiyorduk, kilise vaizlerinin dediği gibi, "güneşin altõnda payõmõzõ almak" üzere. Dean, güneşin batõlõ akrabasõ. Halam onun başõma dert açacağõnõ söylüyordu, ama ben yeni bir ses duyuyor, yeni bir ufuk görüyordum, o genç yaşõmda inanç doluydum. Sõkõntõlarõ umursamõyordum, o kadar ki, Dean'in sonradan beni arkadaş olarak hiçe saymasõndan, yollarda aç bilaç, hasta yatağõmda çaresiz bõrakmasõndan bile etkilenmeyecektim. Genç bir yazardõm ve hareket istiyordum.
Yolda kõzlar, güzellikler ve daha neler neler vardõ, biliyordum, yolun bir yerinde inciyi tutuşturacaklardõ elime. 2 1947 Temmuzunda, biriktirdiğim elli dolar kadar parayla Batõ Kõyõsõna gitmeye hazõrdõm. Bir süre önce arkadaşõm Remi Boncoeur San Francisco'dan bir mektup yazmõş ve birlikte, dünyayõ dolaşan bir gemiyle seyahat etmeyi önermişti. Seni makine odasõnda barõndõracağõm diye yemin ediyordu. Ona uzunca bir Pasifik gezisi yapmam ve kitabõmõ bitirene kadar yetecek miktarda parayla halamõn evine dönmem mümkün olduğu takdirde eski veya yeni herhangi bir şilebe binebileceğim cevabõm verdim. O da Mili City'de bir fakirhanesi olduğunu, kendisi gemiye binmeden yapõlacak õvõrzõvõr işlerle uğraşõrken benim evde kalõp bütün vaktimi romanõma ayõrabileceğimi bildirdi. Lee Ann diye bir kõzla birlikte yaşõyordu ve söylediğine göre kõz çok iyi aşçõydõ. Remi hazõrlõk sõnõfõndan arkadaşõmdõ. Paris'te yetişmişti ve delinin tekiydi, ama deliliğinin halihazõrdaki derecesini bilmiyordum. On gün içinde gel diyordu. Batõya gitme fikrimi halam da beğenmişti, bunun benim için iyi olacağõnõ söyleyip duruyordu, ne de olsa kõş boyunca evden çõkmamõş, vaktimin çoğunu dört duvar arasõnda geçirmiştim, zaman zaman otostop yapmak zorunda kalacağõmõ söylediğimde bile sesini çõkarmadõ, tek istediği sağ sağlim geri dönmemdi. Böylece bir sabah, yarõlanmõş çalõşmamõ masamõn üstünde bõrakõp çarşaflarõmõ son kez katladõm ve en gerekli eşyalarõmõ bez çantama koyup, cebimde elli dolarla, Pasifik okyanusuna doğru yola koyuldum. Paterson'dayken aylarca Birleşik Devletler haritasõnõ incelemiş, hatta Platte, Cimarron gibi, isimleri kulağa hoş gelen öncüler hakkõnda kitaplar okumuştum. Yol haritasõnda, Cape Cod'un ucundan doğruca Nevada'daki Eh/ye gidip, oradan da Los Angeles'a inen "6 numaralõ karayolu" diye kõrmõzõ bir hat vardõ. Bu hattõ Ely'ye kadar izlemeye karar verdim ve hiç duraksamadan harekete geçtim. 6'ya ulaşabilmek için Ayõ dağõna çõkmak gerekiyordu. Chicago'da, Denver'da ve San Francisco'da yapacaklarõma dair hayaller kura-
rak Yedinci Cadde metrosuna binip 242. Caddenin sonuna, oradan da tramvaya binip Yonkers'a gittim. Yonkers'õn merkezinden dõş hat tramvayõyla çõkõp Hudson nehrinin doğu kõyõlarõndaki şehir sõnõrõna vardõm. Bu nehrin Adirondacks'teki gizemli kaynağõna bir gül atõn ve gülün denizi bulana kadar geçeceği yerleri düşünün, o olağanüstü Hudson vadisini düşünün. Otostopla, 6 numaralõ karayolunun New England'tan gelirken içeri doğru kavis yaptõğõ Ayõ dağõ köprüsüne ulaştõm. Arabadan indiğimde bardaktan boşamrcasõna yağmur yağõyordu. Dağlõk bir yerdi burasõ. 6 numaralõ karayolu nehrin üstünden geçip bir trafik dairesinin etrafõm dolaşarak vahşi bir görüntünün içinde kayboluyordu. Yoldan hiç araba geçmediği gibi, ortalõğõ sel götürüyordu ve benim çadõrõm bile yoktu. Korunmak için çam ağaçlarõnõn altõna koştum ama bir işe yaramadõ. Bu kadar aptal olduğum için ağlamaya, kendime lanetler yağdõrmaya başladõm. New York'un kõrk kilometre kuzeyindeydim, yolculuğumun ilk günüydü ve onca zamandõr düşlediğim gibi batõya değil kuzeye gidiyordum. En kuzeydeki engele takõlmõştõm. Bir çeyrek mil kadar koşup, terkedilmiş, İngiliz tipi sevimli bir benzin istasyonu buldum ve sulu saçaklarõn altõna girdim. Büyük ve tehlikeli Ayõ dağõ, içime Tanrõ korkusu salan gökgürültüleri yolluyordu aşağõlara. Görebildiğim tek şey duman renkli ağaçlar ve göğe yükselen kasvetli vahşilikti. "Ne halt etmeye geldim buralara?" diye küfrettim kendime. Chicago'ya gitmek istiyordum. "Daha şimdiden çok iyi vakit geçiriyorlardõr, ama ben orada değilim, ne zaman orada olacağõm?" diye bağõnyor-dum. Neyse ki sonunda boş istasyonda bir araba durdu. İçinde bir adam, iki kadõn vardõ. Haritadan birşeyler sordular. Yanlarõna gidip yağmurun altõnda işaretlerle cevap vermeye çalõştõm. Birbirlerine baktõlar. Islak saçlarõmla, su almõş ayakkabõlarõmla bir sapõğa benziyor olmalõydõm. Bitkilerden yapõlmõş elekleri andõran kahrolasõ Meksika ayakkabõlanm Amerika'nõn yağmurlu gecelerine, bozuk yollarõna hiç de uygun değildi. Arabadakiler onlarla birlikte geriye, Newburgh'a gitmemi önerdiler. Bütün gece Ayõ dağõmn yabaniliğinde tõkõlõp kalmaktansa Newburgh'a dönmek daha iyiydi. Adam "6 numaralõ karayolundan pek araba geçmez. Chicago'ya gitmek istiyorsanõz New York'taki Hollanda geçidini aşõp Pittsburgh'a yönelmelisiniz," dedi. Haklõydõ tabii. Her şeyi berbat eden içimdeki ses
Imuştu, beni çeşitli tali yollan denemek yerine Amerika'yõ boydan oya kateden büyük kõrmõzõ hattõ izlemeye teşvik ettiği için. Nevvburgh'ta yağmur kesildi. Nehre doğru yürüdüm. Haftasonu-u dağlarda geçirip New York'a geri dönen bir öğretmenler grubu-un otobüsüne binmek zorunda kaldõm. Yol boyunca onlar çene çal-õ, ben de kaybettiğim zamana ve paraya lanetler yağdõrdõm. Batõ-a gitmek istiyordum, ama bütün gün bozuk bir alet gibi bir yukarõ ir aşağõ, bir kuzeye bir güneye gidip gelip durmuştum. Ertesi gün "hicago'da olacağõm diye yemin ettim. Bunun için paramõn çoğunu erip, Chicago'ya giden bir otobüse binecektim.
3 Bebek ağlamalarõ, sõcak güneş, bir Pennsylvania şehrinde binip öterinde inen insanlar: sõradan bir otobüs yolculuğu. Yol Ohio düzlüğüne kadar döne döne ilerledi, geceleyin Ashtabula'nõn yanõndan ve dümdüz Indiana'nõn içinden geçti. Chicago'ya sabah çok erken vardõk. Y'de bir oda kiraladõm. Yatağa yattõğõmda cebimde sadece birkaç dolar vardõ. İyi bir gündüz uykusu çektikten soma, Chicago kazan ben kepçe, dolaştõm. Michigan gölünden esen rüzgar, bop, Güney Halsted ve Kuzey Clark dolaylarõnda çõktõğõm uzun yürüyüşler, geceyarõsõndan soma ormanda bir polis devriyesinin benden kuşkulanmasõna aldõrmayarak yaptõğõm gezinti. 1947'de bop bütün Amerika'yõ kasõp kavuruyordu, ama çalanlarda bir yorgunluk vardõ, çünkü Charlie Parker Kuşbilimi evresi ile Miles Davis'in başlatacağõ evre arasõndaki dönem yaşanmaktaydõ. Bopun hepimiz adõna temsil ettiği geceyi dinlerken, ülkenin bir ucundan öbür ucuna arkadaşlarõmõ düşündüm ve aynõ geniş avluda, aynõ şekilde kendilerinden geçtiklerini, aynõ şekilde koşuşturduklarõnõ hissettim. Ve ertesi gün öğlesonrasõ hayatõmda ilk defa batõ topraklarõna ayak bastõm. Otostop yapmaya uygun, güzel, sõcak bir gündü. Chicago'nun trafiğinden kurtulmak için Illi-nois'nin Joliet şehrine kadar otobüsle gittim. Hiç de emniyetli görünmeyen caddelerden yaya olarak şehir dõşõna çõkõp mevzilendim.
14
New York'tan Joliet'a yaptõğõm otobüs yolculuğu paramõn yarõsõndan çoğunu götürmüştü. Bindiğim ilk araç kõrmõzõ bayraklõ bir patlayõcõ madde kamyonuydu. Büyük ve yeşil Illinois'nin içlerine doğru otuz mil katettik. Şoför bizim izlediğimiz 6 numaralõ karayolunun 66 numaralõ karayoluyla kesiştiği yeri gösterdi. Bu iki yol daha soma batõmn inanõlmaz uzaklõklardaki noktalarõna ulaşõyorlardõ. Öğleden sonra saat üç gibi yol kenarõnda dondurma ve elmalõ turta yerken bir kadõn beni görüp durdu. İki kapõlõ arabaya doğru seğirtirken içim içime sõğmõyordu. Fakat kadõn orta yaşlõydõ, hatta benim kadar bir oğlu bile olabilirdi. Kendisini lowa'ya götürecek birine ihtiyacõ vardõ ve ben de bu iş için biçilmiş kaftandõm. Iowa! Denver'a hiç de uzak değildi, oraya bir varsam rahatlardõm. İlk birkaç saat arabayõ kadõn kullandõ. Yolda onun õsrarõ üzerine turistmişiz gibi durup bir kiliseyi ziyaret ettik. İşimiz bitince direksiyona ben geçtim ve pek iyi şoför olmasam da Illinois'nin geriye kalan bölümünde arabayõ hep ben kullandõm. Böylece Rock Island üstünden Iovva'mn Davenport şehrine vardõk. Ve burada, hayatõmda ilk defa, yaz pusunda kurumuş, sularõ çekilmiş sevgili Mississippi nehrini gördüm. Boydan boya suladõğõ Amerika'mn ağõr kokusunu taşõyordu. Rock Island: demiryolu raylarõ, derme çatma evler, küçük şehir merkezi. Davenport: orta batõmn sõcak güneşinde talaş kokan yerleşim yerlerinden biri. Köprüde arabadan indim. Kadõn başka bir yola sapacaktõ. Güneş alçalõyordu. Birkaç soğuk biradan soma şehrin sonuna kadar uzunca bir yürüyüş yaptõm. Erkekler, herhangi bir kasabada görebileceğiniz gibi, iş çõkõşõ, demiryolu şapkalarõyla, beyzbol şapkalanyla, bilumum şapkalarla arabalarõna binmiş evlerine dönüyorlardõ. Bir tanesi tepeye kadar götürdü beni, bir çayõrõn ucunda, õssõz bir yol ayrõmõnda bõraktõ. Güzel bir yerdi burasõ. Yoldan sadece çiftçi arabalarõ geçiyordu. Tangur tungur giderken meraklõ gözlerle bana bakõyorlardõ. İnekler de evlerinin yolunu tutmuşlardõ. Bir tek kamyona bile rastlamadõm. Üç beş araba hõzla geçti, bir de boyun-bağõ savrulan delikanlõ. Güneş tamamen battõğõnda mor karanlõğõn içinde kalakalmõştõm. İşte şimdi korkuyordum. Iowa'mn kõrlarõ õşõksõzdõ, birkaç dakika sonra beni kimse göremeyecekti. Şans eseri Davenport'a giden bir adam durdu. Geri dönüyordum, ama haklõydõm.
Otobüs garõnda oturup düşündüm. Bir elmalõ turta ve bir dondurma daha yedim, yol boyunca yediklerim yalmz bunlardõ, ama besleyiciydiler, üstelik ikisini de seviyordum. Kumar oynamaya karar verdim. Otobüs ganndaki kafede yarõm saat kadar garson kõzõ seyrettikten sonra, Davenport dõşõna giden bir otobüse atlayõp şehri geride bõraktõm ve bu kez benzin istasyonlarõna yakõn bir yerde indim. Kocaman kamyonlar geçiyordu buradan kükreyerek. Bir iki dakika içinde bir tanesini durdurmayõ başardõm. İçimden çõğlõklar atarak koştum. Ne şofördü ama: patlak gözlü, çatlak sesli bir kabadayõ. Az önce birine sinirlenmiş ve önüne ne çõkarsa tekmeleyerek öfkesini güçbela yatõştõrmõş gibiydi, benimle hiç ilgilenmedi. Otostop yapmanõn en büyük derdi, sayõsõz insanla konuşma zorunluluğudur, şoförün sizi aldõğõna pişman olmamasõnõ, hatta eğlenmesini sağlama zorunluluğudur. Bu sefer yorgun ruhumu biraz olsun dinlendirebilecektim. Adam motorun gürültüsünü bastõran bir ses çõkardõ, ben de bir çõğlõk attõm, sonunda ikimiz de rahatladõk. Ardõndan, hõz sõnõrõ uygulamasõnõ beğenmediği yerlerde nasõl aşõn hõz yapõp polisin elinden kurtulduğuna dair komik hikayeler anlatmaya başladõ. "O kahrolasõ aynasõzlar benim kõçõma sinek bile konduramazlar!" diyordu ikide birde. Tam Iowa Cit/ye dönerken arkamõzdan başka bir kamyonun geldiğini gördü, arka farlarõyla ona işaret verip atlamam için yavaşladõ. Iowa City son durağõydõ çünkü. Öteki kamyon benim aktarma yapacağõmõ anlayarak durmuştu. Bir kez daha, gece yüzlerce mil yol katedecek devasa bir kamyondaydõm ve mutluydum! Bu kamyon şoförü de en az öteki kadar deliydi ve onunki kadar korkunç bağõrtõlar kopanyordu. En iyisi arkama yaslanõp uyumaktõ. Artõk orada, yõldõzlarõn altõnda, Iovva'nõn kõrlarõnõn, Nebraska'mn ovalarõnõn ötesinde, Vaadedilmiş Topraklar gibi hayal meyal, Denver'õ görebiliyordum. Daha da ilerde, gecenin karanlõğõnda mücevher gibi parlayan San Francisco vardõ. Arabamõz çalõntõ bir Cadillac'a benzediği için yõllar sonra Dean'le bizi durduracaklarõ bir Iowa şehrine varõnca, adam kamyonu parkedip hikayeler anlatmaya başladõ ve sonra yorgun düşüp koltukta uyuyakaldõ. Ben de sõzmõşõm. Uyamnca inip tek bir lambayla aydõnlatõlmõş kiremit duvarlar boyunca yürüdüm. Her küçük sokağõn bitiminde karşõma bir çayõr çõkõyordu. Gece, çiy damlalarõ gibi ara ara burnuma çarpan mõsõr kokusuyla yüklüydü.
Şoför şafak sökerken uyandõ. Yemden yola koyulduk. Bir saat soma yeşil mõsõr tarlalarõnõn ötesinde Des Moines'in dumanlan gözüktü. Adam kahvaltõ edecekti ve acelesi yoktu. Bunun üzerine ben de dört mil kadarlõk bir yol için otostop yapõp Iowa Üniversitesinden iki delikanlõnõn arabasõyla Des Moines'e kapağõ attõm. Gõcõr gõcõr ve rahat bir otomobilde gençlerin sõnavlardan konuştuklarõm duymak tuhafõma gitmişti. Artõk doya doya uyumak istiyordum. Y'ye gittim, boş odalarõ yoktu, ben de içgüdüsel olarak demiryolu vagonlarõna doğru yürüdüm, Des Moines'te çok vardõ bunlardan. Sonunda eski bir otelin kasvetli bir odasõnda buldum kendimi. Başucundaki duvara belden aşağõ laflar kazõnmõş, büyük, sert, beyaz, temiz bir yatakta güzel bir uyku çektim. Sisli demiryolu manzarasõnõn üstüne eski sarõ panjurlar çekilmişti. Güneş kõzarmaya başlarken uyandõm. Bu, hayatõmõn en değişik, en garip ânõydõ: kim olduğumu bilmiyordum, evimden uzakta ve yol yorgunuydum, daha önce görmediğim ucuz bir otel odasõnda yatõyordum. Dõşardaki buharõn õslõğõm, otelin eski tahtalarõnõn gõcõrtõsõnõ, yukarõ kattaki ayak seslerim, bütün kederli gürültüleri işitiyordum. Çatlamõş yüksek tavana baktõm. Yaklaşõk onbeş saniye kim olduğumu hatõrlayamadõm. Korkmuyordum, sadece başka biriydim, bir yabancõ. Ve tüm hayatõm hayaletlere, ruhlara aitti. Amerika'nõn ortasõnda, gençliğimin doğusu ile geleceğimin batõşõm ayõran çizginin üstündeyim. Belki de olanlar bu yüzden tam orada ve o zaman oldu, o garip kõzõl öğlesonrasõnda. Sõzlanmayõ bõrakõp yola devam etmeliydim. Çantamõ topladõm, tükürük hokkasõmn başõnda oturan otel sahibine veda edip yemeğe gittim. Elmalõ turta ve dondurma yedim gene. Iowa'nõn içlerine doğru ilerledikçe turta daha büyük, dondurma daha zengin oluyordu. O akşamüstü Des Moines'te baktõğõm her yerde kõzlarõn en güzellerini gördüm. Okuldan dönüyordu hepsi. Fakat böyle şeyler düşünerek vakit kaybetmemeliydim. Denver'da doyasõya eğleneceğim diye söz verdim kendime. Carlo Marx epeydir Denver'daydõ. Dean, Chad King, Tim Gray de oradaydõ. Denver onlarõn doğduklarõ yerdi. Marylou da oradaydõ. Ray Rawlins ile biriçimsu sarõşõn kõzkarde-şi Babe Rawlins'in de dahil olduğu güçlü bir Denver ekibinden sözediliyordu. Dean'in tanõdõğõ iki garson kõz -Bettencourt kardeşlerhatta kolejden arkadaşõm Roland Majör, hepsi oradaydõ. Onlarõ
görmek için sabõrsõzlanõyordum. Des Moines'te rastladõğõm güzel kõzlarla -dünyanõn en tatlõ kõzlarõyla- bu yüzden fazla ilgilenemedim. Tekerlekli bir çeşit alet kulübesi, daha doğrusu içi alet dolu bir kamyon beni tepeye kadar götürdü. Adam kamyonun içinde modern sütçüler gibi ayakta duruyordu. Tepede Adel kasabasõna giden bir çiftçiyle oğlunun arabasõna bindim. Bu kasabada bir benzin istasyonunun yamnda iri bir karaağacõn altõnda bir başka otostopçuyla tanõştõm. Tipik bir New Yorkluydu, çalõşma hayatõnõn büyük kõsmõm posta kamyonu kullanarak geçirmiş bir İrlandalõ. Denver'da bir kõza gidiyordu, yeni bir hayata başlayacaktõ. Sanõrõm bir şeyden kaçõyordu, belki de kanundan. Otuz yaşlarõnda, kõrmõzõ burunlu bir ayyaştõ. Her çeşit insanla arkadaşlõk edebilen biri olmasaydõm sõkardõ aslõnda. Eski bir süveter ve çuval gibi bir pantalon giymiş, yanma bir diş fõrçasõyla birkaç mendilden başka bir şey almamõştõ. Birlikte otostop yapmamõzõ önerdi. "Hayõr," demem gerekirdi, çünkü oldukça aptal görünüyordu. Yine de ayrõlmadõk. Stuart'a giden bir arabaya otostop yaptõk. Adam yol boyunca ağzõm açmadõ. Stuart'ta gerçekten zor durumda kaldõk. Tren bileti satan kulübenin önüne oturup, güneş gözden kaybolana dek, batõ yönüne gidecek trafiği bekledik. Tam beş saat. Vakit geçirmek için önce ikimiz de kendimizden bahsettik, sonra o pis hikayeler anlattõ, sonra da çakõl taşlarõm tekmeleyerek anlamsõz gürültüler çõkardõk. Sõkõlmõştõk. Bir dolarõmõzõ biraya harcama kararõ alõp eski bir bar bulduk, bir iki şişe içtik. Yol arkadaşõm Dokuzuncu Caddede içtiği gecelerdeki gibi zom oldu ve hayatõmn bütün sefil hayallerini, neşeyle, bağõra bağõra sõraladõ. Ondan hoşlanmõştõm galiba. Sonradan kamtlayacağõ gibi iyi biri olduğundan değil, her şeye hevesli olduğundan. Karanlõkta yola geri döndük ve tabii bir Allanõn kulu durmadõ, hatta yavaşlayan bile olmadõ. Sabahõn üçüne kadar bu böyle devam etti. Demiryolu bilet gişesinin önündeki bankta uyumaya çalõştõk, ama tõkõrdayan telgraf aleti yüzünden gözümüze uyku girmedi, dõşarda da yük vagonlarõ birbirine çarpõp duruyordu. Uygun bir katar bulup binemezdik; hayatõmõzda yapmamõştõk böyle şeyler; hangisi batõya gider, hangisi doğuya, ondan bile haberimiz yoktu. Böylece, tanyeri ağarmadan az önce gelen Omaha otobüsüne atlayõp, uyuyan yolculara katõldõk.
Onun bilet parasõnõ da ben verdim. Adõ cauõe yuõ. MUUUU UİUUA -taki kuzenine benziyordu. Onu bõrakmamamõn nedeni buydu. Hep gülümseyen, iyi huylu, ama salak bir eski arkadaşla beraberdim sanki. Şafak vakti Council Bluffs'a vardõk. Dõşarõ baktõm. Bütün bir kõş, Oregon ve Santa Fe hatlarõnõ etkilemeden önce burada konsey kurmuş olan vagon örgütlerinin hikayelerini okumuştum; ama şimdi şehir kasvetli gri şafakta sõralanmõş birtakõm şirin banliyö evlerinden ibaretti. Sonra Omaha ve - aman Tanrõm gördüğüm ilk kovboy: on galonluk şapkasõ ve Texas çizmeleriyle, toptancõ et dükkanlarõnõn çõplak duvarlarõ boyunca yürüyordu; kõyafetine bakmazsanõz, doğunun kiremit duvarlõ şafağõnda ilerleyen herhangi bir asi karakterle karşõlaştõğõnõzõ sanõrdõnõz. Otobüsten indik; tepeye çõktõk; kenarõna Omaha'nõn kurulmuş olduğu bu tepeyi güçlü Missouri yaratmõştõ, asõrlar süren çabalarõ sonucu. Arabalara işaret yapmaya başladõk. On galonluk şapkalardan takmõş zengin bir çiftlik sahibi durdu. Yolda Platte vadisinin Mõsõr'daki Nil vadisi kadar görkemli olduğunu söyleyince hak verdim ona: uzaktan, nehir yatağõyla beraber yõlan gibi kõvrõlan ağaçlõklarõ, kenarlarda uzanan geniş yeşil tarlalarõ görebiliyordum. İndik. Sapakta beklerken hava bulutlanmaya başladõ. Bu sefer, yarõm galonluk gösterişsiz bir şapka takmõş, iki metre boyunda bir kovboy durdu. Araba kullanabiliyor musunuz, diye sordu. Eddie'nin ehliyeti vardõ, o kullanabilirdi, benim yoktu. Kovboy iki arabayla Montana'ya dönüyordu, Kansõ Grand Island'taydõ, arabalardan birini oraya kadar götürmemizi istiyordu, sonra kuzeye gidecekti, dolayõsõyla Montana'da ayrõlacaktõk. Nebraska içlerine doğru tam yüz mil ilerlemek demekti bu. Hemen atladõk. Kovboyla ben, öteki arabayõ kullanan Eddie'yi takip ediyorduk. Şehirden çõkar çõkmaz Eddie delice bir coşkuyla hõzõm doksan mile çõkardõ. 'Allah kahretsin! Ne yapõyor bu çocuk?!" diye bağõrdõ kovboy. Eddie'nin arkasõndan o da gazladõ. Yolculuğumuz yarõşa dönmeye başlamõştõ. Bir an Eddie'nin arabayla kaçmaya çalõştõğõm düşündüm, davranõşõndan anladõğõm buydu. Ama kovboy onu yakaladõ ve dursun diye korna çalmaya başladõ. Eddie yavaşladõ. "Bu hõzla gitmeye devam edersen lastik patlayacak evlat. Daha yavaş süremez misin?" 19
"Yok yahu, sahiden doksanla mõ gidiyordum? Düz yol olduğu için anlamadõm," dedi Eddie. "Acelemiz yok, yeter ki Grand Island'a salimen varalõm." "Ya, evet." Tekrar yola koyulduk. Eddie sakinleşmişti, muhtemelen uyukluyordu. Yeşil tarlalarõn kapladõğõ rüzgarlõ düzlüğü izleyerek Nebraska topraklarõnda yüz mil katettik. "Kriz yõllarõnda en az ayda bir kere yük katarlarõna binerdim," dedi kovboy. "O günlerde yüzlerce insana rastlardõn böyle. Yalmz otlakçõlarla değil, işsiz kalmõş türlü türlü adamla karşõlaşõrdõn. Batõnõn her yerinde böyleydi. Görevliler hiç sorun çõkarmazdõ. Bugün nasõl bilmiyorum. Dokuzyüzotuzlarõn ortalarõnda Nebraska göz alabildiğine toz bulutuydu. Nefes alamazdõn. Yerler kapkaraydõ. O günlerde buradaydõm. Ben olsam Nebraska'yõ kõzõlderililere geri veririm. Dünyada en nefret ettiğim yer burasõ. Şimdi Montana'da, Missoula'da oturuyorum. Bir ara gel de Tanrõnõn ülkesini gör." Öğleden sonra adam konuşmaktan yorulunca uyudum biraz. İlginç bir konuşmacõydõ. Kõsa bir yemek molasõ verdik. Kovboy yedek lastiği yamatmaya gitti, biz de Eddie'yle ev yemeği gibi birşeyler yemeye oturduk. Gürül gürül bir kahkaha duydum, dünyanõn en müthiş kahkahasõ. Yanõnda bir grup delikanlõyla, görmüş geçirmiş ama ehlileşmemiş bir Nebraska çiftçisi belirdi kapõda. Kulak tõrmalayan bağõrtõsõnõ düzlüklerin ötesinden, onlarõn gri dünyalarõnõn ötesinden duyabilirdiniz. Onunla beraber herkes gülüyordu. Dünya umurunda değildi ve etrafõndakiler ona büyük saygõ duyuyorlardõ. Kendi kendime, şu adamõn gülüşüne kulak ver, işte batõ, artõk batõdasõn, dedim. "Maw!" diye haykõrarak girdi içeri. Maw, Nebraska'nõn en nefis kirazlõ turtasõnõ yapan kadõndõ. Üstüne dağ gibi bir kaşõk dondurma koydurarak ben de yemiştim bir dilim. "Maw! Kõçõm kaldõr da birşeyler koy önüme! Yoksa kendimi yiyeceğim, tatsõz tutsuz bir yemek olacak!" Kendini bir iskemleye atõp gülmeye başladõ. "Ha ha ha! İçine birkaç tane de fasulye at." Bajõnõn ruhuydu yanõbaşõmda oturan. Hayatõm öğrenmek, bunca yõl böyle gülüp böğürmenin dõşõnda neler yapmõş olduğunu bilmek istiyordum. Vay be, dedim kendi kendime, sonra kovboy geri geldi, kalktõk. Çabucak vardõk Grand Island'a. Kovboy karõsõyla buluşup kendi
?.n
kaderine yöneldi, biz de Eddie'yle yolculuğumuza devam ettik. Önce birkaç gence otostop yaptõk. Parçalan oradan buradan toplanmõş bir külüstürde, onsekiz ondokuz yaşlarõnda, şamatacõ köy çocuklarõ. Yolun bir yerinde indik. Yağmur çiseliyordu. Sonra yaşlõ, hiç konuşmayan bir adam bizi alõp Shelton'a kadar götürdü, Tanrõ bilir neden. İnince Eddie, yapacak hiçbir şeyleri, gidecek hiçbir yerleri olmayan, çömelmiş bize bakan bir grup bodur Omaha kõzõlderilisinin önünde dikildi kaldõ ümitsizlik içinde. Yolun karşõsõnda demiryolu ve bir su tankõ vardõ, su tankõnõn üstünde SHELTON yazõyordu. Afal-lamõştõ. "Anasõnõ sattõğõmõn!" dedi. "Bu kasabaya daha önce geldim ben. Yõllar önce, savaş zamanõ, gece geç vakit. Herkes uyuyordu, sigara içmek için platforma çõkmõştõm. Hiçliğin ortasõndaydõk, cehennem kadar karanlõktõ etraf. Yukarõ bakõnca tankõn üstündeki 'Shel-ton' yazõşõm görmüştüm. Pasifik'e gidiyorduk. Herkes horluyordu, bütün kan emiciler. Sadece beş dakika kalmõştõk burada, kömür mü alõnacaktõ neydi. Soma yola koyulmuştuk. Allah cezasõm versin! Shelton! O zamandan beri nefret ederim bu kasabadan." Ve Shel-ton'dan kurtulamadõk. Davenport'ta olduğu gibi burada da bütün arabalar çiftçi arabasõydõ. Az soma bir turist arabasõ gördük, ki bu daha da kötüydü, önde iki yaşlõ adam, arkada da kah haritalarõ inceleyen kah tabelalara işaret eden ve aynõ anda etrafa şüpheli gözlerle bakan karõlarõ. Yağmurun çiselemesi artmõştõ, Eddie üstündekiler çok ince olduğundan üşüttü. Bez çantama elimi daldõrõp kareli yün gömleğimi çõkardõm. Eddie gömleği giydikten sonra kendini daha iyi hissetmeye başladõ. Bu sefer de ben üşüttüm. Yõkõk dökük bir kõzõlderili dükkanõna girip öksürük pastili aldõm. îrice bir sandõk büyüklüğündeki postaneye uğrayõp halama bir penilik kartlardan attõm. Gri yola geri döndük. Shelton yazõsõ tam önümüzde, su tankõnõn üstünde duruyordu. Rock Island treni geçti, pulman yolcularõnõn yüzleri yavaş yavaş bulanõklaşarak gözden silindi. Tren homurdanarak bizim gitmek istediğimiz düzlüklere doğru ilerliyordu. Yağmur şiddetlenmiştiYolun ters tarafõnda bir araba durdu ve içinden, bir galonluk bir şapka takmõş, sõrõk gibi bir adam inip yammõza geldi, şerife benziyordu. Hikayelerimizi hazõrlamaya vaktimiz oldu, çünkü çok ağõr
yürüyordu. "Çocuklar, bir yere mi gidiyorsunuz, yoksa nereye olursa oraya mõ?" dedi. Sorusunu anlamadõk baştan, ama Allah kahretsin, iyi bir soruydu. "Nasõl yani?" dedik. "Şey, yolun birkaç mil aşağõsõnda bir eğlence yerim var. Çalõşõp para kazanmak isteyen, yaşõ büyük oğlanlar arõyorum. Bir rulet bölümü için, bir tahta halka bölümü için, hani oyuncak bebeklere atarsõnõz da geçirince kazanõrsõnõz ya, orasõ için. Benimle çalõşmak ister misiniz? Hasõlatõn yüzde otuzu sizin olur." "Kalacak yer? Yemek?" "Yatak veririm, ama yemek yok. Yemeğinizi kasabada yiyeceksiniz. Arada bir seyahat de ediyoruz." Düşünmeye başladõk. "İyi bir fõrsat," dedi adam ve sabõrla kararõmõzõ beklemeye başladõ. Kendimizi aptal gibi hissediyor, ne söyleyeceğimizi bilemiyorduk. Aslõnda ben bir karnavala bağlanmak istemiyordum. Denver'dakilerle buluşacağõm diye telaştan geberiyordum. "Bilmiyorum. Mümkün olduğu kadar çabuk gitmek istiyorum gideceğim yere. Vaktim olduğunu sanmõyorum," dedim. Eddie de buna benzer şeyler söyledi. Yaşlõ adam elini sallayarak kayõtsõzca arabasõna döndü ve bindi gitti. İşte böyle. Bir süre güldük bu olaya, kabul etseydik nasõl olurdu diye fikir yürüttük. Düzlüklerde geçen karanlõk ve tozlu geceler geliyordu gözümün önüne, her yere dalõp çõkan Nebraskalõ aileler, her şeye hayran hayran bakan pembe yanaklõ çocuklar. Onlarõ ucuz karnaval hileleriyle üçkağõda getiren bir şeytan gibi hissedecektim kendimi. Karanlõğõn içinde devinen dön-medolap, atlõkarõncanõn hüzünlü müziği ve ben, amacõna ulaşmak isterken yaldõzlõ bir vagona tõkõlõp çuval bezinden bir yatakta uyuyan. Eddie aniden hayli dalgõn bir yol arkadaşõ oluvermişti. Yaramõzdan ihtiyar bir adamõn kullandõğõ, komik, eski bir şey geçti yuvarla-na yuvarlana. Bir çeşit alüminyumdan, küp şeklinde bir kutuydu bu: bir römork, hiç şüphe yok, ama acayip, çõlgõn, elde yapõlmõş bir Nebraska römorku. Adam çok yavaş gidiyordu, sonra durdu. Hemen fõrladõk, ama sadece birimizi alabileceğini söyledi. Eddie tek laf etmeden römorka atladõ ve ekoseli yün gömleğimle yavaş yavaş gözden kayboldu. Gömleğime bir veda öpücüğü gönderdim, neyse
ki sadece manevi değeri vardõ. Bizim ürkütücü Shelton'da beklemeye başladõm. Epey dikildim. Hava kararõyor diye endişeleniyordum. Aslõnda daha akşamüstüydü, ama hava karanlõktõ. Denverî Denver! Nasõl kavuşacaktõm oraya? Tam pes edip kahve içmeye gitmeyi tasarlarken yepyeni bir araba durdu, direksiyonda genç bir adam vardõ. "Nereye?" "Denver'a." "Tamam, yüz mil öteye götürebilirim." "Sağolun, hayatõmõ kurtardõnõz." "Ben de otostop yapardõm eskiden, onun için herkesi alõrõm." "Arabam olsaydõ ben de aynõ şeyi yapardõm." Böylece konuşmaya başladõk, bana hayatõm anlattõ, pek ilginç bir hayat değildi doğrusu, uyuyakalmõşõm, Gothenburg'un çõkõşõnda uyamp indim.
4
Hayatõmõn en büyük otostopunu yapmak üzereydim. Arkasõ düz bir kamyon; açõkta sere serpe yatan altõ yedi oğlan; içerde de, gördükleri herkesi alan Mirmesotalõ iki sarõşõn genç çiftçi, hep rastlamak isteyeceğiniz, mutlu, yakõşõklõ, saf köylüler, ikisi de pamuklu gömlek ve tulum giymiş, ikisi de kalõn bilekli ve içten, yolda karşõlaştõklarõ her şeye, herkese sonsuz bir nasõlsõn gülümsemesiyle bakan. Koşup "Boş yer var mõ?" dedim. "Tabii, atla, herkese yer var," dediler. Ben daha binmeden kamyon hareket etti, sendeledim, oğlanlardan biri kolumdan tuttu, oturdum. Birazdan bir tanesi sert bir içki tutuşturdu elime, şişenin dibiydi. Nebraska'nõn çisentili, şiirsel, vahşi havasõnda büyük bir yudum aldõm. "Hey! Gidiyoruz!" diye bağõrdõ beyzbol şapkasõ takmõş bir çocuk. Gaza bastõlar, herkesi geçmeye başladõk. "Des Moines'ten beri bu orospu çocuğunun üstündeyiz. Herifler durmuyor. Çişin geldiği zaman çõğlõk atarak haber vermen lazõm, yoksa havaya işersin. Sallan babam sallan." Şöyle bir baktõm. Kuzey Dakotalõ çiftçi çocuklarõn taktõklarõ standart kõrmõzõ beyzbol şapkalarõndan takmõş, Kuzey Dakotalõ iki çiftçi çocuk: haşata gidiyorlarmõş, yazõ dolaşarak geçirelim diye büyükle-
rinden izin almõşlar. Bir de Ohio'nun Columbus şehrinden, sakõz çiğneyip göz kõrpan, rüzgara karşõ şarkõ söyleyen iki liseli futbolcu çocuk: yaz boyunca otostop yapõp ülkeyi gezeceklermiş, "LA'e gidiyoruz!" diye bağõrdõlar. "Ne yapacaksõmz orada?" "Bilmiyoruz, ama kim dert ediyor ki?" Bir de yõlan gibi bakan ince uzun adam vardõ. "Nerelisiniz?" diye sordum. Onun yamna uzanmõştõm, oturmak mümkün değildi, kenarlarda tutunacak yer yoktu. Adam ağõr ağõr bana döndü, ağzõm açtõ ve "Mon-ta-na," dedi. Son olarak Mississippi Gene ve sahiplendiği delikanlõ vardõ. Mississippi Gene ülkenin her yerinde yük vagonlarõyla dolaşan, ufak tefek, esmer bir hobo, bir berduştu. Otuz yaşlarõndaydõ ama canlõlõğõ yüzünden yaşõm belli etmiyordu. Tahtanõn üstüne bağdaş kurmuştu, yüzlerce mil ağzõm açmadan tarlalarõn ötelerine baktõ. Sonunda başõm bana doğru çevirip "Senin yolun ne tarafa?" dedi. Denver'a dedim. "Orada bir kõz kardeşim var, ama kaç yõldõr görmedim," dedi. Konuşmasõ ahenkli ve yavaştõ. Sessizdi. Sahiplendiği delikanlõ, onal-tõ yaşlarõnda, uzun boylu, sarõşõn bir çocuktu, o da berduşlarõn çaputlarõndan giymişti, daha doğrusu vagonlarõn kirinden, yerlerde yatmaktan, demiryolu isinden kararmõş eski elbiseler. O da sessizdi ve kaçõyormuş gibi bir hali vardõ. Uzaklara bakmasõndan, kaygõlõ ve düşünceli bir tavõrla dudaklarõm õslatõp durmasõndan, kanundan kaçõyor olabileceğini düşündüm. Montana Slim arada sõrada imalõ ve alaycõ bir tebessümle laf atõyordu onlara. Ama bizimkiler iplemiyorlardõ. Slim hep imalõydõ. İnsamn yüzüne budalaca sõrõtmasõndan ve geri zekalõlar gibi ağzõ açõk öylece bakmasõndan ürkmüştüm. "Paran var mõ?" diye sordu. "Maalesef hayõr, Denver'a varmadan bir pintlik viski alabilecek kadar çõkar belki. Ya senin?" "Nerden bulabileceğimi biliyorum." "Nerden?" "Herhangi bir yerden. Dar bir yolda bir adamõ sõkõştõrmak mümkün, öyle değil mi?" "Anladõm, eminim sen yapabilirsin."
"Paraya gerçekten ihtiyacõm olduğu zaman yapacak başka şeyim yok. Babamõ görmeye Montana'ya gidiyorum. Cheyenne'de inip başka bir yola sapacağõm. Bu zirzoplar Los Angeles yolcusu." "Dosdoğru?" "Evet. LA'e gitmek istiyorsan bundan iyi fõrsat bulamazsõn." Enine boyuna düşündüm. Gece Nebraska ve Wyoming, sabah Utah çölü, öğledensonra Nevada çölü. Kõsa zamanda Los Ange-les'a ulaşma fikri az kalsõn planlarõmõ değiştirmeme yol açõyordu. Ama ben Denver'a gitmeliydim. Cheyenne'de inip doksan mil güneye, Denver'a otostop yapmam gerekecekti. Kamyonun sahibi Minnesotalõlar Kuzey Platte'te yemek yemeye karar verince sevindim nedense. Dõşarõ atlayõp hepimize tek tek gülümsediler. "Çiş molasõ," dedi biri. "Yemek vakti," dedi öteki. Gelgelelim içimizde bir tek onlarõn karõnlarõm doyuracak parasõ vardõ. Peşleri sõra, birkaç kadõnõn işlettiği bir lokantaya sürüklendik ve onlar annelerinin mutfağõndaymõş gibi yemeklere saldõrõrken biz hamburger ve kahveyle yetindik. Kardeştiler, Los Angeles'tan Minnesota'ya çiftlik makineleri taşõyor ve iyi para kazanõyorlardõ. Kõyõya yüksüz giderken de yoldaki herkesi topluyorlardõ. Bu işi beş kere falan yapmõşlardõ. Hayatlarõndan pek memnundular. Hoşlanmadõklarõ şey yoktu. Gülümsemeden duramõyorlardõ. Onlarla konuşmaya çalõştõm. Benim açõmdan gemimizin kaptanlarõyla arkadaşlõk kurmaya çalõşmak gibi aptalca bir girişimdi bu. Aldõğõm cevap iki cõvõl cõvõl gülümseme ve mõsõrla büyütülmüş iri beyaz dişler oldu. Gezgin Gene'le yamndaki oğlan dõşõnda herkes onlarla lokantaya gelmişti. Döndüğümüzde ikisi hâlâ kamyondaydõlar, kimsesiz ve çaresiz. Karanlõk çöküyordu. Şoförler birer sigara yaktõlar. Ben de gecenin hõzla akõp giden soğuk havasõnda üşümeden durabilmek için bir şişe viski olmalõ düşüncesiyle ayaklandõm. Onlara söyledim. Gülümseyerek "Hadi fõrla!" dediler. "Siz de eşlik edersiniz," dedim. "Yo, hayõr, biz içmeyiz. Hadi fõrla sen." Montana Slim'le iki liseli oğlan, Kuzey Platte'in sokaklarõnda viski satan bir dükkan bulana kadar benimle dolaştõlar. Çocuklar ve Slim birer yudum içtiler, ben ise beş. Uzun boylu, suratsõz adamlar gözleriyle bizi izliyorlardõ. Ana caddenin iki yamna kutu gibi evler
sõralanmõştõ. Her hüzünlü sokağõ geçerken ötedeki sõnõrsõz düzlükleri görüyorduk. Kuzey Platte'in havasõnda farklõ bir şey hissediyor, ama ne olduğunu kestiremiyordum. Beş dakika sonra buldum. Kamyona geri döndük ve hemen hareket ettik. Hava çok çabuk kararmõşõ. Şişeyi dolaştõrdõk. Etrafa baktõm bir an. Platte'in geniş yeşil tarlalarõ gözden kayboluyor, yerlerim kumdan ve kokulu çalõlardan oluşan, uzun, düz, boş arazilere bõrakõyorlardõ. Afallamõştõm. "Bu da ne Allah aşkõna?" diye bağõrdõm Slim'e. "Otlaklarõn başlangõcõ, oğlum. Biraz daha içki ver bana." "Yaşasõn!" diye bağõrdõ liselilerden biri. "Hoşçakal Columbus! Bizim Sparkie'yle öteki çocuklar burada olsalar ne derlerdi acaba? Heyt!" Önde şoförler yer değiştirdi. Direksiyona geçen kardeş sonuna kadar gaza bastõ. Yol da farklõlaşmõştõ. Banketleri yumuşak, ortasõ tümsek ve yanlarõnda yaklaşõk birer metre derinliğinde hendekler bulunan bir yolda ilerliyorduk artõk. Kamyon bu yüzden hoplayõp zõplõyor, yolun bir o tarafõna bir bu tarafõna kaçõyordu, ama mucize eseri, karşõ taraftan araba gelmediği zamanlarda. Bir ara, hep birlikte takla atmak da var diye düşündüm. Ama bizim Minnesotalõlar iyi şofördü. Yoksa hikayenin Nebraska kõsmõm nasõl atladõrdõ bu kamyon? Colorado topraklarõna yapõşõp kalõrdõk. Az sonra anladõm, en nihayet Colorado'ya ayak basmõştõm, resmi olarak öyle sayõlmasa bile. Birkaç yüz mil güneybatõda bulunan Denver'õ göreceğim âm iple çekiyordum. Sevinçten bir çõğlõk attõm. Şişeyi bir kere daha dolaştõrdõk. Sonra iri parlak yõldõzlar çõktõ ve kum tepeleri uzakta kalõp belirsizleşti. Bir an kendimi, her şeyi delip geçen bir ok gibi hissettim. O sõrada Mississippi Gene bağdaş kurmuş olarak daldõğõ hayallerden sõyrõlõp bana döndü, ağzõm açtõ ve eğilerek, "Bu düzlükler bana Texas'õ hatõrlatõyor," dedi. "Texaslõ mõsõn?" "Hayõr bayõm, Green-vell Muzzippiliyim." Aynen böyle dedi. "Delikanlõ nereli?" "Başõ derde girmişti Mississippi'de. Ben oradan ayrõlmasõna yardõm ettim. Dõşarõ adõmõm atmamõştõ bugüne kadar. Ne yapayõm, ona göz kulak olmaya çalõşõyorum işte. Daha çocuk." Gene, beyaz
olmasõna rağmen içinde yaşlõ, yorgun, bilge bir zenci taşõyor gibiydi. New Yorklu uyuşturucu müptelasõ Elmer Hassel'a benziyordu. Demiryollarõnda dolaşan HassePdi o. Gezgin kahraman Hassel. Ülkeyi her yõl baştan başa, tekrar tekrar kateden, kõşõn güneyde, yazõn kuzeyde olan Hassel. Sõkõlmadan kalabileceği bir yer olmadõğõ için ve her yere gidebildiği için, yõldõzlarõn altõnda, genellikle de batõ yõldõzlarõnõn altõnda kõvrõlõp yatan Hassel. "Birkaç kere Og-den'da bulundum. Oraya gitmek istersen yanlarõna sõğõnabileceğimiz arkadaşlarõm var." "Cheyenne'den Denver'a gideceğim ben." "Yok yahu, bu şekilde mi? Her gün böyle yolculuk yapõlmaz." Bu da akõl çelen bir öneriydi. Ogden'da ne vardõ acaba? "Og-den neresi?" diye sordum. "Bir sürü oğlamn gelip geçtiği, buluştuğu bir yer. Orada herkesi görmen mümkün." Vaktiyle Big Slim Hazard ya da William Holmes Hazard adõnda, uzun boylu, iskelet gibi bir Louisianalõ'yla deniz yolculuğu yapmõştõm. İsteyerek berduş olmuş biriydi Hazard. Küçükken annesinden bir dilim turta dilenen bir berduş görmüş, adam gittikten sonra annesiyle aralarõnda şöyle bir konuşma geçmiş: "Anne, bu adam kim?" "O bir berduş, oğlum." "Anne, ben de bir gün berduş olacağõm." "Kapa çeneni, Hazardlar'a göre değil berduşluk." Hazard o günü hiç unutmamõş ve büyüyünce kõsa bir süre LSU'da futbol oynadõktan sonra berduş olmuş. İkimiz denizde birbirimize hikayeler anlatarak, tütün sararak nice akşamlar geçirmiştik. Mississippi Ge-ne'in tavõrlarõnda onu hatõrlatan öyle bariz şeyler vardõ ki dayanamadõm, "Sen hiç Big Slim Hazard diye biriyle karşõlaştõn mõ?" diye sordum. "Şu koca kahkahalõ, uzun boylu adamdan mõ bahsediyorsun?" dedi. "Evet, olabilir. Louisianah. Ruston'dan." "Tamam, Louisiana Slim de derler ona. Evet bayõm, kendisini tanõyorum." "Doğu Texas'ta, petrol havzalarõnda çalõşõrdõ." "Evet, Doğu Texas'ta. Şimdi sõğõr damgalõyor." Doğruydu, ama Gene'in nerdeyse yõllardõr arayõp durduğum Slim'i tanõdõğõna hâlâ
inanamõyordum. "New York'tayken de römorkörlerde çalõşõrdõ." "Onu bilmiyorum." "Herhalde onu yalmz batõdan tanõyorsun." "Evet. New York'a hiç gitmedim ben." "Onu tammana çok şaşõrdõm. Burasõ büyük bir ülke. Ama nasõl da tahmin ettim!" "Evet bayõm. Big Slim'i oldukça iyi tanõrõm. Parasõ olduğu zamanlar çok cömerttir. Zorludur da ha! Bir defasõnda onun Cheyenne'de depolarõn orada bir polisi dümdüz ettiğini görmüştüm, bir yumrukta hem de." Evet, Big Slim olmalõydõ bu. Havaya yumruk atar dururdu antrenman olsun diye. Jack Dempseyye benzerdi, ama içkili ve genç haline. "Lanet olsun!" Rüzgara karşõ bağõrdõm. Bir fõrt daha aldõm viskiden. O âna kadar kendimi hep iyi hissetmiştim. Her yudum, kamyonun üstünden savrulan rüzgarla birlikte akõp gidiyor, kötü etkisi yokoluyor, iyi etkisi mideme çöküyordu. "Cheyenne, geliyorum," diye bir şarkõ tutturdum. "Denver, bekle oğlunu." Montana Slim bana döndü, ayakkabõlarõma işaret etti ve hiç gülümsemeden, "Toprağa gömersen birşeyler yetişir diye mi hesaplõyorsun?" dedi. Öteki çocuklar bu yorumu duyup kõkõrdamaya başladõlar. Amerika'nõn en gülünç ayakkabõlarõydõ ayağõmdakiler. Onlarõ özellikle yamma almõştõm, çünkü sõcak yollarda ayaklarõmõn terlemesini istemiyordum. Ve Ayõ dağõndaki yağmur dõşõnda bu yolculuğa gayet uygun olduklarõnõ kanõtlamõşlardõ. Ben de onlarla beraber gülmeye başladõm. Ayakkabõlarõm hakikaten felaket bir haldeydi: birbirine taze ananas dilimleri gibi yapõşmõş deri parçalan ve dõşarõ fõrlamõş parmaklarõm. Neyse, birer yudum daha içip gülmeye devam ettik. Yol ayrõmlarõnda kasabalar rüyadaymõşõz gibi karanlõktan çõkõp yüzümüze çarpõyorlardõ. Aylak aylak gezinen hasat işçileri ve kovboylar başlarõyla bizim geçişimizi izliyorlardõ. Kasabanõn öteki tarafõna akan karanlõkta ellerini uyluklarõna vura vura güldüklerini görüyorduk. Komik bir gruptuk gerçekten. O mevsim oralarda çok insan vardõ. Hasat zamanõydõ çünkü. Dakotalõ çocuklar yerlerinde duramõyorlardõ. "Galiba şimdiki çiş molasõnda ineceğiz. Bu civarda çok iş var anlaşõlan." "Burada iş bitince kuzeye gitmeniz lazõm," diye akõl verdi Mon-
tana Slim, "Kanada'ya kadar haşatõ takip edersiniz." Çocuklar belli belirsiz kafa salladõlar. Verilen öğüde pek kulak asmamõşlardõ. Sarõşõn genç kaçak hâlâ öyle oturuyordu. Mississippi Qene ara ara, akõp giden karanlõk düzlükleri hedef alan o Budistçe trans halinden sõyrõlõyor ve eğilip çocuğun kulağõna usul usul birşeyler söylüyordu. Çocuk da başõm sallõyordu. Gene ona, onun karamsarlõklarõna, korkularõna sahip çõkma çabasmdaydõ. Nereye gideceklerini, ne yapacaklarõm merak ediyordum. Sigaralarõ yoktu. Paketimi onlarla paylaşõyordum, ikisini de çok sevmiştim. Onurlu ve ince ruhluydular. Bir kere bile sigara istemediler, hep beri teklif ettim. Montana Slim'in de paketi vardõ, ama o hiç teklif etmedi. Yol ayrõmõna kurulmuş bir kasabayõ daha geride bõraktõk, donuk bir çöl õşõğõnõn etrafõnda toplanmõş pervaneleri andõran, kot pantalonlu, ince uzun adamlarõyla birlikte. Ve sonra yine o uçsuz bucaksõz karanlõğa daldõk. Tepedeki yõldõzlar, yüksekliği bir mil olduğu söylenen batõ platosunun yukarõlarõnda açõlan hava nedeniyle net ve parlaktõlar. Alçaktaki yõldõzlarõ görmemizi engelleyen ağaçlar da yoktu artõk çevrede. Yol kenarõndaki adaçaylarõnõn arasõnda beyaz yüzlü bedbin bir sõğõr gördüm. Sanki bir tren yolculuğu yapõyordum, o kadar durağan, o kadar düz bir yolculuk. Çok geçmeden bir kasabaya varõp yavaşladõk. Montana Slim "Ah, çiş molasõ," dedi. Ama Minnesotalõlar durmadõlar, devam ettiler. Slim "Hayallah, benim hemen su dökmem şart" diye söylendi. "Arka taraftan yap," dedi biri. "Evet, öyle yapacağõm," dedi Slim ve biz bakaduralõm, kõçüstü ağõr ağõr kasamn arkasõna yaklaşõp ayaklarõm aşağõ sarkõttõ. Biri bu manzarayõ kardeşler de görsün diye ön tarafõn camõna vurup duruyordu. Minnesotalõlar arkalarõna döner dönmez o kocaman gülümsemelerini koyuverdiler ve tam Slim işini görmek üzereyken kamyona saatte yetmiş mil hõzla zigzaglar çizdirmeye başladõlar. Slim sõrtüstü düştü, havada balina su püskürtüyor gibi bir çizgi gördük. Bizimki tekrar oturma pozisyonuna geçmeye çalõşõyordu ki kamyonu savurdular, bu sefer de yana düştü ve üstünü õslatmaya başladõ. Gürültülerin arasõndan cõlõz bir sesle küfrettiğini duyduk, sanki karşõ tepede bir adam sõzlanõyordu: "Allah belasõnõ versin... Allah belasõnõ versin..." Bunu bilerek yaptõğõmõzõ düşünemiyordu, Hazreti Eyüp gi-
bi canõnõ dişine takmõş, mücadele ediyordu. İşini bitirdiğinde sõrõlsõklamdõ. Mahzunlaşmõş bir halde litreye titreye yerine döndü. Melankolik sarõşõn çocuk dõşõnda hepimiz gülmekten kõrõlõyorduk. Minnesotalõlarõn kahkahalarõ dõşarõ taşõyordu. Kendine gelsin diye şişeyi uzattõm ona. "Eşşoleşşekler," dedi, "mahsus mu yaptõlar bunu?" "Tabii ki." "Lanet olsun, anlamadõm. Nebraska'da da böyle olmuştu, ama bunun yansõ kadar bile zorluk çekmemiştim." Aniden Ogallala kasabasõna girdiğimizi farkettim. Önden büyük bir keyifle "Çiş molasõ!" diye bağõrdõlar. Slim fõrsatõ kaçõrmõş olmanõn pişmanlõğõyla aşağõ atlayõp kamyonun yamna dikildi. Dakotalõ iki oğlan herkesle vedalaşarak burada hasat işine kalacaklarõm açõkladõlar. Karanlõğõn içinde, õşõklõ kulübelerin ve kot pantalonlu bir gece bekçisinin bulunduğu noktaya doğru ilerleyişlerini izledik. Sigaram bitmişti. Gene'le sansõn "Blondey" çocuk bacaklarõm esnetmek amacõyla peşimden geldiler. Dünyamn en sevimsiz yeri çõktõ önüme: yörenin yeniyetme kõz ve erkeklerinin buluştuklarõ bir büfe. Birkaçõ müzik dolabõndan yayõlan müzik eşliğinde dansediyordu. Biz içeri girince bir sessizlik oldu. Gene'le Blondey kimsenin yüzüne bakmadan kenarda beklediler. İstedikleri tek şey sigaraydõ. İçerde hoş kõzlar vardõ. Bir tanesi Blondey'ye göz kõrptõ, ama bizimki farketmedi. Farketse bile oralõ olmazdõ, çok üzgün ve bitkindi. Onlara da birer paket aldõm, teşekkür ettiler. Kamyon yola çõkmaya hazõrdõ. Geceyansõ yaklaşõyordu, hava soğumaya başlamõştõ. Ülkeyi kaç kere dolaştõğõm saymaya el ve ayak parmaklarõ yetmeyen Gene, muşambaya sarõnmanõn tek çare olduğunu, aksi halde donacağõmõzõ söylüyordu. Onun dediğini yapõp viskinin geri kalanõnõ içerek, kulaklanmõzõ kurşun gibi delen havada õsõnmayõ başardõk. Yükseklere tõrmandõkça yõldõzlar parlaklaşõyordu. Wyoming'teydik artõk. Sõrtüstü uzanõp o büyüleyici gökyüzüne baktõm. Yaşadõklarõmla ve Ayõ dağõndan buralara gelebilmiş olmamla övünüyordum. Denver'õ düşündükçe heyecandan kalbim duracak gibi oluyordu. Mississippi Gene şarkõ söylemeye başlamõştõ. Ahenkli, alçak sesi ve nehirli aksamyla. Şarkõmn sözleri basitti: "Küçük bir kõzõm vardõ, onaltõsõnda, dünya tatlõsõ bir kõzdõ." Aralarda, şimdi ne kadar uzakvõ
ta olduğunu, geri dönmeyi ne kadar istediğini anlatan, belki de onu bir daha göremeyeceğini vurgulayan bazõ dizeler tekrarlanõyordu. "Gene, bu duyduğum şarkõlarõn en güzeli," dedim. "Benim de bildiklerimin en güzeli," dedi gülümseyerek. "Dilerim varmak istediğin^yere varõr ve mutlu olursun." "Her zaman beceririm bunu, bir şekilde." Montana Slim uyuyordu. Uyandõ ve "Hey, Blackie, Denver'a hareket etmeden benimle Cheyenne'i gezmeye ne dersin?" dedi. "Tabii." Nereye götürürlerse giderdim, o kadar sarhoştum. Kamyon Cheyenne'in banliyösüne ulaşmõştõ. Yerel radyo istasyonunun yüksekte yanan kõrmõzõ õşõklarõm gördük. Ve aniden kendimizi, İki yandan kaldõrõmlarõn kalabalõğõyla kuşatõlmõş olarak ağõr ağõr ilerlerken bulduk. "Hayallah, Vahşi Batõ Haftasõ," dedi Slim. Eski Cheyenne'in tahta kaldõrõmlarõnda, on galonluk şapkalar takmõş, çizmeli, şişman işadamlarõ, kovboy kõz kõlõğõna girmiş iriyan kanlarõyla oraya buraya koşturuyor, bağõrõp çağõrõyorlardõ. Daha aşağõda, yeni Cheyenne'in merkezinde, caddenin üzerinde tellere asõlmõş lambalarla karşõlandõk. Fakat esas kutlamalar şehrin eski bölümündeydi. Kurusõkõlar ateşleniyordu. Barlar hõncahõnç doluydu. Etkilenmiştim, ama aslõnda saçmaydõ bunlar. Böylece batõya ilişkin İlk izlenimim, insanlarõn geleneklerini koruma adõna aptalca şeyler icadettikleri oldu. Artõk kamyondan inip vedalaşmamõz gerekiyordu. Minnesotahlar etrafõ dolaşmak istememişlerdi. İçim fena oldu, bir daha hiçbirini göremeyecektim, ama bu iş böyleydi. "Kõçõnõz donacak bu gece," dedim ayrõlõrken, "yarõn öğleden sonra çölde õsõtõrsõnõz artõk." "Bu soğuk geceyi bir atlattõk mõ tamam," dedi Gene. Kamyon kalabalõkta kendine yol aça aça uzaklaştõ. Bizimkilerin yorgana sarõnmõş bebekler gibi muşambanõn altõndan etrafa bakõnmalarõnõ kimse garipsemedi. Gecenin içinde kaybolup gittiler. 5 Montana Slim'le beraber barlara dalõp çõkmaya başladõk. Yedi dolar kadar param kalmõştõ. Bunun beş dolarõm o gece boktan yere sarõ
çõp savurdum. Önce, kovboy elbiseleri giymiş turistler, petrolcüler ve çiftçilerle birlikte barlarda, kapõ önlerinde, kaldõrõmlarda sürüklendik. Sonra Slim'i bira ve viskiden iyice sersemlemiş vaziyette caddede gezindiği sõrada kõsa süreliğine de olsa ekmeyi başardõm. Slim ilk yudumu alõr almaz gözleri parlayan, hiç tanõmadõğõ insanlara hayatõm anlatmaya başlayan içkicilerdendi. Çili yenen pis bir yere girdim. Garson kõz Meksikalõydõ ve nefisti. Yemeğimi bitirdikten sonra hesap kağõdõnõn arkasõna küçük bir aşk notu yazdõm. Lokantada kimseler yoktu, herkes içki içmeye başka yerlere gitmişti. Kõza kağõdõn arkasõnõ çevirmesini söyledim. Okudu ve gülmeye başladõ. Geceyi benimle yaşaman için neler vermezdim diye küçük bir şiir yazmõştõm. "İsterdim Chiquito, ama erkek arkadaşõmla randevum var." "Atlatamaz mõsõn?" "Hayõr," dedi üzüntüyle. Bunu söyleyiş tarzõ hoşuma gitmişti. "Başka bir zaman yine gelirim," dedim. Kõz da "Ne zaman istersen canõm," dedi. Onu seyretmekten kendimi alamadõğõm için lokantadan ayrõlamõyordum. Bir fincan kahve daha içtim. Sonunda asõk suratlõ erkek arkadaşõ geldi ve işinin ne zaman biteceğini sordu. Kõz bir an önce çõkmak için koşuşturuyordu. Gitme zamanõ gelmişti. Ayrõlõrken kõza gülümsedim. Dõşardaki vahşi eğlence devam ediyordu. Geğiren şişkolar zilzurna sarhoş olmuşlardõ ve eskisinden daha yüksek sesle nara atõyorlardõ. Komikti. Ortalõkta kocaman başlõklõ kõzõlderili reisleri dolaşõyordu, içkili kõrmõzõ suratlarõn arasõnda gerçekten ciddi ve heybetliydiler. Slim ilişti gözüme, yalpalõyordu, yamna gittim. "Montana'ya, Pavv'õma bir kart yazdõm. Bir posta kutusu bulup atabilir misin?" diye sordu. Garip bir ricaydõ. Kartõ verdi ve barõn iki tarafa da açõlan kapõsõndan sendeleye sendeleye geçip içeri girdi. Kartõ alõp yakõndaki posta kutusuna gittim ve şöyle bir göz attõm yazdõklarõna: "Sevgili Paw, çarşambaya evdeyim. Her şey yolunda. Umarõm senin için de öyledir. Richard." Slim hakkõndaki düşüncelerim bir anda değişmişti: babasõna karşõ ne kadar da nazikti! Bara gidip yamna oturdum. Hemen iki kõz ayarladõk: genç, hoş bir sarõşõn ve tombul bir esmer. Budala ve somurtkandõlar, ama biz yine de onlarla yatmak istiyorduk. Kapanmak üzere olan salaş bir gece külü-
büne gittik. İki dolar da orada, onlara iskoç viskisi, kendimize rjõra alarak harcadõm. Sarhoş olmaya başlamõştõm, ama aldõrmõyordum, keyfim yerindeydi. Her şeyimle küçük sarõşõna yönelmiştim. Var gücümle içine girmeyi düşlüyordum. Sarõldõm ona, aklõmdan geçenleri anlatmak istedim. Derken gece kulübü kapandõ ve hep birlikte bakõmsõz, tozlu sokaklarda dolaşmaya başladõk. Başõmõ kaldõrõp gökyüzüne baktõm. O põrõl põrõl, görkemli yõldõzlar hâlâ oradaydõlar, yanõyorlardõ sanki. Kõzlar otobüs garõna gidelim dediler, gittik. Anladõğõm kadarõyla orada kendilerini bekleyen bir denizci vardõ, şişman kõzõn kuzeniydi, arkadaşlarõyla gara gelecekti. "Ne oldu?" diye sordum sarõşõna. Evine gitmek istediğim, Cheyenne'in güneyinden geçen yolda oturduğunu söyledi. "Seni bir otobüse bindireyim," dedim. "Hayõr, otobüs anayolda duruyor, o iğrenç çayõrõ kendi başõma geçmek zorunda kalõrõm yoksa. Bütün öğleden sonra o boktan yere bakõyorum zaten, bir de bu gece yürürken, bakamam." "Ah, dinle, kõr çiçekleri arasõnda güzel bir gezinti yaparõz." "Orada çiçek miçek yok... Ben New York'ta yaşamak istiyorum. Buradan bõktõm artõk. Cheyenne'den başka gidilecek yer yok, Cheyenne'de de hiçbir şey yok." "New York'ta da yok." "Cam cehenneme, evet, yok," dedi dudaklarõm büzerek. Otobüs garõ kapõlara kadar doluydu. Her türlü insan vardõ içerde, otobüs bekliyorlar ya da boş boş dolaşõyorlardõ. Kaya gibi sefrt bakõşlarla etrafõ gözleyen bir sürü kõzõlderili dikkatimi çekti. Kõz beni bõrakõp denizciyle arkadaşlarõnõn yamna gitti. Slim bankõn birinde uyukluyordu, yamna oturdum. Otobüs garlarõnõn zemini ülkenin her yerinde aynõdõr, izmarit ve tükürük dolu, yalnõz otobüs garlarõnda hissedilen bir hüzün verirler insana. Bir an için, dõşarda varolan o çok sevdiğim büyüklük hariç, burasõmn Newark'tan hiç de farklõ olmadõğõm düşündüm. Yolculuğumun kutsallõğõm bozduğum için pişmanlõk duydum: tutumlu olamadõğõm, orada burada oyalamp doğru dürüst eğlenemediğim, şu somurtkan kõza takõlõp bütün paramõ harcadõğõm için. Bu düşünce hasta etti beni. Ne zamandõr uyumuyordum. İnce ince düşünemeyecek, lanetler yağdõramayacak kadar yorgundum, gözlerim kapanõyordu. Bez çantamõ yastõk yapõp, oturdu33
ğum yere kõvnhverdim. İstasyonun ve yürüyen, dikilen yüzlerce insanõn kulağõma rüyada gibi gelen gürültüleri, uğultularõ arasõnda sabah sekize kadar uyumuşum. Korkunç bir baş ağrõsõyla gözümü açtõm. Slim gitmişti. Herhalde Montana'ya. Dõşarõ çõktõm. Ve orada, uzaklarda, maviliğin içinde, ilk defa Rocky dağlarõnõn karlõ tepelerim gördüm. Derin bir soluk aldõm. Hemen Denver'a gitmeliydim. Tost, kahve ve yumurtayla mütevazi bir kahvaltõ yaptõktan sonra anayola çõkmak üzere şehirden ayrõldõm. Vahşi Batõ Festivali devam ediyordu, bir rodeo vardõ, bağõnşmalar ve atlayõp zõplamalar başlamak üzereydi. Rodeo'yu da bõraktõm. Denver'dakilere kavuşmak istiyordum. Tren yolunun üstündeki geçidi aşõp, Denver'a giden iki yolun birbirinden ayrõldõğõ noktadaki kulübelere vardõm. Dağlan görebileyim diye onlara yakõn olan yolu seçtim ve oraya yöneldim. Dağõldõ dağõlacak bir arabayla ülkeyi dolaşõp resim yapan Connecticutlõ genç bir adama otostop yaptõm. Doğudan bir editörün oğlu olduğunu söyleyerek konuşmaya başladõ ve susmak bilmedi. Yükseklik ve akşamki içkiler yüzünden hasta olmuştum. Bir ara az kalsõn çõkarõyordum. Colorado'nun Longmont şehrinde beni indirmesine yakõn, normale döndüm, hatta ona yolculuklanmõ anlatmaya bile başladõm. Bana şans diledi. Longmont şahane bir yerdi. Önüme çõkan ulu yaşlõ ağacõn altõm, benzin istasyonunun yeşil çimenlerinden bir yatak olarak gördüm. İstasyondaki adama orada uyuyup uyuyamayacağõmõ sordum, elbette dedi. Altõma bir yün gömlek yayõp, dirseğimin biri dõşarda, yüzükoyun yattõm. Gözüm sõcak güneşin altõndaki karlõ Rocky dağlarõna takõldõ bir an. Sonra kayõp gittim. İki saat güzel bir uyku çektim, rahatsõz edici tek şey arada bir varlõğõm hissettiren bir Colorado karõncasõ oldu. Colorado'daydõm ya! Düşünmeye devam ettim keyifle. Hey gidi hey! Hey gidi hey! Bu işi beceriyordum! Hayatõmõn doğuda geçen kõsmõna ilişkin karmakarõşõk rüyalarla dolu bir Uyku daha çekip kendime geldim. İstasyondaki erkekler tuvaletinde elimi yüzümü yõkadõktan soma, zinde ve son derece sağlõklõ bir halde, uzun adõmlarla yürümeye koyuldum. Yol üstünde bir lokantadan, acõ acõ yanan mideme iyi gelecek koyu bir muzlu süt aldõm. Tesadüf bu ya, sütü Coloradolu bir fõstõk çõrptõ, üstelik durma-
dan gülümseyerek. Ona minnettar kaldõm, akşam düştüğüm durumu telafi ettiği için. Vay be, dedim kendi kendime, demek Denver böyle olacak. Kõzgõn asfalta çõktõm. Son model bir araba buldum. Kullanan, otuzbeş yaşlarõnda Denverlõ bir işadamõydõ. Yetmişle gidiyorduk. Heyecandan azap çekiyordum adeta: dakikalarõ sayõyor, milleri toplayõp çõkarõyordum. Birazdan, karlõ Estes'in altõnda akõp giden altõn renkli buğday tarlalarõ bitecekti ve eski Denver'õ görecektim. Kendimi bizim takõmla beraber Denver'da bir barda otururken hayal ettim. Onlara yabancõ, pejmürde kõlõklõ, esrarlõ sözcüğü getirmek için kõtayõ boydan boya yürüyerek katetmiş bir ermiş gibi görünecektim, getirdiğim sözcük ise "Vay!" olacaktõ. İşadamõyla uzun uzun, tatlõ tatlõ sohbet ettik. Birbirimize hayatla ilgili planlarõmõzõ anlattõk. Bu arada Denver'õn girişindeki toptancõ meyve dükkanlarõna varmõştõk bile. Fabrika bacalarõ, dumanlar, demiryolu, kõrmõzõ tuğlalõ evler ve uzakta şehir merkezi, gri taş binalar: Denver'daydõm artõk. Adam beni Larimer Caddesinde indirdi. Suratõmda dünyanõn en şeytani sevinç sõrõtõşõ, Larimer Caddesinin ihtiyar serserileri ve asi kovboylarõ arasõnda tökezleye tökezleye yürümeye koyuldum. 6 O günlerde Dean'i şimdiki kadar iyi tanõmõyordum. İlk işim Chad King'i bulmak olmalõydõ. Evine telefon edip annesiyle konuştum. "Hayrola Sal, Denver'da ne arõyorsun?" diye sordu. Chad uzun boylu, zayõf, şansõndõr. Yüzü, tarihöncesi kõzõlderililerine ve antropolojiye duyduğu ilgiye uyan, tuhaf bir büyücü-doktor yüzüdür. Alev gibi saçlarõnõn altõnda burnu hafif kemerli ve pürüzsüz, göz kamaştõrõr. Batõmn, gece kulüplerinde dansetmiş, biraz da futbol oynamõş ağõr toplarõnõn güzelliğine ve zerafetine sahiptir. Konuşurken sesi genzinde titrer. "Sal, ova kõzõlderililerinin sevdiğim yanõ, yüzdükleri kafa derilerinin sayõsõnõ hesaplayõp söyledikten sonra kapõldõklarõ utangaçlõktõ. Ruxton'õn Uzak Batõda Yaşam'mda, yõğõnla kafa derisi yüzmüş olduğu için kulaklarõna kadar kõzaran bir kõzõlderili vardõr ve bu kõzõlderili avdaki basanlarõnõ ovalarda koşarak kutlar. Allah kah-
retsin, içim burkuluyor aklõma geldikçe." Chad'in annesi oğlunu nerde bulabileceğimi söyledi: Denver'õn bu uyku getiren öğlesonrasõnda yerel müzede kõzõlderililerin sepet örme sanatõm araştõrõyormuş. Oraya telefon ettim, bir zamanlar kõ-zõlderili eşyasõ aramak üzere dağlara tõrmandõğõ eski Ford arabasõyla beni almaya geldi. Yüzünde kocaman bir gülümseme ve kõçõnda bir kotla otobüs garõnda bitiverdi. Ben yere, çantamõn üstüne oturmuş, Cheyenne otobüs garõnda tanõştõğõm ve az önce tekrar karşõlaştõğõm denizciyle konuşuyordum. Sarõşõndan ne haber diye sordum laf arasõnda. Cam öyle sõkkõndõ ki cevap vermedi. Chad'in iki kapõlõ küçük otomobiline bindik. İlk işi eyalet binasõndan harita almak olacaktõ, sonra eski bir öğretmenini ziyaret etmesi gerekiyordu, falan filan. Benimse tek istediğim bira içmekti. Zihnimin gerilerinde. o vahşice düşünce vardõ: Dean nerdeydi ve ne yapõyordu? Chad birtakõm saçma sapan şeyler yüzünden Dean'le arkadaşlõğõm kesmişti, nerde olduğunu bile bilmiyordu, "Carlo burada mõ?" "Evet." Ama artõk onunla da görüşmüyordu. Chad King'in grubumuzdan çekilmesinin başlangõcõydõ bu. Öğleden sonra onun evinde kestirebilecektim. Söylediğine göre Tim Gray'in Colfax Bulvarõndaki dairesi beni bekliyordu, Roland Majör da oraya taşõnmõştõ ve birlikte oturmamõzõ öneriyordu. Havada bir komplo kokusu sezmeye başlamõştõm, grubu ikiye bölen bir komplo. Roland Majör, Tim Gray, Chad King ve Ravvlinsler birlik olmuşlar Dean Moriarty'yle Carlo Marx'õ dõşlõyorlardõ. İlginç bir savaşõn ortasõnda kalmõştõm. Bu çekişmenin toplumsal boyutlarõ vardõ. Dean Larimer Caddesinin hep yalpalayarak gezen ayyaşlarõndan birinin oğluymuş, Larimer Caddesi ve çevresinde büyümüş. Daha altõ yaşõndayken babasõ serbest bõrakõlsõn diye mahkemelerde yargõçlara yalvarõp yakarõr ve Larimer'in ara sokaklarõnda dilenip, topladõğõ parayõ, eski bir arkadaşõyla beraber kõrõk şişeler arasõnda onu beklemekte olan babasõna götürürmüş. Büyüyünce Glenarm bilardo salonlarõna takõlmaya başlamõş, adõ Denver'da araba hõrsõzlõğõndan sabõka kayõtlarõna geçince de õslahevine gönderilmiş. Onbir yaşõndan onyedi yaşõna kadar genellikle õslahevindeymiş. Uzmanlõk alam, otomobil çalmak, öğleden somalarõ okuldan çõkan kõzlarõ o arabalarla dağlara götür-
mek, orada becermek, sonra da şehrin herhangi bir oteline kapağõ atõp küvette uyumakmõş. Babasõ önceleri saygõ duyulan çalõşkan bir tenekeciyken zamanla şarapçõ olup çõkmõşmõş, biliyorsunuz şarapçõlõk viski alõşkanlõğõndan da kötüdür, artõk tek faaliyeti yük trenleriyle kõşõn Texas'a gidip yazõn Denver'a dönmekmiş. Dean'in anne bir baba ayrõ erkek kardeşleri vardõ, annesi o küçükken ölmüştü ve kardeşleri hoşlanmazlardõ ondan. Yegane arkadaşlarõ bilardo salonlarõndan tanõdõklarõydõ. Yeni tip bir Amerikalõ azizin inamlmaz enerjisine sahip olan Dean, Carlo ve bilardo salonlarõnda yetişenler, Deriye r'da dönemin yeraltõ canavarlarõydõ. Carlo bunu simgelercesine, Grand Caddesinde bodrum katõnda bir ev tutmuştu. Kaç kere sabahladõk orada. Carlo, Dean, ben, Tom Snark, Ed Dunkel ve Roy Johnson. Ama üçümüz dõşõndakiler sonradan eklendi. Denver'da ilk öğleden sonramõ Chad King'in odasõnda yatarak geçirdim, bu arada Chad kütüphanede çalõştõ, annesi de aşağõ katta ev işi yaptõ. Yüksek ovalara özgü sõcak temmuz günlerinden biriydi. Chad King'in babasõmn buluşu olmasaydõ uyuyamazdõm. Sevimli bir ihtiyardõ Chad King'in babasõ: yetmiş yaşlarõnda, zayõf, dermansõz, yõpranmõş bir adam. Tatlõ bir yavaşlõkla, Kuzey Dakota düzlüklerinde zevk için sopayla çakal kovaladõğõ, eyersiz midillilere bindiği seksenli yõllarõ anlatõrdõ. Hikayelerinin hepsi çok güzeldi. Önce Oklahoma'da bir kasabada öğretmenlik yapmõş, sonra Denver'da alet edavat satõcõlõğõna başlamõş. Caddenin aşağõ kõsmõnda, garajõn üstünde açmõş olduğu yazõhaneyi muhafaza ediyordu hâlâ, üstü kõvrõlõp açõlan eski yazõ masasõyla ve o günlerin heyecanõnõ, hesaplarõnõ taşõyan sayõsõz tozlu kağõtla beraber. Özel bir havalandõrma cihazõ geliştirmişti: pencere çerçevesine alelade bir pervane koyup, võzõldayan bõçaklarõn önündeki halkalarda soğuk su dolaştõrõyordu. Sonuç mükemmeldi, ama yaklaşõk bir metre çapõndaki çevre bölge için, sonra su buhara dönüşüyor ve evin alt katõ her zamanki kadar sõcak oluyordu. Chad'in yatağõ pervanenin hemen altõndaydõ, ben de orada yatõyordum, karşõmda kocaman bir Goethe büstü, gözlerini dikmiş bana bakõyordu. Çabucak dalmõşõm. Yirmi dakika sonra, donarak ölmek üzereyken uyandõm. Bir battaniye bulup örtündüm, ama hâlâ üşüyordum. Sonunda öyle soğuk geldi ki uyuyamayõp alt kata indim. Chad King'in babasõ buluşunun nasõl çalõştõğõnõ sordu.
Çok iyi dedim kendimi tutup. Ondan hoşlanmõştõm. Anõlarõna dalmõştõ adamcağõz. "Vaktiyle leke çõkaran bir madde yapmõştõm, doğudaki büyük firmalar taklit ettiler. Yõllardõr geri almaya çalõşõyorum onu. Keşke iyi bir avukat tutacak param olsa..." Fakat iyi bir avukat tutmak için çok geçti. Hevesi kõrõlmõş, küskün, evinde oturuyordu. Akşam Chad'in amcasõmn dağlarda vurup getirdiği geyikten annesinin pişirdiği nefis bir biftek yedik. İyi ama Dean nerdeydi? 7 Sonraki on gün, W. C. Fields'in dediği gibi "seçkin tehlikelerle dolu" ve çõlgõnca geçti. Roland Major'õn yanõna, Tim Gray'in akrabalarõna ait olan o şõk daireye taşõndõm. Ayrõ odalarõmõz, buzluğu yiyecek dolu küçük bir mutfağõmõz ve kocaman bir oturma odamõz vardõ. Majör ipek robdöşambõnyla, son Hemingwayvari hikayesini kaleme alõyordu o odada. Kõrmõzõ suratlõ, tõknaz bir barut fõçõsõydõ Majör, her şeyden nefret ederdi, ama gece olup da gerçek hayatõn hoş yönleriyle karşõlaşõnca yüzünde dünyamn en tatlõ, en sõcak gülümsemesi belirirdi. O robdöşambõnyla iskemlesinde otururken ben, sadece pantalon giymiş olarak, kalõn yumuşak halõnõn üstünde oradan oraya atlardõm. Majör kõsa bir süre önce, hayatõnda ilk defa Den-ver'a gelen bir adam üzerine bir hikaye yazmõştõ. Adõ PhiPdi adamõn. Sam diye, esrarlõ ve sessiz bir yol arkadaşõ vardõ. Phil Den-ver'da dolaşmaya çõkar ve iddialõ tiplerle muhatap olur. Otel odasõna dönünce sõkõntõlõ bir tavõrla "Sam, burada da onlardan var," der. Bu sõrada Sam hüzünlü hüzünlü camdan dõşarõ bakmaktadõr. "Evet, biliyorum," diye cevap verir. Burada anlatõlmak istenen, Sam'in bunu bilmesi için dõşarõ çõkõp böyle bir şey yaşamak zorunda olmamasõydõ. İddialõ tipler Amerika'nõn her yerinde vardõ ve onun kamm emiyorlardõ. Major'la canciğer dost olmuştuk. Benim bu tip insanlarla taban tabana zõt olduğum kanõsõndaydõ. O da Hemingway gibi iyi şaraptan hoşlanõyordu. İkide birde son Fransa gezisini yadedip, "Sal, benimle Bask ülkesinde, yükseklerde, bir şişe soğuk Poignon Dixneuf le oturmuş olsaydõn, hayatta yük vagonlarõndan başka şeyler de olduğunu anlardõn," diyordu. 38
"Zaten anlõyorum. Yük vagonlarõ hoşuma gidiyor sadece. Üstlerinde yazan Missouri Pacific, Great Northern, Rock Island Line gibi isimleri okumayõ seviyorum. Otostopla buraya gelirken olardan bir anlatsam sana..." Rawlinsler birkaç blok ötede oturuyorlardõ. Şirin bir aileydiler: kimsenin uğramadõğõ bir kasabadaki eski bir otelin hissedarlarõndan genç bir anne, beş oğlan, iki de kõz. Evin asi oğlam Ray Raw-lins'ti, Tim Gray'in çocukluk arkadaşõ. Çõğlõklar atarak beni almaya geldi, hemen kaynaştõk, çõkõp Colfax barlarõnda içtik. Kõz kardeşlerinden Babe nefis bir sarõşõndõ: tenis oynayan, sörf yapan batõlõ bir bebek. Tim Gray'in dalgasõydõ. Denver'da geçici olarak bulunduğunu söyleyen ve kaldõğõ evde de misafir gibi davranan Majör ise Tim Gray'in kõz kardeşi Betty'yle çõkõyordu. Sevgilisi olmayan bir tek ben vardõm. Önüme gelene "Deannerde?" diye soruyordum. Bilmediklerini söylüyorlardõ gülümseyerek. Sonunda bir gelişme oldu. Telefon çaldõ. Arayan Carlo Marx'tõ. Bana bodrum katõndaki dairesinin adresini verdi. "Ne yapõyorsun Denver'da? Demek istediğim, ne yapõyorsun? Neler oluyor?" diye sordum. "Anlatõrõm, sabret biraz." Koşa koşa gittim Carlo'yu görmeye. Geceleri May'in marketinde çalõşõyormuş. Kaçõk Ray Rawlins bardan arayõp bir arkadaşõmõz öldü diye marketin kapõcõlarõm Carlo'nun peşine salmõş, Carlo ölenin ben olduğumu sanõnca da, "Sal Denver'da," deyip ona adresimi ve telefonumu vermiş. "Peki Dean nerde?" "Denver'da. Bõrak da anlatayõm." Ve Dean'in aynõ anda iki kõzõ birden idare ettiğini, birinin eski karõsõ Marylou olduğunu ve De-an'i her gün bir otel odasõnda beklediğini, öbürünün ise Camille diye yeni bir kõz olduğunu ve onun da Dean'i her gün bir otel odasõnda beklediğini söyledi. "İkisinden de kurtulunca, bitmemiş işimizi tamamlamak üzere bana koşuyor." "Ne işi bu?" "Dean'le harika bir döneme girdik. Kafamõzdan geçen her şeyi tam bir dürüstlük ve bütünlükle birbirimize iletmeye çalõşõyoruz. Bunun için benzedrin içmemiz gerekiyor. Yüzlerimiz birbirine dönük,
39
bağdaş kurup yatağa oturuyoruz. Sonunda Dean'e istediği her şeyi yapabileceği fikrini aşõladõm. Denver'õn belediye başkam olabilir, milyoner bir kadõnla evlenebilir, Rimbaud'dan sonra dünyanõn en büyük şairi olabilir. Fakat o hâlâ kalitesiz otomobil yarõşlarõm izlemeye gidiyor. Ben de onunla gidiyorum. Atlõyor, zõplõyor, bağõnyor, çağõrõyor. Bilirsin, deli olur böyle şeylere," Sonra bir "Hõmm" çekti ve düşüncelere daldõ. "Program nedir?" diye sordum. Dean'in hayatõnda hep bir program olurdu. "Program şöyle: Yarõm saat önce işten geldim. Bu dakikalarda Dean otelde Marylou'yla işe girişmiş olur, ben de üstümü değiştiriyor olurum. Soma Dean, hop, Marylou'dan Camille'e geçer. Ne olup bittiğim ikisi de anlamaz tabii. Camille'le bir kere yatar, benim birbuçukta orada olacağõmõ düşünerek. Soma beraber çõkarõz. Bunun için önce, bana şimdiden diş bileyen Camille'den özür dilemesi gerekir. Ve nihayet, sabah altõlara kadar konuşmak üzere buraya geliriz. Genelde daha uzun sürüyor, ama artõk karmaşõklaşmaya başladõ bu iş, hem çocuğun zamanõ da yok. Altõda Marylou'ya geri gidiyor. Yarõn bütün gün boşanma kağõtlarõnõn peşinde koşturacak. Marylou tam bir baş belasõ, ille de yatmak istiyor Dean'le, onu sevdiğini söylüyor. Camille de öyle." Soma Dean'le Camille'in nasõl tanõştõklarõnõ anlattõ. Bilardo salonundan yetişme Roy Johnson kõzõ barõn birinde bulup otele götür müşmüş. Gururu duygularõna baskõn çõkõnca, bütün arkadaşlarõm otele çağõrmõş kõzõ görsünler diye. Hep birlikte Camille'in etrafõm sanp konuşmaya başlamõşlar. Dean bu süre içinde pencereden dõşarõ bakmõş õsrarla. Ve herkes gittikten sonra kõza dönüp kolunu göstererek parmaklarõyla dört işareti yapmõş (saat dörtte geleceğim anlamõnda) ve çõkmõş. Kapõ saat üçte Roy Johnson'a açõlmamõş, dörtte Dean'e açõlmõş. Bu çatlak herifi görmek için daha fazla bekleyemezdim. Hem bana birini ayarlayacağõna söz vermişti, Denver'daki bütün kõzlarõ tamyordu. Denver gecesinde kargacõk burgacõk sokaklarda yürümeye başladõk Carlo'yla. Hava yumuşak, yõldõzlar güzel mi güzeldi. Parke taşlõ dar yollar öyle şeyler vaadediyorlardõ ki, bir an kendimi rüyada gibi hissettim. Az soma, bir odasõnda Dean'le Camille'in güreşmek-
te olduklarõ pansiyona vardõk. Ahşap garajlarõn ve çitlere yapõşmõş yaşlõ ağaçlarõn çevrelediği, kõrmõzõ tuğlalõ, eski bir binaydõ. Halõ kaplõ merdivenlerden yukarõ çõktõk. Carlo kapõyõ çaldõ ve hõzla geri çekilip kayboldu. Camille'e görünmek istemiyordu. Ben bekledim. Dean anadan doğma kapõyõ açtõ. Yatakta esmer bir dilber gördüm: siyah dantelli, kaymak gibi bir but, tatlõ bir merakla bakan gözler. "Aaa! Sa-a-al!" dedi Dean. "Evet, geldin demek, tabii, geldin ya, seni bunak piçkurusu, bize döndün işte, evet, şimdi şey yapmalõyõz, evet, hemen, şey, gerçekten, Camille, biz şimdi..." Camille'in etrafõnda dönmeye başladõ. "Sal geldi, New Yor-r-k'tan eski bir ah-babõmdõr, bu Denver'da ilk gecesi, çõkõp ona bir kõz bulmamõz lazõm derhal." "Ne zaman dönersin peki?" "Şu anda saat (saatine bakarak) biri tam ondört geçiyor. Üçü tam ondört geçe dönerim, o hayal gibi anlar için yavrum, o doyumsuz anlar için. Sonra, hani sana söylemiştim ve sen de tamam demiştin ya, şu kağõtlar konusunda bizim tek bacaklõ avukatla görüşmeye gideceğim, gece vakti, garip, ama açõklamõştõm sana." (Hâlâ dõşar-da saklanmakta olan Cario'yla randevusunu kastediyordu.) "Şimdi toparlanõp pantalonumu giymeli ve dõşardaki hayata dönmeliyim, caddelere vesaire. Kararlaştõrdõğõmõz gibi. Şu anda saat bir onbeş. Zaman nasõl da akõp gidiyor..." "Tamam Dean, ama lütfen geç kalma, üçte gel." "Söylediğim gibi hayatõm, ama unutma, üçte değil, üç ondörtte. Kalplerimizin en derin, en harika noktalarõyla da anlaştõk mõ?" Sonra eğilip onu birkaç kez öptü. Duvarda Dean'in Camille tarafõndan çizilmiş çõplak bir resmi asõlõydõ, o iri tokmağõyla. Etkilenmiştim doğrusu. Her şey öyle deliceydi ki... Kendimizi geceye attõk. Carlo dõşarda katõldõ bize. Meksika kasabalarõnõ andõran Denver'õn göbeğinde, ömrümde gördüğüm en dar, en garip, en çarpõk sokakta yürümeye başladõk. Uykulu sessizlikte bağõra bağõra konuşuyorduk. "Sal, şu anda seni bekleyen bir kõz var," dedi Dean ve saatine bakarak ekledi: "İşten çõkmõşsa tabii. Bir garson kõz, Rita Bettencourt, hoş bir yavru, yalnõz bazõ cinsel sorunlar yüzünden kafasõ karõşõk, ben düzeltmeye çalõştõm ama olmadõ, sanõrõm sen halledebilirsin, seni moruk tilki seni. Önce ora-
ya gideceğiz. Bira götürelim, ama gerek yok, onlarda bulunuyordu." Avcunu yumrukladõ. "Bu gece kõz kardeşi Mary'yle de ilgilenmem lazõm." "Ne?" dedi Carlo. "Ben oturup konuşacağõmõzõ sanõyordum." "Evet, tabii, ama daha sonra." "Ah bu Denver sõkõntõsõ!" diye bağõrdõ Carlo göğe doğru. "Dünyanõn en sevimli, en hoş a-da-mõ, sence de öyle değil mi?" dedi Dean kaburga kemiklerimi yumrukluyarak. "Şuna bak, şuna bak!" Carlo, onu New York'un bilumum yerlerinde defalarca yaparken seyrettiğim maymun dansõna başlamõştõ hayatõn sokaklarõnda. "Lanet olsun, Denver'da ne işimiz var peki?" demekten başka bir şey gelmezdi elimden. "Sal, sana nerde iş bulacağõmõ biliyorum, yarõn gideriz," dedi Dean işadamõ edasõyla. "Marylou'dan ayrõlõr ayrõlmaz size gelirim, Majör'a bir merhaba dedikten sonra seni tramvayla Camargo marketlerine götürürüm (anasõnõ satayõm, bir arabam olamadõ). Hemen çalõşmaya başlayõp cumaya çekini alõrsõn. Hepimiz sõfõrõ tüketmiş durumdayõz. Haftalardõr çalõşacak zaman bulamõyorum. Cuma akşamõ mini oto yarõşlarõna gitmeliyiz, tabii yalnõz üçümüz, yani eski üçlü, Carlo, Dean ve Sal. Şehirde tanõdõğõm bir adam var, bize bir yarõş ayarlamasõnõ isteyebilirim ondan..." Böyle böyle, gecenin içinde ilerledik. Garson kõzlarõn evine geldik. Benimki hâlâ işteydi, Dean'in istediği ise içerde. Divana oturduk. O saatlerde Ray Rawlins'i arayacaktõm. Aradõm. Hemen oraya geldi. Kapõda gömleğim, iç gömleğini çõkardõ ve hiç tanõmadõğõ Mary Bettencourt'u kucakladõ. Şişeler yerlerde yuvarlanmaya başlamõştõ. Derken saat üç oldu. Dean Camille'le geçireceği hayal gibi saati düşünerek fõrladõ ve tam zamanõnda döndü. Bu arada öteki kõz kardeş de ortaya çõkmõştõ. Şimdi bir araba lazõmdõ işte. Çok da gürültü yapõyorduk. Ray Rawlins arabasõ olan bir arkadaşõm çağõrdõ. Hemen geldi çocuk. Arabaya doluştuk. Carlo arkada Dean'le planladõğõ konuşmayõ yapmaya çalõşõyordu ama müthiş bir kargaşa vardõ. "Hadi benim eve gidelim!" diye bağõrdõm. Gittik. Araba durur durmaz atlayõp çimenlerde amuda kalktõm. Bütün anahtarlarõm döküldü ve bir daha da kavuşamadõm onlara. Çõğlõklar atarak eve koştuk. Roland Majör ipek robdöşambõ42
rõyla kapõda dikiliyordu. Yolumuzu kesti. "Tim Gray'in evine bu şekilde girmenize izin veremem!" "Ne?" diye bağõrdõk hep bir ağõzdan. Bir patõrtõdõr başlamõştõ. Rawlins garson kõzlardan biriyle çimenlerde yuvarlanõyordu. Majör bizi içeri sokmayacaktõ. Tim Gray'i arayõp izin alalõm, hatta partimize onu da davet edelim dedik. Fakat nedense, Denver'õn merkezinde biryerlere takõlmak üzere geri döndük. Bir süre soma kendimi caddede yalmz ve beş parasõz dikilirken buldum. Son dolarõm da gitmişti. Colfax'e, rahat yatağõma ulaşabilmek için beş mil taban teptim. Majör beni içeri aldõ. Acaba Dean'le Carlo o içten sohbetlerini yapabilmişler miydi? Daha soma öğrenecektim. Denver'da geceler soğuk oluyordu, kütük gibi uyumuşum.
8 Herkes dağlara büyük bir gezi yapmayõ düşlüyordu. Planlar, sabah işleri karõştõran bir telefonla başladõ. Arayan, yol arkadaşõm Eddie'ydi. Şans işte, ona saymõş olduğum isimlerin bir kõsmõm hatõrlayõp izimi bulmuştu. Artõk gömleğimi geri alabilirdim. Kõz arkadaşõyla beraber Colfax dõşõnda bir evde kalõyormuş. Nerde iş bulabileceği konusunda bir fikrim olup olmadõğõnõ soruyordu. Gel dedim, De-an'in yardõmõ dokunabilir diye düşünerek. Biz Major'la ayaküstü kahvaltõ ederken Dean geldi. Acelesi vardõ, oturmadõ bile. "Çok meşgulüm bugün, seni Camargo'ya götürecek vaktim bile yok aslõnda, hadi hemen gidelim." "Yol arkadaşõm Eddie'yi bekleyelim." Majör bizim telaşõmõza bakõp eğleniyordu. Denver'a sakin sakin oturup hikaye yazmaya gelmişti. Dean'e aşõrõ hürmetkar davranõyordu, ama Dean'in aldõrdõğõ yoktu. "Moriarty, duyduğuma göre aym anda üç kõzla birden yatõyormuşsun, nasõl oluyor bu?" Dean halõnõn üstünde ayaklarõm sürüyerek "Oh evet,'oh evet, şeklinde oluyor," deyip saatine baktõ. Majör burnunu çekti. Kendimi Dean'in peşisõra sürüklenen bir koyun gibi hissediyorum. Majör onun ahmağõn teki olduğunu iddia ediyordu. Tabii ki değildi. Bunu herkese kanõtlaAT.
mak istiyordum, nasõl kanõtlayacaksam. Eddie'yle buluştuk. Dean onu da önemsemedi. Sõcak Denver öğlesonrasõnda hep birlikte tramvaya binip iş bulmaya gittik. Çalõşmanõn düşüncesinden bile nefret ediyordum. Eddie her zamanki gibi yol boyunca konuştu durdu. Marketlerin orada ikimize de iş verecek bir adam bulduk. İş sabah dörtte başlayõp akşamüstü altõda bitiyordu. Adam "Çalõşmayõ seven çocuklarõ severim," dedi. "Aradõğõnõz adamlarõ buldunuz," diye cevap verdi Eddie, ama ben pek emin değilim, en azõndan kendi adõma. "Uyumam," diye karar verdim içimden. Yapacak başka bir dolu ilginç şey vardõ. Ertesi sabah Eddie gitti, ben gitmedim. Bir yatağõm vardõ ve Majör buzluğu hiç boş bõrakmõyordu. Ben de karşõlõğõnda yemekleri pişirip bulaşõklarõ yõkõyordum. Bu arada her şeyden de haberim oluyordu. Bir gece Rawlinsler'de büyük bir parti verdik. Anne Ravvlins seyahatteydi. Ray Ravvlins tanõdõğõ herkesi çağõrõp, gelirken viski getirilmesini şart koştu. Sonra, davet edilecek kõzlar için adres defterini taradõ. Konuşmalarõn çoğunu bana yaptõrdõ. Yõğõnla kõz geldi partiye. Dean ne alemdeydi, merak ediyordum, Carlo'ya telefon ettim ve sabah üçte onda olacağõnõ öğrendim. Partiden sonra oraya gittim. Carlo'nun dairesi, Grant Caddesinde bir kilisenin yânõnda, kõrmõzõ kiremitli, eski, büyük bir apartmanõn bodrum katõndaydõ. Dar bir geçitten geçip birkaç taş basamak indikten sonra eski bir kapõdan mahzen gibi bir yere giriyor ve bir süre ilerliyordunuz, sonunda karşõnõza Carlo'nun tahta kapõsõ çõkõyordu. İçersi sanki bir Rus azizinin odasõydõ: bir yatak, yanan bir mum, rutubetli duvarlar ve daha iyisini bulamadõğõ için kendisinin yapmõş olduğu komik bir ikon. Bana bir şiirini okudu "Denver Sõkõntõsõ" diye. Sabah uyanõnca hücresinden, sokakta "bayağõ güvercinler"in gevezelik edip saçma sapan şeylere güldüklerini duyuyor, dallarda "hüzünlü bülbüller"in durmadan kafa salladõklarõnõ görüyordu, bu bülbüller annesini hatõrlatõyorlardõ ona. Batõda uzanan, şehrin her yerinden seyredebildiğimiz o muhteşem Rocky dağlarõ, "mukavva" gibiydiler. Evren, çõlgõn, horoz gözlü ve son derece acayipti. Dean, õstõrabõm cinsel organõnda taşõyan bir "gökkuşağõ çocuğü'ydu ya da "pencere camõna yapõşmõş balonlu çikleti çõkarmak zorunda olan Oedipus Eddie". Carlo'nun
bir de günlüğü vardõ: bodrumunda otururken gündelik olaylarõ, yani Dean'in yaptõğõ, söylediği her şeyi bu muazzam günlüğe kaydediyordu. Dean program uyarõnca Carlo'ya geldi. "Her şey tamam," diye haber verdi. "Marylou'dan ayrõlõp Camille'le evleneceğim. San .Francisco'ya yerleşeceğiz. Ama sen ve ben, sevgili Carlo, beraber Texas'a gidip Old Bull Lee'yi bulduktan sonra yapacağõz bunu. Hiç karşõlaşmadõğõm, ama ikinizden de hakkõnda çok şey dinlediğim o kayõp delikanlõyõ bulduktan sonra." Ardõndan işe giriştiler. Yatağõn üstüne bağdaş kurup gözlerini birbirlerine diktiler. Ben de yakõndaki bir iskemleye yayõlõp seyretmeye başladõm. Ortaya bir fikir atõp tartõşmaya koyuldular. Sonra olaylarõn akõşõ içinde unutulmuş soyut bir noktayõ birbirlerine hatõrlattõlar. Dean özür diledi ve hatasõnõ telafi etme vaadinde bulundu örneklerle. "Wazee'den geçerken tam senin õvõr zõvõr şeylere olan delice merakõn konusunda neler hissettiğimi anlatacaktõm ki sen o bolparitalonlu yaşlõ serseriyi gösterip tõpkõ babam diye bağõrdõn, hatõrlõyor musun?" dedi Carlo. "Evet, evet, hatõrlõyorum tabii, sadece o değil, ben başlattõm, sana anlatmam gereken vahşice bir şey, unutmuşum, hatõrlattõğõn iyi. oldu..." Böylece ortaya iki konu daha çõktõ ve onlarõ ele aldõlar. Sonra Carlo Dean'e, dürüst olup olmadõğõnõ, özellikle de ona yönelik derinlemesine bir dürüstlük taşõyõp taşõmadõğõm sordu. "Neden bu konuyu açtõn gene?" "Bilmek istediğim son bir şey var..." "İyi ama... Salağõm, oturmuş bizi dinliyorsun... Sal'a soralõm. Bakalõm ne diyecek?" "Son şey ulaşamayacağõmõz şeydir Carlo. O son şeye kimse erişemez. Onu ilk ve son olarak yakalama umuduyla yaşamayõ sürdürürüz," dedim. "Hayõr, hayõr, hepsi zõrva söylediklerinin. Wolfçu romantizm modasõ!" dedi Carlo. "Benim kastettiğim öyle bir şey değildi kesinlikle. Ama bõrakalõm Sal kendisi karar versin. Aslõnda orada oturup bizi anlamaya çalõşmasõnda bir asalet yok mu Carlo? Deli oğlan ülkeyi aşõp geldi.
Moruk Sal konuşmayacak, konuşmayacak," dedi Dean. "Konuşmayacağõmõ falan söylemiyorum," diyerek karşõ çõktõm. 'Sizin ne yapmaya çalõştõğõnõzõ, nereye varmak istediğinizi hâlâ anlayabilmiş değilim. Ama bu işin herkese ağõr geleceği belli." "Ağzõndan çõkan her söz olumsuz." "Peki ne yapmaya çalõşõyorsunuz?" "Söyle ona." "Hayõr, sen söyle." "Söyleyecek bir şey yok ki," diyerek güldüm. Carlo'nun şapkasõnõ takõp gözlerime kadar indirdim ve "Uyumak istiyorum," dedim. "Zavallõ Sal, hep uyumak ister zaten." Sesimi çõkarmadõm. Tekrar başladõlar. "Kõzarmõş tavuk bifteklerinin parasõm ödemek için borç alõrken..." "Hayõr oğlum, çiliydi o! Teksas Yõldõzõ'nõ hatõrlamadõn mõ?" "Hayallah, salõ günüyle karõştõrdõm. Neyse, parayõ alõrken dedin ki, dinle bak, dedin ki, Carlo bu son, artõk hiçbir şeyi sana zorla kabul ettirmeye çalõşmayacağõm. Sanki, yani gerçekten, artõk beni hiçbir şeye zorlamayacağõna inandõğõmõ düşündün." "Hayõr, hayõr, öyle düşünmedim. Sevgili dostum, şimdi istersen asõl konumuza, Marylou'nun odada ağladõğõ geceye dönelim. Sana bakõp, kurmaca olduğunu ama bir amaca hizmet ettiğini senin de bildiğin o abartõlõ kibar ses tonunu kullanarak, yani rol yaparak ima ettiğim şey... ama dur, öyle değil..." "Tabii ki öyle değil! Çünkü unutuyorsun! Tamam, seni suçlamaktan vazgeçiyorum. Söylediğim söz evetti..." Bütün gece buna benzer şeyler konuştular. Gün õşõrken kulak verdim, sabahki son meseleyi halletmeye çalõşõyorlardõ. "Sana, Marylou yüzünden, yani sabah saat onda onu göreceğim için uyumam lazõm, derken, senin uykunun gereksizliği hakkõnda söylemiş olduğun şeylere itiraz etmiyordum. Sadece, dikkat et, gayet basit, açõk ve kesin, uyumak zorundayõm, diyordum. Baksana oğlum, gözlerim kapamyor, yamyor, acõyor, yorgun, isyan ediyor..." "Ah yavrum," dedi Carlo. "Uyumamõz lazõm artõk. Motorlarõ durduralõm." Sesinin en yüksek perdesiyle "Motorlarõ durduramazsõn!" diye bağõrdõ Carlo. İlk kuşlar ötmeye başlamõştõ.
"Şimdi elimi kaldõracağõm ve konuşmayõ keseceğiz," dedi Dean, "lamõ cimi yok, ikimiz de görüyoruz, konuşmayõ bõrakõp uyumamõz şart." "Motorlarõ durduramazsõn böyle." "Durdurun şu motorlarõ," diye araya girdim. İkisi de bana baktõ. "Hep uyanõktõ, bizi dinliyordu. Eee, ne diyorsun Sal?" Onlarõ eğ1 lenceli manyaklar olarak gördüğümü ve konuşmalarõnõ, Berthoud geçidinin tepesine kadar erişen gövdesine rağmen dünyanõn en hassas ölçüm aleti olan bir saatin işleyişini adõm adõm izler gibi, bütün gece kulak kesilerek dinlediğimi söyledim. Gülümsediler. Parmağõmõ sallayarak "Böyle devam ederseniz ikiniz de kafayõ üşütürsünüz, ama vazgeçmeyeceğiz diyorsamz, bari neler olduğunu bileyim." Çõkõp bir tramvaya bindim eve gitmek üzere. Carlo Manc'õn mukavva dağlarõ, o koskocaman güneş doğudaki düzlüklerden yükseldikçe kõzarõyordu. 9 Akşam, dağlara yapacağõmõz gezinin hazõrlõklarõna daldõm. De-an'le Carlo'yu tam beş gün görmeyecektim. Babe Rawlins haftaso-nu için patronunun arabasõm almõştõ. Elbiselerimizi arabamn camlarõna astõk ve Central City'ye doğru yola koyulduk. Arabayõ Ray Rawlins kullanõyordu, Tim Gray arkaya, Babe öne oturmuştu. Rocky dağlarõnõn iç kõsõmlarõm ilk görüşümdü bu. Central City, bir zamanlar "Dünyanõn En Zengin Mil Karesi" adõyla amlan, kocamõş şahinlerin tepelerde aylak aylak gezerken sahici bir gümüş katmam bulduklarõ eski bir maden kasabasõydõ. Adamlar bir gecede zengin olmuşlar ve dik yamaca inşa edilmiş kulübelerinin arasõna küçük, güzel bir opera binasõ yaptõrmõşlardõ. Lillian Russell da gelmişti buraya, Avrupalõ opera yõldõzlan da. Fakat somalarõ şehir õssõzlaşmõş ve yeni batõmn enerjik Ticaret Odasõ tipleri bölgeyi yeniden canlandõrmaya karar verene kadar da öyle kalmõştõ. Canlanma döneminde yenilenen opera binasõnda artõk her yaz Metropolitan yõldõzlan oluyordu. Şahane bir tatil yeriydi burasõ. Her taraftan turist yağõyordu, etrafta Hollyvvood yõldõzlarõm görmek bile mümkündü. Dağlara
õrmandõkça dar sokaklarõn cakalõ turistlerle dolup taştõğõm farket-ik. Majör'm Sam'ini düşündüm bir an. Majör haklõydõ. Geziye o la katõlmõştõ. Herkese toplumsal gülücüğünden yolluyor, her şeye >üyük bir içtenlikle ah, oh diyerek tezahürat yapõyordu. "Sal!" diye laykõrdõ bir defasõnda, kolumu sõmsõkõ kavrayarak. "Şu eski kasaba-ra bir bak! Bundan yüz yõl, ne yüz yõlõ, seksen ya da altmõş yõl önce õasõl bir yermiş, düşünsene! Operalarõ bile varmõş!" Karakterlerinden birini taklit ederek "Evet, ama onlar burada," liye cevap verdim. "Alçaklar!" diye küfretti. Ama soma Betty Gray'i koluna takõp ^ğlencesine daldõ gitti. Babe Rawlins girişimci bir sarõşõndõ. Kasabamn sõnõrõnda, grubun erkeklerinin haftasonu boyunca kalabilecekleri eski bir maden-;i evi biliyordu. Yapacağõmõz tek şey evi silip süpürmekti. Orada 3Üyük partiler bile verebilirdik. Her tarafõ iki parmak tozla kaplõ esri bir kulübeydi, önde bir verandasõ, arkada da bir kuyusu vardõ, rim Gray ile Ray Ravvlins kollarõ sõvayõp temizliğe giriştiler. Öğle-iensonranõn tamamõm, akşamõn da bir bölümünü aldõ bu iş. Ama yanlarõnda bir kasa bira duruyordu ve her şey yolundaydõ. Bana gelince, o öğledensonra Babe'i koluma takõp operaya konuk olma programõ yaptõm. Tim'in takõm elbiselerinden birini giydim. Birkaç gün önce Denver'a serseri gibi gelmiştim. Şimdi ise, üstümde jilet gibi bir takõm elbise, kolumda güzel ve şõk bir sarõşõn, lobide avizelerin altõna dikilmiş, önemli kişileri selamlõyor, hoşbeş ediyordum. Mississippi Gene beni böyle görse ne derdi acaba? Sahnelenen opera Fidelio'ydu. "Ne kasvet!" diye haykõrõyordu bariton, inleyen bir taşõn altõndaki zindandan. Bir ah çektim. Ben de hayatõ böyle görüyordum. Eserden o kadar etkilendim ki, bir süre için, yaşadõğõm hayatõn çõlgõnlõğõm unutup Beethoven'in kederli seslerinde ve hikayesinin zengin Rembrandt renklerinde kayboldum. Dõşarda Denver D. Doll "Eee Sal, bu yõlki gösteriyi nasõl buldun?" diye sordu gururla. Operayla bağlantõsõ vardõ. "Ne kasvet! Ne kasvet!" dedim. "Tek kelimeyle muhteşem." O resmi havasõyla "Şimdi de sanatçõlarla tanõşmaksõn," diye ekledi, ama neyse ki başka şeylerin telaşõ içinde söylediğini unuttu ve gitti.
Babe'le madenci kulübesine döndük. Elbiselerimi çõkarõp temizlik yapanlara katõldõm. Korkunç bir işti. Roland Majör, temizliği bitmiş olan ön odamn ortasõnda gamsõz gamsõz oturuyordu. Önünde ufak bir masa vardõ, üstünde de birasõyla bardağõ. Biz süpürgeler ve kovalarla koşuştururken "Ah, bir gün gelip benimle Cinzano içseniz ve Bandol müzisyenlerini dinleseniz, yaşadõğõnõzõ anlarsõnõz. Yazlarõ Normandiya, tahta pabuçlar, o eski güzel Calvados," diyordu. Bir ara "Hadi Sam," diye seslendi görünmez yoldaşõna, "bir şişe şarap çõkar sudan, bakalõm biz balõk tutarken ne kadar soğumuş." Tamamen Hemingvvay'dendi bu. Sokaktan geçen kõzlara seslendik. "Gelip şu fakirhanenin temizliğine yardõm etsenize, akşamki partiye herkes davetli," didik. Kabul ettiler. Bizim için çalõşan kalabalõk bir ekip oluşmuştu. En son, opera korosundan şarkõcõlar, çoğu yeniyetme, kapõmõzõ çalõp işe sarõldõlar. Güneş batmõştõ. Temizlik bitince Tim, Ravvlins ve ben büyük geceye hazõrlõk olsun diye kendimize bir kõyak çekmeye karar verdik. Opera sanatçõlarõnõn kaldõğõ pansiyona gittik. Gecenin içinde, akşam gösterisinin başladõğõna işaret eden sesler duyuyorduk. "Tamam işte," dedi Rawlins, "şimdi şu ustura ve havlulardan birer tane kapõp kendimize çekidüzen vereceğiz," ve yammõza saç fõrçalan, kolonyalar, traş losyonlarõ da alõp doğru banyoya girdik. Şarkõlar söyleyerek yõkandõk. "Ne hoş değil mi?" deyip duruyordu Tim Gray. "Opera yõldõzlarõnõn banyolarõm, havlularõnõ, traş losyonlarõm, elektrikli traş makinalarõ-m kullanmak..." Harika bir geceydi. Central City deniz seviyesinden iki mil kadar yükseğe kurulmuştu, bu yükseklikte önce sarhoş oluyor, sonra bitap düşüyor ve ruhunuzda bir ateş hissediyordunuz. Dar ve karanlõk sokaktan aşağõya, opera binasõmn õşõklarõna doğru ilerleyip sağa döndük.'Kapõlarõ çift kepenkli birkaç eski bar çõktõ karşõmõza. Turistlerin çoğu operadaydõ. Büyük biralarla açõlõşõ yaptõk. İçerde bir otomatik piyano vardõ. Arka kapõdan, üstlerine ayõşõğõ vurmuş dağlar görünüyordu. Bir keyif nidasõ koyuverdim. Gece başlamõştõ. Kulübemize koştuk hemen. Büyük partinin hazõrlõklarõ tamamlanmõştõ. Kõzlar, Babe ile Betty, bezelye ve sosisten hafif bir yemek hazõrlamõşlardõ. Dansedip bira içtik biraz. Opera biter bitmez, genç
kõzlardan oluşan büyük bir kalabalõk doldu eve. Rawlins, Tim ve ben yalanõp duruyorduk. Birer kõz kapõp dansa başladõk. Evde adõm atacak yer kalmamõştõ. Gelen, içkisini de getiriyordu. Barlar kapanmadan dõşarõ fõrladõk ve koşarak geri döndük. Gece giderek çõlgõn-laşõyordu. Keşke Dean'le Carlo da olsaydõ dedim kendi kendime, ama sonra onlarõn bu ortama ayak uyduramayõp mutsuz olacaklarõnõ düşündüm. Zindan taşlarõnõn, kasvetin adamõydõ onlar: Amerika'nõn, yeraltõndan çõkmõş son moda sefil insanlarõ, yavaş yavaş benim de karõştõğõm yeni bir asi kuşak. Derken korodaki çocuklar gözüktü. "Tatlõ Adeline" sarkõşõm söylediler. *Birayõ uzatsana", "Hayrola, suratõn pek asõk?" gibi laflarõ da şarkõlaştõrõyor, arada "Fi-de-lio!" diye uzun bariton inlemeler koyuveriyorlardõ. "Yazõk bana, bu ne kasvet!" diye bir şarkõ söyledim ben de. Kõzlar müthişti. Birlikte arka bahçeye çõkõyor, öpüşüp koklaşõyorduk. Temizlenmemiş odalarda yataklar vardõ. Ben bir tanesiyle bu yataklardan birine oturmuş konuşurken operamn yer göstericileri güruh halinde kulübeye daldõlar ve merhaba bile demeden kõzlara saldõrdõlar. Bu sarhoş, savruk ve heyecanlõ yeniyetmeler yüzünden partimiz piç oldu. Beş dakika içinde kavalyesiz kõzlarõn hepsi dağõldõ ve büyük bir dayanõşma partisi şeklinde süren eğlencemiz, bira şişesi şangõrtõlanyla, gümbürtülerle son buldu. Ray ve Tim'le beraber barlara takõlmaya karar verdik. Majör gitmişti, Babe ile Betty de gitmişti. Yalpalaya yalpalaya geceye daldõk. Operamn kalabalõğõ barlarõn duvarlan arasõna sõkõşõp kalmõştõ. Majör kafalarõn üstünden bağõrõyordu. Hõrslõ Denver D. Doll, gözünde gözlükleri, herkesle el sõkõşõyor, "İyi günler, nasõlsõnõz?" diyordu, geceyarõsõndan sonra da "İyi günler, nasõln/uz?" demeye devam etti. Bir ara önemli biriyle bardan ayrõldõğõm gördüm. Birazdan orta yaşlõ bir kadõnla geri geldi. Somaki dakikada caddede yer gösterici iki gençle konuşuyor, daha sonraki dakikada ise beni tanõmadan elimi sõkõyor ve "Mutlu yõllar oğlum," diyordu. İçkiden sarhoş olmamõştõ, birbirlerine sokulup kendi etraflarõnda dönen insanlarõn meydana getirdiği sürüden sarhoş olmuştu, bu sürüye zaafõ vardõ. Herkes tamyordu onu. Dostlarõna bazen "Mutlu yõllar," bazen de "İyi Noeller," diye sesleniyordu. Gece boyunca sürdü bu. Noelde de "Cadõlar Bayramõmz kutlu olsun," diyecekti herhalde.
Barda herkesin saygõ duyduğu bir tenor vardõ. Denver Doll seni tanõştõrayõm diye õsrar ediyordu, ben kaçõyordum. Adõ D'Annunzio ya da onun gibi bir şeydi. Karõsõyla beraber gelmişti. Herkese ters ters bakarak oturuyorlardõ masada. Tabureli kõsõmda Arjantinli turistlere benzeyen biri dikiliyordu. Rawlins kendine yer açmak için onu ittirdi, o da dönüp köpek gibi hõrladõ. Bunun üzerine Rawlins bardağõm bana verip adamõ bir yumrukta pirinç parmaklõğõn üstüne devirdi. Adam çabucak nakavt olmuştu. Birtakõm çõğlõklar duyunca Tim'le elele verip Rawlins'i dõşarõ çõkardõk. Ortalõk o kadar karõşmõştõ ki şerif kalabalõğõ yarõp kurbana ulaşamadõ. Rawlins'i kimse teşhis edemeyecekti. Çõkõp öbür barlarõ dolaştõk. Majör karanlõk sokakta sendeleyip duruyordu. "Allanõn cezalarõ, mesele nedir? Kavga falan mõ? Bana seslenin yeter." Dört bir tarafta kahkahalar çõnlõyordu. Dağõn Ruhunun aklõndan neler geçirdiğini merak ediyordum, yukarõ baktõm, aydaki kuklalarõ gördüm, yaşlõ madencilerin hayaletlerini gördüm ve düşündüm. O gece ortadaki sõnõrõn karanlõk doğu duvarõnda sessizlik ve rüzgarõn fõsõltõsõ vardõ, bizim koyakta çõkardõğõmõz gürültüleri saymazsak. Sõnõrõn öteki tarafõ Batõ Yamacõydõ, Steamboat Springs'e ulaştõktan sonra alçalõp Doğu Colorado çölüne, Utah çölüne varan geniş platoydu. Uçsuz bucaksõz karanlõğõn içinde, dağdaki köşemizde bağõrõp çağõrõyorduk: güçlü topraklarõn üstünde uçuk sarhoş Amerikalõlar. Amerika'mn damõndaydõk ve yapabildiğimiz tek şey haykõrmaktõ. Samrõm doğudaki düzlüklerden geceyi yara yara beyaz saçlõ bir ihtiyar yaklaşõyordu o "sözcük"le, bir an gelecek, bizi susturacaktõ. Rawlins kavga ettiği bara geri dönmekte õsrar ediyordu. İstemesek de peşine takõldõk. Gidip tenor D'Annunzio'nun suratõna müthiş bir yumruk attõ. Sürükleyerek dõşarõ çõkardõk. O arada yammõzda korodan bir bariton belirmişti. Hep beraber doğru düzgün bir Central City barõna gittik. Ray garson kõza orospu dedi. Barõn önüne bir grup asõk suratlõ adam sõralanmõştõ, turistlerden nefret eder gibi bir halleri vardõ. Bir tanesi "Bana bakõn çocuklar, ona kadar sayacağõm, size tavsiyem burayõ derhal terketmeniz," dedi. Terkettik. Düşe kalka kulübeyi bulup sõzdõk. Sabah uyanõp sõrtüstü döndüğümde odadaki paspastan bir toz bulutu yükseliyordu. Kalkõp panjura asõldõm, ama çivilemişlerdi. Tim
Gray de yataktaydõ. Hapşõrmaya, öksürmeye başladõk. Kahvaltõda bayatlamõş bira vardõ. Babe otelden geldi, kasabadan ayrõlmak üzere eşyalarõmõzõ topladõk. İşler ters gidiyor gibiydi. Arabaya doğru ilerlerken Babe kayõp yüzüstü düştü. Sinirleri bozulmuştu. Kardeşi, Tim ve ben toparlanmasõna yardõm ettik. Arabaya bindik, uğrayõp Major'la Betty'yi de aldõk. İç karartõcõ Denver yolculuğumuz başlamõştõ. Dağdan çok çabuk indik, o muhteşem Denver deniz-düzlüğü kuşbakõşõ seyrederek. Hava fõrõndan çõkõyormuşçasma sõcaktõ. Şarkõlar söylemeye başladõk. Canõm San Francisco'ya gitmek istiyordu. 10 O gece Carlo'yu buldum, Dean'le birlikte Central City'ye gitmiş olduklarõm söyledi, çok şaşõrdõm. "Ne yaptõnõz?" "Oooh, barlarõ dolaştõk, sonra Dean bir araba çaldõ ve saatte doksan mil hõzla dağdan aşağõ indik." "Sizi görmedim." "Senin orada olduğunu bilmiyorduk." "Şey, ben San Francisco'ya gidiyorum." "Dean bu gece için Rita'yõ ayarlamõştõ sana." "Ertelerim o zaman." Param yoktu. Halama uçak postasõyla bir mektup gönderip bana elli dolar yollamasõnõ rica ettim, bunun ondan istediğim son para olduğunu, gemiye biner binmez borcumu ödeyeceğimi de belirterek. Sonra Rita Bettencourt'la buluştuk. Alõp eve getirdim onu. Ön odamn karanlõğõnda yaptõğõmõz uzun konuşmadan sonra benim odaya geçtik. Tatlõ bir kõzdõ, gencecik, sade ve dürüst. Seksten çok korkuyordu. Harika olacak, dedim. Kamtlamamõ istedi ve kendini bõraktõ. Ama ben sabõrsõz davrandõm ve hiçbir şey kamtlayamadõm. Karanlõkta içini çekti. "Hayattan ne bekliyorsun?" diye sordum, bu soruyu hep sorardõm kõzlara. "Bilmiyorum," dedi. Sonra esneyerek, "Masalarõn başõnda dikilmek ve buna alõşmaya çalõşmak," diye ekledi. Elimi ağzõna kapatõp
esnememesini söyledim ve hayatõ, beraber yapabileceğimiz şeyleri düşünmenin bana ne kadar büyük bir heyecan verdiğini anlatmaya çabaladõm kendimce. Sonra da iki güne kadar Denver'dan ayrõlacağõmõ açõkladõm. Bezgin bir tavõrla arkasõnõ döndü. Gözlerimiz tavanda, Tanrõ hayatõ neden bu kadar keder verici kõlmõş olabilir, diye kafa yorduk ve Frisco'da buluşmak üzere birtakõm belirsiz planlar yaptõk. Denver'da son saatlerimdi. Onun evine yürürken hissettim bunu. Dönüşte eski bir kilisenin bahçesine, bir grup berduşun yanõna uzandõm. Konuşmalarõ, bu yoldan geri dönme isteği uyandõrdõ içimde. İkide birde kalkõp para dileniyorlar, haşatõn kuzeye ilerlediğinden sözediyorlardõ. Hava sõcak ve yumuşaktõ. Dönüp Rita'yõ tekrar görmek, bir sürü şey söylemek, onunla gerçekten sevişmek ve erkeklerle ilgili korkularõm yatõştõrmak istedim. Amerika'da kõzlarla erkekler birlikte böyle üzücü saatler yaşõyorlardõ işte: çokbilmişlikleri, konuşmadan sekse boyun eğmelerini gerektiriyordu. Sekse hazõrlõk anlamõna gelen konuşmalarõ kastetmiyorum, iki kişinin ruhlarõ hakkõnda dürüstçe yaptõklarõ gerçek konuşmalarõ kastediyorum, çünkü hayat kutsaldõr ve her âm değerlidir. Denver-Rio Grande lokomotifinin iniltisini duydum, dağlara çõkmaya hazõrlamyordu. Yõldõzõmõn peşinden daha uzaklara gitmeye karar verdim. Major'la efkarlõ efkarlõ konuşarak geceyarõsõna kadar oturduk. "Afrika'nõn Yeşil Tepeleri'm okumuş muydun? Hemingway'in en güzel eseridir." Birbirimize şans diledik. Frisco'da buluşacaktõk. Raw-lins'i caddede karanlõk bir ağacõn altõnda gördüm. "Hoşçakal Ray. Bir daha ne zaman görüşeceğiz?" Sonra Carlo ile Dean'i bulmaya gittim. Bulamadõm. Tim Gray bana eliyle nişan alarak "Demek gidiyorsun ahbap," dedi. Birbirimize "ahbap" diye hitap ediyorduk. "Yaa," dedim. Birkaç gün Denver civarõnda sürttüm. Larimer Caddesinde rastladõğõm her serseri Dean'in babasõ gibi göründü gözüme, Tenekeci İhtiyar Dean Moriarty. İkisinin baba oğul yaşamõş olduklarõ Windsor Oteline gittim. Aym odada kalan bacaksõz adam bir gece Dean'i korkutup uykusundan uyandõrmõştõ burada. Tahtasõnõn korkunç tekerleklerini takõrdata takõrdata yaklaşmõş, ona dokunmak istemişti. Curtis'le 15. Caddenin kesiştiği köşede gazete satan o ufak tefek, kõsa bacaklõ kadõnõ gördüm. Curtis Caddesindeki mah-
zun tavernalarõn etrafõnda gezindim. Kotlu, kõrmõzõ tişörtlü gençler, fõstõk kabuklarõ, sinema afişleri, atõş salonlarõ. Işõltõlõ caddenin ötesinde karanlõk vardõ, karanlõğõn ötesinde ise batõ. Gitmeliydim. Şafak sökerken Carlo'yu buldum. O müthiş günlüğünün bir bölümünü okuyup uyudum. Ertesi sabah hava gri ve çisentiliydi. De-an'in boylu boslu arkadaşõ Ed Dunkel çõkageldi, yamnda yakõşõklõ Roy Johnson ve bilardo salonlarõnõn yamru yumru ayaklõ köpekbalõğõ Tom Snark da vardõ. Oturup Carlo Mara'õn kahince, abuk sabuk şiirlerini dinlediler, gurur kõrõcõ gülümsemelerle. Ben iskemleye yõğõlõp kalmõştõm. "Sizi gidi Denver kuşlarõ sizi!" diye bağõrdõ Carlo. Şiirler bitince, çöplerin yakõldõğõ makinelerden çõkan dumanlar arasõnda, parke taşlõ tipik bir Denver sokağõna çõktõk. "Çemberimi bu sokakta çevirirdim," demişti Chad King. Onu çember çevirirken görmek isterdim. Denver'õ on yõl önce, bizimkiler Rocky dağlarõndan doğan güneşli, kõzõl, çiçek açmõş bahar sabahlarõnda, vaat ve neşe yüklü sokaklarda çember çevirirken görmek isterdim. Bütün takõmõ ve hep birşeylerle meşgul olan coşkusuyla etrafta kendi kendine sinsice gezinen pis ve pejmürde Dean'i. Roy Johnson'la çiseleyen yağmurda yürüdük. Shelton gömleğimi, yani ekoseli yün gömleğimi almak için Eddie'nin kõz arkadaşõna uğradõm. Oradaydõ gömlek, iliklenmiş olarak, bir gömleğin bütün hüznüyle. Roy Johnson Frisco'da buluşuruz dedi. Herkes Fris-co'ya gidiyordu. Eve döndüğümde param gelmişti. Sonra güneş doğdu. Bir troleybüse atladõm. Tim Gray otobüs garõna kadar eşlik etti bana. Elli dolarõmõn yansõm verip San Fran'a bilet aldõm. Öğleden sonra ikide hareket ettik. Tim Gray el salladõ. Otobüs canlõ Denver sokaklanm geçmişe gömerek ilerliyordu. "Geri döneceğim. Daha neler olacak bakalõm?" diye geçirdim içimden. Dean'le son dakikada telefonlaşmõş ve Carlo'yla kõyõda bana katõlabileceklerini öğrenmiştim. Bunu düşünürken, o ana kadar Dean'le beş dakikadan fazla konuşmamõş olduğumu farkettim. 11 Remi Boncoeurİe buluşmakta iki hafta geç kalmõştõm. Yolculuğum, saatler ilerledikçe tüm benliğimin Frisco'ya yönelmesi dõşõnda
Olaysõz geçil. I1I1C v^ncycuõõt;, ama uu j^õi/i ugõwut/u LİW<UM , ^MM >»M
otlaklan, geceyansõ Creston'daki sõnõr, şafak sökerken Salt Lake City, her köşesine yağmur yağdõrõlan, Dean'in doğum yeri olduğunu hiç belli etmeyen şehir, kõzgõn güneşte Nevada, hava kararõrken Reno ve põrõltõlõ Çin sokaklarõ, sonra Sierra Nevada, çam ağaçlarõ, yõldõzlar, Frisco romanslarõm anlatan dağ evleri, arka koltukta "Anne, evimize ne zaman varacağõz? Truckee'ye?" diye ağlayan küçük bir kõz ve Truckee, huzur dolu Truckee, ardõndan da tepelerden aşağõ Sacramento düzlükleri. California'da olduğumu farkettim birden. Ilõk palmiye havasõ, öpebileceğiniz bir hava, palmiyeler. Otoban boyunca Sacramento nehri, sonra yine tepeler, bir yukan, bir aşağõ ve aniden (günün ağarmasõna yakõn) göz alabildiğine uzanan körfez, kenarõnda da Frisco'nun krepon kağõdõndan yapõlmõş süsleri andõran uykulu õşõklarõ. Oakland Bay Köprüsünde Denver'dan beri ilk defa olarak derin bir uyku çektim. Market'taki otobüs garõnda şiddetle sarsõlarak uyandõm ve halamõn Paterson'daki evinden, yani New Jer-sey'den tam üçbinikiyüz mil uzakta olduğumu kavradõm. Pestili çõkmõş bir hortlak gibi inip dolaştõm biraz. Frisco önümde duruyordu: beyazlõğa ve sise gömülmüş, troleybüs kablolarõyla dolu, uzun, kasvetli sokaklar. Sendeleyerek birkaç blok yürüdüm. Gün doğarken acayip görünüşlü birkaç serseri para istedi. Biryerlerden müzik sesi geliyordu. Kendi kendime "Oğlum, bütün bunlarõ sonra araştõrõrsõn. Şimdi Remi Boncoeur'ü bulman lazõm," dedim. Remi'nin yaşadõğõ Mili City bir vadiye kurulmuştu, savaş zamanõ bir proje çerçevesinde donanma çalõşanlarõ için yapõlmõş kulübelerden oluşuyordu. Her tarafõ ağaçlandõrõlmõş derin bir kanyonun içindeydi. Projenin kapsadõğõ insanlarõn ihtiyaçlan için açõlmõş özel bakkal dükkanlan, berber dükkanlarõ, terzi dükkanlarõ vardõ. Dediklerine göre, Amerika'da beyazlarla zencilerin isteyerek birarada yaşadõklarõ tek yerleşim yeri burasõymõş. O güne kadar gördüğüm en yabani, en keyifli kasabaydõ. Remi'nin kulübesinin kapõsõnda üç hafta öncesine ait bir not buldum: Sal Paradise! [koskocaman harflerle] Evde kimse yoksa pencereye tõrman. İmza - Remi Boncoeur. Havamn etkisiyle bozulup grileşmişti not. Tõrmanõp içeri girdim, evdeydi, bir ticaret gemisinden yürütmüş 55
olduğunu sonradan öğrendiğim yatakta kõz arkadaşõ Lee Ann'le beraber uyuyordu. Bir güverte mühendisinin gece vakti yanõnda bir yatakla saklana saklana yürüyüp yatağõ suya attõğõm ve sonra inip kõyõya kürek çektiğini tasavvur edebiliyor musunuz? Bu Remi Boncoe-ur'dü işte. San Fran'da olan her şeyi anlatõyorum, çünkü bir sürü meseleyle ilgisi var. Remi'yle yõllar önce hazõrlõk okulunda birlikteydik. Ama esas bağlantõmõz eski karõmdõ. Aslõnda Remi bulmuştu onu. Bir gün yatakhanedeki odama gelip "Paradise, hadi kalk, yõllarõn üstadõ seninle konuşmak istiyor," demişti. Kalkmõştõm. Pantolonumu giyerken birkaç peni düşmüştü yere. Saat öğleden soma dörttü. Okulda hep uyurdum. "Tamam, tamam, altõnlarõm yerlere saçma. Dünyanõn en aşka susamõş kõzõm buldum, bu gece birlikte Lion's Den'e gidiyoruz." İkimizi tanõştõrmak için sabõrsõzlanõyordu. Bir hafta sonra kõz benimle çõkmaya başlamõştõ. Remi, uzun boylu, esmer, yakõşõklõ bir Fransõzdõ (yirmi yaşlarõnda bir Marseille kasaborsacõsõ gibi dururdu). Fransõz olduğundan, Amerikan caz diliyle konuşmak zorundaydõ. İngilizcesi mükemmeldi, tabii Fransõzcasõ da. Çarpõcõ giyinmekten hoşlanõrdõ, pek üniversite öğrencisi havasõnda değildi yani, süslü sarõşõnlarla çõkar, dünya kadar para harcardõ. Sevgilisini elinden aldõğõm için beni yõllardõr suçluyordu, ama mesele bu değildi, sözkonusu olay sayesinde birbirimize kopmamacõsõna bağlanmõştõk. Bu herif çok vefalõydõ ve beni cidden seviyordu, Tamõ bilir neden? Onu Mili City'de bulduğumda, yaşõ yirmibeş civarõnda olan her erkeğin yaşadõğõ o kötü ve asi döneme girmişti. Gemi bekleyerek sağda solda dolaşõyor, geçimini sağlamak için de kanyonun öbür tarafõndaki barakalarda özel koruyuculuk yapõyordu. Sevgilisi Lee Ann'in dili pek sivriydi, her gün azarlõyordu onu. Bütün hafta peni sayõyorlar ve cumartesi günleri, biriktirdikleri elli dolarõ üç saatte tüketmek üzere gezmeye çõkõyorlardõ. Remi, komik bir asker şapkasõ ve bir şortla dolamyordu kulübenin çevresinde. Lee Ann ise kafasõndan bigudilerini hiç eksik etmiyordu. Bütün hafta birbirlerine bağõrõp duruyorlar (hayatõmda böyle hõrlaşma görmedim), cumartesi akşamlan da karşõlõklõ sõcak ve içten gülücüklerle, başarõlõ Hollyvvood karakterleri gibi şehre iniyorlardõ. Remi uyandõ, pencerede beni gördü ve o muhteşem kahkahasõ
gürledi kulaklarõmda. "Aaaaah Paradise! Pencerelerden girermiş, talimadara harfiyen uyarmõş! Nerelerdesin? İki hafta geciktin." Benim sõrtõma vururken Lee Ann'in de kaburgalarõna bir yumruk savurdu. Duvara yaslanõp gülmeye, çõğlõklar atmaya başladõ. Elinin masada çõkardõğõ ses Mili City'nin her yerinden duyulabilirdi. O uzun "Aaaaah"õ kanyonda yankõlandõ. "Paradise!" diye haykõrdõ. "Tek ve vazgeçilmez Paradise!" Ufak balõkçõ köyü Sausalito'dan henüz gelmiştim, ettiğim ilk laf "Sausalito'da yõğõnla İtalyan vardõr herhalde," oldu. "Sausalito'da yõğõnla İtalyan vardõr herhalde!" diye bağõrdõ ciğerlerinin tüm gücüyle. "Haaaah!" Göğsünü yumrukluyordu, yatağõn üstüne düştü, yere yuvarlanacaktõ az kalsõn. "Paradise, ne dedi, duydun mu? Haah! Haah! Hooh! Hooh!" Pancar gibi kõzarmõştõ gülmekten. "Ah, beni mahvediyorsun Paradise, sen dünyamn en komik adamõsõn ve nihayet buradasõn, geldin. Pencereden girdi, gördün mü Lee Ann? Talimatlara uydu ve pencereden girdi. Haah! Hooh!" Şu tesadüfe bakõn, Remi'nin bitişiğinde Mr Snow diye bir zenci oturuyordu ve İncil üzerine yemin ederim ki dünyamn en gürültülü gülen adamõydõ. Akşam yemek yerken yaşlõ karõsõ tuhaf bir şey söyler, Mr Snow da gülmeye başlardõ: boğulacak gibi ayağa kalkõp duvara yaslamr, kafasõnõ kaldõrõp gökyüzüne bakar, sendeleyerek kapõya çõkar ve komşusunun duvarlarõna tutunurdu. Gülmekten sarhoş olurdu, Mili City'de gölgelerin arasõnda yalpalayarak yürüdüğü ve kendisini böyle davranmaya itmiş olan kötü ruha muzafferane çõğlõklarla seslendiği görülürdü. Yemeğini bitirebilir miydi bilmiyorum. Sanõrõm Remi farkõnda olmadan bu komik adamdan birşeyler kapmõştõ. İşinde sorunlarõ olmasõna ve sivri dilli bir kadõnla kötü bir aşk hayatõ yaşamasõna rağmen, gülmeyi nerdeyse dünyadaki herkesten daha iyi öğrenmişti. Frisco'da ne kadar eğleneceğimizi tahmin edebiliyordum. Savaş taktiği şöyleydi: Remi Lee Ann'le duvar tarafõndaki yatakta yatacaktõ, ben de pencerenin önündeki portatif karyolada. Lee Ann'e yaklaşmamam gerekiyordu. Remi daha ilk gün bir nutuk çekti bana: "Sen bakmadõğõmõ sanõrsõn^ ama ben görürüm oynaştõğõnõzõ, böyle olsun istemiyorum. Yõllarõn üstadõna ders veremezsin. Benim
tarzõm budur." Lee Ann'e baktõm. Alõmlõ bir parçaydõ doğrusu, bal rengi bir yaratõk, ama gözlerinde ikimize karşõ da nefret vardõ. Zengin bir adam bulup evlenmek istiyordu. Oregon'un bir kasabasõnda doğup büyümüştü. Remi'yle geçirdiği zamana acõyordu. Remi hayatõnõn gösterişli haftasonlanndan birinde kendisi için yüz dolar harcayõnca, bir mirasyedi bulduğunu sanmõştõ. Ama nerde? Bir kulübeye tõkõlõp kalmõştõ ve kurtulacağõ falan yoktu. Frisco'da çalõşõyordu, her gün kavşaktan Greyhound otobüsüne binmek ve o yolu çekmek zorundaydõ. Bunun yüzünden Remi'yi asla affetmiyordu. Ben kulübede oturup Hollyvvood stüdyolarõna parlak bir özgün hikaye yazacaktõm. Remi onu kolunun altõna sõkõştõrõp bir stratosfer uçağõna binecek ve üçümüzü de zengin edecekti. Lee Ann'i de götürmeyi ve bir arkadaşõmn babasõ, W. C. Fields'õn da dostu olan ünlü yönetmenle tanõştõrmayõ planlõyordu. Böylece ilk haftayõ Mili City'deki kulübede, Hollyvvood yönetmenlerine hitap edeceğini düşündüğüm, New York'la ilgili sõkõcõ bir hikaye karalayarak geçirdim. Sorun hikayenin fazla dokunaklõ olmasõydõ. Remi sonuna kadar zor okuduysa da, iki hafta sonra alõp Hollyvvood'a götürdü onu. Lee Ann çok sõkõlmõştõ, bizden hikayeyi okuma zahmetine katlanmayacak derecede nefret ediyordu. Kahve içerek ve birşeyler çizik-tirerek sayõsõz yağmurlu saat geçirdim. Sonunda Remi'ye, böyle olmayacak, ben bir iş bulayõm, dedim. Sigara için bile onlara bağõmlõ hale gelmiştim. Remi'nin yüzünden bir hayal kõrõklõğõ gölgesi geçti. En komik şeyler sözkonusuyken nedense böyle hayal kõrõklõğõna uğrardõ. Altõn bir kalbi vardõ. Bana da kendisininki gibi bir koruyuculuk işi ayarladõ. Gidip başvurdum. Hiç beklemiyordum, ama alçaklar, tamam dediler. Yerel polis şefinin huzurunda yemin ettikten sonra bir sopa ve bir rozet teslim aldõm. Barakalarda özel polistim artõk. Dean, Carlo, Old Bull Lee falan duysalar ne derlerdi acaba? Siyah cekete ve aynasõz şapkasõna uyacak, donanma mavisi bir pantalon giymem gerekiyordu. İlk iki hafta Remi'nin pantalonuyla idare ettim. Remi hem çok uzun boyluydu, hem de sõkõntõdan abur cubur yiye yiye göbek salmõştõ, bu yüzden ilk iş gecemde Şarlo gibiydim. El fenerini ve otomatik otuzikiliğini de verdi Remi. "Nerden buldun bu silahõ?" diye sordum.
"Geçen yaz kõyõya giderken Nebraska'dan aldõm. Kuzey Plat-te'te trenden atlamaya hazõrlanõyordum, karşõki vitrinde bu eşsiz minik silahõ görmeyeyim mi! Hemen aldõm ve tabii trene zor yetiştim." Kuzey Platte'in bendeki anõsõnõ anlatmaya çalõştõm, çocuklarla gidip viski alõşõmõzõ falan. Sõrtõma küt diye vurarak dünyanõn en komik adamõ olduğumu söyledi. Elimde önümü aydõnlatan fener, güneydeki kanyonun dik duvarlarõna tõrmanõp, Frisco'ya giden arabalar nedeniyle gece vakti bile võzõr võzõr işleyen otoyola çõkõyor, hõzla karşõya geçiyor, ezilmekten kõl payõ kurtuluyordum. Ardõndan, her Allahõn cezasõ gece aym köpeğin havladõğõ, dibinde bir dere ve ufak bir çiftlik evi bulunan koyağa iniyordum. Sonra tozlu gümüşi yolda, California'nõn simsiyah ağaçlarõ altõnda hõzlõ bir yürüyüş. Zoro'nun Mfam'ndaki ya da wes-ternlerdeki gibi bir yol. Silahõmõ çõkarõp karanlõkta kovboyculuk oynuyor ve barakalarõn bulunduğu tepeye tõrmanõyordum. Bu barakalar denizaşõrõ ülkelere giden inşaat işçileri gemilerini beklerken kalsõnlar diye yapõlmõştõ. İşçilerin çoğu Okinavva'ya gider ve bir şeyden, genellikle de kanundan kaçõyor olurdu. Alabamalõ çeteler, New Yorklu düzenbazlar vardõ aralarõnda, kõsacasõ her yerden her tür insan. Okinavva'da bir yõl çalõşmanõn ne demek olduğunu öğrenmişlerdi, oturup içerlerdi. Özel koruyucunun görevi bu insanlann barakalara zarar vermelerim önlemekti. Ana binada bir karargahõmõz vardõ, panolarla bölünmüş odalardan oluşan ahşap bir yer. Burada masanõn etrafõna dizilir, esneyerek bellerimizdeki tabancalarla oynar ve kõdemli polislerin anlattõğõ hikayeleri dinlerdik. Ekip korkunçtu. Bizden başka herkes polis ruhu taşõyordu. Remi'nin derdi geçimini sağlamaktõ o kadar, benim de öyle. Ama ötekiler birilerini tutuklayõp kasabadaki polis şefinin gözüne girme çabasõndaydõlar. Hatta ayda bir kişi yakalayamazsak kovuluruz diyorlardõ. Ben kimseyi tutuklayamazdõm. Nitekim, barakalarda işin çõğõmdan çõktõğõ bir akşam herkes gibi zom olmaktan başka bir şey gelmedi elimden. Programa göre bölgeyi altõ saat tek başõma denetlemem gereken gecelerden biriydi. Barakalarda herkes zilzurna sarhoştu. Çünkü gemileri ertesi sabah hareket ediyordu. Demir alõnacak günün
arifesinde ölesiye içen denizciler gibiydiler. Ofiste, ayaklarõm masanõn üstünde, Oregon'u ve kuzeyi konu alan macera romanõ Mavi Ki-tap'õ okuyordum. Birden, gecenin alõşõlmõş sessizliğini büyük bir uğultunun bozmakta olduğunu farkettim. Dõşarõ çõktõm. Kahrolasõ kulübelerin hepsinde õşõk vardõ. Adamlar bağõrõyor, şişeler kõrõlõyordu. Aşağõ tükürsen sakal, yukarõ tükürsen bõyõk. El fenerini aldõm ve gidip en gürültülü kapõyõ çaldõm. Biri açtõ, ama sadece onbeş santim kadar. "Ne istiyorsun?" "Bu gece barakalarõ ben denetliyorum. Sİzin de olabildiğince sessiz olmamz gerekiyor," gibi saçma sapan bir laf ettim. Kapõyõ çat diye yüzüme kapattõ. Burnumun ucunda duran tahtaya bakakaldõm. Sanki bir westerndeydim. Kendimi kanõtlamamõn zamanõ gelmişti. Tekrar çaldõm kapõyõ. Bu sefer ardõna kadar açtõlar. "Beyler, bana bakõn," dedim, "başõmzõ ağrõtmak istemiyorum, ama böyle gürültü yapmaya devam ederseniz işimi kaybedeceğim." "Kimsin sen?'' "Burada bekçiyim." "Seni hiç görmedim." "İşte, rozetim." "Kõçõnda ne arõyor o tabanca?" "Benim değil," diye özür diledim. "Ödünç aldõm." "Gel bir içki iç Allah aşkõna..." İçsem ne olurdu sanki? İki kadeh içtim. "Tamam mõ çocuklar? Sessiz olacaksõnõz, değil mi çocuklar? Biliyorsunuz, camma okurlar," dedim. "Tamam evlat," dediler. "Sen çõk devriyene. Bir tane daha içmek istersen biz buradayõz." Bu şekilde kapõ kapõ dolaştõm. Kõsa bir süre soma herkes kadar sarhoş olmuştum. Şafakta onsekiz metrelik bir direğe bayrak çekmem gerekiyordu, o sabah ters çekmişim. Soma eve yatmaya gittim ve akşam ofise dönünce her zamanki polisleri beş karõş suratla oturur buldum. "Söyle bakalõm, dün geceki gürültü neydi? Kanyonun öbür tarafõndaki evlerde oturanlardan şikayet geldi." "Bilmem," dedim. "Şimdi her yer sakin gibi."
"Bütün grup gitti. Dün gece burada düzeni sağlaman gerekiyordu. Şef köpürüyor. Ayrõca bir şey daha var, Amerikan bayrağõm devletin direğine ters astõğõn için kodese girebilirsin." "Ters mi?" Dehşet içindeydim, her sabah mekanik olarak yapõyordum bu işi, herhalde farkõna varmamõştõm. "Anlaşõldõ," dedi Alcatraz'da yirmiiki yõl gardiyanlõk yapmõş şişko aynasõz. "Suçtur bu. Hapsi boylarsõn." Ötekiler başlarõnõ salladõlar. Hep kõçlarõnõn üstünde oturuyorlardõ, yaptõklarõ işten gurur duyarak. Tabancalarõm kurcalõyorlar, habire silah lafõ ediyorlardõ. Bi-rilerinivurmaya can atõyorlardõ. Belki Remi'yi ve beni de. Alcatraz'da gardiyanlõk yapmõş olan polis, altmõş yaşlarõnda, göbekli bir adamdõ. Emekli olmuş, ama o yavan ruhunu besleyen atmosferden ayrõlamamõştõ. Her gece 35 model Ford'uyla tam saatinde ofise gelir, masaya kurulur ve üstüne o akşamõn devriyelerini, nöbetlerini, olaylarõm falan işlediğimiz basit formu kõlõ kõrk yararak doldurduktan sonra arkasõna yaslamp hikayelerini anlatmaya koyulurdu. "İki ay önce burada olmalõydõn. Sledge'le birlikte..." (Sledge, Texas Korucusu olmak isteyip baraka bekçiliğiyle yetinmek zorunda kalmõş genç bir polisti) "...G barakasõnda bir sarhoş tutukladõk. Her yer kan içinde kaldõ. Bu gece oraya gidelim de barakadaki lekeleri gör. Duvarlara çarptõk herifi, bir Sledge, bir ben. Hemen pes etti tabii. Hapisten çõkõnca ikinizi de öldüreceğim diye yemin etti. Otuz gün yatacaktõ. Aradan altmõş gün geçti, ama ortalarda yok." Hikayenin canahcõ noktasõ buydu. Adamõn içine öyle bir korku salmõşlardõ ki, geri dönüp onlarõ öldürememekteydi. Yaşlõ polis Alcatraz'õn korkunçluklarõm o akşam da anlattõ ballandõra ballandõra: "Kahvaltõya asker taburu gibi yürütürdük onlarõ. Bir teki bile adõmõm şaşõrmazdõ. Her şey saat gibi işlerdi. Görmeliydin. Tam yirmiiki yõl kaldõm orada. En ufak sorun çõkmadõ. Bizim ciddiyetimizin farkõndaydõlar. Bazõ gardiyanlar suçlulara yumuşak davramr, ama başõ derde girenler de hep onlar olur. Şimdi kendini düşün, gördüğüm kadarõyla pek ince ruhlusun." Piposunu kaldõrdõ' ve dikkatle yüzüme baktõ. "Bunu kullanõrlar biliyorsun." . Biliyordum. "Ben polis olacak şekilde yetiştirilmemişim," dedim. "Evet ama başvurduğun iş buydu. Kararõm vermelisin artõk, şöy-
le ya da böyle, yoksa bir yere varamazsõn. Bu senin işin. Yemin ettin. Böyle şeyleri hafife alamazsõn. Kamõn ve düzen korunmalõ." Ne söyleyeceğimi bilmiyordum. Haklõydõ. Tek istediğim oradan sõvõşõp biryerlere kaybolmak, gidip elalemin neler yaptõğõna bakmaktõ. Öteki aynasõz Sledge, uzun boylu, adaleli biriydi. Siyah saçlarõ asker gibi traş edilmişti ve boynunda bir damar sinirden seğirir dururdu. Habire yumruk sallayan boksörleri hatõrlatõyordu insana. Kõdemli bir Texas Korucusu gibi geziyordu: cephaneliği, aşağõ sarkan revolveri ve kõsa kamçõsõyla. Her tarafõndan deri parçalarõ fõşkõrõyordu. Yürüyen bir işkence odasõ gibiydi. Parlak papuçlar, daha doğrusu çizmeler, uzun bir ceket, cafcaflõ bir şapka. İkide birde kuvvet gösterisi yapõyor, beni kasõklarõmdan tutup havaya kaldõrõyordu. Mesele kuvvetse, ben de alõp tavana yapõştõrabilirdim onu. Ama benimle güreşmeye kalkõşmasõndan korktuğum için bunu bilmesini istemiyordum. Böyle biriyle güreşecek olursanõz sonunda silahlar konuşurdu. Onun benden daha iyi nişancõ olduğundan kuşkum yoktu, çünkü ben hayatõmda silah kullanmamõştõm. Doldurmaktan bile ürkerdim. Sledge ille de birilerini tutuklamak istiyordu. Bir gece ikimiz birlikte görev yaparken, öfkeden suratõ kõpkõrmõzõ olmuş bir halde çõka-geldi. "Şuradaki heriflere sessiz olmalarõnõ söyledim, ama hâlâ gürültü yapõyorlar. Gidip iki defa uyardõm. Bir adama iki defa şans tanõrõm ben, üç defa değil. Benimle gel, tutuklayacağõm onlarõ." "Şey, üçüncü şansõ da ben vereyim," dedim. "Onlarla konuşurum." "Hayõr efendim, ben şimdiye kadar kimseye ikiden fazla şans tanõmadõm." İçimi çektim. Yola düştük. Suç mahalline gittik. Sledge kapõyõ açõp, herkes toplansõn dedi. Utanç verici bir durumdu. Her birimizin yüzüne kan hücum etmişti. İşte Amerika'mn hikayesi. Herkes yapmasõ gerektiğini düşündüğü şeyi yapõyor. Birileri yüksek sesle konuşup içki içse ne olur yani? Ama Sledge birşeyler kanõtlamak istiyordu. Üstüne atlarlar diye beni de yanõna almõştõ. Atlayabilirlerdi de. Alabamalõ kardeşlerdi bunlar. Sledge önde ben arkada, adamlarõ gezdire gezdire merkeze götürdük.
İçlerinden biri, "Söyle şu göt herife, yakamõzõ bõraksõn," dedi. "Yoksa işimizden olacağõz, Okinawa'ya gidemeyeceğiz." "Tamam, konuşurum." Merkezde Sledge'e onlarõ affetsek dedim. Sinirden kõpkõrmõzõ olmuş bir suratla, herkesin duyabileceği şekilde "Ben kimseye ikiden fazla şans tanõmam," diye cevap verdi. "Allahõn belasõ," dedi Alabamalõ, "ne farkederki? İşimizi kaybedebiliriz." Sledge tek laf etmeden tutuklama formlarõnõ doldurdu ve sadece birini tutuklayõp kasabadan ekip arabasõm çağõrdõ. Gelip götürdüler adamõ. Öbür kardeşler gerilmiş sinirlerle merkezden ayrõlõrken kendi aralannda "Annemiz ne diyecek şimdi?" diye mõrõldanõyorlardõ. Bir tanesi geri geldi: "Söyle o Texas piçine, kardeşimiz yarõna kadar serbest bõrakõlmazsa biz yapacağõmõzõ biliriz." Tarafsõz bir şekilde Sledge'e aktardõm bunu, hiçbir şey söylemedi. Tutuklanan Alabamalõ hemen salõverildi ve mesele kapandõ. O vahşi grup gitti, başka vahşi grup geldi. Remi Boncoeur olmasaydõ bu işte iki saat bile durmazdõm. Remi Boncoeur'le birçok gece birlikte görev yaptõk ve her defasõnda ortalõğõ karõştõrmayõ başardõk. Sakin sakin gecenin ilk turunu atarken Remi kapõlarõn kilitli olup olmadõklarõm kontrol ediyordu, kilitlenmemiş bir kapõ bulmayõ umarak. "Yõllardõr şu adamlarõn odalarõna girip ceplerinden dolarianm aşõracak süper bir hõrsõz köpek yetiştirmeyi hayal ediyorum. Sadece yeşil paralarõ alacak şekilde eğitirdim onu, hatta mümkün olsa yirmiliklere koşullandõrõrdõm. Bütün gün dolar koklatõrdõm ona." Remi'nin kafasõ çõlgõnca planlarla doluydu, haftalarca bu köpekten bahsetti. Yalnõz bir kere kilitlenmemiş bir kapõ buldu. Ben huzursuz olduğum için aşağõdaki holde beklemeye karar vermiştim. Remi hissettirmeden kapõyõ açtõ ve barakalarõn sorumlusuyla burun buruna geldi. Bu adamõn suratõndan oldum olasõ nefret ederdi. "Hep sözünü ettiğin şu Rus yazarõn adõ neydi, hani ayakkabõsõna gazete koyar ve çöplükte bulduğu silindir şapkayla gezermiş?" diye sormuştu bir defasõnda. Bu, Remi'ye Dostoyevski hakkõnda anlattõklarõmõn abartõlmõşõydõ. "Ah, evet o, Dostioffski. Baraka sorumlusu bu suratõyla ancak Dostioffski adõna layõk olabilir." Ve o güne kadar kapõşõm açõk bulduğu tek oda da Dostioffski'nin çõkmõştõ. D. kapõmn tokmağõyla oynandõğõm duyup uyan-
mõş, ayağa fõrlamõştõ. Pijamalõydõ. Her zamankinden iki kat daha çirkin görünüyordu. Remi kapõyõ açõnca, onun nefret ve öfke dolu vahşi suratõnõ bulmuştu karşõsõnda. "Ne demek oluyor bu?" "Kapõyõ açmaya çalõşõyordum sadece. Buranõn, hayallah, bez odasõ olduğunu sanmõştõm. Bez arõyordum da..." "Bez arõyordum da ne demek?" "Eee..." Hemen merdivenleri çõktõm ve "Üst kattaki salonda adamõn biri kustu, yeri silmemiz gerekiyor," dedim. "Burasõ bez odasõ değil. Burasõ benim odam. Eğer bir daha böyle bir şey olursa beyler, hakkõmzda soruşturma açtõrõr ve kovdururum sizi! Anladõnõz mõ?" "Üst katta biri kustu,",dedim yine. "Bez odasõ aşağõdaki holde! Orada, aşağõda!" diye bağõrarak alt katõ işaret etti ve biz bir bez bulup -bulduk tabii- aptal aptal tekrar yukarõ çõkõncaya kadar kapõda bekledi. "Allah cezam versin! Senin yüzünden hep başõmõz derde giriyor. Neden vazgeçmiyorsun bu huyundan? Neden hep çalacak bir şey arõyorsun?" dedim. "Dünyanõn bana borcu var da ondan. Yõllarõn üstadõna ders veremezsin. Böyle konuşmaya devam edersen sana da Dostioffski diyeceğim." Çocuk gibiydi. Geçmişinin bir yerinde, Fransa'da tek başõna yaşadõğõ okul günlerinde, her şeyi alõnmõştõ elinden. Üvey annesiyle babasõ evden uzak olsun diye onu bir o okula bir bu okula yollamõşlar, hiç arayõp sormamõşlardõ. Yõlmõştõ Remi. Her gittiği okuldan atõlmõştõ. Geceleri masum kelime hazinesinin elverdiğince küfürler türeterek Fransa'mn yollarõm arşõnlamõştõ. Kayõplarõm telafi etme derdindeydi, yenilgilerinin sonu yoktu, hayat böyle devam edecekti. En büyük zevkimiz barakalarõn kafeteryasõna girmekti. Kimseye gözükmediğimizden emin olmak, özellikle de polis dostlarõmõzõn denetim amacõyla bize pusu kurmuş olabilecekleri kuşkusundan kurtulmak için etrafõ kolaçan ettikten soma ben çömelirdim, Remi de omuzlanma çõkõp pencereyi açardõ. Bu pencerenin akşamlarõ kilitli olmadõğõm deneye deneye öğrenmişti. Unlu mamuller masasõnõn üs-
tüne inerdi. Ben biraz daha çeviktim, sõçrayõp kendimi içeri çekebiliyordum. Birlikte büfeye yönelirdik. Ben burada çocukken düşlediğim bir şeyi gerçekleştirirdim: çikolatalõ dondurmanõn üstündeki kapağõ kaldõrõr, elimi bileğime kadar içeri daldõrõp bir avuç dondurma çõkarõr ve yalamaya başlardõm. Sonra boş dondurma kutularõ bulup doldurur, üstlerine çikolata sosu dökerdik, çilek koyduğumuz da olurdu. Ardõndan mutfaklarõ dolaşõr, buzdolaplarõnõ açardõk, ceplerimize sokuşturup eve götürebileceğimiz ne var bakalõm diye. Ben çoğu kez bir parça biftek koparõp peçeteye sarardõm. "Başkan Tru-manne demiş biliyorsun," diye hatõrlatõrdõ Remi. "Kemerleri sõkma-lõyõz." Bir gece uzun süre onun kocaman bir kutuyu bakkal mallarõyla doldurmasõnõ bekledim. Kutuyu pencereden çõkaramadõk tabii. Remi paketleri açõp her şeyi yerine yerleştirmek zorunda kaldõ. Onun nöbeti bitmişti. Ben yalnõz başõma devriyeye devam edecektim. İlerleyen saatlerde garip bir şey oldu. Eski kanyon patikasõnda bir geyiğe rastlamayõ umarak yürürken (Remi civarda geyikler görmüştü, düşünün, bu yöre 1947'de bile yabaniliğini koruyordu) ürkütücü bir ses duydum. Homurdanmayõ andõnyordu. Bir gergedan bana doğru geliyor diye düşündüm ve hemen silaha davrandõm. Kanyonun karanlõğõnda uzun bir siluet belirdi. Son derece iri bir kafasõ vardõ. Biraz daha yaklaşõnca bu yaratõğõn Remi olduğunu anladõm. Omzunda dev gibi bir bakkaliye kutusu taşõyordu. Yükünün ağõrlõğõ yüzünden inlemekteydi. Bir yerden kafeteryanõn anahtarõm bulmuş ve topladõklarõm ön kapõdan çõkarmõştõ. "Remi, sen evde değil miydin? Burada ne anyorsun Allah aşkõna?" dedim. "Paradise, sana kaç kere söyledim, Başkan Truman'õn sözünü unutmamalõ ve kemerleri sõkmalõyõz," dedi ve oflaya poflaya karanlõğa karõştõ, Bizim kulübeye giden o berbat patika hâlâ gözlerimin önündedir, dere tepe düz giden bir yol. Remi mallarõ uzun otlarõn arasõna bõrakmõş olarak yanõma döndü: "Sal, bu işi tek başõma yapamam. Kutuyu ikiye böleceğim, sen de bana yardõm edeceksin." "Ama ben görevdeyim." "Sen yokken ben gözlerim etrafõ. İşler giderek zorlaşõyor. Yapabileceğimizin en iyisini yapmalõyõz. Başka da bir şey yok." Yüzünü sildi. "Aaah! Sana defalarca söyledim Sal. arkadaşõz biz. bu iste. be-
raberiz. Başka yol yok. Dostioffski'ler, aynasõzlar, Lee Ann'ler, bu dünyanõn bütün çirkin kafataslarõ derimizi yüzmek için fõrsat kolluyorlar. Biz istemezsek arkamõzdan dolap çeviremez kimse. Onlarõn yenlerinin içinde kirli kollarõndan başka şeyleri de var. Unutma bunu. Yõllarõn üstadõna ders veremezsin." "Buradan nasõl kurtulacağõz?" diye sordum. On haftadõr bu işi yapõyorduk. Haftada ellibeş dolar kazamyor, bunun ortalama kõrk dolarõm halama gönderiyordum. Geldiğimden beri sadece bir akşam San Francisco'ya inmiştim. Hayatõm kulübeye, Remi'nin Lee Ann'le kavgalarõna ve barakalarõn etrafõnda geçen gecelere sõkõşõp kalmõştõ. Remi başka bir kutu bulmak için ayaklandõ. Eski Zoro yolunda epey debelendik ve sonunda mallan Lee Ann'in mutfağõna getirmeyi başardõk. Hepsini masanõn üstüne yõğdõk. Lee Ann uyandõ, gözlerini oğuşturdu. "Başkan Truman'õn ne dediğini biliyor musun?" Kõzõn ağzõ kulaklarõndaydõ. İşte o zaman anladõm Amerika'da herkesin doğuştan hõrsõz olduğunu. Ben de aym yolun yokuşuydum. Kapõlarõn kilitlerini kurcalamaya başlamõştõm bile. Öteki aynasõzlar bizden kuşkulanõyorlardõ: şaşmaz bir içgüdüyle, kim olduğumuzu gözlerimizden okuyor, kafamõzdan geçenleri seziyorlardõ. Yõllarõn deneyimi, Remi ve ben gibilerinin özelliklerini öğretmişti onlara. Gündüzleri silahlarõmõzõ alõp tepelere bõldõrcõn vurmaya çõkõyorduk. Remi gõdaklayan kuşlara doğru sessizce ilerliyor, tam bir metre kala otuzikiliğini ateşliyor, õskalõyor ve o müthiş kahkahasõnõ koyuveriyordu, California ormanlarõm aşõp Amerika'nõn dört bir tarafõnda gürleyen kahkahasõnõ. "İkimizin de Banana King'i görmesinin zamanõ geldi." Bir cumartesi günü süslenip püslenip kavşaktaki otobüs garõna indik. San Fransisco'ya gittik ve caddelerde turlamaya başladõk. Remi'nin kahkahasõ geçtiğimiz her yerde yankõlanõyordu. "Banana King'le ilgili bir hikaye yazmalõsõn," diyordu. "Yõllarõn üstadõna yutturamazsõn bu numaralarõ, biraz da başka şeyler karala. Banana King'ten iyi malzeme mi olur? İşte Banana King." Banana King köşede muz satan yaşlõ bir adamdõ. Çok sõkõlmõştõm. Remi kaburgalarõma vuruyor, yakamõ çekiştirip duruyordu. "Banana King'le ilgili
bir şey yazarsan insanlarõn hayattaki çõkarlarõm anlatmõş olursun." Sonunda dayanamayõp "Bana ne Banana King'ten?" dedim. "Banana King'in önemini kavramadan insanlarõn dünyadaki çõkarlarõmn neler olduğunu öğrenemezsin," diye cevap verdi üstüne basa basa. Körfezde, şamandõra olarak kullanõlan, eski, paslanmõş bir şilep vardõ. Remi oraya kadar kürek çekebilecek güçteydi. Bir öğledensonra Lee Ann yemek hazõrladõ ve sandal kiralayõp gittik. Remi yanõna bazõ aletler almõştõ. Lee Ann güneşlenmek istiyordu, bütün elbiselerini çõkarõp güverteye uzandõ. Ben de kõçtan onu seyretmeye koyuldum. Remi aşağõya, farelerin cirit attõğõ kazan dairesine inmişti. Olmayan bakõr kaplamayõ çekiçle kõrmaya çalõşõyordu. Vaktiyle görevlilerin yemek yedikleri harap bir oda buldum. Her köşesine ahşap süslemeler yapõlmõş, duvarlarõna gemici sandõklarõ raptedilmiş, çok güzel, eski mi eski bir gemiydi bu. Jack London'õn San Francisco'sunun hayaletiydi. Güneşli yemek odasõnda hayal kurdum biraz. Fareler kilerin altõm üstüne getiriyorlardõ. Bir zamanlar burada mavi gözlü bir kaptan yemek yemişti. Aşağõya, Remi'nin yamna indim. Boşta duran ne görse tutup çekiyordu. "Hiçbir şey yok. Bakõr bulurum sanõyordum. Bari bir iki tane eski İngiliz anahtarõ olsaydõ. Hõrsõzlar burada çöp bõrakmamõş." Gemi yõllardõr körfezdeydi. Bakõr, artõk el olmayan bir el tarafõndan sökülüp götürülmüştü. "Sisli bir gecede bu eski gemide olup uyumak isterdim, gõcõrtõlar ve şamandõralarõn BO sesleri arasõnda," dedim. Remi çok etkilendi, bana duyduğu hayranlõk iki katõna çõktõ. "Sinirlerin o kadar sağlamsa sana beş dolar veririm. Eski kaptanlarõn ruhlarõ ziyaret edebilir burayõ, iyi düşün. Dayanõrõm diyorsan beş dolar. Seni sandalla getirmek ve öğle yemeğini, battaniyem, mumunu temin etmek de benden." "Tamam," dedim. Remi koşup Lee Ann'e anlattõ. Bir direğe çõkõp Lee Ann'in üstüne iniş yapmak geliyordu içimden, ama Re-mi'ye verdiğim sözü tutup gözlerimi başka tarafa çeviriyordum. Bu arada Frisco'ya daha sõk gider olmuştum. Yatacak bir kõz bulabilmek için kitaplarda yazan her yolu deniyordum. Bir defa bütün gece parkta oturup kõzõn birine dil döktüm, gün õşõyana kadar, ama olmadõ. Minnesotah bir sarõşõndõ. Kõzlarla uğraşõrken ortalõğõn ibne-
den geçilmediğini farkettim ve San Fran'a inerken tabancamõ da götürmeye başladõm. Bir kere bir bar tuvaletinde yanõma yaklaşan ibneye tabancayla "Derdin ne senin?" dedim, adam fõrladõ gitti. Bunu neden yaptõm bilmiyorum, tanõdõğõm bir sürü ibne vardõ, sebep herhalde San Francisco yalnõzlõğõ ve silah taşõma ayrõcalõğõydõ. Birine göstermeliydim tabancamõ. Mücevher dükkanlarõnõn yamndan geçerken içimden bir ses, dağõt şu vitrini, en güzel yüzük ve bilezikleri alõp Lee Ann'e götür, sonra birlikte Nevada'ya kaçarsõmz, diyordu. Frisco'dan ayrõlmamõn zamanõ gelmişti, yoksa tozutacaktõm. Dean'le Carlo'ya ardarda uzun mektuplar yazdõm. O sõralar Old Bull'un Texas'ta nehir ağzõnda bulunan kulübesindeydiler. Şunlar şunlar olur olmaz San Fran'a geleceğiz, diyorlardõ. Bu arada evde ilişkiler bozulmaya başlamõştõ. Bir yandan eylül yağmurlarõ, bir yandan acõ konuşmalar. Remi benim aptal senaryoyu alõp Lee Ann'le Hollyvvood'a gitti, bir bok olmadõ. Tanõdõklarõ ünlü yönetmen ayyaşõn tekiymiş ve onlarla hiç ilgilenmemiş. Adamõn Malibu sahilindeki yazlõğõnda boş boş dolaşmõşlar, öteki misafirlerin önünde dalaşmõşlar ve geri dönmüşler. Son lüksümüz at yarõşlarõ oldu. Remi yaklaşõk yüz dolar biriktirmişti. Şõk görüneyim diye bana elbiselerinden verdi, Lee Ann'i koluna taktõ ve hep birlikte, körfezin karşõ tarafõna, Richmond civarõndaki Golden Gate pistine gittik. Bu herifin nasõl bir kalbi olduğunu söylemiştim: o gün çalõntõ mallarõmõzõn yansõm kocaman kahverengi bir kesekağõda doldurup yamna aldõ, California güneşi altõnda bizimkine benzer bir evde yaşayan gariban bir dula vermek için. Üstü başõ dökülen üzgün çocuklarõ vardõ kadõnõn. Teşekkür etti. Remi'-nin uzaktan tanõdõğõ bir denizcinin kardeşiydi. "Bir şey değil Mrs Carter," dedi Remi en nazik, en ince sesiyle. "Bunlardan daha çok var bizde." Sonra piste attõk kendimizi. Remi yirmi dolar gibi inanõlmaz bir meblağ yatõrdõ ve daha yedinci yarõşa gelmeden bütün parasõm kaybetti. Yemek için ayõrdõğõmõz son iki dolar da gidince San Francisco'ya otostop yapmak zorunda kaldõk. Yine yoldaydõm. Afili bir araba durdu, direksiyondaki beyefendi tipli biriydi. Ben öne, adamõn yamna oturdum. Remi yarõşlarõ izlerken cüzdanõmõ kaybettim gibilerinden bir hikaye uydurmaya çabalõyordu. "Gerçek şu ki," diye ara-
ya girdim, "bütün paramõzõ yarõşlara yatõrõp sõfõrõ tükettik, bundan böyle pistten eve dönerken otostop yapmak zorunda kalmayalõm diye müşterek bahis oynayacağõz, değil mi Remi?" Remi kulaklarõna kadar kõzardõ. Sonunda adam Golden Gate tesisinde görevli olduğunu açõkladõ. Bizi şõk bir otelin, Palace Hotel'in önünde indirdi, arkasõndan baktõk, cebi dolu, başõ dik, avizelerin altõnda gözden kayboldu. O akşam Remi Frisco'nun caddelerinde "Haah! Hooh!" diye uludu durdu. "Paradise yarõşlarõ yöneten adamõn arabasõna biniyor ve artõk müşterek bahisçileri tercih edeceğini açõklõyor] Lee Ann, Lee Ann!" Yumruklarõyla sarsõyordu kõzõ. "Dünyanõn en komik adamõ! Kesinlikle! Sausalito'da yõğõnla İtalyan vardõr herhalde. Haah! Haah!" Karnõnõ tuta tuta gülüyordu, gidip bir direğe sarõldõ. Gece yağmur başladõ. Lee Ann ikimize de pis pis bakõyordu. Evde bir sent bile kalmamõştõ. Yağmur damõ dövüyordu. "Bir hafta sürer," dedi Remi. Şõk takõmõm çõkarmõştõ, üstünde gene o sefil şortu ve gömleği vardõ, başõnda da kasketi. İri üzgün kahverengi gözlerini döşemenin tahtalarõna dikmişti. Silah masada duruyordu. Mr Snobun yağmurlu gecenin biryerlerinde, kafasõm yukarõ uzatarak güldüğünü duyar gibi oluyorduk. "Bu orospu çocuğundan bõktõm usandõm artõk," diye dişlerini gõcõrdattõ Lee Ann. Belli ki hõrlaşmak istiyordu. Remi'yi iğnelemeye başladõ. Remi, çoğunluğu denizci olan ve kendisinden aldõklarõ borçlarõ ödememekte direnen ahbaplarõm kaydettiği kara kaplõ defterine dalmõştõ. Bütün adlarõn yamna kõrmõzõ mürekkeple küfürlü nodar düşüyordu. Benim adõm ne zaman geçecek bu deftere acaba diye tedirgin oldum bir an. Son zamanlarda halama çok fazla para gönderdiğim için eve haftada ancak dört beş dolarlõk yiyecek alabiliyordum. Bir süre önce Başkan Truman'õn öğüdüne uyarak birkaç dolar daha kõsmõştõm. Remi bunun benim payõma düşenden az olduğunu görüyor, arõlayayõm diye de banyo duvarõna satõş fişleri, fiyat şeritleri asõyordu. Lee Ann Remi'nin paralarõm gizlediğinden emindi, hatta benim için de aym şeyi düşünüyordu. Birden Remi'yi terkedeceği yolunda bir tehdit savurdu. Remi dudak büktü. "Nereye gideceğini sanõyorsun?" "Jimmy'ye."
"Jimmy'ye mi? Yarõşlarda kasada duran bir adama yani? Sal, duyuyor musun? Lee Ann gidip yarõşlarda kasiyerlik yapan adamõ kafesleyecekmiş. Süpürgeni götürmeyi unutma tatlõm, bu hafta atlar benim yüz dolar sayesinde çok yulaf yiyecekler." Durum giderek kötüleşiyordu. Yağmur gürüldüyordu. Evde önceden Lee Ann tek başõna yaşõyormuş. Buna dayanarak Remi'ye, eşyalarõnõ toplayõp defol, dedi. Kendimi yağmurlu kulübede bu şirret kadõnla yalnõz kalmõş olarak gözümün önüne getirdim. Araya girmeye çalõştõm. Remi Lee Ann'i itti. Lee Ann silaha doğru bir hamle yaptõ. Remi silahõ kapõp bana verdi ve saklamamõ söyledi. Sekiz kovanlõk bir şarjör vardõ tabancamn içinde. Lee Ann feryat etmeye başladõ ve sonunda yağmurluğunu giyip çamurun içinde polis aramaya gitti. İşallah Alcatrazlõ yaşlõ dostumuzu bulmazdõ. Şans eseri evde yokmuş bizimki. Sõrõlsõklam geri döndü. Kafam dizlerimin arasõnda, köşeme çekildim. Tanrõm, evimden üçbin mil uzakta ne yapõyordum? Neden gelmiştim buraya? Çin'e gidecek sakin teknem ner-deydi? "Bir şey daha var, pis herif!" diye bağõrdõ Lee Ann. "O iğrenç yumurtalõ beynini ve o iğrenç koyun etli pilavõm son yapõşõmdõ bu! Artõk gözümün önünde o iğrenç göbeğini şişirip yağ bağlayabilir ve istediğin kadar küstahlaşabilirsin!" "Tamam," dedi Remi sessizce. "Hiçbir itirazõm yok. Güllük gülistanlõk bir ilişki hayal etmemiştim zaten. Şimdi de şaşõrmadõm. Senin için birşeyler yapmaya çalõştõm. İkiniz için de birşeyler yapmaya çalõştõm, elimden geleni esirgemedim, ama ikiniz de kõrdõnõz beni, ikiniz de müthiş, müthiş hayal kõrõklõğõna uğrattõnõz." Ve büyük bir içtenlikle devam etti: "Üçümüz birşeyler yapabiliriz sandõm, hoş ve kalõcõ şeyler, uğraştõm, Hollywood'a gittim, Sal'a iş buldum, sana güzel elbiseler aldõm ve San Francisco'nun en nezih insanlarõnõn kapõlarõm açtõm. Oysa sen, siz, benim en küçük isteklerimi bile geri çevirdiniz. Şimdi son bir ricam var, bir daha da bir şey istemeyeceğim. Önümüzdeki cumartesi akşamõ üvey babam geliyor. İstediğim, yammda olmamz ve her şey ona mektupta yazdõğõm gibiymiş gibi davranmanõz. Yani, Lee Ann, sen sevgilimsin, Sal, sen de arkadaşõm. Birinden yüz dolar borç alacağõm. Babamõn iyi vakit geçirdiğini ve buradan içi rahat ayrõldõğõm görmek istiyorum."
Ağzõm açõk kaldõ. Remi'nin üvey babasõ Viyana'da, Paris'te, Londra'da bulunmuş seçkin bir doktordu. "Üvey baban için yüz dolar harcayacaksõn, öyle mi?" dedim. "Senin hayatta sahip olamayacağõn kadar çok parasõ var adamõn! Gõrtlağõna kadar borca batacaksõn! " "Önemli değil," dedi Remi sakin sakin. Sesinde yenilgi vardõ. "Son bir şey istiyorum sizden: hiç olmazsa her şeyin normal gözükmesini sağlamaya çalõşõn, iyi bir izlenim bõrakmaya çalõşõn. Üvey babamõ sever ve sayarõm. Genç karõsõyla beraber geliyor. Saygõda kusur etmemeliyiz." Remi'nin gerçekten de dünyamn en ince ruhlu inşam haline geldiği zamanlar oluyordu. Lee Ann çok etkilenmişti, üvey babayla tamşacağõ âm dört gözle bekliyordu. Adam iyi bir av olabilirdi, oğlu olmasa da. Cumartesi akşamõ gelip çattõ. İşe gitmiyordum, yeterince tutuklama yapmadõğõm için kovulmama ramak kalmõşken istifa etmiştim, bu son cumartesi akşamõm olacaktõ. Önce Remi'yle Lee Ann çõktõlar üvey babamn oteldeki odasõna. Ben ise, cebimde yolculuk param, aşağõdaki bara takõldõm ve bir türlü kalkamadõm. Yanlarõna gittiğimde feci geç olmuştu. Kapõyõ Remi'nin babasõ açtõ: kelebek gözlüklü, uzun boylu, seçkin bir adam. İlk lafõm "Ah, Mösyö Bon-coeur, nasõlsõnõz?/e suishautl" oldu. "Kafam iyi, epeydir demleniyorum," demek istemiştim, ama bu kelimeler Fransõzca'da yanyana kullanõlõnca bir şey ifade etmiyordu. Doktorun kafasõ karõştõ. Re-mi'yi utandõrmõştõm. Kõpkõrmõzõ olmuştu çocuk. Yemeğe şõk bir lokantaya, kuzey sahilindeki Alfred'in Yeri'ne gittik. Zavallõ Remi beşimiz için, içkiler miçkiler, tam elli dolar bayõlacaktõ. Ve o gece olabilecek en kötü şey oldu. Lokantamn barõnda kim oturuyordu dersiniz? Dostum Roland Majör! Denver'dan henüz gelmiş ve bir San Francisco gazetesinde iş bulmuştu. Hali perişandõ. Traş bile olmamõştõ. Koşup geldi ve tam viskimi ağzõma götürürken sõrtõma bir yumruk indirdi. Sonra da kendini Dr Boncoe-ur'ün yamndaki boş yere attõ ve benimle adamõn çorbasõmn üstünden konuşmaya başladõ. Remi pancar gibi kõzarmõştõ. "Arkadaşõm bizimle tanõştõrmayacak mõsõn Sal?" dedi, belli belirsiz bir gülümsemeyle. "San Francisco Argus'u Roland Majör." Güvenilir bir yüz ifade-
siyle söylemeye çalõşmõştõm bunu. Lee Ann sinirlenmişti. Majör mösyönün kulağõnõn dibinde saçmalayõp duruyordu. Bir ara "Lisede Fransõzca dersi vermek nasõl bir şey?" diye bağõrdõ adama. "Afedersiniz ama ben lisede Fransõzca dersi vermiyorum!" "Hayallah, ben sizin lisede Fransõzca dersi verdiğinizi sanõyordum." Kasõtlõ olarak kabalaşmõştõ. Denver'da partimize engel olmasõ aklõma geldi, ama bağõşladõm onu. Herkesi bağõşladõm, kendimi bõraktõm, sarhoş oldum. Doktorun genç karõsõna güllük gülistanlõk hayatlardan sözettim. O kadar çok içmiştim ki iki dakikada bir tuvalete gitmem gerekiyordu, bunun için de Dr Boncoeur'ün kucağõndan atlamak zorundaydõm. Olan olmuştu artõk. San Francisco'daki günlerim sona ermek üzereydi. Remi bir daha benimle konuşmayacaktõ. Bu korkunç bir şeydi, çünkü Remi'yi sahiden çok seviyordum ve onun ne kadar candan, ne kadar baba biri olduğunu bilen sayõlõ insanlardandõm. Kõrgõnlõğõnõn geçmesi yõllar sürecekti. Ona 6 numaralõ kõrmõzõ karayolunu izleyerek Amerika'yõ gezmeyi planladõğõma dair Paterson'dan yazdõklarõmõ düşünüyordum da, şu halimiz tam bir felaketti. Burada Amerika'nõn sonundaydõm, artõk kara yoktu, gidecek yer yoktu, ancak geri dönülebilirdi. Bari yolculuğum daire şeklinde olsun deyip, Holly-wood'a gitmeye karar verdim, bizimkileri nehir ağzõnda yakalamak için Texas üstünden geri dönecektim, sonra ne olursa olurdu. Major'õ Alfred'in Yeri'nden attõlar. Neyse ki yemek bitmişti. Ben de Major'la beraber çõktõm. Aslõnda bunu Remi önermişti. İçmeye devam edecektik. Iron Pofa gidip bir masaya oturduk. Majör bağõrarak "Sam, bardaki ibneden hiç hoşlanmadõm," dedi. "Eee, Jake?" dedim. "Gidip kafasõna bir tane indireceğim." "Olmaz Jake," dedim Hemingvvayciliği sürdürerek. "Buradan niyet et ve gör ne olacağõm." Bir sokağõn köşesinde birbirimizin üstüne yõkõlõr vaziyette geceyi bitirdik. Sabah, Remi ile Lee Ann uyurlarken, Remi'yle kulübenin arkasõndaki Bendix makinesinde yõkamayõ planladõğõmõz çamaşõr yõğõnõna kederli kederli bakõp (biz bu işi yaparken civardaki zenci kadõnlar pek eğlenirlerdi, Mr Snow da kafasõm arkaya atarak gülerdi) git-
meye karar verdim. Verandaya çõktõm. "Hayõr, Allah belasõnõ versin, hani şu dağa tõrmanmadan burayõ terketmeyecektim?" diye söylendim kendi kendime. Kastettiğim yer, kanyonun gizemli bir şekilde Pasifik okyanusuna ulaşan yüksek tarafõydõ. Böylece bir gün daha kaldõm. Pazardõ. Birazdan müthiş bir sõcak çökecekti. Harika bir gündü. Saat üçte güneş kõzardõ. Dağa tõrmanmaya başladõm ve dörtte zirveye vardõm. O tatlõ California okaliptüsleri ve pamuk ağaççõklarõ sarmõştõ her yam. Zirveye yakõn yerlerde ağaç yoktu, sadece kayalar ve çimenler vardõ. Kõyõnõn yüksek yerlerinde sõğõrlar otluyordu. Pasifik oradaydõ, birkaç tepe ötede, Frisco sisinin doğduğu o masal gibi patates tarlasõ lekelerinden başlayan büyük beyazlõk duvarõyla, uçsuz bucaksõz, mavi Pasifik. Bir saat daha geçsin, Golden Gate'i aşõp şu romantik şehri örtecekti beyazlõk. Sonra genç bir adam, cebinde bir şişe Tokay, sevgilisiyle ele-le tutuşup uzun beyaz kaldõrõmlarda yürümeye başlayacaktõ. Frisco buydu işte: beyaz kapõ önlerinde erkeklerini bekleyen güzel kadõnlar, Coit Kulesi, Embarcadero, Market Caddesi ve onbir bereketli tepe. Başõm dönünceye kadar dolaştõm. Sanki rüyadaydõm da uçurumdan yuvarlanõyordum. İçimden ah, sevdiğim kõz nerde, diye geçirdim, aşağõdaki küçük dünyada bakmdõğõm gibi bakõndõm etrafa. Önümde Amerika kõtasõnõn büyük doğal girinti çõkõntõlarõ, uzaklarda biryerlerde de havaya toz bulutu ve kahverengi duman püskürten manyak, heybetli New York. Doğuda bir kahverengilik ve bir kutsallõk vardõ, California ise badana yapõlmõş gibi beyaz ve boşkafalõy-dõ, en azõndan o sõralar böyle düşünüyordum. 12 Ertesi sabah Remi ile Lee Ann uyurlarken sessizce eşyalarõmõ toplayõp, geldiğim gibi pencereden dõşarõ süzüldüm ve elimde bez çantam, Mili City'yi terkettim. Böylece o eski hayalet gemide, adõAdmiral Freebee'ydi, kalamamõş oldum ve Remi'yle birbirimizi kaybettik. Oakland'ta, önüne vagon tekerleği konmuş bir barda serseriler-
le bira içtim. Yine biryerlere gidiyordum. Fresno yoluna çõkmak için Oakland'ta dümdüz yürüdüm. İki kere otostop yaparak dörtyüz mil güneydeki Bakersfield'a vardõm. İlki akõl almaz bir şeydi: canavar gibi bir arabada, iri yarõ, sarõşõn bir çocuk. "Ayak başparmağõmõ görüyor musun?" diye lafa girdi, hõz ibresini seksene nişanlayõp yoldaki herkesi geçerken. "Bak şuna." Ayağõ bandajlõydõ. "Bu sabah kestirdim. Hayvan herifler! Hastanede kalmam gerektiğini söylüyorlardõ. Çantamõ toplayõp çõktõm. Alt tarafõ bir parmak." Evet, doğru ya, dedim kendi kendime. Tetikte olmalõydõm. Koltuğa yapõştõm. Hayatõmda böyle deli şoför görmemiştim. Çabucak Tracy'ye vardõk. Tracy bir demiryolu kasabasõdõr. Akşamlan frenciler raylarõn kenarõnda her zamanki yemeklerim yerler, trenler inleyerek vadiyi geçer, güneşin batmasõ uzun sürer ve kõrmõzõ olur. Vadinin sihirli isimleri birer birer akõp gidiyordu yammõzdan: Manteca, Madera ve ötekiler. Birazdan alacakaranlõk çöktü, üzüm gibi bir alacakaranlõk, mor bir alacakaranlõk, uzun kavun tarlalarõnõn ve mandalina bahçelerinin üstünde. Güneş, ezilmiş üzüm rengi, Burgonya şarabõ kõrmõzõsõyla çizgi çizgi yarõlmõş. Tarlalar aşk rengi, İspanyol esrarõ rengi. Başõmõ pencereden dõşarõ çõkardõm, mis gibi kokan havayõ derin derin soludum. Bundan daha güzel bir an yaşayamazdõm. Deli şoför North Pacifõc'in frencilerindendi ve Fresno'da oturuyordu. Babasõ da frenciydi. Ayak parmağõm Oakland'taki manevra yerlerinde makas değiştirirken kaybetmişti, ama nasõl, pek anlamadõm. Beni uğuldayan Fresno'ya kadar götürüp güneyde indirdi. Ayaküstü bir kola içmek için, raylarõn kenarõnda gördüğüm küçük dükkana girdim. Kõrmõzõ vagonlarõn oradan melankolik bir Ermeni genci yaklaşõyordu, tam o anda bir lokomotif inleyerek hareket etti ve işte, dedim kendi kendime, işte burasõ Saroyan'õn şehri. Güneye inmem gerekiyordu, yola koyuldum. Yepyeni bir pikap durdu, bindim. Adam Texas'õn Lubbock şehrindendi ve römork işi yapõyordu. "Bir römork almak ister misin?" diye sordu. "Almak istediğin zaman ara." Lubbock'taki babasõ hakkõnda hikayeler anlattõ. "Bir akşam benim ihtiyar o günün hasõlatõm kasamn üstünde bõrakmõş ve hepten unutmuş. Ne oldu dersin? Gece hõrsõzõn biri aletlerle gelip kasayõ kõrmõş, kağõtlarõ karõştõrmõş ve birkaç iskemle devirip gitmiş. O bin dolar kasamn üstünde duruyordu. Ne dersin buna?"
Beni Bakersfield'õn güneyinde indirdi. Maceram başlamak üzereydi. Hava soğuyordu. Oakland'tan üç dolara aldõğõm ordu malõ ince yağmurluğu giydim, tir tir titriyordum. Mücevher gibi õşõklandõrõlmõş, İspanyol tipi şatafatlõ bir otelin önündeydim. LA'e doğru võzõr võzõr arabalar geçiyordu. Kendimi kaybetmiş bir halde el kol sallõyordum. Çok soğuktu. Geceyarõsõna kadar orada dikildim, küfrederek, lanetler yağdõrarak, tõpkõ Stuart'taki gibi. İki dolardan biraz fazla para verip, kalan yolu otobüsle gitmekten başka çarem yoktu. Geriye, Bakersfõeld'a yürüyüp otogara vardõm ve bir banka oturdum. Biletimi almõş LA otobüsünü beklerken dünya tatlõsõ bir kõz takõldõ gözüme. Meksikalõydõ. Pantalon giymişti. Havalõ frenleri uğuldamakta olan, garaja henüz girmiş otobüslerden birindeydi. Mola verilmişti, diğer yolcularla beraber iniyordu. Göğüsleri dõşarõ fõrlayacak gibi dimdikti, bel kõsmõ nefis görünüyordu, saçlarõ üzün ve parlak siyahtõ, gözleri iki kocaman mavi şeydi, ürkek ürkek bakõyorlardõ. Neden onun otobüsünde değildim sanki? Yüreğime bir sõzõ saplandõ, beğendiğim bir kõza rastlamõşsam ve kõz bu koca dünyada ters yöne gidiyorsa böyle olurdu. LA otobüsü anons edildi. Çantamõ alõp bindim. İçerde kim vardõ dersiniz? Benim Meksikalõ kõz! Hemen çaprazõna oturdum ve plan yapmaya başladõm. Öyle yalnõz, öyle üzgün, öyle titrek, öyle kõrgõn ve öyle asiydim ki, yabancõ bir kõza yaklaşmak için gereken cesareti toplamam zor olmayacaktõ. Ama gene de otobüsün hareket etmesinden somaki ilk beş dakikayõ karanlõkta uyluklarõma vurarak geçirdim. Hadi, hadi, ölüm kajõm meselesi bu! Salak herif, konuşsana! Derdin ne? Hâlâ bõkmadõn mõ şu halinden? Ve pat diye koridordan kõza doğru eğilip (uyumaya çalõşõyordu) "Bayan, yağmurluğumu yastõk yapmak ister misiniz?" dedim. Gülümseyerek yüzüme baktõ ve "Hayõr, teşekkür ederim," dedi. Koltuğuma çekildim, elim ayağõm titriyordu, bir sigara yaktõm ve bekledim, ta ki kõz bana yandan hüzünlü bir sevgi bakõşõ alõncaya kadar, ve birazdan ayağa kalkõp "Yaranõza oturabilir miyim bayan?" dedim. "Nasõl isterseniz." Ve oturdum. "Nereye gidiyorsunuz?"
"LA'e." Ne hoş söylemişti! Kõyõda yaşayan herkesin "LA" deyişine bayõlõrdõm zaten. LA onlarõn altõn şehirleriydi, LA bir yana, dünya bir yana. "Ben de oraya gidiyorum!" diye bir çõğlõk attõm. "Yanõnõza oturmama izin vererek sevindirdiniz beni. Çok yalnõzdõm, dünya kadar da yol katettim." Birbirimize hikayelerimizi anlatarak sakinleştik. Onunki şöyleydi: Evliymiş ve bir çocuğu varmõş. Kocasõ onu dövmüş, o da evi terketmiş. Fresno'nun güneyinde bulunan Sabinal'dan geliyormuş, bir süre LA'de kõz kardeşinin yanõnda kalacakmõş. Küçük oğlunu üzüm toplayõcõlõğõ yapan ve bağda bir kulübede yaşayan ailesine emanet etmiş. Düşüne düşüne bunalmaktan başka bir şey gelmiyormuş elinden. Onu kollarõma alõvereceğimi hissettim. Konuştuk, konuştuk. Bir süre sonra benimle sohbet etmekten hoşlandõğõm belirtti, hemen sonra da New York'a gitmek istediğini. Güldüm ve "Beraber gideriz belki de," dedim. Otobüs homurtular çõkararak Grapevine geçidine tõrmanõyordu, birazdan aşağõda õşõl õşõl bir şehir göründü. Sözlü bir anlaşmaya varmadan elele tutuştuk ve yine aym sessizlik, aym güzellik, aynõ saflõkla, onun LA'de tutacağõm otel odasõna gelmesini kararlaştõrdõk. Her tarafõma ateş basmõştõ. O harika saçlarõna yasladõm başõmõ. Küçük omuzlarõ çõldõrtõcõy-dõ. Sarõldõm, bir daha sarõldõm. Hoşuna gitti. Gözlerini kapayarak "Aşkõ seviyorum," dedi. Ona güzel bir aşk vaadettim. Şeytanca bir zevkle. Hikayelerimiz anlatõlmõştõ. Sessizliğe ve gelecek hakkõnda tatlõ düşüncelere daldõk. Mesele bu kadar basitti işte. Sizin Peach'leriniz, Betty'leriniz, Marylou'lannõz, Rita'-lanmz, Camille'leriniz, Inez'leriniz olabilir, ama bu benim sevgilim, benim hayalimdeki ruhu taşõyor, bunlarõ söyledim ona. Otobüs garõnda kendisini gözlediğimi anladõğõm itiraf etti. "Hoş bir üniversiteli çocuk diye düşünmüştüm," dedi. "Üniversiteliyim ben," diye temin ettim. Hollyvvood'a varmõştõk. Gri, kirli şafakta -Sullivan'õn Seyahatleri filminde Joel McCrea'mn vagon restoranda Veronica Lake'le karşõlaştõğõ sahnedeki gibi bir şafakta- sevgilim kucağõmda uyudu. Pencereden dõşarõ baktõm açgözlülükle: kum, kireç ve çimento karõşõmõyla sõvanmõş evler, palmiye ağaçlarõ, araba lokantalarõ, bilumum uçuk şeyler, altüst olmuş kutsal toprak, Amerika'nõn fantastik ucu. Ana caddede otobüsten in-
dik, ama Kansas City'de ya da Chicago'da ya da Boston'da inmiş gibi olduk: kõrmõzõ tuğlalar, pislik, aylaklõk eden tipler, ümitsiz gündoğumunda birbirlerine sürtünerek ilerleyen troleybüsler, büyük şehrin orospu kokusu. İşte tam bu noktada sapõtmaya başladõm, neden bilmiyorum, birden aptalca paranoyak görüntüler belirdi gözümün önünde: Teresa ya da Terry - sevgilimin adõ buydu - orta malõ bir yosmaydõ, otobüslerde çalõşõyordu bir herif için, LA'de bizimki gibi randevular ayarlõyordu, tavladõğõ enayileri kahvaltõ edilen bir yere götürüp pezeven-gine gösterdikten sonra, herifin silahõyla baskõn yapacağõ bir otel odasõna sürüklüyordu. Bunlardan asla bahsetmedim ona. Kahvaltõmõzõ ettik, pezevengin biri gözünü bizden ayõrmadõ, sanki Terry de çaktõrmadan ona bakõyordu. Yorgundum. Kendimi cehennemin dibinde, iğrenç bir yerde, yabancõ ve kaybolmuş biri gibi hissediyordum. Kapõldõğõm ahmakça korku beni adi ve ucuz davranmaya itti. "Şu adamõ tanõyor musun?" dedim. "Hangi adamõ ca-nõm?" Konuyu kapattõm. Terry çok ağõrkanlõy-dõ, her hareketi yavaştõ. Kahvaltõ etmesi saatler sürdü: lokmalarõ uzun uzun çiğniyor, gözlerini boşluğa dikiyor, sigara içiyor, sohbet ediyordu. Onun her hareketinden şüphelenen, zaman kazanmaya çalõştõğõm düşünen yabani bir hortlağa dönmüştüm. Bir hastalõk nöbetiydi bu. Caddede elele yürürken terliyordum. Karşõmõza çõkan ilk otele girdik, boş oda vardõ. Ben farkõnda olmadan kapõyõ kilitlerken o yatağa oturmuş, pabuçlarõm çõkarõyordu. Uysalca öptüm onu. Bir şey bilmesin daha iyiydi. Sinirlerimizin gevşemesi için birer kadeh viski içmeliydik, hele benim içmem şarttõ. Dõşarõ fõrladõm, oni-ki blok ötedeki gazete bayiinde bir pintlik viskilerden buldum ve aynõ enerjiyle geri döndüm. Terry banyoda yüzüyle uğraşõyordu. Su bardağõna boca ettim şişeyi. Hemen kafayõ bulduk. Enfesti, hatta şu hüzünlü yolculuğuma bedel olduğunu bile söyleyebilirdim. Terry'-nin arkasõna dikildim. Banyoda, aynamn karşõsõnda dansettik. Doğudaki arkadaşlarõmõ anlatmaya başladõm. "Dorie diye müthiş bir kõz var. Mutlaka tanõşmalõsõn. Bir seksenlik, kõzõl saçlõ bir hatun. New York'a gelirsen iş bulmana yardõm eder," dedim. "Kim bu bir seksenlik, kõzõl saçlõ hatun?" diye sordu kuşkuyla.
"Neden anlatõyorsun bana bunu?" O yalõn ruhuyla benim neden hem mutlu hem sinirli bir havada konuştuğumu anlayamazdõ. Sorusunu geçiştirdim. Banyoda sarhoş olmuştu. "Yatağa gel," diye seslendim. "Bir seksenlik, kõzõl saçlõ bir hatun ha? Ben de senin hoş bir üniversiteli çocuk olduğunu sanmõştõm. O güzel süveterinle bana baktõğõnõ görmüş ve kendi kendime, hõmm, pek de sevimli, demiştim. Hayõr! Hayõr! Hayõr! Sen de diğerleri gibi kahrolasõ bir pezevenksin!" "Ne diyorsun sen Allah aşkõna?" "Orada durup o bir seksenlik, kõzõl saçlõ hatunun mama olmadõğõm söyleme bana, çünkü mamalardan bahsedildiğini hemen anlarõm. Sen, sen de karşõma çõkan diğer herifler gibi pezevengin tekisin. Herkes pezevenk." "Dinle Terry, ben pezevenk filan değilim. İncil üzerine yemin ederim ki değilim. Hem neden pezevenk olayõm ki? Benim ilgilendiğim sensin." "İyi birine rastlamõş olduğumu sanõyordum. Çok mutluydum. Sevinçten ellerimi göğsüme bastõrõp, hõmm, pezevenk değil, gerçekten iyi çocuk, diyordum." "Terry," diye yalvardõm bütün kalbimle. "Lütfen dinle beni, anla beni. Ben pezevenk değilim." Bir saat önce ben de onun bir yosma olduğunu düşünmüştüm. Ne kadar acõklõydõ! Zihinlerimiz, gizli delilikleriyle aykõrõ düşmüşlerdi birbirlerine. Ey hayat, iğrenç hayat, diye inledim, yerlerde süründüm ve sonra sapõttõm. Kuş beyinli bir Meksikalõ orospu için değmezdi. Böyle söyledim ona. Kendimi kaybetmiş bir halde kõrmõzõ bağcõksõz pabuçlarõm kaldõrõp banyo kapõsõna fõrlattõm ve defol git dedim. "Siktirol git hadi!" Uyuyup bu işi unutacaktõm. Kendi hayatõm vardõ benim, her zaman hazin ve pürüzlü olan hayatõm. Banyoda ses kesilmişti. Soyunup yattõm. Terry, gözlerinde yaşlar, dõşarõ çõktõ. O basit, komik, küçük beyniyle, pezevenkler kadõnlarõn pabuçlarõm kapõya fõrlatmaz, defol git demez, sonucuna varmõştõ. Huşu dolu, tatlõ bir sessizlikle üstündekileri çõkardõ ve minicik gövdesiyle yorgamn altõna giriverdi. Üzüm gibi esmerdi. Karmm gördüm, zavallõcõk, bir sezaryen izi taşõyordu orada. Kalçalarõ o kadar dardõ ki ameliyatsõz çocuk doğuramazdõ.
Bacaklarõ çöp gibiydi. Bir elli boyunda ya var ya yoktu. Bezgin sabahõn tatlõlõğõnda seviştik ve uykuya daldõk, LA'in ücra bir köşesinde unutulmuş ve birlikte hayatõn en mahrem, en zevkli şeyini bulmuş iki yorgun melek gibi. Öğleden sonra geç saatlere kadar uyumuşuz. 13 Somaki onbeş gün iyi kötü birlikteydik. Uyamnca otostopla New York'a gitmeye karar verdik. Terry benim şehirdeki sevgilim olacaktõ. Dean, Marylou, ötekiler: bir sürü karõşõk şey geldi aklõma. Yeni bir mevsim başlõyordu. Önce yolculuk için para biriktirmemiz lazõmdõ. Terry'ye kalsa, bendeki son yirmi dolarla hemen yola çõkabilirdik. Hiç hoşuma gitmiyordu bu. Ne halt edeceğiz diye iki gün aptal gibi kafa yordum. Kafeteryalarda, barlarda o güne kadar hiç yapmadõğõm bir şey yapõp uçuk LA gazetelerinin iş ilanlarõna baktõm. Tabii bu arada benim para on dolarõn az üstüne inmişti. Küçük otel odamõzda pek mutluyduk. Bir gece uykum kaçtõ, kalktõm, bebeğimin esmer çõplak omzunu örttüm ve pencereden LA gecesini seyre daldõm. Ne zalim, ne sõcak, ne siren sesli gecelerdi! Caddenin karşõ tarafõnda bir şey olmuştu. Eski, yõkõk dökük pansiyonda bir trajedi yaşamyordu. Devriye arabasõ kapõya dayanmõştõ, polisler kõr saçlõ bir ihtiyarõ sorguya çekiyorlardõ. İçerden hõçkõrõk sesleri geliyordu. Bizim otelin neon gürültüsü de dahil her şeyi duyabiliyordum. Hayatõmda bu kadar hüzünlendiğimi hatõrlamõyorum. LA Amerikan şehirlerinin en õssõzõ, en zalimidir. New York kõşõn korkunç soğuk olur, ama caddelerinde zaman zaman tuhaf bir kardeşlik hissi doğar içinize. LA ise yabaml bir ormandõr. Terry'yle sosisli sandviçlerimizi alõp yürüdüğümüz Güney Ana Cadde, büyülü bir õşõk ve vahşet karnavalõydõ. Her köşe başõnda postallõ polisler dikiliyor, insanlarõn üstünü arõyorlardõ. Ülkenin en asi tipleri kümelenmişti kaldõrõmlarda. Devasa çöl kampõ LA'in kahverengi õşõğõnda kaybolmuş yumuşacõk Güney California yõldõzlan. Çay, marijuana, çili ve bira kokuyordu hava. Bopun o muhteşem vahşi sesi birahanelerden dõşarõ taşõyor, Amerika gecesinde dans müziğine, kovboy ritmine karõşõp çeşitleniyordu. Herkes Hassel'a
benziyordu. Bop şapkalõ, keçi sakallõ azgõn zenciler geçiyordu gülerek; soma, 66 numaralõ karayoluyla New York'tan gelmiş, uzun saçlõ, bezgin hippiler; soma, eşyalarõ ellerinde, Plaza'da bir park bankõ arayan yaşlõ çöl fareleri; soma, elbiselerinin kollan sökülmüş Metodist papazlar; arada bir de, sakallõ, sandallõ aziz Doğa Çocuk-lan. Hepsiyle tamşmak, herkesle konuşmak istiyordum. Ama Terry'yle para kazanma derdine düşmüştük, çok meşguldük. Hollyvvood'a gittik, Vine ve Sunset'teki mağazalarda çalõşmayõ deneyecektik. Şimdi bir köşe bulmuştuk işte! Burada külüstürlerle ta nerelerden gelmiş kalabalõk aileler bir film yõldõzõ görebilmek için kaldõrõmlarda dikilip kendilerine yol açmaya çalõşõyorlar, ama kimseyi göremiyorlardõ. Ne zaman bir limuzin geçse hõrsla kaldõrõm kenarõna yanaşõp kafalarõm sağa sola uzatõyorlardõ, limuzinde siyah gözlüklü bir tip oturuyor oluyordu, yamnda da takõp takõştõrmõş bir sarõşõn, onlarõ seçer seçmez "Don Ameche! Don Ameche!" "Hayõr, George Murphy! George Murphy!" diye bağõrmaya başlõyorlardõ. Hollyvvood'a kovboy olmak için gelmiş yõğõnla yakõşõklõ ibne vardõ etrafta, kaşlarõm parmak uçlarõyla õslatarak dolaşõyorlardõ. Dünyanõn en genç, en güzel kõzlarõ, yõldõz adayõ olabilmek için pantalonla-rõnõ giyip buraya gelmişler, ama kendilerini arabada yemek yenen lokantalarda bulmuşlardõ. Biz de Terry'yle oralarda iş bulmaya çalõştõk, olmadõ. Hollyvvood Bulvarõ kocamandõ ve võnlayarak geçen arabalarla doluydu, dakika başõ ufak bir kaza oluyor, herkes en uzaktaki palmiye ağacõna koşuyordu. Daha ötede çöl ve hiçlik vardõ. Hollywood'un Sam'leri gösterişli lokantalarõn önünde tartõşõyorlardõ, Broadway Sam'leri New York'taki Jacobs Beach'te nasõl tartõşõyorlarsa öyle. Yalmz buradakilerin elbiseleri daha hafif, konuşmalarõ daha bayağõydõ. Sağõmzdan solunuzdan uzun boylu, ölü gibi vaizler geçiyordu titreyerek. Şamatacõ şişman kadõnlar koşarak bulvarõ aşõp, eğlence şovlarõ için kuyruğa giriyorlardõ. Jerry Colonna'yõ Buick Motors'tan araba alõrken gördüm, geniş dökme camõn arkasõnda bõyõklarõyla oynuyordu. Terry'yle yeraltõ mağarasõna benzetilmiş bir kafeteryada yemek yedik, her taraftan metal baştankara kuşlarõ ve tanrõlara, duygulu Neptün'e ait iri taş butlar fõşkõrõyordu. İnsanlar akan sularõn başõnda, suratlarõ denizin kederinden yeşermiş,
tõkmõyorlardõ. LA'deki bütün polisler sanki yakõşõklõ jigololardõ, belli ki film çevirmek için gelmişlerdi buraya. Zaten herkesin LA'e gelme nedeni buydu, benim bile. Sonunda Terry'yle, Güney Ana Caddede, asi garson çocuklar ve asi olduklarõm açõk açõk söyleyen bulaşõkçõ kõzlar arasõnda çalõşmaya bile razõ olduk. Ama oradan da elimiz boş döndük. Hâlâ on dolarõmõz vardõ. "Kardeşimden elbiselerimi alacağõm, sonra da New York'a otostop yapacağõz," dedi Terry. "Hadi oğlum, sen dansetmeyi bilmiyorsan ben biliyorum." Bu son kõsõm, hep söylediği bir şarkõdandõ. Ala-meda Bulvarõnõn ilersinde biryerlere inşa edilmiş ince uzun Meksika kulübelerinde oturan kõz kardeşine gittik. Ben mutfaklarõn arkasõnda, karanlõk bir geçitte bekledim, kardeşine görünmemem gerektiği için. Yanõmda köpekler havlõyordu. O daracõk fare geçitleri ufak lambalarla aydõnlatõlmõştõ. Yumuşak, õlõk gecede Terry ile kõz kardeşinin tartõştõklarõm duyabiliyordum. Her şeye hazõrdõm. Terry geldi ve elimden tutup LA'in en renkli bölgesine. Merkez Bulvarõna çõkardõ beni. Tuhaf yerdi doğrusu: oraya buraya bir müzik dolabõnõn ancak sõğabileceği büyüklükte kümesler yerleştirilmişti ve müzik dolaplarõ yalnõz blues, bop, jump dinletiyorlardõ. Bir apartmamn kirli merdivenlerini tõrmanõp Terry'nin arkadaşõ Margarina'nõn kapõşõm çaldõk. Terry'nin bir eteği ve bir çift ayakkabõsõ da ondaymõş. Sevimli bir melezdi. Maça papazõ kadar kara ve son derece nazik bir adam olan kocasõ beni en iyi şekilde ağõrlayabilmek için hemen çõkõp bir pintlik viskilerden aldõ. Paramn bir kõsmõm vermek istedim, kabul etmedi. İki küçük çocuklarõ vardõ, yatağõn üstünde zõp zõp zõplõyorlardõ, yatak onlarõn oyun köşesiydi. Boynuma sarõlõp merakla incelediler beni. Dõşarda Merkez Bulvarõnõn uğultulu vahşi gecesi -Hamp'in "Merkez Bulvarõ Çöküntüsü'nün gecesi- büyümekteydi. Salonlarda, pencerelerde şarkõlar söyleniyordu: Terry elbiselerini aldõ, vedalaşõp çõktõk. Bir kümese girip müzik dolabõnda plak çaldõk. Birkaç zenci yamma yaklaşõp çay diye fõsõldadõ. Bir dolar. Tamam dedim, getirin. Birazdan satõcõ göründü ve bodrumda bir tuvalete indirdi beni. Çõt çõkarmadan beklemeye başladõm, "Hadi oğlum, al şunu," dedi. Neyi alayõm?" Parayõ cebine atmõştõ. Bana döşemeyi göstermeye çekiniyordu.
Aslõnda döşeme falan yoktu, sadece zemin vardõ ve bir yerinde, küçük, kahverengi, boka benzer bir şey duruyordu. Saçma bir ihtiyatlõlõk içindeydi adam. "Kendimi kollamam lazõm, geçen hafta ortalõk pek sakin değildi," dedi. Eğilip, bok sandõğõm şeyi aldõm, kahverengi kağõda sarõlmõş bir sigaraydõ. Terry'nin yanõna döndüm. Kafayõ bulmak üzere otele gittik. İşe yaramadõ. Bull Durham tütünüydü. Paramla rezil olmuştum. Terry'yle ne yapacağõmõz konusunda acil ve kesin bir karar almamõz gerekiyordu. Kalan paramõzla New York'a otostop yapalõm dedik sonunda. Terry o akşam kardeşinden beş dolar almõştõ. Bu durumda onüç dolarõmõz vardõ ya da biraz daha azõ. Odanõn ertesi günkü kirasõ işlemeye başlamadan pilimizi põrtõmõzõ toplayõp, kõrmõzõ bir otomobille Arcadia'ya kapağõ attõk. Santa Anita yarõş pisti uzanõyordu tepesi karlõ dağlarõn altõnda. Geceydi. Amerika kõtasõna yönelmiştik. Elele tutuşup, yerleşim bölgesinden dõşarõ birkaç mil yürüdük. Günlerden cumartesiydi. Bir lambamn altõnda durduk. Birden, zõpõr yeniyetmelerle dolu bayraklõ arabalar belirdi. "Yaşasõn! Yaşasõn! Kazandõk! Kazandõk!" diye bağõrõyorlardõ. Geçerken bize laf attõlar, yolda bir adam ve bir kõzla karşõlaşmõş olmamn sevinciyle. Genç yüzler ve şu "genizden gelen genç sesler" eşliğinde böyle düzinelerce araba izledi birbirini. Hepsinden nefret ediyordum. Kendilerini ne sanõyorlardõ? Liseli piçler! Aileleri her pazar öğleden sonra kõzarmõş biftek yiyor diye yolda rastladõklarõ insanlara laf atmalarõ mõ lazõmdõ? Zor koşullar altõnda yaşayan bir kõzla onu sevmek isteyen bir adam görünce gülmeleri mi lazõmdõ? Bizim derdimiz bize yeterdi. Bir Allanõn kulu durup binin demiyordu. Sonunda kasabaya geri döndük ve maalesef, kahve içmek için civarda bulduğumuz tek açõk yer de liselilerin takõldõğõ bir büfe çõktõ. Yoldaki bütün çocuklar oradaydõlar, bizi hatõrlayõp süzdüler. Kõz Meksikalõ, bir Pachuco yabankedisi, erkek arkadaşõ ise ondan da beter, diye düşündüler. Terry'nin o şahane burnu kokuyu hemen aldõ. Dõşarõ çõktõk ve karanlõk otoyolun kenarõnda yürümeye başladõk. Çantalarõ ben taşõyordum. Soğuk gece havasõndaki sisi çekiyorduk ciğerlerimize. Onunla bir geceyi daha dünyadan gizlenerek geçirmeye karar verdim Sahah ne olursa olurdu. Bir motele gidin dört dolara küçük, ra-
hat bir oda tuttuk: duş, banyo havlularõ, duvar radyosu ve daha bir sürü şey. Birbirimize sõmsõkõ sarõldõk. Uzun ve ciddi konuşmalar yaptõk, yõkandõk, õşõklar açõkken ve kapalõyken çeşitli konularda tartõştõk. Bir şey kanõtlanõyordu, ben bir şey iddia ediyordum, o kabul ediyordu. Ve mhayet karanlõkta bir anlaşmaya vardõk, önce nefes nefese, sonra hoşnut, kuzular gibi. Sabah büyük bir hevesle yeni planõmõzõ uygulamaya koyduk: otobüsle Bakersfõeld'a gidecek, üzüm toplama işine girecek ve birkaç hafta soma en uygun şekilde, yani otobüsle New York'un yolunu tutacaktõk. Harika bir öğlesonrasõydõ. Bakersfõeld'a otobüse bindik. Arkaya oturduk, gevşedik, konuştuk, yammõzdan akõp giden kõr manzarasõnõ seyrettik, hiçbir şeyi dert etmedik. Akşamüstü Bakersfõeld'a vardõk. Planõmõz, şehirdeki her meyva toptancõsõna uğramaktõ. Terry iş bulduğumuz zaman pekala çadõrda yaşayabileceğimizi söylüyordu. Çadõrda yaşama ve serin California sabahlarõnda üzüm toplama fikrine bayõlmõştõm. Gelgelelim iş yoktu, onun yerine müthiş bir hengame vardõ: herkes sayõsõz öneride bulunuyor, ama elle tutulur bir iş gösteremiyordu. Oturup bir Çin yemeği yedik ve kuvvetimizi toplamõş olarak yeniden harekete geçtik. SP raylarõm aşõp Meksikalõlarõn mahallesine vardõk. Terry hõzlõ hõzlõ konuşarak yurttaşlarõna iş sordu. Akşam olmuştu. Küçük Mextown caddesi õşõl õsõldõ: sinema afişleri, manav tezgahlarõ, ucuzcu çarşõlar, pazarlõklar, kenarlara parketmiş yüzlerce döküntü kamyon ve çamurlu külüstür otomobil. Meyva toplayan bütün Meksikalõ aileler oradaydõ, patlamõş mõsõr yiye yiye geziyorlardõ. Terry herkesle konuşuyordu. Ümitsizliğe kapõlmaya başlamõştõm. Bizi ancak içki kendimize getirebilirdi. Otuzbeş sente bir quartlõk California şarabõ alõp tren yolunun oraya gittik. Berduşlarõn ateş üstünde oturabilmek için yaptõklarõ sandõklardan bulduk. Yerleşip şarabõmõzõ açtõk. Solumuzda yük vagonlarõ, ayõşõğõ altõnda hazin ve isli kõrmõzõ, önümüzde Bakersfi-eld'õn õşõklarõ ve havaalanõ kazõklarõ, sağõmõzda da alüminyumdan devasa bir ambar. Ah, ne güzel bir geceydi, õlõk bir gece, şarap içilecek bir gece, mehtaplõ bir gece, sevgilinize sarõlabileceğiniz, konuşabileceğiniz, kendinizi cennette hissedebileceğiniz bir gece. Biz de gerekeni yaptõk. Terry iyi içiyordu, benden geri kalmõyordu, o akşam beni solladõ ve geceyarõsõna kadar konuştu. Sandõklarõn üs-
tünden bir yere kõmõldamadõk. Ara sõra serseriler geçti yanõmõzdan, çocuklarõm ellerinden tutmuş Meksikalõ anneler geçti, polis arabalarõ geçti, ama çoğunlukla yalnõzdõk, ruhlarõmõz öylesine kaynaştõ ki ayrõlmanõn ikimize de çok güç geleceği bir noktaya ulaştõk. Geceyarõsõ toparlamp otoyola çõktõk. Terry'nin bir fikri vardõ. Onun doğup büyüdüğü yere, Sabinal'a otostop yapacak, erkek kardeşinin garajõnda kalacaktõk. Benim için farketmezdi. Yolda Terry'yi dertli bir kadõn gibi görünsün diye çantanõn üstüne oturttum, hemen bir kamyon durdu, kõkõrdayarak koşup bindik. Adam iyi biriydi, ama kamyon dökülüyordu, homurdanarak vadiyi tõrmanmaya koyuldu. Gün ağarmadan Sabinal'a vardõk. Giderken Terry uyumuştu, ben de şarabõ bitirip körkütük sarhoş olmuştum. Önce bu küçük California kasabasõnõn sessiz, bol yapraklõ meydanõnda turladõk. SP hattõ üstünde, trenlerin ancak işaret verildiği zaman durduklarõ bir kasabaydõ burasõ. Soma Terry'nin erkek kardeşinin nerde olduğunu tahmin edebilecek bir arkadaşõm aradõk. Evde kimse yoktu. Şafak sökerken kasaba meydanõndaki çimenliğe sõrtüstü uzandõm, "Weed'te ne yaptõ? Söylemeyeceksin demek? Weed'te ne yaptõ? Söylemeyeceksin demek? Weed'te ne yaptõ?" diye zõrvalamaya başladõm. Bu sözler Fareler ve İnsanlar filmindendi, Burgess Meredith'in çiftliğin kahyasõyla konuştuğu sahneden. Terry kõkõrdadõ. Her davranõşõmõ hoş karşõlõyordu. Orada yatõp, kiliseye giden hanõmefendiler sökün edinceye kadar bu şekilde söylenmeye devam edebilirdim ve o huzursuz olmazdõ. Birazdan, yakõnda nasõlsa kardeşi nedeniyle seferber olacağõz diye karar verdim ve onu tren yolunun yamnda bulunan eski bir otele götürdüm. Yatağa gömüldük. O põrõl põrõl ve günçşli gün Terry erkenden kardeşini bulmaya gitti, ben de öğleye kadar uyudum. Kalkar kalkmaz pencereden dõşarõ baktõm. Bir SP yük treni geçiyordu. Yüzlerce berduş vardõ açõk vagonlarõn içinde; yastõk yerine kullandõklarõ paketler ve burunlarõnõn dibinde tuttuklarõ komik çizgi romanlarla keyif çatarak yuvarlanõyorlardõ; kimisi yolun kenarõndan topladõğõ güzel California üzümlerini kütürdetmekteydi. "Vay be!" diye bağõrdõm. "İşte burasõ vaadedilmiş toprak!" Hepsi Frisco'dan geliyordu, bir hafta soma yine böyle şaşaa içinde geri dönüyor olacaklafdõ.
Terry, yanõnda kardeşi, kardeşinin arkadaşõ, çocuğu, kapõyõ çaldõ. Kardeşi, içkiye düşkün, yerinde duramayan bir Meksikalõydõ, müthiş baba bir herif. Kardeşinin arkadaşõ, aksam pek belli olmayan, sõska bir Meksikalõ, çok yüksek sesle ve karşõsõndakini memnun etme dürtüsüyle konuşan, sevgilimde gözü olduğunu açõk eden bir herif. Oğlu Johnny ise, yedi yaşõnda, kara gözlü, tatlõ bir çocuk. Neyse, buradaydõk ve bir çõlgõn gün daha yaşayacaktõk. Terry'nin kardeşinin adõ Rickey'ydi. 38 model bir Chevy'si vardõ. Onun içine doluşup, bilinmeyen yerlere doğru yola çõktõk. "Nereye gidiyoruz?" diye sordum. Açõklamayõ arkadaşõ yaptõ, adõ Ponzo'y-du, herkes onu böyle çağõrõyordu. Üstünden pis bir koku yayõldõğõm farkettim. Nedeni çiftçilere gübre satõyor olmasõydõ. Bir kamyonu vardõ. Rickey, cebinde her zaman üç dört dolarõ bulunan, her şeye gülüp geçen biriydi. "Ya işte böyle oğlum, ya işte bööle," diyordu durmadan. Ve aynen öyle oluyordu. Saatte yetmiş mil hõzla gidiyorduk. Sonunda Fresno'nun ilersindeki Madera'ya vardõk, gübre işi için birkaç çiftçiyle konuşacaktõk. Rickey şişesini de almõştõ. "Bugün içeriz, yarõn çalõşõrõz. Ya işte bööle oğlum, fõrtlan hadi." Terry çocuğuyla arkada oturuyordu. Dönüp baktõm, yüzünde yuvaya kavuşmuş olmanõn sevinci vardõ. Cali-fornia ekiminin güzel yeşil kõrlarõ taklalar atõyordu yanõmõzda. Kendimi yeniden kuvvetli ve cesur hissediyordum, yolculuğa hazõrdõm. "Şimdi nereye gidiyoruz?" "Civarda gübresi olan bir çiftçiyi bulmaya. Yarõn kamyonla gelip toplarõz. Çok para kazanacağõz. Merak etme." "Bu işte ortağõz!" diye bağõrdõ Ponzo. Böyle olduğunu anlamõştõm zaten, herkes her şeye karõşõyordu. Fresno'nun delidolu sokaklarõnda uçarcasõna ilerleyip vadiye tõrmandõk ve arka yollardaki çiftçilere ulaştõk. Ponzo arabadan inip yaşlõ Meksikalõ çiftçilerle anlaşõlmaz konuşmalar yaptõ. Bir şey çõkmadõ tabii. "Bize içki lazõm!" diye haykõrdõ Rickey. Kavşakta bir bara girdik. Amerikalõlar her pazar öğledensonra kavşaklardaki barlarda içerler, çocuklarõ da yanlanndadõr, biralarõm yudumlayõp gevezelik ederler, gürültü patõrtõ içinde, memnun mesut. Gece çocuklar ağlamaya başlar, ana babalar ise sarhoştur. Zigzaglar çizerek evlerine dönerler. Amerika'nõn her yerinde ailecek kavşak barlarõna giden-
ler gördüm. Çocuklar patlamõş mõsõr ve cips yiyerek arka tarafta oynuyorlardõ. Biz de o aileler gibi yaptõk. Rickey, ben, Ponzo ve Terry oturup içtik, müzikle birlikte bağõrõp çağõrdõk. Ufaklõk da müzik dolabõnõn etrafõnda aptal aptal diğer çocuklarla oynadõ. Güneş kõzarmaya başlamõştõ. Hiçbir şey elde edememiştik. Elde edilecek ne vardõ ki? "Manana," dedi Rickey. "Manana oğlum, halledeceğiz, bir bira daha iç, ya işte bööle oğlum, ya işte böölel" Yalpalayarak dõşarõ çõkõp arabaya bindik ve bir otoban barõnda aldõk soluğu. Ponzo, San Joaquin vadisinde herkesi tanõyan gürültücü bir tipti. İkimiz bardan ayrõlõp bir çiftçiyi bulmaya gittik. Ama Madera Mextown'da takõldõk kaldõk. Ona ve Rickey'ye kõz arõyorduk. Sonra, üzüm ülkesine mor alacakaranlõk çökerken, arabada sükunet içinde oturur buldum kendimi. Ponzo bir evin mutfak kapõsõnda yaşlõ bir Meksikalõyla pazarlõk etmekteydi, adamõn arka avluda yetiştirdiği karpuzlardan almak için. Sonunda bir tane aldõk ve hemen orada yedik, kabuklarõm da ihtiyarõn pis kaldõrõmõna attõk. Kararan sokakta türlü türlü güzel kõzlar görünüp kayboluyordu. "Ner-deyiz biz Allah aşkõna?" dedim. "Boşver oğlum," dedi koca Ponzo. "Yarõn para kazanacağõz, bu gece boşverelim." Geri döndük. Terry'yi, çocuğunu ve kardeşini alõp otobanõn õşõklarõnda Fresno'ya yöneldik. Açlõktan ölüyorduk. Raylarõn üstünden hoplayõp Fresno Mextown'õn vahşi sokaklarõna saldõrdõk. Pencerelerde garip Çinliler vardõ, dõşarõ sarkmõş, pazar gecesini kolaçan ediyorlardõ, dizi dizi Meksikalõ piliçler pantalonla-rõyla kasõlarak yürüyorlardõ, mambo müzik dolaplarõm zangõrdatõyordu, her yer Cadõlar Bayramõymõş gibi õşõklarla süslenmişti. Bir Meksika lokantasõna girip takos ve fasulye lapalõ tortula yedik, tad-larõ nefisti. Beni New Jersey kõyõsõna bağlayan son bütün beş dolara el atõp Terry'yle ikimizin hesabõm ödedim. Cebimde dört dolar bozukluk kalmõştõ. Terry'yle bakõştõk. "Bu gece nerde yatacağõz yavrum?" "Bilmem." Rickey zom olmuştu, artõk sadece "Ya işte bööle oğlum, ya işte bööle Oğlum," diyordu yumuşak ve yorgun bir sesle. Uzun bir gün geçirmiştik. Ne olup bittiğini ya da Tanrõ'nõn bizi- nereye sürüklediğini bilen yoktu. Zavallõ Johnnycik kolumda uyuyakalmõştõ. Sabi-
nal'a geri dönmeye karar verdik. 99 numaralõ karayoluna çõktõk ve bir kafeteryanõn önünde zõnk diye durduk. Rickey son bir bira içmek istiyordu. Kafeteryanõn arkasõnda karavanlar, çadõrlar ve birkaç uyduruk motel odasõ vardõ. Fiyatlarõm sordum, iki dolardõ. Terry'ye damştõm, iyi dedi, çünkü artõk bir çocuk gezdiriyorduk yanõmõzda, onu rahat ettirmek zorundaydõk. Somurtkan Okilerin kovboy müziği eşliğinde dansettikleri barda birer bira daha içtikten sonra Terry, ben ve Johnny bir motel odasõna girdik, hemen yatacak-, tõk. Ponzo ortalõkta dolaşõyordu, kalacak yeri yoktu. Rickey babasõnõn bağdaki kulübesine gitmişti uyumaya. "Nerde kalõyorsun sen Ponzo?" diye sordum. "Hiçbir yerde bayõm. Big Rosey'yle oturuyordum ama geçen gece kapõ dõşarõ etti beni. Kamyonumu getirip içinde uyuyacağõm." Gitarlar tõnlõyordu. Terry'yle yõldõzlara bakõp öpüştük. "Manana" dedi. "Yarõn her şey düzelecek, değil mi hayatõm? Ha Sal?" "Tabii yavrum, manana." Hep mananaydõ. Somaki hafta tek duyduğum sözcük bu oldu. Hoş bir sözcüktü ve samrõm cennet anlamõna geliyordu. Küçük Johnny elbiseleriyle yatağa atladõ ve sõzdõ, ayakkabõlarõndan kumlar dökülüyordu, Madera kumu. Terry'yle gecenin bir vakti yataktaki kumlan temizledik. Sabahleyin kalkõp elimi yüzümü yõkadõm ve etrafta şöyle bir turladõm. Sabinal'dan beş mil uzakta, pamuk tarlalarõ ve üzüm bağlarõ arasõndaydõk. Kampõn sahibi olan şişman kadõna boş çadõr bulunup bulunmadõğõm sordum. En ucuzu, yani günlüğü bir dolar olam boştu. Parayõ çõkarõp çadõra daldõm. Bir yatak, bir soba ve direğe asõlmõş çatlak bir ayna. Şirindi. İçeri girerken eğilmem gerekiyordu. Sevgilim ve oğlum da geldiler. Rickey'y-le Ponzo kamyonu almaya gitmişlerdi, onlarõ bekliyorduk. Az soma bira şişeleriyle sökün ettiler ve çadõrda içmeye başladõlar. "Gübreden ne haber?" "Bugün olmaz artõk. Yarõn çok para kazanacağõz, bugün biraz bira içeceğiz. Ne dersin?" Ben dünden razõydõm buna. "Ya işte bööle! Ya işte böölel" diye bağõrõyordu Rickey. Gübre kamyonuyla para kazanma planlarõmõzõn hiç gerçekleşmeyeceği belliydi. Kamyonu çadõrõn yanõna parketmişlerdi. O da Ponzo gibi kokuyordu. O gece Terry'yle nemli çadõrõmõzda tatlõ havayõ soluyarak uyu-
duk. Tam dalarken Terry "Sevişmek ister misin?" dedi. "Ya Johnny?" dedim. "O dert değil. Uyuyor zaten." Johnny uyumuyordu, ama hiç sesini çõkarmadõ. Ertesi gün çocuklar gübre kamyonuyla kampa gelip viski aramaya çõktõlar ve döndükten soma çadõrda pek eğlendiler. Gece Ponzo soğuğu bahane edip bizim çadõrda, yerde, sõğõr kokan büyük bir muşambaya sarõnarak uyudu. Terry nefret ediyordu ondan. Ponzo'nun kendisine yakõn olmak için erkek kardeşine takõldõğõm söylüyordu. Bu gidişle Terry ve ben açlõk çektiğimizle kalacaktõk. Sabah çõkõp sağa sola pamuk toplama işi sordum. Herkes anayolun karşõ tarafõndaki çiftliğe gitmemi önerdi. Gittim. Çiftçi kadõnlarõyla beraber mutfaktaydõ. Dõşarõ çõktõ, hikayemi dinledi ve yüz pound pamuğa üç dolar veriyorum dedi. Günde en az üçyüz pound pamuk toplayabileceğimi düşünüp kabul ettim. Ahõrdan birkaç tane büyük bez torba çõkardõ ve işin gün doğarken başladõğõm söyledi. Terry'ye koştum hemen. Eteklerim zil çalõyordu. Yoldan geçen bir üzüm kamyonu tümsekte hoplayõp sõcak katramn üstüne koca koca üzüm salkõmlarõ düşürdü. Hepsini toplayõp çadõra götürdüm. Terry çok mutlu olmuştu. "Johnny'yle ben de gelip sana yardõm ederiz." "Yok canõm!" dedim. "Olmaz öyle şey!" "Bilmiyorsun, pamuk toplamak zor iştir. Ben sana öğretirim." Üzümleri yedik. Akşam Rickey göründü, bir somun ekmek ve bir poundluk kara üzümle. Piknik yaptõk. Bitişikteki büyükçe çadõrda pamuk toplayan bir Oki ailesi yaşõyordu. Büyükbaba bütün gün bir iskemlede oturuyordu, çalõşamayacak kadar yaşlõydõ. Kõzõyla oğlu her sabah güneş doğarken çocuklarõm da alõp benim çiftçinin tarlasõna işe gidiyorlardõ. Ertesi gün ben de katõldõm onlara. Pamuğun şafakta çiy yüzünden daha ağõr çektiğini, dolayõsõyla sabah erken toplamnca daha çok para getirdiğini söylüyorlardõ. Buna rağmen gündoğumundan günbatõmõna aralõksõz çalõşõyorlardõ. Büyükbaba otuzlardaki buhranda ailesini toplayõp, benim Montanalõ kovboyun anlattõğõ toz bulutlu Nebraska'yõ terketmişti külüstür bir kamyonla. O zamandan beri California'daydõlar. Çalõşmayõ seviyorlardõ. İhtiyarõn oğlu on yõlda çocuklarõnõn sayõşõm dörde çõkarmõştõ, bir kõsmõ pamuk toplayabilecek yaştaydõ şimdi ufaklõklarõn. Aile o günden bugü-
ne Simon Legree tarlalarõndaki sefaletten, daha iyi çadõrlarda yaşamanõn verdiği mutlu saygõnlõğa erişmişti, hepsi o kadar. Çadõrlarõndan gurur duyuyorlardõ. "Nebraska'ya hiç dönmeyecek misiniz?" "Ne yapalõm dönüp de? Tek istediğimiz bir karavan almak." Eğilip pamuk toplamaya koyulduk. Çok güzeldi. Tarlanõn karşõsõnda çadõrlar, daha ötede göz alabildiğine uzanan sararmõş pamuk tarlalarõ, daha ötede kahverengi kurak dağ etekleri, sonra da sabahõn mavi göğünde tepeleri karlõ Sierralar. Güney Ana Caddede bulaşõk yõkamaktan çok daha iyiydi bu iş. Gelgeldim pamuk toplama konusunda feci cahildim. Beyaz topu çõtõrdayan yatağõndan ayõrõnca-ya kadar akla karayõ seçiyordum. Benden başka herkesin eli çabuktu. Parmaklarõm kanamaya başlamõştõ, ya eldivenlerim olmalõydõ ya da daha çok deneyimim. Tarlada bizimle çalõşan yaşlõ bir zenci çift vardõ. Pamuğu dedelerinin iç savaştan önce Alabama'da gösterdikleri o kutsal sabõrla topluyorlardõ. Aym çizgide ilerliyor, eğilip mo-rarõyor, doğrulup torbalarõm dolduruyorlardõ. Sõrtõma bir ağrõ girmişti. Ama bu toprağa diz çökmek, saklanmak çok güzeldi. Dinlenme ihtiyacõ hissettiğimde yüzümü kahverengi nemli topraktan yastõğa gömüp öyle dinleniyordum. Kuşlar bir şarkõ tutturmuş, bize eşlik ediyorlardõ. Hayatõmõn işini bulduğumu düşünüyordum. Sõcak, uyuşuk öğle vakti tarlamn karşõsõndan el sallayarak Terry'yle Johnny geldiler ve pamuklara saldõrdõlar. Küçük Johnny bile beni sollama-dõysa canõm çõksõn! Terry'nin hõzõ ise malum. Benim önümdeydiler, torbama ekleyeyim diye yerde ayõklanmõş pamuk öbekleri bõrakõyorlardõ, Terry gerçek işçi öbekleri, Johnny ufak çocuk öbekleri. Üzüntüyle ilerliyordum peşlerinden. Ne biçim adamdõm ben? Kendi kõçõmõ toplayamõyordum ki onlara bakayõm! Bütün öğledensonrayõ benimle geçirdiler. Güneş kõzarõrken üçümüz de pestil gibiydik. Tarlanõn çõkõşõnda yükümü bir kantarõn üstüne indirdim. Elli pound çekti, birbuçuk dolar aldõm. Sonra Okilerden birinin bisikletine atlayõp 99 numaralõ karayoluna çõktõm, kavşaktaki marketten pişmiş spagetti, köfte, tereyağõ, ekmek, kahve ve kek aldõm, çantayõ gidonlara asõp geri döndüm. LA'e giden arabalarõn ardõ arkasõ kesilmiyordu. Fris-co'ya akan trafik epey zor anlar yaşattõ bana. Sövüp saydõm. Karanlõk gökyüzüne bakõp Tanrõ bana daha iyi bir hayat ve sevdiğim in-
sancaklar için birşeyler yapabilme §ansõ versin diye dua ettim. Kimsenin dikkatini çekmiyordum burada. Akõllanmõş olsa gerektim. Ruhumu geri getiren Terry'ydi. Çadõrõn sobasõnda yemeği õsõttõ, hayatõmda yediğim en güzel yemek oldu bu. Öyle aç, öyle yorgundum ki... Pamuk toplayõcõlõğõ yapan yaşlõ bir zenci gibi içimi çekerek yatağa uzandõm ve bir sigara yaktõm. Serin gecede köpekler havlõyordu. Rickey'yle Ponzo akşamlarõ uğramaz olmuşlardõ, bundan memnundum. Terry yamma kõvrõldõ, Johnny göğsüme oturdu, defterime hayvan resimleri çizdiler. Ürkütücü ovada bizim çadõrõn õşõğõ yanõyordu. Yoldaki lokantada tõnlayan kovboy müziği tarlalara yayõlõyordu olanca hüznüyle. Daha ne isterdim ki? Sevgilimi öptüm, õşõklarõ söndürdük. Sabahleyin çadõrõmõz çiyden sarkmõştõ. Havlumu ve diş fõrçamõ alõp elimi yüzümü yõkamaya motelin tuvaletine gittim, dönüp pantalonumu giydim, yere diz çökmekten yõrtõlmõştõ pantalonum, akşam Terry onarmõştõ, aslõnda Johnny'nin oyuncak şapkasõ olan eski püs-kü hasõr şapkayõ da takõp, bez torbamla otoyolu aştõm. Her gün yaklaşõk birbuçuk dolar kazamyordum. Akşamlarõ bisiklete atlayõp yiyecek birşeyler getirmeme yetecek kadar yani. Günler geçip gidiyordu. Doğuyu, Dean'i, Carlo'yu ve o kahrolasõ yolu tamamen unutmuştum. Johnny'yle sürekli oyun oynuyorduk, onu yatakta havaya fõrlatõyor, düşerken tutuyordum, bayõlõyordu buna. Terry yõrtõk sökük dikiyordu. Paterson'dayken düşlediğim gibi bir toprak adamõ olmuştum. Bu arada Terry'nin kocasõnõn beni aradõğõ söyleniyordu. Karşõlaşmaya hazõrdõm. Bir gece yoldaki lokantada azan komşu Okiler bir adamõ ağaca bağlayõp sopalarla öldüresiye dövmüşler. Ben uyuyordum, olayõ somadan öğrendim. Ve olur da siz Meksikalõlar bizim karavan kampõmõzõ kirletiyorsunuz gibi bir fikre kapõlõrlar diye çadõrda büyük bir sopa bulundurmaya başladõm. Benim Meksikalõ olduğumu sanõyorlardõ kuşkusuz, ki bir bakõma öyleydim. Ekim ayõ gelmişti, artõk geceler daha da soğuk oluyordu. Okile-rin bir odun sobalan vardõ, kõşõ da burada geçirmeyi planlõyorlardõ. Bizim hiçbir şeyimiz yoktu, üstüne üstlük çadõrõn kira süresi de dolmuştu. Terry'yle oradan ayrõlmaya karar verdik acõ acõ. "Ailenin yanõna dön," dedim. "Johnny gibi ufak bir çocukla çadõrlarda sürüne-
mezsin. Üşüyor yavrucak." Terry ağlõyor, onun annelik içgüdülerini eleştirdiğimi zannediyordu, derdimi anlatamamõştõm. Gri bir öğledensonra kamyonla Ponzo geldi. Sorunu çözmek için Terry'nin ailesini bir ziyaret edelim dedik. Ben ortalõkta gözükmeyecek, bağda saklanacaktõm. SabinaPõn yolunu tuttuk. Giderken kamyon bozuldu, hemen ardõndan da şiddetli bir yağmur bastõrdõ. Küfür ede ede o harap kamyonun içinde beklemeye koyulduk. Ponzo çõkõp yağmurda ter döktü. Baba adamdõ vesselam. Bir kez daha kafalarõ çekmeye karar verdik. Sabinal Mextown'daki salaş barlardan birine girip bir saat bira üstüne bira içtik. Pamuk tarlasõndaki gündelik işim sona ermişti. Hayatõmõn beni geri çağõrdõğõm hissediyordum. Uzaklardaki halama bir penilik kartlardan atõp elli dolar daha istedim. Terry'nin ailesinin kulübesine gazladõk. Bağlarõn arasõndan geçen eski bir yoldaydõ kulübe. Vardõğõmõzda hava kararmõştõ. Beni çeyrek mil geride indirip devam ettiler. Az sonra evin kapõsõndan dõşarõ sõcak bir õşõk süzüldü. Terry'nin diğer altõ erkek kardeşi gitar çalõp şarkõ söylüyorlardõ. İhtiyar şarap içiyordu. Birazdan şarkõya tartõşma sesleri karõşmaya başladõ. Terry'ye o beş para etmez kocasõnõ terkedip LA'e gittiği, Johnny'yi de onlara bõraktõğõ için orospu diyorlardõ. İhtiyar bağõrõyordu. Ama kederli, şişman, esmer anne galip geldi, dünyanõn bütün yüce esmer uluslarõnda olduğu gibi. Ve Terry'nin eve dönmesine izin verildi. Biraderler neşeli bir şarkõ tutturdular. Soğuk, yağmurlu rüzgarõn altõnda büzülüp vadideki mahzun ekim bağlarõm seyre daldõm. O muhteşem "Lover Man" şarkõsõ geldi aklõma, Billie Holiday'in söylediği şekliyle. Çalõlarõn arasõnda kendi konserimi verdim. "Bir gün karşõlaşacağõz ve sen tüm göz-yaşlarõmõ kurutacaksõn, kulağõma tatlõ şeyler fõsõldayacaksõn, sarõlõp öpeceksin beni, ah, neler kaçõrõyoruz, Lover Man, ah, nerdesin kim-bilir..." İnşam etkileyen, sözlerden çok armonik yapõydõ, Billie'nin söyleyişiydi, sanki bir kadõn yumuşak abajur õşõğõnda erkeğinin saçlarõm okşuyordu. Rüzgar uğuldadõ. Üşüyordum. Terry'yle Ponzo dönünce eski kamyona atlayõp Rickey'yle buluşmaya gittik. Rickey bir süredir Ponzo'nun kadõm Big Rosey'yle beraber yaşõyordu. Bizi duysun diye korna çala çala o daracõk sokaklarda dolaştõk. Big Rosey sonunda onu da kapõ dõşarõ etti. Her şey kötüye gidiyordu. O gece kamyonda uyuduk. Terry sõmsõkõ sarõldõ
boynuma, beni terketme diye yalvardõ. O üzüm toplayarak ikimize de yetecek kadar para kazamrmõş, ben de onlarõn evinin aşağõsõnda, çiftçi Heffelfinger'õn ambarõnda yatõp kalkar, bütün gün çimenlerin üstünde oturup üzüm yemişim. "Hoşuna gitmez mi?" Sabah kuzenleri başka bir kamyonla bizi almaya geldiler. Anladõm ki civarda ne kadar Meksikalõ varsa hepsi ikimizin ilişkisini biliyor ve bu cazip, romantik konuyla yakõndan ilgileniyor. Kuzenler çok nazik ve sevimliydiler. Gülümseyerek, espriler yaparak kamyonda oturdum, savaş sõrasõnda nerde olduğumu, nasõl bir taktik izlendiğini falan anlattõm onlara. Birbirinden hoş beş kuzen. Terry'nin ailesinin, erkek kardeşi gibi yaygaracõ olmayan tarafõndandõlar galiba. Ama ben o vahşi Rickey'ye bitiyordum. New York'a gelip seni bulacağõm diye yeminler ediyordu. Onu New York'ta gözümün önüne getirdim, her şeyi mananaya bõrakõrken. O gün de tarlamn birinde küfelik olmuştu. Yol ayrõmõnda kamyondan indim, kuzenler Terry'yi eve götürdüler. Kapõdan bana el kol işaretleri yaptõlar, anneyle baba evde yokmuş, üzüm toplamaya gitmişler. O öğlesonrasõm evde geçirmem mümkün oldu böylece. Dört odalõ bir kulübeydi, o koca aileyi nasõl barõndõrõyordu bilmem. Lavaboda sinekler uçuşuyordu. Camlarda perde yoktu, hani şu şarkõdaki gibi: "Kõrõlan pencere o, içeri giren yağmur o." Terry artõk evindeydi, ortalõkta geziniyor, kap kaçağõ yerleştiriyordu. İki kõz kardeşi kõkõrdayarak beni gözlemekteydiler. Yolda çocuklar oynuyordu bağõrõş çağõrõş. Güneş, vadide geçirdiğim son öğlesonrasõnõn bulutlarõ arasõnda kõzõllaşõrken, Terry beni Heffelfõnger'õn ambarõna götürdü. Adamõn çiftliğinde her şey boldu. Sandõklarõ birleştirdik, Terry evden battaniye getirdi, yaydõk, bir de tavandaki delikten sarkan o iri, tüylü ta-rantula olmasaydõ! Terry dokunmazsan zarar vermez diyordu. Sõrtüstü yatõp gözlerimi ona diktim. Sonra dõşarõ çõktõm, mezarlõğa gidip bir ağaca tõrmandõm, "Blue Skies" sarkõşõm söyledim. Terry'yle Johnny çimenlerde oturuyorlardõ. Yammõza üzüm almõştõk. Califor-nia'da üzümün suyunu emip kalanõnõ tükürebiliyordunuz, bu gerçek bir lükstü. Akşam oluyordu. Terry yemeğe eve gitti, saat dokuzda nefis tortillalar ve fasulye lapasõyla geri geldi. Ambarõ aydõnlatmak için çimento zeminde ateş yaktõm. Sandõklarõn üstünde seviştik. Terry kulübeye döndü sonra. Babasõ bağõrõyordu, ta ambardan duyuyordum. Bebeğimin üşümeyeyim diye bõrakmõş olduğu pelerini omzuma attõm ve etrafõ kolaçan etmek üzere ayõşõğõnda bağõn derinliklerine süzüldüm. Asma sõralarõndan birinin sonuna kadar ilerleyip pis õlõk toprağa diz çöktüm. Beş erkek kardeş kulağa çok hoş gelen İspanyolca şarkõlar söylüyorlardõ. Yõldõzlar küçük dama doğru eğilmişlerdi, bacadan sobamn dumanõ çõkõyordu, fasulye lapasõ ve çili kokusu vardõ havada. Yaşlõ adam homurdanõyordu. Kardeşler şarkõlarõna devam ediyorlardõ. Anne sessizdi. Johnny'yle diğer çocuklar yatak odasõnda kõkõrdaşarak oyun oynuyorlardõ. Bir California evi. Bense asmalarõn arasõnda gizleniyor, bir milyon dolar bulacakmõ-şõm gibi diplerini kazõyordum. Delidolu bir Amerika gecesinde macera yaşõyordum. Terry kapõyõ çarparak dõşarõ çõktõ. Karanlõk yolda yamna yaklaştõm. "Ne oldu?" "Hep böyle kavga ediyoruz. Çalõş diyor. Boş boş dolaşmayacakmõşõm. Sallie, senle New York'a gelmek istiyorum." "İyi ama nasõl?" "Bilmiyorum hayatõm. Seni özleyeceğim. Seni seviyorum." "Ben gitmek zorundayõm ama." "Biraz daha idare edelim böyle, sonra gidersin, olmaz mõ?" Ambara dönüp tarantulanõn altõnda seviştik. Ne yapõyordu tarantula? Ateş sönerken sandõklarõn üstünde uyuyakalmõşõz. Terry geceyarõsõ eve döndü. Babasõ sarhoştu, kükremel erini duyabiliyordum, o sõzõnca ortalõk sakinleşti. Uyuyan kõrlarõn üstü yõldõz doluydu. Sabah çiftçi Heffelfinger kafasõnõ pencereden içeri sokup "N'a-ber
evlat?" dedi. "İyilik. Burada kalmamõn bir sakõncasõ yoktur işallah?" "Ne sakõncasõ olacak? Şu küçük Meksikalõ şõrfõntõyla berabersin ha?" "O çok iyi bir kõz." "Çok da güzel. Demek malõ götürdün. Mavi gözleri var..." Sonra çiftliğinden konuştuk. Terry kahvaltõmõ getirdi. Bez çantam hazõrdõ, SabinaPdan paramõ çeker çekmez hareket edecektim, havalenin gelmiş olmasõ lazõmdõ. Gidiyorum dedim. Bütün gece bunu düşünmüş ve kendini
alõştõrmõştõ. Bağda duygusuz duygusuz öptü beni. Asma sõrasõnõn yarandan ilerlemeye koyuldu. Birkaç adõm attõktan soma dönüp son kez birbirimize baktõk, aşk bir düellodur çünkü. "New York'ta görüşürüz Terry," dedim. Bir ay soma kardeşiyle New York'a gelecekti. Ama bu hayalin gerçekleşmeyeceğini ikimiz de biliyorduk. Otuz metre kadar gidip arkama baktõm tekrar. Elinde benim kahvaltõ tepsisi, kulübeye yönelmişti. Başõmõ eğip onu izledim. Heyhat, gene yoldaydõm! Ceviz ağacõndan topladõğõm kara cevizleri yiye yiye Sabinal yoluna çõktõm. SP raylarõnõn üstünde dengemi korumaya çalõşarak yürüdüm. Bir su deposu ve bir fabrika geçtim. Bir son yaşõyordum. Paramõn gelip gelmediğini öğrenmek için demiryolu telgraf ofisine gittim. Kapalõydõ. Bir küfür savurup merdivenlere oturdum ve beklemeye başladõm. Az soma bilet kesen adam döndü, beni içeri çağõrdõ. Param gelmişti, halam tembel kõçõmõ kurtarmõştõ yine. Zayõf, yaşlõ biletçi "Dünya kupasõm bu yõl kim kazanacak sizce?" dedi. Sonbaharõn geldiğini ve New York'a dönmekte olduğumu ancak o zaman idrak ettim. Vadinin uzun, hüzünlü ekim aydõnlõğõnda raylar boyunca ilerledim, bir SP yük vagonu geçsin de üzüm yiyen berduşlarõn arasõna karõşõp onlarla birlikte gazeteden çizgi roman okuyayõm diye. Ama olmadõ. Otobana çõkõp hemen bir araba buldum. Hayatõmõn en hõzlõ, en heyecanlõ yolculuğuydu. Şoför, kovboy müziği yapan Californi-alõ bir topluluğun kemancõsõydõ. Son model bir arabasõ vardõ ve hõzõnõ seksen milin altõna düşürmüyordu. "Araba kullanõrken içmem," diyerek elime bir şişe tutuşturdu. Bir yudum alõp ona da teklif ettim. "Cam cehenneme," dedi ve dikti. Sabinal'dan LA'e yaklaşõk 250 mil katettik: çok eğlenceli bir dört saat. Beni Hollywood'ta, tam Columbia Pictures'õn önünde indirdi. Hemen içeri dalõp, reddedilen özgün senaryoma kavuştum. Soma Pittsburgh otobüsüne bilet aldõm. Doğrudan New York'a gidecek kadar param yoktu. Ne yapacağõm diye kara kara düşünmeyi Pittsburgh'a varõşõma bõraktõm. Otobüs onda kalkacaktõ, dolayõsõyla Hollyvvood'un keyfini çõkarmak için dört saatim vardõ. Ekmek ve salam alõp, ülkenin öbür ucuna kadar atõştõrõrõm diye on tane sandviç yaptõm. Geriye bir dolarõm kalmõştõ. Bir park yerinin arka tarafõndaki alçak beton duvara otura-
rak hazõrladõm sandviçleri. Ben bu saçma sapan işle uğraşõrken bir Hollyvvood gala gecesinin görkemli Klieg õşõklarõ gökyüzüne -uğultulu Batõ Kõyõsõ gökyüzüne- fõşkõrõyordu. Dört bir yammõ bu altõn kõydõ çõlgõn şehrin gürültüsü sarmõştõ. Benim Hollyvvood deneyimim de buydu işte: orada geçirdiğim son saatlerdi ve bir park yeri helasõnõn arkasõnda kucağõma hardal döküyordum.
14 Gün doğarken otobüsüm Arizona çölünden geçiyordu: Indio, Blyt-he, Salome (dansettiği yer), güneyde Meksika dağlarõyla birleşen geniş kuru düzlükler. Sonra kuzeye, Arizona dağlarõna, Flagstaff e, uçurum şehirlerine yöneldik. Alain-Fournier'nin Le Grand Meaul-nes'ü vardõ yanõmda, Hollywood'ta küçük bir dükkandan aşõrmõştõm, ama ben Amerika'nõn kõr manzaralarõm okumayõ tercih ettim. Yol boyunca gördüğüm her tümsek, her yükselti, her genişlik özlemimi derinleştiriyordu. Gecenin mürekkep gibi karanlõğõnda New Mexico'yu geçtik, gri şafakta Texas'õn Dalhart şehrini, kasvetli pazar öğlesonrasõnda birbiri ardõndan Oklahoma'mn düz kasabalarõm, akşam olurken de Kansas'õ. Otobüs homurdanõyordu. Ekimde yuvaya dönüyordum. Ekimde herkes yuvaya döner. Öğle vakti St Louis'e vardõk. Mississippi kõyõsõnda yürüyüş yaptõm. Kuzeyden, Montana'dan yüzerek gelmiş ağaç kütüklerini seyrettim: kõtayõ kucaklayan düşümüzün ulu Odyssea kütükleri. Kõvrõmlarla süslü eski buharlõ gemiler, hava koşullarõndan büsbütün kõvrõm kõvrõm olup çürümüş bir halde, içi fare kaynayan çamurda yatõyorlardõ. Öğledensonra kocaman bulutlar kapladõ Mississippi vadisini. Otobüs o gece Indiana mõsõr tarlalarõnõn yamndan yoluna devam etti. Ay, hayaletler gibi kafa kafaya vermiş mõsõr saplarõm aydõnlatõyordu. Cadõlar Bayramõna çok az kalmõştõ. Bir kõzla tanõştõm, Indi-anapolis'e kadar öpüşüp koklaştõk. Miyoptu. Birşeyler yemek için otobüsten inerken elinden tutup yol göstermem gerekti. Yemeğimi o õsmarladõ, bütün sandviçlerim bitmişti çünkü. Karşõlõğõnda ben de ona uzun hikayeler anlattõm. Washington eyaletinden geliyordu, bütün yaz elma toplamõştõ. New York yakõnlarõnda bir çiftlikte yaşõyor-
du. Beni evine davet etti. Her neyse, New York'ta bir otelde buluşmayõ kararlaştõrdõk. Ohio'nun Columbus şehrinde indi, Pittsburgh'a kadar uyudum ben de. Kendimi yõllardõr hissetmediğim kadar bitkin hissediyordum. New York'a otostopla gidecektim, önümde daha üçyüzaltmõşbeş mil vardõ, cebimde ise on sent. Pittsburgh'tan çõkmak için beş mil yürüdüm ve iki kere otostop yaptõm, önce bir elma kamyonuna, sonra büyük bir damperli kamyona. Yağmurlu, yumuşak pastõrma yazõ gecesinde Harrisburg'a vardõm. Evime kavuşmak istiyordum artõk. O gece Susquehanna Hortlağõ gecesiydi. Hortlak, "Canady"ye gittiğim iddia eden, evrak çantasõ taşõyan, zayõf nahif, yaşlõ bir adamdõ. Çok hõzlõ yürüyordu. Onu takip etmemi emretti ve ilerde geçebileceğimiz bir köprü olduğunu söyledi. Altmõş yaşlarõndaydõ. Yediği yemekleri, gözlemesine ne kadar tereyağõ sürdüklerini, önüne fazladan kaç dilim ekmek koyduklarõm, Maryland'teki hayõrevi-nin verandasõndan birtakõm ihtiyarlarõn haftasonunu bizimle geçir diye nasõl seslediklerini, hayõrevinden ayrõlmadan önce yaptõğõ o õlõk banyonun ne kadar dinlendirici olduğunu, kafasõnda gördüğüm o yepyeni şapkayõ Virginia'da nasõl bulduğunu, her şehrin Kõzõl Haçõnõ nasõl ziyaret ettiğini, onlara nasõl Birinci Dünya Savaşõ evraklarõm gösterdiğini, Harrisburg Kõzõl Haçõnõn nasõl adõna layõk olmadõğõm ve kendisinin bu zor dünyaya nasõl katlandõğõm anlattõ. Hikayesine bakõlõrsa, kah Kõzõl Haç bürolarõna başvurarak kah ana caddelerde dilenerek doğunun tüm vahşetini katetmiş, ama kõsmen de olsa saygõdeğerliğini korumuş bir berduştu. İkimiz birlikte sürünüyorduk şimdi. Yaslõ Susquehanna boyunca yedi mil yürüdük. Ürkütücü bir nehirdi. İki tarafõnda, bilinmeyen sulara eğilmiş kõllõ hayaletleri andõran çalõlõk uçurumlar vardõ. Gece zifiri karanlõksa hepsim örter. Arada bir, nehrin karşõ yakasõndaki demiryolundan, o korkunç uçurumlarõ aydõnlatan büyük kõrmõzõ bir lokomotif alevi yükselir. Küçük adam çantasõnda güzel bir kemer olduğunu söylüyordu. Durduk. Çantasõnõ karõştõrdõ. "Buralarda bir yerde güzel bir kemer olacaktõ. Maryland'ten, Frederick'ten aldõm. Hayallah, Fredericksburg'taki dükkanda mõ bõraktõm acaba?" "Frederick'teki dükkanda demek istiyorsun herhalde." "Hayõr, hayõr! Fredericksburg'taki, Võrginia'dakil" Sürekli Mary-
land'teki Frederick'ten, Virginia'daki Fredericksburg'tan bahsediyordu. Trafiğe rağmen yoldan yürüyordu, kaç kere ezilme tehlikesi atlattõ. Ben ise kenardaki hendekte düşe kalka ilerlemeye çalõşõyor1 dum. Bu üşütük adamcağõzõn karanlõkta havaya fõrlayõp paramparça olmamasõ bir mucizeydi. Köprü möprü çõkmadõ önümüze. Bir demiryolu altgeçidinde ondan ayrõldõm. Yürürken ter içinde kalmõştõm, gömleğimi değiştirip üstüste iki süveter giydim, yol kenarõndaki lokanta benim bu acõklõ debelenişime õşõk tutuyordu. Karanlõk yolda bir aile belirdi, merakla baktõlar bana. Çok tuhaf ama, bu Pennsyl-vania taşra lokantasõnda bir tenor blues söylüyordu. Çok güzeldi, İç geçirdim. Derken bardaktan boşanõrcasõna yağmur yağmaya başladõ. Adamõn biri yanlõş yolda olduğumu söyleyerek beni Harris-burg'a geri götürdü. Arabadan benim küçük berduş ilişti gözüme, başparmağõ havada, hüzünlü bir sokak lambasõnõn altõnda dikiliyordu: zavallõ kimsesiz, kayõp oğlan, açlõktan nefesi kokan yabanilerin gariban hortlağõ. Yammdaki adama hikayeyi anlattõm, konuşmak üzere durdu. "Baksana ahbap, sen doğuya gitmiyorsun, batõya gidiyorsun." "Ha?" dedi küçük hortlak. "Buralarda yolu bilmediğimi kimse söyleyemez bana. Yõllardõr bu topraklarda dolaşõyorum. Şimdi hedefim Canady." "îyi ama bu yol Kanada'ya gitmez. Pittsburgh'a ve Chicago'ya gider." Küçük adam öfkelenerek uzaklaştõ yanõmõzdan. Son gördüğüm, sallanarak kederli Allegheny dağlarõnõn karanlõğõna karõşan ufak beyaz çanta oldu. Susquehanna Hortlağõm tanõmadan önce Amerika'nõn tüm vahşiliğinin batõda toplanmõş olduğuna inanõrdõm. Hayõr, doğuda da bir vahşilik vardõ: Ben Franklin'in postane müdürüyken öküz arabalarõyla cebelleştiği, George Washington'in yabani geyik avlar gibi kõzõl-derili avladõğõ, Daniel Boone'un Pennsylvania kandillerinin başõnda hikayeler anlatõp geçidi bulacağõna söz verdiği, Bradford'un yol yaptõğõ ve insanlarõn kütüklerden inşa edilmiş kulübelerde coşkuyla bağõrdõğõ zamanlardakine benzeyen bir vahşilik. Küçük adam için geniş Arizona arazileri yoktu; Doğu Pennsylvania'nõn, Maryland'in, Virginia'nõn çalõ kaplõ yabaniliği vardõ; arka yollar vardõ; Susquehanna, Monongahela, eski Potomac ve Monocacy gibi yaslõ nehirle-
rin arasõndan kõvrõla kõvrõla giden kara katranlõ yollar. O gece Harrisburg'ta tren istasyonunda bir bankta uyumak zorunda kaldõm. Gün doğarken istasyon görevlileri beni dõşarõ attõlar. Hayata babamõzõn çatõsõ altõnda her şeye inanan tatlõ bir çocuk olarak başlarõz, öyle değil mi? Sonra Laodiceanlarõn günü gelir: lanetlenmiş, sefil, zavallõ, kör ve çõplak olduğunuzu anlarsõnõz; õstõrap veren korkunç bir hortlak belirmiştir; kabus dolu bir hayatõ tüyleriniz ürpererek yaşamaya başlarsõnõz. Yorgunluktan tökezleyerek istasyondan çõktõm, hareketlerimi kontrol edemiyordum artõk. Sabah bir beyazlõktan ibaretti gözümde: mezarlarõnki gibi bir beyazlõk. Açlõktan ölüyordum. Yanõmda aylar önce Nebraska'dan, Shelton'dan almõş olduğum öksürük pastillerinden başka bir şey yoktu kalori sağlayabilecek, şekerleri işe yarasõn diye çõkarõp emdim. Nasõl dilenilir bilmiyordum. Şehrin bittiği yere varmama yetecek enerjiyi güçbela toplayõp yürümeye koyuldum. Harrisburg'ta bir gece daha geçirir-sem tutuklanõrdõm. Kahrolasõ şehir! Bu sefer sağlõk için kontrollü açlõk çekilmesi gerektiğine inanan, iğne ipliğe dönmüş birinin arabasõna bindim. Doğuya yöneldik. Açlõktan ölmek üzere olduğumu söyledim adama. "İyi ya işte, daha ne istiyorsun? Ben de üç gündür bir şey yemiyorum. Yüzelli yaşõna kadar yaşayacağõm," dedi. Bir kemik torbasõydõ sanki, oynak bir kukla, kõrõk bir baston, yani bir manyak. "Şu lokantada birşeyler yiyelim," diyen şişman ve bonkör bir adamõn arabasõna binemez miydim? Hayõr, o sabah sağlõk için kontrollü açlõk çekilmesi gerektiğine inanan bir manyakla yolculuk etmem gerekiyordu. Yüz mil gittikten sonra adam yumuşadõ ve arabanõn arkasõndan tereyağlõ sandviçler çõkardõ. Pazarladõğõ mallarõn örnekleri arasõna gizlemişti sandviçleri. Pennsylvania bölgesinde su tesisatõ satõyordu. Ekmekleri anõnda silip süpürdüm. Sonra birden gülmeye başladõm: arabada yalnõzdõm, adam A)lentown'dan iş telefonlarõ etmekle meşguldü. Güldüm, güldüm. Bõkmõştõm bu hayattan. Ama kaçõk adam beni New York'a kadar götürdü. Aniden kendimi Times Meydanõnda buldum. Amerika kõtasõnda sekizbin mil yol katetmiş ve Times Meydamna dönmüştüm, hem de en yoğun saatte. Yola alõşmõş masum gözlerim, üç beş dolar uğruna tepişen milyonlarca insanõn yaşadõğõ New York'un kesinlikle çõlgõn ve fantastik olan hõrgürünü görüyordu. Delice bir düştü onlarõnki:
OQ
gaspetmek, almak, vermek, ah çekmek, ölmek, hepsi de Long Is-land City'nin ötesindeki şu berbat mezarlõk şehirlerine gömülebil-mek için. Dünyanõn en yüksek kuleleri, dünyanõn öbür ucu, Kağõt Amerika'nõn doğduğu yer. Bir metro girişine dikildim, kuvvetimi toplamaya çalõştõm, belki yerde güzel bir izmarit bulabilirim diye, ama ne zaman bir tane görüp eğildiysem, dõşarõ fõrlayan korkunç kalabalõk yüzünden kaybettim. Otobüse binecek param yoktu. Pater-son, Times Meydamna epey uzaktõr. O halimle Lincoln Tünelinden ya da Washington Köprüsünden geçip New Jersey'ye kadar olan son birkaç millik yolu da yürüyerek katedebilir miydim sizce? Akşam karanlõğõ çökmüştü. Hassel nerdeydi? Ona rastlar mõyõm diye meydanõ dolaştõm, yoktu, Riker's Island'ta, bar tezgahlarmdaydõ mutlaka. Dean nerdeydi? Herkes nerdeydi? Hayat nerdeydi? Gidecek bir evim, başõmõ dinlendirebilecek, kayõplarõmõ ve kazançlarõmõ gözden geçirebilecek bir yerim vardõ Allahtan. Otobüse binecek-sem dilenmem gerekiyordu. Sonunda köşede Yunanlõ bir papazla karşõlaştõm. Sinirli bir bakõş fõrlatarak çeyrek dolar tutuşturdu elime. Hemen otobüse koştum. Eve varõnca buzlukta ne bulduysam yedim. Halam kalkõp baktõ. İtalyanca olarak "Zavallõ Salvatorecik," dedi. "Çok zayõflamõşsõn. Bunca zamandõr nerdeydin?" Üstümde iki gömlek ve iki süveter vardõ, pamuk tarlasõnda giydiğim pantalonu ve parçalanmõş ayakkabõlarõmõ yõrtõk bez çantama tepmiştim. Halamla oturup ona Califor-nia'dan gönderdiğim parayla elektrikli bir buzdolabõ almaya karar verdik: ailemizin ilk elektrikli buzdolabõ olacaktõ bu. Halam yatmaya gitti. Ben de gece geç saatlere kadar yatakta sigara içtim, uyku tutmadõ bir türlü. Yansõ bitmiş olan romanõmõn müsveddesi masanõn üstünde duruyordu. Yeniden ekim ayõ, ev, çalõşma. İlk soğuk rüzgarlar cama vurmaya başlamõştõ bile, tam zamanõnda dönmüştüm. Dean sõk sõk ziyaretime gelmiş; bazõ geceler beni beklerken uyuyakalmõş; ve halam ailenin eski kumaşlarõndan, şimdi benim yatak odamda serili duran, deseni zamamn geçişi kadar karmaşõk ve zengin olan o büyük kilimi dokurken sohbet etmişler. Ama ben gelmeden iki gün önce San Francisco'ya dönmüş, muhtemelen Pennsyl-vania'nõn ya da Ohio'nun bir yerinde bana teğet geçerek. Dean'in hayatõ da San Francisco'daydõ. Camille'in bir daire almõş olduğunu
öğrendim. Mili City'deyken onu aramak hiç aklõma gelmemişti. Artõk çok geçti, hem Dean'i de kaçõrmõştõm.
İKİNCİ BOLUM
1 Dean'i görmeyeli bir yõldan fazla oluyordu. O zamandan bu zamana evde oturup kitabõmõ bitirmiş ve burs alarak okula devam etmiştim. 1948 Noelinde halamla elimiz kolumuz hediye dolu olarak Virginia'ya erkek kardeşimi görmeye gittik. Dean'le mektuplaşmõştõk; bir ara doğuya geleceğini söylemişti; Noel ile yõlbaşõ arasõnda Virginia'da, Testament'ta olacağõmõ, gelirse beni orada bulabileceğini bildirmiştim ben de. Bir gün, eski güneyli olduklarõ gözlerinden anlaşõlan, avurtlarõ çökmüş akrabalarõm, kadõn erkek hep birlikte salonda oturmuş, alçak ve içli seslerle havadan, hasattan, çocuğu olanlardan, yeni ev alanlardan bahsederlerken, evin önündeki pis yolda 49 model, çamurlu bir Hudson durdu. Kim olabilirdi? Hiçbir fikrim yoktu. Atletik yapõlõ, tişörtlü, paspal, traşsõz, gözleri kõzarõk, yorgun bir genç adam verandaya çõkõp zili çaldõ. Kapõyõ açtõm ve Dean'i buldum karşõmda. Ta San Francisco'dan buralara, Virginia'ya, kardeşim Rocco'nun evine gelmişti, üstelik şaşõlacak kadar kõsa bir zamanda, çünkü nerde olacağõmõ ona yeni haber vermiştim. Arabada iki kişi daha vardõ, uyuyorlardõ. "Olur şey değil! Dean! Arabadaki-ler kim?" "Merhaba, merhaba oğlum, biziz, ben, Marylou ve Ed Dunkel. Yõkanacak bir yer bulmalõyõz hemen. Cammõz çõktõ." "İyi de, nasõl bu kadar çabuk geldiniz?" "Ah oğlum, Hudson gidiyor işte!" "Nerden buldun onu?" "Biriktirdiğim parayla aldõm. Demiryolunda çalõşõrken ayda dörtyüz dolar biriktiriyordum." Bir saat sonra ortalõk karõşmõş durumdaydõ. Güneyli akrabalarõ-
mõn neler olup bittiği ya da Dean'in, Marylou'nun, Ed DunkePõn kim olduklarõ hakkõnda hiçbir fikirleri yoktu, aval aval bakõyorlardõ. Halamla kardeşim Rocky konuyu görüşmek üzere mutfağa kapandõlar. O küçük güney evinde tam onbir kişiydik. Üstüne üstlük kardeşim kõsa bir süre önce taşõnmaya karar vermiş ve eşyalarõnõn yarõsõnõ yükleyip götürmüştü, karõsõ ve çocuğuyla Testament kasabasõna daha yakõn bir yerde oturacaktõ. Yeni bir koltuk takõmõ almõşlardõ, eskisi halamõn Paterson'daki evine gidecekti, ama nasõl gideceğini kararlaştõrmamõştõk henüz. Dean bunu öğrenir öğrenmez bize Hudson'õyla yardõm edeceğini söyledi. Eşyalarõ iki posta halinde çabucak Paterson'a atacaktõk. İkincide halam da gelecekti. Böylelikle hem paradan tasarruf etmiş olacak, hem de bir sürü sõkõntõdan kurtulacaktõk. Herkes tamam dedi. Kardeşimin karõsõ yiyecek birşeyler hazõrlayõp üç bitkin yolcuyu sofraya buyur etti. Marylou Denver'dan beri uyumamõştõ. Yaşõ daha büyük, yüzü daha güzel görünüyordu. Dean'in 1947 sonbaharõndan sonra San Francisco'da Camilleİe mutlu bir hayat sürdüğünü öğrendim. Demiryolunda bir iş bulmuş vö çok para kazanmõş. Minik bir kõzõ varmõş şimdi: Amy Moriarty. Bir gün caddede yürürken tepesi atmõş, satõlõk 49 model bir Hudson bulup bankadan bütün parasõnõ çekmiş ve arabayõ almõş. Ed Dun-kel'la birlikteymişler. Beş parasõz eve dönmüşler. Dean bir ay içinde geri geleceklerini söyleyerek yatõştõrmõş Camille'i. "Sal'õ buraya getireceğim," demiş. Kõz pek memnun olmamõş buna. "Niyetin ne? Niye yapõyorsun bana bunu?" "Bir şey yok sevgilim... yani... eee... Sal gelip beni al diye yalvardõ, kesinlikle gitmem gerekiyor, şimdi ayrõntõya girmeyelim, sonra anlatõrõm neden böyle olduğunu... Yok, hayõr, şimdi anlatayõm." Ve anlatmõş, ama Camille bir şey anlamamõş tabii. O cüsseli Big Ed Dunkel da demiryolunda çalõşõyormuş yakõn zamanlara kadar. İşçi sayõşõm yarõya indirme politikasõ sonucu yaşça büyük olanlar işten çõkarõlõrken o da Dean gibi kapõ dõşarõ edilmiş. Soma, biriktirdiği parayla kendi başõna San Francisco'da yaşamaya çalõşan Galatea diye bir kõzla tanõşmõş. Ve bizim iki aşağõlõk, kõzõ doğuya götürüp parasõm yemek için faaliyete geçmişler. Ed kõzõn önünde diz çökmüş, yalvarõp yakarmõş, fakat kõz evlenmedikleri takdirde bir yere gitmeyeceğini söylüyormuş. Dean oradan oraya koşuş-
turarak gerekli kağõtlarõ hazõrlatmõş, hemen evlenmişler. Ve Noel-den birkaç gün önce hep beraber San Francisco'dan ayrõlmõşlar, LA'e, güneyin karsõz yollarõna doğru. Saatte 70 mil yaparak LA'e varmõşlar. Önce bir seyahat acentesinde gördükleri denizciyi arabaya alõp ondan onbeş dolarlõk benzin parasõ koparmõşlar. Indiana'ya gidiyormuş adam. Sonra bir ana kõz almõşlar, kõz geri zekalõymõş, onlarõn verdiği dört dolarla da depoyu Arizona'ya kadar yetecek miktarda benzinle doldurmuşlar. Dean kõzõ yamna, öne oturtmuş ve incelemiş. "Düşünebiliyor musun oğlum, bütün yol boyunca! Öyle minik, öyle gariban, öyle tatlõ bir ruhu vardõ ki... Konuştuk da konuştuk, ateşten, cennete dönen çölden, onun İspanyolca küfreden papağanõndan." Sonra onlarõ indirip Tucson'a devam etmişler. Gala-tea Dunkel yorgunum diye mõzõldanõp duruyor, bir motele girip uyuyalõm diyormuş. Bunu kabul etseler kõzõn parasõ Virginia'dan çok önce suyunu çekermiş. Gene de iki gece onun zoruyla konaklamõşlar, motellere vermişler paralan. Tucson'a ulaştõklarõnda kõz meteliksizmiş. Ve onu bir otel lobisinde ekip denizciyle birlikte şehirden ayrõlmõşlar, hiç yürekleri sõzlamadan hem de. Ed Dunkel uzun boylu, sakin yaradõlõşlõ, düşünmeyen bir adamdõ, Dean'in söylediği her şeyi yapmaya hazõrdõ, Dean de vicdan azabõ çekemeyecek kadar meşguldü hep. New Mexico'nun Las Cruces kasabasõndan geçerlerken bizimki birden ilk karõsõ güzel Mary-lou'yu özlediğini hissetmiş. Marylou Denver'daymõş. Denizcinin itirazlarõna aldõrmadan kuzeye yönelmişler ve akşam olurken Den-ver'a varmõşlar. Dean Marylou'yu bir otel odasõnda bulmuş. Tam on saat deli gibi sevişmişler. Her şeye yeniden başlayacaklar, hiç ayrõlmayacaklarmõş. Dean Marylou'nun gerçekten sevdiği tek kõz olduğunu anlamõş, onun yüzünü tekrar görünce pişmanlõktan hasta olmuş ve tõpkõ eski günlerdeki gibi, onun varlõğõnõn verdiği sevinçle ayaklarõna kapamp beni affet diye yalvarmõş. Marylou duygulanarak Dean'in saçlarõm okşamõş, biliyormuş onun çõlgõnõn teki olduğunu. Dean denizciyi yatõştõracak bir kõz ayarlamõş, hatta eski bilardo arkadaşlarõnõn takõldõklarõ barõn üstünde bir oda bile tutmuş. Ama denizci kõzõ reddetmiş ve çekip gitmiş. Bir daha da gözükmemiş. Bir Indiana otobüsüne binmiş muhtemelen. Dean, Marylou ve Ed Dunkel, Colfax boyunca doğuya doğru
ilerleyip Kansas düzlüklerine çõkmõşlar. Birkaç kere şiddetli tipiye yakalanmõşlar. Missouri'de ön camlarõ bir parmak buzla kaplanmõş ve Dean, gece vakti, kardan elyazmalarõnõ incelemeye dalmõş bir keşişe benzemesine neden olan kar gözlükleriyle, atkõya sarõlõ başõnõ camdan dõşarõ uzatarak araba kullanmak zorunda kalmõş. Hiç düşünmeden gaza basarak, doğduğu topraklarõ bir uçtan bir uca katet-miş. Sabahleyin karlõ bir tepede kayõp hendeğe yuvarlanmõşlar. Bir çiftçi yardõma gelmiş, kurtulmuşlar. Yolda bir otostopçu, beni Memphis'e götürürseniz size bir dolar veririm, demiş. Kabul etmişler. Memphis'te adam evine girip para aramaya başlamõş, bir süre sonra da küfelik olmuş bir vaziyette dönüp, evde para bulamadõğõm söylemiş. Oradan Tennessee'ye geçmişler. Arabanõn mil yatağõnõn kazada hasar görmüş olduğu belliymiş, Dean önceden rahat rahat doksan yaparken artõk yetmişten yukarõ çõkamõyormuş, yoksa hep beraber võjt diye dağõn yamacõndan aşağõ uçarlarmõş. Büyük Smoky dağlarõm da geride bõrakmõşlar. Kardeşimin kapõşõm çaldõklarõnda yemek sayõklõyorlarmõş, otuz saat boyunca yalnõz peynirli kraker ve şeker girmiş midelerine. Müthiş bir açgözlülükle tõkmõyorlardõ. Dean, elinde sandviç, yeni aldõğõm vahşi bop plağõm dinliyordu büyük pikabõn önünde hoplayõp zõplayarak: Dexter Gordon ile Wardell Gray, çõğlõklarõyla plağõn büyüleyici ve kuduruk havasõm artõran bir dinleyici kitlesinin karşõsõnda coşkuyla "The Hunf'õ seslendiriyorlardõ. Bizim güneyliler birbirlerine bakõp dehşet içinde kafalarõm sallamaktaydõlar: "Sal'õn ne biçim arkadaşlarõ var böyle?" Kardeşim ne cevap vereceğini bilemiyordu. Güneylilerin taşkõnlõğa hiç tahammülü yoktur, hele Dean'inki gibisine. Dean onlarõ kesinlikle kaale almõyordu. Çõlgõnlõğõ esrarengiz bir çiçek gibi açmõştõ görüşmeyeli. Bunu, Hudson'la şöyle bir tur atma bahanesiyle dördümüz beraber dõşarõ çõktõğõmõzda anladõm, saatler sonra ilk defa yalmz kalõyorduk, istediğimiz şeyleri konuşabilecektik. Dean direksiyona yapõştõ, düşündü ve ani bir karar vermiş gibi arabayõ vahşice, jet gibi ileri fõrlattõ. "Şimdi," dedi burnunu kaşõyarak, durumun aciliyetini daha iyi hissetmek için eğilip gözden sigara çõkardõ, bütün bunlarõ yaparken ileri geri sallanõyor ve arabaya gaz veriyordu. "Şimdi önümüzdeki hafta neler yapacağõmõzõ kararlaştõracağõz çocuklar. Çok önemli,
çok önemli, eveeet!" Bir traktörü solladõ, ihtiyar bir zenci oturuyordu direksiyonda, zahmetle ilerliyordu. "Hah işte!" diye bağõrdõ Dean. "Şu adama takõlalõm! Ruhunu bir an için dondurduğumuzu tasavvur edelim." Yavaşladõ, teri caz kokan yaşlõ adama bakalõm diye. "Hah şöyle! Tatlõ tatlõ keşfedelim ihtiyarõ. Şu anda o kafadan neler geçtiğini öğrenmek için ömrümün beş yõlõm verirdim, oraya tõrmanõp içerde bu yõlki şalgamlar ve domuzlar hakkõnda ne gibi düşünceler bulunduğunu görmek için. Sal, sen bilmezsin, tam bir yõl Arkan-sas'ta bir çiftçinin yamnda kaldõm ben. Onbir yaşõndaydõm. Korkunç işler yaptõm. Ölü bir atõn derisini yüzmek zorunda kaldõğõm bile oldu. Dokuzyüzkõrküç Noelinden beri Arkansas'a gitmedim, beş yõl oluyor, Ben Gavin'le beraber bir araba çalmaya kalkõşmõştõk, adam silahõyla kovalamõştõ bizi, işte o zamandan beri. Bunlarõ güneye dair birşeyler söyleyebileceğimi göstermek için anlatõyorum sana. Güneyi tanõrõm ben oğlum, bilirim, hem de avcumun içi gibi. Senin yazdõğõn mektuplarõ yutar gibi okudum bu yüzden. Ah! Ah!" Sesini alçattõ, sustu, sonra aniden direksiyona abamp hõzõ tekrar yetmişe çõkardõ. Gözlerini yola dikmişti. Marylou sessiz sessiz gülümsü-yordu. Yeni Dean'di bu: gelişimini tamamlamõş, olgunluğa erişmiş Dean. Tanrõm, değişmiş bu herif, dedim kendi kendime. Nefret ettiği bir şeyden bahsederken gözlerinden öfke saçõyor, birden mutlu olduğunda bu öfkenin yerini õşõl õşõl bir sevinç alõyordu, vücudundaki her kasõn yaşamak için seğirdiğim görüyordum. "Ah oğlum, sana neler anlatabilirim neler," diyordu dürterek. "Ah oğlum, zaman olmalõ, zaman. Sahi, Carlo ne alemde? Yarõn ilk iş olarak hep birlikte Carlo'yu görmeye gideriz çocuklar. Şimdi, Marylou, New York yolculuğumuz sõrasõnda yemek için ekmek ve et alõyoruz. Sende kaç para var Sal? Her şeyi arka koltuğa koyarõz, Mrs P'nin mobilyalarõnõ yani, biz de önde kucak kucağa oturup muhabbet ederiz. Marylou, sen yanõma oturursun, o nefis bacaklarõnla, soma Sal, soma da Ed, koca Ed, cam kenarõna, rüzgarõ kesecek şekilde, atkõsõnõ boynuna dolayarak. Ve tatlõ hayata dalarõz, çünkü artõk zamam geldi, üstelik hepimiz biliyoruz zamanõn ne olduğunu." Sert bir hareketle çenesini oğuşturdu, gaza bastõ, öndeki üç kamyonu sollayarak Testa-ment'õn merkezine girdi. Bu arada, başõm hiç oynatmadan, sadece gözlerini döndürerek, 180 derecelik görüş açõsõ içinde kalan her şe-
yi inceliyordu. Anõnda uygun bir yer bulup arabayõ parketti ve dõşarõ attõ kendini. Milleti itip kakarak tren istasyonuna daldõ, biz de çekine çekine peşinden. Sigara aldõ. Hareketleri tozutmuş birinin hareketleriydi kesinlikle. Her şeyi aynõ anda yapar gibiydi. Başõm aşağõ yukarõ, sağa sola sallamasõ, ellerinden taşan enerji, hõzlõ hõzlõ yürümesi, oturup bacak bacak üstüne atmasõ, bacaklarõm indirip ayağa kalkmasõ, ellerini oğuşturmasõ, pantalonunun fermuarõm kapamasõ, yukarõ bakõp "hõm" demesi, olup bitenleri kaçõrmamak için aniden gözlerini devirmesi ve kaburgalarõma vurup vurup konuşmasõ, konuşmasõ... Testament çok soğuktu, mevsimsiz kar yağmõştõ. Dean demiryolu boyunca ilerleyen kasvetli uzun caddenin ortasõnda dikiliyordu, bir tişört ve kemeri çözülü duran bol bir pantalonla, birazdan pantalonunu indirecek hissini uyandõran bir pozda. Sonra arabaya döndü, Marylou'yla konuşmak için başõm içeri soktu ve ellerini kõzõn önünde titreterek geri çekildi. "Ah, evet, biliyorum, seni biliyorum, seni biliyorum sevgilim!" Manyak gibi gülüyordu, alçak sesle başlayõp yüksek sesle bitirerek, bir radyo manyağõ gülüyor samrdõmz, tek fark onunkinin biraz daha hõzlõ olmasõ ve kõkõrdamayõ da andõrma-sõydõ. Sonra işadamõ tavrõna büründü. Kasabaya inişimizin belli bir nedeni yoktu, ama o amnda birtakõm amaçlar icadedip hepimizi işe koştu: Marylou'yu yiyecek sorununu halletmekle, beni hava durumunu öğrenmek üzere bir gazete bulmakla, Ed'i de puro almakla görevlendirdi. Puroya bayõlõyordu. Bir tane yaktõ ve gazeteye bakarak konuşmaya başladõ: "Bak sen, Washington'daki kutsal Amerikalõ köpekbalõklarõmõz yeni münasebetsizlikler peşindeler demek... Ooo! Ooo! Öf be!" Ve istasyonun oradan geçen zenci kõzõ görmek için fõrladõ. "Şuna bakõn!" diye bağõrdõ parmağõyla kõzõ işaret ederek. Ardõndan ahmakça bir gülüşle parmağõm kendine doğru çevirdi ve "Kaybettim kahverengi fõstõğõ! Ah! Ah!" diye hayõflandõ. Soma arabaya doluşup, uçarcasõna kardeşimin evine döndük. Kapõdan içeri adõmõmõ atõp da Noel ağacõm, armağanlarõ, kõzaran hindinin kokusunu, akrabalarõmõn konuşmalarõm algõlayõnca farkettim ne kadar sakin bir Noel geçirmekte olduğumu. Ama virüs gene gelip kanõma girmişti, adõ Dean Moriarty'ydi ve yeni bir yol serüvene atõlõyordum.
2
Kardeşimin eşyalarõnõ arabamn arkasõna yükledik ve karanlõkta yola koyulduk, otuz saat içinde önce kuzeye sonra güneye toplam bin mil katedip geri dönecektik, Dean öyle planlamõştõ. Zor bir yolculuk oldu, ama hiçbirimiz anlamadõk. Kalorifer çalõşmõyordu, ön cam buğu ve buz yaptõ. Dean yetmiş mil hõzla giderken camõ silip gözünün hizasõnda bir delik açtõ. "Ey kutsal delik!" Hudson'õn ön koltuğu dördümüzü de alacak genişlikteydi. Kucağõmõza bir battaniye örtmüştük. Radyo da bozuktu. Bu arabamn beş gün önce alõnmõş ve daha sadece ilk taksidi ödenmiş son model bir otomobil olduğuna kimse inanmazdõ. 301 numaralõ karayolundan Washington'in kuzeyine doğru ilerliyorduk, iki şeritli düz bir otobandõ 301, pek işlek sayõlmazdõ. Dean konuşuyordu, biz susuyorduk. Öfkeli el kol hareketleri yapõyor, bazen bir noktaya açõklõk getirmek için ta bana kadar eğiliyor, bazen de direksiyonu bõrakõyordu, ama araba yine de ok gibi dümdüz gidiyordu, ortadaki beyaz çizgiyi bir kere bile aşmadõ, sol ön tekerleğimiz hep o çizgiyi kolluyordu. Dean'in gelip beni bulmasõ ne kadar abesse benim de onun peşine takõlmam o kadar abesti. New York'ta okula devam ediyor ve Lucille diye bir kõzla romantik bir ilişki yaşõyordum. Saçlarõ bal rengi bir İtalyan dilberiydi Lucille, onunla evlenebilirdim. Yõllardõr evleneceğim kadõm aramõyor muydum? Ne tip bir eş olur bu acaba, sorusunu kendime sormadan ilişki kurduğum kõz olmamõştõ hiç. Dean ile Marylou'ya Lucille'den bahsettim. Marylou onun hakkõnda her şeyi öğrenmek istedi, tanõştõr bizi, dedi. Richmond, Washington ve Baltimore'u geride bõrakmõştõk, rüzgarlõ taşra yolunda Philadelp-hia'ya doğru ilerliyorduk. Koyu bir sohbete dalmõştõk. "Evlenmek istiyorum ben," diye itirafta bulundum onlara. "Evlenirsem, yaşlanõp ölene kadar ruhum dingin kalõr. Bu hayat böyle geçmez, bu çõlgõnlõkla, bu nerde akşam orda sabah tavrõyla. Biryerlere gidip birşey-ler bulmak zorundayõz." "Ah oğlum," dedi Dean, "ben yõllardõr senin evlilik ve yuva hakkõndaki düşüncelerini kurcalõyorum, senin ruhuna ait bütün o harika
şeyleri yakalamaya çalõşõyorum." Gece hüzün doluydu, ama keyifliydi de. Philadelphia'da yemek parasõ olarak ayõrdõğõmõz son dolarla hamburger yedik. Saat sabahõn üçüydü. Kasadaki adam bizim hesap yaptõğõmõzõ duyunca, hemen işe koyulup arka taraftaki bulaşõklarõ yõkadõğõmõz takdirde bize bedava hamburger, üstüne de bol kahve verebileceğini söyledi, işçisi o gün ortalõkta gözükmemişti. Balõklama atladõk bu teklife. Ed Dunkel vaktiyle denizden inci çõkardõğõnõ söyleyerek uzun kollarõm bulaşõklarõn içine daldõrdõ. Dean ile Marylou önce ellerine birer havlu alõp şamata yaptõlar, sonra tavalarla çaydanlõklarõn arasõnda arzuyla öpüşmeye başladõlar, soma da kilerin karanlõk bir köşesine çekildiler. Kasadaki adam bulaşõklarõ Ed'le ikimizin yõkamasõna memnun oldu. Tam onbeş dakikada işimizi bitirdik. Hava aydõnlanõrken New Jersey'deydik. Karşõmõzda, karlõ bir uzaklõkta dev metropolitan New York bulutu uzanõyordu. Dean kulaklarõ üşüdüğü için başõna süveterini sarmõştõ. Bizim New York'a fõrtõna gibi esmeye gelen bir Arap müzik topluluğu olduğumuzu söylüyordu. Lincoln Tünelinden süzülüp Times Meydamna çõktõk, Marylou öyle istemişti. "Ah, keşke Hassel'õ bulabilsek. Hadi, herkes gözünü açsõn, belki rastlarõz ona." Hõzla kaldõrõmlarõ taramaya koyulduk. "Zavallõ bitkin ihtiyar Hassel. Ah, onu Texas'ta görmeliydiniz." Böylece Dean dört gün içinde aşağõ yukarõ dörtbin mil yol katetmiş oluyordu, Frisco, Arizona, Denver, New York, bir yõğõn da macera. Ve bu daha başlangõçtõ. 3 Paterson'a, bizim eve gidip yattõk. İlk ben uyandõm, öğledensonra geç bir vakitte. Dean ile Marylou benim yatağõma yatmõşlardõ, Ed'le ikimiz de hâlamõnkine. Dean'in hõrpalanmõş, menteşeleri açõlmõş bavulu yerde, ayak altõnda duruyordu, içinden çoraplar fõşkõrmõştõ. Aşağõ kattaki dükkandan telefona çağõrdõlar. Hemen indim. New Orleans'tandõ, bir süre önce oraya taşõnmõş olan Old Bull Lee arõyordu. Bağõra çağõra yakõnmaya başladõ: Galatea Dunkel diye bir kõz evlerine gelmiş, Ed Dunkel diye bir herifi soruyormuş,
kendisinin bu insanlarõn kim olduklarõ hakkõnda en ufak bir fikri yokmuş. Galatea Dunkel mağlubiyeti kabul etmeyen bir mağluptu anlaşõlan. Kõza DunkeFõn bizim yanõmõzda olduğunu ve Batõ Kõyõsõna giderken büyük olasõlõkla New Orleans'a uğrayõp onu da alacağõmõzõ söyle, dedim BulFa. Sonra telefonu kõz aldõ. Ed nasõl, diye sordu. Onun mutluluğundan başka bir şey düşünmüyordu. "Tucson'dan New Orleans'a nasõl gittiniz?" dedim. Eve telgraf çekip para istediğini, para gelince de otobüse bindiğini söyledi. Ed'i bulmaya kararlõymõş, çünkü onu seviyormuş. Yukarõ çõkõp bunlarõ Big Ed'e anlattõm. Kaygõlõ bakõşlarla koltukta oturdu kaldõ, bir melekti bu adam aslõnda. O sõrada Dean uyandõ ve "Tamam, şimdi," diyerek yataktan fõrladõ. "İlk yapmamõz gereken şey karmmõzõ doyurmak. Marylou, koş bir mutfağõ karõştõr bakalõm, neler var. Sal, biz de aşağõdan Car-lo'yu arayalõm. Ed, sen de evi derleyip topla." O önde, ben arkada, alelacele indik merdivenleri. Dükkandaki adam "Sizin kata bir telefon daha geldi az önce, San Francisco'dan, Dean Moriarty diye birini istiyorlardõ, ben de sizin evde o isimde biri olmadõğõm söyledim," dedi. Dünya tatlõsõ Camille'di arayan. Dükkanõn sahibi Sam ahbabõmdõ, uzun boylu, kendi halinde biri. Bana baktõ ve kafasõnõ kaşõyarak "Hayrola? Uluslararasõ bir kerhane mi işletiyorsun?" dedi. Dean manyak gibi kõkõrdadõ. "Sevdim seni evlat!" Telefon kabinine koşup ödemeli olarak San Francisco'yu bağlattõ. Sonra Car-lo'yu Long Island'taki evinden aradõk ve bize çağõrdõk. İki saat sonra geldi. O arada Dean'le ikimiz eşyalarõn geri kalan kõsmõm ve halamõ almak üzere yalmz olarak Virginia'ya yapacağõmõz yolculuğun hazõrlõklarõm tamamladõk. Carlo Marx kapõyõ çaldõ, koltuğunun altõnda şiirlerle. Rahat bir koltuğa oturup, boncuk gibi gözleriyle bizi izlemeye başladõ. İlk yarõm saat ağzõm açmadõ, dünya yõkõlsa teslim olmayacak gibiydi. Denver Bunalõmõndan soma huzura kavuşmuş, bunu Dakar Bunalõmlarõna borçluymuş. Dakar'da sakal bõrakmõş ve bütün gün ufak çocuklarla arka sokaklarda dolaşmõş, çocuklar onu bir büyücü-doktora götürmüşler, geleceğini öğrenmiş adamdan. Dakar'õn ottan kulübelerle dolu en çõlgõn sokaklarõnõn, en ücra köşelerinin fotoğraflarõm çekmiş. Dönüşte az kalsõn Hart Crane gibi deni-
ze atlõyormuş. Dean yanõna müzik kutusunu alõp yere oturmuş, çalan minik şarkõyõ, "Hoş Bir Romans"õ dinliyordu büyük bir hayranlõkla. "Dönen, çõngõrdayan, uçan çancõklar. Hey! Dinleyin! Hep beraber eğilip müzik kutusunun içine bakalõm, sõrlarõnõ öğrenelim. Çõngõr çõngõr çanlar! Hey!" Ed Dunkel da yerdeydi, benim davul sopalarõmõ almõştõ eline, hafif hafif vurmaya başladõ, çõkardõğõ sesleri duyabilmek için nefesimizi tuttuk. "Tik... tak... tiktik... taktak." Dean bir elini kulağõna koymuştu, ağzõ açõktõ, "Vay be!" diye bir çõğlõk attõ sonunda. Carlo bu aptalca zirzopluğu kõsõk gözlerle izledi. Sonra dizlerine vurarak "Bir duyuru yapacağõm," dedi. "Evet? Evet?" "Bu New York yolculuğunun anlamõ ne? Ne haltlar karõştõrõyorsunuz gene? Demek istediğim, beyler, bu gidiş nereye? Bu gidiş nereye Amerika, gece vakti, o parlak arabanla?" Dean, afallamõş, "Bu gidiş nereye?" diye tekrarladõ. Olduğumuz yerde kalakalmõştõk, ne söyleyeceğimizi bilemiyorduk, konuşulacak bir şey yoktu artõk. En iyisi kalkõp gitmekti. Dean fõrlayõp "Virginia'ya dönmeye hazõrõz!" dedi ve duşa girdi. Ben de evdeki son pirinçle koca bir tabak yemek pişirdim. Marylou Dean'in çoraplarõm tamir etti. Her şeyimiz tamamdõ. Dean, Carlo ve ben New York'a indik. Otuz saat içinde, yõlbaşõndan önce görüşürüz, dedik Carlo'ya. Gece olmuştu. Onu Times Meydamnda bõrakõp pahalõ tünelden tekrar New Jersey'ye çõktõk, oradan da otobana. Arabayõ nöbetleşe kullanarak on saatte Virginia'ya vardõk. Dean "Yõllardõr ilk defa başbaşa kalõyoruz, dertleşebiliriz artõk," dedi. Sonra da susmak bilmedi. Washington'in uykusuna, Virginia'-mn vahşiliğine geri döndük rüyada gibi. Güneş doğarken Appomat-tox nehrini geçtik, sabah sekizde de kardeşimin kapõşõm çaldõk. Bütün bu süre boyunca, gördüğü her şey, bahsettiği her şey, yaşadõğõ' her şey her ayrõntõsõyla müthiş bir heyecan verdi Dean'e. İnancõ yüzünden aklõm oynatacak gibiydi. "Tanrõ'nõn varolmadõğõm kimse iddia edemez. Her biçimde yaratõldõk. New York'a ilk geldiğim günleri hatõrlõyor musun? Chad King'in bana Nietzsche'yi öğretmesini istediğim günleri? Ne kadar zaman oldu, değil mi? Dünya güzel, Tamõ var ve zamam biliyoruz. Eski Yunanlõlardan bu yana her şey hakkõnda yanlõş hükme varõldõ. Geometriyle, geometrik düşünce sistemleriyle yapamazsõn. Mesele bu\" Yumruğuyla parmağõm kavradõ, araba çizginin yanõndan dümdüz ilerliyordu. "Yalnõz bu değil. İkimiz de biliyoruz ki Tanrõ'nõn varolduğunu nerden anladõğõmõzõ açõklayacak zaman bulabilirim pekala." Bir ara ben de hayatta çektiğim sõkõntõlarõ konu ettim, ailemin ne kadar yoksul olduğunu, Lu-cille'e ne kadar çok yardõm etmek istediğimi falan, Lucille de yoksuldu ve bir kõzõ vardõ. "Görüyorsun ya, sõkõntõ Tanrõ'nõn içinde varolduğu şeyi ifade etmek üzere genelleştirilmiş bir sözcük. Orada takõlõp kalmamak lazõm. Kafamda şimşekler çakõyor!" diye haykõra-rak kafasõm tuttu. Ve sigara almak için fõrladõ arabadan, tõpkõ Gro-ucho Marx gibi, yere sõmsõkõ basarak, telaşla, bir tek etekleri uçuşan ceketi eksikti. "Denver'dan ayrõldõktan soma çok düşündüm, çok. Hep õslahevinde kalmõştõm, kendini ispatlamaya çalõşan cahil bir gençtim, araba çalarak kendimi ifade ediyordum, psikolojik durumum böyle gerektiriyordu. Hapishaneyle ilgili sorunlarõm halloldu artõk. Bir daha kodese düşmemek için elimden geleni yapacağõm. Ondan ötesi benim suçum değil." Yoldan geçen arabalara taş atan küçük bir çocuk gördük. "Şöyle düşün," dedi Dean. "Bir gün şu çocuğun attõğõ taş bir arabamn ön camõna isabet edecek ve adam kaza yapõp ölecek, tamamen şu ufaklõk yüzünden. Anlatabiliyor muyum? Şüphesiz Tanrõ var. Eminim ki biz şu yolda ilerlerken her şeyimiz gözetiliyor, hatta bu direksiyon korkusuyla arabayõ sen kullanõrken bile (araba kullanmaktan nefret ediyordum, çok dikkatli bir şofördüm) her şey kendiliğinden hallolacak, yoldan çõkmayacaksõn, ben de uyuyacağõm.
Üstelik Amerika'nõn yabancõsõ değiliz, ben Amerika'nõn neresine gidersem gideyim işimi hallederim, çünkü her köşesi aynõ, insanlarõm tanõyorum, neler yaptõklarõm biliyorum. Hepimiz dört bir tarafa inamlmaz derecede karõşõk ve tatlõ zigzag-lar çizerek yaşõyoruz." Sözlerinden pek bir şey anlaşõlmõyordu, ama ne kastettiği belliydi. "Saf kelimesini çok kullamyordu. Dean'in mistik olabileceği aklõma hayalime gelmezdi. Mistisizminin ilk günleriydi bunlar, somadan o garip ve paspal W. C. Fields azizliği aşamasõna tamk olacaktõk. Aym gece arkamõzda eşyalarla kuzeye, New York'a dönerken halamõn bile ilgisini çekti konuşmalarõmõz. Ama arabada o da oldu-
ğu için Dean birazdan konuyu değiştirip San Francisco'daki iş hayatõm anlatmaya başladõ. Frencilerin görevlerini en ince ayrõntõsõna kadar tarif etti, manevra alanlarõndan geçtikçe örnekledi, hatta bir ara arabadan inip, iki tren karşõlaştõğõ zaman verilen işareti bizzat gösterdi. Halam arka koltuğa çekilip uyumuştu. Sabah dörtte Washington'dan tekrar Frisco'yu, Camille'i aradõk ödemeli. Tam şehirden çõkarken bir devriye arabasõ siren çalarak yolumuzu kesti. Otuzla gitmemize rağmen hõz sõnõrõnõ aşma cezasõ verdiler. California plakalõ olmamõz yol açmõştõ buna besbelli. "Californialõ olduğunuz için buradan bu hõzla geçebileceğinizi mi sandõnõz?" dedi polis. Karakolda çavuşun masasõna gidip hiç paramõz olmadõğõm anlatmaya çalõştõk. Cezayõ ödemezsek Dean'in geceyi nezarethanede geçireceğini söylediler. Halamda o kadar para vardõ, yani onbeş dolar, ama bütün parasõ yirmi dolar olduğundan cezayõ verirse darda kalõrdõ. Biz içerde tartõşaduralõm, polislerden bir tanesi çaktõrmadan halama bakmak üzere dõşarõ çõkmõş, halam arabanõn arkasõnda battaniyeye sarõnmõş oturuyordu, aynasõzõ görmüş tabii. "Merak etmeyin, gangster falan değilim. Gelip arabayõ aramak istiyorsamz buyurun içeri. Yeğenimle eve gidiyoruz, bu eşyalar da çalõntõ değil, öbür yeğenimin, yeni çocuğu oldu, evini taşõyor." Sherlock morarmõş vaziyette karakola döndü. Halam Dean adõna cezayõ ödemek zorundaydõ, yoksa buradan kurtulamayacaktõk, çünkü benim ehliyetim yoktu. Dean halama onbeş dolarõm iade edeceğine söz verdi ve sözünü tuttu, tam birbuçuk yõl soma, halamõ şaşõrtarak ve memnun ederek. Bu kederli dünyayla başetmeyi öğrenmiş saygõdeğer bir kadõndõ halam. Hayatõ tamyordu. Bize polisi anlattõ. "Ağacõn arkasõna saklanmõştõ, benim neye benzediğimi görmeye çalõşõyordu. Ona dedim ki, eğer arabayõ aramak istiyorsan ara, aynen böyle söyledim. Utamlacak bir tarafõm yok benim." Dean'in utanõlacak taraflarõ olduğunu biliyordu, benim de tabii, Dean'in yamnda dolaşmam nedeniyle. İkimiz de üzüntüyle kabul ettik bunu. Bir keresinde halam, erkekler kadõnlarõnõn ayaklarõna kapamp af dilemedikçe dünya sükun bulmaz, demişti. Dean bunu bilir, sõk sõk sözünü ederdi. "Marylou'ya, hõrgürden arõnmõş, ebedi, huzur dolu, tatlõ, saf bir sevgi ortaklõğõmõz olsun diye yalvarõyorum. Tamam diyor, ama aklõ başka yerde, bana hükmetmek istiyor, onu ne kadar
çok sevdiğimi asla anlamayacak, mezarõmõ kazõyor." "Şurasõ bir gerçek ki kadõnlarõmõzõ anlamadan suçluyoruz, hata bizde," dedim. "O kadar basit değil," diye uyarõda bulundu Dean. "Huzur aniden gelecek, geldiğim farketmeyeceğiz, anlõyor musun oğlum?" İnatla sõkõntõ karõşõmõ bir tavõrla sürmeye başladõ arabayõ. Sonra direksiyona ben geçtim, o uyudu. Şafak sökerken Paterson'daydõk, sabah sekizde de evde. Marylou ile Ed Dunkel salona yayõlmõşlar, küllüklerden topladõklarõ izmaritleri içiyorlardõ, ayrõldõğõmõzdan beri ağõzlarõna lokma koymamõşlardõ. Halam yiyecek birşeyler alõp mükellef bir kahvaltõ hazõrladõ.
4
Batõlõ üçlü Manhattan'õn merkezinde yeni bir mesken edinmeliydi artõk. Carlo'nun York Bulvarõnda bir dairesi vardõ, o akşam oraya taşõnacaklardõ. Dean ve ben bütün gün uyuduk. 1949'a gireceğimiz akşam müthiş bir kar fõrtõnasõ başlamõşken uyandõk. Ed Dunkel benim rahat iskemleme kurulmuş, geçirdiği son yõlbaşõ gecesini anlatõyordu. "Chicago'daydõm. Meteliğim yoktu. Kuzey Clark Caddesine bakan otel odamõn penceresinde oturuyordum, aşağõdaki fõrõndan nefis kokular geliyordu burnuma. İnip kõzla konuştum. Bana parasõz ekmek ve kahveli kek verdi. Odaya dönüp hepsini yedim ve gece boyunca çõkmadõm otelden. Bir keresinde de Utah'ta, Forming-ton'da, Ed WalPla beraber çalõştõğõm günlerde, Ed Wall'u tanõrsõnõz, Denver'daki çiftçinin oğludur, yatağõmda yatarken rahmetli annem her tarafõ õşõklar içinde köşede beliriverdi. 'Anne!' diye seslendim. Kayboldu. Hep olur bana böyle şeyler," dedi başõm sallayarak. "Galatea meselesi ne olacak?" "Ah, evet. New Orleans'a gidince hallederiz. Olmaz mõ sence, ha?" Artõk benim de fikrimi soruyordu, Dean'le yetinmez olmuştu. Ama Galatea'ya aşõktõ besbelli. Aklõ ondaydõ. "Sen ne yapmayõ düşünüyorsun Ed?" diye sordum. Bilmiyorum," dedi. "Geçinip gidiyorum işte. Hayata takõlõyorum." Dean'in peşinden sürükleniyordu. Kendi yönü yoktu. Chica-
go'daki o geceyi, õssõz otel odasõndaki sõcak kahveli kekleri anarak oturuyordu. Dõşarda kar bastõrdõkça bastõrõyordu. New York'ta büyük bir parti vardõ, hepimiz oraya gidiyorduk. Dean bozulmuş valizim topladõ, arabaya yerleştirdi ve büyük geceyi yaşamak üzere yola koyulduk. Halam, kardeşimin ertesi hafta onu ziyarete geleceği düşüncesinin verdiği mutlulukla gazetesini açmõş, Times Meydamndan yayõnlanacak yõlbaşõ programõm beklemeye başlamõştõ. Buzda bir o yana bir bu yana kayarak New York'a vardõk. Dean direksiyondayken korkmuyordum, her koşulda idare edebiliyordu arabayõ. Radyo açõktõ, gece boyunca dinleyip azacağõmõz vahşi bir bop parçasõ çalõyordu. Bizi nelerin beklediğini bilmiyordum, ama umurumda değildi. îşte o anda tuhaf bir hisse kapõldõm: bir şey unutmuştum. De-an'le karşõlaşmadan önce vermek üzere olduğum bir karar vardõ, aklõmdan çõkmõştõ ve o anda geri geliverecek gibiydi. Parmaklarõmõ çõtõrdatõp hatõrlamaya çalõştõm. Ondan birilerine bahsetmiştim hatta. Ama şimdi gerçek bir karar mõ, yoksa bir düşünce mi olduğunu bile söyleyemezdim. Beni yakalamõş, şaşõrtmõş ve kederlendirmişti. Kefenli Gezgin'le ilgiliydi. Carlo Marx'la karşõlõklõ iki iskemleye oturmuştuk, diz dize, ona bir rüyamõ anlatmõştõm, çölde garip bir Arap beni takip ediyordu, kaçmaya çalõşõyordum, ama Koruyucu Şehre ulaşamadan beni yakalõyordu. "Kim o?" demişti Carlo. Birlikte kafa yormuştuk. Ben, benim, diyordum. Ama değildi. Bir şey, birisi, bir ruh, hayat çölünden geçen herkesi izliyordu, cennete ulaşmadan yakalayacaktõ bizi. Düşündüm, ölümden başka bir şey değildi o: ölüm cennetten önce bizi ele geçirecek. Yaşarken özlem, acõ ve õstõrap çekmemize neden olan, her çeşit bulantõya katlanmamõzõ sağlayan şey, muhtemelen ana rahminde yaşadõğõmõz ve kabul etmeye yanaşmasak da ancak ölümde tekrarlanabilecek olan birtakõm kayõp mutluluklarõn hatõr}anmasõdõr. Ama kim ölmek ister ki? Olaylarõn hõzlõ akõşõ içinde zihnimin derinliklerinde bunu düşünüp durmuştum. Dean'e söyledim, bunun saf ölüme duyulan yalõn bir özlem olduğunu hemen anladõ, hiçbirimiz tekrar hayata dönmeyeceğimiz için yapabileceği bir şey yoktu haklõ olarak. Ben de onunla aynõ kamdaydõm. New York'taki arkadaşlarõmõ aramaya çõktõk. Çõlgõn çiçekler
orada da açõyordu. Önce Tom Saybrook'a gittik. Tom hüzünlü, yakõşõklõ bir çocuktu. Tatlõ, eli açõk ve uysal. Zaman zaman durgunlaşõr ve kimseye haber vermeden ortadan kaybolurdu. O akşam aşõn neşeliydi. "Sal, bu harika tipleri nerden buldun? Onlar gibisine hiç rastlamadõm." "Batõda buldum onlarõ." Dean kurtlarõm döküyordu. Bir caz plağõ koyup Marylou'ya yapõşmõş, müziğin vuruşlarõna uyarak karşõsõnda sõçramaya başlamõştõ. Marylou da sõçrõyordu. Tam bir aşk dansõydõ bu. lan MacArthur arkasõnda bir orduyla geldi. Yeniydin kutlanacağõ haftasonuna girmiştik, üç gün üç gece eğlenecektik. Kalabalõk gruplar Hudson'a atlayõp karlõ New York caddelerinde o parti senin bu parti benim dolaşacaklardõ. En büyük partiye Lucille'le kõz kardeşim de götürdüm. Lucille beni Dean ve Marylou'yla birlikte görünce sinirlendi, ikisinin bende yarattõğõ kudurukjuk gözünden kaçmõyordu. "Onlarõn yamnda olduğun zaman senden hoşlanmõyorum." "Tamam, tamam, sadece heves. Dünyaya bir kere geliyoruz. İyi vakit geçirmeliyiz." "Hayõr, üzücü bir şey, canõmõ sõkõyor." Soma Marylou benimle oynaşmaya başladõ, Dean Camille'le kalacakmõş, ben de onunla olmalõymõşõm. "Bizimle San Fransisco'ya dön. Birlikte yaşarõz. İyi bir sevgili olurum sana." Dean'in Marylou'yu sevdiğini biliyordum, üstelik Marylou bunu Lucille'i kõskandõrmak için yapõyordu, böyle bir şey istemezdim. Ama öte yandan bu afet sansõn aklõmõ başõmdan alõyordu. Lucille Marylou'nun beni köşeye çekip konuştuğunu ve öpücüklere boğduğunu görünce Dean'in arabayla gezme davetim kabul etti. Ama sadece sohbet edip, benim bõraktõğõm South Moonshine'dan içmişler. Ortalõk karõşõyordu, gidişat kötüydü. Lucille'le olan ilişkimin fazla sürmeyeceğini biliyordum. Lucille onun gibi olayõm istiyordu. Bir liman işçisiyle evliydi, adam hayatõ zehir ediyordu ona. Boşanabilseler evlenirdik, çocuğuna babalõk ederdim. Ama boşanma işlemleri için gerekli para yoktu, durum ümitsizdi. Hem Lucille beni anlamazdõ, çünkü hoşuma giden bir sürü şey vardõ benim, kafam karõşõktõ, daldan dala konuyordum bitap düşene kadar. Bu geceyi j'aşamaya bakmalõ, diyordum. İnsanlara kendi şaşkõnlõğõmdan başka verecek şeyim yoktu.
11C
Partiler olağanüstüydü. West Nineties'deki bodrum katõnda en azõndan yüz kişi toplanmõştõ. Ocağõn yamndaki kilere kadar doluydu ev. Her köşede, her yatakta, her koltukta birşeyler oluyordu: sefahat alemi değil, delice radyo müziği ve uçuk çõğlõklar eşliğinde bir yõlbaşõ partisi. Çinli bir kõz bile vardõ. Dean tõpkõ Groucho Marx gibi bir gruptan ötekine koşuyor, herkesle tanõşõyordu. Daha çok insan bulmak için belli aralõklarla arabaya atlayõp turluyorduk. Dami-on da geldi. Dean batõ ekibinin baş kahramamysa Damion da New York ekibinin önderiydi. Dolayõsõyla aralarõnda hemen bir soğukluk oldu. Damion'un kõz arkadaşõ sağ dirseğiyle Damion'un çenesine vurdu. Sersemleyip kalakaldõ oğlan. Kõz onu eve götürdü. Birtakõm zirzop gazeteci arkadaşlarõmõz işyerlerinden çõkõp şişelerle geldiler. Dõşarda inanõlmaz güzellikte bir tipi vardõ. Ed Dunkel Lucille'in kõz kardeşiyle tamştõ, birlikte ortadan kayboldular. Ed Dunkel'õn kadõnlarla arasõmn gayet iyi olduğunu söylemeyi unutmuşum. Bir seksenbeş boylarõnda, nazik, uyumlu, yumuşak ve şirindir. Kadõnlarõn mantolarõm falan tutar. Başarõnõn yoludur bu. Sabah saat beşte bir apartmanõn arka tarafõna dolaşmõş, içinde büyük bir partinin sürmekte olduğu dairenin penceresine tõrmanõyorduk. Gün ağarõrken Tom Saybrook'un evine geri döndük. İnsanlar resim çiziyor, bayat bira içiyorlardõ. Kollarõmda Mona diye bir kõz, divanda uyuyakal-dõm. Eski Columbia kampus barõndan bir yõğõn tip sökün etti. Hayattaki her şey, hayatõn bütün yüzleri aynõ küf kokulu odada toplanõyordu. Parti lan MacArthurlar'da devam etti. lan MacArthur gözlüklerinin arkasõndan dünyaya keyifle bakan müthiş bir çocuktu. De-an'in yaptõğõ gibi o da her şeye hiç durmaksõzõn "Evet!" demeyi öğrenmeye başlamõştõ. Wardell Gray ile Dexter Gordon'õn vahşi "The Hunt'õ eşliğinde Marylou, Dean ve ben divanõn üstünde kovalamaca oynadõk, Marylou hiç de masum bir yavrucak sayõlmazdõ. Dean çamaşõrsõz ve yalõnayak geziyordu, bir tek pantalonuyla, arabaya atlayõp insan toplamaya çõkmasõ gerekince giyiniyordu. Neler olmuyordu ki! Uçuk Rollo Greb'i bulduk ve onun Long Island'taki evine gidip gecenin geri kalan kõsmõm orada geçirdik. Rollo teyzesiyle beraber güzel bir evde yaşõyordu, kadõn ölünce bütün ev onun olacaktõ. Teyze Rollo'nun isteklerine karşõ çõkõyor, arkadaşlarõndan nefret ediyordu. Rollo, Dean, Marylou, Ed ve benden oluşan derbederler
grubunu eve sokar sokmaz çõlgõn bir parti başladõ. Kadõn üst katta sinsi sinsi dolaşõyor, bizi polis çağõrmakla tehdit ediyor, Greb de "Kapa çeneni moruk!" diye bağõrõyordu. Böyle bir kadõnla böyle bir hayat yaşamr mõydõ? Hayatõmda görmediğim kadar çok kitabõ vardõ Rollo'nun: iki kitaplõk, dört duvarõ yerden tavana raflõ iki oda ve on ciltlik Apokrifa Cart Curt gibi kitaplar. Verdi'nin operalarõm çaldõ ve pandomim yaparak sahneledi bize, arkasõnda aşağõ doğru kocaman bir yõrtõk bulunan pijamalarõyla. Hiçbir şeyi takmazdõ o. Kolunun altõnda müzik üzerine orijinal onyedinci yüzyõl elyazmalarõyla, sallana sallana, bağõra çağõra New York limanõna inen büyük bilgin. İri bir. örümcek gibi ağõr ağõr ilerlerdi caddelerde. Heyecanõ şeytani bir õşõk olup gözlerinden fõşkõrõrdõ. Boynunu spastikler gibi kendinden geçmiş şekilde döndürür dururdu. O gece de peltek peltek konuştu, debelendi, düştü, inledi, uludu, sonra da ümitsizce arkaya devrildi. Hiç sesi çõkmõyordu, hayat ona öyle büyük bir heyecan veriyordu ki! Dean, başõ eğik, onun önünde durup tekrar tekrar "Evet... Evet... Evet..." dedi. Beni bir köşeye çekti. "Şu Rollo Greb rastladõğõm en büyük, en baba adam! Sana söylemeye çalõştõğõm buydu işte! Ben böyle olmak istiyorum. Asla bir yere takõlõp kalmaz, her yöne gider, her şeyi oluruna bõrakõr, yaşadõğõ ânõ bilir, ileri geri sallanmaktan başka işi yoktur. Oğlum, bu adam son nokta! Hep onun gibi olursan sonunda sen de yakalarsõn." "Neyi?" "ONU işte! ONU! Sonra anlatõrõm, şimdi vakit yok, vaktimiz yok." Rollo Greb'i biraz daha seyredebilmek için telaşla geri döndü. Dean büyük caz piyanisti George Shearing'in tõpkõ Rollo Greb gibi biri olduğunu söyledi o gece. Uzun ve çõlgõn haftasonunun ortasõnda Birdland'te çalan Shearing'i dinlemeye gittik. Kimseler yoktu, ilk müşteriler biz olduk, saat onda. Birazdan Shearling çõktõ, kördü, piyanosunu el yordamõyla buldu. Seçkin görünüşlü bir İngiliz, beyaz gömleğinin yakasõ sõmsõkõ iliklenmiş, irice, sarõşõn. Basçõmn saygõyla ona doğru eğilerek başlattõğõ ilk parçada tatlõ bir İngiliz yaz gecesi havasõ yayõldõ etrafa. Davulcu Denzil Best hafif bilek hareketleri dõşõnda kõmõltõsõz duruyordu. Derken Shearing sallanmaya başladõ, kendinden geçmişti, yüzünde bir tebessüm belirdi, oturduğu yerde sallanõyordu, ileri geri, yavaş yavaş, sonra tempo hõzlandõ,
o da hõzlõ hõzlõ sallanmaya başladõ, sol ayağõ her vuruşta havaya fõrlõyordu, başõnõ öne eğdi, tuşlara kadar indirdi, saçlarõnõ geri itti, taralõ saçlarõ bozuldu, terlemişti. Müzik hõzlanõyordu. Basçõ aletine eğilmiş vuruyor da vuruyordu, giderek daha hõzlõ, daha hõzlõ. Shearing kendi akorlarõna geçti, sağanak gibi boşanõyordu notalar piyanodan, bir insan bunlarõ kafasõnda bu hõzla sõralayamaz diye düşünürdünüz. Deniz gibi gürlüyorlardõ. Dinleyenler "Devam!" diye çõğlõklar atõyorlardõ. Dean ter içindeydi, yakasõndan aşağõ iniyordu damlalar. "İşte! Bu o! İhtiyar Tanrõ! İhtiyar Tanrõ Shearing! Evet! Evet! Evet!" Shearing arkasõndaki çõlgõn adamõn farkõndaydõ. Dean'in her soluğunu, her lanetini duyabiliyordu, görmese de hissediyordu. "Doğru!" dedi Dean. "Evet!" Shearing gülümsedi, sallanmaya devam etti. Ve nihayet, terden sõrõlsõklam, piyanodan kalktõ. O günler Shearing'in coşkusunu yitirip işi ticarete dökmesinden önceki büyük 1949 günleriydi. O gittikten sonra Dean piyanonun önündeki tabureyi işaret ederek "Tanrõ'nõn boş iskemlesi," dedi. Piyanonun üstünde bir boru duruyordu. Altõn gölgesi, davullarõn arkasõndaki duvara çizilmiş çöl kervanõ resminde garip bir yansõma yapõyordu. Tanrõ gitmişti, ardõnda bir sessizlik bõrakarak. Yağmurlu bir akşamdõ. Yağmurlu akşamõn efsanesi. Dean'in huşudan gözleri dõşarõ uğramõştõ. Bu delilik bir yere varmayacaktõ. Bana ne olmuştu peki? Hemen aydõm: Dean'in New York'tan aldõğõ çaydan tüttürmekteydik ne zamandõr. Her şeyin açõklõğa kavuştuğunu düşündürtmüştü bana. Her şeyi bildiğiniz, her şeyin ebedi olarak hükme bağlandõğõ âm yaşatmõştõ. 5 Herkesi bõrakõp dinlenmeye eve döndüm. Halam, Dean ve şürekasõna takõlarak vaktini boşa harcõyorsun, dedi. Ben de biliyordum öyle olduğunu. Hayat hayattõ, mizaç mizaç. İstediğim, Batõ Kõyõsõna bir büyüleyici yolculuk daha yapmak ve bahar döneminde okula dönmekti. Ne yolculuk olacaktõ ama! Dean'in daha neler yapacağõnõ görmek ve o Frisco'da Camille'in yanõnda kalõnca Marylou'yla işi pişirmek istiyordum. Istõrap çeken kõtayõ tekrar geçmek üzere hazõr-
lõklara başladõk. Burs çekimi bozdurup Dean'e onsekiz dolar verdim karõsõna yollasõn diye, kõz onun eve dönmesini bekliyordu, meteliksizdi. Marylou neler tasarlõyordu bilmiyorum. Ed Dunkel ise her zaman olduğu gibi peşimizden sürükleniyordu. Ayrõlmadan önce Carlo'nun evinde uzun eğlenceli günler geçirdik. Carlo bornozuyla geziniyor ve yarõ alaycõ nutuklar çekiyordu bize: "Şekerlemelerinizi elinizden almaya çalõşmõyorum, ama bence ne olduğunuza ve ne yapacağõnõza karar vermenizin zamanõ geldi." Carlo bir ofiste yazmanlõk yapõyordu. "Bütün gün evde oturmaktaki amacõnõz ne, bilmek istiyorum. Bütün bu konuştuklarõnõz ne? Ne yapmaya çalõşõyorsunuz? Dean, neden Camille'i bõrakõp Mary-lou'ya döndün?" Cevap yok. Kõkõrdamalar. "Marylou, neden böyle şehir şehir dolaşõyorsun? Kefenle ilgili kadõnca niyetlerin neler?" Cevap aym. "Ed Dunkel, Tucson'da evlendiğin kadõm ne diye ter-kettin ve burada o koca kõçõnõn üstünde oturmuş ne yapõyorsun? Evin nerde senin? İşin ne?" Ed Dunkel içten bir utançla başõm öne eğiyordu. "Sal, nasõl oldu da böyle avarelik edecek noktaya geldin? Lucille'le ne halt ettin?" Bornozunu düzeltip, yüzü bize dönük oturuyordu. "Gazap günleri yakõn. Balon daha fazla taşõyamayacak sizi. Aym zamanda soyut bir balon bu. Hep birlikte Batõ Kõyõsõna uçacak ve sendeleye sendeleye geri dönüp mezar taşõmzõ aramaya koyulacaksõnõz." O günlerde Carlo "Taş Sesi" dediği yeni bir ses tonu geliştirmişti. Amacõ çevresindekilerin başlarõna taş düşmüşçesine sersemlemelerini sağlamaktõ. "Şapkalarõnõza birer ejderha iliştirin," diye uyarõyordu bizi, "yarasalarla birlikte tavanarasõndasõnõz." Çõldõrmõş gibi bakan gözlerini üstümüze dikiyordu. Dakar Bunalõmõndan sonra Kutsal Bunalõm ya da Harlem Bunalõmõ adõm verdiği korkunç bir dönem daha geçirmişti: yaz ortasõnda Harlem'de yaşarken, geceleyin õssõz odasõnda uyanõr, gökyüzünden inen "yüce makine"ye kulak verir, 12. Caddeye çõkõp diğer balõklarla beraber "suyun altõndan" yürürmüş. Beynini aydõnlatan parlak fikirlerin isyam olmalõydõ bu. Marylou'yu kucağõna oturtup sakinleşmeye zorluyordu. Dean'e "Neden bir köşeye çekilip gevşemiyorsun? Neden habire hoplayõp zõplõyorsun?" diyordu. Dean yine koşuşturuyor ve kahvesine şeker koyarken "Evet! Evet! Evet!" diye söyleniyordu. Gece Ed Dunkel yerde
şiltelerin üstünde uyuyakalõyor, Dean ile Marylou Carlo'yu yatağõndan atõp kendileri yatõyorlar, Carlo da mutfakta oturup taşõn kehanetlerini mõrõldanmaya başlõyordu. Her gün onlarõ ziyarete gidiyor, hiçbir şey kaçõrmõyordum. Ed Dunkel bir gün "Geçen akşam dosdoğru Times Meydamna yürüdüm, tam vardõğõm anda anladõm bir hayalet olduğumu. Kaldõrõmda yürüyen benim hayaletimdi," dedi. Hiç yorum yapmadan, anlamlõ anlamlõ başõnõ sallayarak anlattõ bunlarõ. On saat sonra, başka birinin konuşmasõmn orta yerinde, "Düşünsene, kaldõrõmda yürüyen benim hayaletimdi," diye ekledi. O sõrada Dean içten bir tavõrla omzuma yaslanarak, "Sal, senden bir şey rica edeceğim, benim için çok önemli bir şey... Nasõl algõlayacağõm merak ediyorum... Biz dostuz, değil mi?" diye sordu. "Elbette Dean." Yüzü kõzardõ. Sonunda söyledi. Benim Marylou'yla yatmamõ istiyordu. Nedenim sormadõm, çünkü biliyordum onun Marylou'yu başka bir adamla sevişirken görmeyi arzuladõğõm. Bu fikri ortaya attõğõnda Ritzy's Bar'daydõk, Times Meydamnda bir saat Hassel'õ aramõştõk. Ritzy's Bar, Times Meydam civanndaki caddelerde yatõp kalkan serserilerin mekanõdõr, ismi her yõl değişir. İçerde bir tek kõza rastlayamazsõnõz, pavyon kõsmõnda bile. Etraf, üstlerinde kõrmõzõ tişörtlerden tutun da, göz alõcõ renklerde, bele oturan, vatkalõ uzun ceketlere ve bol paçalõ pantalonlara kadar ayaktakõmõnõn rağbet ettiği her türlü giysiyi görebileceğiniz genç erkeklerden geçilmez. Burasõ aynõ zamanda, Sekizinci Cadde gecelerinde yaşlõ ve mahzun homolar arasõnda hayatõm kazanmaya çalõşan oğlanlarõn da barõdõr. Dean, gözleri fõldõr fõldõr girmişti içeri. Kabasaba zenci ibneler; asõk suratlõ, silahlõ batakçõlar; sustalõ denizciler; suya sabuna dokunmayan sõska uyuşturucu müptelalarõ; ve hem ziyaret hem ticaret diyerek oraya gelmiş olup, müşterek bahis-çi ayağõna yatmakta olan, orta yaşlõ, iyi giyimli bir dedektif. Dean ricasõnõ dile getirmek için buradan iyi yer bulamazdõ. Ritzy's Bar'da bilumum pis işler tezgahlanõr, bunu havadan hissedersiniz, seks trafiği de tahmin edilebileceği gibi hayli yoğundur. Kasa hõrsõzõ, gözüne kestirdiği serseriye 14. Caddede bir çatõarasõnõ soymayõ teklif ederken, yatalõm da der. Kinsey bu oğlanlarla konuşabilmek için Ritzy's Bar'a epey geldi gitti, yardõmcõsõnõn devreye girdiği ge-
ce ben de oradaydõm, 1945 yõlõydõ. Hassel ve Carlo'yla da görüştüler. Dean'le eve döndüğümüzde Marylou yataktaydõ. Dunkel New York'ta hayaletini dolaştõrõyordu. Dean verdiğimiz kararõ aktardõ. Marylou memnun olduğunu söyledi. Bense pek emin değildim. Ama bu işin altõndan kalkabileceğimi kanõtlamalõydõm. Yatak vaktiyle iriyarõ bir adamõn ölüm döşeği olmuştu, dolayõsõyla ortasõ çöküktü. Marylou ikimizin arasõna yattõ, biz de Dean'le şiltenin çõkõntõ yapmõş taraflarõna uzandõk, denge kurmaya çalõşõyor, ne söyleyeceğimizi bilemiyorduk. "Allah kahretsin! Ben bu işi yapamam!" "Hadi oğlum! Söz verdin bir kere!" dedi Dean. "Ya Marylou?" dedim. "Marylou, söyle, sen ne düşünüyorsun?" "Başla hadi." Sarõldõ bana. Dean'in orada olduğunu unutmaya çalõştõm. Ama onun karanlõkta her çõkan sese kulak kabarttõğõm farkettiğim an gülmekten başka bir şey yapamaz oldum. Korkunçtu. "Hepimizin gevşemesi lazõm," dedi Dean. "Galiba beceremeyeceğim. Biraz mutfağa gitsene sen." Dediğimi yaptõ. Marylou çok tatlõydõ, ama "San Francisco'da başbaşa kalana kadar bekle, şimdi kendimi veremiyorum," diye fõsõldadõm kulağõna. Haklõydõm, kabul etti. Gecenin ortasõnda bir şey kararlaştõran ve önlerindeki karanlõkta geçmiş yüzyõllarõn ağõrlõğõm taşõyan üç yeryüzü çocuğuyduk biz. Evde garip bir sessizlik vardõ. Kalkõp Dean'in omzuna vurdum dostça. Marylou'nun yamna git, dedim. Sonra da divana uzandõm. Dean'in neşeyle gevezelik ettiğim, kendinden geçmiş bir halde sallandõğõm duyabiliyordum. Ancak ömrünün beş yõlõm içerde geçirmiş biri böyle manyakçasõna çaresiz uçlara gidebilirdi: hemen açõlõveren kapõlarõn önünde yalvarõr; yaşama mutluluğunun kaynaklarõ fiziksel olarak gerçekleşsin diye deli olur; geldiği yolu, geri dönmek üzere, görmeyen gözlerle arardõ. Bar tezgahlarõnõn arkasõnda asõlõ açõk saçõk resimlere bakmakla, çok satan dergilerin yayõnladõklarõ kadõn bacağõ ve kadõn göğsü fotoğraflarõm incelemekle, çelik duvarlarõn sertliğini ve yanõnda olmayan kadõnõn yumuşaklõğõm ölçmekle geçen yõllarõn sonucuydu bu. Hapishane kendinize yaşama hakkõ tanõdõğõnõz yerdir. Dean annesi-
nin yüzünü görmemişti. Her yeni kõz, her yeni eş, her yeni çocuk onun korunmasõz yoksunluğuna ekleniyordu. Babasõ nerdeydi? Yük katarlarõna binen, demiryolu mutfaklarõnda bulaşõkçõlõk yapan, yalpalayarak yürüyen, ayyaş gecelerde dar sokaklarda sürünen, kömür yõğõnlarõnõn üstünde sõzõp kalan, sararmõş dişlerini birer birer batõnõn su yollarõna düşüren ihtiyar serseri Tenekeci Dean Moriarty. Dean Marylou'suna olan kusursuz aşkõnõn tatlõ ölümlerinde ölebilir-di, sonsuz hakkõ vardõ buna. Karõşmak istemiyordum, sadece izlemek istiyordum. Carlo sabaha karşõ geldi ve hemen bornozunu sõrtõna geçirdi. O günlerde artõk hiç uyumaz olmuştu. "Öf!" diye haykõrdõ. Yerdeki reçellere, oraya buraya fõrlatõlmõş pantalonlara, elbiselere, sigara izmaritlerine, kirli tabaklara, açõlõp bõrakõlmõş kitaplara baktõkça aklõnõ oynatacak gibi oluyordu. Oysa biz büyük bir forum yapmaktaydõk. Dünya dönerken her gün acõyla inliyordu, biz de geceye özgü dehşetengiz işlerimizi hallediyorduk. Marylou'nun her tarafõ Dean ile bir şey yüzünden ettikleri kavga nedeniyle mosmordu, Dean'in suratõnda da tõrnak izleri vardõ. Gitmemizin zamanõ gelmişti. On kişi arabaya doluşup benim eve, çantamõ almaya gittik. Dean'in yõllar önce ona yazmayõ öğretmemi istemek için kapõmõ çaldõğõ akşam oturup ilk sohbetimizi yaptõğõmõz bardan, New Orleans'a, Old Bull Lee'ye telefon ettik ve yüzseksen mil uzaktan BulPun sõzlanan sesini duyduk. "Söyleyin çocuklar, bu Galatea DunkeFõ ne yapayõm? İki haftadõr burada, odasõnda gizleniyor, ne Janeie konuşuyor, ne benle. Ed Dunkel denen herif sizin oralarda mõ? Allah aşkõna onu buraya getirin de kurtulalõm şu kõzdan. En güzel odamõzda yatõyor ve paramõzõ yiyor. Burasõ otel değil." Bull'u ah vah diyerek yatõştõrdõk. Dean, Marylou, Carlo, Dunkel, ben, lan MacArthur, karõsõ, Tom Saybrook ve daha kimbilir kim, telefonda hep bir ağõzdan bağõrõyor, bira içiyorduk. Bull serseme dönmüştü, karõşõklõğa hiç tahammül edemezdi. "Evet, belki de buraya geldiğinizde, yani buraya gelirseniz, durumu daha iyi değerlendirirsiniz," dedi. Halamla vedalaştõk. İki hafta içinde döneceğim diye söz verdim ona. Tekrar California yokuşuydum.
6 Yolculuğumuzun başõnda yağmur çiseliyordu ve esrarengiz bir hava vardõ. Büyük bir sis destamna tanõk olacaktõk anlaşõlan. "Hey!" diye bağõrdõ Dean. "Gidiyoruz işte!" Direksiyona abanõp gazladõ. Havasõnõ bulmuştu, hemen farkediliyordu. Hepimiz keyiflenmiştik, karmaşayõ ve anlamsõzlõğõ arkada bõraktõğõmõza, zamanla ilgili tek ve yüce işlevimizi yerine getirmekte olduğumuza inamyorduk: hareket etmek. Hareket ediyorduk! Gece New Jersey'de biryerlerde, okla GÜ-NEY'i ve BATI'yõ gösteren gizemli beyaz tabelalar parladõ. Güneye saptõk. New Orleans! Harfler beyinlerimizde õşõldadõ. Dean'in dediği gibi, "dondurucu ve yorucu şehir New York"un kirli karlarõndan, Amerika'nõn sellerle oluşmuş çukurunda uzanan eski New Orle-ans'õn yeşilliklerine ve nehir kokularõna, sonra da batõya. Ed arka koltuktaydõ. Marylou, Dean ve ben de önde, hayatõn güzelliğine ve zevkine dair hoş bir sohbete koyulmuştuk. Dean birden munisleşti. "Boşverin şimdi bunlarõ da dinleyin, hepiniz, her şeyin güzel olduğunu, dünyada dert edecek bir şey bulunmadõğõm kabul etmeli ve HİÇBİR ŞEY hakkõnda GERÇEKTEN kaygõ duymadõğõmõzõ ANLAMAK bizim için ne demek bilmeliyiz. Haksõz mõyõm?" Haklõydõ. "Gidiyoruz işte, hep beraber... New York'ta ne yaptõk? Unutalõm." Herkes yediği silleleri arkasõnda bõrakmõştõ. "Geride kaldõ. Arada miller, iniş ve yokuşlar var. Şimdi Old Bull Lee'yi bulmaya New Orleans'a gidiyoruz, ne heyecanlõ değil mi? Şu yaşlõ tenoru en kral parçasõnõ söylerken dinler misiniz?" Radyonun sesini arabayõ zangõrdatacak kadar açtõ. "Hikayeyi anlatõşõna, hakiki sükunet ve bilgiyi ifade edişine bakõn." Müziğe daldõk ve ona hak verdik. Yolun saflõğõ. Otobamn ortasõndaki beyaz çizgi düzleşti ve sol ön tekerleğimizi sõmsõkõ sardõ, sanki lastiğin yivlerine yapõşmõştõ. Dean kaslõ boynunu öne doğru eğdi. O kõş akşamõ üstünde yalnõz bir tişört vardõ. Gaza bastõ. Şoförlük deneyimim artsõn diye Baltimore'da arabayõ benim kullanmamõ istedi. Buna bir itirazõm yoktu, yalmz Dean ile Marylou öpüşüp koklaşõrlarken benim yola devam etmemi beklememeliydiler. Delice
bir yolculuktu bu. Radyo sonuna kadar açõktõ. Dean kontrol paneli yamulana kadar üstünde davul çaldõ, ben de peşinden. Zavallõ Hudson: Çin'e giden yavaş gemi, yenilgisini kabul ediyordu. "Ah çocuklar, ne zevk!" diye bağõrdõ Dean. "Şimdi, Marylou, dinle beni. Biliyorsun ben aym anda bir sürü şey birden yapabiliyorum, sõnõrsõz bir enerjim var. San Francisco'da beraber yaşamaya devam edebiliriz. Senin kalacağõn yeri biliyorum. İki günde bir, normal mahkum koşusunun bitiminde oraya gelir, oniki saat kalõrõm. Oniki saatte neler yapõlõr oğlum, düşünsene. Ben gene Camille'le oturuyor olurum, bir şey çaktõrmam. Bunu becerebiliriz sevgilim, eskisi gibi." Marylou dünden razõydõ. Camille'in camna okumak istiyordu. Frisco'da benimle olacağõm söyleyip durmuştu, fakat belli ki Dean'den ayrõlmayacaktõ ve ben kõtanõn öbür ucunda kõçõmõn üstünde tek başõma kalakalacaktõm. Ama önünüzde şu altõn topraklar dururken, türlü türlü umulmadõk olay sizi şaşõrtmak ve yaşama sevinciyle doldurmak için pusu kurmuş beklerken ne diye bunlarõ düşüne-siniz ki? Şafak sökerken Washington'a vardõk. O gün Harry Truman'õn ikinci görev döneminin başladõğõ gündü. Hõrpalanmõş teknemizle ilerlerken savaşõn Pennsylvania Bulvarõnda gerçekleşen ihtişamlõ gövde gösterisini izledik. B-29'lar, PT botlarõ, ağõr silahlar ve daha bir yõğõn savaş malzemesi, karlõ çimenlerin üstünde ölüm saçar gibiydi. En arkadan aptal görünüşlü, ufak, gariban bir cankurtaran sandalõ geliyordu. Dean ona bakmak üzere yavaşladõ. Kafasõm sallayõp duruyordu dehşet içinde: "Derdi ne bu insanlarõn? Harry şehrin bir yerinde uyuyor... Kocamõş Harrycik... Missourili, benim gibi... Onun kendi sandalõ olmalõ bu." Dean arka koltuğa geçip yattõ, yerine Dunkel oturdu. Yavaş gitsin diye kesin talimat verdik. Ama Dunkel biz uyur uyumaz o berbat mil yataklarõyla seksene çõkmõş ve bununla da kalmayõp, yolun kenarõnda bir aynasõz motosikletlinin biriyle tartõşmaktayken, otobanõn birinci şeridinden dördüncü şeridine geçivermiş. Tabii polis sirenini açõp peşimize takõldõ. Durduk. Onu karakola kadar takip etmemizi söyledi. Karakolda adi bir aynasõz vardõ, Dean'e taktõ, ondaki kodes kokusunu hemen almõştõ. Beni ve Marylou'yu özel olarak sorguya çekmek üzere yardõmcõsõnõ dõşarõ yolladõ. Marylou'nun kaç ya-
şõnda olduğunu öğrenmek istiyorlardõ, bizi kõz kaçõrma suçundan içeri atmak için, ama Marylou'nun evlenme cüzdanõ vardõ. Beni bir kenara çekip, onunla hangimizin yattõğõm sordular. "Kocasõ," dedim. Kuşku içindeydiler. Belki dilimiz sürçer diye aym soruyu tekrarladõlar, amatörce Sherlockçuluk oynuyorlardõ. "Bu iki adam Cali-fornia'ya, demiryolundaki işlerine dönüyorlar, kõz kõsa boylu olamn karõsõ, ben de üniversitede okuyan bir arkadaşlarõyõm, iki haftalõğõna onlarla tatile çõktõm," dedim. Polis gülümseyerek, "Bu gerçekten senin cüzdanõn mõ?" dedi. Sonunda içerdeki aşağõlõk polis Dean'e yirmi dolar para cezasõ verdi. Sadece kõrk dolarõmõz olduğunu ve bu parayla Batõ Kõyõsõna ancak varabileceğimizi söyledik. Bizi ilgilendirmez, dediler. Dean karşõ çõkõnca da, onu Pennsylvania'ya götürüp bambaşka şekilde cezalandõrmakla tehdit ettiler. "Ne şekilde?" "Boşver, dert etme sen onu, uyanõk." Yirmibeş dolarõ vermek zorundaydõk. Gelgelelim sanõk Ed Dun-kel kodese girmeyi önerdi. Dean düşünmeye başladõ. Bunun üzerine polis öfkeden kudurarak, "Eğer arkadaşõmn deliğe girmesine izin verirsen seni derhal Pennsylvania'ya götürürüm. Duyuyor musun?" diye bağõrdõ. Hepimizin istediği buradan kurtulmaktõ. "Virgi-nia'da bir hõz cezasõ daha alõrsanõz arabanõzdan olursunuz," dedi aşağõlõk polis, veda küfürü olarak. Dean'in yüzü kõpkõrmõzõydõ. Sessizce yola koyulduk. Yolculuk paramõzõn tamamõna el koysunlar diye davetiye çõkarmamalõydõk. Durup kapõşõm çalacak ya da telgraf çekerek para isteyecek kimsemiz olmadõğõm biliyorlardõ. Amerikan polisi etkili kağõtlar ve tehditlerle korkutamadõklarõna psikolojik savaş açar. Kraliçe Viktorya'mn polisleri gibidir: her şeye burnunu sokar, hatta suç yoksa suç yaratõr ki içi rahat etsin. Louis-Ferdinand Celine, "Suçun dokuz yolundan biri can sõkõntõsõdõr," demiş. Dean hop oturup hop kalkõyordu, eline bir silah geçirir geçirmez Virgi-nia'ya geri dönüp o adi aynasõzõ temizleyeceğini söylüyordu. "Pennsylvania!" dedi küçümseyerek. "Cezanõn ne olduğunu tahmin edemem sanki! Bütün paramõ alacaklar ve toplum düzenini bozduğum gerekçesiyle içeri tõkõlacağõm. Gözlerini kõrpmadan yaparlar bunu, orospu çocuklarõ! Şikayet edecek olursan vururlar da."
Bu olayõn üstüne bir sünger çekmekten başka çare yoktu. Rich-mond'õ geçerken meseleyi unutmaya başladõk ve az sonra her şey yoluna girdi. Onbeş dolarla Batõ Kõyõsõna kadar idare etmek zorundaydõk. Yoldan otostopçu toplayõp benzin parasõnõn bir kõsmõnõ onlardan çõkarabilirdik. Virginia'nõn vahşiliği içinde yürüyen bir adam gördük birden. Dean yavaşlayõp durdu. Arkaya baktõm, adam serserinin tekiydi ve muhtemelen bir senti bile yoktu. "Gõrgõr olsun diye alalõm şunu!" dedi Dean gülerek. Adam, pejmürde kõlõklõ, gözlüklü, tozutuk bir tipti. Yol kenarõnda bir hendekte bulduğu çamurlu kitabõ okuyarak yürüyordu. Arabaya bindi ve okumaya devam etti. İnanõlmaz derecede pisti ve her tarafõnda kabuk bağlamõş yaralar vardõ. Adõnõn Hymon Solomon olduğunu, Yahudilerin kapõlarõm çalarak, bazen de tekmeleyerek, "Karnõm aç, para verin, Yahudiyim ben," diyerek Amerika'yõ şehir şehir dolaştõğõm söyledi. Yöntemi işe yarõyormuş, iyi kötü geçindiriyormuş onu. Ne okuduğunu sorduk. Bilmiyordu. Kitabõn adõnõn yazõlõ olduğu sayfaya bakma zahmetine katlanmamõştõ. Gerçek Tevrat'õ ait olduğu yerde, vahşiliklerde bulmuş gibi, yalnõz sözcüklere bakõyordu. Dean dirseğiyle kaburgalarõma vurarak kesik kesik güldü. "Görüyor musun? Görüyor musun? Görüyor musun? Gõrgõr olacak dememiş miydim? Herkesle kafa bulabilirsin oğlum!" Solomon'u Testament'a kadar götürdük. Kardeşim şehrin öteki tarafõndaki yeni evine taşõnmõş olmalõydõ. Ortasõndan demiryolu geçen o uzun, kasvetli caddeye geri dönmüştük: hõrdavat ve tuhafiye dükkanlarõnõn önlerinde vakit öldüren kederli, somurtkan Güneylilerin mekamna. Solomon "Yolunuz uzun, paraya ihtiyacõmz vardõr sizin, bekleyin, bir Yahudi evinden üç beş dolar toplayõp geleyim, Alabama'ya kadar götürürsünüz beni," dedi. Dean sevinçten uçuyordu. İkimiz hemen fõrlayõp, arabanõn içinde yiyeceğimiz öğle yemeği için peynir ekmek aldõk. Marylou ile Ed arabada beklediler. O gün iki saat Testament'ta Hyman Solomon'un yolunu gözledik. Kasabamn bir yerinde ekmek parasõnõ çõkarõyordu, ama nerde? Güneş batmak üzereydi, geç olmuştu. Solomon gözükmedi, biz de Testament'tan ayrõldõk. "Sal, dinle,
bence Tanrõ var, çünkü niyetimiz ne olursa olsun hep bu kasabada takõlõp kalõyoruz, kutsal adõnõn farkõndasõndõr herhalde, bu kutsallõk bir kez daha durdurdu bizi burada, her şey birbirine bağlõ, hani yağmur yeryüzündeki herkesi zincir gibi birbirine bağlar ya..." Dean buna benzer şeyler saçmaladõ, aşõrõ neşeli ve coşkuluydu. İkimiz bütün ülkeyi önümüzde açõlõveren bir istiridye olarak algõladõk aniden. Ve inci oradaydõ, içerde duruyordu. Güneye yöneldik. Başka bir otostopçu aldõk. Bu seferki üzgün görünüşlü bir yeniyetmeydi. Teyzesine gittiğini söyledi. Teyzesi Kuzey Carolina'daki Fayetteville'in hemen dõşõnda bulunan Dunn adlõ kasabada bir bakkal dükkanõ işletiyormuş. "Oraya varõnca teyzenden bir dolar kapabilir misin? Tamam! Çok iyi! Gidelim!" Bir saat sonra, karanlõk basarken Dunn'a vardõk ve çocuğun dükkanõn bulunduğunu söylediği yola daldõk hemen. Burasõ daracõk, zavallõ bir çõkmaz sokaktõ, sonunda bir fabrika duvarõyla karşõlaşõyordunuz. Dükkan oradaydõ ama teyze meyze yoktu. Çocuğun derdi neydi, merak ettik. Nereye gittiğini sorduk, bilmiyordu. Büyük oynamõştõ: arabaya binerken aklõna, günün birinde bir arka sokak macerasõ sõrasõnda Dunn'da keşfettiği dükkan gelmiş ve o karmakarõşõk, uçuk zihniyle teyze hikayesini uy-duruvermişti. Sosisli sandviç aldõk ona. Dean yola birlikte devam etmemizin mümkün olmadõğõm, arabada uyuyacak ve paralõ otostopçularõ oturtacak yer bulundurmamõz gerektiğini söyledi. Acõ ama gerçekti. Çocuğu akşam karanlõğõnda Dunn'da bõraktõk. Birazdan Dean, Marylou ve Ed uyudular. Güney Carolina'yõ bir uçtan bir uca katettim, Georgia topraklarõna girdim, Macon'õ geçtim. Gece boyunca yalmz ve düşüncelerimle başbaşaydõm. Arabayõ kutsal yolun üstündeki beyaz çizgiden ayõrmadõm. Ne yapõyordum? Nereye gidiyordum? Yakõnda görecektim. Macon'õn ilersinde, pestilim çõkmõş bir halde Dean'i uyandõrdõm direksiyona geçsin diye. Biraz hava alalõm dedik, arabadan çõktõk ve karanlõkta yeşil çimenlerin, taze gübrenin, õlõk suyun mis gibi kokusuyla çevrili olduğumuzu anlayõnca ikimiz de neşeye boğulduk. "Güneydeyiz! Kõş geride kaldõ!" Belli belirsiz günõşõğõ yol kenarõndaki yeşil filizleri aydõnlatõyordu. Derin bir nefes aldõm, karanlõğõn içinde bir lokomotif inledi, Mobile'a gidiyordu. Biz de öyle. Gömleğimi çõkardõm, içim içime sõğmõyordu. Dean on mil ötedeki benzin istasyonuna yaklaşõrken
motoru durdurdu. Görevli masada horul horul uyuyordu. Hemen fõrlayõp depoyu doldurduk, zili çaldõrmamayõ başararak. Ve Araplar gibi kutsal hedefimize yöneldik, beş dolar değerinde bir depo benzinle. Uyumuşum. Dangõr dungur bir müzikle uyandõm. Dean ile Marylou konuşuyorlardõ. Geniş yeşil bir arazide ilerliyorduk. "Nerdeyiz?" "Florida burnunu geçtik demin. Flomaton derler buraya." Flori-da! Kõyõ düzlüğüne, Mobile'a iniyorduk. Ötede Meksika körfezinin yüksekleri seven görkemli bulutlarõ geziniyordu. Kuzeyin kirli karlarõ arasõnda dostlarõmõza veda edeli daha otuziki saat olmuştu. Bir benzin istasyonunda durduk, Dean ile Marylou tanklarõn etrafõnda "Ebe!" diye bağõrarak birbirlerini kovalarlarken Dunkel içeri girip üç paket sigara yürüttü, kendimize geldik. Alçalõp yükselen otobanõ takip ederek Mobile'a vardõk ve üstümüzdeki kõşlõklarõ atõp güneyin sõcaklõğõnõn tadõm çõkardõk. Mobile'õ geçtikten soma, tam Dean hayat hikayesini anlatmaya koyulmuşken, bir kavşakta durmuş arabalara rastladõk, kavga ediyorlardõ. Dean yavaşlayarak yanlarõndan geçeceğine, hõzõm yetmiş milde tutarak sağdaki benzin istasyonuna dalõp oradan otobana çõktõ. Adamlar, ağõzlan bir karõş açõk, arkamõzdan bakakaldõlar. Hikayesine döndü Dean. "Yalan atmõyorum, dokuz yaşõnda başladõm, Milly Mayfair diye bir kõzla, Grant caddesinde, Carlo'nun Denver'dayken oturduğu caddede, Rod'un garajõnõn arkasõnda. Babamõn hâlâ hurdacõda çalõştõğõ günlerdi. Halamõn pencereden 'Ne yapõyorsunuz garajõn arkasõnda?' diye avaz avaz bağõrdõğõm hatõrlõyorum. Marylou, seni o zaman tanõmalõydõm! Öf! Dokuz yaşõnda ne fõstõktõn kimbilir." Manyak gibi kõkõrdadõ, parmağõm Marylou'nun ağzõna soktu, sonra çõkarõp yaladõ, kõzõn elini tutup vücuduna sürdü. Marylou sessizce gülümsüyordu. Koca Ed Dunkel dõşarõyõ seyrederek oturuyor ve "Evet bayõm, o gece bir hortlak olduğumu sandõm," diye mõrõldanõyordu kendi kendine. Bir yandan da New Orleans'ta olacaklarõ düşünüyordu: Gala-tea Dunkel ona ne diyecekti acaba? Dean devam etti: "Bir gün yük treniyle New Mexico'dan LA'e giderken, yan hatlardan birinde babamõ kaybettim, onbir yaşõndaydõm o sõralar, berduşlarõn arasõnda, Big Red diye bir adamla bera-
berdim, babamõ bulduk, zilzuma sarhoş bir halde vagonun birinde yatõyordu, fakat biz tam içeri girerken vagon hareket etti, yetişemedik ve sonra aylarca göremedim babamõ. Bir kere de upuzun bir katarla gittim California'ya, uçuyordu mübarek, birinci sõmf bir katardõ, yol boyunca kollarõn ve çengellerin üstündeydim, ne kadar tehlikeli olduğunu düşünebiliyor musunuz, küçük bir çocuktum ve dünyadan bihaber, bir kolumla bir somun ekmeği kavramõş, öbürüyle de fren çubuğuna yapõşmõş, gidiyordum, hikaye falan değil, gerçek, LA'e vardõğõmda canõm müthiş süt istiyordu, bir mandõrada iş buldum ve derhal bol kaymaklõ sütün başõna geçip iki litreye yakõn içtim, sonra da kustum tabii." "Zavallõ Dean," dedi Marylou ve sevgilisinin yanağõna bir öpücük kondurdu. Dean ileriye bakõyordu gururla. Marylou'yu seviyordu. Birden kendimizi körfezin mavi sularõnõn kenarõnda ilerlerken bulduk. Aynõ anda radyoda dehşet bir şey başladõ: New Orleans'tan Chicken Jazz'n Gumbo Diskcpkey Şov, bir sürü çõlgõn caz plağõ, zenci parçalarõ. Diskcokey "Hiçbir şeyi dert etmeyin!" diyordu. Ve New Orleans gözlerimizin önüne serildi. Yerimizde duramõyorduk. Dean ellerini direksiyona sürterek, "Savulun, biz geliyoruz!" diye bağõrdõ. Alacakaranlõk çökerken o canlõ New Orleans sokaklann-daydõk. Dean başõm camdan dõşarõ uzatõp havayõ içine çekti: "Oh! İnsanlarõn kokusu! Tanrõm! Hayat!" Bir troleybüsü sollayõp ok gibi ileri fõrladõ, geçen kõzlara göz atarak. "Şu yavruya bakõn!" Hava yumuşacõktõ, ipek mendillerin içinde gelir gibi. Nehrin kokusunu duyabiliyordunuz, hatta insanlarõn kokusunu da. Kuzey kõşõnõn kuru buzlarõndan kurtuluvermiş olan burnunuz çamurun, melasõn varlõğõm hissediyor, her türlü tropikal kokuyu alõyordu. Yerimizden sõçradõk. "Takõlalõm şunun peşine!" diye bağõrdõ Dean, başka bir kadõm göstererek. "Oh! Kadõnlara bayõlõyorum! Bayõlõyorum! Bence hepsi şahane! Hepsini seviyorum!" Pencereden tükürdü, içini çekti ve eliyle kafasõnõ tuttu sõmsõkõ. Katõksõz heyecan ve bitkinlik yüzünden alnõnda boncuk boncuk ter damlalarõ oluşmuştu. Arabayõ Algiers feribotuna attõk ve Mississippi'yi gemiyle geçerken bulduk kendimizi. Dean, gözünde güneş gözlükleri, ağzõnda sigara, kutuya sõkõştõrõlmõş yaylõ kuklalar gibi fõrladõ arabadan: "Hep
birlikte dõşarõ çõkõp nehri tanõyalõm, insanlara takõlalõm, dünyayõ koklayalõm." Ve bizi de sürükledi peşinden. Parmaklõklara yaslandõk. Amerika'nõn ortasõndan doğup, parça parça ruhlardan bir sel gibi aşağõlara akan, Montana'nõn kütüklerini, Dakota'nõn çamurlarõnõ, Iovva'nõn derelerini ve sõrrõn buzda başladõğõ Three Forks'ta batõp kalmõş nesneleri taşõyan, nehirlerin atasõ o yüce kahverengi suyu seyre daldõk. Bir yanda, giderek küçülen, dumanlõ New Orleans; öbür yanda, aniden beliriveren yeşil yamaçlarõyla, kocamõş, uykulu Algiers. Zenciler o sõcak öğlesonrasõnda hababam çalõşõyor, feribotun kazanõna kömür atõyorlardõ. Kömür yanarken kõpkõzõl oluyor, lastiklerimizi kokutuyordu. Dean hoplaya zõplaya onlarla konuşmaya gitti ve güverteyle üst kat arasõnda mekik dokumaya başladõ. Pantalonunun beli iyice düşmüştü. Bir ara kaptan köprüsünde gözüme ilişti. Kanatlamp uçacak sandõm. Geminin her köşesinden onun çõlgõn kahkahalarõm duyuyordum: "Hah hah hah hah hah!" Marylou da yanõndaydõ. Ne var ne yok bir çõrpõda öğrenmiş ve hikayeyi kafasõnda tamamlamõş olarak arabaya döndü. Herkes önü açõlsõn diye korna çalõyordu. Dar bir alanda iki üç arabayõ geçip, kayarcasõna çõktõk feribottan ve kendimizi Algiers'ta son hõz ilerlerken bulduk. "Nereye? Nereye?" Dean çõğlõklar atõyordu. Bir benzin istasyonuna girip elimizi yüzümüzü yõkamaya karar verdik, o arada Bull'un oturduğu yeri de soracaktõk. Uyuşuk nehir günbatõmõnda çocuklar oyun oynuyorlar, genç kõzlar pamuklu bluzlarõ ve rengarenk çiçekli eşarplarõyla yalõnayak avarelik ediyorlardõ. Dean görülecek ne varsa görmek için caddeye çõktõ. Bakõndõ, kafasõnõ salladõ, göbeğini kaşõdõ. Ed, şapkasõm gözlerinin üstüne indirmiş, arabamn içinden Dean'i seyrediyordu gülümseyerek. Ben çamurluğun üstünde oturuyordum. Marylou kadõnlar helasõndaydõ. Tek tuk adamlarõn değneklerle balõk tuttuklarõ çalõlõklõ kõyõlardan, kõzarõk topraklar boyunca uyuklayan deltalardan, ortasõ kabara kabara sökün eden kamburlu dev nehir, tarifsiz bir gümbürtüyle, yõlan gibi sarõyordu Algiers'õ. Bu sakin yarõmada günün birinde bütün insanlarõ ve kulübeleriyle sulara gömülecek gibiydi. Güneş batõnca böcekler kanat çõrptõ, ürkütücü sular gürledi. Old Bull Lee kasabamn dõşõnda, bente yakõn bir evde oturuyordu. Bataklõktan geçen bir yolun kenarõndaydõ ev. Sağa sola yatmõş
verandalarla çevrili, harap bir tahta yõğõnõydõ. Avludaki söğütlerin dallarõ yere değiyordu, otlar yaklaşõk bir metre boyundaydõ, çitler yamulmuş, ahõrlar çürümüştü. Görünürde kimse yoktu. Avluya daldõk. Arka verandaya konmuş leğenler ilişti gözümüze. Çõkõp sinek-likli kapõya dolaştõm. Jane Lee eşikte dikiliyordu, yüzü güneşe dönük, gözleri kapalõ. "Jane," dedim, "benim, biziz." Anlamõştõ. "Biliyorum. Bull şu anda evde değil. Yangõn falan mõ var orada?" İkimiz de güneşe bakmaya başlamõştõk. "Güneşi mi kastediyorsun?" "Tabii ki güneşi kastetmiyorum. Şuradan siren sesleri duydum. Garip bir kõzõllõk görmüyor musun?" New Orleans'a doğruydu kõzõllõk. Bulutlar bir tuhaftõ. "Hiçbir şey görmüyorum," dedim. Jane burnunu çekti. "Aynõ eski Paradise." Dört yõl sonra birbirimizi böyle selamlõyorduk. Jane New York'ta karõmla birlikte oturduğumuz evi paylaşõrdõ. "Peki Galatea Dunkel burada mõ?" diye sordum. Jane hâlâ yangõnõm arõyordu. O günlerde günde üç tüp benzedrin yutmaktaydõ. Bir zamanlar tombul, beyaz ve sevimli olan yüzü şimdi kemikli, kõrmõzõ ve sertti. New York'tayken çocuk felci geçirmişti, bu yüzden hafif aksardõ ayağõ. Dean ve ekibin diğer üyeleri arabadan utana sõkõla indilerse de evde pek yabancõlõk çekmediler. Galatea Dunkel kendisine iş-. kence eden adamõ karşõlamak üzere evin arka tarafõndaki görkemli inziva odasõndan çõkõp geldi. Ciddi bir kõzdõ. Yüzü solgundu. Ağlamamak için kendini zor tutuyordu. Ed elini kõzõn saçlarõnda dolaştõrarak merhaba dedi. Galatea kõmõldamadõ, gözünü ayõrmõyordu kocasõndan. • "Nerelerdeydin? Neden yaptõn bana bunu?" Dönüp Dean'e pis pis baktõ. Her şeyin farkõndaydõ. Ama Dean'in umurunda değildi bu, hele karnõm doyurmaktan başka bir şey düşünmediği böyle bir anda. Jane'e, yiyecek ne var, diye sordu. Kargaşa o zaman başladõ işte. Zavallõ Bull Texas Chevy'sinden inip içeri girince evini manyaklarõn istilasõna uğramõş buldu, ama yine de beni epeydir göstermediği bir sõcaklõkla karşõladõ. Bu evi, felçli bir kaçõk olan babasõmn bõraktõğõ mirasõ değerlendirmeye karar veren eski bir okul arkadaşõy-
la birlikte Texas'ta börülce yetiştirerek almõştõ. Ailesi her hafta elli dolar gönderiyordu, aslõnda fena para değildi, ama Bull'un haftalõk uyuşturucu madde tüketimini ancak karşõlõyordu, üstelik karõsõ da azla yetinen biri sayõlmazdõ, her hafta on dolarlõk bir anfetamin tüpü bitiriyordu. Fakat mutfak masraflarõ onlarõnki kadar az olan bir çift daha yoktu ülkede, çok az yemek yiyorlardõ, çocuklarõ da onlar gibiydi, açlõğõ dert etmez görünüyorlardõ. İki harika çocuk: Dodie sekiz yaşõndaydõ, Ray bir. Ray bütün gün avluda anadan doğma koşturuyordu, minik sarõşõn gökkuşağõ çocuğu. Bull onu W. C. Fields'-tan esinlenerek "Hayvancõk" diye çağrõyordu. Bull arabadan ağõr ağõr inmiş ve bezgin adõmlarla yamma yaklaşmõştõ, gözlükleri, fötr şapkasõ, pejmürde kõlõğõ, sõrõk gibi boyu, zayõf bedeni, anlaşõlmazlõ-ğõ ve şuskunluğuyla. "Sal, sonunda geldin demek, hadi eve girip iki tek atalõm." Old Bull Lee'yi anlatmak bütün gece sürer, şimdilik sadece şunu söyleyelim, öğretmendi ve öğretmenlik yapmak için her türlü hakka sahipti, çünkü hayatõm öğrenmekle geçirmişti. Öğrendikleri, "hayatõn gerçekleri" olarak kabul ettiği şeylerdi, yalnõz gerektiği için değil istediği için de öğrendiği şeyler. İnce uzun gövdesini, sadece neler olup bittiğini görmek amacõyla, Birleşik Devletler'in dört bir bucağõnda, Avrupa'mn büyük bir bölümünde ve Kuzey Afrika'da sürükleyip durmuştu zamamnda. Otuzlarda Yugoslavya'da Beyaz Rus bir kontesle evlenmişti, kadõm Nazilerden kurtarmak için. Otuzlarõn uluslararasõ kokain çetesiyle beraber çekilmiş fotoğraflarõ vardõ, birbirlerine yaslanmõş dağõmk saçlõ adamlardõ bunlar. Başõnda bir Panama şapkasõyla Algiers sokaklarõm arşõnlarken çekilmiş fotoğraflarõ da vardõ. Beyaz Rus kontesi bir daha görmemişti. Chicago'da böcek ilaçlayõcõlõğõ, New York'ta barmenlik, Newark'da davetiye dağõtõcõlõğõ yapmõştõ. Paris'te kafelere oturup, gelen geçen somurtkan Fransõzlan izlemişti. Atina'da uzosundan başõm kaldõrõp, dünyanõn en çirkin insanlarõ dediği insanlara bakmõştõ. İstanbul'da afyon çekenlerin, halõ satanlarõn arasõnda kendine yol açmaya çalõşmõştõ. İngiltere'de otel odalarõnda Spengler ve Marquis de Sade okumuştu. Chicago'da bir Türk hamamõm soymaya niyetlenmiş, iki dakikalõk bir tereddütten soma eyleme geçmiş ve güçbela iki dolar kanõn tabanlarõ vaelamak zorunda kalmõştõ. Bütün bunlarõ sõrf dene-
yim olsun diye yapmõştõ. Son numarasõ ise uyuşturucu alõşkanlõğõydõ. Birtakõm karanlõk tiplerle New Orleans sokaklarõnda sürtüyor, uyuşturucu satanlarõn gittiği barlara takõlõyordu. BulPun üniversitedeki günlerine dair tuhaf bir hikaye anlatõrlar, onun başka bir yönünü ortaya koyar bu hikaye. Bir öğleden sonra bizimki özenle dayayõp döşediği odasõna arkadaşlarõm kokteyl içmeye çağõrmõş. Muhabbetin ortasõnda, beslediği tavşan çõkõp o kibar ibnelerden birinin ayak bileğini õsõrmaz mõ! Herkes çõğlõk çõğlõğa kapõya koşmuş. Old Bull hemen çiftesini kapmõş, "Yine şu faremn kokusunu aldõ," diyerek duvarda elli farenin geçebileceği büyüklükte bir delik açmõş. Odasõnda yõkõk dökük, çirkin bir Cape Cod evinin resmi asõlõymõş. Arkadaşlarõ "Bu çirkin şeyi niye burada tutuyorsun?" diye sorduklarõnda, "Çirkin olduğu için beğeniyorum," diye cevap verirmiş. İşte bütün hayatõ böyleydi BulPun. Bir ara New York'ta, 60. Caddedeki izbe evlerden birinde oturuyordu; ziyaretine gitmiştim; başõnda melon şapka, sõrtõnda çõplak etine giymiş olduğu yelek ve ayağõnda çizgili pantalonla açmõştõ kapõyõ; elinde içi kuş yemi dolu bir kap vardõ; yemi sigaraya sarabilmek için lapa haline getirmeye çalõşõyordu; kodeinli öksürük şurubunu kaynatõp katõlaştõrmayõ da denemiş ama başaramamõştõ. Kucağõnda Shakespeare'le -kendi deyimiyle "Ölümsüz Ozan"la- saatler geçirirdi. New Orleans'a yerleştikten sonra kucağõnda Maya Elyazmalarõ'yla saatler geçirir olmuştu, sürekli konuşmasõna rağmen kitap orada açõk duruyordu. Bir defasõnda "Öldüğümüz zaman ne olacağõz acaba?" diye sormuştum. "Ölmüşsen ölmüşsündür zaten," diye cevap vermişti. Odasõnda, psi-kanalistiyle birlikte kullandõklarõnõ söylediği bir zincir takõmõ vardõ: narkoanaliz yapmayõ deniyorlarmõş, Old Bull'un peşpeşe kendini gösteren ve iyiden kötüye doğru sõralanan yedi ayrõ kişiliği olduğunu keşfetmişler, en sonuncusu azgõn bir geri zekalõymõş, işte o aşamada bu zincirlerle zaptedilmesi gerekiyormuş, en üst düzeydeyken bir İngiliz lorduymuş, en altta o geri zekalõ, ortada ise başkalarõyla beraber kuyrukta bekleyen ve "Bazõlarõ piçtir, bazõlarõ değildir, sebep bu," diyen ihtiyar bir zenci. Bull Amerika'nõn eski günlerini, özellikle de insanlarõn eczanelerden reçetesiz morfin alabildikleri, Çinlilerin akşamlarõ pencerelerinde afyon içtikleri, ülkenin vahşi, patõrtõlõ, özgür ve zengin oldu-
ğu, herkes için her cins serbestliğin bulunduğu 1910 yõllarõnõ anarken pek duygusallaşõrdõ. Hayatta en nefret ettiği şey Washington bürokrasisiydi, ikincisi liberaller, sonra da polisler. Bütün zamamm konuşmak ve etrafõndakilere birşeyler öğretmekle geçiriyordu. Jane onun ayaklarõnõn dibinde oturmuştu, ben oturmuştum, Dean oturmuştu, hatta vaktiyle Carlo Marx bile oturmuştu. Hepimiz ondan birşeyler kapmõştõk. Kõr saçlõ, sokakta yürürken hiç dikkatinizi çekmeyecek tipte biriydi, ama tuhaf bir gençlik taşõyan o kemikli çõlgõn kafatasõ gözünüze çarptõğõ anda iş değişirdi: olağanüstü, harikulade ateşler ve sõrlar barõndõran Kansaslõ bir vaiz. Viyana'da tõp öğrenimi gördükten sonra antropolojiye merak sarmõş, ne bulduysa okumuştu. Şimdi ise hayatõmn konusuyla ilgileniyordu: yaşayan sokaklarda, gecenin sokaklarõnda olan şeylerle. O koltuğunda oturuyor; Jane de içkiler, martiniler getiriyordu. Koltuğundan düşen gölgeler hep yorgundu, gece de, gündüz de. Burasõ onun köşesiydi. Kucağõnda Maya Elyazmalarõ ve bir havalõ tüfek duruyor, tüfeği odanõn öbür tarafõndaki benzedrin tüplerine ateş etmek üzere sõk sõk tutup havaya kaldõrõyordu. Ben düşen tüplerin yerine yenilerini dikiyordum. Sõrayla nişan alõp ateş ediyor ve çene çalõyorduk. BulPun aklõ bizim yolculuğa takõlmõştõ, bir ara her birimizi tek tek süzüp burnunu çekti, hõnk, boş bir tankõn içinden gelen ses gibiydi duyulan. "Dean, bir dakika sakin sakin oturmam istiyorum, otur ve anlat, ne yapacaksõmz ülkeyi böyle dolaşõp da?" Dean kõzararak, "Eee... Nasõl olur bilirsin..." diyebildi. "Sal, Batõ Kõyõsõna niçin gidiyorsun?" "Sadece birkaç günlüğüne. Sonra hemen okula döneceğim." "Bu Ed Dunkel da neyin nesi? Nasõl biridir?" O sõrada Ed yatak odasõnda Galatea'yla barõşmaya çalõşõyordu, fazla uğraşmasõ gerekmeyecekti. Onun hakkõnda ne söyleyeceğimizi bilemedik. Bull birbirimizi hemen hemen hiç tanõmadõğõmõzõ anlayõnca üç çay çubuğu kapõp, için hadi, yemek birazdan hazõr olur, dedi. "İnsanõn iştahõm bunun kadar açan şey yoktur. Bir keresinde çayõn üstüne iğrenç bir hamburger yemiştim ve bana dünyamn en lezzetli şeyi gibi gelmişti. Geçen hafta Houston'daydõm. Dale'le börülcelerimizin durumunu görüşmeye gitmiştim. Bir sabah motelde uyurken bir ses duyup yataktan fõrladõm. Kuş beyinlinin biri yandaki
odada karõşõm vurmuş. Millet aval aval bakõnadursun, herif arabasõna atlayõp kaçtõ, çiftesini şerif alsõn diye yerde bõrakarak. Sonunda zom olmuş bir vaziyette Houma'da yakalandõ. Bu ülkede güvenlik kalmadõ artõk, silahsõz dolaşõlmaz." Ceketini kaldõrõp revolverini gösterdi, sonra da çekmeceyi açõp cephaneliğinin diğer parçalarõm. New York'tayken yatağõmn altõnda bir hafif makinalõ bulundururdu. "Artõk daha iyisi var: bir Alman Scheintoth gazlõ tabanca. Şu güzelliğe bakõn! Tek kovardõ bir alet. Bununla yüz kişiyi devirebilir ve elimi kolumu sallaya sallaya kaybolabilirim. Ama ne yazõk ki yalnõz bir kovam var." "Umarõm sen onu denerken ben ortalarda olmam," dedi Jane mutfaktan. Bull burnunu çekti: "Nerden biliyorsun onun gaz kovam olduğunu?" Jane'in takõlmalarõna hiç aldõrmõyor, ama hepsini dinliyordu. İlişkileri çok garipti: gece geç saatlere kadar konuşurlardõ, Bull yerde oturmayõ tercih eder ve o sõkõcõ, tekdüze sesiyle anlatõr da anlatõrdõ, Jane lafa girmeye çalõşõr ama bir türlü beceremezdi, en nihayet gün ağarõrken Bull yorgun düşer, sözü Jane'e bõrakõr ve hõnk diye burnunu çeke çeke dinlemeye başlardõ. Jane delicesine, marazi sayõlabilecek bir aşkla seviyordu bu adamõ. Beraberliklerinde kabalõk da yoktu, naz da yoktu, bizim asla anlayamayacağõmõz türden derin bir dostluk ve muhabbet vardõ. Tavõrlarmdaki o tuhaf soğukluk ve anlayõşsõzlõk birbirlerine ince titreşimler göndermelerini sağlayan bir tür nüktedanlõktõ aslõnda. Aşk her şeydir. Jane Bull'un yamndan asla ayrõlmõyor, onun söylediklerinin bir kelimesini bile kaçõrmõyor, Bull da alçak sesle konuşmaya devam ediyordu. Dean'le ikimiz, New Orleans'ta felekten bir gece çalalõm istiyorduk. Bull hevesimizi kõrdõ. "New Orleans boktan bir yer. Zencilerin oturduğu bölgeye girmek yasak. Barlar dayamlmayacak derecede sõkõcõ." "Gene de birtakõm ideal barlar olmalõ," dedim. "Amerika'nõn hiçbir yerinde ideal bar yoktur. İdeal bar bizim aklõmõzõn almayacağõ bir şey. Dokuzyüzonda barlar insanlarõn iş saatlerinde ya da işten sonra buluşmaya gittikleri yerlerdi. Uzun bir tezgah, pirinç parmaklõklar, tükürük hokkalarõ, otomatik bir piyano, birkaç ayna, kadehi on sente fõçõlarca viski, koca bir bardağõ beş sente fõçõlarca bira olurdu o barlarda. Bugün karşõlaştõğõn ise krom,
sarhoş kadõnlar, homolar, saldõrgan barmenler, deri koltuklarõm ve yasalarõ düşünerek kapõyõ kollayan sinirli patronlar, ep olmadõk zamanlarda atõlan çõğlõklar ve içeri bir yabancõ girdiğinde ortalõğõ kaplayan ölüm sessizliği." Barlar konusunda tartõşmaya başladõk. "Pekala," dedi Bull, "sizi New Orleans'a götüreceğim, ne demek istediğimi anlayacaksõmz o zaman." Ve bizi alõp New Orleans'õn en gõcõk barlarõna götürdü. Ja-ne çocuklarla evde kaldõ. Akşam yemeği yenmişti. Biz çõkarken Je-an, New Orleans TimesPicayune''un iş ilanlarõ sayfasõna bakõyordu. "İş mi arõyorsun?" diye sordum, gazetenin en ilginç bölümü burasõ oluyor, diye cevap verdi. Bull arabada "Sakin ol Dean, nasõl olsa şehre varacağõz, yani işallah varacağõz, hop, neyse ki vapur var, bizi nehre atamayacaksõn," diye söylendi durdu. Dean'in durumunun endişe verici olduğunu fõsõldadõ kulağõma. "Bu herif psikopatik sorumsuzlukla şiddet karõşõmõ, zorlayõcõ bir psikoza doğru gidiyor, ki bence onun için ideal bir yazgõ bu." Göz ucuyla Dean'e baktõ. "Bu kaçõkla California'ya gidersen hiçbir bok yiyemezsin. Benle New Orleans'ta kal. Graetna'da at yarõşlarõna oynar, avluda ense yaparõz. Harika bir bõçak takõmõm var, hedef tahtasõ da hazõr sayõlõr. Ayrõca şehirde çok hoş yavrular bulabiliriz sana, eğer bugünlerde o havadaysan." Burnunu çekti. Feribottaydõk, Dean arabadan inip parmaklõklara dayandõ, ben de arkasõndan, ama Bull hõnk diye diye içerde oturmayõ tercih etti. O gece kahverengi sularõn üstünde, kara odun parçalanna eşlik eden esrarlõ bir sis vardõ, karşõ tarafta New Orleans'õn portakal rengi õşõltõsõ, kenarda birkaç karanlõk gemi, uzaktan İspanyol güverteleri ve süslü kõçlarõyla hayalet gibi salõnarak sisin kalkmasõnõ bekleyen Cereno gemileri olduklarõm hayal ettiğiniz İsveç ve Panama bandõralõ eski şilepler. Feribotun ocağõ gecenin içinde kõzõl parõltõlar saçõyordu, aynõ zenciler kürek sallayõp şarkõ söylemekteydiler. Yaşlõ Big Slim Hazard bir zamanlar Algiers feribotunda güverte tayfasõ olarak çalõşmõştõ. Onu hatõrlayõnca Mis-sissippi Gene'i de hatõrladõm. Nehir yõldõzlarõn õşõğõ altõnda Amerika'nõn ortasõdan aşağõlara doğru akarken, bildiğim ve bileceğim ne varsa BİR, diye düşündüm ve delirecek gibi oldum. Söylemek garip geliyor ama biz o akşam Bull Lee'yle vapurda gezinirken kõzõn biri güverteden atlayarak intihar etmiş, bizim oraya çõkmamõzdan önce
ya da sonra, ertesi gün gazetede okuduk. Old Bull Lee'yle Fransõz Mahallesinin bütün sõkõcõ barlarõm dolaşõp geceyarõsõ eve döndük. Bu süre içinde Marylou kitaplarda yazan ne kadar kafa buldurucu madde varsa kullandõ: çay, sersemleti-ci haplar, amfetamin, alkol. Bir ara Old Bull'dan bir şõrõnga M bile istedi, ama Bull vermedi, eline bir martini tutuşturdu. Kõzcağõz doyma noktasõnõ çoktan geride bõrakmõştõ, sonunda durgunlaşõp verandaya çõktõ, aptal aptal dikilmeye başladõ yammda. Bull'un verandasõ muhteşemdi. Evi çepçevre kuşatõyordu. Ayõşõğõnda, söğütlerle, daha iyi günler görmüş eski bir güney malikanesinde gibiydik. Jean oturma odasõnda iş ilanlarõm okumaya devam ediyordu. Bull banyoya kapanmõştõ, eski siyah kravatõm dişleriyle çekiştirerek delik deşik olmuş koluna bağlamaya çalõşõyordu iğneyi damarõna saplamadan önce. Ed Dunkel ile Galatea, Old Bull ile Jane'in hiç kullanmadõklarõ kocaman yatağa sere serpe uzanmõş yatõyorlardõ. Dean ot sarmaktaydõ. Biz de Marylou'yla güneyli aristokratlarõn taklidim yapõyorduk. "Bayan Lou, bu gece her zamankinden daha güzel ve alõmlõ görünüyorsunuz." "Teşekkür ederim Crawford, bu hoş sözleriniz gerçekten çok değerli benim için." Eğri büğrü verandaya açõlan kapõlar gõcõrdadõ durdu, sahnelediğimiz hüzünlü dramamn oyuncularõ bu Amerika gecesinde kimin nerde ne yaptõğõm keşfetmek için ikide birde dõşarõ fõrladõlar. Çõkõp yalmz başõma rõhtõma yürüdüm. Çamurlu kõyõya oturup Mississippi nehrini daha yakõndan tammak istiyordum, ama olmadõ, bir tel örgüye burnumu dayayõp uzaktan bakabildim ona ancak. İnsanlarõ nehirlerinden ayõrmaya başlarsamz ne kalõr geriye? "Bürokrasi!" diyecektir Old Bull, kucağõnda Kafka, tepesinde lamba, koltuğuna oturmuş burnunu çekerken. Eski ev çatõrdamaktadõr. Ve Montana'dan gelen kütük, gecenin o muazzam kara nehrinde sürüklenmeye devam etmektedir. "Bürokrasiden başka bir şey değil. Ve sendikalar! Ah o sendikalar!" Fakat karanlõk kahkaha yine duyulacaktõr.
7 Sabah erken ve zinde kalktõm. Old Bull ile Dean arka avluya çõkmõşlardõ. Dean, üstünde benzin istasyonunda çalõşõrken giydiği iş tulumu, BulPa yardõm ediyordu. Bull, upuzun, kalõn, çürümüş bir kalas bulmuştu, bir çekicin baş kõsmõyla kalasa gömülü küçük çivileri sökmeye uğraşõyordu ümitsizce. Çivilere baktõk, milyonlarcaydõlar, solucanlarõ andõrõyorlardõ. "Bu çivilerin hepsini çõkarõp kendime bin yõl dayanacak bir raf yapacağõm," dedi Bull çocuksu bir heyecanla, bütün kemikleri oynuyordu. "Sal, son yõllarda ürettikleri raflar altõ ay soma minicik biblolarõn ağõrlõğõnõ kaldõramayõp kõrõlõyor ya da durup dururken çöküyor, biliyor musun? Evler de öyle, elbiseler de. Eşşoleşşekler, sonsuza kadar ayakta kalacak evler yapabilecekleri bir plastik icadetti-ler halbuki. Ya lastikler? Her yõl milyonlarca Amerikalõ yolda õsõnõp patlayan kusurlu lastiklerle kendini öldürüyor. Hiç patlamayan lastikler yapabilirler halbuki. Diş macunlarõnda da durum aym. Bir sakõz icadetmişler, kimseye göstermiyorlar, küçükken çiğnersen dişlerin hiç çürümüyor, öyle bir sakõz. Aym şey elbiseler için de geçerli. Hiç eskimeyecek elbiseler yapabilirler. Uyduruk eşyalar üretiyorlar ki, herkes işe gitmeye, kart deldirmeye, suratsõz sendikalar kurup örgütlenmeye, yani sürünmeye devam etsin, o arada Washington ve Moskova'da da her şey gaspedilsin." Kalasõm tutup kaldõrdõ. "Bundan ne harika bir raf olur, değil mi?" Sabahõn erken saatleriydi, enerjisi doruğundaydõ. Zavallõcõk o kadar çok uyuşturucu alõyordu ki, daha öğlen saatlerinde lambasõnõ yakõp oturmak ve günün geri kalan kõsmõm koltuğuna yapõşmõş vaziyette savuşturmak zorunda kalõyordu, ama sabahlarõ müthiş canlõydõ. Hedef tahtasõna bõçak atmaya başladõ. Tunus'ta onüç metreden göz delen bir Arapla karşõlaştõğõm söyledi ve otuzlarda Casbah'a gitmiş olan halasõnõn maceralarõna geçti. "Rehberle gezen bir turist grubundaymõş. Serçe parmağõnda elmas bir yüzük varmõş. Bir ara şöyle bir soluklanmak için duvara yaslanmõş ve Arabõn biri gelip yüzüklü parmağõm kapõvermiş, kadõncağõz feryat bile edememiş azi-
zim, birden serçe parmağõnõn yerinde olmadõğõm görmüş. Hi hi hi hi hi!" Gülerken dudaklarõm bitiştirip sesini karmndan, ta diplerden çõkarõyor ve dizlerinin üstünde iki büklüm oluyordu. Epey güldü. "Hey Jane!" diye seslendi neşeyle. "Dean'le Sal'a halamõn Cas-bah'taki halini anlatõyorum!" "Duydum," dedi Jane mutfak kapõsõndan, sesiyle körfez sabahõnõn o mis gibi, õlõk havasõm yararak. İri iri güzel bulutlar yüzüyordu üstümüzde, vadi bulutlarõ, kocamõş kutsal Amerika'nõn tepeden tõrnağa büyüklüğünü hissettiren. Canlõlõğõmõzõ Bull'a borçluyduk. "Hiç Dale'in babasõndan bahsetmiş miydim size? Hayatõnõzda ondan daha komik birini görmemişsinizdir. Felçliydi. Felç beynin ön kõsmõm yer bitirir, öyle ki, insan hiçbir fikrinden sorumlu tutulamayacak hale gelir. Texas'ta bir evi vardõ, kapõ kanatlarõnõn yemlenmesi gerektiği için günün yirmidört saati marangozlar çalõşõyordu evde. Bizimki gecenin bir vakti "İstemiyorum o Allanõn cezasõ kapõ kanatlarõnõ!" diye bağõrarak yataktan fõrlayõp kapõlarõ söktürüyor, sabah olunca da marangozlarõ geri çağõrõyordu. Bu işten sõkõlõnca "Maine'e gideceğim!" diye tutturdu ve arabasõna atlayõp gitti, saatte yüz mil hõzla, yol boyunca arkasõnda bir tavuk tüyü sağanağõ bõrakarak. Sõrf viski almak için Texas kasabalarõm dolaştõğõ olurdu. Trafiği altüst eder ve korna çalanlara "Ketin tefinizi orotpu toduklarõ!" diye küfre-derdi, dili peltekti, felç geçirince öyle olur, insamn dili petekleşir, ay, yani peltekleşir. Bir akşam Cincinnati'ye çõkageldi, evimin kapõsõnda kornaya basõp seslendi: "Hadi kalk, Texas'a Dale'i görmeye gidelim." Maine'den dönüyordu. Bir ev aldõğõm iddia etti. Ah, okulda onunla ilgili bir hikaye yazmõştõk, feci bir gemi enkazõ ve suyun , içinde cankurtaran sandalõna tutunmuş insanlar, bizim ihtiyar sandala çõkmõş, elinde palasõ, ötekilerin parmaklarõna vuruyor ve "Tekilin oradan, orotpu toduklarõ!" diye bağõrõyor. Ne korkunç adamdõ ya-rabbi! Bütün gün anlatabilirim size onun marifetlerini. Baksamza, ne güzel bir gün değil mi?" Sahiden de öyleydi. Rõhtõm tarafõndan son derece yumuşak bir meltem esiyordu, bütün yolculuğumuza bedeldi. Bull'un arkasõndan eve raf ölçüsü almaya girdik. Kendi eseri olan yemek masasõnõ gösterdi bize. Onbeş santim kalõnlõğõnda tahtadandõ. "İşte size bin yõl dayanacak bir masa," dedi uzun yüzünü manyakça bizimkilere yak-
laştõrarak. Soma da masaya bir yumruk indirdi. • Akşamlarõ bu masaya oturuyor, biraz çimleniyor ve etlerin kemiklerini kedilere atõyordu. Yedi tane kedisi vardõ. "Kedileri çok seviyorum, hele banyo küvetinin üstünde tuttuğum zaman çõğlõk atanlara bayõlõyorum." Bu işin nasõl olduğunu bize de göstermek istedi ama banyo doluydu. "Şimdi yapamayõz. Ha, haberiniz olsun, bitişik komşularla kavgalõyõm." Ve komşularõm anlattõ. İt sürüsü gibi bir aileymişler ve haşarõ çocuklarõ varmõş, o yõkõk çitin üstünden Dodie'ye, Ray'e, hatta Old Bull Lee'ye taş atõyorlarmõş. Bir gün Bull, yettiniz artõk, diye bağõrmõş. Bunu duyan dede bahçeye fõrlayõp Portekizce birtakõm küfürler' savurmuş. Bull da gidip çiftesini getirmiş. Uysal bir edayla sarõlmõş silaha. Şapkasõnõn altõndan pişmiş kelle gibi sõrõtarak, vücudunu yõlan gibi kõvõrarak, cilveli cilveli sallanarak beklemeye başlamõş: bulutlarõn altõnda, yalnõz, sõrõk gibi bir soytarõ. O haliyle Portekizlilere eski, çirkin bir hayal gibi görünmüştür herhalde. Avluda turladõk, yapacak bir şey bulabilir miyiz diye. Bull o pis komşularõnõ evinden uzak tutacak muazzam bir çit hazõrlõyordu, ama bu da altõndan kalkamayacağõ bir işti, biteceğe benzemiyordu. Ne kadar sağlam olduğunu göstermek için ileri geri salladõ tahtayõ. Sonra birden yorulup sessizleşti, öğle yemeğinden önceki şõrõnga faslõ için eve girip banyoya kapandõ. Cam gibi gözlerle, sükunete kavuşmuş olarak çõktõ dõşarõ, yanan lambamn altõna oturdu. Gümşõğõ, kapalõ panjurun aralõklarõndan tatlõ tatlõ içeri süzülüyordu. "Baksanõza, neden benim orgon akümülatörümü denemiyorsunuz? Kemikleriniz canlansõn biraz. Ben her seferinde en yakõn kerhaneye kapağõ atõyorum, hem de saatte doksan mil koşarak. Hor-hor-hor!" Bu onun "gülüş" gülüşüydü, yani aslõnda gülmediği anlardaki gülüşü. Orgon akümülatör, içine bir iskemle konup oturulabilecek büyüklükte, alelade bir kutudur. Bir kat tahta, bir kat metal ve bir kat tahta daha: bu düzenek atmosferden orgon toplayõp uzunca bir süre alõ-koyar ve insan bedeninin daha çok orgon emmesini sağlar. Reich'a göre orgonlar, yaşam ilkesinin titreşimli atmosferik atomlarõdõr. İnsanlar orgonlan tükendiği için kanser olurlar. Old Bull, kullanõlan tahta ne kadar organik olursa orgon akümülatör o kadar verimli olur düşüncesiyle mistik müştemilatõm nehir ağzõndan topladõğõ çalõ-
lar ve sürgünlerle sarmõştõ: sõcak, basõk avluda öylece duran, manyakça çabalarla yaratõlmõş salkõm saçak bir makine. Old Bull elbiselerini sõyõrõp o makinenin içine giriyor, oturup dalgõn dalgõn göbeğini okşuyordu. "Bak ne diyeceğim Sal, yemekten sonra Graetna'ya gidip müşterek bahis oynayalõm senle." Baba adamdõ vesselam. Yemeğini yiyip koltuğunda kestirdi biraz, havalõ tüfeği kucağõndaydõ. Küçük Ray de onun boynuna sarõlõp uyudu. Çok hoş bir görüntüydü, baba oğul, yapacak ve konuşacak şeyler bulmak sözkonusu olduğunda evladõm asla sõkmayacak bir baba. Bir ara irkilerek uyamp gözlerini bana dikti. Kim olduğumu anlamasõ bir dakika kadar sürdü. "Batõ Kõyõsõnda ne işin var Sal?" dedi ve hemen daldõ gene. Öğledensonra Graetna'ya gittik, sadece ikimiz, BulFun emektar Chevy'siyle. Dean'in Hudson'õ alçaktõ ve kayar gibi ilerliyordu, BulPõn Chevy'si ise yüksek ve takõrtõlõydõ. Sanki 1910 yõlõna geri dönmüştük. Müşterek bahis oynanan yer, sahilde, her tarafõ krom ve deri kaplõ büyük bir barõn arkasõndaydõ. Barõn içinden geçip, duvarõna kayõtlar ve numaralar asõlmõş kocaman bir salona giriyordunuz. Louisianalõ tipler, ellerinde At Yarõşõ Formlarõ, tembel tembel oturuyorlardõ. Birer bira söyledik. Soma Bull laf olsun diye kalkõp bir oyun makinesine yanm dolar attõ. Sayõcõlar tõkõrdadõ: "en yüksek meblağ", "en yüksek meblağ", "en yüksek meblağ", ama son "en yüksek meblağ" biraz durup "tekrar şansõnõzõ deneyin"e dönüştü. Tam yüz dolar kaçõrmõştõ Bull, hem de kõl payõ. "Ağzõna sõçayõm!" diye bağõrdõ. "Ayarlamõşlar bunlarõ. Gördün mü demin? 'En yüksek meblağ'çõkõnca mekanizma müdahale etti. Ne yaparsõn?" Bir At Yarõşõ Formu ahp inceledik. Yõllardõr at yarõşlarõna takõlmõyordum, bir yõğõn yeni isimle karşõlaşõnca apõşõp kaldõm. Cüsseli Peder diye bir at vardõ, babamõ getirdi aklõma, bir an dalõp, birlikte müşterek bahis oynadõğõmõz günleri düşündüm. Tam bunu söyleyecekken Old Bull "Ben galiba şuradaki Abanoz Korsan Gemisi'ne oynayacağõm," dedi. Sonunda söyledim: "Cüsseli Peder bana babamõ hatõrlatõyor." Durakladõ, parlak mavi gözlerini benimkilere dikti hipnotize edercesine, kafamdan her şeyi silerek. Soma gidip Abanoz Korsan Gemisi'ne para yatõrdõ. Cüsseli Peder kazandõ, bire elli verdi. "Allah kahretsin, anlamalõydõm, daha önce de başõma gelmişti.
Ah, ne zaman akõllanacağõz?" "Neden bahsediyorsun?" "Tabii ki Cüsseli Peder'den. Sende önsezi var oğlum, önsezi. Önsezilere aldõrmayanlar sapõna kadar salak olanlardõr. Vaktiyle atlarla ilgilenmiş olan babamn, yarõşõ Cüsseli Peder'in kazanacağõm haber vermek için seninle bağlantõ kurmadõğõ ne malum? Peder kelimesi sende bir hissiyat uyandõrdõ, o da haberleşmek için bu hissiyattan yararlandõ. Sen fikrini söylerken düşündüm bunlarõ. Missouri'de-ki kuzenim bir kere ismi kendisine annesini hatõrlatan bir ata oynayõp epey para kazanmõştõ. Bugün de aym şey oldu." Başõm salladõ. "Eh, hadi gidelim artõk. Sen yanõmdayken son müşterek bahis oyna-yõşõmdõ bu. Önseziler aklõmõ karõştõrõyor." Arabaya bindikten soma devam etti: "İnsanoğlu ölülerle ve öteki dünyayla, her ne haltsa, temas halinde olduğumuzu anlayacak bir gün. Şu an yeterince zihinsel güç sarfedebilsek, önümüzdeki yüz yõl içinde olacaklarõ görüp her türlü felakete karşõ tedbirimizi alõrõz. Ölümden soma beyin mu-tasyona uğruyor, bu mutasyonun ne menem bir şey olduğunu henüz bilmiyoruz, ama bilim adamlarõmõz titreyip kendilerine dönerlerse ilerde öğreneceğiz işallah. Alçak herifler, son yõllarda tek dertleri, dünyayõ havaya uçurabilirler mi, uçuramazlar mõ, bu ihtimali araştõrmak." Konuyu Jane'e açtõk. Burnunu çekti. "Bana çok saçma geliyor bunlar," dedi ve süpürgeyi kapõp mutfağõ temizlemeye koyuldu. Bull da öğlesonrasõ şõrõnga faslõ için banyoya yollandõ. Dean ile Ed Dunkel sokakta Dodie'nin topuyla basketbol oynuyorlardõ, bir lamba direğine kova asmõşlardõ. Ben de katõldõm oyunlarõna. Birazdan atletik marifetlerimizi sergilemeye giriştik. Dean göz kamaştõrõcõydõ. Ed'le ikimize demir bir çubuk verip bel hizasõnda tutturdu ve topuklarõm kavrayõp üstünden atladõ. "Daha yukarõ kaldõrõn." Çubuğu kaldõra kaldõra göğüs hizasõna kadar çõkardõk, o aşamada bile zorlanmadõ. Ardõndan uzun atlamayõ deneyip en az altõbuçuk metre yaptõ. Soma yoldan aşağõ koştuk beraber. Ben yüz metreyi 10:5'te tamamlardõm, ama Dean rüzgar gibiydi, kazanamadõm. İkimiz yansõrken onun hayat koşusuna tanõk olduğum hissine kapõldõm: nerde bir hareket varsa oraya dönen kemikli yüzü, inip kalkan kollarõ, terleyen alm, Groucho Marcc'õnkiler gibi bir görü-
nüp bir kaybolan bacaklarõ ve haykõrõşõ, "Hadi oğlum, hadi, yetişebilirsin! " Ama kimse ona yetişemezdi, gerçek buydu. Akşamüstü Bull da çõktõ sokağa, yamna birkaç bõçak almõştõ, karanlõk bir geçitte gõrtlağõmõza yapõşan bir cani bozuntusunu nasõl etkisiz hale getireceğimizi öğretti. Ben de sõram gelince iyi bir numara gösterdim: hasmõnõzõn önünde yere yuvarlanõyor, onu ayak bileklerinizle yakalõyor, yüzüstü düşürüyor ve kollarõndan tutup bastõrõyordunuz. Bull çok beğendi ve birkaç jujitsu hareketi yaptõ hemen. Bunun üzerine küçük Dodie annesini verandaya çağõrdõ: "Anne, baksana şu salaklarõn yaptõklarõna." Öyle şirin bir afacandõ ki Dean gözlerini alamõyordu ondan. "Ne kõz ama! Bir büyüsün, çok can yakacak. O cilveli bakõşlarõyla Kanal Caddesini nasõl kestiğini görüyor musunuz? Aah, ah!" Dişlerinin arasõndan õslõk çaldõ. Dunkel çiftiyle beraber, New Orleans kazan biz kepçe, çõlgõn bir gün geçirdik gitmeden. Dean'in aklõ başõnda değildi. İstasyondaki manevra alamnda T & NO vagonlarõm görünce bütün bildiklerini anlatma hevesine kapõldõ. "Sal, sen yollarõmõz ayrõlmadan frenci olacaksõn galiba!" O, Ed Dunkel ve ben koşup üç ayrõ noktadan bir yük katarõna atladõk. Marylou ile Galatea arabada bekliyorlardõ. Trenle yarõm mil kadar ilerledik, makasçõlara ve işaret memurlarõna el sallayarak. Hareket halindeki bir vagondan inmenin en güvenilir yolunu öğrendim: kenara doğru bir adõm atõyor, geride duran ayağõnõzõ kaldõrõp aşağõya basõyor, trenin azõcõk uzaklaşmasõnõ bekliyor ve hemen arkamza dönüp öbür ayağõnõzõ da yere indiriyordunuz. Sonra soğutucu olarak kullanõlan vagonlarõ ve buz kompartõmanlarõm gezdik, bir kõş gecesi boş bir katara binecek olursamz bu bilgilerden yararlanõrdõnõz. "New Mexico'dan LA'e yaptõğõm yolculuğu anlatmõştõm ya," diye seslendi Dean, "işte böyle tutunmuştum dengemi sağlamak için..." Tam bir saat gecikmiş olarak arabaya döndük. Kõzlarõ çok sinirlendirmiştik. Ed ile Galatea New Orleans'ta kalmayõ planlõyorlardõ, bir oda tutup iş arayacaklardõ. Bull pek sevinmişti bu habere. Evindeki insan kalabalõğõ onu hasta ediyordu. Aslõnda yalmz beni davet etmişti. Dean ile Marylou'nun yattõklarõ ön oda kahve ve reçel lekesi doluydu, döşemesinde boş amfetamin tüpleri yuvarlanõyor-
du, üstelik orasõ onun çalõşma odasõydõ ve raflarõnõ kullanamõyordu. Jane de Dean'in atlayõp zõplamalarõndan serseme dönmüştü zavallõ. Halam burs çekimi gönderecekti, onu alõr almaz gidecektik. Dean, Marylou ve ben. Çek gelince bu güzel evden bu kadar çabuk ayrõlmak istemediğimi hissettim, ama Dean yerinde duramõyordu, yolculuğa hazõrlamõştõ kendini. Nihayet, kõzõl ve hüzünlü akşam karanlõğõnda arabaya yerleştik. Jane, Dodie, küçük Ray, Bull, Ed ve Galatea uzun otlarõn arasõnda gülümseyerek dikiliyorlardõ. Bu bir vedaydõ. Dean ile Bull para konusunda atõşmõşlardõ giderayak: Dean borç istemiş, Bull da Texas günlerinde edindiği hissiyatla veremem demişti. Kurnaz Dean herkesi yavaş yavaş aleyhine çeviriyordu. Bull'un davranõşõna hiç aldõrmamõş, manyakça gülmüş, apõşarasõnõ kurcalamõş, Marylou'nun eteğinin altõndan elini sokup yalana yalana dizlerini okşamõş ve etrafa tükürükler saçmõştõ. Sonra da "Sevgilim, sen de ben de biliyoruz ki ikimizin arasõnda her şey dürüstlüğe ve güvene dayanõyor, en azõndan ileri soyut tammõn ötesinde, ister metafõziksel açõdan olsun, ister senin açõklõğa kavuşturmak istediğin veya tatlõlõkla kabul ettirmeye çalõştõğõn veya uyum sağladõğõn açõdan olsun..." gibi şeyler söylemişti. Neyse, hareket ediyorduk, yakõnda California'da olacaktõk.
8 Arabayla uzaklaşõyor ve arkanõza bakõyorsunuz: insanlar düzlükte ufalõyor, ufalõyor ve nokta haline gelip kayboluyorlar. O anda hissettiğiniz, dünya bizi ezip geçiyor, her şeye veda ediyoruz duygusu değil midir? Ama biz gökyüzünün altõnda yeni çõlgõn maceralar düşlemekteydik. Algiers'õn eski durgun õşõklarõ; yine feribot; yine o harap, çamurlu, yengeç gemiler; yine kanal; kanaldan çõkõş; mor karanlõkta iki şeritli otoban; Baton Rouge; batõya ayrõlan yol; Port Ailen diye bir yerde geçilen Mississippi. Dumanlõ bir karanlõkta nehrin bütün yağ-
murunu yedik, bütün güllerini gördük, sis lambalarõnõn sarõ õşõğõnda bir daire çizip bir köprüye girdik ve altõmõzda o devasa kara varlõğõ, sonsuzluğu farkettik. Neydi Mississippi nehri? Yağmurlu gecede akõp gelmiş bir çamur tabakasõ, dermansõz Missouri kõyõlarõndan uysalca bir kopuş, bir eriyiş, ölümsüz su yatağõnda gelgitler, çoğalan kahverengi köpükler, bitmez tükenmez bir yolculuk, vadiler, ağaçlar, rõhtõmlar, aşağõ inildikçe Memphis, Greenville, Eudora, Vicks-burg, Natchez, Port Ailen, Port Orleans, Port of the Deltas, Potash, Venice, Night's Great Gulf ve son. Radyoda esrarlõ bir oyun vardõ. Dõşarõyõ seyrediyordum. COOPER BOYALARINI KULLANIN diye bir levha ilişti gözüme. "Tamam, kullanõrõm," dedim. Louisiana ovalarõnda, insamn gözlerini bağlayan geceyi yararak ilerliyorduk. Lawtell, Eunice, Kinder, De Qu-incy: Sabine nehrine yaklaşõldõkça bataklõğa daha çok benzeyen viran batõ kasabalarõ. Eski Opelousas'ta Dean benzini ve yağõ kontrol ederken ben de ekmek peynir almaya bir dükkana girdim. Aynõ zamanda bir kulübeydi burasõ, samrõm arka tarafta ailecek akşam yemeği yiyorlardõ. Bir süre bekledim, konuşmaya devam ettiler. Ben de ekmekle peyniri alõp yavaşça dõşan süzüldüm. Paramõzõn Frisco'ya kadar yetip yetmeyeceği belli değildi. Dean de benzin istasyonundan bir karton sigara yürütmüştü. Böylece yolculuk için gerekli stoğu yapmõş oluyorduk: benzin, yağ, sigara ve yiyecek. Doğrusu, hõrsõzlar bile bu kadarõm beceremezlerdi. Dean direksiyona geçip yoldan aşağõ dümdüz sürdü arabayõ. Stark yakõnlarõnda bir yerde, ötede, göğü aydõnlatan bir kõzarõklõk belirdi. Ne olduğunu merak ettik. Bir dakika sonra oradaydõk. Ağaçlarõn arkasõnda yangõn vardõ. Otobamn kenarõna bir sürü araba parketmişt^ Kundaklama olmalõydõ, ama aslõnda her şey mümkündü burada Deweyville civarõnda ortalõk kararõp garipleşti ve kendimizi bataklõkta bulduk. "Hey, çocuklaõ. şu bataklõklarda iriyan siyah adamlarõn şeytanşalgamõ suyu içip Dİues söyledikleri bir yere rastlasak ve el kol işaretleriyle içeri davet edilsek fena mõ olur?" "Yaa!" Etraf hayli esrarengizdi. Bataklõğõn üstüne toprak atõlarak yapõlmõş, iki yam çukur, cins cins sarmaşõklarõn çevrelediği çamurlu bir
yolda ilerliyorduk. Bir siluetle karşõlaştõk: beyaz gömlekli, kollarõm simsiyah gökyüzüne uzatmõş bir zenci. Belki dua ediyordu, belki beddua. Çok yakõmndan geçtik. O ak gözlerini görebilmek için dönüp arkama baktõm. "Hey!" dedi Dean. "Dikkatli olalõm. Buralara pek takõlmamak lazõm." Bir kavşağa ulaştõk ve durduk. Dean farlarõ söndürdü. İçinde milyonlarca zehirli yõlanõn oradan oraya kaydõğõnõ hissettiğimiz dev bir sarmaşõk ormamyla kuşatõlmõş durumdaydõk. Görebildiğimiz tek şey Hudson'õn kontrol panelindeki kõrmõzõ elektrik akõmõ düğmesiydi. Marylou korkudan ciyaklamaya başladõ. Manyakça kahkahalar atõp iyice korkuttuk onu. Biz de ürkmüştük. Bu yõlanlar malikanesinden, bu võcõk võcõk çamurlu karanlõktan bir an önce kurtulmak ve tamdõk topraklara, sõğõr kasabalarõna dönmek istiyorduk. Hava petrol ve durgun su kokuyordu. Geceye ait, okuyamadõğõmõz bir elyazmasõydõ bu. Bir baykuş öttü. Ne çõkarsa bahtõmõza diyerek çamurlu yollardan birine daldõk ve çok kõsa bir süre sonra kendimizi bütün bu bataklõklarõn sorumlusu olan melun Sabine nehrini geçerken bulduk. İnanõlõr şey mi, ilerde de õşõğa boğulmuş koca koca binalar yükseliyordu! "Texas! Burasõ Texas! Petrol şehri Beaumont!" Devasa petrol tanklarõ ve rafineriler, petrol kokusu sinmiş havada bir hayal şehir meydana getiriyordu. "Oh be, kurtulduk," dedi Marylou. "Hadi gene şu esrarlõ oyunlardan oynayalõm." Beaumont'u geride bõraktõk, Liberty'ye girip Trinity nehrini geçtik, soma ver elini Houston. Dean 1947'de Houston'da yaşadõklarõnõ anlatmaya başlamõştõ. "Hassel! Ah o kaçõk Hassel! Gittiğim her yerde onu arõyorum, bulamõyorum. Burada da başõmõza dert olmuştu. Biz Bull'la bir dükkana giriyorduk, o ortadan kayboluyordu, şehirde ne kadar atõş galerisi varsa hepsini dolaşmak zorunda bõrakõyordu bizi." Artõk Houston'da sayõlõrdõk. "Çoğunlukla zenci mahallesine gidiyordu. Karşõsõna çõkan her uçuk herife takõlmak gibi bir huyu vardõ. Bir gece gene onu kaybetmiş ve bir otelde oda tutmuştuk. Jane'e buz götürecektik, yiyecekler bozuluyordu. Hassel'õ bulmamõz tam iki gün sürdü. O arada ben de sağda solda sürttüm. Bir öğleden somamõ alõşveriş yapan kadõnlarõn peşinde geçirdim, işte buralarda, şehrin merkezinde, süpermarketlerde." Bomboş gecede kanatlanmõş uçuyorduk. "Ve geri zekalõ bir kõzla karşõlaştõm, kendin-
de değildi, sokak sokak dolaşõyor, portakal çalmaya uğraşõyordu. Wyomingliydi. Nefis bir vücuda karşõlõk bomboş bir kafa. Ona rastladõğõmda anlaşõlmaz birşeyler mõrõldanõyordu. Otele gittik birlikte. Bull Meksikalõ bir ufaklõğõ sarhoş edeyim derken kendisi sarhoş olmuştu. Carlo eroin üstüne bir şiir yazõyordu. Hassel geceyansõna kadar gözükmedi. Sonunda bir cipin arka koltuğunda teşrif etti. Uyuyordu. Beş tane uyku hapõ içtiğini söyledi. O arada buzun tamamõ erimişti. Ah çocuklar, hafõzam da kafam kadar iyi olsa, yaptõklarõmõzõ en ince ayrõntõsõna kadar anlatõrdõm size. Ama zaman nedir biliyoruz. Her şey kendi kendine halloluyor, mesela ben gözlerimi kaparõm ve bu külüstür başõmn çaresine bakar." Sabahõn dördünde Houston'õn õssõz caddelerinden birinde motosikletli bir çocuk peydah oldu ve gürleyerek bizi solladõ: her tarafõndan payetler, õşõl õşõl düğmeler sarkan, kasklõ, parlak siyah ceketli bir Texas gece şairi, arkasõnda da ona sõmsõkõ sarõlmõş, uçuşan saçlarõyla kõzõlderili çocuklarõm andõran bir kõz. Şarkõ söylüyordu: "Ho-uston, Austin, Fort Worth, Dallas, bazen Kansas City, bazen eski Antone, haa haaa!" Uzaklaşõp nokta gibi oldular. "Vay canõna! Arkadaki yavruyu gördünüz mü? Hadi uçalõm biz de!" Heveslenmişti Dean. "Onlarla biraraya gelsek ve gerçek bir heyecan yaşasak, herkes sevecen, tatlõ, uyumlu, ne hõrgür, ne çocukça bir protesto, ne elem, ne keder. Ah! Ah! Ama zamamn bilincindeyiz." Bu fikir ikna olmasõna yetti. Hovsstotõ'dan sonra Dean'in hiç tükenmeyecek gibi görünen enerjisi tükendi, direksiyona ben geçtim ve geçer geçmez de yağmur indirdi. Artõk büyük Texas düzlüğündeydik. Dean "Sen bu gidişle yarõn akşama kadar Texas'tan çõkamazsõn," dedi. Yağmur şiddetleniyordu. Bir sõğõr kasabasõnõn çamurlu, kargacõk burgacõk ana caddesinde ilerlerken kendimi bir çõkmaz sokakta buldum. "Hey, ne yapõyorum ben?" Dean de, Marylou da uyumuştu. Dönüp ağõr ağõr ana caddeye girdim tekrar. Etrafta in cin top oynuyordu, õşõk mõşõk da yoktu. Aniden farlarõn önünde yağmurluk giymiş bir atlõ belirdi. Şerifti bu. On galonluk şapkasõndan şõpõr şõpõr sular akõyordu. "Austin'a nerden gidiliyor?" Kibarca tarif etti, hemen yola koyuldum. Kasabanõn dõşõnda, bardaktan boşanõrcasõna yağan yağmurun altõnda birden iki far parladõ üstüme. Ayy, öbür şerite mi geçmişim, di1/17
yerek direksiyonu sağa kõrdõm, tekerlekler çamura battõ. Biraz debelenip kurtuldum, ama nedense farlar hâlâ gözümü alõyordu. Adamõn ne yaptõğõnõ bilmediği belliydi. Böylece otuz mil hõzla yeniden jamura saplandõm. Neyse ki düz bir yerdi, hendek falan değildi. Suçlu geri geri gitti. Tarlada çalõşmaktan sõkõlõp kirişi kõrmõş ve içip çip dağõtmõş dört somurtuk tarõm işçisiydiler. Beyaz gömlekleri ve drden kapkara olmuş kollarõyla arabanõn içinden bön bön bana ba-cõyorlardõ. Şoför fitil gibi sarhoştu.' "Houston'a nerden gidiliyor?" diye sordu. Parmağõmla işaret etim. O anda kafamda bir şimşek çaktõ: kasten, yol sormak için yap-nõşlardõ bunu, hani dilenciler kaldõnmda üstünüze üstünüze gelir ie yolunuzu keserler ya, öyle. Hareket ederken gözlerini döşemede nrbirine çarpan boş şişelere diktiler pişman pişman. Motoru çalõşõrdõm. Tekerlekler yüzeyden otuz santim kadar derine gömülmüş-ü. Texas'õn yağmurlu vahşiliğinde bir ah çektim. "Dean, uyan." "Ne var?" "Çamura saplandõk." "Ne oldu?" Anlattõm. Sövüp saydõ. Eski ayakkabõlanmõzõ, eski uzaklarõmõzõ giyip dõşarõ çõktõk paldõr küldür. Ortalõğõ sel götürüordu. Ben sõrtõmõ arka tampona yaslayõp arabayõ kaldõrdõm, Dean le tekerleklere zincir bağladõ. Çamura bulanmõştõk bile. Mary-ou'yu uyandõrdõk. Biz arabayõ iterken o gaza bastõ. İşkence çeken avalh Hudson yükseldi, yükseldi ve sarsõlõp yolun karşõ tarafõna sav-uldu. Marylou zamanõnda müdahale etmeseydi hapõ yutardõk. Ne-ss nefese içeri attõk kendimizi. İşte böyle: tam otuz dakika uğraş-nõş, iliklerimize kadar õslanmõş, sefil olmuştuk. O võcõk võcõk elbiselerle uyuyakalmõşõm. Sabah uyandõğõmda üsiimdeki çamur katõlaşmõştõ ve dõşarda kar vardõ. Fredericksburg yaõnlannda, yüksek bir ovadaydõk. Texas ve batõ, tarihinin en berbat õşlanndan birini yaşõyordu. O yõl şiddetli tipi yüzünden sõğõrlar si-ek gibi telef oldu, San Francisco'ya ve LA'e kar düştü. Üçümüz de erişan haldeydik. Neden Ed Dunkelİa New Orleans'ta kalmamõş-k ki sanki? Dean uyuyordu. Marylou, bir eli direksiyonda, öbür eli rkada benim çeşitli yerlerimde, San Francisco'ya dair vaatlerde buanmaktaydõ işveli işveli. Heyecanlanmõştõm. Saat onda direksiyonu
1/1Q
ben aldõm. Dean uzun süredir arka koltuktaydõ. Karlõ çalõlõklar ve adaçayõ tepeleri arasõnda sõkõntõdan patlayarak birkaç yüz mil katettim. Yoldan kovboylar geçiyordu, beyzbol şapkalarõnõ ve kulaklõklarõm takõp sõğõrlarõnõ aramaya çõkmõşlardõ. Arada sõrada, bacasõ tüten, küçük, rahat bir ev gözüme ilişiyordu ve camm içeri girip şöminenin önünde ayran içmek, fasulye yemek istiyordu. Sonora'da bir dükkanda, mal sahibi öbür tarafta iriyarõ bir kovboyla çene çalarken gene bir miktar peynir ekmek aşõrdõm. Dean çok tezahürat yaptõ. Açlõktan ölüyorduk ve boğazõmõza harcayacak bir sentimiz bile yoktu. "Evvet, evvet," dedi Dean, Sonora'nõn ana caddesinde yaylana yaylana volta atan kovboylara bakarak, "hepsi milyoner bunlarõn, anasõnõ satayõm, bin baş sõğõr, işçiler, binalar, bankada paralar. Ben buralarda yaşasam şu adaçaylarõnõn içinde erkek tavşan olurdum, dallarõ yalardõm, sõğõr çobam sevimli kõzlarõ kovalardõm, hi hi hi hi! Anasõnõ satayõm!" Kendini yumruklamaya başlamõştõ. "Evet! Öyle! Ah ben!" Söylediklerini arõlamõyorduk artõk. Direksiyona geçti ve Texas eyaletinden çõkana kadar olan yaklaşõk beşyüz millik mesafeyi uçar gibi aştõ, akşam karanlõğõnda El Paso'da olacak şekilde. Yalmz bir kere durduk, Ozona yakõnlarõnda. Dean çõrõlçõplak soyunup indi ve adaçaylarõnõn arasõnda uluyarak atlayõp zõpladõ. Arabalar võnlayarak geçiyordu, kimse onu görmedi. Telaşla geri dönüp yerine oturdu sonra. "Sal ve Marylou, şimdi ikinizin de benim yaptõğõmõ yapmamzõ istiyorum. Ustünüzdekilerin ağõrlõğõndan kurtulun. Elbiselerin ne anlamõ var ki? Demek istediğim, o güzel göbekleriniz güneş görsün biraz. Hadi!" Batõya, güneşe doğru ilerliyorduk, ön camdan sõcaklõk giriyordu içeri. "Göbeklerinizi açõn, güneşe yaklaşõyoruz." Marylou emre itaat etti, geri kafalõ değildi, tabii ben de değildim. Ön koltuğa sõralandõk. Marylou donmuş kremim çõkardõ ve gõrgõr olsun diye vücutlarõmõza sürdü. Ara sõra yammõzdan bir kamyon geçiyordu, şoförün iki çõplak adamõn ortasõnda oturan o altõn renkli güzellik abidesini farkettiğini kamyonun yana savrulmasõndan arõlõyorduk. Hâlâ geniş adaçayõ düz-lüklerindeydik, ama kar yoktu. Yavaş yavaş portakal renkli kayalarõn süslediği Pecos kanyonuna indik. Gökyüzü mavinin açõlõmlarõndan oluşuyordu burada. Bir kõzõlderili harabesini gezmek üzere arabadan indik, Dean gene anadan doğmaydõ, biz Marylou'yla kaban-
larõmõza bürünmüştük. Kahkaha ve çõğlõklarla ortalõğõ inleterek eski taşlarõn arasõnda dolaştõk. Birtakõm turistler Dean'i farkettiler ve gözlerine inanamayõp bir an sendelediler. Van Horn yakõnlarõnda arabayõ kenara çektik, Dean ile Mary-lou seviştiler, ben uyudum. Uyandõğõmda o muhteşem Rio Grande vadisinde yol alõyorduk, Clint ve Ysleta üstünden El Paso'ya doğru. Marylou'yla yer değiştirdik, o arka koltuğa atladõ, ben ön koltuğa. Solumuzdaki sonsuz Rio Grande boşluğunda Meksika sõnõrõnõn kõzõl dağlan uzanõyordu, Tarahumare'nin toprağõydõ orasõ, zirvelerde oynaşan yumuşak bir loşluk vardõ. Uzakta El Paso ile Juarez'in õşõklarõ belirmişti, vadiye saçõlmõş õşõklar. Rio Grande öyle büyük ve görkemli bir vadiydi ki, aynõ anda bir sürü trenin duman çõkara çõkara dört bir yana dağõldõğõm görebilirdiniz, sanki dünya vadisindeydik ve içinde eriyorduk. "Clint, Texas!" dedi Dean. Radyoyu Clint istasyonuna ayarlamõştõ. Her onbeş dakikada bir plak çalõyorlar, aralarda da dõşardan lise eğitimi veren bir kursun reklamõm yapõyorlardõ. Dean heyecanla, "Bu program bütün batõda yayõnlanõyor!" diye bağõrdõ. "Ben õslahevinde ve hapiste gece gündüz bunu dinlerdim. Hepimiz kursa kaydolmuştuk. Sõnavõ kazamrsan postayla lise diplomasõ gönderiyorlar, faksimile olarak tabii. Batõmn bütün genç sõğõrtmaçlarõ, nasõl tipler olduklarõna boşverin, bu kursa yazõlõyorlar. Sterling'te, Colorado'da, Lusk'ta, Wyoming'te ve daha bir sürü yerde radyoyu açar açmaz karşõna bu istasyon çõkõyor: Clint, Texas, Clint, Texas. Müzik ya Meksika müziği ya da güney eyaletlerinde yaşayan orman köylülerinin müziği. Bu ülkenin tarihinde bundan daha boktan radyo yayõnõ olmamõştõr, ama herkesin eli kolu bağlõ, çünkü heriflerin dev gibi bir antenleri var, bütün ahaliyi esir almõş durumdalar." Anteni görmüştük, Clint'in kulübelerinin ötesinde yükseliyordu. "Ah çocuklar, size daha neler anlatabilirim neler!" diye haykõrarak konuşmasõnõ bitirdi Dean ağlar gibi bir sesle. Gözlerimiz Frisco'yu, Batõ Kõyõşõm arõyordu. Hava kararõrken El Paso'ya vardõk. Acilen benzin parasõ bulmamõz lazõmdõ, yoksa mahvolurduk. Her yolu denedik. Seyahat acentesinde dört döndük, ama o gece kimse batõya gitmiyordu. Böyle yerlerde benzin parasõm paylaşacak yolcular bulabilirsiniz, hele batõya gidiyorsanõz yasal olarak. Bu ara-
da eski püskü valizleriyle tetikte bekleyen dolandõrõcõlara da rastlarsõnõz. Seyahat acentesinden sonra Greyhound garõna gittik, iki üç batõ yolcusunu bize para vermeye razõ edip otobüse binmekten vazgeçirebilir miyiz diye, fakat utandõk, kimsenin yanõna yaklaşamadõk, ümitsiz ümitsiz volta atmaya başladõk. Hava soğuktu. Üniversiteli bir oğlan Marylou'nun cazibesine kapõlmõştõ, ter içindeydi ama çaktõrmamaya çalõşõyordu. Dean'le kafa kafaya verdik, ama sonra biz pezevenk değiliz dedik. Birden yanõmõzda õslahevinden yeni çõkmõş salak ve zirzop bir oğlan peydah oldu. Dean'i bira içmeye davet etti. "Hadi ahbap, gidip birinin kafasõm ezelim, cebimiz para dolsun!" "Sevdim seni evlat!" diye bağõrdõ Dean ve birlikte dõşarõ fõrladõlar. Bir an endişelendim, ama yersizdi, Dean yeniyetmenin biriyle El Paso sokaklarõm keşfedip dalgasõnõ geçecekti alt tarafõ. Arabada beklemeye koyulduk. Marylou kollarõm boynuma doladõ. "Yapma Lou, Frisco'ya kadar sabret." "Umurumda değil. Nasõl olsa Dean beni terkedecek." "Denver'a ne zaman döneceksin?" "Daha karar vermedim. Yaptõğõm hiçbir şeye aldõrmõyorum. Seninle doğuya gelebilir miyim?" "Frisco'da para kazanmamõz lazõm." "Bize iş verebilecek bir lokanta biliyorum, sen kasada durursun, ben garsonluk yaparõm. Bir de otel biliyorum, borcunu taksitle ekleyebiliyorsun, beraber kalõrõz. Öf, çok mutsuzum." "Neden mutsuzsun yavrum?" "Her şeyden. Öf, Allah kahretsin, Dean bu kadar çõlgõn biri olmasaydõ ne olurdu sanki?" O sõrada Dean telaşlõ adõmlarla geri döndü, kõkõrdayõp duruyordu, arabaya atladõ. "Ne manyak herifti yahu! Hemen kanõm kaynadõ. Böylelerini çok iyi tanõrõm, beyinleri saat gibi çalõşõr, çetin cevizdir hepsi. Ne yazõk ki vakit yok... vakit yok..." Kontağõ çevirip direksiyona abandõ, El Paso'dan ayrõldõk. "Tek çare otostopçular. İçime doğuyor, birkaç tane bulacağõz. Hadi! Hadi!" Ani bir manevra yapõp öndeki motosikletliyi sõkõştõrdõ, "Yaa, işte böyle! Dikkatli ol!" diye seslendi yanõndan geçerken. Sonra bir kamyonu solladõ ve şehir sõnõrlarõnõ aştõk. Nehrin karşõsõnda Juarez'in mücevher õşõklarõm, Chihuahua'nõn
mücevher yõldõzlarõm ve mahzun kuru topraklarõ görüyorduk. Marylou göz ucuyla Dean'i izliyordu, yolculuk boyunca tamk olduğum şekilde: sõkõntõlõ ve üzgün, onun kafasõnõ kesip tuvalete saklamayõ tasarlar gibi, kin ve pişmanlõk dolu bir zaafla, kibirli, öfkeli, zincirlerinden boşanmõş, yüzünde hem ona düşkünlüğünün getirdiği yumuşak tebessüm hem de ürkmeden edemediğim o uğursuz kõskançlõk ifadesi, ona duyduğu aşkõn asla meyva vermeyeceğini anlamõş, onun erkekçe kendine yeterliliğini ve dalgõnlõğõnõ yansõtan, sarkõk çeneli, kemikli yüzüne baka baka, zaptedilmez bir deliyle beraber olduğuna inanmõş. Dean'in gözünde Marylou orospunun tekiydi, dahasõ, hasta sayõlacak ölçüde yalancõydõ, böyle düşündüğünü bana itiraf etmişti. Fakat Marylou'nun Dean'i bu şekilde seyredişi de aşktõ. Dean onun kendisini izlediğim hissedince yapmacõk bir mutlulukla gözlerini kõrpõştõrõyor, inci gibi dişlerini sergileyerek gülümsüyordu, oysa az önce kendi sonsuzluğuna dalõp gitmiş oluyordu. Sonra biz Marylou'yla gülmeye başlõyorduk ve Dean en ufak tedirginlik belirtisi göstermiyordu, budalalara özgü bir hoşnutlukla sõrõtarak, "Keyfimiz yerinde, hal" diyordu, o kadar. El Paso'dan uzaklaşõrken karanlõkta bir siluet gördük, ufak tefek, çömelmiş, başparmağõ havada: beklenen otostopçu. Durup ondan tarafa döndük. "Ne kadar paran var ufaklõk?" Hiç. Onyedi yaşlarõnda, bir eli sakat, soluk benizli, garip bir oğlandõ, valizi malizi de yoktu. Dean huşu içinde bana dönüp, "Sevimli çocuk, değil mi?" dedi. "Gel evlat, götürelim seni." Çocuk avantajõnõn farkõndaydõ. California'nõn Tulare kasabasõnda bakkal dükkam işleten bir teyzesi olduğunu, oraya varõr varmaz bize para verebileceğini söyledi. Dean gülmekten yerlere yattõ, Kuzey Carolina'daki ufaklõğõ hatõrlamõştõ. "Evet! Evet!" diye bağõrdõ. "Bizde teyze çok\ Pekala, yolumuzun ÜSTÜNDE ne kadar teyze, amca ve bakkal dükkanõ varsa gidip görelim!" Az sonra bir yolcumuz daha oldu, o da sevimli bir herifti. Hiç ses çõkarmadan bizi dinledi ve Dean konuşmaya başlayõnca sanõrõm tõmarhane kaçkõnlarõnõn arabasõna düşmüş olduğu hissine kapõldõ. Otostopla Alabama'dan Oregon'a gidiyormuş, evine yani. Alabama'da ne yapõyordun, diye sorduk. "Amcam var orada. Bir kereste hõzarõnda bana iş ayarladõğõm söylüyordu, ama iş olmadõ, geri dönüyorum."
"Geri dönüyorsun demek," dedi Dean. "Geri dönüyorsun, evet, tabii, seni götüreceğiz, en azõndan Frisco'ya kadar." Gelgelelim meteliğe kurşun atõyorduk. Sonra birden aklõma geldi: Arizona'nõn Tucson şehrinde yaşayan eski arkadaşõm Hal Hingham'a uğrayõp beş dolar borç alabilirdik. Dean hemen tamam dedi. Tucson'a gidiyorduk. Gittik de. Gece New Mexico'nun Las Cruces kasabasõna uğradõk ve gün ağarõrken Arizona'ya' ulaştõk. Derin bir uykudan uyandõm, herkes mõşõl mõşõl uyuyordu, nerdeydik Allah bilir, camlar buğulu olduğu için göremiyordum. Arabadan çõktõm. Dağlardaydõk: bir gündoğu-mu cenneti, mor renkli serin hava, kõzõl dağ etekleri, vadilerde zümrüt yeşili çayõrlar, çiğ, durmadan şekil değiştiren altõn bulutlar, yerlerde sincap delikleri, kaktüsler, meskitler. Şoförlük sõrasõ bendeydi. Dean'le ufaklõğõ ittirip oturdum ve benzinden tasarruf olsun diye motoru çalõştõrmadan yokuş aşağõ sürdüm arabayõ, ta Benson'a kadar. Yolda kardeşim Rocco'nun yaşgünümde armağan ettiği dört dolarlõk cep saatini hatõrladõm. Benzin istasyonundaki adama sordum, Benson'da rehinci var mõ diye. Hemen sağdaymõş. Gidip kapõya vurdum, biri yataktan kalktõ ve saati alõp bir dolar verdi. İstasyona döndüm. Artõk Tucson'a kadar yetecek benzinimiz vardõ. Tam hareket edecekken bir atlõ polis bitti yammda. Tabancasõnõ kurcalõyordu. Ehliyetimi sordu. "Arkadaki şahsõn ehliyeti var," dedim. Dean ile Marylou battaniyenin altõnda uyuyorlardõ. Polis Dean'e dõşarõ çõkmasõnõ söyledi ve birden silahõm doğrultup "Eller yukarõ!" dedi. "Memur bey," dedi Dean, son derece komik bir sesle alttan alarak, "pantalonumun önünü ilikliyordum da..." Polisi bile güldürecekti nerdeyse. Dõşarõ çõktõ, üstünde tişörtü, her tarafõ çamur içinde, perişan. Bir süre göbeğim kaşõyarak ve küfrederek ehliyetini ve arabaya ait kağõtlarõ aradõ. O arada polis de bagajõ karõştõrdõ. Bütün belgelerimiz tamamdõ. "Sadece kontrol," dedi polis yavşak bir gülümsemeyle. "Gidebilirsiniz. Ha, Benson aslõnda kötü yer değildir, bir kahvaltõ edin, memnun kalõrsõnõz." "Evet, evet, evet," dedi Dean, adama hiç bakmadan arabayõ çalõştõrarak. Hepimiz bir oh çektik. Polis değil mi, böyle yeni arabalarla dolaşan ve saatlerini rehin bõrakan gençlerden işkillenirdi.
"Öf, rahat vermiyorlar insana," dedi Dean. "Ama bu herif Virginia'daki üçkağõtçõdan iyiydi. Gazetelere manşet olacak tutuklamalara özeniyorlar. Onlara kalsa, yoldan geçen her araba Chicagolu büyük bir gangster çetesi. Yapacak başka işleri yok ki!" Tucson'a yaklaşmõştõk. Tucson, meskitlerle kaplõ bir nehir yatağõna bakan, karlõ Catalinalar'õn çevrelediği, seyrine doyulmaz bir yöredeydi. Şehir merkezinde bir sürü inşaat vardõ. Gelip geçen insanlar yabani, hõrslõ, meşgul ve canlõydõlar. Caddelerde bayraklõ römorklar dolaşõyordu. Sanki California'daydõk. Hingham'õn oturduğu Fort Lovvell Yolu, çölün ortasõnda, şirin nehir yatağõ ağaçlarõyla kuşatõlmõş bir yerdi. Avluda derin derin düşünürken bulduk Hingham'õ. Yazardõ, huzur içinde çalõşabilmek için Arizona'ya yerleşmişti. Uzun boylu, konuşurken kafasõnõ başka tarafa çeviren ve hep mõrõldanarak komik şeyler söyleyen utangaç bir hiciv ustasõydõ. Karõsõ ve çocuğuyla beraber, kõzõlde-rili üvey babasõmn yaptõğõ küçük bir evde yaşõyordu. Annesinin evi avlunun öbür tarafõndaydõ. Çanak çömleğe, boncuklara ve kitaplara merakõ olan heyecanlõ bir Amerikan kadõnõydõ annesi. Hingham Dean'i New York'tan aldõğõ mektuplardan tamyordu. Evine bulut gibi çöktük, çok acõkmõştõk, eli sakat otostopçu Alfred de dahil. Hingham eski bir süveter giymişti, keskin çöl havasõnda pipo içiyordu. Annesi geldi ve bizi mutfağõna davet etti. Kocaman bir tencerede şehriye pişirdik. Soma arabaya doluşup kavşakta bir dükkana gittik, Hingham beş dolarlõk bir çek bozdurdu, parayõ bana verdi. Ayaküstü vedalaştõk. Hingham uzaklara bakarak, "Görüştüğümüze sevindim," dedi. Ağaçlarõn arasõndan, kum arazinin karşõ tarafõnda bir barõn kõrmõzõ neon õşõklõ tabelasõ seçiliyordu. Hingham yazmaktan yorulduğu zamanlar, oraya bira içmeye gittiğini söyledi. Çok yalnõzdõ, New York gözünde tütüyordu. Arabayla uzaklaşõrken onun ince uzun siluetinin arkamõzda kayboluşunu izledim: hüzün verici bir karaltõydõ, New York'ta ve New Orleans'ta bõraktõklarõmõz gibi, engin göğün altõnda dikiliyor, karanlõğa gömülüyordu. Nereye gidilir? Ne yapõlõr? Niçin? Uyumak en iyisi. Ama bu ahmaklar grubu gözünü ileriye dikmişti.
9
Tucson'dan çõkõnca karanlõk j^plda bir otostopçu daha gördük. California'nõn Bakersfõeld bölgesinden bir Okiydi. Hemen anlattõ hikayesini: "Anasõnõ satayõm, Bakersfield seyahat acentesinde bir araba ayarlamõştõm, gitarõmõ da başka bir tanesinin bagajõna koymuştum, herifler yokoldular, gitarõm ve kovboy kostümümle beraber. Anlamõşsõnõzdõr, ben müzisyenim. Arizona'da Johnny MackaVs Sagebrush Boys'a katõlacaktõm güya, ama gitarõmõ çaldõrmõş ve cebimde ne varsa harcamõş durumdayõm. Ah çocuklar, beni Bakersfõeld'a geri götürürseniz kardeşimden istediğiniz kadar para koparõrõm sizin için." Bakersfield'tan Frisco'ya kadar kullanacağõmõz benzini alsak yeterdi, yani yaklaşõk üç dolar gerekiyordu. Artõk arabada beş kişiydik. Oki şapkasõna şöyle bir dokunup Marylou'ya "İyi akşamlar bayan," dedi ve yolumuza devam ettik. Geceyarõsõ dağlardan kuşbakõşõ Palm Springs'in õşõklarõm seyrettik. Karlõ geçitleri aşa aşa, şafak vakti, büyük Tehachapi geçidinin ağzõna kurulmuş olan Mojave kasabasõna vardõk. Oki uyamp komik hikayeler anlattõ, küçük Alfred de gülümseyerek dinledi: kadõnõn biri kocasõm vurup tutuklanmõş, kocasõ onu affedip hapisten çõkarttõrmõş, o da gidip tekrar vurmuş adamõ. Oki kadõnlar hapishanesini görünce böyle bir olay hatõrlamõştõ. Birazdan Tehachapi geçidi başlõyordu. Dean direksiyona sarõldõ ve dünyanõn tepesine tõrmandõk. Kanyonda kefene konmuş hissini uyandõran dev bir çimento fabrikasõ yatõyordu. Soma aşağõ inmeye başladõk. Dean vitesi boşa aldõ ve kitaplarda yazan ne varsa yaptõ gaz pedalõm kullanmadan: keskin virajlar döndü, önüne çõkan herkesi solladõ. Koltuğa yapõşmõştõm. Bazen yol hafif yukarõ tõrmanõyordu, o zaman bile sessizce geçiyorduk arabalarõ. Dean sollamanõn raconunu da biliyordu, eğlencesini de. Dünyanõn dibini gören alçak taş duvarõn çevresinde sola doğru bir U dönüş yapmasõ gerektiğinde direksiyonu sõmsõkõ kavramõş ve kollarõm germiş olarak sola yatõyor, yol bir kayamn etrafõndan sağa kõv-rõhrken de Marylou'yla ikimize yükleniyordu. San Joaquin vadisine iniyorduk böyle savrula savrula. Bir mil aşağõda uzanan bu vadi Ca-lifornia'nõn tabamydõ, bulunduğumuz yükseklikten harikulade görü-
nüyordu, yemyeşil bir deniz gibi. Hiç benzin yakmadan otuz mil gittik. Birden hepimiz canlandõk. Bakersfield'a yaklaşmõştõk. Dean burasõ hakkõnda bütün bildiklerim anlatma hevesine kapõldõ. Şehre girince, kaldõğõ bekar evlerini, demiryolu otellerini, takõldõğõ bilardo salonlarõm, vagon restoranlarõ, üzüm aşõrmak için atladõğõ şube hatlarõnõ, yemek yediği Çin lokantalarõm, kõzlarla buluştuğu park banklarõm, işsiz güçsüz oturduğu yerleri gösterdi bana. Dean'in California'sõ: yalmz, sürgün edilmiş, sõradõşõ aşõklarõn kuşlar gibi toplaştõ-ğõ, herkesin yõkõlmõş, bezgin, yakõşõklõ sinema oyuncularõna benzediği, vahşi, zorlu, önemli bir diyar. "Şu dükkamn önündeki iskemleyi görüyor musun? Onun üstünde saatler geçirmişimdir!" Her şeyi hatõrlõyordu, her pinokel oyununu, her kadõm, her kasvetli geceyi. Sonra 1947 Ekiminde Terry'yle ayõşõğmda serserilerin sandõklarõna oturup şarap içtiğimiz yerden geçtik, Dean'e söylemek istedim, fakat o beni dinleyemeyecek kadar heyecanlõydõ. "Burada Dunkel'la beraber bütün bir sabah bira içmiş ve "VVatsonvilleli, yok hayõr, Tracyli, evet, Tracyli gariban bir garson kõzõ tavlayacağõz diye sekiz olmuştuk. Kõzõn adõ Esmeralda mõydõ neydi..." Marylou Frisco'ya varõnca yapacaklarõm planlõyordu. Alfred Tulare'ye gidince teyzesinden epey para alacağõm söylüyordu. Oki şehir dõşõnda oturan kardeşine götürdü bizi. Öğlendi. Güllerin arasõnda kaybolmuş ufak bir kulübenin önünde durduk. Oki inip birtakõm kadõnlarla konuştu. Onbeş dakika bekledik. "Bu herifin benden fazla parasõ olmadõğõm düşünmeye başladõm artõk," dedi Dean. "Amma oyaladõ bizi! Öyle boktan bir nedenle evden kaçtõktan sonra ailede para alacak kimse bulamaz tabii." Oki süklüm püklüm yammõza döndü ve tekrar şehre indik. "Allah cezasõm versin, kardeşim ortalarda yok." Sağda solda soruşturma yaptõ. Herhalde bizim tutsağõmõz gibi hissediyordu kendini. Sonunda büyük bir ekmek fõrõnõna gittik ve kardeş ortaya çõktõ. Üstünde iş tulumu vardõ, büyük ihtimalle içerde onarõm yapõyordu. Biz arabada beklerken birkaç dakika konuştular. Oki bütün akrabalarõna yaşadõğõ maceralarõ anlatõyordu, gitarõmn nasõl çalõndõğõm falan. Ama parayõ aldõ. Frisco'ya gidebilirdik artõk. Teşekkür edip ayrõldõk.
. Sonraki durağõmõz Tulare'di. Vadiden yukarõ tõrmanmaya koyulduk. Arka koltuğa uzandõm. Öğledensonra, yorgun ve hayattan bõkmõş bir halde uyuklarken, çamurlu Hudson Sabinal civarõndaki çadõrlarõn yamndan geçti võzt diye: aylar önce yaşamõş, bir kadõm sevmiş ve para kazanmõş olduğum o hayal gibi yerden. Dean direksiyona abanmõş, rotlara vuruyordu. Sonra uyumuşum. Tulare'de akõl almaz şeyler işiterek uyandõm. "Sal, uyan, Alfred teyzesinin dükkanõnõ buldu, ama ne olmuş biliyor musun, kadõn kocasõm vurup hapse girmiş, tabii dükkan kapalõ, bir sent bile alamadõk. Şu olanlara ina-nasõn geliyor mu? Oki yolda tõpkõ böyle bir hikaye anlatmamõş mõydõ? Her yerde bir sorun! Her şey karmakarõşõk! Öf! Anasõnõ satayõm ben böyle hayatõn!" Alfred tõrnaklarõnõ kemiriyordu. Madera'da-ki Oregon sapağõnda küçük otostopçumuzla vedalaştõk. Şansõn açõk olsun, çabucak Oregon'a varõrsõn işallah, dedik. Hiç bu kadar güzel bir yolculuk yapmamõş olduğunu söyledi o da. Az sonra bir de baktõk, Oakland yakõnlarõndaki bayõrlardayõz. Ardõndan, bir noktada, o doyumsuz güzellikteki beyaz şehir San Francisco gözlerimizin önüne serildi: masmavi Pasifik'in kenarõnda onbir gizemli tepe, etrafõnda yama yama patates tarlalarõndan bir sis duvarõ, akşamüstü saatlerinin dumanõ ve altõn rengi. "Nefes alõşõnõ duyuyorum!" diye bağõrdõ Dean. "Vay be! Başardõk! Hem de tam benzin biterken! Su verin bana! Buradan sonra kara yok! Daha ileri gidemeyiz çünkü kara buraya kadar! Marylou, tatlõm, hadi siz hemen bir otele kapağõ atõn. Sabah görüşürüz. Benim Camille'le konuşup birtakõm şeyleri ayarlamam lazõm biliyorsun, ayrõca demiryo-lundaki iş için şu Fransõz'õ da arayacağõm. Siz de Sal'la gazete alõp iş ilanlarõna bakarsõnõz." Oakland Bay Köprüsüne varmõştõk bile. Şehir merkezindeki işyerlerinin õşõklarõ yanõyordu, Sam Spade'i hatõrladõm. O'Farrell Caddesinde sendür sundur arabadan indik ve havayõ koklayõp gerindik. Uzun bir deniz yolculuğundan sonra karaya ayak basmõş gibiydik. Cadde altõmõzda sallanõyordu. Çin mahallesinden gelen yemek kokularõ sarmõştõ ortalõğõ. Arabada ne kadar eşyamõz varsa çõkarõp kaldõrõma yõğdõk. Dean apar topar veda edip gitti. Bir an önce Camille'i görmek ve neler olup bittiğini öğrenmek istiyordu. Marylou'yla kaldõrõmda dikilip onun uzaklaşmasõnõ izledik sessizce. "Ne alçak herif, görü-
yorsun değil mi? İnsanõ yüzüstü bõrakõr böyle. İşi bittiği an çeker gider." "Biliyorum," dedim ve içimi çekerek geriye, doğuya baktõm. Meteliksizdik. Dean hiç para lafõ etmemişti. "Nerde kalacağõz?" Elimizde bez çantalar, romantik dar sokaklarda sürtmeye başladõk. Herkes üçüncü sõmf rollere çõkan bir sinema oyuncusu ya da bir yõldõz adayõ gibiydi: gözü açõlmõş dublörler, ufak tefek otomobil yarõşçõlarõ, kõtanõn ucunda olmamn verdiği hüznü taşõyan çilekeş Califor-nialõlar, yakõşõklõ ve bezgin kazanovalar, patlak gözlü motel sarõşõnlarõ, kalpazanlar, pezevenkler, oruspular, otellerde oda hizmetçiliği yapan oğlanlar, yani bir alay ne idüğü belirsiz tip. Bunlarõn arasõnda hayat nasõl geçerdi ki?
Ne de olsa Marylou bu insanlarla düşüp kalkmõştõ -polise rüşvet yediren bir bölgedeydik- oteldeki gri suratlõ görevli odanõn parasõm taksitle ödememizi kabul etti. Bu ilk adõmdõ. Sõra karnõmõzõ doyurmaya gelmişti, ama geceyarõsõna kadar gösterdiğimiz bütün çabalar sonuçsuz kaldõ, geceyarõsõ otelde bir klüp şarkõcõsõ keşfettik, ütüsünü ters çevirip çöp sepetine koymuş, üstüne de õsõnsõn diye elbise askõsõyla bir kutu domuz etli fasulye konservesi sallandõrmõştõ, ancak o zaman giderebildik açlõğõmõzõ. Dõşarda kõrpõştõran neon õşõklarõna bakõp düşündüm: Dean nerde? Neden bizi arayõp sormuyor? Ona duyduğum güveni kaybediyordum. San Francisco'da bir hafta kaldõm ve hayatõmõn en acõ günleri oldu bunlar. Yiyecek parasõ bulabilmek için kapõ kapõ dolaştõk, yürümekten tabanlarõmõz şişti. Marylou Mission Caddesinde bir yoksullar evi biliyordu, oraya bile uğradõk, ama ayyaş denizcilerin viskiden başka ikram edecek şeyleri yoktu. Otelde iki gün geçirdik beraber. Marylou benimle ilgilenmez olmuştu. Dean varken ona ulaşmasõnõ sağlõyordum, dolayõsõyla artõk bir işlevim kalmamõştõ. Sõk sõk kavga ettik, ama bütün gece yataktan çõkmadõğõmõz da oldu. Gördüğüm hayalleri anlattõm ona. Dünyanõn içinde elmadaki kurt gibi kõvrõla kõvrõla ilerleyen o dev yõlandan bahsettim: bu yõlan bir gün, somadan Yõlan Tepesi adõyla amla-
cak bir tepeyi delip yeryüzüne çõkacak ve yüz mil uzunluğundaki gövdesiyle sürüne sürüne yol alõrken ne bulursa yutacaktõ. Şeytan'di bu. "Soma ne olacak?" diye ciyaklayarak boynuma sarõldõ Marylou. "Doktor Sax adõnda bir aziz, Amerika'mn bir eyaletinde bulunan yeraltõ kulübesinde şu sõralar ^hazõrlamakta olduğu özel bitki karõşõmlanyla onu yokedecek. Bu yõlanõn, içi boşaltõlmõş güvercinlerden meydana geldiği de iddia edilebilir, o ölünce cesedinden gri güvercinler yükselecek bulut gibi, kanat çõrparak dünyaya barõş getirmek üzere." Açlõk ve acõ abuk sabuk konuşmama yol açõyordu anlaşõlan. Bir gece Marylou bir klüp sahibine takõlõp kayõplara karõştõ. Larkin-Geary'nin kapõsõnda aç bilaç onu bekliyordum. Yukarõya bir arkadaşõnõn hatõrõm sormaya çõkmõştõ. Bir süre soma, arkadaşõ olan kõz, Larkin-Geary'nin sahibi ve elinde bir defter tutan, yaşlõ, şişko bir herifle beraber çõktõ şõk apartmandan. Sahiden de orospunun tekiydi. Beni görmezlikten geldi. Küçük adõmlar atarak Cadillac'a bindi, gözden kayboldular. Artõk kimsem yoktu. Hiçbir şeyim yoktu. İzmarit toplayarak yürüdüm. Market Caddesinde bir "Balõk ve Patates" dükkammn önünden geçerken içerdeki kadõmn yüzünde bir dehşet ifadesi belirdiğini farkettim. Mal sahibiydi, galiba benim tabanca çekip dükkanõnõ talan edeceğimi sanmõştõ. Üç dört adõm attõm ve birden bu kadõmn annem olduğu hissine kapõldõm, ikiyüz yõl kadar önceydi, İngiltere'deydik, ben eşkiyaydõm ve hapisten çõkmõş, onun alõnteriyle kurmuş olduğu aşevini basmaya gelmiştim. Durdum. Kendimde değildim. Şöyle bir baktõm Market Caddesine. Burasõ Market Caddesi miydi, yoksa New Orleans'taki Kanal Caddesi mi? Suyla birleşiyordu, belirsiz ve evrensel suyla, tõpkõ New York'un 42. Caddesi gibi. Ed Dunkel'õn Times Meydamndaki hortlağõm düşündüm. Aklõmõ kaçõrõyordum galiba. Aşevine geri dönüp, Dickens'õn romanlarõndan fõrlamõş olan yabancõ anneme bir kere daha bakmak istedim. Her tarafõm uyuşmuştu. Sanki 1750'ler İngilteresinden günümüze kadar bir sürü hayat yaşamõş ve o anda, San Francisco'da, yeni bir bedende yeni bir hayat taşõrken hepsini bölük pörçük hatõrlamaya başlamõştõm. Kadõn o ürkmüş bakõşõyla "Hayõr," der gibiydi, "gelme buraya, dürüst ve çalõşkan anneni rahat bõrak, artõk benim oğlum değilsin, ilk kocam olan babam sildiğim gibi se
ni de sildim hayatõmdan, bu nazik Yunanlõ bana acõdõ, yardõm elini uzattõ." (Dükkandaki kollarr kõllõ Yunanlõyõ kastediyordu.) "Kötü birisin sen, içki içiyorsun, bozguncusun, şimdi de şu aşevine verdiğim zavallõ emeklerin meyvasõna göz diktin, yazõklar olsun! Hiç diz çöküp Tanrõ'ya beni bağõşla diye yalvarmadõn mõ? Üstüne bulaşmõş pisliklerden arõnmak için dua etmedin mi? Günahkarsõn sen oğlum! Çek git buradan! Ruhumu rahat bõrak, ne güzel unutuyordum seni, yaramõ deşme. Hiç dönmemiş ol, uğraşa didine sürdürdüğüm şu mütevazi hayatõ ve dürüstçe kazandõğõm şu üç kuruşu görmemiş ol, ey benim gaspetmeye susamõş, her şeyi yoketmeye hazõr, yüzü gülmeyen, sevgisiz, ahlaksõz oğlum, etimden kammdan bir parça olan oğlum!" Graetna'da Cüsseli Peder'in çağrõştõrdõğõ şeyler geldi aklõma. Ve hep ulaşmak istediğim o uçuş noktasõna ulaştõm: kronolojik zamandan zamansõz gölgelere doğru bir adõm, ölümlü alemin çõplaklõğõnda beliriveren bir kopuş, arkadan topuklarõma vuran ölüm duyumu, kendi kendini takip eden bir hayal, meleklerin yaratõlmamõş boşluğun kutsal hiçliğine doğru kanatlanmak üzere bekledikleri yere koşan ben, zihnin aydõnlõk özünde yanan güçlü ve tarifsiz õşõklar, cennetin büyülü pervane kurtçuğundan açõlan sayõsõz nilüferle dolmuş topraklar. Tanõmsõz bir uğultu duyuyordum, sanki bir kaynaşma vardõ, ama kulaklarõmda değildi, her yeri sarmõştõ, sesle ilgisi almayan bir şeydi. Kimbilir kaç kere ölmüş ve yeniden doğmuştum, ama hatõrlamõyordum, çünkü hayattan ölüme ve ölümden hayata geçmek ürkütücü derecede kolay oluyordu, hiçliğe doğru sihirli bir hareket, o kadar, milyonlarca defa uyuyup uyanmak gibi, mutlak bir kayõtsõzlõk ve derin bir bilinçsizlikle. Ölümle doğumun dalgalanmalarõ, içsel zihnin durağanlõğõndandõ, rüzgarõn sakin, berrak, ayna gibi bir su birikintisine vurmasõna benziyordu. Tatlõ bir uyuşukluk içindeydim, sanki salõncakta sallanõyordum, sanki damarlarõmda ;roin dolaşõyordu, sanki akşamüstü bir yudum şarap içip gevşemişim, ayaklarõm karõncalanõyordu. O an öleceğimi sandõm. Ama ölmedim, tam dört mil yürüyüp izmarit toplamaya devam ettim, bulduğum on uzun izmaritle otele döndüm ve tütünlerini eskimiş pipomun içine boşaltõp yaktõm. Başõma gelenleri anlayamayacak kadar gençtim. Pencereyi açõp San Francisco'nun yemek kokularõm içime çektim. Dõşarda deniz ürünü lokantalarõ vardõ, çörekler sõcacõktõ, ta baklar yiyecek doluydu, dumanõ tüten et suyundan kepçeyle çõkarõlmõş yumuşacõk sebzeler ve fõrõnda kõzarmõş etler sunuluyordu. Deniz ürünleri menüsünde lüfer varsa yerdim. Erimiş tereyağõnõ ve õstakoz kollarõm şöyle bir koklardõm. Spesyalitesi kalõn, kanlõ au jus biftek ya da şarapta tereyağlõ tavuk olan yerler bulabilirdim. Izgarada hamburgerlerin cõzõrdadõğõ, kahvenin sadece beş sent olduğu yerler bulabilirdim. Çin mahallesinden gelen kõzartma kokusu, North Beach'ten gelen spagetti sosu kokusu, Fisherman's Wharf tan gelen yumuşak kabuklu õstakoz kokusu, oh, hepsi nasõl da karõşõp havayõ tatlandõrõyordu! Ya Fillmore'un şişte dönen pirzolalarõ? Market Caddesinin ateşten yeni inmiş fasulyeli çilisi, ayyaş Embarcadero gecesinin Fransõz usulü kõzarmõş patatesi, körfezin karşõ tarafõndaki Sausalito'nun tütsülenmiş istiridyesi: işte benim ahlarla dolu San Francisco düşüm. Ve sis, inşam acõktõran sis, yumuşacõk gecede titreşen neonlar, yüksek ökçeli güzelliklerin tõkõrtõsõ, bir Çinlinin dükkanõm süsleyen beyaz güvercinler...
H
Dean en nihayet benim kurtarõlmaya değer biri olduğuma karar verip de otele geldiğinde bu haldeydim. Camille'in evine gittik. "Marylou nerde yahu?" "Kaçtõ orospu." Marylou'dan soma Camille huzur demekti: iyi eğitim görmüş, kibar bir genç kadõn. Dean'in o onsekiz dolarõ benden
alõp göndermiş olduğunun farkõndaydõ. Peki ama sen nerdesin güzel Marylou? Camille'in evinde birkaç gün dinlendim. Liberty Caddesinde bulunan bu ahşap evin oturma odasõndan San Francisco'nun yağmurlu gecelerini aydõnlatan bütün yeşil ve kõrmõzõ õşõklarõ görmek mümkündü. Ben oradayken Dean hayatõmn en gülünç işine girdi. Ev mutfaklarõnda kullanõlacak yeni bir düdüklü tencerenin tanõtõcõlõğõnõ üstlendi. Satõcõ eline bir yõğõn numune ve broşür tutuşturmuştu. İlk gün enerji doluydu. Gerekli bağlantõlarõ kurmak üzere şehirde dolaşõrken yanõndaydõm. Plam şuydu: akşamlarõ yemekli partilere katõlacak ve herkes tõkõnõrken ortaya fõrlayõp düdüklü tencereyi gösterecekti. "Düşünsene oğlum," diyordu coşkuyla, "Si-
nah'in yanõnda yaptõğõm işten bile çõlgõnca bu. Sinah Oakland'ta ansiklopedi satõyordu. Kimse geri çeviremiyordu onu. Uzun nutuklar çekiyor, atlayõp zõplõyor, ağlayõp gülüyordu. Bir kere bir Okinin kapõsõnõ çalmõştõk, evdekiler birinin cenazesine gitmeye hazõrlanõyorlardõ, hiç unutmam, Sinah diz çöküp ölenin ruhu için dua etmiş ve herkesi hüngür hüngür ağlatarak bir takõm ansiklopedi satmayõ başarmõştõ. Hayatõmda gördüğüm en deli adamdõ. Şimdi nerde kimbi-lir? Kapõyõ açan hoş yavrularõ mutfağa çekip sõkõştõrõrdõk beraber. Biliyor musun, bu öğleden sonra dünyanõn en tatlõ evkadõnõyla tanõştõm, o küçücük mutfağõna aldõ beni, gayet yakõndan tamtõm yaptõm. Öf, çok iyiydi, çok iyiydi!" "Böyle devam et Dean," diyordum ben de. "Belki bir gün San Francisco belediye başkam olursun." Pazarladõğõ malla ilgili ne kadar ikna edici laf varsa ezberlemişti, akşamlan Camille'le ikimizi esir alõyordu. Bir sabah anadan doğma vaziyette pencereden San Francisco'yu seyrederken gördüm onu, güneş doğuyordu, şehrin gelecekteki putperest belediye başkam gibiydi. Ama sonra bütün enerjisi tükendi. Yağmurlu bir öğleden sonra satõcõ adam çõkageldi, Dean'in ne yaptõğõm öğrenmek niyetiyle. Divanda sere serpe yatarken buldu onu. "Tencere satmaya mõ çalõşõyorsun?" "Hayõr," dedi Dean, "yeni işimin başlamasõnõ bekliyorum." "Peki bu numuneleri ne yapacaksõn?" "Bilmiyorum." Satõcõ odaya çöken ölüm sessizliği içinde kap kaçağõm toplayõp gitti. Dean de ben de hayattan bezmiştik. Ama bir akşam aniden kudurduk gene. Küçük bir Frisco gece klübüne Slim Gaillard'õ dinlemeye gitmiştik. Slim Gaillard, hüzünlü iri gözleri olan ve durup durup "Tamam yâni", "Biraz da burbon yâni" diyen ince uzun bir zenciydi. Frisco'nun mürekkep yalamõş gençleri her akşam kõpõr kõpõr bir kitle halinde bu büyük müzisyenin ayaklarõnõn dibine oturup onun piyano, gitar ve bongo davulu sololarõm dinliyorlardõ. Gaillard terlediği zaman önce gömleğini, sonra fanilasõnõ çõkarõyor ve gerekirse soyunmaya devam ediyordu. Aklõna eseni yapan, ağzõna geleni söyleyen biriydi. "Çimento Karõştõrõcõsõ Putti Putti!" diye avaz avaz bağõrõrken birden yavaşlayõp bongo-larõna eğiliyordu, parmak uçlarõndan çõkan sesleri duyabilmek için
nefesinizi tutuyor ve bu faslõ birazdan bitirecek sanõyordunuz, ama sürdürüyordu, hemen hemen bir saat, tõrnaklarõndan duyulur duyulmaz bir tapõrtõ yayarak ve her vuruşta biraz daha yavaşlayarak, salonda dõşardaki trafiğin gürültüsünden başka ses işitilmez oluncaya kadar. Sonra ayağa kalkõyor, mikrofonu eline alõyor ve "Müthiş yâni... hoş yâni... selam yâni... burbon yâni... hepsi yâni... ön sõradaki erkekler nasõl beceriyorlar kõzlarõm yâni... yâni... hani... yâniyâ-ni..." diyordu ağõr ağõr, tam onbeş dakika, giderek yumuşayan bir sesle. Sonunda susuyor ve iri mahzun gözleriyle dinleyicileri yokluyordu. Dean ayaktaydõ, ellerini dua ediyormuşçasõna göğsünde kavuşturmuştu, ter içindeydi. "Tamõ gibi adam! Evet! Sal, bu Slim zamanõn ne olduğunu biliyor! Zamam biliyor!" Slim piyanonun başõna oturmuştu: iki do, sonra iki do daha, sonra bir, sonra tekrar iki. Cüsseli basçõ Slim'in "C Jam Blues"u çaldõğõm anlayõp silkindi, kocaman işaret parmağõyla tellere asõldõ ve bir patlama oldu. Herkes sallanmaya başlamõştõ. Slim'in yüzünde gene o hüzünlü ifade vardõ. Yarõm saat caz yaptõlar, bizimki çõldõrõp bongolara saldõrmõştõ, inanõlmaz derecede hõzlõ Cubana ritmleri vuruyor ve çeşitli dillerde uçuk cümleler savuruyordu: Arapça cümleler, İspanyolca cümleler, Peru lehçesiyle söylenmiş cümleler, Mõsõr diliyle söylenmiş cümleler. Bilmediği dil yok gibiydi. Sonra ara verdiler, her bölüm iki saat sürüyordu. Gaillardbir direğe yaslandõ ve kendisiyle konuşmaya gelenlerin başlarõnõn üstünden uzaklara daldõ. Eline bir burbon tutuşturdular. "Burbon yâni, teşekkürler yâni." Nerelerde dolaştõğõm kimse bilemezdi. Dean bir kere rüyasõnda kendini çocuk doğururken görmüş, bir California hastanesinin bahçesinde çimenlerin üstünde karnõ masmavi kabarmõş vaziyette yatõyormuş, yandaki ağacõn altõnda oturan zencilerin arasõnda Slim Galliard gözüne ilişmiş birden, "İşte öyle yâni," diyormuş. Dean şimdi ona, Tanrõ'sõna doğru ilerliyordu. Ayaklarõm sürüye sürüye yanõna gitti ve önünde eğilerek onu bizimle sohbete davet etti. "Olur yâni," dedi Slim, herkese takõlabilirdi, ama ruhuyla da sizin yammzda olacağõm garanti edemezdi. Dean bir masa bulup içki õsmarladõ ve dimdik oturdu Slim'in karşõsõna. Slim uzaklara bakarak dalgõn dalgõn "yâni" dedikçe Dean haykõrõyordu: "Evet!" Bana düşen rol ise iki kaçõk adama eşlik etmekti.
Bir bok olmadõ. Slim Gaillard'a göre dünya koca bir yâni'den ibaretti. Aynõ gece Fillmore-Geary'de Lampshade'i tamdõm. Lampshade Frisco'nun müzikli barlarõnõn müdavimi olan iriyarõ bir zenciydi. Paltosu, şapkasõ ve kaşkolüyle sahneye fõrlayõp şarkõ söylüyordu, coşkusundan alnõndaki damarlar şişiyordu, umutsuzluk dolu bir blues fõşkõnyordu yüreğinden, bütün kaslarõm sarsarak. Diyordu ki: "Cennete gitmek için ölmeyin, Doctor Pepper'a başvurup viskiyle bitirin işi". Sesi gümbür gümbürdü. Yüzünü buruşturuyor, kõvranõyor, tepirliyordu. O gece masamõza geldi, eğilip "Tamam!" dedi, sonra da başka bir bar bulmak üzere yalpalaya yalpalaya uzaklaştõ. Ya Con-nie Jordan? Şarkõ söylerken kollarõm hiç aşağõ indirmiyor, teriyle herkesi õslatõyor, mikrofonu tekmeliyor, kadõnsõ çõğlõklar atõyordu. Gecenin ilerleyen saatlerinde onu Jamson's Nook'ta, pestil gibi, çökük omuzlar ve iri iri açõlõp boşluğa dikilmiş gözlerle vahşi caz parçalarõ dinlerken görüyordunuz, önünde bir içki bardağõ oluyordu. Onlar kadar çõlgõn müzisyen yoktu dünyada. Frisco'da yaşayanlar uçuyorlardõ, bulunduklarõ yer kõtanõn sonuydu, dünya yansa umurlarõnda değildi. Dean'le San Francisco'nun altõm üstüne getirdik bu şekilde, ben burs çekimi alõp yol hazõrlõklarõmõ tamamlayõncaya kadar. Frisco'ya ne halt etmeye gelmiştim bilmiyorum. Camille gideyim diye yola bakõyordu, Dean için ise varlõğõmõn pek önemi yoktu, kalsam da olurdu, gitsem de. Ülkeyi gerisingeri katederken yerim diye gene on tane salamlõ sandviç hazõrladõm. Dakota'ya varmadan hepsi bozulup kokacaktõ. Son gece Dean iyice sapõttõ ve şehrin merkezinde biryerlerde Marylou'yu buldu. Arabaya atlayõp körfezin karşõ tarafõnda aldõk soluğu, Richmond kazan biz kepçe dolaştõk, civardaki petrol sahalarõnda Negrolara ait ne kadar caz mekam varsa girip çõktõk. Bir tanesinde Marylou oturmak istedi ve zencinin biri altõndan iskemleyi çekti. Marylou kadõnlar helasõnda çeşitli teklifler aldõ, ben erkekler helasõnda. Dean ter içinde sağa sola saldõrõyordu. Bu iş buraya kadardõ, başõmõ alõp gitmeliydim. Otobüsüm sabaha karşõ kalkõyordu. Vedalaştõk. Sandviçlerimden istediler, vermedim. Kasvetli bir andõ. Bir daha görüşmeyeceğimizi düşünüyorduk, ama kimsenin buna üzüldüğü yoktu.
UÇUNCU BOLUM
1 1949 baharõnda bursumdan bir miktar para arttõrõp Denver'a gittim, oraya yerleşmek niyetindeydim. Orta Amerika'da bir patrik olarak görüyordum kendimi. Yalnõzdõm. Denver'da kimseler yoktu, ne Ba-be Rawlins, ne Ray Rawlins, ne Tim Gray, ne Betty Gray, ne Ro-land Majör, ne Dean Moriarty, ne Carlo Marx, ne Ed Dunkel, ne Roy Johnson, ne Tommy Snark, hiç kimse. Bir süre Curtis ve Lari-mer Caddelerinde sürttükten sonra, 1947'de paçayõ kaptõrmama ramak kalan meyva toptancõsõnda çalõşmaya başladõm, hayatõmda yaptõğõm en zor işti, Japon çocuklarla elele verip koca bir yük vagonunu raylarõn üstünde kol gücüyle otuz metre ittirmek zorunda kaldõğõm bile oldu, yakõcõ güneşin altõnda buzhaneye bir sürü karpuz sandõğõ taşõdõm sürükleye sürükleye. Sen söyle Tanrõm, ne adõna? Alacakaranlõklarda yürüdüm. Kederli kõzõl toprağõn üstünde ufacõk bir nokta gibi hissettim kendimi. Dean'in otuzlu buhran yõllarõnda babasõyla kalmõş olduğu Windsor Otelinin önünden geçtim ve tõpkõ eski günlerdeki gibi, gönlüme taht kurmuş olan o masal kahramanõ efkarlõ tenekeciyi aradõm. Ya Montana gibi bir yerde kendi babanõza benzeyen birini bulursunuz ya da arkadaşõmzõn babasõm artõk bulunmadõğõ yerlerde ararsõmz. Leylak rengi akşamlarda yürüdüm, her tarafõm zonklarken, Denver'õn zenci mahallelerinde, Welton'õn ve 27. Caddenin õşõklarõ arasõnda, kendi kendime neden Negro olmadõğõmõ sorarak, beyaz dünyanõn bana sunmuş olduğu sevincin, hayatõn, neşenin, şamatamn, karanlõğõn, müziğin ve gecenin yetersizliğini hissederek. Kağõt kaplarda bol baharatlõ sõcak çili satan ufak bir kulübe görüp durdum ve esrarlõ karanlõk sokaklarda dolaşarak çili yedim. Denver'da bir Mek-
sikalõ, hatta deliler gibi çalõşan yoksul bir Japon olmayõ istedim, ama ne kasvetli ve ne acõydõ ki hayal kõrõklõğõna uğramõş bir " beyaz" dõm. Hayatõm boyunca beyazlara özgü hõrslarõm olmuştu, San Joaquin vadisinde Terry gibi bir kadõm bõrakõr mõydõm yoksa? Meksikalõ ve Negro evlerinin karanlõk verandalarõna bakõp içerden gelen yumuşak seslere kulak verdim, insamn aklõm başõndan alan gizemli bir kõzõn esmer dizini gördüm, güllerle süslü kameriyelerin altõnda erkeklerin karanlõk yüzlerini seçtim, bilge edasõyla eskimiş sallanan koltuklarda oturan küçük çocuklarõ seyrettim. Bir grup zenci kadõn geçti yammdan, genç olanlardan biri anne kõlõklõ olanlardan ayrõlõp bana doğru birkaç adõm attõ, "Merhaba Joe!" dedi ve benim Joe olmadõğõmõ anlayõnca kõpkõrmõzõ bir yüzle koşarak uzaklaştõ. Keşke Joe olsaydõm. Ben sadece bendim: bu menekşe rengi karanlõkta, bu dayamlmaz tatlõlõktaki gecede aylaklõk eden ve Amerika'nõn mutlu, içi dõşõ bir, kendi halinde Negrolarõyla dünyalarõ de-ğiştokuş etmek isteyen, efkarlõ Sal Paradise. Bu viran mahalleler Dean ile Marylou'yu hatõrlatõyordu bana. İkisi de buralarda büyümüşlerdi. İçimi bir özlem sardõ. 23. Cadde ile Welton arasõnda õşõldaklarõn altõnda beyzbol oynuyorlardõ, benzin deposunu da aydõnlatõyordu õşõldaklar. Her harekette coşkun bir kalabalõk ayağa fõrlõyordu. Sahada genç kahramanlardan rengarenk topluluk vardõ, beyaz, siyah, Meksikalõ, saf kõzõlderi-li, hepsi dokunaklõ bir ciddiyetle oynuyordu. Boş bir arsada üniformalõ veletler. Ben sporcu olarak hayatõmda bir kere bile böyle gece vakti, õşõklarõn altõnda, ailemin, kõz arkadaşlarõmõn, mahalle çocuklarõnõn önünde becerilerimi sergilemeye yanaşmamõştõm. Ne olursa okulda olmalõydõ, büyük anlar yaşanmalõydõ, ciddi suratlarla, şu çocukça, insanca coşkudan uzak olarak. Çok geç kalmõştõm. Yammda muhtemelen her gece buraya maç seyretmeye gelen yaşlõ bir zenci oturuyordu, onun yamnda ihtiyar bir serseri, beyaz, onun yamnda Meksikalõ bir aile, soma da birkaç kõz, birkaç oğlan: bütün insanlõk kõsacasõ. Ah, o gece õşõklar nasõl hüzünlüydü bilseniz! Topu atan genç tõpkõ Dean'e benziyordu, ön sõradaki güzel sarõşõn da Mary-lou'ya. Bu Denver gecesinde kahrolmaktan başka bir şey gelmiyordu elimden.
Denvefda, Denvefda Kahrolmaktan başka bir şey gelmiyordu elimden Caddenin karşõ tarafõnda Negro aileleri evlerinin önlerindeki merdivenlerde çene çalõyorlar, ağaçlarõn arasõndan yõldõz dolu gökyüzünü seyrediyorlar, o yumuşaklõkta sükun buluyorlar, arada sõrada da maça bakõyorlardõ. Trafik yoğundu, arabalar kõrmõzõ õşõk yaranca köşede duruyorlardõ. Heyecan vardõ burada. Hava, hayal kõrõklõğõ nedir bilmeyen, "beyaz elemler" nedir bilmeyen, hakikaten neşe dolu bir hayatõn titreşimleriyle yüklüydü. Yaşlõ zenci ceketinin cebinden bir kutu bira çõkarõp açtõ. Yaşlõ beyaz serseri imrenerek ona baktõ ve ben de bir tane alabilir miyim acaba, düşüncesiyle cebini karõştõrmaya başladõ. Kahroldum. Kalktõm gittim. Tanõdõğõm zengin bir kõzõn kapõşõm çaldõm. Sabahleyin ipek çorabõnõn içinden yüz dolarlõk bir çek çõkardõ kõz. "Frisco'yu özlediğinden bahsediyordun, madem öyle, al şunu ve eğlenmene bak." Bütün sõkõntõlarõmõ unutmuştum. Hemen seyahat acentesine koşup bir araba ayarladõm, onbir dolar benzin parasõ ödedim ve Frisco'nun yolunu tuttum. Arabayõ iki kişi kullanõyordu, söylediklerine göre pezevenktiler. Benden başka iki yolcu daha vardõ. Kõpõrdamadan oturup düşüncelerimizi hedeflerimize yönelttik. Berthoud geçidinden büyük platoya, Tabernash'e, Troublesome'a, Kremmling'e, Rabbit Ears geçidinden Steamböat Springs ve ötesine tozlu ve dolambaçlõ elli mil, sonra da Craig'e ve Büyük Amerikan çölüne. Colorado-Utah sõnõrõnõ geçerken gökyüzünde Tanrõ'yõ gördüm; çölün üstünde güneş gibi yanan, iri, altõn bir bulut şekline girmişti; parmağõm sallayarak, "Bu yoldan devam et, cenneti bulacaksõn," der gibiydi. Ama ne yazõk ki ben, Nevada çölünün ortasõnda, bir Coca-Cola büfesinin yamnda duran, üstü örtülü, dağõlmaya yüz tutmuş vagonlar ve bilardo masala-rõyla daha çok ilgilendim. Civarda birtakõm kulübeler vardõ. Kapõlarõndaki tabelalar, pek tekin görünmeyen, kefen gibi çöl rüzgarõnda sallanõyorlardõ hâlâ; hava koşullarõnõn etkisiyle çürümüşlerdi; şöyle diyorlardõ: "Çõngõrakhyõlan Bili burada yaşadõ", "Yamuk ağõzlõ An-nie yõllarca bu delikte saklandõ". Evet, võn! Salt Lake City'de peze-venkler kõzlarõm kontrol ettiler. Sonunda bir kez daha, geceyarõsõ,
körfeze yayõlmõş efsane şehir San Francisco beliriverdi karşõmda. Hemen Dean'e koştum. Bir süredir küçük bir evde yaşõyordu. Kafasõnda neler vardõ? Ne yapacaktõk? Merak içindeydim, çünkü arkamda bir şey yoktu artõk, bütün köprülerim yõkõlmõştõ ve hiçbir şeye aldõrmõyordum. Sabahõn ikisinde kapõşõm çaldõm. 2 Çõrõlçõplak açtõ kapõyõ. Başkanla da karşõlaşabilirdi, ama ne farke-der? Dünyayõ doğal haliyle algõlõyordu o. "Sal!" diye haykõrdõ içten bir huşuyla. "Hiç beklemiyordum. Sonunda bana geldin ha!" "Evet," dedim. "Hayatõm darmadağõn. Sen ne alemdesin?" "Ne iyi, ne kötü. Ama birbirimize anlatacak milyonlarca şeyimiz var. Sal, oturup dertleşebileceğiz nihayet." Ben de öyle düşünüyordum. İçeri girdik. Benim ziyaretim, şeytan ruhlu bir meleğin kar beyazõ koyun postundan bir evi ziyareti gibiydi. Biz mutfakta hararetli hararetli konuşurken yukardan hõçkõrõk sesleri geliyordu. Dean söylediğim her şeye yabani, fõsõltõlõ ve titrek bir "Evet!"h karşõlõk veriyordu. Camille olacaklarõ biliyordu: Dean birkaç aydõr sakindi, hiç olmazsa görünüşte, ama şimdi melekle bir olup yine zõvanadan çõkacaktõ. "Nesi var Camille'in?" diye sordum fõsõl fõsõl. "Durumu kötü, çok kötü, ağlõyor, sinir krizleri geçiriyor, Slim Gaillard'a gitmeme bile izin vermiyor, geç kaldõğõm zaman öfkeden kuduruyor, evde oturduğum zaman tek kelime etmiyor, hayvandan aşağõ kalõr yamn yok, diyor sadece." Onu yatõştõrmak için koşarak yukarõ kata çõktõ. Camille'in bağõrtõlarõm işitiyordum: "Sen bir yalancõsõn, sen bir yalancõsõn, sen bir yalancõsõn!" Fõrsat bu fõrsat, ben de evlerini gezdim o arada. Körfeze bakan Rus tepesinde, ucuz apartmanlarõn arasõnda, iki katlõ, ahşap, çarpõk çurpuk bir evdi, dört odasõ vardõ, üçü yukarda, biri de geniş bir mutfak şeklinde aşağõda. Mutfak çim kaplõ bir avluya açõlõyordu. Arka taraftaki ardiyeye bir göz attõm, Dean'in Hudson'la Brazos nehri civarõnda çamura saplandõğõmõz gece giydiği eski ayakkabõlar, üstlerinde hâlâ iki parmak Texas toprağõ, bir kenarda duruyorlardõ. Hudson gitmişti tabii, taksitleri ödenmediği için. Artõk arabasõzdõlar. Yakõnda ikinci ço-
cuklan doğacaktõ, kazayla olmuştu. Camille'in feryatlarõ korkunçtu, daha fazla dayanamayõp çõktõk, bira alõp döndük. Sonunda Camille sõzdõ ya da susup gözlerini karanlõk boşluğa dikti. Derdi neydi, tam olarak anlayamamõştõm, ama muhtemelen Dean yüzünden bu hale gelmişti. Dean ben Frisco'dan ayrõldõktan sonra gene Marylou'suz yapamaz olmuş, aylarca onun Divisadero'daki dairesini gözetlemiş, her gece başka bir denizciyle yatõyormuş orospu, sabah Dean kapõdaki mektup deliğinden görüyormuş yatağõnda biri olduğunu. Sonra şehirde takibe başlamõş, Marylou'nun fahişelik yaptõğõm gösteren somut kanõtlar arõyormuş. Mecnun gibiymiş. İşte o günlerde eline bir miktar kalitesiz yeşil mal geçmiş, yani kurutulmamõş marijuana, piyasada bu adla anõlõr, her neyse, tesadüfen bulmuş ama fazla kaçõrmõş. "İlk gün," dedi, "yatakta kaskatõ yattõm. Ne hareket edebiliyordum, ne konuşabiliyordum, gözlerim faltaşõ gibi açõk tavana bakõyordum, o kadar. Kafamõn içinde bir võzõldama vardõ ve rengarenk, türlü türlü görüntüler algõlõyordum, çok hoştu. İkinci gün her şey geri döndü: yaptõğõm, bildiğim, okuduğum, duyduğum, tasavvur ettiğim NE VARSA geri döndü ve zihnimde yepyeni bir mantõkla yeniden şekillendi. Büyülenmişlik ve minnettarlõk başka şeyler düşünmemi engellediği için durmadan "Evet, evet, evet, evet," diyordum, ama yüksek sesle değil, sadece dudaklarõmõ kõpõrdatarak. Yeşil otun yarattõğõ görüntüler üçüncü güne kadar sürdü, o arada her şeyi anladõm, hayatõmõn kararlarõm aldõm, Marylou'yu sevdiğimi biliyordum artõk, babamõ nerde olursa olsun bulup korumam gerektiğini biliyordum, senin gerçek bir dost olduğunu biliyordum, vesaire, Carlo'nun ne büyük biri olduğunu biliyordum, vesaire. Herkes hakkõnda binlerce şey geçiyordu kafamdan. Üçüncü gün uyamkken kabus görmeye başladõm, öyle korkunç, öyle tüyler ürpertici ve öyle canlõ kabuslardõ ki, tortop oldum kaldõm yatakta. "Ah, ah, ah, ah," diyordum sürekli. Komşular inlemelerimi duyup doktor çağõrdõlar. Camille yoktu, çocukla beraber akrabalarõm ziyarete gitmişti. Bütün mahalle seferber oldu. Eve girdiklerinde, kollarõm hiç çözülmeyecekmişçesine bacaklarõma kenetli, yatõyordum. Soma gene o ottan alõp Marylou'nun kapõşõm çaldõm ve biliyor musun, benim zavallõ kuş beyinli de aym şeyleri yaşadõ: aynõ görüntüler, aym yargõlar, ay-
m hayati kararlar, gerçeklerin bir anda bütün çõplaklõğõyla ortaya çõkõvermesi, yüreğine çökmesi, kabuslara yol açmasõ, yaylõm ateşi gibi. İşte o zaman keşfettim ki onu öldürebilirim, yani öldürecek kadar çok seviyorum. Eve koşup kafamõ duvarlara vurdum. Ed Dun-kel'õ aradõm, bir süre önce Galatea'yla Frisco'ya dönmüşlerdi, silahõ olan bir tanõdõğõn var mõ diye sordum, varmõş, hemen gidip adamdan silahõ aldõm, Marylou'nun evine döndüm, mektup deliğinden içeri baktõm, yamnda bir adamla uyuyordu, biraz sabretmeliydim, bir saat kadar oyalamp geri geldim, paldõr küldür içeri daldõm, yalnõzdõ, silahõ ona verip beni öldürmesini istedim, alet elinde bekledi, hoş bir ölüm anlaşmasõ yapalõm dedim, kabul etmedi, ikimizden biri ölmeli dedim, hayõr dedi, kafamõ duvarlara vurmaya başladõm, çõldõrmõştõm. Görüştüğünüz zaman anlatõr sana, ben defalarca dinledim." "Devam etsene." "Bu anlattõklarõm aylar önce oldu, sen yeni gitmiştin. Marylou elden düşme araba alõp satan bir adamla evlendi sonra. Budala piç, gördüğü yerde mõhlayacakmõş beni, gerekirse kendimi savunurum, onu öldürüp ömrümün geri kalan kõsmõm San Quentin'de geçiririm, zaten bir suç daha işledim mi doğru San Quentin, ne tip bir suç olursa olsun, o zaman her şey biter işte, şu elim falan." Elini gösterdi, kazaya uğramõş olduğunu farketmemişim heyecandan. "Marylou'nun almna vurdum, şubatõn yirmialtõsõnda, akşam saat altõda, daha doğrusu altõyõ on geçe, çünkü bir saat yirmi dakika sonra trenim kalkõyordu, hatõrlõyorum. Son buluşmamõzdõ, gene bir karar alõyorduk, dinle, başparmağõm onun alnõnõ sõyõrõp geçti, çürütmedi bile, hatta Marylou güldü, ama parmağõm bileğimin üstünden kõrõlmõştõ, iğrenç bir doktor yerleştirdi kemikleri, çok zor qldu, üç ayrõ alçõ, tam yirmiüç saat o sert hastane banklarõnda oturup bekleme, vesaire, son alçõda parmağõmõn ucundan traksiyon çivisi sokmuşlardõ, nisanda alçõyõ çõkarõrlarken o çivi yüzünden kemiğimin iltihaplanmõş olduğu anlaşõldõ, soma iltihap kronikleşmiş dediler, ameliyat oldum, başarõsõz bir ameliyattõ, parmağõm bir ay kadar gene alçõda kaldõ, sonunda uç kõsõmdan küçük bir parça kesip aldõlar." Sargõyõ çözüp gösterdi. Tõrnağõnõn altõnda bir santimlik bir boşluk vardõ.
"Durumum giderek kötüleşiyordu. Camille ile Amy'ye bakmak zorundaydõm. Firestone'da kalõpçõlõk yapõyordum, çok hõzlõ çalõşmam gerekiyordu, kaplanmõş lastikleri sertleştirme işleminden geçirip arabalarõn üstüne koymakla görevliydim, lastikler elli kilo ağõrlõğõndaydõ ve ben sadece sağlam olan elimi kullanabiliyordum, ama bununla kalsa iyi, sakat olan elim hep biryerlere çarpõyordu, sonunda parmağõm ikinci defa kõrõldõ, gene yerine yerleştirildi ve gene iltihaplanõp şişti. Artõk Camille çalõşõyor, ben çocuğa bakõyorum, ne hallere düştüm baksana, ben üç-A kategorisindenim, caz müptelasõ bir Moriarty, herkese alay konusu olan hastalõklõ bir adam, karõsõ parmağõ iyileşsin diye her gün ona penisilin iğnesi yapõyor, adam da kurdeşen döküyor, çünkü penisiline alerjisi var, ama Fleming'in sõvõsõndan ayda altmõşbin ünite almak zorunda, buna ek olarak, alerjiye karşõ koyabilmek için günde dört tane tablet, parmağõnõn ağrõsõna dayanabilmek için de bol miktarda kodeinli aspirin yutmak zorunda, dahasõ, bacağõndaki iltihaplõ kisti bir an önce aldõrmasõ, pazartesi günü sabah altõda kalkõp dişlerini temizletmeye gitmesi, ayak sağlõğõ için hartada iki defa masaya yatmasõ ve her gece öksürük şurubu içmesi gerekiyor, bu arada, yõllar önce kõrõlan ve ameliyata rağmen çökük kalan burnunun verdiği rahatsõzlõk nedeniyle sürekli ağzõndan nefes alõyor ve horluyor. Atõş yaptõğõ elin bir parmağõ yok artõk. New Mexico Devlet Islahevinin gelmiş geçmiş en hõzlõ yetmiş yarda koşucusu. Ama gene de kendimi çok iyi, çok mutlu hissediyorum, hatta hiç hissetmediğim kadar, hayatõ seviyorum, güneşte oynayan o şeker veletleri seviyorum, sen geldin diye havalarda uçuyorum, can dostum Sal, hem biliyorum, her şey yoluna girecek. Yarõn göreceksin onu, benim dünya tatlõsõ kõzõmõ, ah, öyle şeker şey ki, kendi başõna otuz saniye ayakta durabiliyor artõk, on kilo ağõrlõğõnda, yetmişbeş santim boyunda. Geçenlerde onun yüzde otuzbir-noktayirmibeş İngiliz, yüzde yirmiyedibuçuk İrlandalõ, yüzde yirmi-beş Alman, sekiznoktayetmişbeş Hollandalõ, yüzde yedibuçuk İskoç ve yüzde yüz mükemmel olduğuna karar verdim." Kitabõmõ bitirmiş ve yayõncõlara kabul ettirmiş olduğum için yürekten kutladõ beni. "Hayatõ tanõyoruz Sal, yaşlanõyoruz, ikimiz de, yavaş yavaş, olup bitenleri kavramaya başlõyoruz. Hayatõnla ilgili söylediklerini çok iyi anlõvnnõm spnin Võislp.rînp. hp.n savuõ duvmõõsõõmdur zaten, artõk hava-
ündeki kõzõ bulmamn zamamdõr, işallah öyle birine rastlarsõn, onu kendine bağlarsõn, beyniyle de senin olur, benim karõlar olmadõlar, o kadar da uğraştõm halbuki, anasõnõ satayõm." Sabahleyin Camille bizi kapõ dõşarõ etti. Roy Johnson'õ, bizim Denverlõ Roy'u eve bira içmeye çağõrmõştõk. Dean bebekle meşgul olmuş, bulaşõklarõ ve çamaşõrlarõ yõkamõştõ, ama heyecandan her şeyi döküp saçarak. Johnson bizi Mili City'ye, Remi Boncoeur'u bulmaya götürecekti. Camille doktorun muayenehanesinde işi bitince eve döndü ve çilekeş kadõnlarõn kederli bakõşõndan fõrlattõ bize. Bu bezgin kadõna kimsenin hayatõm altüst etmek niyetinde olmadõğõm göstemek istiyordum, merhaba dedim ve elimden geldiğince sõcak davrandõm. Ama o numara yaptõğõma, akõl hocamõn da Dean olduğuna inamyordu, şöyle bir gülümsedi sadece. Soma feci bir şey oldu: Camille yatağõnda hõçkõra hõçkõra ağlarken benim acilen tuvalete gitmem gerekti ve onun odasõndan başka yol yoktu. "Dean!" diye haykõrdõm. "En yakõn bar nerde?" "Bar?" dedi Dean. Aşağõdaki mutfak lavabosunda ellerini yõkõyordu, içmek istediğimi samp şaşõrmõştõ. Durumu anlattõm. "O hep yapar böyle, sen boşver, dal içeri," dedi. Ama ben boşveremedim ve dõşarõ attõm kendimi, Rus tepesindeki bloklarõn çevresinde dört döndüm, fakat maalesef civarda çamaşõrhaneden, temizleyiciden, büfeden ve güzellik salonundan başka yer yoktu, gelip küçük çarpõk evin zilini çaldõm tekrar. Ben hafif bir tebessümle banyoya doğru seğirtirken onlar bağõrõşmaya başlamõşlardõ. Birkaç dakika soma Camille Dean'in eşyalarõm oturma odasõmn döşemesine fõrlatõyordu. O sõrada divanõn arkasõndaki duvarda Galatea DunkePõn boydan yapõlmõş yağlõboya bir resmi gözüme ilişti, önce bir anlam veremedim, ama sonra uyandõm: bu kadõnlar aylardõr erkeklerinin çõlgõnlõklarõndan dem vurarak yalnõzlõklarõnõ ve ezilmişliklerini paylaşõyorlardõ. Birazdan manyakça kõkõrdamalar geldi kulağõma, bebeğin çõğlõklarõna karõşõyordu. Hemen ardõndan Dean'in Groucho Marx'õ hatõrlatan bir telaşla evin içinde dolandõğõm gördüm. Beyaz sargõlõ başparmağõ kocaman ve dimdikti, azgõn dalgalarõn üstünde hareketsiz bir fener gibi. Bozuk menteşeleriyle insanda acõma hissi uyandõran o dev bavul gene çõkmõştõ ortaya, kenarlanndan gene çoraplar ve kirli çamaşõrlar sarkõyordu. Dean eğilmiş, eline ne geçerse içine
tõkõyordu. Sonra başka bir bavul buldu, Amerika'da ondan daha eski bavul göremezdiniz. Deriye benzesin diye desenli kağõtla kaplanmõş, altõna da menteşe gibi birşeyler yapõştõrõlmõştõ. Üstü boydan boya yarõktõ. Dean o kõsma ip bağladõ, sonra gemici torbasõm kaptõ ve onun da içine birşeyler tepti. Ben de kendi çantamõ yerleştirdim. Camille yatakta "Yalancõ! Yalancõ! Yalancõ!" diye bağõrõrken evi terkettik ve en yakõn troleybüs durağõna doğru sürüklenmeye başladõk: bir bavul yõğõnõ, iki adam ve havaya kalkmõş, sargõlõ, kocaman bir başparmak. Bu parmak Dean'in son gelişiminin sembolü oldu. Hiçbir şeye aldõrmõyor, ama ilke olarak her şeyi önemsiyordu, yani eski hamam eski tas: o bu dünyaya aitti ve eli kolu bağlõydõ. Caddenin ortasõnda durdurdu beni. "Artõk öğrendim oğlum, sende virüs var, şehre geldiğinin ertesi günü kõçõmõza tekmeyi yedik. Herhalde merak ediyorsundur, ne yaptõm da bunu hakettim diye, şu korkunç takõntõlarla falan, hi hi hi hi! Bir dakika dur ve bana bak Sal, lütfen." Baktõm. Tişörtü, belinden düşen hõrpani pantalonu ve paçavraya dönmüş ayakkabõlarõyla dikiliyordu karşõmda, traşsõz, saçlarõ darmadağõn ve süpürge gibi, gözleri kanlõ. Sargõlõ parmağõm kalp hizasõnda havada tutuyordu (öyle yapmak zorundaydõ) ve suratõnda o güne kadar gördüğüm en ahmakça sõrõtõş vardõ. Sendeleyerek daireler çiziyor, etrafõ kolaçan ediyordu. "Gözbebeklerim ne algõlõyor? Mavi bir gökyüzü. Vefakar bir dost." Sallandõ, gözlerini kõrpõştõrõp oğuşturdu. "Ve pencereler. Pencerelere dikkat ettin mi hiç? Hadi pencerelerden bahsedelim. Bana surat asan pencereler oldu, gerçekten çõlgõn pencereler. Bazõlarõ ise perdelerini çekmiş, bana göz ediyorlardõ." Gemici torbasõna elini daldõrõp bir kitap çõkardõ, Eugene Sue'nun Paris'in Esrarlarõ adlõ kitabõydõ bu, tişörtünün önünü düzeltip oraya yerleştirdi ve bilgiç bir edayla okumaya başladõ. Köşedeydik. "Sal, sahiden, karşõlaştõğõmõz her şeyi araştõralõm, tamam mõ?" Sonra bir an söylediğini unuttu, etrafa boş gözlerle baktõ. İyi ki gelmiştim, bana ihtiyacõ vardõ. "Camille neden kovdu seni? Ne yapacaksõn?" "Eee?" dedi. "Eee? Eee?" Nereye gideceğimiz ve ne yapacağõmõz konusunda kafa patlattõk. Belli ki kararõ ben verecektim. De-
an, zavallõ Dean, içindeki şeytan hiç bu kadar yõkõlmamõştõ: bir bönlük gelmişti üstüne, parmağõ iltihaplõydõ, Amerika'nõn bir köşesinden öbür köşesine sürüklenerek yaşadõğõ öksüz, serüven dolu hayatõn hõrpalanmõş bavullarõyla sarõlõydõ, perişan olmuş bir kuş gibiydi. "New York'a yürüyelim," dedi, "ve yolda ne bulursak toplayalõm, evet." Paramõ çõkarõp saydõm, ona gösterdim. "Bunlar var," dedim, "seksenüç dolar ve bozukluklar. İstersen New York'a gideriz, oradan da İtalya'ya." "İtalya'ya mõ?" Gözleri parlamõştõ. "İtalya'ya, eveet... Peki ama nasõl, canõm?" Düşündüm. "Elime bir miktar para geçecek. Yayõncõlardan bin dolar alacağõm. Roma'nõn, Paris'in, bütün o yerlerin delidolu kadõnlarõyla tanõşõrõz, kaldõnmlardaki kafelerde otururuz, kerhanelerden çõkmayõz. Neden olmasõn ki?" "Evet, neden olmasõn ki?" Dalga geçmediğimi anlamõştõ, göz ucuyla bana baktõ, ilk defa, çünkü daha önce onun ezikliğinden ötürü böyle seferber olmamõştõm, iddiaya girmeden önce son bir kez kazanma şansõm değerlendirenleri hatõrlatan bir bakõştõ bu, yüzüne muzafferane bir küstahlõk ve şeytanilik yerleşmişti, uzun uzun süzdü beni. Kõzardõm. "Ne var?" dedim. Bunu sorarken kendimi aşağõlõk biri gibi hissettim. Cevap vermedi, aynõ külyutmaz ve küstah ifadeyle gözlerime bakmaya devam etti. Onun geçmişte attõğõ bütün adõmlarõ hatõrlamaya çalõştõm, şimdi bir şeyden kuşku mu duyuyor, duyuyorsa neden duyuyor, diye. Sonra kararlõlõkla tekrarladõm önerimi: "Benimle New York'a gel, param var." Utançtan gözlerim dolmuştu. Dean hâlâ bana bakõyor, ama artõk beni görmüyordu. Belki de o anda arkadaşlõğõmõzõn dönüm noktasõnõ yaşõyorduk, Dean benim onu ve çektiği sõkõntõlarõ önemsediğimi farketmişti, karmakarõşõk ve sancõlõ zihninin biryerlerine oturtmaya çalõşõyordu bunu. İkimizde de bir değişiklik olmuştu. Bende, birkaç yõldõr aynõ yolda yürüdüğüm, beş yaş küçüğüm biri için kaygõlanma şeklinde, onda ise niteliğini ancak sonradan olacaklara göre çözebileceğim bir sõçrama şeklinde. Dean aniden neşelenmişti. Önerimi kabul ettiğini söyledi. "O bakõş neydi öyle?" diye sordum. İçerledi. Kaşlarõnõ çattõ. Nadiren kaşlarõnõ çatardõ. İkimiz de allak
bullak olmuştuk, tedirgindik. Güneşli, güzel bir günde, San Francisco'nun bir tepesinde dikiliyorduk, yolun kenarõna gölgelerimiz düşüyordu. Camille'in evinin yanõndaki apartmamn önünde onbir tane Yunanlõ toplanmõştõ, kadõn erkek, güneşli kaldõrõmda yanyana dizilmeye çalõşõyor, dar sokağa sõrtõm vermiş fotoğraf makineli mütebessim adamdan gözlerini ayõrmõyorlardõ. Kõzlarõndan birinin evliliğini kutlayan bu antik insanlara ağzõmõz açõk bakakaldõk: güneşte gülümseyen, bozulmamõş bir karanlõk neslin yaptõğõ bininci düğün. Hepsi derli toplu giyinmişlerdi ve garip görünüyorlardõ. Dean'le ikimiz Kõbrõs'ta olabilir ve böyle şeyler yaşayabilirdik. Põrõl põrõl havada, başlarõmõzõn üstünde martõlar uçuşuyordu. "Pekala," dedi Dean utangaç ve tatlõ bir sesle, "gidiyor muyuz?" "Evet," dedim. "İtalya'ya." Çantalarõmõzõ toparladõk, Dean sağlam olan eline bavullarõndan birini aldõ, ben de geri kalan eşyalarõ yüklendim, troleybüs durağõna doğru sürüklenmeye başladõk ve batõ gecelerinin bitkin kahramanlarõ olarak, kaldõrõmõn kenarlarõna çarpa çarpa, bacaklarõmõzõn titremesini engelleyemeyerek yokuşun sonuna vardõk.
3
Önce Market Caddesinde bir bara girip hayati kararlar aldõk: birbirimizden hiç ayrõlmayacak, ölünceye kadar dost kalacaktõk. Dean sessiz ve dalgõndõ, babasõna benzettiği yaşlõ ayyaşlara dikmişti gözünü. "Bence Denver'da. Mutlaka bulmalõyõz onu. Eyalet hapishanesinde olabilir, Larimer Caddesindd biryerlerde olabilir. Ama bulunmasõ şart, tamam mõ?" Tamamdõ. O güne kadar yapmadõğõmõz ve ahmaklõk ederek uzak kaldõğõmõz her şeyi yapacaktõk. Kollarõ sõvamadan önce iki gün San Francisco'ya takõlõp kurtlarõmõzõ dökmemiz lazõmdõ. Yolculuğa seyahat acentesinden bir arabayla çõkmalõydõk, payõmõza düşen benzin parasõm öderdik, ucuza gelirdi. Dean Marylou'yu hâlâ sevdiğini itiraf etti, ama artõk ona ihtiyacõ yoktu, New York'ta her şeyi unutacaktõ. Dean spor bir gömlekle ince çizgili takõm elbisesini giymişti. Eş-
yalarõmõzõ on sent karşõlõğõnda bir Greyhound emanetçisine bõrakõp, iki günlük Frisco alemimiz boyunca şoförlüğümüzü yapacak olan » Roy Johnson'la buluşmak üzere harekete geçtik. Roy telefonda öyle söylemişti. Üçüncü Caddeyle Market Caddesinin kesiştiği yerden bizi aldõ. Artõk Frisco'da yaşõyor ve bir mağazada tezgahtar olarak çalõşõyordu, Dorothy adõnda tatlõ bir sarõşõnla evliydi. Dean bana kõzõn burnunun çok uzun olduğunu fõsõldamõştõ, garip ama bu ona sinir olmasõnõn en büyük nedeniydi, halbuki kõzõn burnu hiç de o kadar büyük değildi. Roy Johnson zayõf, esmer, keskin yüz hatlarõ ve başõnõn iki yamndan arkaya atõp durduğu taralõ saçlarõ olan yakõşõklõ bir çocuktu. Son derece içten bir tavõr ve kocaman bir gülümsemeyle karşõladõ bizi. Belli ki karõsõ Dorothy bize şoförlük yapmasõ fikrine karşõ çõkmõştõ, ama Roy evin erkeği rolünü oynamaya kararlõydõ (u-fak bir odada yaşõyorlardõ), nitekim bize verdiği sözü tutmuştu, ne var ki kafasõndaki ikilem yüzünden acõ bir sessizlik içindeydi. De-an'le ikimizi saatlerce Frisco'da gezdirdi ve bir tek laf etmedi, bütün yaptõğõ kõrmõzõ õşõkta geçmek ve iki tekerlek üstünde keskin dönüşler gerçekleştirmekti, onu zorladõğõmõz kaymalarõ ifade ediyordu bu. Yeni karõsõnõn meydan okuyuşu ile Denverlõ eski bilardo takõmõ liderinin meydan okuyuşu arasõnda bocalamaktaydõ. Dean durumdan hoşnuttu, yalmz arabamn kullanõlõş şeklinden rahatsõz olmuştu. Roy'a hiç aldõrmõyor, arkada benimle gevezelik ediyordu. İkinci aşama Mili City'ye gidip Remi Boncoeur'u bulmaktõ. Biraz da tedirginlikle köhne Admiral Freebee'mn artõk körfezde olmadõğõm farkettim ve tabii Remi de kanyonun sondan ikinci kulübesinde değildi. Nefis bir zenci kõz açtõ kapõyõ Remi'nin yerine. Uzun uzun sohbet ettik. Roy Johnson Eugene Sue'nun Paris'in Esrarlarõ adlõ kitabõm okuyarak arabada bekledi. Mili City'ye son bir kez baktõm, kolay kolay kavranamayacak olan geçmişi deşmenin artõk bir anlamõ olmadõğõm biliyordum. Oradan Galatea Dunkel'a gittik, geceyi evinde geçirebilir miyiz diye. Ed yine onu terketmişti, Den-ver'davdõ. Kõzõn onu geri getirmek için hâlâ bir dolap çevirmemiş olduğuna inanmamõz mümkün değildi. Nitekim onu Yukarõ Missi-on'daki dört odalõ izbe dairesinde bulduğumuzda, bir şark halõsõnõn üstünde bağdaş kurmuş oturuyordu ve önüne bir deste iskambil kağõdõ açmõştõ. İyi kõzdõ aslõnda. Ed Dunkel bir süre burada yaşamõş,
sonra da ardõnda gönülsüzlükler, isteksizlikler bõrakarak çekip gitmişti, ev bu gerçeğin hazin izlerini taşõyordu. "Geri dönecek," dedi Galatea. "Bensiz kendine bakamaz o herif." Dean'e ve Roy Johnson'a öfkeli bir bakõş fõrlattõ. "Bu sefer de Tommy Snark'a kandõ. O gelmeden önce son derece mutluydu, para kazamyordu, birlikte gezip tozuyor ve çok iyi vakit geçiriyorduk. Dean, sen bilirsin, ikisi saatlerce banyoda otururlar, Ed küvette, Snarky iskemlede, konuşurlar da konuşurlar, abuk sabuk şeyler." Dean güldü. Yõllarca bu ekibin peygamberi olmuştu, işte şimdi onun tekniğini öğreniyorlardõ. Tommy Snark sakal bõrakmõş ve hüzünlü iri mavi gözleriyle Frisco'ya Ed Dunkel'õ bulmaya gelmişti. Olan şuydu: Denver'da bir talihsizlik sonucu küçük parmağõnõ kaybedip oldukça yüklü miktarda para kaldõrmõştõ (yalan değildi) ve ikisi sebepsiz yere Galatea'yõ atlatõp Maine'e, Snark'in halasõnõn oturduğu anlaşõlan Portland'e gitmeye karar vermişlerdi. O sõralarda ya Denver'davdõlar ya da Portland'e ulaşmõşlardõ. "Tom'un parasõ suyunu çekince Ed geri döner," dedi Galatea, iskambil kağõtlarõna bakarak. "Salak herif, dünyadan haberi yok, hiç olmadõ. Onu sevdiğimi anlasa yeter." Halõnõn üstünde uzun saçlarõ yere değecek şekilde oturmuş fal bakarken, etrafa neşe saçan fotoğraf makinesinin karşõsõndaki Yunanlõlarõn kõzlarõm hatõrlattõ bana. Nihayet ona õsõnmõştõm. Hatta akşam birlikte caz dinlemeye çõkmayõ teklif ettim. Dean'in önce caddenin aşağõsõnda bir yerden Marie adõndaki bir seksenlik sarõşõn arkadaşõm almasõ gerekiyordu. Galatea, Dean ve ben Marie'yi almaya gittik. Marie bir apartmanõn zemin katõnda küçük kõzõyla birtlikte oturuyordu. İte kaka çalõşan döküntü bir arabasõ vardõ, kõzlar marşa basarken Dean'le ben de arabayõ caddede ilerletmeye çabaladõk. Galatea'ya döndük. Herkes bir yer bulup oturdu, yani Marie, Marie'mn kõzõ, Galatea, Roy Johnson ve karõsõ Dorothy: içleri tõka basa doldurularak yapõlmõş koltuklarda beş kanş surat oturan tipler. Ben bir köşede dikiliyordum, Frisco sorunlarõndan uzak olarak. Dean ise, balon gibi başparmağõ göğüs hizasõnda havaya kalkõk, odanõn ortasõnda ayaktaydõ. Kõkõrdayarak "Bak şu işe," diyordu, "yavaş yavaş hepimiz parmaklarõmõzdan oluyoruz, tüh tüh tüh."
1T7
"Dean, neden böyle saçma sapan davranõyorsun?" dedi Galatea. "Camille aradõ. Onu terketmişsin. Bir kõzõn olduğunun farkõnda değil misin?" Tepkisizliğimi bozarak "Dean onu terketmedi, o Dean'i kovdu," dedim. Pis pis baktõlar bana. Dean sõrõttõ. "Böyle bir parmakla ne yapsõn zavallõ?" diye ekledim. Bütün gözler bana çevrilmişti, hele Dorothy Johnson o aşağõlayõcõ bakõşlarõm bir an bile üstümden ayõrmõyordu. Bu, birşeyleri halletmek üzere oluşturulmuş bir halkaydõ ve ortasõnda samk olarak Dean bulunuyordu, yanlõş olan her şeyin sorumlusu oydu. Pencereden dõşarõ, gece õşõltõlarõyla kuşatõlmõş Mission Caddesine baktõm, çõkõp Frisco'nun yüce cazõm dinlemek istiyordum, şehirde daha ikinci gecemdi. "Bence Marylou seni terketmekle akõllõlõk etmiş Dean," dedi Galatea. "Yõllar yõlõ kimseye karşõ sorumluluk göstermedin. Öyle iğrençlikler yaptõn ki sana söyleyecek lafõm yok." Aslõnda mesele buydu. Herkes Dean'e küçümseyen, nefret dolu gözlerle bakõyordu. Dean de ortada, halõnõn üstünde kõkõrdayõp duruyordu. Kalkõp biraz dans etti sonra. Bandajõ gittikçe kirleniyordu ve çözülmeye başlamõştõ. Onun sayõsõz günahlarõndan ötürü kaderin bönü, budalasõ, azizi haline geldiğini anladõm birden. "Senin kendinden ve o kahrolasõ eğlencelerinden başka şeye saygõn yok. Aklõn fikrin apõşaran, kimden para koparabileceğin, kimle gününü gün edebileceğin. îşin bitince bir kenara fõrlatõp atõyorsun insanlarõ. Yalmz bu değil, bir avanaklõk da var sende. Hayatõn ciddi bir şey olduğunun ve insanlarõn salaklõk etmeyip hayattan iyi birşeyler kapmaya çalõştõklarõnõn farkõnda bile değilsin." İşte bu Dean'di: KUTSAL ALIK. "Bu akşam Camille'in içi kan ağlõyor ama seninle barõşmak istediğini sanma sakõn, ilişkinizin bu sefer kesinlikle bittiğini, seni bir daha görmek istemediğini söyledi. Sen de orada durmuş şaklabanlõk yapõyorsun hâlâ, herhalde vicdamn rahat." Bu doğru değildi, ben biliyordum, onlara anlatabilirdim. Fakat bir işe yaramazdõ. Gidip Dean'e sarõlmak ve oradakilere şöyle bir nutuk çekmek istedim: buraya bakõn, hepiniz, bir tek şeyi unutmamanõz gerekiyor, bu adamõn da sorunlarõ var ve hiç şikayet etmiyor, sadece kendisi olmakla hepinize feci güzel saatler geçirtiyor, eğer 178
bu size yetmiyorsa onu idama yollayõn, ki görünüşe bakõlõrsa sizin de niyetiniz bu zaten... Yine de grupta Dean'den çekinmeyen ve onu herkesin önünde gözünü bile kõrpmadan haşlâyabilen tek kişi Galatea Dunkel'dõ. Dean eskiden karanlõkta herkesi etrafõna toplayõp hipnotize edici tuhaf bir sesle konuşur da konuşur, sözleri ve ikna gücüyle kõzlarõ peşinden sürüklermiş. O onbeş onaltõ yaşlarõndayken böyleymiş. Şimdi bütün çömezleri evliydi ve karõlar onu canlandõrmõş olduğu cinsellik ve hayattan ötürü halõnõn üstünde yargõlayõp mahkum ediyorlardõ. Söylenenlere kulak verdim yeniden. "Şimdi SaPla doğuya gidiyorsun," dedi Galatea. "Gideceksin de ne olacak yani? Camille artõk evde oturup bebeğe bakmak zorunda, işi ne olacak peki? Senin yüzünü bile görmek istemiyor, onu suçlamõyorum. Biryerlerde Ed'e rastlarsan söyle geri dönsün, yoksa ona hayatõ zindan ederim." Bir tatsõzlõktõr gidiyordu. O gece en hazin geceydi. Acõklõ bir rüyada yabancõ kõz ve erkek kardeşlerle birlikteymişim gibi hissediyorum kendimi. Soma herkese bir suskunluk çöktü, Dean bir ara kendini savunmak üzere ağzõm açacak oldu ama soma o da sessizleşti. Orta yerde, lambalarõn altõnda, perişan, yenik düşmüş bir budala rolünde dikiliyordu. Sapõtmõş olduğunu belli eden kemikli yüzü tere batmõştõ, damarlarõ dõşarõ fõrlayacakmõş gibi atõyordu. "Evet, evet, evet," deyip duruyordu, içine müthiş şeyler doğuyormuşçasõna, ki bence doğuyordu, emindim bundan, ötekiler ise şüphe ve korku içindeydiler. O bir ASİYDİ. Kutsayan kaynak, kutsayan ruh. Bildiği neydi? Bildiği şeyi bütün gücüyle bana anlatmaya çalõşmõştõ, bu yüzden beni kõskanõyorlardõ, onun yamnda yer almamõ, onu savunmamõ ve bir zamanlar kendilerinin yapmaya çalõştõklarõ şeyi yapmamõ -onun sözlerini içer gibi dinleyip anlamamõ- kõskanõyorlardõ. Bana baktõlar. Bir yabancõydõm ben, bu güzel gecede Batõ Kõyõsõnda ne arõyordum? İrkilip kendime geldim. . "İtalya'ya gidiyoruz," diyerek sõyrõldõm işin içinden. Soma odada annelik hazzõm hatõrlatan garip bir duygusal hava belirdi, çünkü kõzlar Dean'e bir anne üstüne titrediği maceraperest oğluna nasõl bakarsa öyle bakõyorlardõ. Dean acõnacak haldeki başparmağõ ve sezgileri dolayõsõyla bu havaya aşinaydõ, işte bu nedenle tek laf etme179
den, sadece ayak seslerinin duyulduğu o sessizlikte evden çõkabildi, biz zaman konusunda karar verene kadar aşağõda bekleyecekti. Kaldõrõmdaki hayaletin hissettirdiği buydu. Pencereden bakõyordum. Kapõmn önünde tek başõnaydõ, caddeyi kolaçan ediyordu. Acõ, kõsasa kõsas, öğüt, ahlak, keder, hepsi arkasõndaydõ bunlarõn, önünde duran şey ise saf varoluşun darmadağõn ve sarhoş edici sevinci. "Hadi Galatea, hadi Marie, caz dinlemeye gidip unutalõm bunlarõ. Dean bir gün ölecek. Ona ne söyleyebilirsiniz ki?" "Ne kadar çabuk ölürse o kadar iyi olur," dedi Galatea. Odada bulunan hemen herkesle mesafeli konuşuyordu. "Çok güzel," dedim, "ama şu anda hayatta ve bahse girerim şimdi ne yapacağõm merak ediyorsunuz, çünkü o bizim Öğrenmek için yamp tutuştuğumuz sõrrõ biliyor ve bu sõr derin bir yarõk açõyor kafasõnda, eğer tozutursa dert etmeyin, bu sizin suçunuz değil Tanrõ'mn suçu sayõlõr." İtiraz ettiler. Dean'i iyi tanõmadõğõmõ, onun dünyanõn gelmiş geçmiş en alçak, en rezil inşam olduğunu, bunu elbet benim de anlayacağõmõ ve pişman olacağõmõ söylediler. Fikirlerimi böyle şiddetle protesto etmeleri hoşuma gitmişti. Roy Johnson hammlarõ savunmak üzere ayağa kalktõ ve Dean'i herkesten daha iyi tanõdõğõnõ, onun ilginç, hatta komik bir düzenbazdan başka bir şey olmadõğõm öne sürdü. Çõkõp Dean'i buldum, meseleyi konuştuk kõsaca. "Kaygõlanma oğlum, her şey yolunda." Bir yandan göbeğini kaşõyor, bir yandan dudaklarõnõ yalõyordu.
4
Kõzlar aşağõ indi ve büyük gecemiz başladõ. Arabayõ bir kere daha ittik caddede. "Heyt! Gidelim hadi!" diye bağõrdõ Dean. Arka koltuğa atladõk ve madeni sesler eşliğinde Folsam Caddesindeki küçük Harlem'e doğru ilerledik. Yolun öbür tarafõnda borusunu cõrlatan vahşi tenorcuya kulak vererek arabadan indik, õlõk ve çõlgõn geceye daldõk. Tenorcu "Hey-ya! Hey-ya! Hey-ya!" diye gidiyor, dinleyenler "Hadi! Hadi! Hadi!" diye el çõrparak tezahürat yapõyorlardõ. Dean, başparmağõ
180
havada, caddeyi yarõş eder gibi aşmõştõ çoktan. "Üfle oğlum, üfle!" diye çõğlõklar atõyordu. Barõn kapõsõnda cumartesi gecesi kõlõklarõyla göz kamaştõran coşmuş zenciler vardõ. Talaş tozu yüklü salonun ufak platformunda şapkalõ adamlar birbirlerine sokulmuş, çalgõlarõnõ başlann üstünden arkalara doğru üflüyorlardõ. Manyak bir yerdi burasõ, sağda solda bornozlu kadõnlar göze çarpõyordu, delidolu zayõf kadõnlar, fonda da sürekli bir şişe şõngõrtõsõ duyuluyordu. Arka tarafta, işeme seslerinin bize kadar geldiği helalarõn orada bulunan karanlõk koridorda bir alay kadõn ve erkek duvara yaslanmõş şa-rap-spodiodi içiyor, yõldõzlara tükürüyordu. Şarap ve viski. Şapkalõ tenorcu insanõ titreten bir doğaçlamamn doruğundaydõ, tema "Hey-ya!" diye yükselip "Hey-de-le-ya!" şeklinde daha da çõlgõn vuruşlarla alçalõyor, yarõm fõçõlarõm cezalandõrmaktan başka bir şey düşünmeyen kalõn enseli iriyarõ yabani zenciden yediği darbelerin izlerini taşõyan davulun bir gümdürdeyen bir çõnlayan sesiyle bütünleşiyordu. Müziğin kükremeleri sürdü ve tenorcu aldõ götürdü, herkes farkõndaydõ bunun. Dean o azgõn kalabalõğõn içinde kafasõm dikmiş, ileriyi görmeye çalõşõyordu. Salondakiler, vahşi gözlerle çõğlõk çõğlõğa, tenorcuyu devam etmeye zorluyorlardõ. Tenorcu bir.çömeli-yor bir doğruluyordu. Sonra borusuna sarõlõp o taşkõn sesleri bastõran bir haykõrõş koyuverdi. Bir seksenlik sõska bir zenci kadõn uzanõp boruyu tuttu. Tenorcu aletiyle kadõm dürttü: "İÜ İi! İÜ" Kalabalõk dalgalanõyor, herkes avazõ çõktõğõ kadar bağõrõyordu. Galatea ile Marie, ellerinde biralan, kah sallanarak kah zõplayarak oturuyorlardõ sandalyelerinde. Birtakõm zenciler itiş kakõş içeri girmeye çalõşõyor, birbirlerinin üstüne düşecek gibi oluyorlardõ. "Bõrakma oğlum!" diye gürledi bir adam sis düdüğüne benzer sesiyle, soma da ta Sacramento'dan işitilecek bir ah çekti. "Of be!" dedi Dean. Göğsünü, göbeğini oğuşturuyordu, suratõnda ter damlalarõ birikmişti. Davulcu öldürücü sopalanyla önce mahzene ardõndan üst kata ulaşan darbeler indiriyordu davullarõna, güm güm. Çam yarmasõ gibi bir adam platforma atladõ, platform esneyip gõcõrdadõ. "Hey!" Tenorcu bir somaki patlama için nefesini dinlendirirken piyanist kartal pençesi gibi açõlmõş parmaklarõyla piyanonun her tahtasõnõ, her telini titreten akorlar basõyordu. Tenorcu platformdan inip kalabalõğa karõştõ ve çalmaya devam etti. Şapkasõ gözlerinin üstüne
düşmüştü, biri uzamp kaldõrdõ. Tenorcu dönüp ayağõm yere vurdu ve boğuk, kõsõk bir ses çõkardõ borusundan, sonra nefes aldõ ve aletini havaya kaldõrõp salonu zangõrdatan bir nota üfledi. Dean, gözlerini boruya dikmiş, tenorcunun tam önünde duruyor ve el çõrpõyordu, teri tuşlara damlamaktaydõ. Adam bunu farkedince uzun, titreşen, uçuk bir kahkaha attõ borusundan. Herkes gülüyor, sallanõyordu. Sonunda tenorcu en yüksek perdeden çalmaya karar verip çömeldi ve uzun bir do üfledi, dinleyenlerin coşkusu doruğuna çõktõ, çõğlõklar yükseldi, yükseldi, o kadar ki, polislerin barõ basabileceklerini düşündüm. Dean kendinden geçmişti. Tenorcunun gözleri ona takõldõ kaldõ, anlamakla yetinmeyip kaygõ da duyan, daha çok şey anlamak, hatta olmayam anlamak isteyen bir kaçõktõ gördüğü. İkisi düelloya başladõlar. Borudan akla gelebilecek her türlü ses çõkõyordu, kalõplar yoktu artõk, yalmz haykõrõşlar ve ayaklamalar vardõ: "bap"-lar, "bip"ler, "İİİİİ"ler, hatalar, kaldõrõmlarda yankõlanan boru sesleri. Tenorcu her şeyi denedi: yukarõya, aşağõya, yanlara, tepetaklak, yatay, otuz derece... Sonunda pes edip birinin kucağõna düştü. Salon inliyordu. "Evet! Evet! Çaldõ!" Dean mendiliyle yüzünü siliyor-du. Soma tenorcu tekrar platforma çõktõ ve ağõr bir parçaya geçmek için izin istedi, başlarõn üstünden kederli kederli dõşarõ baktõ ve "Kapat Gözlerini"yi söylemeye başladõ. Ortalõk bir anda sakinleşti. Adam paçavraya dönmüş süet bir ceket, mor bir gömlek, patlamõş ayakkabõlar ve ütüsüz bir pantalon giymişti, dünya umurunda değildi. HassePõn zencisiydi sanki. İri kahverengi gözleri hüzün doluydu, şarkõ söylerken uzun, düşünceli aralar veriyordu. İkinci nakaratta heyecanlandõ, mikrofonu kapõp sahneden aşağõ atladõ ve şarkõya orada devam etti. Bazõ notalarõ çõkarõrken eğilip ayakkabõsõnõn burnuna değiyor, soma doğruluyordu. Kendini öyle zorluyordu ki sendeleyip düşecek gibi oluyor ve bir somaki uzun yavaş nota için ancak toparlanõyordu. "Ça-a-al mü-ü-zik!"'Arkaya doğru eğilip yüzünü tavana vermişti, mikrofonu aşağõda tutuyordu. Sallandõ, yana savruldu. Soma öne doğru eğildi, mikrofonla beraber yüzüstü düşecekti sanki. "Dans edebileceğimiz kadar düşsel kõ-õ-õl." Dõşarõya, caddeye dikmişti gözlerini, dudaklarõ birşeyleri küçümserce sine kõvrõktõ, Bil-lie Holiday'in o günlerde moda olan yamuk alaycõ gülüşüydü bu.
"Se-viş-me-ye giderken" - sendeledi - "Aaaş-k ta-ti-li" - tüm dünyayõ hedef alan bir tiksinti ve bezginlikle başõnõ salladõ "Görünür kõlacak onu" - neyi görünür kõlacaktõysa - herkes bekliyordu, o ise yastaydõ "Pe-ka-la". Piyano bir akor bastõ. "Bebeğim, ka-a-pa-a-t o tatlõ küçük gö-z-z-leri-ni yeter." Dudaklarõ titriyordu, bize baktõ, Dean'le ikimize, yüzünde, hey, bu kederli kahverengi dünyada ne yapõyoruz biz, der gibi bir ifade vardõ. Şarkõmn sonuna gelmişti, bitirme aşamasõ için özenli hazõrlõklar yapõlmalõydõ, bu süre içinde dünyanõn öbür ucundaki Garcia'ya bütün mesajlarõnõzõ ardarda oni-ki defa iletebilirdiniz. Kimse için farkeder miydi? Biz burada, insanoğlunun lanetlenmiş sokaklarõnda yaşanan yoksul asi hayatõmn cehennemiyle uğraşõyorduk, o da bunun sarkõşõm söylemişti zaten: "Kapat" -ve tavana doğru haykõrmõştõ, yõldõzlarõn arasõndan ötelere-"Gö-z-z-lerini." Platformdan sendeleyerek indi, düşünceliydi, bir grup oğlanla beraber bir köşeye çekildi, ama onlara bakmõyordu bile. Başõm öne eğdi ve ağladõ. Onun üstüne yoktu. Dean'le ikimiz kalkõp yanõna gittik konuşmak için. Onu dõşarõ arabaya davet ettik. Arabanõn içinde durup dururken bir çõğlõk attõ: "Evet! Eğlence gibisi var mõ? Nereye gidiyoruz?" Dean manyakça kõkõrdayarak koltukta zõplõyordu. "Soma! Soma!" dedi tenor çalan adam. "Çocuğa haber vereyim de Jamson's Nook'a götürsün bizi. Orada da şarkõ söylüyorum. Şarkõ söylemek için yaşarõm ben. "Kapat Gözlerini"yi iki haftadõr söylüyorum ve başka bir şey söylemek istemiyorum. Siz neler yapõyorsunuz bakalõm?" İki gün soma New York'a gidiyoruz dedik. "Vay be! Hiç gitmedim oraya. Baba bir şehirmiş. Ama bulunduğum yerden bir şikayetim yok. Evliyim biliyorsunuz." "Aaa, öyle mi?" dedi Dean bir sigara yakarak. "Peki sevgilin nerde bu akşam?" "Ne demek istiyorsun!" dedi adam göz ucuyla Dean'e bakarak. "Evliyim dedim ya." "Ah, evet, evet," dedi Dean. "Sadece sordum. Belki arkadaşlarõ vardõr. Ya da kõz kardeşleri. Maksat şamata olsun." "Evet, en iyi şeydir şamata, ama hayat her zaman şamata yapõlamayacak kadar hazin," dedi tenorcu gözlerini caddeye dikerek. "Ne boktan iş! Param yok! Ama bu gece umurumda bile değil!"
Biraz daha eğlenelim diye geri döndük. Kõzlar onlarõ ortada bõraktõğõmõz için çok kõzmõşlar ve Jamson's Nook'a kadar yürümüşlerdi. Araba nasõlsa çalõşmayacaktõ. Barda feci bir manzarayla karşõlaştõk: moda dergilerinden fõrlamõş görünen, Hawaii gömlekli, beyaz bir homo gelip çam yarmasõ davulcuya, size katõlabilir miyim, diye sormuştu. Müzisyenler adama şüpheyle bakõyorlardõ. "Çalar mõsõn?" Homo kõrõtarak çalarõm dedi. Bizimkiler birbirlerine bakõp "Al işte!" dediler. Homo davulun başõna oturdu. Hareketli bir parça çalmaya başladõlar, homo yumuşak ve aptal bop dokunuşlarõyla davulun kirişlerine vuruyor, Reich'õn analiz edebileceği bir huşu içinde, kendinden emin, boynunu ileri geri sallõyordu, ki bu çok fazla çay, hafif yiyecekler ve aptalca eğlenceler demekti. Ama dünya umurunda değildi adamõn. Neşeyle boşluğa gülümsüyor, bopun inceliğiyle davullara vurmaya devam ediyordu, çocuklarõn ona kulak vermeksizin çaldõklarõ sis düdüğü gibi sert ve kocaman blues'un ar-kaplamnda bir kõkõrdamaydõ sanki. Kalõn enseli, çam yarmasõ davulcu sõrasõnõ bekliyor, "Ne yapõyor bu adam?" diyordu, "Müzik çal kör olasõ! Ne boktan iş!" Uzaklara baktõ, öfkeliydi. Tenorcunun çocuğu gözüktü az sonra, ufak tefek, gergin tavõrlõ bir zenci, altõnda muhteşem bir Cadillac vardõ. İçeri doluştuk. Çocuk direksiyona sarõldõ ve hiç durmaksõzõn saatte yetmiş mil hõzla Frisco'nun öbür yakasõna uçurdu arabayõ, hem de o trafikte, ama kimsenin dikkatini çekmedi, çok iyi şofördü. Dean kendinden geçmişti. "Şu herife bak! Oturuşuna bak! Bir tek kemiği bile kõpõrdamõyor, yalmz vites değiştiriyor, bu işi yaparken bütün gece konuşabilir de, ama cam isterse, ah arkadaş, yapabileceğim şeyler, yapabileceklerim, keşke, ah, ah, gidelim, hiç durmayalõm, şimdi, evet!" Çocuk bir köşeden kõvrõldõ ve bizi tam Jamson's Nook'un önüne fõrlatõp parketti. O sõrada yanõmõzda bir taksi durdu, içinden ufacõk, sõska, soluk benizli bir zenci vaiz indi, şoföre bir dolar fõrlatarak "Uç!" diye bağõrdõ ve koşturarak klübe girip alt kattaki bara yanaştõ. "Çal, çal, çal!" Sonra üst katõn merdivenlerine atõldõ, az kalsõn yüzüstü kapaklanaçaktõ, ani bir hareketle kapõyõ açtõ, kafasõna bir şey düşmesi ihtimaline karşõ elleri havada caz salonuna daldõ ve o sezon Jamson's Nook'ta garsonluk yapan Lampshade'in üstüne düştü, müzik almõş başõm gidiyordu, kapõda öylece kalakaldõ, "Benim için çal ah-
bap! Çal!" diye haykõrdõ. Adam alto saksafon çalan ufak tefek biriydi, Dean'in tahminlerine bakõlõrsa o da Tom Snark gibi büyükanne-siyle oturuyor ve gündüz uyuyup gece caz yapõyordu, o anda tamk olduğumuz şekilde eğlenceye atõlmadan önce yüzlerce şarkõya eşlik ediyordu. "Carlo Marx bu!" diye bağõrdõ Dean avaz avaz. Evet, oydu: şeritle boynuna asõlmõş altosu, şeytanca bakan boncuk gözleri, küçük çarpõk ayaklarõ ve leylek gibi bacaklarõyla büyükannesinin oğlu. Elinde saksafonu, hoplayõp zõplõyor, ayaklarõm sağa sola savuruyor, gözlerini dinleyicilerden ayõrmõyor (bir düzine masa, gülmekten başka bir şey yapmayan insanlar, on metreye on metrelik alçak tavanlõ bir oda) ve hiç duraksamõyordu. Düşünceleri çok yalõndõ. Sevdiği şey bir nakaratõn aniden ortaya çõkan basit çeşitlemesinin şaşõrtõcõlõğõydõ. "Ta-tup-tader-rara... ta-tup-tader-rara..." diye başlõyor, bunu tekrarlõyor, üstünde oynuyor, saksafonuna gülümsüyor, onu öpüyor ve "Ta-tup-EE-da-de-dera-RAP! Ta-tup-EE-da-de-dera-RAP!" diye devam ediyordu, bunlar hem kendisi için hem dinleyenler için şahane gülme ve anlama anlarõydõ. Çõkardõğõ sesler zil sesi kadar net, yüksek ve pürüzsüzdü; yetmiş santim kadar ötemizden dosdoğru yüzümüze üflüyordu saksafonunu. Dean dalõp gitmiş saksafonun önünde dikiliyor, kafasõnõ iki yana sallõyor, yumruklarõm birbirine vuruyordu, topuklarõnõn üstünde zõplõyordu tüm vücudu, ter içindeydi, hep ter, akõyor, paçavra olmuş gömlek yakasõndan damlayõp ayaklarõnõn dibinde gerçek bir göl oluşturuyordu. Galatea ile Marie de oradaydõ, ancak beş dakika soma farkõna vardõk bunun. Ey Frisco geceleri, kõtamn sonu, şüphenin sonu, bütün aptalca şüpheler, saçmalõklar, budalalõklar, elveda. Lampshade elinde bira tepsisi kükreyerek dolaşõyordu, her hareketinde bir ahenk vardõ, bir ara bir garson kõza seslendiğini duydum: "Hadi bebeğim, bõrak da geçeyim, yol aç, yol aç, Lampshade geliyor, kaç." Ve tepsiyi havaya kaldõrõp kõzõ köşeye savurdu, soma mutfağõn iki tarafa da açõlan kapõsõndan gürültüyle girip aşçõlarla dansetmeye başladõ, geriye döndüğünde terden sõrõlsõklamdõ. Saksafoncu bir köşe masada hareketsiz oturuyordu, önünde elini bile sürmediği içkisi, gözleri çamura saplanmõş gibi boşluğa dikili, elleri iki yanõndan yere kadar sarkmõş, ayaklan dõşarõ fõrlamõş dil gibi kendini bõrakõp yayõlmõş; gövde-
si bezginlik ve efkardan iyice büzüşüp küçülmüş. Kafasõnda ne vardõ? Her akşam yenik düştüğü, ötekilerin kendisini susturmalarõna yol açan adam. Her şey bulut gibi onun etrafõnda dönüyordu. Ve şu büyükannesinin altosu küçük Carlo Marx, sihirli saksafonuyla hoplayõp zõplõyor, maymun dansõ yapõyor, ardarda birbirinden çõlgõn iki-yüz blues parçasõ çalõyor, enerjisinin ya da isteğinin azaldõğõna dair en ufak belirti göstermiyordu. Salon kendinden geçmiş inliyordu. Bir saat sonra Dördüncü Cadde ile Folsom'õn kesiştiği köşede San Fransiscolu altocu Ed Fournier'yle beraber Dean'i bekliyorduk. Bir bardan Roy Johnson'a telefon ediyordu gelip bizi alsõn diye. Ortalõk hareketsizdi, sakin sakin konuşuyorduk. Aniden oldukça garip birinin, kaçõk birinin silueti çarptõ gözümüze. Dean'di bu. Roy Johnson'a barõn adresini verecekmiş, Roy'un bir süre telefonda durmasõnõ istemiş ve adresi almak üzere dõşarõ fõrlamõş. Bunun için beyaz gömlekli bir alay gürültücü tipin içki içtiği uzun barõ paldõr küldür aşõp caddenin ortasõna kadar gitmek ve posta işaretlerine bakmak zorundaydõ. Bardan Groucho Marx gibi yere çömelik olarak çõkmõştõ, ayaklarõ komik bir çabuklukla taşõyordu onu, bir hortlaktõ sanki, balon gibi parmağõm karanlõkta havaya kaldõrmõş, tepesindeki işaretlere baka baka caddenin ortasõndaki göbeğe kadar ilerledi. İşaretler güçbela ayõrdedilebiliyordu. Birkaç tur attõ, başparmağõ yukarõda, vahşi ve tedirgin bir sessizlik içinde, balon gibi parmağõ ve darmadağõn saçlarõyla gökyüzünde koca bir kaz gibi. Karanlõkta döndü, döndü, öbür elini farkõnda olmadan pantalonu-nun içine sokmuştu. Ed Fournier "Gittiğim her yerde yumuşak şeyler çalõyorum, insanlar beğenmediği takdirde elimden gelen bir şey yok. Şu senin arkadaş amma çõlgõn herif yahu, baksana!" dedi. De-an'e baktõk ikimiz de. Etrafta in cin top oynuyordu. Dean sonunda işaretleri gördü ve bara koşturdu tekrar. Dõşarõ çõkan birinin bacaklarõnõn arasõndan geçerek hõzla içeri süzüldü, öyle ki, bardakiler durumu sonradan kavradõlar. Kõsa bir süre sonra aym şen çabuklukla Roy Johnson gözüktü. Dean caddenin karşõ tarafõna seğirtti ve sessizce arabaya bindi. Yine yoldaydõk. "Pekala Roy, karõnla sürtüşmeniz olduğunu biliyorum ama üç dakika gibi bir süre içinde Kõrkaltõ'ya, Geary'e gitmemiz lazõm, yoksa fõrsatõ kaçõrõrõz. Öhö! Evet! (Öhö öhö sesleri) Sabahleyin Sal'la
New York'a gidiyoruz ve bu eğlenmek için son gecemiz, biliyorum seni ilgilendirmiyor ama..." Evet, ilgilendirmiyordu. Roy Johnson karşõlaştõğõ her kõrmõzõ õşõkta geçip bizi kendi saçmalõklarõmõzla birlikte uçurmayõ tercih ediyordu. Gün doğarken evine yatmaya gitti. Dean'le ben de, barda kadeh kadeh içki õsmarlayõp sõrayla hepsini iyi eden ve bir yudum porto şarabõ, bir yudum viski, sonra gene bir yudum porto şarabõ içip "Şarap-spodiodi! Viskinin kötü tadõm ancak bu şarap örtebilir!" diye bağõran Walter adõnda bir zenciyle geceyi sona erdirdik. Bizi bira içmeye evine davet etti. Howard'õn arkalarõndaki izbe apartmanlardan birinde oturuyordu. Karõsõ çoktan uyumuştu. Evdeki tek lamba kadõmn yattõğõ yatağõn üstünden sarkan lambaydõ. Bir iskemleye çõkõp onu oradan sökmek zorunda kaldõk. Dean gözlerini kõrpõştõra kõrpõştõra ampulü gevşetirken kadõn gülümsüyordu. Walter'dan onbeş yaş kadar büyüktü ve dünyamn en tatlõ kadõnõydõ. Uzatma kablosunu yatağõn üstünden geçirdik, kadõn hâlâ gülümsüyordu. Walter'a o vakte kadar nerde olduğunu, saatin kaç olduğunu sormadõ, hiçbir şey sormadõ. Sonunda lambayõ uzatma kablosuyla mutfağa getirerek, biralarõmõzõ içmek ve birbirimize hikayeler anlatmak üzere gösterişsiz masaya yerleştik. Derken şafak söktü. Gitme zamanõ gelmişti. Lambayõ yatak odasõna geri götürüp takmak gerekiyordu. Biz bu garip işlemi tekrarlarken Walter'õn karõsõ gene gülümsedi, üstelik tek bir kelime etmeden. Aydõnlanmaya başlayan caddede yürürken Dean "İşte sana gerçek bir kadõn ahbap. Ne kötü bir söz, ne yakõnma, ne de tavõr değişikliği. Erkeği istediği saatte, istediği kişiyle eve gelebiliyor, mutfakta sohbet edip birasõnõ içebiliyor, istediği zaman kapõyõ çekip gidebiliyor. İşte sana bir erkek, bu da onun kalesi," diyerek Walter'õn evine işaret etti. Yalpalaya yalpalaya ilerliyorduk. Büyük gece sona ermişti. Bir devriye arabasõ birkaç blok boyunca bizi izledi şüpheyle. Üçüncü Caddede bir fõrõndan dumanõ tüten gözlemeler aldõk ve gri renkli bozuk yolda yürüye yürüye yedik. Caddenin aşağõsõna doğru, birbirlerine çarparak ilerleyen, uzun boylu, gözlüklü, şõk bir adam ve kamyon şoförlerinin taktõklarõ şapkalardan takmõş bir zenciyle karşõlaştõk. O sõrada büyük bir kamyon geçti ve zenci heyecanla onu gösterip duygularõm ifade etmeye çalõştõ. Üzün boylu beyaz
adam sinsi sinsi omzunun üstünden bakõp paralarõm saymaya başladõ. "Old Bull Lee bu!" diye kõkõrdadõ Dean. "Paralarõm sayõyor, ne görse endişeleniyor, öteki çocuğun istediği ise kamyonlardan ve bildiği başka şeylerden konuşmak." Bir süre takip ettik onlarõ. Havada uçuşan kutsal çiçekler, caz Amerika' sõnõn şafağõnda gördüğümüz bütün bu yorgun yüzlerdi. Uyumamõz lazõmdõ artõk, Galatea Dunkel'õn evine gitmemiz sözkonusu olamazdõ. Dean babasõyla birlikte Üçüncü Caddede bir otel odasõnda yatõp kalkan Ernest Burke diye bir frenci tanõyordu. Baştan aralarõ iyiymiş ama sonra bozulmuş. Ben bizi odalarõnõn döşemesinde yatõrsõnlar diye ikna edecektim onlarõ. Feciydi. Sabah kahvaltõsõ veren bir yerden telefon etmek zorunda kaldõm. Baba telefonda durumdan şüphelenmiş gibi konuştu. Beni oğlunun ona anlattõklarõndan hatõrladõ sonradan. Otelin lobisinde karşõlandõk. Şaşõrmõştõk. Karanlõk, kasvetli bir Frisco otelilindeydik. Yukarõ çõktõk. Yaşlõ adam bize yatağõn tamamõm sunma nezaketini gösterdi ve "Ben nasõl olsa kalkacaktõm," diyerek kahve yapmak üzere mutfak bölmesine yollandõ. Demiryollarõnda çalõştõğõ günlere dair hikayeler anlatmaya başladõ. Babamõ hatõrlatmõştõ bana. Uyumayõp onun hikayelerini dinledim. Dean ilgilenmedi, dişlerini fõrçaladõktan sonra adamõn her dediğim "Evet, doğru," diye onaylayarak ortalõkta dolaşmayõ tercih etti. Sonunda uyuduk. Sabah Ernest batõ bölgesindeki görevinden döndü ve bizim henüz kalktõğõmõz yatağa attõ kendini. İhtiyar Burke az soma geçkin sevgilisiyle buluşacağõ için süslenmekteydi. Yeşil tüvit bir takõm elbise ve yeşil tüvit bir şapka giymiş, yakasõna da bir çiçek iliştirmişti. "Bu ezik, yaşlõ, romantik Frisco frencilerinin kendilerine ait hüzünlü ama şevk dolu hayatlarõ var," dedim Dean'e tuvalette. "Burada yatmamõzõ kabul etmesi büyük bir incelikti." "Evvet, evvet," dedi Dean. Dinlemiyordu. Seyahat acentesinden bir araba yakalamak üzere fõrladõ hemen. Benim görevim çantalarõmõzõ almaya Galatea Dunkel'a gitmekti. Galatea yere oturmuş fal bakõuyordu gene. "Peki Galatea, hoşçakal. İşallah her şey düzelir." "Ed geri dönünce onu her geCe Jamson's Nook'a götüreceğim,
kurtlarõm döksün diye. Bir işe yarar mõ dersin Sal? Ne yapacağõmõ bilemiyorum." "Kağõtlar ne diyor?" "Sinek asõ ondan uzakta. Yamnda hep kupalar var. Kupa kõzõ bir an bile yakasõm bõrakmõyor. Şu sinek valesini görüyor musun? Dean bu, her zaman ortalõkta." "Bir saate kadar New York'a hareket ediyoruz." "Bir gün Dean yine böyle bir yolculuğa çõkacak ve bir daha geri dönmeyecek." Duş alõp traş olmak için izin istedim, olur dedi. İşimi bitirince onunla vedalaşõp çantalarõ aşağõ indirdim. Ucuza çalõşan Frisco taksilerinden bir tane çağõrdõm. Bunlar her köşede rastlayõp durdurabileceğiniz, hep aynõ yolu izleyen, içlerinde onbeş sent gibi bir para karşõlõğõ başkalarõyla otobüsteymişçesine dipdibe yolculuk edip özel arabadaymõşçasõna konuşabileceğiniz, fõkra anlatabileceğiniz taksilerdi. Frisco'daki son günümüzde Mission Caddesi panayõr yeri gibiydi: oynayan çocuklar, işlerinden evlerine dönen yaygaracõ zenciler, toz toprak, heyecan, Amerika'nõn en canlõ şehrinin võzõldayan, titreşen uğultusu, tepede põrõl põrõl mavi gökyüzü ve geceleri dalgalana dalgalana herkesi acõktõran, daha büyük heyecanlara kõşkõrtan sisli denizin neşesi. Veda etmekten hiç hoşlanmõyordum, topu topu altmõş saat geçirmiştim burada, acayip bir altmõş saat. Manyak De-an'le nefes nefese dünyayõ dolaşõyor, etrafõma bakma fõrsatõm bile yakalayamõyordum. Öğledensonra gene Sacramento yolundaydõk, doğuya gidiyorduk. 5 Araba ince uzun bir ibnenindi. Adam Kansas'a evine gidiyordu. Koyu renk gözlükler takmõştõ ve büyük bir dikkatle kullanõyordu arabayõ. Dean'in deyişiyle bir "ibne Plymouth"taydõk. Pikabõ yoktu ve pek hõz da yapamõyordu. Dean eğilip kulağõma "Kadõnsõ araba!" diye fõsõldadõ. Yol arkadaşlarõmõz, her yerde durmak isteyen ve sürekli uyuyan yarõm turist bir çiftti. İlk durağõmõz Sacramento olacaktõ. Denver yolculuğunun başlangõcõ bile sayõlmazdõ bu. Dean'le yalmz
1SO
başõmõza arka koltuğa oturup sohbete başladõk. "Şu altocu dün akşam aldõ götürdü arkadaş. Bir kere yakaladõ, yakalayõş o yakalayõş, bu kadar uzun süre devam ettirebilenine rastlamamõştõm." Yakalanan neydi merak ediyordum. "Pekala." Güldü Dean. "Bana ölçülemez şeyler soruyorsun. Öhöm! Şimdi şurada bir adam var ve herkes etrafõnda, tamam mõ? Milletin kafasõndakini ortaya çõkarmak onun elinde. İlk nakarata başlõyor, sonra kafasõndaki fikirleri sõralõyor, insanlar, evet, evet, anlõyorlar, sonra kaderine varmak üzere yükseliyor, ona yakõn çalmak zorunda. Birden nakaratõn ortasõnda bir yerde onu yakalõyor, herkes bakõyor, kavrõyor, kulak kesiliyor, adam devam ediyor. Zaman duruyor. O bu boşluğu hayatlarõmõzõn özüyle, neslinin itiraflarõyla, fikirlerin hatõrlanõşõyla dolduruyor. Aletini köprülerin ötesine kadar üflemek, oradan geri dönmek ve bunu âmn ezgisine yönelik, ruhu deşen sonsuz bir duyguyla yapmak zorunda, öyle ki, herkes önemli olan şeyin müziğin ezgisi değil O olduğunu bilsin." Daha fazla devam edemedi, ter içinde kalmõştõ soruma cevap verirken. Soma ben konuşmaya başladõm. Hayatõmda hiç bu kadar konuşmamõştõm. Çocukken arabaya bindiğimde elime bir tõrpan alõp bütün ağaçlarõ, bütün kazõklarõ kesmeyi, bütün tepeleri dilimlemeyi hayal ettiğimi anlattõm. "Evet! Evet!" diye bağõrdõ Dean. "Ben de aym şeyi yapmak isterdim, ama değişik bir tõrpanla. Neden olduğunu açõklayayõm. Batõda uzun yolculuklar yaparken tõrpanõm çok büyük, ölçülemeyecek kadar büyük olmak zorundaydõ, uzaktaki dağlarõn tepelerini dilimlerken kavis yapmasõ lazõmdõ, aym anda hem uzaktaki bir dağa ulaşmasõ hem de yoldaki direklerin, düzenli aralõklõ kazõklarõn uçlarõm kesmesi lazõmdõ. Bu nedenle, ah, sana anlatmalõyõm arkadaş, ŞİMDİ YAKALADIM, buhran günlerinde babam ve Larimer Caddesinden leş gibi kokan gariban bir serseriyle beraber Nebraska'ya sineklik satmaya gitmiştik. Nasõl yaptõk dinle, şu bildiğimiz eski çerçevelerden aldõk, içine boydan boya tel sardõk, kenarlarõ da küçük mavi ve kõrmõzõ kumaş parçalarõyla tutturduk. Üç beş sent kazanacağõz diye binlerce sineklik yaptõk ve bizim yaşlõ serserinin külüstürüne atlayõp Nebraska'yõ çiftlik çiftlik dolaştõk. Tanesini beş sente satõyorduk, alanlarõn çoğu parayõ sadaka olarak veriyordu, iki serseri ve bir çocuk, havada elmalõ turtalar görüyorduk, bi190
zim ihtiyar o vakitler hep "Şükürler olsun ki ben bir serseriyim, serseri, gene serseri," diye şarkõ söylerdi. Bir de şunu dinle şimdi, iki hafta eşek gibi çalõşarak, pinpon topu gibi oradan oraya gidip gelerek, sõcakta itişip kakõşarak o iğrenç uyduruk sineklikleri satmaya çalõştõk. Derken kazancõ bölüşme tartõşmasõ başladõ ve bizimkiler yolun kenarõnda müthiş bir kavga ettiler, sonra da barõşõp şarap aldõlar ve beş gün beş gece durmadan içtiler, ben de bir köşeye sinip ağladõm. Sõfõrõ tükettiğimizde başladõğõmõz yere, Larimer Caddesine dönmüştük. O arada bizim moruk tutuklandõ. Mahkemeye çõkõp hakime yalvarmak zorunda kaldõm. Onun babam olduğunu, annemi hiç taramadõğõmõ söyledim. Sal, daha sekiz yaşõndaydõm ve meraklõ hukukçularõn karşõsõnda son derece olgun konuşmalar yaptõm..." Isõnmõştõk, doğuya gidiyorduk, heyecanlõydõk. "Biraz daha dinle beni," dedim Dean'e, "son düşündüklerimi bir yere vardõrayõm, senin anlattõklarõna parantez açarak. Çocukken babamõn arabasõnõn arka koltuğuna yatõp, kendimi önüne çõkan bütün engelleri aşarak ilerleyen beyaz bir atõn üstünde tasavvur ederdim. Direklerden yana kaçõp kurtulmak, evlerin etrafõm bir solukta dolaşmak, çok geç kalmõşsam üstlerinden atlamak, tepeleri hõzla geride bõrakmak, trafiğin sõkõşõk olduğu meydanlarda aralardan kayõver-mek gibi şeyler hayal ederdim." "Evet! Evet! Evet!" Dean kendinden geçmiş bir halde nefes alõyordu. "Benimkinden tek farkõ şu: ben kendim koşardõm, atõm yoktu. Sen doğulu bir çocuktun ve atlarõ düşlerdin, süprüntü olduğunu ikimizin de bildiği şeyleri, hani şu kitaplarda yazan şeyleri doğru kabul etmeyeceğiz tabii, ama ben belki de daha uçuk olan şizofrenimle arabanõn yamnda koşardõm, yani araba kadar hõzlõ, saatte doksan mile çõktõğõm bile olurdu, ne kadar çalõlõk, çit, çiftlik varsa aşardõm, bazen tepelere tõrmanõr inerdim hatta, hem de hiç vakit kaybetmeden..." İşte bunlarõ konuşuyor ve terliyorduk. Arkada neler olduğunu merak etmeye başlayan öbür yolcularõ tamamen unutmuştuk. Arabayõ kullanan adam bir ara, "Yapmayõn Allahaşkõna, arabayõ sallõyorsunuz," dedi. Gerçekten de sallõyorduk. Bizim ahenkle, hayatlarõmõzõ ruhlarõmõzõn içine sinsice gizlenmiş sayõsõz vahşi meleksi parçacõğõn vardõğõ o boş sarhoşluk noktasõna kadar yaşamaktan ve konuş-
maktan ileri gelen son sevincin yakaladõğõ şey nedeniyle sallanmamõzdan araba da etkileniyordu. "Ah dostum! Ah dostum!" diye inledi Dean. "Ve bu daha başlangõç bile değil! Nihayet birlikte doğuya gidiyoruz, hiç olmamõştõ böyle bir şey, düşün, Denver'õ birlikte keşfedeceğiz, bizim için pek anlam taşõmasa da herkesin ne yaptõğõm göreceğiz, önemli olan yakalanan şeyin ne olduğunu bilmemiz, ZAMANİ bilmemiz, her şeyin gerçekten MÜKEMMEL olduğunu bilmemiz." Kolumu sõmsõkõ kavrayarak, "Şimdi şu öndekilere bak," diye fõsõldadõ, terliyordu. "Kafalarõnda bir alay kaygõ var, milleri sayõyorlar, bu gece nerde uyuyacaklarõnõ, benzin için ne kadar para vermeleri gerektiğini, hava şartlarõnõ, gitmek istedikleri yere nasõl gideceklerini düşünüyorlar. Halbuki nasõl olursa olsun varacaklar oraya, hep varõrlar. Ama kaygõlanmalarõ gerekir, sahte aciliyetler bularak falan zamana ihanet ederler, şüpheci ve şikayet etmeye hazõrdõrlar. Kanõtlanmõş, yerleşmiş bir sõkõntõya kendilerini mahkum etmedikçe huzura kavuşmazlar ve sõkõntõyõ bir kez bulmayagörsünler, ona uyan yüz ifadeleri takõnõrlar, bilirsin ya, mutsuzluk işte, yakalarõm bir türlü kurtaramazlar ondan, üstelik bunun bilincindedirler ve bu yüzden de endişe duyarlar. Dinle, bak şöyle, eee..." Taklit yapmaya başlamõştõ. "Belki de o istasyonda benzin kalmamõştõr. Hem geçenlerde National Petroffious Petroleum News'ta okudum, o cins benzinin içinde çok miktarda O-Oktan cart curt varmõş. Bir kereler birinden duymuştum, yarõ resmi yüksek frekanslõ cart curt da oluyormuş aynca. Ne bileyim, ben pek almak istemiyorum doğrusu... Dinle babam dinle." Ne demek istediğini anlayayõm diye kaburgalarõmõ dürtüyordu şiddetle. Ben de elimden gelen zirzopluğu yapõyordum. Çat, pat, evet, evet, evet. Neler oluyordu arkada? Öndekiler kaşlarõnõ çatmõşlardõ, seyahat bürosunda bizimle karşõlaştõklarõna bin pişmandõlar. Halbuki bunlar daha õsõnma hareketlerimizdi. Sacramento'da homo çaktõrmadan bir otelde oda tuttu ve bizi içki içmeye davet etti. Turistler yatmaya akrabalanna gitmişlerdi. Otelde Dean homodan para sõzdõrabilmek için kitaplarda okuduğu her yolu denedi. Çok acayipti. Homo bu yolculuktan hoşlandõğõm, çünkü bizim gibi genç adamlara zaafõ olduğunu söylerek konuya girdi. Yok yahu, dedik. Kõzlara takõlmõyormuş, yakõn zamana kadar
Friscolu bir adamla ilişkisi varmõş. Kendisi erkek, sevgilisi dişi rolündeymiş o ilişkide. Dean adama işiyle ilgili sorular yağdõrõyor ve onu pür dikkat dinleyerek kafasõnõ sallõyordu. Homo, Dean'in kendisi hakkõndaki fikrim öğrenmekten başka bir şey istemediğini itiraf etti sonunda. Dean de gençliğinde birine tecavüz ettiğini belirterek, ona ne kadar parasõ olduğunu sordu. Ben banyodaydõm. Çõktõğõmda homonun suratõ asõlmõştõ, sanõrõm Dean'den işkillendiği için. Para falan vermedi ve Denverİa ilgili belirsiz vaatlerde bulundu. Cüzdamm yoklayõp parasõm saydõ. Dean hayal kõnklõğma uğrayõp pes etmişti. "Görüyorsun arkadaş, herifin canõnõ sõkmayalõm daha iyi. Böylelerine gizli arzularõnõ gerçekleştirmeyi teklif edeceksin, o zaman paniğe kapõlõyorlar." Ama gene de Plymouth'un sahibini kandõrõp direksiyona geçmeyi başardõ, artõk esaslõ bir yolculuk yapabilirdik. Gün doğarken Sacramento'dan ayrõldõk. Sierralar'daki keskin virajlõ geçitte savrulurken homo ile turistler arka koltukta birbirlerine yapõştõlar. Öğleyin Nevada çölüne vardõk. Kontrol hâlâ bizdeydi. Dean eski neşesine kavuşmuştu. Elinin altõnda bir, yolda da dört yuvarlak şeyin varlõğõm hissetmesi yeterliydi. Old Bull Lee'nin ne kadar kötü araba kullandõğõnõ anlatõyordu göstererek: "Karşõmõzda beliren şunun gibi koca kamyonlarõ bile ayõrdedemezdi, çünkü göremi-yordu, ahbap, kördü." Old Bull Lee'yi taklit ederek gözlerini oğuş-turdu sert sert. "Ben, hop dikkat et Bull, kamyon, derdim, o da, efendim, bir şey mi dedin, derdi. Kamyon! Kamyon!' Ve arabayõ son anda işte böyle dosdoğru kamyonun üstüne sürerdi." Plymouth öbür şeritteki kamyona doğru savurdu, yalpalayõp bir anda kamyonla burun buruna geldik. Kamyon şoförünün yüzü gözlerimizin önünde bembeyaz kesildi. Arkadakiler korkudan nefeslerini tutmuşlar, soğukkanlõlõklarõm korumaya çalõşõyorlardõ, soma ferahladõlar. "İşte böyle, gördün mü, tam böyle, ne kötüydü anla." Ben hiç korkmamõş-tõm, Dean'i tanõyordum çünkü. Arka koltukta oturanlarõn gõkõ çõkmõyordu. Şikayet etmekten çekiniyorlardõ. Şikayet edecek olsalar Dean Tamõ bilir ne yapardõ, düşündükleri buydu. Bizimki çölü geçerken yürek hoplatan manevralarõna devam etti, araba nasõl kullanõlmaz, babasõ o külüstür arabalarõ nasõl kullanõrmõş, iyi şoförler virajlarõ nasõl alõr, kötü şoförler nasõl kalkõş yapar, dönemeçlerin sonun-
da direksiyon nasõl düzeltilir, gibi şeyleri göstererek anlattõ. Sõcak, güneşli bir öğledensonraydõ. Reno, Battle dağõ, Elko ve Nevada yolu boyunca sõralanmõş kasabalar. Akşam karanlõğõnda Salt Lake düzlüklerindeydik. Bu düzlüklerde oluşan serabõn içinde, nerdeyse yüz mil ötede minik minik õşõklar görüyorduk, Salt Lake City'nin õşõklan, iki dizi, yeryüzü kavisinin üstünde ve altõnda, biri net öteki bulanõk. Dean'e, bizi bu dünyada birbirimize bağlayan şevin gözle görülmez olduğunu söyledim ve bunu kamtlamak için de, yüz millik bir alana yayõlmõş olan tuz tepelerinin üstünde kõvnlarak gözden kaybolan telefon direklerinin oluşturduğu uzun sõralara işaret ettim. Kirden kapkara olmuş gevşek bandajõ havaya kalktõ, yüzü aydõnlandõ. "Ah, evet dostum, Tann'ya şükürler olsun, evet, evet!' Birden arabayõ durdurdu ve yõğõldõ kaldõ. Koltuğun kenanna büzülüp uyumaya başlamõştõ. Yüzü sağlam olan eline dayalõydõ, bandajlõ olan eli ise görev icabõ otomatik olarak havada duruyordu. Arka koltuktakiler derin bir oh çektiler. İsyan edercesine fõsõldaştõklanm duyuyordum: "Devam etmesine izin veremeyiz, adam kafadan çatlak, tõmarhaneden yeni çõkmõştõr Allah bilir." Dean'i savunmak için harekete geçtim, arkama dönüp onlara doğru eğildim. "O kafadan çatlak falan değil, birazdan düzelir, araba kullanõşõnõ da dert etmeyin, kimse şoförlükte onun eline su dökemez." Kõz, bastõrõlmõş bir histeriklikle "Dayanamõyorum ben, diye fõsõldadõ. Arkaya oturup gecenin çöle çöküşünü seyrettim keyifle, sonra da Melek Dean'in uyanmasõnõ bekledim. Salt Lake City'nin yanya-na dizilmiş õşõklarõnõn göründüğü bir tepedeydik. Dean, bu hayal dünyada, yõllar önce isimsiz ve pislik içinde doğduğu yerde açtõ gözlerini. "Sal, Sal, bak, burasõ benim doğduğum yer, düşünsene. İnsanlar değişiyor, yõldan yõla, yemek yiyoruz ve her yemekle değişiyoruz. Yaa, bak!" Öyle heyecanlõydõ ki beni ağlattõ. Bu işin sonu nereye varacaktõ acaba? Turistler Denver'a kadar olan yolda arabayõ kendilerinin kullanmasõnda õsrar ettiler. Tamam dedik, derdimiz değildi. Arka koltuğa oturup muhabbete koyulduk. Sabah turistler yorgunluktan ölüyorlardõ. Doğu Colorado çölünde, Craig'te, direksiyona yine De-
an geçti. Hemen hemen bütün gece kağnõ gibi ilerleyerek Utah'ta-ki Strawberry geçidini aşmaya çabalamõş ve bir sürü vakit kaybetmiştik. Turistler ve homo uykuya teslim oldular. Dean, yüz mil ötede, dünyamn damõnda uzanan Berthoud geçidinin azametli duvarlarõna doğru gazladõ. Bulutlarõn arasõnda kocaman bir Cebelitarõk boğazõ çõkmõştõ karşõmõza. Dean ağustos böceği gibi geçti içinden, Tehachapi'de yaptõğõ şekilde, motoru durdurup arabayõ adeta yüzdürerek, herkesi geride bõrakarak, bizzat dağlann belirlediği ahenkli ilerleyişi bozmadan, ta ki o muhteşem ve sõcak Denver düzlüğü tekrar gözlerimizin önüne serilinceye kadar. Yurdundaydõ artõk. Arabadakiler 27. Cadde ile Federal'in köşesinde biz indirirken salakça bir huzur içindeydiler. Eski püskü bavullarõmõz gene kaldõnma yõğõlmõştõ, daha ne yollar katedecektik, ama önemli değildi, çünkü yol hayat demektir. 6 Denver'da uğraşacak yõğõnla şeyimiz vardõ, ama 1947'dekilerden tamamen farklõ seçenekler. Ya hemen seyahat bürosuna gidip bir araba ayarlayacaktõk ya da civarda birkaç gün sürtüp Dean'in babasõm arayacak, o arada da eğlenecektik. İkimiz de pestil gibi ve pistik. Bir restoramn helasõna girdik. İşerken Dean'in yolunu kapamõşõm, bir adõm geri çekilip devam ettim. "Nasõl buldun numaramõ?" "Güzel," dedi Dean lavaboda ellerini yõkarken, "çok iyi numara ama böbreklerine zararlõ, çünkü bunu her yapmanda biraz daha yaşlanõyorsun, ilerde sefil olursun, parklarda oturacağõn günleri düşün, korkunç böbrek ağnlan çekersin." Çok sinirlenmiştim bu sözlere. "Kim yaşlõ? Ben o kadar büyük değilim ki senden!" "Öyle demek istemedim arkadaş!" "Yaa," dedim, "hep yaşõmla ilgili laflar sokuşturuyorsun. Ben o herif gibi kart ibnenin teki değilim. Böbreklerim konusunda vereceğin öğütlere ihtiyacõm yok." Çõkõp restoramn iki kişilik bölmelerinden birine oturduk, garson kõz kõzarmõş biftekli sandviçlerimizi getirirken (Dean her zamanki gibi yiyeceklere yumulmaya hazõrlanõyor-
du tabii) ne kadar kõzdõğõmõ anlasõn diye "Artõk böyle şeyler duymak istemiyorum," dedim. Dean'in gözleri yaşlarla doldu birden, ayağa kalktõ, o sõcacõk yiyecekleri öylece bõrakõp gitti. Ebediyen dönmeyecek gibiydi. Hiç istifimi bozmadõm, tepem atmõştõ ve hõncõmõ almõştõm. Ama o yenmemiş yemeğin görüntüsü, geçen yõllardan daha çok oturdu içime. O laflarõ etmemeliydim... boğazõna çok düşkündür... yemeğini hiç böyle bõrakmazdõ... cehenmemin dibi. Aslõnda Dean'in gösterilerinden biriydi bu, ama neyse. Dean tam beş dakika lokantamn önünde dikildikten sonra içeri girip yerine oturdu. "Eee," dedim, "dõşarda ne yapõyordun öyle yumruklarõn sõkõlõ? Bana sövüp böbreklerim hakkõnda yeni espriler mi düşünüyordun?" Dean sessiz sessiz başõnõ salladõ. "Hayõr oğlum, hayõr, yanõlõyorsun. Öğrenmek istiyorsan söyleyeyim." "Söyle söyle, çekinme." Kafamõ yemekten kaldõrmõyordum. Kendimi hayvan gibi hissediyordum. "Ağlõyordum," dedi Dean. "Yok camm, daha neler! Sen hiç ağlamazsõn ki!" "Öyle mi dersin? Neden ağlamazmõşõm?" "Ağlayacak kadar kõrõlmazsõn da ondan." Söylediklerimin hepsi kendime sapladõğõm bõçaklardõ aslõnda. Kardeşime karşõ içten içe beslediğim duygular açõğa çõkõyordu. Tanrõm, ne iğrenç biriydim! Ruhumun derinliklerinde ne pislikler gizliyordum! Dean kafasõm sallõyordu. "Hayõr oğlum, ağlõyordum." "Devam et, bahse girerim sinirlendiğini göstermek için kalkõp gittin." "İnan bana Sal, lütfen inan, eğer bugüne kadar herhangi bir şeyime inandõysan onun hatõrõna." Doğruyu söylediğini biliyordum ama doğrularla cammõ sõkmak istemiyordum. Başõmõ kaldõrõp ona baktõğõmda sanõrõm o rezil bağõrsaklarõmõn burulmasõndan ağzõm çarpõlmõş haldeydi. İşte o zaman haksõz olduğumu kabul ettim. "Ah Dean, çok özür dilerim, daha önce hiç böyle davranmamõştõm sana, beni biliyorsun, kimseyle sõkõfõkõ olmaya alõşkõn değilim, ne yapacağõma, nasõl hareket edeceğime karar veremiyorum, her şey elimde bir pislik haline geliyor sanki, neyi nereye koyacağõmõ bilemiyorum, lütfen unutalõm bu olayõ." İlahi sahtekar yemeğim ye-
meye koyulmuştu. "Elimde değil! Elimde değil!" dedim ona. "Bu iğrenç dünyadaki hiçbir şey benim suçum değil, anlamõyor musun? Böyle olmasõnõ istemiyorum, olamaz, olmayacak]" "Tamam ahbap, tamam. Ama lütfen şimdi söyleyeceklerimi dikkatle dinle ve bana inan." "Sana inanõyorum, inanmaz olur muyum?" O öğledensonranõn dokunaklõ hikayesiydi bu. Ve akşam benim Oki ailesinin evinde işler sarpa sardõ. Bu Okiler Denver'daki yalnõzlõk günlerimde, yani iki hafta öncesine kadar komşumdular. Anne harika bir kadõndõ, hep kot giyerdi, çocuklarõm ,geçindirebilmek için karlõ dağlarda kömür kamyonlarõ sürerdi. Dört çocuğu vardõ. Kocasõ yõllar önce bir karavanla ülkeyi dolaşõrlarken terketmişti onu. Indiana'dan LA'e kadar olan bütün yolu karavanla katetmişler ve o eşşoleşşek, yaşadõklarõ o güzel anlardan soma, bir pazar günü akşama kadar barlarda kafayõ bulup kahkahalar attõktan ve akşam da gitar çaldõktan soma, birden yerinden kalkõp karanlõk tarlalarõn içinde gözden kaybolmuş ve geri dönmemiş. Çocuklar da anneleri gibi şekerdi. En büyükleri oğlandõ, o yaz dağda kamp yapõyordu. Onun küçüğü, şiir yazan, tarlalardan çiçek toplayan, büyüyünce Hollyvvood'ta aktris olmak isteyen, Janet adõnda, onüçünde bir kõzdõ. Soma ufaklõklar geliyordu: geceleri kamp ateşinin başõndan ayrõlmayan ve daha yarõsõ bile kõzarmamõş olan "pe-tete"sine bakõp bakõp ağlayan küçük Jimmy ve solucanlarõ, kurbağalan, kanatsõz böcekleri, kõsacasõ yerde sürünürken bulduğu her şeyi evcilleştirip isim ve yuva sahibi yapan küçük Lucy. Dört tane köpekleri vardõ. Yeni yeni sokak haline gelen o dar alandaki evlerinde sefil ama mutlu bir hayat sürüyorlardõ, bazen kocasõ kadõm terketti diye, bazen de avluda ateş yakõyorlar diye edepsizleşen komşularõna tahammül ederek. Gece olunca Denver'õn bütün õşõklan aşağõdaki düzlüğe kocaman bir tekerlek gibi yayõlõyordu, çünkü ev dağlann giderek alçaldõ-ğõ ve eski zamanlarda deniz gibi Mississippi'den gelen sakin dalgalarõn somadan Evans, Pike, Longs gibi ada-tepelere dönüşen yusyuvarlak kalõntõlar bõrakmõş olduğu bölgedeydi. Dean oraya gidip de Okileri görünce mestoldu, hele Janet'e bayõldõ, ona sulanma dedim, belki yersiz bir uyanydõ ama neme lazõm. Kadõn baba bir ada-
ma kanlõk etmişti, Dean'den uzak durdu hep, utangaçtõ, De an'i de utangaçlaştõrdõ. Onu kocasõna benzetmişti. "Tõpkõ böyleydi o da. Ah, ah! Çõlgõnõn tekiydi. Sonra anlatõrõm." Sonuç, dağõmk oturma odasõnda bağõrõş çağõrõş yuvarlanan biralar, patõrtõ içinde yenen akşam yemekleri ve cõzõrdayõp duran Mahzun Kovboy radyosu oldu. Terslikler bir kelebek bulutu gibi sökün etti. Kadõn, yani Frankie (herkes böyle çağõrõyordu onu), yõllardõr alacağõm dediği elden düşme arabalardan bir tane alabilecekti en nihayet. Birkaç dolarla iş halloluyordu. Dean arabayõ seçme ve fiyatõm belirleme sorumululuğunu hemen üstlendi, çünkü arabayõ kendisi kullanacak ve eski günlerdeki gibi öğledensonralan okullu kõzlarõ toplayõp dağlara gezmeye götürecekti. Masum Frankiecik her zaman her konuda uyumluydu, ama araba pazarõna gidip de satõcõmn önüne dikilince parasõm kaptõrmaktan korktu. Dean Alameda Bulvarõnõn tozlarõ arasõna çökmüş kafasõnõ yumrukluyordu. "Yüz kağõda daha iyisini alamazsõn]" Onunla bir daha konuşmayacağõm söylüyordu. Suratõ moranncaya kadar küfretti. Alamadõklarõ arabaya atlayõp võnlayacaktõ az kalsõn. "Ah bu keriz Okiler! Ah bu keriz Okiler! Bu kadar da ahmak olunmaz ki! Hiç değişmeyecekler! Harekete geçme âm gelip çattõğõnda işte hep bu felç, bu panik, bu histerik durum! Hiçbir şey onlarõ istedikleri şeyden daha çok korkutamaz. Gene karşõma çõktõ babam\ Hep babaml Hepbabaml" O gece Dean yerinde duramõyordu, bir barda kuzeni Sam Brady'yle buluşacaktõk. Tiril tiril bir gömlek giymişti, yüzü sevinçten parlõyordu. "Şimdi dinle Sal, sana Sam'i anlatacağõm, kuzenim-dir Sam." "Ha, aklõma gelmişken, babam aradõn mõ?" "Bu öğleden soma Jiğgs'in Büfesi'ne uğradõm. Eskiden kara kara düşünerek oturur, birasõm yudumlardõ orada, iyice kafayõ bulduktan soma da tökezleye tökezleye dõşarõ çõkardõ. Bulamadõm. VVind-sor'õn bitişiğindeki eski berber dükkanõna gittim, orada da yoktu. İhtiyar onun müzikli bir demiryolu lokantasõnda çalõştõğõm söyledi. Tasavvur edebiliyor musun? Ama New Englad'ta Boston ve Maine işçisi olarak tünel kazõyor da olabilirmiş. İnanmadõm. Onun gibileri üç kuruş alacağõm diye saçma sapan hikayeler uydurur. Şimdi kulağõm aç ve dinle. Çocukluğumda kuzenim Sam Brady benim gözümde
tam bir kahramandõ. Dağlarda kaçak viski imal ederdi. Bir keresinde avluda kardeşiyle iki saat aralõksõz yumruklaşmõştõ, kadõnlarõn ciyaklamalarõ hâlâ kulaklarõmda. İkimiz aym yatakta yatardõk. Ailede bir tek o bana iyi davranõrdõ. Ve bu akşam yedi yõl aradan soma ilk defa görüşeceğiz, Missouri'den yeni döndü." "Bütün derdin bu mu?" "Tabii, daha ne olsun? Ailede neler olup bittiğini merak ediyorum o kadar. Unutma, benim de bir ailem var. Ve en önemlisi, onun bana çocukluğuma dair unuttuğum şeyleri anlatmasõnõ istiyorum Sal. Hatõrlamak istiyorum, evet, hatõrlamak!" Dean'i hiç bu kadar mutlu ve heyecanlõ görmemiştim. Barda kuzenini beklerken şehir merkezinin özenti tipleriyle, kalpazanlarla falan lak lak etti, yeni gruplar ve olaylar hakkõnda bilgi edindi. Soma Marylou'yu soruşturdu, Marylou bir süredir Denver'daydõ. "Sal, küçükken bu köşeye gelir, sebzeli et yiyebilmek için gazete bayiinden bozuk para Çciõ3r-dõm. Surda dikilen kaba saba herif var ya, o zamanlar cani ruhlu biriydi, habire dövüşürdü, feci kavgalar olurdu bunlar, aldõğõ yaralarõn izlerini bile hatõrlõyorum, ama köşede dikilerek geçirdiği yõllar yavaş yavaş yumuşattõ onu, yola getirdi, şimdi tatlõ, uyumlu, herkese karşõ sabõrlõ bir insan. Köşenin demirbaşõ. Neler oluyor hayatta, değil mi?" Soma Sam geldi: sõrõm gibi, kõvõrcõk saçlõ, elleri çalõşmaktan nasõrlaşmõş, otuzbeş yaşlarõnda bir adam. Dean huşu içinde dikiliyordu Sam'in önünde. "Hayõr," dedi Sam Brady. "Artõk içmiyorum." "Görüyor musun? Görüyor musun?" diye fõsõldadõ Dean kulağõma. "Artõk içmiyor, halbuki bir zamanlar şehrin en sõkõ viskicisiydİ. Şimdi dine vermiş kendini, telefonda söyledi. Gözle onu, insanoğlu nasõl değişiyor anla. Kahramanõm çok garipleşmiş doğrusu!" Sam Brady genç kuzenine kuşkuyla bakõyordu. Bizi takõr tukur giden eski arabasõyla şöyle bir tur atmaya çõkardõ ve Dean'le kurduğu ilişkiyi netleştirdi. "Bana bak Dean, artõk ne sana inanõyorum ne de anlattõklarõna. Bu gece seni görmeye geldim, çünkü ailem için bir kağõt imzalaman gerekiyor. Babamn artõk aramõzda işi yok, bundan böyle onunla hiçbir şey yapmak istemiyoruz, kusura bakma ama seninle de öyle." Dean'e baktõm. Suratõ asõlmõş, kararmõştõ.
"Demek öyle!" Kuzen bizi dolaştõrmaya devam etti, hatta bir ara ikimize de dondurma aldõ. Dean geçmişle ilgili sorular sormaktan vazgeçmemişti, Sam ayrõntõlõ cevaplar veriyordu. Bir an geldi, Dean yine terlemeye başladõ heyecandan. O serseri babasõ nerdey-di kimbilir? Kuzen bizi Federal'de, Alameda Bulvarõnda bir lunaparkõn mahzun õşõklan altõnda indirdi. Ayrõlõrken Dean'le ertesi gün öğleden sonra buluşmak üzere sözleştiler, kağõt imzalama işi için. Dean'e dünyada ona inanan kimse kalmadõ diye duyduğum üzüntüyü dile getirdim. "Ben sana inanõyorum. Bunu unutma. Dünkü dangalaklõğõmõ da bağõşla." "Peki ahbap," dedi Dean. Lunaparkõ dolaştõk: atlõkarõnca, dönmedolap, patlamõş mõsõr, rulet, talaş tozu ve aylak aylak dolaşan kot pantalonlu yüzlerce Denverh genç. Toz, yeryüzünde çalõnan her kederli müzikle birlikte yukarõya, yõldõzlara yükseliyordu. Dean, yõkanmõş dar levisi ve tişörtüyle bir anda sapõna kadar Denverh oluvermişti. Motosikletli çocuklar vardõ etrafta, metal düğmeli ceketler giymişlerdi, kasklõ ve bõyõklõydõlar, çadõrlarõn arkasõndaki örtülerin oralarda, pembe gömlekli, levisli dilberleri sõkõştõrõyorlardõ. Sürüyle Meksikalõ kõz gördük, bir tane de taşbebek, yaklaşõk bir elli boyunda, minnacõk, dünyanõn en güzel, en tatlõ yüzüne sahip. Arkadaşlarõna dönüp "Gomez'i çağõralõm ve bitirelim bu işi," dedi. Dean olduğu yere mõhlanõp kalmõştõ. Gecenin karanlõğõnda kocaman bir bõçak saplanmõştõ yüreğine. "Of, ona aşõk oldum, ona aşõk oldum.;." TJzun bir süre peşinden sürüklendik. Sonunda kõz bir motelin önündeki kulübeden telefon etmek üzere yolun karşõ tarafõna geçti, tabii biz de. Dean rehberi kanştõnyormuş gibi yapmaya başladõ, oysa bütün dikkati kõzda yoğunlaşmõştõ. Onlarla yakõnlõk kurmaya çalõştõm ama beni iplemediler. Birazdan eski bir kamyonla Go-mez geldi, binip gittiler. Dean yolun ortasõnda durup göğsünü tuttu: "Ölüyordum..." "Sana müstahak. Ne diye konuşmadõn onunla?" "Yapamazdõm, yapamadõm..." Birkaç bira alõp Frankie'yi ziyaret etmeye karar verdik. Birlikte plak dinleyebilirdik. Kutu bira dolu çanta elimizde, otostop yaptõk. Küçük Janet, Frankie'nin onüç yaşõndaki kõzõ, dünyanõn en sevimli yaratõğõydõ ve herkesin aklõnõ ba-
şõndan alacak bir kadõn olacaktõ yakõnda. En güzel yeri, Kİeopat-ra'nõn Nil dansõnõ hatõrlatan konuşmalarõ sõrasõnda hep hareket halinde olan, uzun, uçlara doğru incelen duyarlõ parmaklanydõ. Dean odanõn en uzak köşesine oturup kõsõk gözlerle Janet'õ izliyor ve "E-vet, evet, evet," diyordu. Kõz da farketmişti bunu, korunmak için bana sõğõnõyordu. O yazõn daha önceki günlerinde birlikte epey vakit geçirmiş, kitaplar hakkõnda, onun ilgilendiği ufak tefek şeyler hakkõnda uzun uzun sohbet etmiştik.
7 O gece bir şey olmadõ, yattõk uyuduk, ne olduysa ertesi gün oldu. Öğledensonra Dean'le ufak tefek işlerimizi halletmek ve New York'a giden bir araba bulmak için Denver'õn merkezine indik. Akşamüstü tam Frankie'nin evinin yolunu tutmuştuk ki Dean Broad-vvay'in oralarda spor malzemeleri satan bir dükkana daldõ ve tezgahta duran beyzbol topunu kapõp avcõmda zõplatarak dõşan çõktõ. Kimsenin dikkatini çekmemişti, bu tür şeyleri farkeden olmaz. Sõcak bir öğlesonrasõydõ, hava ağõrdõ. Yolda topu birbirimize atarak oyun oynadõk. "Yarõn araba buluruz muhakkak." Bir bayan arkadaşõmdan bir şişe Old Grand-dad burbon şarabõ almõştõm. Frankie'lerde ondan içmeye başladõk. Arkadaki mõsõr tarlasõnõn ilerisinde bir evde, Dean'in daha ilk günden gözüne kestirdiği bir kõz oturuyordu. Başõmõz derde girmek üzereydi. Pencereye taş ata ata kõzõ korkutmuştu. Dağõmk oturma odasõnda, köpekler, oraya buraya atõlmõş oyuncaklar ve efkarlõ konuşmalar eşliğinde burbonumuzu içerken Dean kalkõp kalkõp mutfağõn bahçeye açõlan kapõsõndan dõşarõ çõkõyor, koşarak mõsõr tarlasõnõ geçiyor ve taş atõp õslõk çaldõktan sonra geri dönüyordu. Bir keresinde Janet de arkasõndan gitti gözetlemeye. Ve Dean yüzünün rengi atmõş bir halde geri geldi. "Başõm belada. Kõzõn annesi tüfekle peşime düştü, yamnda da liseli çocuklardan bir çete var, yakalayõp dövecekler beni." "Nasõl yani? Nerdeler?" "Tarlanõn öbür tarafõnda." Dean zilzurna sarhoştu, takmõyordu. Beraber dõşarõ çõkõp ayõşõğõnda mõsõr tarlasõnõ geçtik. Karanlõk tozlu
yolda kümelenmiş birileri vardõ. "İşte geliyorlar!" dediklerini duydum. "Durun bir dakika!" dedim. "Mesele nedir, lütfen söyler misiniz?" Anne, omzunda koca bir tüfek, arkada pusuya yatmõştõ. "Şu ahlaksõz arkadaşõn rahat vermiyor bize. Yeter artõk. Ben işime kanun adamlarõm karõştõrmam. Eğer bir daha gelirse kendi ellerimle geberteceğim onu." Liseliler yumruklarõm sõkõp halka olmuşlardõ. Ben de hiçbir şeye aldõrmayacak kadar sarhoştum, ama gene de milletin sinirini yatõştõrmaya çalõştõm. "Bir daha yapmayacak. Kontrol edeceğim. O benim kardeşim, sözümü dinler. Lütfen silahõnõzõ indirin," dedim. Kadõn karanlõğõn içinden keskin ve acõmasõz bir sesle, "Kocamõ peşine salacağõm, hele eve dönsün," dedi. "Buna gerek olmayacak, çünkü artõk rahatsõz edilmeyeceksiniz, tamam mõ? Şimdi sakin olun." Dean arkamda dişlerinin arasõndan küfürler yağdõrmaktaydõ. Kõz yatak odasõnõn penceresinden aşağõyõ dikizliyordu. Buradakileri daha önceden tanõyordum, sözüme güvenirlerdi, hiç olmazsa biraz sakinleşecek kadar. Dean'in koluna girdim. Ayõşõğõ altõndaki mõsõr dizilerinin arasõndan yola koyulduk. "Heyt!" diye bağõrdõ Dean. "Bu gece küfelik olacağõm!" Frankie'yle çocuklarõn yamna döndük. Dean Janet'm koyduğu bir plağõ dinlerken sapõttõ ve plağõ alõp dizinin üstünde kõrdõ. Güneyli orman köylülerinin bir sarkõşõydõ çalan. Evde Dizzy Gillespie'nin ilk yõllarõnda davulcu Max West'le birlikte yaptõğõ "Congo Blues" diye bir parçamn plağõ vardõ. Ben hediye getirmiştim. Dean'in favorisiydi. Janet ağlarken kulağõna eğilip, git bu plağõ Dean'in kafasõnda kõr, dedim. Dediğimi yaptõ. Dean'in ağzõ açõk kalmõştõ, her şeyin bilincindeydi aslõnda. Katõla katõla güldük. Ters giden bir şey yoktu. Sonra Frankie çõkõp yoldaki barlarda bira içmeyi önerdi. "Gidelim!" diye bağõrdõ Dean. "Sana salõ günü gösterdiğim arabayõ almõş olsaydõn taban tepmezdik şimdi, gerzek karõ!" "O lanet arabayõ beğenmemiştim!" diye haykõrdõ Frankie. Çocuklar ağlamaya başladõ. Ve o çõlgõn kahverengi salona pervane bulutu gibi yoğun bir sonsuzluk çöktü, acõklõ duvar kağõtlarõm, pembe lambayõ, coşkulu yüzleri sardõ. Jimmycik dehşete kapõlmõştõ, uyusun
diye divana yatõrdõm, köpeği de yanõna bağladõm. Frankie o kafayte taksi çağõrdõ. Sus pus oturmuş beklerken, sözünü ettiğim bayan arkadaşõm telefon etti. Benim cüretkar eylemlerime sinir olan orta yaşl: bir kuzeni vardõ. O gün öğledensonra, bir süredir Mexico City'de bulunan Old Bull Lee'ye bir mektup yazmõş ve Dean'le maceralarõmõzõ, Denver'da hangi şartlar altõnda kaldõğõmõzõ anlatmõştõm. Şöyle diyordum: "Bana viski, para ve nefis yemekler sağlayan bir bayan arkadaşõm var." Ve aptallõk edip mektubu, bir kõzarmõş tavuk ziyafetinin üstüne, orta yaşlõ kuzene vermiştim postalasõn diye. Acõr okumuş ve benim ikiyüzlünün teki olduğumu kanõtlamak için arkadaşõma göstermiş. Kadõncağõz telefonda hõçkõra hõçkõra ağlõyor, beni bir daha görmek istemediğini söylüyordu. Soma telefonu muzaffer kuzen aldõ ve alçak herif falan diye küfretmeye başladõ. Dõşarda taksi korna çalõyor, içerde çocuklar ağlõyor, köpekler havlõyor ve Dean Frankie'yle dansediyordu. Ben de telefonda ana avrat düz gidiyordum. Sarhoş azgõnlõğõyla hepinizin cehenneme kadar yolu vaõ deyip telefonu kapadõm ve iyice kafayõ bulmak için sokağa attõm kendimi. Şehir dõşõnda bir bar bulup durduk. Taksiden inerken birbirimizin üstüne yõkõlõyorduk. Tepelerin yakõmnda, orman köylülerinin geldiği bir bardõ burasõ. İçeri girip biralarõmõzõ õsmarladõk. Biõ tersliktir gidiyordu. Barda ne yaptõğõnõ bilmeyen spastik bir heri] aniden Dean'e sarõlõp inlemeye başladõ. Bizimkinin terleyip acayipleşme saati gelmişti tabii, bu dayamlmaz keşmekeşi biraz daha tõrmandõrmak istercesine, garajla cadde arasõna parkedilmiş arabalardan birine atlayõp şehir merkezine indi. Ve döndüğünde altõnda daha yeni, daha iyi bir araba vardõ. Bir ara bardan dõşarõ baktõm. Ne görsem beğenirsiniz? Birileri devriye arabalarõmn õşõklarõ altõnda gezinerek polislerle araba hõrsõzlõğõm konuşmuyor mu! "Şehrin heõ yerinde araba çalõnõyor!" diyordu bir aynasõz. Dean tam arkasõnday-dõ ve "Ah, evet, evet," diyerek lafa kanşõyordu. Polisler kontrollerini sürdürmek üzere aynldõlar. Dean bara girdi ve o spastik delikanlõya sarõlõp sallanmaya başladõ. Çocuk o gün evlenmiş ve nikahtan sonra kendini içmeye vermişti, gelin biryerlerde onu bekliyordu. "Bu herif dünyanõn en baba herifi!" diye bağõrõyordu Dean. "Sal, Frankie, bu sefer çõkõp sahiden güzel bir araba bulacağõm, hep beraber gideceğiz, Tony (spastik aziz) de gelecek, dağlarda muhte-
şem bir yolculuk yapacağõz." Dõşarõ fõrlamõştõ bile. O sõrada bir polis içeri daldõ ve şehir merkezinde çalõnmõş olan arabamn yol kenarõnda durmakta olduğunu bildirdi. Ortalõk karõşmõştõ. Her kafadan bir ses çõkõyordu. Pencereden Dean'in en yakõn arabaya atlayõp gazladõğõnõ gördüm. Milletin ruhu bile duymamõştõ. Birkaç dakika sonra bambaşka bir arabayla geri döndü, bu seferki üstü açõlan gõcõr gõcõr bir spor arabaydõ. "Bu bir harika!" diye fõsõldadõ kulağõma. "Deminki çok ses yapõyordu, kavşakta bõrakõverdim, sonra bir çiflik evinin önünde bunu buldum parkedilmiş olarak. Denver'da bir tur attõm. Hadi oğlum, gidiyoruz." Denver'da geçen yõllarõnõn acõlõğõ ve uçukluğu, içinden hançer gibi fõrlayõp her şeyi mahvediyordu. Suratõ ekşi, kõzarõk ve terliydi. "Benim çalõntõ arabalarla işim yok." "Bak sen! Hadi ahbap! Tony gelecek, değil mi benim gõrgõr Tonyciğim?" Zayõf nahif, siyah saçlõ, ilahi gözlü, ağlayõp zõrlayan Tonycik Dean'e yaslanmõş, inliyor da inliyordu. Sonra birden kendini kötü hissetti ve anlaşõlmaz bir içgüdüyle geri çekildi. Dean'den korkmuştu. Ellerini havaya kaldõrõp allak bullak bir suratla uzaklaştõ. Dean başõm eğdi, terliyordu gene. Koşarak barõ terketti ve arabaya binip gitti. Frankie'yle kapõdan bir taksi bulup evin yolunu tuttuk. Yazõn ilk aylarõnda gecelerce şarkõ söyleyerek, iç çekerek, yõldõzlan sayarak, yüreğimdeki kam damla damla sõcak asfalta akõtarak yürüdüğüm sonsuzca karanlõk Alameda Bulvarõnda ilerlerken aniden arkamõzda o üstü açõk spor arabayla Dean belirdi ve korna çalarak, çõğlõklar atarak bizi sõkõştõrmaya başladõ. Taksi şoförünün yüzü bembeyaz kesilmişti. "Bir arkadaşõm," dedim. Dean çoktan sõkõlmõş ve doksan mil hõzla, ardõnda hayal gibi bir toz bulutu bõrakarak ileri fõrlamõştõ. Frankie'lerin sokağõna saptõ ve evin önünde durdu. Biz taksiden inmiş şoföre parasõm verirken nedense tekrar harekete geçti ve bir u dönüş yaparak şehre yöneldi. Birkaç dakika sonra karanlõk avluda tedirgin tedirgin beklerken bambaşka bir arabayla, iki kapõlõ bir otomobille geri döndüğünü gördük. Tozu dumana katarak evin önünde durdu, yalpalayarak indi, kapõdan girdi, doğruca yatak odasõna gitti ve kendini yatağa attõ ölü gibi. Kapõnõn önünde çalõntõ bir arabayla kalakalmõştõk.
Onu uyandõrmak zorundaydõm, arabayõ götürüp uzaklara bir yere bõrakmak istemiş ama çalõştõramamõştõm. Yataktan sendeleyerek kalktõ, üstünde bir don vardõ sadece. Biz arabaya binerken çocuklar pencereye üşüşmüş kõkõrdaşõyorlardõ. Yolun sonundaki sert yoncalarõn üstünde sõçraya sõçraya ilerledik, derken araba gitmez oldu ve eski değirmenin yanõndaki yaşlõ kavak ağacõmn altõnda durdu. "Buraya kadar," dedi Dean basitçe. Dõşarõ çõktõ, mõsõr tarlasõndan eve kadar olan yaklaşõk yarõm millik yolu ayõşõğõnda donuyla yürüdü ve eve varõr varmaz yattõ. Her şey altüst olmuştu: Denver, bayan arkadaşõm, arabalar, çocuklar, zavallõ Frankie, her tarafõna bira kutularõ saçõlmõş oturma odasõ. Uyumaya çalõştõm. Bir süre bir cõrcõrböce-ği yüzünden uyuyamadõm. Batõmn bu bölümünde geceleyin yõldõzlar Wyoming'te gördüklerim gibiydiler. Maytap kadar iri ve Büyük Ayõ'nõn sapõnda dolaşarak atalarõnõn korusunu arayan Dharma Prensi kadar yalnõz. Gecenin içinde ağõr ağõr yuvarlanmaktaydõlar. Gün-doğumundan epey önce, Batõ Kansas'a doğru uzanan boz renkli boşlukta kocaman bir kõrmõzõlõk belirdi ve kuşlar Denver'õn üstünde titrek sesle şarkõlarõm söylemeye başladõlar. 8 Sabahleyin mide bulandõrõcõ şeyler oldu. Önce Dean arabamn bizi doğuya götürüp götüremeyeceğini anlamak için mõsõr tarlasõna gitti. İtiraz ettim ama dinlemedi. Döndüğünde yüzü kireç gibiydi. "Arkadaşlar, araba bir dedektifinmiş ve işin kötüsü, hani beşyüz araba çalmõştõm ya, o yõldan beri parmak izlerim var ellerinde. Arabalarõ ne yaptõğõmõ gördünüz, binip geziyorum o kadar. Hemen gitmem lazõm! Sal, şu anda tabanlarõ yağlamazsak hapsi boyladõğõmõzõn resmidir!" "Haklõsõn," dedim. Müthiş bir el çabukluğuyla eşyalarõmõzõ topladõk ve yakalarõmõzõ ilikleyemeden, gömleklerimizi pantalonlarõmõ-zõn içine sokamadan sevimli küçük ailemizle vedalaşõp kimsenin bizi tanõmayacağõ sokağa yöneldik. Janet bizi ya da beni, her neyse, bir daha göremeyeceği için ağlõyordu. Frankie oldukça nazikti, onu öptüm, özür diledim.
"Kaçõğõn teki bu," dedi. "Kocam gibi. Aynõsõ. İşallah Mickeyciğim büyüyünce böyle olmaz, gerçi hepsinin gidişatõ onu hatõrlatõyor ama..." Minik Lucy'yle de vedalaştõm, elinde bir hamamböceğiyle uğurladõ bizi. Jimmy uyuyordu. Bütün bunlar birkaç saniye içinde oldu, tatlõ bir pazar şafağõnda. Ve tam yerleştiremediğimiz çantalarõmõzla yola koyulduk. Koşuyorduk. Dönemeçlerde bir devriye arabasõna enseleneceğiz diye yüreğimiz ağzõmõza geliyordu. "Çifteli kadõn bizi bir tamrsa ayvayõ yeriz," dedi Dean. "Bir taksi bulmamõz lazõm. O zaman emniyette oluruz." Telefon etmek için bir çiftçi ailesini uyandõrmak üzereydik ki köpekleri bizi uzaklaştõrdõ. Tehlike her geçen dakika artõyordu. Erken kalkan bir köylü harap olmuş iki kapõlõ otomobili bulacaktõ. Sonunda canayakõn, yaşlõ bir hanõm evinden telefon etmemize izin verdi. Denver'õn merkezinden bir taksi çağõrdõk, gelmedi. Sağa sola savrularak yolumuza devam ettik. Derken sabahõn ilk trafiği başladõ. Her araba polis arabasõna benziyordu. Ve sonra birdenbire gerçek bir devriye arabasõyla karşõlaştõk. Hayatõmõn sonu gelmişti, biliyordum böyle olacağõm. Demir parmaklõklarõn, demirden üzüntülerin eli kulağõndaydõ. Fakat polislerin sandõğõmõz araba çağõrdõğõmõz taksiymiş meğer. Doğuya tüyebilirdik artõk. Seyahat bürosunda, tek başõmõza 47 model bir Cadillac limuzin-le Chicago'ya gitmek gibi olağanüstü bir fõrsat yakaladõk. Arabanõn sahibi ailesiyle birlikte Meksika'dan geliyordu. Yorulunca hepsini trene bindirmişti. O da binecekti. Tek istediği kimliğimizi bilmek ve arabamn gideceği yere ulaştõğõm görmekti. Kağõtlarõm onu bir terslik çõkmayacağõna ikna etti sanõrõm. Adama "Merak etmeyin," Dean'e de "Bu işi bari bok etme, tamam mõ?" dedim. Dean arabaya kavuşmak için sabõrsõzlanõyordu. Bir saat beklemek zorundaydõk. Bir kilisenin yamna, çimenlerin üstüne uzandõk. Burasõ 1947'de Ri-ta Bettencourt'u evinde ziyaret ettikten sonra dilenen berduşlara rastladõğõm ve bitap düşmüş vaziyette yüzüm öğlesonrasõ kuşlarõna dönük uyuyakaldõğõm yerdi. Yakõnlardan org sesi geliyordu. Dean şehirde dolaşmaktaydõ. Büfede çalõşan bir garson kõzla tamşmõş ve öğledensonra Cadillac'la gezmek üzere sözleşmişti. Bir sürü haberle geri döndü. Kendimi daha iyi hissediyordum artõk. Kalktõm, kalk-
maz olaydõm, yeni aksilikler bekliyormuş bizi meğer. Cadillac gelir gelmez Dean atlayõp "benzin almaya" gitti. Seyahat bürosundaki adam bana bakõp "Ne zaman döner? Yolcular hazõr," dedi ve bavullarõyla banklarda bekleyen, doğudaki bir Cizvit okulunda öğrenci iki İrlandalõ çocuğu gösterdi. "Benzin almaya gitti, hemen döner," dedim. Köşeye kadar inip Dean'in garson kõzla buluşmasõnõ seyrettim. Kõz oteldeki odasõnda üstünü değiştiriyordu, dikildiğim yerden görebiliyordum, aynanõn önünde makyajõm tazeliyor, ipek çoraplarõm düzeltiyordu. Birden onlara birlikte gezmek istedim. Kõz koşarak dõşarõ çõkõp Cadillac'a atladõ. Ben de seyahat bürosunun sahibinin ve yolcularõn tedirgin o\malarõna fõrsat vermemek için geri döndüm. Kapõda Cleveland'õ geçmekte olan Cadillac'in bulamk görüntüsünü seçtim. Dean tişört giymişti, neşeliydi, ellerim indirip kaldõrõyordu, direksiyona doğru eğilmişti. O birşeyler anlatõyor, kõz da hüzünlü ve gururlu bir edayla öyle oturuyordu. Bir park yerine girdiler, güpegündüz, tuğla duvarõn yanõnda durdular (burasõ Dean'in eskiden çalõşmõş olduğu park yeriydi) ve Dean kõzõ becerdi, daha doğrusu sonradan öyle söyledi, bununla da kalmamõş, onu cuma günü parasõm alõr almaz otobüsle arkamõzdan doğuya gelip bizi New York'ta lan MacArthur'un Lexington Bulvarõndaki dairesinde bulmaya razõ etmiş. Kõz hiç nazlanmamõş tabii. Adõ Beverly'ymiş. Yarõm saat sonra Dean bizi almaya seyahat bürosuna döndü, Beverly'yi öpücükler ve vaatlerle oteline emanet etmiş olarak. Brodvvay Sam'lerinden olan patron "Tam vaktinde geldiniz! Az kalsõn Cadillac'õ alõp toz olduğunuzu düşünecektim," dedi. "Bu benim sorumluluğum, merak etmeyin," dedim, çünkü Dean'in kaçõklõğõ hemen farkediliyordu. Gene iş adamõ havasõna bürünmüştü, Cizvit çocuklarõn eşyalanm yerleştirmelerine yardõm ediyordu. Onlar arabaya tam binemeden, ben de Denver'a doğru dürüst veda edemeden motor dev bir kuşun gücüyle homurdandõ. Den-ver'dan iki mil sonra hõz göstergesi bozuldu, çünkü Dean saatte 110 mili aşmõştõ. "Madem artõk hõz göstergesi yok, ne kadar hõzlõ gittiğimizi bilemeyeceğiz. Chicago'ya varõnca saate bakar anlarõz." Bana hõzõmõz yetmiş bile değil geliyordu, ama o dümdüz Greeley otobamnda ara-
balar ölü sinek gibi düşüp arkamõzda kalõyordu. "Sal, kuzeydoğuya yönelmiş olmamõzõn nedeni şu: Ed WalPun Sterling'teki çiftliğine mutlaka uğramalõyõz. Onunla tanõşmam, çiftliğini görmem lazõm. Bu alet çok iyi gidiyor, zaman sorunumuz olmaz herhalde, bence adamõn treninden önce Chicago'ya varõrõz." Aklõm yatmõştõ, tamam dedim. Birazdan yağmur indirdi ama Dean yavaşlamadõ. Araba gerçekten harikaydõ, eski tip limuzinlerin sonuncusu, siyah, upuzun, lastikleri beyaz jantlõ, camlan muhtemelen kurşun geçirmez. St. Bona-venturalõ Cizvit çocuklar arkada oturuyorlardõ, şen şakrak, hõzõmõzdan habersiz. Konuşmak istediler ama Dean tek kelime etmedi, tişörtünü çõkardõ ve arabayõ kullanmaya üstü çõplak devam etti. "Of, şu Beverly çok tatlõ kõz! New York'ta buluşacağõz, ben boşanma kağõtlarõmõ alõr almaz da evleneceğiz. Her şey yoluna girdi Sal, kurtulduk, evet!" Denver'dan uzaklaştõkça kendimi daha iyi hissediyordum ve epey hõzlõ oluyordu bu. Bir kavşaktan içeri saptõk. Hava ka-rararõyordu. Girdiğimiz toprak yol bizi kasvetli Doğu Colorado düzlüklerinden geçirip Coyote Nowhere'in ortasõna, Ed WalPun çiftliğine götürecekti. Yağmur hâlâ yağõyordu, yol çamurlu ve kaygandõ. Dean hõzõ yetmişe düşürmüştü. Ona daha da yavaşlamamõz gerektiğini söyledim, kayõp bir yere çarpabilirdik. "Merak etme ahbap, beni bilirsin," dedi. "Bu sefer hayõr," dedim. "Gerçekten çok hõzlõ gidiyorsun." Kaygan çamurun üstünde uçuşa geçmişti. Tam ben bunu söylerken yolun ortasõnda kendiliğinden sola döndük. Dean direksiyona yapõştõ ama arabanõn savrulmasõnõ engelleyemedi. "Kendinizi kollayõn," dedi gamsõz bir tavõrla. Meleğiyle güreşmişti ama arkamõz hendekte, önümüz yolda kalakalmõştõk. Etrafa bir sessizlik çökmüştü aniden. Rüzgarõn uğuldadõğõm duyuyorduk. Vahşi bir çayõrõn ortasõndaydõk. Yolun yarõm mil kadar ilerisinde bir çiftlik evi vardõ. Ter içindeydim, sinirden elim ayağõm titriyordu, Dean beni de bezdirmişti artõk. Gõk demeden inip yağmurda çiftlik evine yardõm istemeye gitti. Üstünde bir ceket vardõ sadece. Arkadan çocuklar "Kardeşin mi?" diye sordular. "Altõnda araba olunca şeytan kesiliyor ha? Hem anlattõklarõna bakõlõrsa kadõnlarla da düşüp kalkõyor!" "Biraz delidir," dedim, "Kardeşim olduğu da doğru." Dean'in
çiftçiyle birlikte traktöre binmiş geldiğini gördüm. Arabaya zincir bağladõlar ve çiftçi bizi hendekten çõkardõ. Cadillac kahverengileş-miş, ön çamurluğu tamamen göçmüştü. Çiftçi beş dolarõmõzõ aldõ. Kõzlarõ yağmurun altõnda bizi izliyorlardõ. En güzel ve en utangaç olanlarõ tarlanõn en uzak köşesine gizlenmişti. Aslõnda iyi de etmişti, çünkü hiç şüphesiz Dean'in de benim de hayatõmõzda gördüğümüz en güzel kõzdõ. Onaltõ yaşõnda kadardõ. Yaban güllerini hatõrlatan pürüzsüz bir cildi, masmavi gözleri ve şahane saçlarõ vardõ. Vahşi bir ceylanõn çevikliğini ve alçakgönüllülüğünü taşõyor, ona her ba: kõşõmõzda huzursuzlamyordu. O güzel başõm çevreleyen saçlarõ Saskatchewan'dan esen kuvvetli rüzgarõn önünde örtü gibi dalgalanõrken yüzü kõzardõkça kõzarõyordu. Çiftçiyle işimiz bitmişti, çayõr meleğine son bir kez bakõp yola koyulduk. Bu sefer yavaş gidiyorduk. Hava kararõrken Dean Ed WalPuh çiftliğinin ilerde biryerlerde olduğunu söyledi. "Böyle bir kõz beni ürkütür doğrusu," dedim. "Her şeyi bõrakõp onun merhametine sõğõnõrdõm. Beni istemezse gidip kendimi dünyanõn ucundan aşağõ atardõm." Cizvit çocuklar kõkõrdaştõlar. Bayat espriler yapõyorlar, doğu kolejlerinin dilini konuşuyorlardõ. Kuş beyinlerinde Acqu-inas'tan başka bir şey yoktu, onu da yanlõş anlamõşlardõ ve hava atmak için kullanõyorlardõ. Onlarla hiç ilgilenmiyorduk. Çamurlu düzlükleri aşarken Dean kovboyluk günlerine dair hikayeler anlattõ, bütün bir sabah ata bindiği yolu gösterdi ve WalPun arazisine varõnca da, işte tamir ettiğim çitler, dedi. Uçsuz bucaksõz bir arazideydik. Baba ihtiyar Wall burada çimenlerin üstünde "Yakalayacağõm seni kör olasõca!" diye bağõrarak dana kovalarmõş. "Altõ ayda bir arabasõnõ değiştirmesi gerekirdi," dedi Dean. "Hayvanlara göz kulak olamazdõ. Bir tanesi kaçsa hemen arabaya atlar, peşinden en yakõn su birikintisine kadar gider, sonra da inip harekata yaya olarak devam ederdi. Kazandõğõ her senti sayõp bir çanağa koyardõ. Kaçõk ihtiyar kovboy. Sana onun işçi yatakhanesi civarõndaki harabelerini göstereceğim. Orasõ en son bir batakhanede enselendikten soma gözaltõnda tutulurken geldiğim yer, Chad King'e senin de okuduğun o mektuplarõ yazarken kaldõğõm yer." Kõş otlağõnõn ortasõndan geçen bir patikaya sapmõştõk. Birden beyaz suratlõ, mahzun bakõşlõ sõğõrlar belirdi farlarõmõzõn önünde. "İşte WalPun sõğõrlarõ! Buradan geceme-
yiz! Çõkõp biraz kõşkõrtalõm şunlarõ! Hii-hii-hii!" Buna gerek kalmadõ, yavaş yavaş geçtik aralarõndan, bazen hafifçe sürtünerek. Sõğõrlar arabanõn etrafõm deniz gibi sarmõşlar, böğürüyorlardõ. İlerde Ed WalFun çiftlik evinin õşõğõ gözüktü. Yalmz başõna duran bu õşõğõn çevresinde yüzlerce millik bir düzlük uzanõyordu. Çayõrlarõn üstüne çöken böyle zifiri karanlõklar doğulularõn kavrayamayacağõ şeylerdir. Bir tek yõldõz yoktu gökyüzünde, ay da yoktu, Bayan WalF un mutfağõnda yanandan başka hiçbir õşõk yoktu. Avludaki gölgelerin ötesinde olan, dünyamn gün õşõyana kadar algõlayamayacağõnõz sonsuz görüntüsüydü. Kapõyõ çalõp Ed WalPa seslendik. Dostumuz ahõrda süt sağmaktaydõ. Karanlõğa doğru yürüdüm temkinli temkinli, altõ metre kadar. Samrõm kulağõma gelen sesler çakal ulumalarõydõ, ama sonra Wall babasõnõn vahşi atlarõndan birinin kişniyor olabileceğini söyledi. Bizim yaşlarõmõzda, uzun boylu, uzun bacaklõ, kazma dişli, pek konuşkan olmayan biriydi. Dean'le ikisi eskiden Curtis Caddesinin köşelerinde dikilip kõzlara õslõk çalarlarmõş. Bizi canayakõn bir tavõrla, kasvetli, kahverengi, hiç kullanõlmadõğõ hemen belli olan oturma odasõna aldõ, lambalarõ bulup yakana kadar akla karayõ seçtikten sonra Dean'e "Parmağõna ne oldu?" diye sordu. "Marylou'ya vurdum, mikrop kaptõ, ucunu kesmek zorunda kaldõlar." "Ne bok yemeye yaptõn bu işi?" Vaktiyle Dean'e abilik etmiş olduğu anlaşõlõyordu. Kafasõm salladõ, süt kovasõ hâlâ ayaklarõnõn dibindeydi. "Orospu çocuğu! Sen hep çatlağõn tekiydin zaten!" Bu arada genç karõsõ o geniş kovboy mutfağõna mükellef bir sofra hazõrlamõştõ. Şeftalili dondurma konusunda özür diliyordu. "Aslõnda kremadan ibaret. Şeftaliler donup birbirine yapõşmõş." Hayatõmda yediğim tek gerçek dondurmaydõ oysa. Kadõn masayõ yavaş donattõ ama tam donattõ, biz yedikçe sofrada yeni şeyler beliriyordu. Özene bezene yaratõlmõş bir sarõşõndõ ve geniş mekanlarda yaşayan tüm kadõnlar gibi can sõkõntõsõndan muzdaripti. Gecenin o saatinde dinlediği radyo programlarõm tek tek saydõ. Ed Wall gözlerini ellerine dikmiş otururken Dean büyük bir iştahla tõkmõyordu. Bir hikaye uydurmuştu, ona göre davranmamõzõ istiyordu. Bu hikayede ben Cadillac'm sahibiydim, yani bir milyoner, Dean de arkadaşõm ve şo-
förümdü. Fakat Ed Wall hiç mi hiç etkilenmedi anlattõklarõmõzdan, aklõ ahõrdaydõ, ne zaman bir ses duysa kulak kesiliyordu. "İşallah New York'a ulaşõrsõnõz çocuklar." Cadillac'õn benim olduğuna değil Dean'in onu çalmõş olduğuna inanõyordu. Çiftlikte bir saat kadar kaldõk. Ed Wall da Sam Brady gibi Dean'e olan güvenini kaybetmişti. Ona baktõğõ zaman gözlerinde müthiş bir dikkat görüyordum. İkisinin hasattan sonra Wyoming'te, Laramie'nin sokaklarõnda kolkola avare avare dolaştõklarõ patõrtõlõ günler olmuştu, ama hepsi maziydi artõk. Dean iskemlesinde son sürat sallanõyordu. "Pekala, evet, evet, samrõm kestirmeden gitmek daha iyi, çünkü yarõna kadar Chicago'da olmamõz gerekiyor ve şimdiden birkaç saat kaybetmiş durumdayõz." Kolejli çocuklar Wall'a kibarca teşekkür ettiler. Tekrar yola koyulduk. Döndüm, gece denizinde gittikçe uzaklaşan mutfak õşõğõna baktõm, sonra da arkama yaslandõm. 9 Göz açõp kapayana kadar ana yola çõktõk. Gece boyunca Nebraska topraklarõnõn yammõzdan yuvarlanõşõnõ seyrettim. Saatte yüzon mil hõz, dümdüz bir yol, uyuyan kasabalar, ne trafik ne bir şey, ayõşõğõn-da arkamõzda kalan Union Pasifõc katarõ. O gece hiç korkmadõm: yüzonla gitmenin ve bir yandan konuşup bir yandan Nebraska şehirlerini Ogallala'yõ, Gothenburg'u, Kearney'yi, Grand Island'õ, Co-lumbus'udüşsel bir hõzla makaradan çözülür gibi akõp geçerken görmenin hiçbir sakõncasõ yoktu. Arabamõz müthişti, teknenin suyu kavradõğõ gibi kavrõyordu yolu. Virajlarõ alõrken sanki şarkõ söylüyordu. Dean içini çekti: "Ah! Bir hayal gemisindeyiz! Böyle bir arabamõz olsaydõ neler yapardõk düşünsene! Bu yol ta Meksika'ya kadar gidiyor, hatta belki Panama'ya kadar, belki de Güney Amerika'mn en dibine, yerlilerin ikiyirmi boyunda olduklarõ, dağ eteklerinde kokain çektikleri yerlere kadar. Yaa! Sen ve ben böyle bir arabayla dünyanõn altõm üstüne getirirdik Sal, bu yol dünyanõn her köşesine erişecektir çünkü. Gidebileceği başka yer olamaz, haksõz mõyõm? Ah, moruk Chi'yi bununla gezebilecek miyiz? Düşünsene Sal, ben
hiç Chicago'ya ayak basmadõm, hiç durmadõm orada." "Bu Cadillac'la gangsterler gibi gireceğiz şehre!" "Evet! Ya kõzlar? Arabayõ kõzlarla doldurabiliriz. Sal, ben jet gibi gidip son derece özel ve güzel anlar yaşayalõm diyorum, bütün bir gece mesela. Şimdi sen rahat ol, gerisini bana bõrak." "Hõzõn ne şu anda?" "Benim hesabõma göre hiç yüzondan aşağõ inmiyoruz. Sen farkedemezsin. Gündüz Iovva'yõ hallettik, gece de moruk îllinos'nin işini bitiririz." Oğlanlar uykuya dalmõşlardõ. Dearl'le sabaha kadar lafladõk. Dean'in iyice sapõttõktan sonra birden nasõl hiçbir şey olmamõş gibi sakin ve aklõ başõnda davranabildiğini gözlerimle görüyordum. Hõzlõ bir araba, ulaşõlacak bir kõyõ, yolun sonunda bir kadõn buldu mu coşuyordu. "Denver'da hep öyle oluyorum artõk. O şehre dayanamõyorum. Çatlak patlak, Dean bir hortlak! Hop!" Bu Nebraska yolundan 1947'den önce de geçtiğimi söyledim. Ben de, dedi. "Dokuzyüzkõrkdörtte Los Angeles'ta. Yeni Çağ Çamaşõrhanesinde çalõşõp yaşõmdan beklenmeyen şeyler yaptõğõm dönemde Indianapolis Speedvvay'deki şenliklere gitmiştim. Gündüz otostop, gece vakit kazanmak için araba hõrsõzlõğõ. Bir amacõm daha vardõ. LA'de yirmi dolarlõk bir Buick edinmiştim, hayatta ilk arabamdõ, fren ve lamba muayenesinde bunu kullanamazsõn demişlerdi, ben de eyalet dõşõnda geçecek bir ruhsat almam gerektiğine karar vermiştim, yoksa her an tutuklanabilirdim. İşte tam buralarda bir yerde ceketimin altõnda plakayla otostop yaparken meraklõ şerifin teki yanõma yaklaştõ, yaşõmõn otostop yapamayacak kadar küçük olmasõndan kuşkulanmõştõ, plakayõ buldu ve beni artõk huzur evinde yaşamasõ gereken bir suçluyla birlikte deliğe tõktõ. İhtiyar yemeğini yemekten bile acizdi, şerifin karõsõ doyuruyordu, bütün gün ağzõndan salyalar aka aka birşeyler saçmaladõ. Soma sorguya çekildim, babacan bir tavõrla verilen bayat öğütler, hemen ardõndan yüzseksen derece dönüşle savrulan tehditler, elyazõmõn incelenmesi falan filan. Oradan kurtulabilmek için hayatõmõn en muhteşem konuşmasõnõ yaptõm, çok pişmanmõşõm gibi bir havaya bürünerek geçmişte araba çaldõğõmõ itiraf ettim ve o civarda bir çiftlikte çalõşmakta olan babamõ aradõğõmõ söyledim. Sonunda salõverildim. Yarõşlarõ kaçõrmõştõm tabii. Er-
tesi sonbahar da aym şeyi yaptõm, bu sefer Indiana'ya, Güney Bend'e, Nötre Dame-California yarõşõm izlemeye gittim ve en ufak terslik olmadõ Sal, sadece bilet param vardõ, fazladan bir sentim bile çõkõşmazdõ, hiçbir şey yemedim, ne giderken ne dönüşte, yolda rastladõğõm uçuk heriflerden dilendiklerini hariç. Birleşik Amerika'da bir maç seyredebilmek için bunca sõkõntõya katlanmõş tek adam benim herhalde." 1944'te LA'de ne aradõğõm sordum. "Arizona'da tutuklanmõştõm. Hayatta düştüğüm en kötü delikti. Kaçmak zorundaydõm. Büyük firar dedikleri cinsten bir kaçõş oldu. Ormanda sürünerek yürümeler, bataklõklar, dağlõk arazide tõrmanmalar. Ayaklarõmda naylon çoraplar vardõ, olacak iş mi, bir de bok yoluna ölme tehlikesi. Bayõrlardaki ağaçlarõ kestim, yollardan ve patikalardan bana ulaşa-masõnlar diye. Hapishane kõyafetinden de kurtulmam gerekiyordu. Kimseye gözükmeden Flagstaff in oralarda bir benzin istasyonuna yaklaşõp içerden gömlek ve pantalon çaldõm, hiç bu kadar temiz iş yapmamõştõm. İki gün soma LA'e vardõm ve karşõma çõkan ilk benzin istasyonuna daldõm, benzinci kõlõğõnda, hemen bir oda edindim, ismimi Lee Buliay olarak değiştirdim ve LA'de çok eğlenceli bir yõl geçirdim. Yeni arkadaşlar, bir içim su kõzlar... Mevsim sona ererken bir gece hep beraber arabaya doluşup Hollyvvood Bulvarõna gittik. Yolda arkadaşlardan birine direksiyonu tut dedim, arabayõ ben kullanõyordum, yammdaki kõzla öpüşecektim, ama çocuk söylediğimi duymadõ ve bir direğe bindirdik, Allahtan yirmiyle gidiyorduk, bir tek burnum kõrõldõ. Dikkat etmişsindir, burnumun şurasõnda Yunanlõlarõnki gibi bir kemer var. Sonra Denver'a gittim ve o bahar bir büfede Marylou'yla tamştõm. Of, o zaman daha onbeşindey-di, kõçõnda kotu, birinin onu kapõp götürmesini bekliyordu. Ace Ho-tel'de üç gün üç gece muhabbet, üçüncü katta, güneydoğu köşesindeki odada, kutsal amlar odasõnda. A o ilahi günler! Marylou o zamanlar öyle tatlõ, öylege«çti ki! Ahh! Ahh! Hey, şuraya bak, şu yaşlõ serserilere! Karanlõk raylarõn kenarõnda ateş yakmõş oturuyorlar! Vay be!" İyice yavaşlamõştõ. "Babamõn orada olup olmadõğõm asla öğrenemeyeceğim." Vagonlarõn yamnda, bir odun ateşinin önünde sendeleyip duran üç beş siluet vardõ. "Sormam mõ lazõm acaba? Her yerde olabilir." Yola devam ettik. Arkamõzda ya da önümüzde
biryerlerde, bu koca karanlõğõn içinde, bir çalõlõğõn altõnda babasõ yatõyordu, sõzmõş, çenesinde salyalar, pantalonunda bir õslaklõk, kulaklarõnda kir, burnunda kabuk bağlamõş bir yara ve belki de saçlarõnõn arasõnda kan, mehtapta... Dean'in kolunu yakaladõm. "Evet dostum, evimize gidiyoruz artõk." New York ilk defa Dean'in sürekli yaşadõğõ yer olacaktõ. Bütün vücudu titredi, sabredemeyecekti. "Ve düşünsene Sal, Pennsy'de diskjokeyler doğunun bopunu dinletecek bize. Yaşasõn! Hadi moruk gemi, kaldõr kõçõm!" Muhteşem araba rüzgarõ kükretiyor, ovalan kağõt rulosu gibi açõyor, sõcak katranõ büyük bir saygõyla öteye atõyordu. Sanki bir imparator gemisiydi. Serinletici bir gündoğumunda uyandõm, o noktaya doğru uçuyorduk. Dean'in kaya gibi sert, inatçõ yüzü öne eğilmişti. "Ne düşünüyorsun babalõk?" "Ah-ha, ah-ha, yine aym şeyi. Tahmin edersin, kõzlar, kõzlar, kõzlar." Tekrar uykuya dalmõşõm. Iowa'da, Temmuz ayõnõn sõcak, kuru bir pazar sabahõ havasõnda gözlerimi açtõm. Dean hâlâ direksiyonun başõndaydõ ve hõzõm azaltmamõştõ. Iowa'nõn kõvrõmlõ vadilerini en aşağõ seksenle aşõyor, düz yolda yüzon yapõyordu, tabii trafiğin çift yönlü oluşu nedeniyle kaplumbağa gibi altmõşla gitmek zorunda kalmadõkça. Fõrsat bulduğu an ileri atõlõyor ve arabalarõ birer birer sollayõp toz bulutu içinde bõrakõyordu. Gõcõr gõcõr bir Buick buna sinirlenip bizimle yarõşmaya kalkõştõ. Tam Dean bir arabayõ sollarken sinyal vermeden önümüze fõrladõ ve korna çalmaya başladõ, arka farlarõm yakõp söndürüyordu meydan okurcasõna. Peşinden dev bir kuş gibi gazladõk. "Bak şimdi," dedi Dean gülerek. "Şu piç kurusunu birkaç mil sinir edeceğim." Önce Buick'in uzaklaşmasõna izin verdi, sonra hõzlandõ ve hiç de nazik olmayan bir tarzda hedefini yakaladõ. Bizim manyak köpürüyordu, hõzõm yüze çõkardõ. Ne tip biri olduğunu görebilmiştik o arada. Annesi yaşõnda (muhtemelen, hatta kesinlikle annesi diyebileceğimiz) bir kadõnla yolculuk etmekte olan, her şeyini modaya uydurmuş bir Chicagoluydu. Kadõn durumdan şikayet ediyor muydu Tanrõ bilir, ama adam yarõşõ sürdürüyordu. Saçlarõ koyu renk ve dağõnõktõ, eski Chi'den bir İtalyan, spor gömlekli. Belki bizim LA'den Chicago'yu keşfetmeye gelen gang-
sterler olduğumuzu düşünüyordu, hatta belki de Mickey Cohen'in adamlarõ olduğumuzu, çünkü limuzin öyle bir havadaydõ ve plakasõ da California'ya aitti. Her neyse, maksat şamata olsun diyorduk. Adam önüne çõkan fõrsatlarõ iyi değerlendirdi, bizi geçti, virajlarda arabalarõ solladõ, bir ara kocaman bir kamyonla burun buruna gelip kõl payõ sağ şeride kaçtõ. Iowa topraklarõnda seksen mil kadar bu şekilde ilerledik. Yarõş öyle ilginç seyrediyordu ki korkumu unutmuşum. Bir süre sonra çõlgõn Chicagolu bu işten vazgeçti, bir benzin istasyonuna daldõ, belki de yaşlõ hammõn emriyle, biz uzaklaşõrken de neşeyle el salladõ. Hõzlanmõştõk. Dean'in üstü çõplaktõ, ben ayaklarõmõ kontrol paneline dayamõştõm, kolejli çocuklar ise uyuyorlardõ. Bir yerde durup kahvaltõ ettik. Beyaz saçlõ bir bayan bize fazladan patates getirdi. Yakõndaki kasabada kilise çanlarõ çalõyordu. Tekrar yola koyulduk. "Dean, gündüz vakti bu kadar hõzlõ gitme." "Merak etme dostum. Ne yaptõğõmõ biliyorum ben." Ürkmeye başlamõştõm yine. Dean dehşet salan bir melek gibi arabalara yanaşõyor, açõklõk ararken önündekine çarpacak gibi oluyor, tampon vuruyor, soma rahatlõyor, soma gene virajõ görebilmek için burnunu çõkarõyor ve o koca cüsseyle öne atõlõp son anda kendi şeridine çekiliyordu. Sol şerit çok kalabalõktõ, kalbim küt küt atõyordu. Daha fazla dayanamayacaktõm. Iowa'da Nebraska'daki gibi düz yollara pek rastlanmaz. Yol arada bir düzleştiğinde de Dean hõzõm 110'a çõkarõyordu zaten. 1947 yõlõndan hatõrladõğõm bazõ şeyler canlandõ gözlerimin önünde: Eddie'yle ikimiz hiç dönemeci olmayan bir otobanda tam iki saat araba beklemiştik. Geçmişte kalan o yol şimdi başõmõ döndürüyordu, sanki hayat fincanõ ters dönmüş ve her şey altüst olmuş gibi. Kabus gözlerimi ağrõtõyordu. "Yeter artõk Dean! Ben arkaya geçiyorum, daha fazla dayanamayacağõm. Bakamõyorum." "Hii-hii-hii!" Dean kõkõr kõkõr gülüyordu. Dar bir köprüde bir arabayõ solladõ, toz duman içinde direksiyonu kõrõp gazladõ. Ben o arada arka koltuğa atlayõp bir köşeye kõvrõldõm. Çok uykum vardõ. Çocuklardan biri de gõrgõr olsun diye öne geçti. O sabah dökeceğimiz ecel terlerinin pençesine düşmüştüm bile. Yere inip gözlerimi kapadõm ve uyumaya çalõştõm. Denizciyken geminin omurgasõnõn al-
tõnda çõrpõnõp duran dalgalarõ ve daha da aşağõdaki dipsiz derinlikleri düşünürdüm, şimdi de yanm metre kadar altõmda yolu hissediyordum: inleyen kõtayõ çõlgõn Ahab'õn kumandasõnda inamlmaz bir hõzla dolaşan, makara gibi çözülen, õslõk çalan yolu. Gözlerim kapalõyken algõlayabildiğim tek şey yolun akõp gittiğiydi, açõkken ise arabanõn döşemesinde bir parlayõp bir sönen titrek ağaç gölgeleri. Kaçõş yoktu. Kendimi bõraktõm. Dean direksiyondan ayrõlamõyordu, Chicago'ya varõncaya kadar mola vermek niyetinde değildi. Öğledenson-ra eski Des Moines'ten geçtik bir kere daha. Burada trafiğe yakalanmamõz kaçõnõlmazdõ, yavaşlamak zorunda kaldõk, ben de tekrar öne oturdum. Garip, dokunaklõ bir trafik kazasõ oldu. Önümüzde ailesiyle yolculuk eden şişman bir zenci vardõ. Arka tamponunda, çölde turistlere satõlan şu kanvas su torbalarõndan asõlõydõ. Adam ani bir fren yaptõ. Dean arkadaki çocuklarla konuştuğu için farket-medi ve beş mil hõzla tam da su torbasõmn oradan bindirdik zenciye. Torba patladõ, sular havaya fõşkõrdõ. Yamulan tampondan başka hasar yoktu. Adamla konuşmak üzere dõşarõ çõktõk. Adres alõp verdik, biraz konuştuk, o kadar. Dean adamõn karõsõnõn bol pamuklu bluzundan bile belli olan şahane kahverengi göğüsleriden gözlerini alamõyordu. "Evvet! Evvet!" Onlara bizim Chicago'daki baronun adresini verip yola devam ettik. Des Moines'in öbür tarafõnda bir devriye arabasõ siren çala çala arkamõzdan gelip dur işareti verdi. "Bu da ne şimdi?" Polis arabadan çõktõ. "O kazayõ siz mi yaptõnõz?" "Ne kazasõ? Kavşakta adamõn birinin su torbasõnõ patlatmõştõk, o mu?" 'Adam bir çetenin çalõntõ bir arabayla kendisine vurup kaçtõğõnõzõ söylüyor." Dean de ben de bir zencinin böyle salakça şüpheci bir tavõr gösterebileceğine ihtimal vermiyorduk. Şaşkõnlõktan gülmeye başladõk. Ama sonunda devriyeyi karakola kadar takip etmek zorunda kaldõk ve çimenlerin üstünde tam bir saat polisin Chicago'ya telefon edip bizim Cadillac için kiralanmõş şoförler olduğumuzu öğrenmesini bekledik. Polisin söylediklerine bakõlõrsa Bay Baron "E-vet araba benim, fakat o gençlerin marifetlerine kefil olamam," demiş. "Des Moines'te ufak bir kaza yaptõlar."
"Evet, söylediniz. Demin kastettiğim şuydu: onlarõn geçmişteki marifetlerine kefil olamam." Paçayõ kurtarmõştõk. Hemen gazladõk. lovva'nõn Newton şehrindeydik. 1947'de burada bir gündoğumu yürüyüşüne çõkmõştõm. Öğledensonra yine o uykulu Davenport'tan geçtik. Mississippi talaş tozu yatağõnda akõyordu. Ardõndan Rock Island, birkaç dakikalõk bir :ra-fõk, kõzaran güneş ve Illinois'nin büyülü ağaçlarõ, yeşillikleri arasõnda sakin sakin akan küçük dereciklerin aniden gözler önüne serilişi. Tatlõ yumuşak doğu kendini hissettiriyordu artõk. Geniş kurak batõ üstüne düşeni yapmõştõ. Eski hõzõmõzla ilerlerken Illinois eyaleti birkaç saat içinde yanõmdan yuvarlandõ gitti. Dean yorgunluktan iyice azõtmõştõ. O küçük dereciklerden birinin üstündeki dar köprüde kurtulmasõ imkansõz bir duruma düştü. Önümüzde iki araba vardõ, ağõr ağõr köprüyü geçiyorlardõ, karşõ taraftan da büyük bir yük kamyonu geliyordu. Kamyonun sürücüsü o iki araba çõkar çõkmaz köprüye girme hazõrlõğõ içindeydi, hesabõm yapmõştõ. Bizim şeritteki arabalarla birlikte köprüyü geçmesi imkansõzdõ, nitekim arkasõndaki arabalar onu sollamak için fõrsat kollamaya, burunlarõm çõkarmaya başlamõşlardõ bile. Yavaş giden iki arabanõn önünde başka arabalar da vardõ. Kõsacasõ yol kalabalõktõ ve herkes sabõrsõzlanõyordu. Dean 110 mil hõzla daldõ bu trafiğe, üstelik bir an bile tereddüt etmeden. Yavaş giden arabalarõ geçti, az kalsõn köprünün sol korkuluğuna vuruyordu, kurtulmak isterken, henüz yavaşlamamõş olan kamyonla burun buruna geldi, direksiyonu kõrdõ, kamyonun sol ön tekerleğine sürtünmesi an meselesiyken yana kaydõ, bu arada yavaş giden birinci arabaya çarpmasõna da ramak kalmõştõ, onu da geçti ve sonunda, kamyonu sollamaya çalõşan arabalardan birinin aniden önüne çõkõ-vermesi üzerine istemeye istemeye sağ şeride döndü. Bütün bunlar iki saniye içinde olmuştu: şimşek hõzõyla uzaklaşmõş ve Illinois'nin hayalperest tarlalarõnõ saran bu ölümcül kõzõl öğlesonrasõnda, silkine silkine ilerleyen otomobillerin ve kamburunu çõkarmõş devasa kamyonun kendilerini içinde bulacaklarõ tüyler ürpertici beş çarpõşma yerine bir toz bulutu bõrakmõştõk. Ünlü bir bop klarnetçisi kõsa bir süre önce Illinois'de bir araba kazasõnda can vermişti. Hiç aklõmdan çõkmõyordu bu. Tekrar arka koltuğa geçtim. Bu sefer çocuklar da arkada kaldõlar. Dean hava kararmadan
Chicago'da olmak niyetindeydi. Karayoluyla demiryolunun kesiştiği bir yerde arabaya iki berduş aldõk. Benzin için aralarõnda yarõm dolar denkleştirip verdiler. Birkaç dakika öncesine kadar demiryolu traverslerinin etrafõnda oturmuş şaraplarõnõn kalan kõsmõm yuvarlõyorlardõ, şimdi ise tabakhaneye bok yetiştirir gibi Chicago'ya giden, çamurlanmõş ama boyun eğmemiş muhteşem bir Cadillac limuzinin içindeydiler. Dean'inyamna kurulmuş olan yaşlõ berduş aslõnda gözlerini yoldan ayõrmõyordu, içinden kendi gariban serseri dualarõm okuduğundan emindim. "Doğrusu Chiccago'ya bu kadar çabuk kavuşabileceğimizi sanmõyorduk," diyorlardõ. Halkõn her gün böyle limuzinlerle geçip giden Chicagolu çeteler konusunda gayet bilinçli olduğu uyuşuk Illinois kasabalarõm birer birer geride bõrakõrken acayip bir görünüm arzediyorduk: sakallarõ uzamõş birtakõm tipler, belden yukarõsõ çõplak bir sürücü, iki serseri, bir de kayõşa tutunmuş, başõm yastõğa dayamõş, çaresiz gözlerle kõrlara bakan bir adam, yani ben. California'nm Chicago talanõndan paylarõm kapmaya gelen yeni gangsterleri, Utah hapishanelerinden kaçmõş bir avuç gözü dönmüş haydut. Kola ve benzin almak üzere küçük bir kasabada durduğumuz sõrada istasyonda çõkõp bizi süzenler oldu, tek laf etmediler, ilerde gerekebilir diye eşkallerimizi zihinlerine yerleştirmeye çalõşõyorlardõ sanõrõm. Dean benzin pompasõmn başõnda duran kõzla pazarlõğa girişmeden önce tişörtünü kaşkol gibi boynuna doladõ, konuşurken her zamanki gibi kestirmeci ve tersti, işimiz hemen bitti, gazladõk. Çok geçmeden kõzõllõk mora döndü, büyülü derelerin sonuncusu da aktõ gitti yanõmõzdan. Ve uzakta Chicago'nun dumanlarõ göründü. Denver'dan Ed WalPun çiftliğine, oradan da Chicago'ya onyedi saatte 1,180 mil katetmiştik, hendekteki iki saati, çif-likteki üç saati ve Iovva'da, Newton'da polisle geçen iki saati saymõyorum, sonuç olarak tek sürücüyle saatte ortalama yetmiş mil, yani çõlgõnlara özgü bir rekor. 10 Büyük Chicago kõrmõzõ õşõltõlar saçõyordu. Kendimizi aniden Madison Caddesinde bir berduş güruhuna katõlmõş bulduk, bir kõsmõ
ayaklan kaldõrõmõn kenarõna dayalõ, caddeye yayõlmõş, yüzlercesi de bar kapõlarõnda, dar geçitlerde kümelenmiş. "Hey, gözünü dört aç, bakarsõn Dean Moriarty bu yõl Chicago'dadõr." Arabadaki berduşlarõ caddede bõrakõp şehir merkezine indik. Ciyaklayan troley-büsler, gazete satan çocuklar, gelip geçen yavrular, kõzartma ve bira kokan hava, yanõp sönen neonlar. "Büyük şehideyiz Sal! Yaşasõn!" İlk işimiz Cadillac'õ güzel, karanlõk bir köşeye parketmek ve akşam için yõkanõp üstümüzü değiştirmek olmalõydõ.YMCA sayesinde kõrmõzõ kiremit duvarlõ bir aralõk bulduk, Cadillac'õ hemen hareket edebilecek şekilde, burnunu caddeye çevirerek oraya bõraktõktan sonra kolejli çocuklarla beraber Y'ye kapağõ attõk. Yol arkadaşlarõmõz Y'de kalõyorlardõ, odalarõm bir saatliğine bize verdiler. Traş olduk, duş yaptõk. Ben salonda cüzdanõmõ düşürmüşüm, Dean buldu, tam cebine indirecakken onun bize ait olduğunu anladõ ve tabii hayal kõrõklõğõna uğradõ. Hazõrlõklarõmõzõ tamamlayõnca hâlâ tek parça olduklarõ için duyduklarõ mutluluğu gizleyemeyen kolejli çocuklara veda edip bir kafeteryada aldõk soluğu. İşe giden ve yerlere tüküren yarõ doğulu yarõ batõlõ acayip tipleriyle eski kahverengi Chicago. Dean kafeteryanõn ortasõnda durmuş göbeğini kaşõyor, atmosferi içine çekiyordu. Hiç param yok ama çöreklerim var, tereyağõ verir misiniz, gibi laflar eden orta yaşlõ tuhaf bir zenci kadõn gördük. Dean konuşmak istedi. Kadõn kalçalarõna vurarak içeri girmiş, geri çevrilmiş ve kõçõna hafif şaplaklar atarak dõşarõ çõkmõştõ. "Vay be!" dedi Dean. "Hadi peşine takõlalõm şunun. Geçitteki Cadillac'a atlayõp alem yapanz." Ama birazdan unuttuk onu. Dolap beygiri gibi dolaşanlann arasõnda şöyle bir turladõktan sonra salaş eğlence yerlerini görmek ve bop dinlemek üzere Kuzey Clark Caddesinin yolunu tuttuk. Ne geceydi ama. "Ah, ah!" dedi Dean bir barõn önünde dikilirken. "Keşfet şu caddeyi. Rastladõğõn Çinlilere dikkat et. Ne esrarengiz şehir! Vay anasõm, şu pencereye bak, aşağõyõ seyreden kadõna, göğüsleri geceliğinden taşmõş, gözleri iri iri açõlmõş. Of, of! Gitmeliyiz Sal, oraya varana kadar da durmamalõyõz." "Nereye gidiyoruz oğlum?" "Bilmiyorum, ama gitmemiz lazõm." O sõrada yammõzda bir grup genç bop müzisyeni belirdi, arabalardan aletlerini çõkarõyorlardõ. Bir bara daldõlar, hemen biz de daldõk. Yerleşip çalmaya başla-
dõlar. Oh be! Önderleri bir tenor saksafoncuydu, zayõf nahif, dermansõz, kõvõrcõk saçlõ, dolgun dudaklõ, dar omuzlu, giydiği spor gömleğin içinde kaybolmuş, sõcak gecede soğukkanlõ, kendine dönüklüğü gözlerinden okunan bir adam. Borusunu kaldõrdõ, kaşlarõnõ çatõp gözlerini aletin içine dikti ve serin, karmaşõk notalar üfledi. Bir fikri yakalamak istediğinde ayağõm dikkatle yere vuruyor, bir fikirden kurtulmak istediğinde de başõm öne eğiyordu. Öteki çocuklar soloya geçecekleri zaman, duyulur duyulmaz bir sesle "Üfle," diyordu. Bir de Prez vardõ, güçlü kuvvetli, yakõşõklõ bir sarõşõn, çilli bir boksör, ekoseli takõmõnõn içine kõlõ kõrk yararak yerleşmiş, bir kumaş yõğõnõ, arkaya atõlmõş bir yaka, haşinlik ve gelişigüzellik adõna bağlanmadan bõrakõlmõş bir kravat, ter, boruyu boynuna asõyor, içinde debeleniyor, tõpkõ Lester Young'õnki gibi bir ton. "Farkõnda mõsõn, Prez'de para kazanan müzisyenlerin teknik tedirginliği var. Şõk giyinmiş olan yalnõz o. Hata yaptõğõnda nasõl bozuluyor, görüyor musun? Ama önderleri, şu kayõtsõz herif, ona sakin ol diyor ve çalmaya devam ediyor. Onun tek kaygõsõ çõkan sesler ve müziğin ciddi coşkunluğu. Sanatçõ işte. Boksör Prez'i eğitiyor. Gelelim ötekilere..." Üçüncüleri bir alto saksafoncuydu, onsekiz yaşõnda, soğukkanlõ, lisede okuyan, Charlie Parker tipi dalgõn bir zenci delikanlõ, ağzõ kocaman ve yara izli, boyu hepsinden uzun, gözüpek. Borusunu kaldõrdõ ve sessizce, düşünceli düşünceli üfledi: cõvõl cõvõl ifadeler ve mimari Miles Davis yargõlarõ. Yüce bop mucitlerinin çocuklarõydõ bufi4ar. Bir zamanlar New Orleans'õn çamuru içinde güzel melodiler yaratan Louis Armstrong vardõ, ondan önce de resmi günlerde gösteri yapan ve marşlarõ bozup ragtime'a dönüştüren deli müzisyenler. Sonra swing ve Roy Eldridge: enerjik ve mert; dalga dalga güç, mantõk ve ustalõk rüzgarlarõ estiren; põrõl põrõl gözler ve tatlõ bir tebessümle borusuna doğru eğilip ezgilerini radyolara gönderen; caz dünyasõm sarsan. Derken Charlie Parker geldi; Kansas City'de annesinin odunluğunda bir velet; boynuna kayõşla bağladõğõ altosuna kütükler arasõnda nefes veren; yağmurlu günlerde prova yapan; Hot LipsPage'in ve bütün o müziğin yaratõcõsõ baba svvingçileri (Basie ve Benny Moten grubunu) dinlemeye giden; sonra evini terkedip Harlem'e yerleşen; orada kaçõk Thelonius Monk'la ve ondan da kaçõk Gillespie'yle tamşan; ilk zamanlar sarsaklõğõyla ve aletini yürü-
yerek, daireler çizerek çalmasõyla dikkati çeken; Lester Young'tan ve KC'den az küçük olan yaşõyla caz tarihinin odağõ sayõlan, sõkõntõlõ, aziz sakar; saksafonunu yüksekte, yere paralel tuttuğu günlerde nefesiyle dünyanõn en hoş şarkõlarõm yaratan; saçlarõm uzattõğõ, tembel ve uyuşuk biri haline geldiği dönemde borusunu yavaş yavaş aşağõ indirip sonunda yere değdiren; bugün ise hayatõn kaldõrõmlarõm hissetmemesini sağlayan kalõn tabanlõ ayakkabõlar giyip aletini gevşekçe göğsünün üstünde tutan ve kayõtsõz, kolay ezgiler çalan Char-lie Parker. İşte Amerikan bop gecesinin çocuklan. Tuhaf delikanlõlardõ doğrusu. Zenci altocu gururlu bir edayla başlarõn üstünden uzaklara dalmõş düşünürken, kotu ve zõmbalõ kemeriyle Denver'õn Curtis Caddesinden gelmişe benzeyen, uzun boylu, çelimsiz sarõşõn genç, aletinin ağõz kõsmõm emiyor, öbürlerinin çalmayõ bitirmesini bekliyordu. Onlar bitirince başladõ. Solonun nerden geldiğini anlamak için hepsine dikkatle bakmak zorundaydõnõz. Saksafonun ağõz kõsmõna yapõşmõş melek tebessümlü dudaklardan, yumuşacõk, tatlõ, peri masalõ gibi bir alto solosu. Amerika kadar yalnõz, gecenin içinde gõrtlağõ delerek çõkan bir ses. Başka kimler vardõ? Basçõ: sõrõm gibi, kõzõl saçlõ, vahşi bakõşlõ biri, tellere her vuruşunda kalçasõ alete doğru savruluyor, hararetli anlarda ağzõ trans halindeymişçesine açõlõyordu. "İşte sana sevgilisini yola getirebilecek bir herif oğlum!" Kederli davulcu tõpkõ Frisco'da Folsom Caddesinde rastladõğõmõz o modern tavõrlõ beyaz gibi sõrõlsõklam salaktõ, bön bön boşluğa bakarak sakõz çiğniyordu, kocaman gözleri vardõ, Reichvari bir şevk ve kendine dönük bir sarhoşlukla boyun kõrõp duruyordu. Piyanist ise iri yarõ, güçlü kuvvetli bir İtal-yandõ, tam bir kamyon şoförü, şişman eller, taşkõn ve düşünceli bir memnuniyet hali. Bir saat çaldõlar. Kimse dinlemedi. Kuzey Clark Caddesinin yaşlõ serserileri barda sõrnaşõklõk ediyor, orospular sinirden ciyak ciyak bağõrõyordu. Esrarengiz Çinliler görüyor, huçi-kuçi gürültüleri duyuyordunuz. Çocuklar ise devam ediyorlardõ. Bir ara bir gölge girdi kapõdan, keçi sakallõ bir yeniyetme, elinde bir trombon kabõ tutuyordu, öyle zayõftõ ki raşitik sanõrdõnõz, suratõ kafayõ yemiş birinin suratõydõ. Gruba katõlmak, onlarla birlikte çalmak istedi. Herhalde tanõşõyorlardõ. Çocuklar oralõ olmadõlar. Tromboncu da bara yanaşõp aletini çõkardõ çaktõrmadan, dudaklarõna götürdü,
ama açõlõşõ yapamadõ. Kimse ona bakmõyordu. Grup programõm bitirdi ve toparlanõp başka bir barõn yolunu tuttu. Bir deri bir kemik Chicagolu velet kendini gösterebilmek için çõrpõnõyordu, kara gözlüklerini gözüne iliştirip trombonu ağzõna yapõştõrdõ ve üfledi: "Bööö!" Soma da koşa koşa grubun peşinden gitti. Onun kendileriyle beraber çalmasõna gene izin vermeyeceklerdi, benzin deposunun arkasõndaki boş arsada futbol oynayanlarõ hatõrlatõyorlardõ. Dean "Bu heriflerin hepsi de büyükannesiyle oturuyor, tõpkõ Tom Snark gibi, altocumuz Carlo Marx gibi?" dedi. Biz de fõrladõk arkalarõndan. Anita O'Day'in klübüne gitmişlerdi. Sabahõn dokuzuna kadar çaldõlar. Dean'le ben de biralarõmõzla oradaydõk. Ara ara Cadillac'a koşuyor, gezdirecek kõz bulmaya çabalõyorduk. Büyük, kazazede, peygambersi arabamõz ürkütüyordu onlarõ. Dean gemi azõya almõş haliyle yollardaki yangõn söndürücülere vuruyor, manyak gibi kõkõrdõyordu. Sabah saat dokuzda araba haşat olmuş durumdaydõ, frenler çalõşmõyordu, çamurluklar ezilmişti, rodlar takõrdõyordu. Kõrmõzõ õşõklarda duramaz olmuştuk, habire silkeleniyorduk. Cadillac gecenin bedelini ödemişti. Artõk gõcõr gõcõr bir limuzin değil, çamurlu bir takaydõ. "Yaşasõn!" Çocuklar Neets'in Yeri'nde çalõyorlardõ hâlâ. Dean'in gözleri sahnenin ilerisine, bir köşenin karanlõğõna takõldõ. "Sal, Tamõ gelmiş!" Baktõm. George Shearing. Kör başõ yine solgun eline dayalõ, kulaklarõ fil kulağõ gibi açõk, Amerika'nõn sesini dinliyor, İngiliz yaz gecelerinde kullanmak üzere içine çekiyordu. Kalkõp birşeyler çalsõn diye tezahürat yaptõlar. Çaldõ. Sayõsõz parça seslendirdi, akõl almaz akorlarla, hep yükselen, yükselen, ta ki piyanonun üstünü ter damlalarõ kaplayõncaya kadar. Salonda çõt çõkmõyordu. Bir saat sonra kalktõ piyanonun başõndan, aşağõ inmesine yardõm ettiler, karanlõk köşesine döndü. Kadim Tamõ Shearing. Çocuklar "Bize yapacak bir şey kalmadõ," diye hayõflanõyorlardõ. Çelimsiz şef kaşlarõm çatarak "Biz çalalõm gene de," dedi. Bundan bir şey çõkacaktõ. Her zaman daha fazlasõ, daha ötesi vardõr, hiç bitmez. Canlarõm dişlerine takarak Shearing'in arayõşlarõnõn üstüne yeni renkler bulmaya çalõştõlar. Kõvrandõlar, sekiz oldular, çaldõlar. Pürüzsüz, ahenkli bir haykõrõşõn, günün birinde dünya-
daki tek ezgi olacak ve insanlarõn ruhlarõnõ mutluluğa kavuşturacak bir ezgiyi çağrõştõrdõğõ oldu. Bir buldular, bir kaybettiler onu. Güldüler, inlediler. Dean masada ter döküyor, hadi, hadi, hadi, diyordu. Sabah dokuzda müzisyenler, pantalonlu kõzlar, barmenler ve bir deri bir kemik mutsuz tromboncu sürünerek klüpten ayrõlõp Chicago gündüzünün hõrgürüne karõştõlar. Bir sonraki vahşi bop gecesine kadar uyunacaktõ. Dean'le sefaletten kõrõlõyorduk. Cadillac'õ sahibine teslim etme zamam gelmişti. Adam göl kõyõsõnda gösterişli bir apartmanda oturuyordu. Apartmanõn altõnda eskiden petrol işçisi olduklarõ hemen anlaşõlan birtakõm zencilerin denetledikleri devasa bir garaj vardõ. Bizim çamur abidesini içeri sokup kendi bölmesine bõraktõk. Görevli Cadillac'õ tanõmadõ, belgeleri uzattõk, o zaman arabaya şöyle bir göz atõp kafasõm kaşõdõ. Çabucak sõvõşmalõydõk buradan. Sõvõştõk da. Şehir merkezine giden bir otobüse atladõk. Bu iş bu kadardõ. Chicagolu barondan ses seda çõkmadõ. Halbuki ikimizin de adresini biliyordu, şikayet edebilirdi bizi. 11 Yola çõkmamõz lazõmdõ artõk. Detroit'e giden bir otobüse bindik. Bundan böyle paramõz daha yavaş tükenecekti. Eşyalarõmõzõ garajõn bir ucundan öbür ucuna sürükledik. Dean'in parmağõndaki sargõ kapkara olmuş ve tamamen çözülmüştü. İkimiz de gayet pejmürde görünüyorduk, bizim yaptõklarõmõzõ kim yapsa öyle görünürdü. Otobüs Michigan topraklarõnda ilerlerken Dean yorgunluktan uyuyakaldõ. Ben de taşralõ bir fõstõkla sohbete daldõm. Kõz göğüs uçlarõnõn hemen üstündeki o nefis bronz bölgeyi açõkta bõrakan pamuklu bir bluz giymişti. Boş kafalõnõn tekiydi. Verandada mõsõr patlatarak geçirdiği akşamlardan bahsetti. Eskiden olsa etkilenirdim, ama bunlarõ söylerken gözlerinin içi gülmüyordu, görüyordum, belli ki yapõlmasõ gereken şeyleri düşünüyordu. "Peki eğlenmek istediğin zaman ne yaparsõn?" Konuyu erkek arkadaşlarõna, sekse getirmeye çalõşõyordum. O iri, kara gözleriyle boş boş baktõ yüzüme. Bakõşlarõnda, yapmak için yamp tutuştuğu şeyi, o malum şeyi yapamamõş olmasõn-
dan ileri gelen, kamna kuşaklar önce yerleşmiş sõkõntõyõ hissetmemek mümkün değildi. "Hayattan ne bekliyorsun?" Onu sarsõp konuşturacaktõm güya. Ama hayattan ne beklediğine dair en ufak bir fikri yoktu. İşlerden, filmlerden, yazõn anneannesinin evine gitmekten, New York'u görüp Roxy'ye uğramaktan dem vurdu, bir de ne tip kõyafetler giymeyi arzuladõğõndan: son Paskalya'da giydiklerine benzer şeyler giymeyi düşlermiş: beyaz bone, güller, pembe pabuçlar ve eflatun gabardin manto. "Pazar öğledensonralarõ ne yaparsõn?" diye sordum. Verandasõnda otururmuş. Yoldan geçen bisikletli oğlanlarla gevezelik edermiş. Mizah dergisi okur, hamakta yatarmõş. "Peki sõcak yaz gecelerinde ne yaparsõn?" Verandada oturur, yoldan geçen arabalarõ seyredermiş. Annesiyle beraber mõsõr patlatõr-larmõş. "Baban ne yapar yaz gecelerinde?" Çalõşõrmõş, kazan fabrikasõnda gece vardiyasõna kalõrmõş, zaten hayatõ bir kadõm ve doğurduğu çocuklarõ geçindirme yükümlülüğünden ibaretmiş, ne saygõ ne sevgi. "Erkek kardeşin ne yapar yaz gecelerinde?" Bisiklete biner ve büfenin önünde ayaklõk edermiş. "Bir amacõ yok mu? Bir amacõmõz yok mu? Ne yapmak istiyoruz?" Bilmiyordu. Esnedi. Uykusu vardõ. Daha fazlasõnõ kaldõramayacaktõ. Kimse açõklayamazdõ bunu, açõklamazdõ. O kadar. Onsekiz yaşõnda, güzeller güzeli bir kõzdõ, yazõk olmuştu. Detroit'te, uzun süre bir çekirgenin üstünde yaşamõş gibi perişan ve pis bir vaziyette sendeleye sendeleye otobüsten indik. Batakhanelerin bulunduğu semtte gece boyunca film oynatan bir sinemada sabahlamaya karar verdik. Parklar soğuktu. Hassel vaktiyle Detroit batakhanelerinin altõm üstüne getirmişti, bütün atõş galerilerim, bütün gece sinemalarõm, bütün patõrtõlõ barlarõ keşfetmişti kara gözleriyle. Hayali yammõzdan ayrõlmõyordu. Onu Times Meydanõnda asla bulamayacaktõk. Tesadüfler ihtiyar Dean Moriarty'yi de buralara sürüklemiş olabilir düşüncesine kapõlmõştõk, ama boşunaydõ. Otuzbeşer sent ödeyip eski filmler gösteren bir sinemaya girdik, balkona yerleştik ve sabah kovulana kadar bir yere kõpõrdamadõk. Seyirciler işsiz güçsüz insanlardõ: bir söylenti üzerine araba fabrikalarõna çalõşmaya gelmiş Alabamalõ asi zenciler; yaşlõ beyaz serseriler; şaraplarõm yanlarõnda taşõyan, yolun sonuna varmõş uzun saçlõ modern gençler; orospular; sõradan çiftler ve yapacak işi, gidecek yeri, ina-
■
<
nacak şeyi olmayan ev kadõnlarõ. Detroit elekten geçirilse bundan daha isyankar bir topluluk elde edilemezdi. İki filmden biri şarkõcõ kovboy Eddie Dean ile beyaz atõ çapkõn Bloop'un hikayesiydi, diğeri ise George Raft, Sidney Greenstreet ve Peter Lorre'nin oynadõklarõ, istanbul'da geçen bir film. Gece boyunca ikisini de altõ defa seyrettik. Kahramanlarõn uyandõklarõm gördük, uyuduklarõm işittik, düşlerini hissettik. Sabah olduğunda tuhaf gri batõ miti ile esrarlõ karanlõk doğu miti beyinlerimize kazõnmõş durumdaydõ. Artõk bütün eylemlerime bilinçaltõnõ aracõlõğõyla otomatik olarak bu korkunç oz-motik deneyim yön veriyordu. Kimbilir kaç kere Büyük Greenstre-et'in alaylarõm dinlemiş, Peter Lorre'nin günahkar kõşkõrtmalarõna tamk olmuş, George Raft'la beraber paranoyak korkular yaşamõş, Eddie Dean'le beraber at üstünde şarkõ söyleyip hayvan hõrsõzlarõm vurmuştum. Karanlõk tiyatrodakiler şişeleri yumruklamõşlar, yapacak bir şey, konuşacak bir insan bulabilmek için etraflarõna bakõnõp durmuşlardõ. Suçluymuşçasõna sessizdiler. Pencerelerde hayalet gibi esen, saçaklarõ sarõp sarmalayan külrengi şafakta, başõm koltuğun tahta koluna dayalõ uyuyakalmõşõm. O arada görevliler salonu temizleyip koca bir çöp yõğõnõ oluşturmuşlar, tam benim burnumun dibinde, az kalsõn beni de süpürüp götürüyorlarmõş. Dean anlattõ sonradan. On sõra arkamdaymõş, seyretmiş. İzmaritler, şişeler, kibrit kutularõ, gelip geçenlerin attõklarõ. Beni de onlarõn arasõna karõştõr-salardõ bir daha yüzümü göremezdi. Birleşik Amerika'yõ karõş karõş gezmek, rastladõğõ her çöp variline bakmak zorunda kalõrdõ, ta ki benim hayatõmõn, onun hayatõnõn, ilgili ilgisiz herkesin hayatõnõn artõklarõ arasõnda embriyon gibi bükülmüş bir beden buluncaya kadar. O pis rahimden nasõl seslenirdim? "Bana ilişme ahbap, burada mutluyum. Dokuzyüzkõrkdokuz Ağustosunda bir gece beni Detroit'te kaybettin. Şu kusmuk kutusundaki hayallerimi bozmaya ne hakkõn var?" 1942'de dünyanõn gelmiş geçmiş en iğrenç oyunlarõndan biri-.. nin yõldõzõydõm. Denizci olarak Boston'da bulunuyordum, Scoll;õ\ Meydamndaki Imperial Cafe'ye içmeye gitmiş, altmõş bardak bira devirdikten soma tuvalete kapanmõş ve klozete sarõlõp uyumuştum. Gece boyunca en az yüz denizci ve çeşit çeşit sivil üstüme çõkarma yapmõştõ, bu duygulu çõkarmalarõn sonunda taranmaz hale gelmiştim. Ne farkederdi ki? İnsanlarõn dünyasõnda adsõz olmak cennette
ünlü olmaktan iyidir. Cennet nedir ki zaten? Yeryüzü nedir? Hepsi zihnimizde. Güneş doğarken abuk sabuk konuşarak terkettik bu dehşet deliğini. Seyahat bürosunun önerdiği arabayõ bulacaktõk. Uzun bir süre avarelik ettik: zenci barlarõna dalõp çõktõk, kõz peşinde koştuk, müzik dolaplarõnda caz plaklarõ dinledik. Sonra, elimizde komik çantalarõmõz, şehir otobüsleriyle beş mil yol katedip, bizi dörderden sekiz dolara New York'a atacak olan şahsõn evine gittik. Orta yaşlõ, gözlüklü, sarõşõn bir adamdõ. Karõsõ ve çocuğuyla güzel bir evde oturuyordu. O hazõrlanõrken avluda bekledik. Karõsõ pamuklu mutfak önlüğüyle, kahve içer miydiniz diye seslendi sevimli sevimli, ama biz yine konuşmaya dalmõştõk, ilgilenmedik. Dean öyle bitkin ve öyle kuduruktu ki ne görse azõyordu. Delilik nöbeti yaklaşmõştõ. Durmadan terliyordu. Gõcõr gõcõr Chrysler'a bindiğimiz an adamcağõz iki manyakla yola çõkmõş olduğunu anladõ, ama renk vermedi ve biz Briggs Stadyumunu görüp de gelecek yõl Detroit Tigers'õn durumu ne olacak diye bir tartõşma açõnca duruma alõşmaya başladõ. Sisli gecede Toledo'yu geride bõraktõk, eski Ohio topraklarõnda ilerlemeye koyulduk. Kendimi Amerika'nõn belli şehirleri arasõnda mekik dokuyan gezgin satõcõlara benzettim: sefil yolculuklar, kalitesiz mallar, üçkağõtlarõmõ taşõyan bavulun dibinde çürümüş fasulyeler, olmayan müşteriler. Pennsylvania yakõnlarõnda adam yoruldu, direksiyona Dean geçti, kalan yolu o şekilde gittik. Bir ara radyodan Senfoni Sid şovunu dinledik, en yeni bop parçalarõm çaldõlar. Amenka'mn son ve görkemli şehrine giriyorduk artõk. Sabahõn çok erken saatleri olmasõna rağmen Times Meydanõ anababa günüydü, çünkü New York asla sükun bulmaz. İster istemez Hassel'õ aradõ gözlerimiz. Bir saat sonra Long Island'ta, halamõn yeni taşõndõğõ evdeydik. Yorgun argõn merdivenleri tõrmanõrken onun aile dostlarõmõz olan boyacõlarla fiyat konusunda tartõştõğõm duyduk. Beni bir keriara çekip "Sal," dedi, "Dean burada bir iki günden fazla kalamaz, anlaşõldõ mõ?" Gezimiz bitmişti. O gece Long Island'õn benzin depolarõ, demiryolu köprüleri ve sis lambalarõ arasõnda uzun bir yürüyüş yaptõk. Dean bir sokak lambasõnõn altõnda durdu, o hali hiç gözümün önünden gitmiyor.
"Bundan sonraki lambaya varõnca sana bir şey daha söyleyeceğim Sal, ama şimdi parantez açõp başka bir düşünceye geçiyorum, tam orada asõl konuya döneceğim, tamam mõ?" Tamamdõ. Seyahat etmeye öyle alõşmõştõk ki, Long Island'õ bir uçtan bir uca yürümeden edemedik. Fakat bir noktadan sonra kara yoktu, sadece Atlantik Okyanusu vardõ, daha ileri gidilemiyordu. İki arkadaş el sõkõşõp, ölünceye kadar dost kalacağõmõza dair birbirimize söz verdik. Aradan beş gün ya geçti ya geçmedi, New York'ta bir partiye davet edildik. Orada Inez diye bir kõzla tanõştõm ve "Yanõmda bir arkadaşõm var, görmeni isterim," dedim. Kafam iyiydi. Arkadaşõmõn kovboy olduğunu söyledim. "Aaa, hep bir kovboyla tanõşmak istemişimdir." "Dean!" diye çõnlattõm ortalõğõ. Partide edebiyatçõ Angel Luz Garcia, Walter Evans, Venezuelalõ şair Victor Villanueva, eski aşklarõmdan Jinny Jones, Calo Marx, Gene Dexter ve daha bir sürü tip vardõ. "Buraya gel oğlum." Dean mahcup mahcup yaklaştõ yanõmõza. Bir saat sonra, partinin yarattõğõ sarhoşluk ve cakayla ("Hiç kuşkusuz yazsonu onuruna toplanmõştõk") çenesini kõzõn karnõna dayamõş ona hayatõm anlatõyor, vaatlerde bulunuyor ve terliyordu. Inez esmer, iri yarõ, seksi, Garcia'nm deyişiyle "Degas'tan çõkma", Paris'in güzel koketlerini hatõrlatan bir kõzdõ. Çok geçmedi, ikisi evlenebilmek için durup durup San Francisco'ya telefon etmeye, Camil-le'le boşanma belgeleri konusunda cebelleşmeye başladõlar. Ama işler sarpa sardõ: Camille birkaç ay sonra Dean'in ikinci çocuğunu doğurdu, senenin ilk günlerinde kõsa bir yakõnlaşma dönemi yaşamõşlardõ, işte o dönemin meyvasõydõ bu bebek. Bir süre sonra da Inez'in çocuğu oldu. Biri batõnõn bilinmeyen bir yerinde ve gayri-meşru, tam dört tane velet. Babalarõ ise her zamanki gibi beş parasõz, sõkõntõlõ, uçuk ve hõzlõ. Sonuç olarak İtalya'ya gitmedik.
DÖRDÜNCÜ BOLUM
1 Kitabõmõn satõşõndan biraz para geçmişti elime. Halama destek çõkõp, yõlõn geri kalan kõsmõnda kirayõ ben ödedim. New York'a bahar gelince toprağõn New Jersey'den nehri aşarak esen çağrõşõmlarõna dayanamam, alõr başõmõ giderim. O yõl da böyle oldu. Dean'i New York'ta bõraktõm, kendi hayatõmda da onun hayatõnda da ilk defa oluyordu bu, veda eden bendim. Dean Madison Bulvarõyla 40. Cadde arasõndaki park yerinde iş bulmuştu. Yõrtõk põrtõk ayakkabõlarõ, tişörtü ve belinden düşen pantalonuyla her zamanki koşuşturma-casõ içinde, öğle saatlerinin o müthiş yoğun araba giriş çõkõşõm tek başõna düzenliyordu. Genellikle hava kararõrken uğruyordum ona. Yapacak işi olmuyordu. Kulübede gezinerek, biletleri sayarak, göbeğini kaşõyarak vakit öldürüyordu. Radyosu hep açõktõ. "Basketbol maçlarõm anlatan şu kaçõk Marty Glickman'a kulak verdin mi hiç? Orta çizgiye ilerliyor zõplõyor fake hazõrlanõyor atõyor võjt iki sayõ. Şimdiye kadar dinlediğim en baba spiker kesinlikle." Zevkleri böyle basitleşmişti işte. Inez'le beraber Seksenikinci Caddenin doğu kõsmõnda, sõcak suyu olmayan bir dairede oturuyordu. Gece eve gelince üstündeki her şeyi atõp Çin ipeğinden uzun bir ceket giyiyor ve rahat koltuğuna kurulup çaylõ nargilesini fokurdatõyordu. Bunlar onun evcil mutluluklarõydõ. Bir de kirlenmiş iskambilleri vardõ: "Son günlerde şu karo ikilisine takõlõyorum. Kadõnõn öbür eli nerde sence? Kõrk yõl düşünsen aklõna gelmez. İyice bak, görmeye çalõş." Ve ikiliyi tutuşturuyordu elime. Kağõdõn tasvir ettiği, yatakta değişik bir pozisyon deneyen bir çiftti: uzun boylu, kederli bir adamla mahzun ama şehvetli bir
orospu. "Hadi oğlum! Ben defalarca yararlandõm bundan!" Inez mutfakta yemek yaparken çarpõk bir gülümsemeyle içeriyi gözlüyordu. Hayatõndan memnundu. "Inez'in nasõl biri olduğunu anladõn mõ? Bak, tek yaptõğõ bu: kapõdan başõnõ uzatõp gülümsemek. Onunla konuştum, her şeyi ayarladõk. Bu yaz Pennsylvania'da bir çiftliğe yerleşeceğiz. Altõmda bir karavan olacak, aklõma estiğinde New York'a gidip eğlenebileyim diye, sonra büyük ve güzel bir evimiz olacak, bir sürü de çocuğumuz. Yaa!" Zõplar gibi yerinden kalkõp Willie Jackson'õn bir plağõm, "Gator Tail"i koyuyor, pikabõn önüne dikilip ellerini yumruk yapõyor ve ritme uyarak sallanmaya, dizlerini bir kõrõp bir geri çekerek yaylanmaya başlõyordu. "Vay be! Şu orospu çocuğuna bak! İlk dinlediğimde bu herif yarõna çõkmaz ölür demiştim. Ama hâlâ hayatta." Bu tablo onun vaktiyle kõtamn öbür tarafõnda, Frisco'da Camil-le'le çizdiği tablonun tõpatõp aynõsõydõ. O döküntü bavul gene tõkõş tõkõş, yatağõn altõnda duruyordu, her an uçup gidebilirmiş gibi. Inez fõrsat buldukça Camille'e telefon ediyordu, bir muhabbet bir muhabbet, Dean'in apõş arasõndan bile bahsettikleri oluyormuş, belki de Dean uyduruyordu. Onun ilginçliklerini anlatan mektuplar yazõyor-larmõş birbirlerine. Dean Camille'e her ay bir miktar para göndermek zorundaydõ, yoksa dört duvar arasõna tõkõlõp kalõr mõydõ? Bunu telafi etmek için park yerinde üçkağõt çeviriyordu. Tam bir bozuk para sanatçõsõydõ. Bir kere benim yammda hali vakti yerinde bir adama hararetli hararetli iyi Noeller dileyip yirmi dolarõn üstünü beş dolar eksik vermişti. Bop barõ Birdland'te yemiştik o parayõ. Lester Young çalõyordu, iri göz kapaklarõnda sonsuzluk vardõ. Bir gece saat üçte Madison Bulvanyla 47. Caddenin birleştiği köşede buluşup konuştuk. "Allah kahretsin! Gitmesen olmaz mõ? İçtenliğime inan lütfen. New York'ta ilk defa vefakar dostum olmadan yaşayacağõm," dedi Dean. "Ben durgunlaşõyorum bu şehirde. Benim yerim Frisco. Ne zamandõr buradayõm, Inez'den başka kõzla yatmadõm. Bir tek New York'ta böyle oluyor. Anasõnõ satayõm! Ama bu rezil kõtayõ bir daha katedemem. Sal, seninle dertleşmeyi özledim, biliyor musun?" New York'ta bir alay insanla beraber o parti senin bu parti benim geziyor, içip içip dağõtõyorduk. Böyle yaşamak Dean'e göre değildi aslõnda. Gece, bomboş Madison Bulva-
rõnda, çiseleyen soğuk ve sisli yağmurun altõnda büzülen adam ona daha çok benziyordu. "Inez beni seviyor, arzuladõğõm her şeyi yapabileceğini söylüyor, sesini çõkarmayacakmõş, söz verdi. Görüyorsun ahbap, yaş ilerliyor, sõkõntõlar artõyor. Öyle bir gün gelecek ki, sen ve ben güneş batarken dar bir sokakta yürüyüp boş konserve kutularõm karõştõrõrken bulacağõz kendimizi." "Yani sonunda iki ihtiyar serseri mi olacağõz?" "Neden olmayalõm ki? İstememiz yeter. Böyle bir sonun ne kötülüğü var? Politikacõlar ve zenginler de dahil kimsenin taleplerini takmadan yaşarsõn, kafa ütüleyen olmaz çevrende, kendi yolunu kendin çizersin." Haklõsõn dedim. Vardõğõ Taocu kararlan dolambaçsõz ve yalõn bir dille ifade ediyordu. "Senin yolun hangisi oğlum? Mübareklerin yolu mu, delilerin yolu mu, gökkuşağõmn yolu mu, gupinin yolu mu, yoksa her yol mu? Herkes için her yerde bir yol var nasõlsa. Kim nerde nasõl?" Yağmurda kafalarõmõzõ salladõk. "Öf, artõk kendim bulmalõsõn! Uslu uslu oturanlardan adam çõkmaz. Doktor ne diyorsa onu yap. Ben nerde yaşõyor olursam olayõm bavulum yatağõn altõnda tepilidir, her an çekip gidebilirim ya da kapõnõn önüne konabilirim diye, inan rol kesmiyorum. Sahip olduğum ne varsa hepsinden vazgeçmeye kararlõyõm. Bu uğurda gösterdiğim çabaya sen şahitsin ve her şeye boşvermek gerektiğini biliyorsun. Zamanõn ne olduğunu ikimiz de biliyoruz, onu nasõl yavaşlatacağõmõzõ, nasõl gezip tozacağõmõzõ, hayatõ nasõl keşfedeceğimizi falan. Daha ne eğlenceler var, farkõnday/z." Yağmurda içimizi çektik karşõlõklõ. Hud-son vadisini sel götürüyordu. O gece deniz gibi engin nehrin dünyaya açõlan büyük rõhtõmlarõ yõkandõ, Poughkeepsie'deki eski istimbot iskeleleri yõkandõ, kaynaklarõn oluşturduğu Çatlak Kaya Göleti yõkandõ, Vandenvhacker dağõ yõkandõ. "Ya işte böyle," dedi Dean, "hayat beni biryerlere sürüklüyor, boyun eğiyorum. Geçenlerde Seattle'daki hapishaneye, benim ihtiyara mektup yazdõm. Yõllar soma ilk defa birşeyler karalayõp yollamõştõ da..." "Sahi mi?" "Evvet, sahi. 'Bebbeği' -iki 'b'yle yazmõş- merak ediyormuş, Frisco'ya gidebilirse uğrayõp görecekmiş. Kõrkõncõ Caddenin doğu kõsmõnda ayda onüç dolara sõcak suyu olmayan bir daire buldum.
Para gönderebilirsem New Yok'a gelip o eve yerleşecek, gelmesine izin verirlerse tabii. Sana kõz kardeşimden pek bahsetmemiştim galiba. Çok şeker şeydir. Onu da yanõma almak istiyorum." "Nerde şimdi?" "Aslõnda mesele de bu. Bilmiyorum. İhtiyar onu bulmaya çalõşacak güya, ama tahmin edersin ne yapacağõnõ." "Demek Seattle'daymõş." "Hem de o iğrenç hapishanede." "Daha önce nerdeymiş?" "Texas'ta. Texas'ta. Görüyorsun, ruhum, olaylar, durumum... Nasõl sessizleştim farkõnda mõsõn?" "Evet, doğru." Dean New York'ta sessizleşmişti. İçini dökme eğilimindeydi. Fakat buz gibi yağmurun altõnda dişlerimiz takõrdõ yordu. Ben gitmeden bir gün halamõn evinde buluşmayõ kararlaştõrdõk. O pazar öğleden sonra buluştuk. Evde televizyon vardõ. Önce bir beyzbol maçõ seyrettik, sonra bir tane de radyodan dinledik, derken bütün maçlarõ dakikasõ dakikasõna takip eder hale geldik. "U-nutma Sal, Hodges Brooklyn'de ikinci adam olarak oynuyor, demek ki Philles'in yedek atõcõsõ sahaya çõkarken Giants-Boston maçõna dönmemiz lazõm, DiMaggio üç sayõ aldõktan sonra atõcõ vakit öldürmeye başlar başlamaz da gene buna, Babby Thomson şu otuz saniyede üçüncü adamla başedebilmiş mi diye." Akşamüstü trenlerin manevra yaptõklarõ alanõn yamndaki isli tarlada ufaklõklarla beyzbol oynadõk. Sonra sõra basketbola geldi. Kudurmuş gibiydik. Veletler "Yavaş olun, kendinizi öldürmeniz şart değil!" diye bağõrõyorlar ve sõçrayõp sõçrayõp bize fark atõyorlardõ. İkimiz de terden sõrõlsõklam olmuştuk. Bir ara Dean beton zemine yüzüstü kapaklandõ. Topu çocuklarõn elinden alabilmek için korkunç bir mücadele veriyorduk. Rakiplerimiz ise onu hafif bir dokunuşla ele geçirip kafalarõmõzõn üstünden võjt diye potaya atõyorlardõ. Gözü dönmüş manyaklar gibi koşup kapõyorduk ama terli ellerimiz gençlerin daha ilk zõplayõşõnda boş kalõyordu. Stan Getz ile Soğukkanlõ Charlie'nin karşõsõnda basketbol oynamaya debelenen, Amerikan arka sokak müziği delisi kara göbekli çetin ceviz tenorcuya benziyorduk. Çocuklar bizi tõmarhane kaçkõm sandõlar. Sonunda evin
yolunu tuttuk. Kaldõrõmda top yakalamaca oynamazsak olmazdõ tabii. Çalõlara dalõş yapmak ve direkleri õskalamak gibi çok özel numaralar denedik. Yoldan bir araba geçiyordu, ben inip koşmaya başladõm ve topu tamponun hemen arkasõnda duran Dean'e attõm, Dean sõçrayõp yakaladõ, otlarda yuvarlanõp kalktõ ve kenara parke-dilmiş ekmek kamyonunun üstünden topu bana geri gönderdi, zor yakaladõm, sonra da bir fõrlattõm, Dean havada daire çizerek arkaya kaykõldõ ve çalõlarõn üstüne düştü. En nihayet eve vardõk. Dean paldõr küldür cüzdanõnõ çõkarõp halama Washington'da hõz cezasõ aldõğõmõz günden borcu olan onbeş dolarõ verdi. Halam şaşõrmõş ve memnun olmuştu. Mükellef bir sofra hazõrladõ bize. "Dean," dedi, "umarõm doğacak bebeğe iyi bakarsõn, evliliğim bozmadan." "Evet, evet, evet." "Gittiğin her yerde bir çocuk bõrakõyorsun. Olmaz böyle. Çaresizlik içinde büyüyecek zavallõcõklar. Onlara yaşama şansõ tanõmalõsõn." Dean ayaklarõna bakõp kafasõnõ salladõ. Çiğ kõzõl alacakaranlõkta otobamn üstünden geçen köprüde vedalaştõk. "İşallah döndüğümde New York'ta olursun," dedim ve devam ettim: "En büyük dileğim ne, biliyor musun? Günün birinde seninle aym sokakta oturmamõz, görmüş geçirmiş iki aile babasõ olarak." "Evet, ben de bunun için dua ediyorum dostum. Çektiğimiz sõkõntõlarõ, çekeceğimiz sõkõntõlarõ düşünüyorum da... Hele benim durumum... Halan da hatõrlattõ ya... Aslõnda ben çocuk istemiyorum, ama Inez doğuracağõm diye tutturdu, hatta bu yüzden birbirimize girdik. Marylou'nun Frisco'da elden düşme araba alõp satan biriyle evlendiğinden ve anne olduğundan haberin var mõydõ?" "Evet. Hepimiz aynõ yolun yolcusuyuz." Altüst olmuş boşluk gölünde ufak dalgalarõz, demeliydim aslõnda. Yerin dibi altõndõ ve dünya altüst olmuştu. Dean Camille'in ikinci kõzõyla çekilmiş bir fotoğrafõm çõkardõ cebinden. Frisco'da, güneşli bir kaldõrõmdaydõlar, çocuğun üstüne bir adamõn gölgesi düşmüştü, pantalonun içinde kasvet dolu iki uzun bacak. "Kim bu?" "Tabii ki Ed Dunkel. Galatea'ya döndü. Şimdi Denver'dadõrlar herhalde. Bütün gün resim çekmişler." Sevecenliği azizlerinki gibi gizli kalan Ed Dunkel. Başka fotoğraflar da vardõ. Bir gün çocuklarõmõzõn merakla, anne babalarõnõn
inişsiz çõkõşsõz, düzenli, resimlerin dondurduğu gibi durağan yaşadõklarõm, sabahlarõ kalkõp hayatõn kaldõrõmlarõm gururla adõmladõklarõnõ sanarak, bizim esas yaşantõlarõmõzõn, esas gecelerimizin hõrpani deliliğini, isyanõm, cehennemim ve o anlamsõz yol kabusunu akõllarõnõn ucundan bile geçirmeden bakacaklarõ fotoğraflardõ bunlar. Sonsuz ve başlangõçsõz boşluğu açõğa vurmayan. Acõnasõ umursamazlõklarõ açõğa vurmayan. "Hoşçakal, hoşçakal." Dean uzun kõzõl alacakaranlõkta yürüdü gitti. Tepesinde sarsõla safsõla duman püskürten lokomotifleri görüyordum. Gölgesi yürüyüşünü, düşüncelerini ve bizzat varlõğõm taklit ediyordu. Dönüp utangaç utangaç el salladõ, ileri işareti yaptõ, zõpladõ ve bağõrarak bir şey söyledi, anlayamadõm, koşmaya başladõ, bir daire çizdi, demiryolu köprüsünün beton duvarõna çok yaklaşmõştõ, son bir mesaj gönderdi, el sallayarak karşõlõk verdim. Ve kendi hayatõna doğru gözden kayboldu çabucak. Beni bekleyen günlerin kasvetine gömülmüştüm. Önümde aşõlacak feci uzun bir yol vardõ. 2 Missoula'da evler Truckee'de evler Opelousas'ta evler Hiçbiri bana göre değil Eski Medora'da evler Wounded Knee'de evler Hiçbirine gidemeyeceğim Geceyansõ bu tekerlemeyi mõrõldanarak otobüse bindim, Washington'da inip oyalandõm biraz, Mavi sõradağlarõ görmek için yolumu değiştirdim, Shenandoah kuşunun ötüşünü dinledim, Stonevvall Jackson'õn mezarõm ziyaret ettim, karanlõk basarken Kanavvha nehrine tukurdum, Batõ Virginia'dan geçerken Charleston'õn orman köylüleriyle dolu gecesinde yürüdüm, geceyansõ Kentucky'nin Ashland kasabasõnda kapanmõş bir serginin tentesinin altõnda yalmz bir kõz, siyah ve gizemli Ohio, güneş doğarken Cincinnati, soma yine
Indiana arazileri, öğlesonrasõnõn muhteşem vadi bulutlarõ altõnda St. Louis, çamurlu kaldõrõm taşlan, Montana kütükleri, bozulmuş istimbotlar, antik yer tabelalarõ, nehir kenarõnda otlar ve halatlar, bitmeyen şiir, gece olunca Missouri, Kansas tarlalarõ, Kansas'õn sõr dolu genişliğinde karanlõğõn sõğõrlarõ, her sokağõ ayrõ bir denizle birleşen güleryüzlü kasabalar, Abilene'de şafak, Doğu Kansas çayõrlarõ, batõ gecesinin tepesine tõrmanõldõkça Batõ Kansas otlaklarõna dönüşen. Henry Glass diye biri oturuyordu yanõmda. Indiana'mn Terre Haute şehrinden binmişti. "Şu elbiseden niçin nefret ettiğimi söylemiştim. Çok çirkin. Ama tek kelekliği bu değil." Birtakõm kağõtlar gösterdi. Terre Haute federal hapishanesinden yeni çõkmõştõ. Suçu Cincinnati'de araba çalmak ve çaldõğõ arabalarõ satmakmõş. Yirmi yaşõnda, kõvõrcõk saçlõ bir delikanlõydõ. "Denver'a gider gitmez bir rehinci bulup bu elbiseden kurtulacağõm, kendime kot alacağõm. Kodeste ne yaptõlar bana, biliyor musun? Bir hücre, bir de İncil verdiler. Yere otururken altõma İncil'i koyuyordum, anladõ namussuzlar, onu alõp bir cep İncil'i verdiler, şu kadarcõk bir kitaptõ işte. Üstüne oturamayõnca karõştõrdõm biraz. Hey, hey!" Bir dirsek attõ şekerlemesini kõtõrdatarak. Hep şekerleme yiyordu, içerde midesi iflas etmişti, başka şey kabul etmiyordu. "İncil'in bazõ yerleri var, okurken insana ter basõyor, anlarsõn ya." Sonra "ima yapma"nõn ne demek olduğunu anlattõ: "Serbest bõrakõlmasõna az kalmõş olan mahkum lafõ döndürüp dolaştõrõp tahliyesine getirir. Biz de gõrtlağõm sõkõp ima yapma deriz ona. Fena şeydir ima yapmak, anladõn mõ?" "Ben ima yapmam Henry." "Biri bana ima yaptõ mõ amnda burun deliklerim açõlõr, öyle sinirlenirim ki karşõmdaki camm kutaramaz. Neden ömrüm hapishanelerde geçti sanõyorsun? Onüç yaşõndayken tepemi attõrdõlar da ondan. Oğlamn tekiyle sinemaya gitmiştim. Anama küfretti serseri. Hani şu pis laf vardõr ya... Çakõmõ çõkarõp boğazõm kestim. Elimden almasalardõ tahtalõköyü boylayacaktõ. Hakim 'Arkadaşõna saldõrõrken ne yaptõğõnõn farkõnda mõydõn?'dedi. 'Evet efendim, farkõn-daydõm efendim, o orospu çocuğunu öldürmek istedim, hâlâ da istiyorum,' diye cevap verdim. Şartlõ tahliyeyi uygun görmediler, dosdoğru õslahevine postaladõlar beni. Orada da habire tecrit edildim.
Sen sen ol, federal hapishaneye düşme, dünyanõn en rezil yerleri oralar. Öf, bõraksan bütün gece konuşurum, ne zamandõr biriyle sohbet etmiyorum. Artõk dõşardayõm. Kendimi o kadar mutlu hissediyorum ki tahmin edemezsin. Otobüse bindiğimde sen kõmõldamadan oturuyordun, Terre Haute'taydõk, ne düşünüyordun öyle bakayõm?" "Hiç, yolculuk ediyordum işte." "Ben şarkõ söylüyordum. Senin yanõndaki koltuğu gözüme kestirmiştim, bir karõya yakõn oturursam kendimi tutamayõp elimi elbisesinin altõna sokuveririm diye korkuyordum çünkü. Azõcõk sabretmem lazõm." "Bir daha içeri girersen ömrübillah çõkamazsõn. Şimdilik rahat dur." "Benim de amacõm o. Tek sorun burun deliklerimin açõlmasõ, yani ne yaptõğõmõ bilmemem. Erkek kardeşiyle karõsõ onu yanlarõna, Colorado'ya çağõrmõşlar. İşi hazõrmõş. Şartlõ tahliye kararõ üzerine bileti hapishane yetkilileri tarafõndan alõnmõş. Dean'in delikanlõlõk halini hatõrlatan bir yeniyetme duruyordu karşõmda: kam kaldõramayacağõ kadar hõzlõ akan, burun delikleri açõlan, ama o Tamõ vergisi tuhaf azizliğe sahip olmadõğõ için kaderin demir yumruğundan kurtulamayan. "Bana göz kulak ol Sal, burun deliklerim açõlmasõn, tamam mõ? O zaman kazasõz belasõz kardeşimin kapõşõm çalabilirim belki." Denver'a varõr varmaz onu kolundan tutup Larimer Caddesine, cezaevi elbiselerini bõrakabileceğimiz bir rehinciye götürdüm. İhtiyar Yahudi durumu hemen çaktõ. "O baş belasõ şeyleri istemiyorum burada. Canyon Cityli çocuklarõn getirdikleri yeter." Larimer Caddesi, boyuna çizgili hapishane elbiselerini satmaya çalõşan sabõkalõlarla doluydu. Henry malõm bir kesekağõda koyup koltuğunun altõna sõkõştõrmõş olarak, yepyeni bir kot pantalon ve spor gömlekle gezmeye başlayabildi sonunda. Dean'in eskiden müdavimi olduğu Glenarm Bar'a gittik. Yolda Henry kesekağõdõ bir kül variline attõ. Tim Gray'e telefon ettik. Akşam olmuştu. "Sen misin?" diye kõkõrdadõ Tim Gray. "Birazdan oradayõm." On dakika soma, yanõnda Stan Shephard, uzun ve rahat adõmlarla bara daldõ. İkisi Fransa gezisinden döndükten soma Denver'da yaşadõklarõ hayatõ beğenmez olmuşlardõ. Henry'yi sevdiler, şişe şişe
bira õsmarladõlar ona. Henry cezaevinden aldõğõ parayõ saçõp savurmakla meşguldü. Kutsal geçitlerin, çõlgõn evlerin kuşattõğõ yumuşak, karanlõk Denver gecesindeydim yine. O bar senin bu bar benim dolaşõyor, Batõ Colfax'teki klüpleri, Five Points'teki zenci mekanlarõm keşfediyorduk. Stan Shephard ne zamandõr benimle tamşmak istiyormuş. İkimiz beraber ilk defa maceraya atõlõyorduk. "Fransa'dan döndüğümden beri ne yapacağõmõ bilmiyorum Sal. Meksika'ya gitmeyi düşündüğün doğru mu? Batsõn bu dünya, seninle gelebilir miyim? Bir yerden yüz papel bulurum, Mexico City'ye varõr varmaz da bursumu çekerim." Anlaşmõştõk, Stan de Meksika'ya geliyordu. İnce uzun, sõkõlgan, fõrça saçlõ bir Denver delikanlõsõydõ. Kocaman üçkağõtçõ gülüşüyle, Gary Coopervari ağõrkanlõ uysal hareketleriyle dikkati çekiyordu. "Batsõn bu dünya!" diyerek başparmaklarõm kemerine sokuyor, ağõr ağõr iki yana sallanarak, amaçsõz adõmlarla yürüyordu. Büyükbabasõyla kavgalõydõ. Fransa yolculuğuna karşõ çõkmõşlardõ, Meksika işine de karşõ çõkacaklardõ. Stan dedesiyle anlaşmazlõğõ yüzünden Denver'da serseri hayatõ yaşõyordu. O gece Colfax Hot Shoppe'de içebileceğimiz kadar içip Henry'nin burun delikleri açõlmasõn diye sekiz olduktan sonra dağõldõk. Stan düşe kalka Henry'nin Gle-narm'daki otelinin yolunu tuttu, orada uyuyacaktõ. "Eve geç gitmeme bile izin yok. Dedem hemen başlar bağõrõp çağõrmaya, arkasõndan da anneme giydirir. Denver'dan uzaklaşmam şart, hem de derhal, yoksa kafayõ oynatacağõm." Ben Tim Gray'lerde kaldõm. Somadan Babe Ravvlins ufak ama eli yüzü düzgün bir bodrum katõ ayarladõ. Tam bir hafta eğlendik orada. Henry abisinin yamna gitti. Onu bir daha görmedik, ima yapan biriyle karşõlaşõp içeri mi tõkõldõ, yoksa gevşeyip geceye mi teslim oldu, bilmiyoruz. Tim Gray, Stan, Babe ve ben o hafta öğlesonralarõ Denver'õn güzel barlarõna takõldõk. Bu barlarda pantalonlu garson kõzlar çalõşõyordu, utangaç ve sevecen bakõşlarla gezinen, kaşarlanmõş garson kõzlar gibi davranmak şöyle dursun, müşterilere tutulup büyük aşklar yaşayan, incinip acõ çeken ve sonunda işyerlerini değiştirmek zorunda kalan. Gecelerimizi de Five Points'te caz dinleyerek, çõlgõn
zenci klüplerinde kafa çekerek geçiriyor, sonra da benim bodruma dönüp sabahõn beşine kadar çene çalõyorduk. Öğle saatlerinde Ba-be'in avlusunda yan gelip yatõyorduk, Denverlõ ufaklõklar etrafõmõzda kovboyculuk ve kõzõlderilicilik oynuyor, üstümüze kiraz ağaçlarõnõn çiçeklerini düşürüyorlardõ. Çok eğleniyordum, dünyanõn bütün kapõlan açõlõyordu önümde, hiç hayal kurmuyordum. Stan'le ikimiz Tim Gray'e bizimle gelsin diye dil döküyorduk, ama Tim Denver'-daki hayatõndan kopabileceğe benzemiyordu. Meksika gezisine hazõrlanõrken bir gece Denver Doll aradõ pattadak: "Sal, bil bakalõm kim geliyormuş Denver'a?" Hiçbir fikrim yoktu. "Yola çõkmõş bile, öyle duydum. Dean! Araba almõş, sana eşlik edecekmiş." Hayalimde bir görüntü canlandõ: heyecandan alev alev yanõp titreyen korkunç bir melek bana doğru ilerliyordu; yerinden fõrlayacak bir yürekti sanki; bulut gibi yaklaşõyordu; müthiş bir hõzla; düzlükteki Kafenli Gezgin'i hatõrlamamak elde değildi; beni takip ediyor, sõkõştõrõyordu. O devasa suratõm, azgõn ve kemiksi inatçõlõğõm, põrõltõlõ gözlerini görüyordum; kanatlarõm görüyordum; etrafa kõvõlcõm yüklü binlerce yalõm saçan, dağõldõ dağõlacak haldeki tekerlekli arabasõnõ görüyordum; yolun üstünde ateşiyle bõraktõğõ izi görüyordum; kendi yönünü kendisi çiziyor, pamuk tarlalarõnõn üstünden geçiyor, şehirleri aşõyor, köprüleri yõkõyor, nehirleri kurutuyordu. Batõya gelen gazap gibiydi. Belli ki tozutmuştu yine. Bankada nesi varsa çekip araba aldõysa karõlarõna para yollayamazdõ. Durum kelekti. Ardõnda bõraktõğõ enkazõn külleri daha soğumamõştõ. Bu posasõ çõkmõş kõtayõ batõya doğru bir kere daha katediyordu pürtelaş. Yakõnda hedefine varacaktõ. O geliyor diye kollarõ sõvadõk. Söylenenlere bakõlõrsa beni arabasõyla Meksika'ya götürecekti. "Size takõlmama izin verir mi dersin?" diye sordu Stan endişeyle. "Benkonuşurum," dedim sert sert. Neler olacağõ konusunda fikir yürütemiyorduk. "Nerde kalacak? Ne yiyip ne içecek? Ona uygun kõz bulunacak mõ?" Gargantua'nõn beklenmedik ziyareti gibi bir şeydi bu. Onun acõ çeken cüssesine ve patlayan sarhoşluklarõna karşõ Denver'õn hendeklerini genişletmek ve belli yasalarõn kapsamõm daraltmak gerekiyordu.
3 Dean'in gelişi eski moda filmlerdeki gibi oldu. Altõn renkli bir öğlesonrasõnda Babe'in evindeydim. Ortamõ anlatayõm biraz. Anne Avrupa'ya gitmişti. Evde gençlerle kalan Charity Hala yetmişbeş yaşõndaydõ ve tavuk kadar çevikti. Batõnõn çeşitli yerlerine dağõlmõş olan Rawlins ailesinin haneleri arasõnda mekik dokur ve genellikle faydalõ işler yaparmõş. Vaktiyle boy boy oğullan varmõş, ama hepsi uçmuş yuvadan. Charity Hala yaşõna rağmen gençlerin her söylediğini, her yaptõğõm takip ediyordu. Biz oturma odasõnda viskileri yuvarlarken üzüntülü üzüntülü başõm sallõyordu. "İçkini avluda içebilirsin oğlum." Üst katta (ev o yaz pansiyona dönmüştü) Babe'i ümitsiz bir aşkla seven Tom diye biri kalõyordu. Vermontlu zengin bir ailenin oğluymuş, öyle diyorlardõ, Vermont'ta parlak bir gelecek onu bekliyormuş, ama o Babe'i görmeden edemiyormuş. Akşamlarõ ateş basan yüzünü gazetenin arkasõna gizleyerek oturuyordu salonda. Ne söylense duyuyor, ama çaktõrmõyordu. Babe konuştuğu zaman yanaklarõ iyice kõzarõyor, gazeteyi elinden bõraktõrdõğõmõz zaman da tarifsiz bir sõkõntõyla suratõmõza bakõyordu. "Öyle mi? Herhalde." Bundan başka laf çõkmõyordu ağzõndan. Charity köşesine çekilmiş örgü örüyor ve kuş gözleriyle bizi izliyordu. Görevi yanõmõzdan ayrõlmamaktõ. Küfür bile ettirmiyordu. Babe divana uzanmõş kõkõrdamaktaydõ. Tim Gray, Stan Shephard ve ben koltuklara yayõlmõş muhabbet etmekteydik. Gariban Tom da çile doldurmaktaydõ. Kalktõ, esnedi ve "Gün doğmadan neler doğar. İyi geceler," diyerek merdivenlere yöneldi. Babe'den hayõr yoktu. Tim Gray'e aşõktõ çünkü. Tim Gray onun pençesinden kurtulabilmek için yõlanbalõğõ gibi kõvrõlõp bükülüyordu. İşte o güneşli öğle-sonrasõnda kahvaltõ vaktine doğru Dean külüstürüyle kapõmn önünde durdu. Tüvit takõm elbisesi, yeleği ve saat zinciriyle dõşarõ atladõ. "Hop! Hop!" deyişi geldi kulağõma. Arabada Roy Johnson, Dunkel, Galatea ve Tom Snark da vardõ. Roy kõsa süre önce karõsõ Dorothy'yle beraber Frisco'dan dönüp tekrar Denver'a yerleşmişti. Bütün ekip Denver'daydõ yine. Verandaya çõktõm. Dean o koca elini
uzatarak "Oğlum, görüyorum ki bu taşra köşesinde işler yolunda," • dedi ve herkesi selamladõ: "Merhaba, merhaba, merhaba. Tim Gray, Stan Shephard, n'aber?" Charity'yle tanõştõrdõk onu. "Ah, evvet, nassõmz? Bu, arkadaşõm Roy Johnson, beni yalmz bõrakmadõğõ için kendisine teşekkür borçluyum, öhöm! Hey be! Rahat! Hazõrol! Binbaşõ Patõrtõ!" Bunlarõ söylerken kendisine bön bön bakmakta olan Tom'la el sõkõştõ. "Evvet, evvet. Eee, kocamõş Sal, ne zaman hareket ediyoruz? Yarõn öğledensonra? Güzel, güzel. Ben şimdi Ed Dunkel'a gidiyorum, tam onaltõ dakikam var, eski demiryolu saatimi demin az daha çalõştõrõyordum orada, saati Larimer Caddesindeki rehinciye vermeyi deneyeceğim, dükkan kapanmadan yetişmem gerekiyor, o arada mümkün olduğu kadar hõzlõ hareket ederek ve zamanõn elverdiği kadar dikkat göstererek benim ihtiyara da bakõnacağõm, kazara Jiggs'in Büfesi'nde ya da öteki barlardan birinde olabilir, soma da berber Doll'la randevum var, yõllardõr müşterim ol der durur, ben kendimi bildim bileli tipim değişmedi, bundan böyle de değişmeyecek. Rahat! Hazõrol! Tam saat altõda! Uygun mu? Turumu bitirdikten soma seni buradan alacağõm, beraber Roy Johnson'lara uğrayacağõz, Gillespie dinleyip çeşitli bop plaklarõ çalacağõz, bir saatlik bir gevşeme, geceye hazõrlõk, ben şurada parkedilmiş duran otuzyedi model elden düşme Ford'umla kõrkbeş dakika önce çõkagelmeden yani beni hesaba katmadan nasõl bir gece geçirmeyi planladõysamz, sen, Tim, Stan ve Babe, Kansas City'de mola verip kuzenimi ziyaret ettim de ondan geciktim, Sam Brady'yi değil, onun küçüğünü..." Bu cümleleri sõralarken oturma odasõndaki rafõn arkasõnda kimseye gözükmeden üstünü değiştiriyordu. Takõm elbisesini çõkardõ, o döküntü bavulunu karõştõrõp bir pan-talon ve bir tişört buldu, giyinmesi bitince saatim yem pantalonunun cebine geçirdi. "Inez ne yapõyor?" diye sordum. "Resmi olarak bu yolculuğa boşanmak için çõkõyorum. Boşanmak Meksika'da çok kolay oluyormuş. Camille'i razõ ettim, işler yoluna girdi, hiçbir terslik yok artõk, her şey güzel, her şey hoş, niye hayatõ kendimize zehir edelim ki?" "Pekala," dedim. Dean'in peşinden sürüklenmeye her zaman hazõrdõm. Hep beraber planlara başladõk. Büyük bir gece organize et-
tik, unutulmaz bir gece. Ed DunkePõn erkek kardeşi evinde parti veriyordu. Davetliler arasõnda otobüs şoförlüğü yapan diğer iki kardeşleri de vardõ. Parti boyunca olup bitenleri dehşetle seyrettiler. İştah açõcõ bir sofra donatõlmõştõ, pastalar, içecekler vesaire. Ed Dun-kel mutlu ve huzurlu görünüyordu. "Galatea'yla aran düzeldi mi?" "Evet," dedi. "Kesinkes. Biliyor musun, yakõnda Denver Üniversitesine kaydolacağõm Roy'la birlikte." "Ne okuyacaksõn?" "Sosyoloji falan. Baksana, Dean her karşõlaşmamõzda biraz daha tozutmuş oluyor, sence de öyle değil mi?" "Kesinkes öyle." Galatea Dunkel da partideydi. Birini bulup konuşmaya can atõyordu, fakat Dean herkesi esir almõş durumdaydõ. Ben, Shephard, Tim ve Babe duvarõn önünde duran mutfak sandalyelerine dizilmiştik, Dean'in şovunu izliyorduk. Ed Dunkel Dean'in etrafõnda dolanõp duruyordu. Zavallõ kardeşi arkaplana itilmişti. Bizimki "Hop! Hop!" diyor, tişörtünü çekiştiriyor, göbeğini kaşõyor, atlayõp zõplõyordu. "Evvet, işte gene beraberiz. Yõllar birer birer geride kalõyor ve hiçbirimiz değişmiyoruz, şaşõrtõcõ olan da bu, kalõ-kalõ-cõlõk, yanõmda iskambiller var, iddiamõ kamtlamak için hepinizin falõna bakabilirim." O kirli iskambil destesini çõkardõ. Dorothy Johnson ile Roy Johnson bir köşede dimdik oturuyorlardõ. Acõklõ bir toplantõydõ aslõnda. Dean birden durgunlaşõp Stan'le ikimizin arasõndaki sandalyeye çöktü, duygusuz gözlerle boşluğa daldõ köpek gibi, kimseyle ilgilenmez oldu. Enerji toplamak için uzaklaşmasõ gerekmişti. Uçurumun kenarõnda duran bir kaya parçasõydõ sanki, dokunsamz dengesini kaybederdi, ya aşağõ yuvarlanõr ya da olduğu yerde sallanõrdõ. Sonunda patlayõp çiçek açtõ, yüzü sevecen bir gülümsemeyle aydõnlandõ, yeni uyanan biri gibi etrafõna bakõndõ, "Şu tatlõ insanlarõ görüyor musun Sal? Bana yaşama sevinci veriyorlar. Geçen gün Min'e de bahsettim bundan. Yaa! Yaa!" diyordu adeta. Kalktõ, odada gezindi, otobüs şoförlerinden birine elini uzattõ. "Nassõmz? Ben Dean Moriarty. Evet, sizi gayet iyi hatõrlõyorum. Ne alemdesiniz? Çok güzel, çok güzel. Şu pastaya bakõn Allah aşkõna, nefis! Bir dilim daha alabilir miyim? Ben, şu sefil halimle?" Ed'in kõz kardeşi al dedi. "Ah, harikulade! Ne hoş insanlar var şu dünyada! Masayõ pastalarla
doldurmuşlar, sõrf küçük mutluluklar yaşansõn diye. Evet, muhteşem, inamlmaz, hey mübarek!" Odanõn ortasõna dikilmiş huşu içinde pastasõm yiyor, insanlarõ inceliyor, arkasõnda olanlarõ bile kaçõrmõyordu. Her şey şaşõrtõyordu onu. Davetliler gruplaşmõş laflamaktaydõlar. Dean sürekli "Evet! Doğru!" diyordu. Duvardaki bir resim yüzünden bütün dikkatleri üstüne çekti. İlerledi, resme yakõndan baktõ, geri çekildi, öne eğildi, zõpladõ, onu mümkün olan her yükseklikten, her açõdan görmek istiyordu, sonunda tişörtünü yõrtarcasõ-na çekiştirerek bir bağõrtõ kopardõ: "Vay camna!" Yarattõğõ etkinin farkõnda değildi. Odadakilerin yüzlerinde anne babalara özgü bir sevgi õşõltõsõ belirmişti. Dean en nihayet melekleşiyordu, tahminimde yanõlmamõştõm, fakat her melek gibi onun da feveran ettiği, hiddetlendiği anlar vardõ. O gece şamatacõ bir güruh halinde partiden ayrõlõp Windsor Bar'a kapağõ atmamõzdan soma mecnun gibi, şeytan gibi, melek gibi sarhoş oldu. Ufak bir hatõrlatma: bir zamanlarõn görkemli Denver Gold Rush Oteli olarak birçok bakõmdan önem taşõyan (alt katõndaki büyük barõn duvarlarõnda hâlâ mermi delikleri bulunan) "VVindsor bir dönem Dean'in eviymiş. Babasõyla beraber üst kattaki odalardan birinde kalõrlarmõş. Dostumuz bu nedenle turist olamazdõ. Barda zõkkõmlanõrken sanki babasõmn hayaletiydi. Şarap içti, bira içti, viski içti, su gibi. Kõzarõp terledi, bağõrõp çağõrdõ, yalpalaya yalpalaya piste çõktõ, kõzlarla dansedip piyano çalmaya uğraşan batõlõ taverna müdavimlerinin arasõna karõştõ, sabõkalõlara sarõlõp naralar attõ. Bizim ekip bitişik iki masaya yayõlmõş durumdaydõ. Denver D. Doll, Do-rothy, Roy Johnson, Dorothy'nin arkadaşõ Wyomingli bir kõz, Stan, Tim Gray, Babe, ben, Ed Dunkel, Tom Snark ve birileri daha, toplam onüç kişi. Doll çok eğleniyordu, bir fõstõk makinesi bulup önüne yerleştirmişti, durmadan para atõp fõstõk yiyordu. Bir kartpostal alalõm, herkes birşeyler karalasõn, Carlo Marx'a yollayalõm, diye tutturdu. Komik şeyler yazdõk. Kemanlarõn sesi Larimer Caddesinde kõrbaç gibi saklõyordu. "Ne eğlenceli, değil mi?" diye haykõrdõ Dean. Gecenin ilerleyen saatlerinde ikimiz erkekler tuvaletinin kapõşõm yumrukladõk, açõlmadõ, kõrmaya çalõştõk, ama kalõnlõğõ ikibu-çuk santim falandõ. O arada orta parmağõmõn kemiği ezilmiş, ertesi gün farkettim. Küfelik olmuştuk. Masada elli bardak bira birden bu-
lunuyordu. Tek yapacağõmz sağa sola saldõrõrken masaya uğrayõp fõrtlanmaktõ. Canyon Cityli sabõkalõlar düşe kalka yammõza gelip gevezelik ediyorlardõ. Barõn çõkõşõndaki fuayede, ömürlerini maden arayarak tüketmiş ihtiyarlara rastladõk, tiktak eden eski duvar saatinin altõnda bastonlarõna yaslanmõş hayal kuruyorlardõ. Onlar da güzel günlerinde böyle taşkõnlõklar yapmõşlardõ. Bütün nesneler fõrõl fõrõl dönüyordu. Her yerde parti vardõ, hatta bir tanesi şatodaydõ, arabalara doluşup gittik, Dean başka bir partiyi tercih etmişti, salonda upuzun bir masaya oturup naralar attõk. Dõşarõya yüzme havuzu ve grottolar inşa etmişlerdi. Dev yeraltõ yõlammn yukarõya süzülmek üzere olduğu şatoyu bulmuştum nihayet. Sabaha karşõ Dean, ben, Stan Shephard, Tim Gray, Ed Dunkel ve Tommy Snark tek arabayla sürtmeye devam ediyorduk, daha neler neler yaşayabilirdik. Meksikalõlarõn mahallesinde ve Five Po-ints'te turladõk tökezleye tökezleye. Stan Shephard zevkten dört köşeydi. "Orospu çocuklarõ! Batsõn bu dünya!" diye ciyaklayarak dizlerine vuruyordu. Dean bayõlmõştõ Stan'e. Onun her söylediğini tekrarlõyor, oflayõp pofluyor, terini siliyordu. "Şu alem herif olunca Meksika'da da havamõzõ buluruz, değil mi Sal?" Kutsal Denver'da son ge-cemizdi, unutulmaz ve vahşi olmalõydõ. Bodruma döndük. Mum õşõğõnda şarap içip dağõtacaktõk. Charity üst katta geceliği ve el fene-riyle ayaklarõnõn ucuna basarak gezinmekteydi. Yolda kendini Go-mez diye tamtan bir zenci de katõlmõştõ aramõza. Five Points'te karşõlaşmõştõk, yalpalayarak yürüyordu, dünya yansa başõm çevirip bakmazdõ. Tommy Snark arkasõndan seslenmişti: "Hey, adõn Johnny mî?" Dönüp bize doğru ilerlemiş, yammõzdan geçmiş ve nelerden sonra "Tekrarla bakayõm söylediğini," demişti. "Johnny adõm verdikleri adam sen misin? "Bu isim daha mõ uygun? Johnny olmak için elimden geleni yapõyorum ama yolumu bulamõyorum." Dean "Bize takõl öyleyse ahbapV diye atõlmõştõ ve Gomez'i de alõp gazlamõştõk. Bodrumda fõsõldaşõp duruyorduk komşularõ rahatsõz etmemek için. Sabah dokuzda saçma sapan konuşup gülmeye devam eden Dean ve Shephard dõşõnda herkes evinin yolunu tuttu. Millet kahvaltõsõnõn başõnda kulak kesilmiş, yeraltõndan gelen o aca-
yip "Evet! Evet!" seslerini dinliyordu herhalde. Babe mükellef bir sofra hazõrladõ. Yola çõkmamõza az kalmõştõ. Dean en yakõn istasyona gidip arabamn bakõmõm yaptõrdõ. Bu seferki iki kapõlõ 37 model bir Ford'tu. Sağ kapõsõ kopmuş, kaportaya bağlanmõştõ. Sağ ön koltuğu da kõrõktõ, yatar gibi oturuyordunuz, yüzünüzü lime lime olmuş tavan kaplamasõna dönük tutmamz gerekiyordu. "Tõpkõ Min'le Bili gibi," diyordu Dean. "Öksüre tõksõra varacağõz Meksika'ya. Yol bitmek bilmeyecek." Haritayõ incelemiştim: Laredo sõmr kapõsõna kadar olan mesafe, ki büyük kõsmõm Texas eyaleti oluşturuyordu, bin milden fazlaydõ, oradan büyük şehre, yani Isthmus ile Oaxaca tepeleri civarõna kadar olan mesafe ise 767 mil. Tasavvur edemiyordum bu yolculuğu. Masal gibi olacaktõ. Hedefimiz doğu ya da batõ değil, büyülü güneydi. Batõ yarõküresini Tierra del Fuego'nun kayalõklarõna kadar göreceğimizi, yeryüzü eğrisini aşõp öteki dönencelere, öteki dünyalara uçacağõmõzõ hayal ediyorduk. Dean "Sonunda Onu bulacağõz," diyordu yürekten bir inançla kolumu sõkarak. "Biraz sabret yeter ki. Heyt! Heyt!" Shephard'õn Denver'da son bir işi kalmõştõ. Beraber evine uğradõk. O zavallõ büyükbabayla tanõştõm böylece. Adamcağõz kapõya dikilmiş bizi durdurmaya çalõşõyordu: "Stan-Stan-Stan." "Ne var dede?" "Gitme." "Of! Her şey ayarlandõ, gitmek zorundayõm artõk. Neden böyle yapõyorsun?" İhtiyarõn kõr saçlarõ, iri badem gözleri ve gergin, delidolu bir boynu vardõ. "Stan," dedi. "Lütfen gitme. Yaşlõ büyükbabam ağlatma. Gene yalmz mõ bõrakacaksõn onu?" Bu sahne içime, işledi. "Dean," dedi (bana hitap ediyordu), "Stan'imden ayrõlamam ben. Çocukluğunda ona parkõ gezdirirdim, kuğularõ anlatõrdõm. Sonra küçük kõz kardeşi o gölde boğuldu. Beni evladõmdan ayõrma." "Olmaz," dedi Stan. "Gidiyoruz. Hoşçakal." Çantalarõyla güçbe-la dõşarõ çõktõ. Büyükbabasõ kolunu bõrakmõyordu. "Stan, Stan, Stan, lütfen gitme, gitme, gitme." Başõmõz önümüzde ilerledik. Yaşlõ adam, kapõlarõna boncuklar asmõş, salonunu tõka basa mobilya doldurmuş olduğu kenar mahalle
evinin girişinden çekilmiyordu. Yüzü kağõt gibi beyazdõ. Bir kez daha seslendi Stan'e. Hareketlerinden felç geçirmiş olduğu belliydi. Yerinden kõmõldamõyor, orada öylece duruyordu. Biz köşeyi dönünceye kadar o tedirgin haliyle arkamõzdan bakõp "Stan, gitme," demeye devam etti. "Hayallah, ne söyleyeceğimi şaşõrdõm Shep." "Boşver, o hep böyle yapar." Sonra bankada Stan'in annesiyle buluştuk. Kadõn oğlu için para çekecekti. Beyaz saçlõ, hoş bir hatundu, çok genç gösteriyordu. Ana oğul bankanõn mermer zemininde dikilip fõsõldaştõlar. Stan baştan aşağõ kot giymişti, Meksika'ya giden biri olduğu hemen anlaşõlõyordu. Denver'daki hayatõna özgü o yumuşakbaşlõlõk vardõ üstünde. Yakõnda ateşli ve toy Dean'le beraber tüyecekti. Dean tam kararlaştõrdõğõmõz saatte köşede bitiverdi. Bayan Shephard üçümüze kahve õsmarlamak istiyordu. "Stan'ime iyi bakõn," dedi. "O ülkede insamn başõna neler gelebileceğini biliyorsunuz." "Birbirimize göz kulak olacağõz," dedim. Stan önden annesiyle yürüdü, ben de arkada deli Dean'in doğuda ve batõda tuvalet duvarlarõna yazõlan yazõlarõ yorumlayõşõnõ dinledim. "Arada çok fark var. Doğuda küfürler, adi espriler, dolambaçsõz sõfatlar yazõyorlar, belden aşağõ bir dolu laf ve resim yani... Batõda ise adlarõm yazõyorlar, Blufftown Montana'dan Red O'Hara buradaydõ, tarih, tam bir ağõrbaşlõlõk içinde, Ed Dunkel gibi mesela, nedeni Mississippi'nin bu tarafõndaki müthiş yalnõzlõk." İşte önümüzde yalmz bir adam yürüyordu, annesi sevgi dolu bir kadõndõ, onun gitmemesi için neler vermezdi, fakat ayrõlmak zorunda olduklarõm biliyordu. Stan'in dedesini terkettiğine de tamk olmuştum. Üçümüzü düşündüm: Dean babasõnõ arõyordu, ben yetimdim, Stan büyükbabasõnõ terketmişti ve birlikte gecenin kollarõna atõlõyorduk. Ana oğul 17. Caddenin telaşlõ kalabalõğõnda öpüştüler, kadõn bir taksi durdurup bindi, bize el salladõ. Allahaõsmarladõk. Allahaõsmarladõk. Arabaya atlayõp Babe'lere döndük. Vedalaştõk. Giderken Tim'i de evine bõrakacaktõk. O gün Babe'in bütün güzelliği üstündeydi: İsveçlilere benzetilmesine neden olan-uzun sarõ saçlarõ ve güneşte parlayan çilleriyle küçük bir kõzken nasõlsa öyle. Gözleri buğulan-
mõştõ. Tim'le beraber Meksika'ya gelmeyi planlõyordu. Ama gelmedi. Allahaõsmarladõk. Allahaõsmarladõk. Yola çõktõk. Tim'e şehir dõşõnda bulunan evinin avlusunda veda ettik. Uzaklaşõrken dönüp onun ovada ufalõp kayboluşunu izledim. Tuhaf adamdõ, tam iki dakika arkamõzdan baktõ, kimbilir hangi efkarlõ düşünceler geçiyordu aklõndan. Küçüldü, küçüldü. Kaptan edasõyla, bir eli çamaşõr direğinde, kõmõldamadan duruyordu. Onu görebileceğim kadar görmek için arabada eğilip bükülüyordum. Sonra baktõğõm yerde bir boşluk belirdi, büyüyen bir boşluk. Bu boşluk Kansas'tan Atlantis'e, evime uzanan bütün o doğu manzarasõna karõşõyordu. Takõrdayan burnumuzu güneye çevirmiştik, Colorado'nun Castle Rock bölgesine doğru. Güneş kõzarmaya başlamõştõ. Batõdaki kayalõklar Brooklyn bira fabrikalarõnõn şubat alacakaranlõğõnda yarattõklarõ görüntüyü hatõrlatõyordu. Mor kaya gölgelerinin ötesinde yürüyen biri vardõ, ama göremiyorduk onu, belki de benim yõllar önce dağlarõn doruklarõnda varlõğõm hissettiğim ak saçlõ ihtiyardõ. Zacate-caslõ Jack. Yaklaşõyordu. Keşke hep yammda kalsaydõ. Ve arkamõzda Denver tuzdan bir şehir gibi ufalamyordu, dumanlarõnõn havaya dağõlõp eriyişine tamk oluyorduk.
4
Aylardan Mayõstõ. Çiftlikleri, sulama hendekleri ve ufaklõklarõ yüzmeye çağõran gölgeli korularõyla insana yuvasõndaymõşçasõna huzur veren Colorado öğlesonralarõ Stan Shephard'õ õsõran böcek gibi böcekler yaratabilir miydi? Stan kolunu kapõyla kaporta arasõndaki açõklõğa dayamõş şen şakrak birşeyler anlatõrken hayvan gelip onu böğürte böğürle koluna uzun bir boncuk dizisi kondurdu. Bir Amerika öğlesonrasõnda oluyordu bu. Stan kolunu çekip õsõrõklan sõktõ ama kolu şişip zonklamaya başlamõştõ bile. Dean de ben de aptal-laşmõştõk. Şişliğin inip inmediği belli oluncaya kadar bekleyecektik, çaresiz. Eski şehirciklerimizden meçhul güney topraklarõna doğru daha üç mil katetmişken esrarlõ fesatlar diyarõndan ne idüğü belirsiz bir humma kaynağõ havalanmõş ve içimize korku salmõştõ.
"Neydi o?" "Buralarda böyle böcekler olduğunu bilmezdim." "Allah kahretsin!" Bunun bir uğursuzluk işareti olduğu hissine kapõlmõştõk. Yolumuza devam ettik. Stan'in kolu kötüleşiyordu. Bulduğumuz ilk hastaneye girip penisilin iğnesi yaptõracaktõk. Castle Rock'u geride bõrakmõş, Colorado Springs'e varmõştõk. Geceydi. Sağ tarafõmõzda Pike's tepesinin dev gölgesi yükseliyordu. Pueblo otobanõndaydõk. "Bu yolda binlerce kere otostop yaptõm," dedi Dean. "Bir defasõnda karanlõkta şu dikenli telin arkasõna saklanmõştõm, korkuyordum nedense." Sõrayla hayat hikayelerimizi anlatmaya karar verdik. Öncelik Stan'indi. "Yolumuz uzun," dedi Dean, "istediğin kadar konuş, aklõna gelen bütün ayrõntõlarõn üstünde dur, ki gene de her şeyi aktaramazsõn. Hadi bakalõm." Stan hikayesine başladõ. "Biraz gevşe oğlum." Karanlõğõ yararak ilerliyorduk. Dostumuz Fransa'daki deneyimlerinden bahsetmeye koyulmuştu, sonra vazgeçti, çektiği sõkõntõlarõ açõklayabilmek için Denver'daki çocukluk yõllarõna dönme ihtiyacõ duydu. Dean'le bisiklete binerken rastlaştõklarõ günleri andõlar. "Arapahoe Garajõnda olanlarõ unuttun galiba. Ben sana top atmõştõm, sen köşeden yumruğunla karşõlõk verince top lağõma kaçmõştõ. Okul dönemi. Hatõrladõn mõ?" Stan sinirliydi, ateşi çõkmõştõ. De-an'e içini dökmek istiyordu. Dean ise taraf tutmayan, bilen, değerlendiren, dinleyen, onaylayan, kafa sallayan adam rolündeydi. Wal-senburg'u geçtik, Trinidad'õ da geçtik. Oralarda bir yerde, bir kamp ateşinin önünde Chad King de antropolog arkadaşlarõna hayat hikayesini anlatõyor olmalõydõ, bizim o anda otobanda birbirimize hayat hikayelerimizi anlatarak Meksika'ya doğru yol aldõğõmõzõ duysa inanmazdõ. Ah o hüzün dolu Amerika gecesi! Artõk New Mexico'daydõk. Raton'õn kavisli kayalarõm geride bõraktõktan sonra yemek molasõ verdik. Ismarladõğõmõz hamburgerlerin bir kõsmõm derhal mideye indirdik, kalanlarõ da aşağõda sõmrda yeriz diye peçeteye sarõp arabaya götürdük. "Texas eyaleti önümüzde diklemesine duruyor," dedi Dean. "Yatay hale getireceğiz onu. Her şeyiyle büyük mü büyük. Birazdan içinde olacağõz ve yarõna kadar dõşõna çõkamayacağõz, üstelik hiç toprağa basmadan. Tasavvur edebiliyor musunuz?"
Yola koyulduk. Gecenin engin düzlüğünde ilk olarak Texas'õn Dalhart kasabasõyla karşõlaştõk. 1947'de de görmüştüm bu manzarayõ. Elli mil uzağõmõzda dünyanõn karanlõk döşemesine serilmiş õşõl õşõl bir kasaba, meskitler, çorak araziler ve ufukta ay, gittikçe irile-şen, şişmanlayan, tembelleşen, yumuşayan, yuvarlanan, sabah yõldõzõnõn mücadeleyi kazandõğõ, camlarda çiy damlacõklarõnõn parlamaya başladõğõ ana kadar. Issõz taşra kasabasõ Dalhart'tan soma Ama-rillo yönüne saptõk. Sabahleyin, daha bir iki yõl önce bufalocu çadõrlarõnõn etrafõnda dalgalamyor olan esintili çayõrlara, Amarillo'ya ulaştõk. Artõk benzin istasyonlan vardõ, deliğinden on sent atõlõnca iğrenç plaklar çalan 1950 yapõmõ süslü püslü müzik dolaplarõ vardõ. Amarillo ile Childress arasõndaki o uzun yolu katederken Dean'le ikimiz kitaplardan bahsederek Stan'i serseme çevirdik, neler okuduğumuzu merak etmişti. Childress'te güneş içimizi õsõtõrken ara yollardan birine girip dosdoğru güneye yöneldik ve o çorak sonsuzlukta uçarcasõna ilerledik: Paducah, Guthrie ve Abilene. Dean'e uyku bastõrmõştõ. Stan ve ben ön koltuğa geçip sürücülük görevini devraldõk. Hurda otomobil cayõr cayõr yanõyor, takõrdõyor, ama teslim olmuyordu. Uzaklardaki donuk titreşimlerden kopup gelen kum yüklü dev rüzgar bulutlarõ patlõyordu üstümüzde. Stan Monte Carlo'yla, Cagnes-sur-Mer'le, beyaz duvarlarõ arasõnda karanlõk yüzlü insanlarõn dolaştõğõ mavi Menton köyleriyle ilgili hikayeler eşliğinde gaza basmaktaydõ. Texas'õ kimse reddedemez: Abilene'e girerken yavaşlamõş ve gözlerimizi açõp etrafõ incelemeye koyulmuştuk. "Bu şehirde yaşadõğõnõzõ farzedin. Uygarlõktan bin mil uzakta. Demiryolu kenarõna kurulmuş viran bir şehirde. Burada sõğõr güdülür, çizme giyilip havaya ateş edilir ve küfelik olana kadar içilir," dedi Dean başõm camdan dõşarõ uzatõp ağzõm W. C. Fields gibi çarpõtarak. Hiçbir yer için kaygõ duymazdõ ki Texas için duysun. Kõrmõzõ suratlõ Texaslõlar onu iplemediler, sõcak kaldõnmlardaki koşuşturmalarõm sürdürdüler. Şehrin güney yakasõnda arabayõ durdurup karnõmõzõ doyurduk. Az sonra Coleman ve Brady'ye doğru yol alõrken akşama daha milyonlarca mil var hissinden kurtulamõyorduk. Texas'm tam ortasmdaydõk: çalõ öbekleri, susuz bir derenin yanõbaşõna inşa edilmiş bir ev, elli millik dolambaçlõ toprak yol ve sonsuz bir sõcaklõk, o kadar. "Kocamõş Meksika, nerdesin?" dedi Dean uykulu uykulu. Arka koltukta yatõyordu. "Şafak sökmeden senyoritalan kucaklayalõm. Bu külüstür Ford yuvarlanõr gider, yeter ki dilinden anlayõn, rahatõ kaçmasõn. Tek sorun kõçõnõn yere yapõşõp kalacak gibi olmasõ, ama bir süre daha idare ederiz böyle." Lafõ biter bitmez uykuya daldõ. Direksiyona ben geçtim. Hedefim Fredericksburg'tü. Şu haritanõn üstünde ne çok çapraz çizmiştim! İşte 1949 yõlõnõn karlõ bir sabahõnda Marylou'yla elele tutuştuğumuz yer. Kimbilir nerdedir şimdi Marylou? Dean "Çal!" diye haykõrdõ rüyasõnda. Ya Frisco'da caz dinliyor ya da kendini Meksika mambosuna hazõrlõyordu. Stan'in çenesi düşmüştü. Önceki gece Dean yüzünden susmak zorunda kalmõş olduğu için şimdi nefes almadan konuşuyordu. Sõra İngiltere maceralarõna gelmişti. Uzun saçlarõ ve hõrpani pantalonuyla Londra'dan Liverpool'a otostop yapmasõm, Avrupai boşluğun kasvetinde esrarengiz kamyon şoförlerinin önerilerini kabul etmesini anlatõyordu. Texas'õn durmak bilmeyen rüzgarõndan gözlerimiz kanlanmõştõ. Üçümüz de taş yutmuş gibiydik. Ağõr ağõr da olsa hedefimize yaklaşõyorduk. Araba sürekli silkindiği halde hõzõmõz kõrkõ aşamõyordu. Fredericksburg'tan geniş ve yüksek batõ düzlüklerine indik. Ön cama pervaneler çarpmaya başlamõştõ. Dean "Sõcak ülkeye az kaldõ çocuklar! Çöl fareleri ve tekila!" diye bağõrdõ ve tedirgin bir sesle ekledi: "Texas'õn bu kadar güneyinde hiç bulunmadõm. Cehennemin dibi! Benim ihtiyar kõşlarõ buraya gelir. Kurnaz berduş!" Aniden kendimizi tropikal sõcakta kavrulurken bulduk. Bir dağ eteğindeydik. Tepeyi San Antonio'nun õşõklarõ kaplamõştõ. Asõl Meksika sõnõrõnõn burasõ olduğu hissini duymamak elde değildi. Yol ke-
narõndaki evler farklõydõ, benzin istasyonlarõ bakõmsõzdõ, lambalar seyrekti. Dean memnun mesut ön koltuğa atladõ, bizi San Anto-nio'ya kavuşturacaktõ. Verandalarõna eski püskü sallanan koltuklar yerleştirilmiş, mahzensiz, en ufak darbede çökecek gibi görünen Meksika kulübelerinin arasõndan daldõk şehre. Arabaya yağ koydurmak için girdiğimiz benzin istasyonu tõmarhaneyi andõrõyordu. Üstleri vadideki yaz sineklerinin izleriyle kararmõş ampullerin yakõcõ õşõğõnda, hafif alkollü içkilere ayrõlmõş tezgaha yanaşõp bira şişelerini şak diye önlerine çeken ve parayõ görevlinin suratõna fõrlatan Meksikalõlarla karşõlaştõk. Ailecek aym şeyi yapõyor ve geziniyorlardõ. Ku-
lübeler, dallan sarkmõş ağaçlar ve yabani tarçõn kokusu. Bir grup delidolu kõz belirmişti, yanlarõnda da oğlanlar. Dean "Hey! Sil Manana]" diye laf attõ onlara. Her köşeden müzik fõşkõrõyordu, her çeşit müzik. Stan'le ikimiz biralarõ dikip zom olduk. Amerika'nõn hem içinde hem dõşõndaydõk ve kaçõklõğõn göbeğine düşmüştük. Ah San Antonio ah! "Beni dinleyin çocuklar, San Antone'de biraz oyalansak fena mõ olur? Zaten Stan'in kolu için bir hastane bulmamõz lazõm. Senle şu sokaklarõ keşfederiz Sal, evlerin ön odalarõnda True Love dergisini okuyarak keyif yapan etine dolgun yavrularõ dikizleriz. Hadi yürüyün!" Bir süre en yakõn hastanenin nerde olduğunu soruşturarak yavan yavan turladõk. Şehir merkezinde bir klinik olduğunu öğrendik. İç semtler daha düzgündü ve Amerika'ya daha çok benziyordu. Her tarafta gökdelenimsi binalar, neonlar, büyük mağazalar vardõ, ama trafik kurallarõna boşvererek karanlõktan önünüze fõrlayõveren otomobillere de rastlõyordunuz. Arabayõ hastanenin girişine parkettik. Ben Stan'le stajyer doktor aramaya çõktõm, Dean arabada kaldõ, üstünü değiştirecekti. Kliniğin salonu yoksul Meksikalõ kadõnlarla doluydu: hamile olanlar, hasta olanlar, çocuklarõm doktora getirmiş olanlar. Acõklõ bir manzaraydõ. Birden Terry canlandõ gözlerimin önünde, zavallõ Terry, nelerle uğraşõyordu kimbilir. Stan orada saatlerce beklemiş. Sonunda bir stajyer doktor gelip kolunu muayene etmiş. Enfeksiyonun bir adõ vardõ ama telaffuz etme zahmetine katlanmadõk. Penisilin iğnesi yapmõşlar. O arada ben de Dean'le Meksika mahallesinin keyfini çõkardõm. Hava mis gibi kokuyordu ve çok yumuşaktõ, hiç bu kadar yumuşağõm teneffüs etmemiştim. Sokaklar karanlõk, esrarlõ ve uğultuluydu. Bazen beyaz şallõ bir kõzõn silueti geceyi bölüveriyordu. Dean ayaklarõnõn ucuna basarak yürüyor, "Öyle muhteşem bir yer ki insan kõpõrdayamaz burada," diye fõsõldõyordu. "Sessiz olalõm. Hiçbir şeyi kaçõrmayalõm. Bak! Bak! Çõlgõn bir bilardo salonu!" İçeri girdik. On onbeş delikanlõ üç masada bilardo oynuyordu, hepsi Meksikalõydõ. Birer kola alõp müzik dolabõnõn yanaştõk, Wynonie Blues Harris'in, Lionel Hampton'õn, Lucky Millinder'õn plaklarõm çaldõk, hoplayõp zõpladõk. Dean etrafõ seyret diye dürtükleyip duruyordu.
"Çaktõrmadan gözle. Bebeğinin mamasõyla ilgili hislerini dile getiren Wynonie'ye kulak verirken, şu yumuşak dediğin havayõ içine çekerken gözle. Birinci masada top kovalayan sakat oğlana dikkat ettin mi? Bu izbe yerin palyaçosu o. Hayatõ boyunca birilerine alay konusu olmuş. Ötekiler katõ kalpliliklerine rağmen onu seviyorlar." Oğlan cüceydi. Vücudu tuhaf şekilde gelişmişti. Yüzü çok güzel, kafasõ kocamandõ, koskocaman. İri kahverengi gözleri nemli nemli parlõyordu. "İşte sana Meksika'dan San Antonio'ya göçetmiş bir Tom Snark. Dünyamn her yerinde aynõ hikaye. Görüyor musun nasõl vuruyorlar kõçõna õstakayla? Sonra d? gülüyorlar. Bizimki oyunu kazanma çabasõnda. Demin elli sentine bahse girdi. Kaçõrma!" Melek cüce kenardan atõş yapõyordu. Iskaladõ. Arkadaşlarõ yuh çektiler. "Bak şunlara," dedi Dean. Ufaklõğõ ensesinden tutmuş havada sallõyorlardõ şamata olsun diye. O da ciyak ciyak bağõrõyordu. Az sonra kapõdan dõşarõ süzüldüğünü farkettik, dönüp tatlõ, mahcup bir bakõş fõrlattõ arkasõna. "Onu yakõndan tamyabilmek için, düşüncelerini, aşklarõm öğrenebilmek için neler vermezdim! Ben bayõldõm buraya Sal!" Biraz dolaştõk. Karanlõk, esrarlõ binalar çõktõ karşõmõza. Balta girmemiş orman gibi avlulara gizlenmiş yõğõnla ev keşfettik. Ön odalardaki kõzlarõ, verandalarda oturan kõzlarõ, çalõlarõn arasõnda oğlanlarla oynaşan kõzlarõ dikizledik. "San Antonio ne manyak yermiş meğer! Burasõ böyleyse Meksika nasõldõr kimbilir! Hadi gazlayalõm hemen!" Hastaneye gittik. Stan hazõrdõ, iyileştiğini söylüyordu. Sarõlõp ballandõra ballandõra anlattõk ona yaptõklarõmõzõ. Artõk son yüzelli millik yolu aşõp büyülü kapõya dayanabilirdik. Arabayõ çalõştõrdõk. Yorgunluktan geberiyordum. Uyuyakalmõşõm. Gözümü açtõğõmda Dilley'i ve Encinal'õ geride bõrakmõştõk, Lare-do'da bir büfenin önündeydik. Saat sabahõn ikisiydi. Dean içini çekti: "Texas'õn ucu, Amerika'nõn ucu. Sonra ne var bilmiyoruz." Hava korkunç sõcaktõ, her tarafõmõzdan ter boşanõyordu. Çiy yoktu, oksijen yoktu, ampullere yapõşan milyonlarca pervaneden ve gecenin sõcağõnda buharlaşan nehrin bunaltõcõ ağõr kokusundan başka hiçbir şey yoktu. Rio Grande: Rocky yaylalarõndan doğan, uçsuz bucaksõz vadiler yaratan, õsõnan sularõm engin körfezde Mississippi'nin çamurlarõna katan nehir.
Laredo o sabah uğursuz bir şehir görünümündeydi. Fõrsatçõ taksi şoförleri ve uyamk sõmr fareleri av bekliyorlardõ. Pek bir şey bulamayacaklardõ, çünkü vakit geçti. Burasõ her türlü hainin mesken tuttuğu, yolunu şaşõrmõşlarõn gerektiğinde sõvõşabilecekleri bir diyara yakõn olmak amacõyla yaşamayõ seçtikleri yerdi. Basõk, yapõş yapõş havaya kaçak mal kokusu sinmişti. Polisler kõrmõzõ suratlõ, terli ve memnuniyetsizdiler, kabadayõya benzemiyorlardõ. Garson kõzlar da pis ve bezgindiler. Büyük Meksika az ötedeydi, varlõğõm hissediyordunuz, tavalarda kõzaran tortillalarõn kokusunu duymamz bile mümkündü nerdeyse. Meksika bir muammaydõ. Tekrar deniz seviyesine inmiştik. Et yemeye kalkõştõk, yutamadõk, kalan parçalarõ peçeteye sarõp yammõza aldõk. Son derece keyifsiz ve hüzünlüydük. Fakat nehrin üstündeki gizemli köprüyü geçince her şey bambaşka oldu: tekerleklerimiz en nihayet resmi Meksika toprağõna değmişti, henüz arabalara sõmr muayenesi yapõlan alandaydõk, ama caddenin öbür tarafõ Meksika'ydõ. Gözlerimizi oraya dikmiştik. Tõpkõ Meksika gibi, diyorduk. Saat sabahõn üçüydü ve beyaz pantalonlu, hasõr şapkalõ adamlar sõvalarõ dökülmüş dükkan duvarlarõnõn diplerinde tembel tembel oturuyorlardõ. "Şu heriflere bakõn," diye fõsõldadõ Dean. Derin bir nefes aldõ. "Sabredin biraz." Görevli polisler sõrõtarak yammõza yaklaşõp eşyalarõmõzõ 'çõkarmamõzõ rica ettiler. Biz bütün dikkatimizi caddenin karşõ tarafõna yöneltmiştik. O sihirli İspanyol sokaklarõnda kaybolacağõmõz âm iple çekiyorduk. Halbuki Mukaddes Lhasa'da falan değil, Nuevo Laredo'daydõk. "Bu herifler herhalde bütün gece ayaktadõrlar," dedi Dean gene fõsõldayarak. Alelacele belgelerimizi gösterdik. Memurlar sõmr civarõnda musluk suyu içmememizi öğütleyip bagajõ şöyle bir karõştõrdõlar. Hiç polise benzemiyorlardõ. Uyuşuk ve kibardõlar. Dean büyülenmişçesine onlarõ izliyordu. "Bu ülkenin aynasõzlarõ bile başka! İnanamõyorum!" Gözlerini oğuşturdu. "Rüyadayõm galiba." Artõk paralarõmõzõ değiştirtebilirdik. Bir masaya kat kat pesolar istiflenmişti. Sekiz peso aşağõ yukarõ bir Amerikan dolarõ ediyordu. Paramõzõn çoğunu çevirttik ve kalõn desteleri keyifle ceplerimize yerleştirdik.
5 Çekine çekine hedefimize yöneldik. Meksikalõlar şapkalarõnõn altõndan bizi gözlüyorlardõ. Az ilerde kapõlarõndan dumanlar çõkan yirmi-dört saat açõk lokantalar ve müzik vardõ. "Hey mübarek," diye mõrõldandõ Dean. "Tamam." Polis sõrõtõyordu. "Mehika'ya hoşgeldiniz. İyi vakit geçirin. Paranõza dikkat edin. Araba kullanõrken dikkat edin. Bunlarõ şahsi söylüyorum. Adõm Red. Herkes bana Red der. Red'i sorun. İyi yiyin. Merak etmeyin. Her şey güzel. Mehika'da eğlenmek zor değil." "Evet," dedi Dean titreyerek. Arabayõ parkedip uysal adõmlarla caddeyi aştõk. Donuk kahverengi õşõklarõn altõnda yanyana yürüyorduk. Kaldõrõmlarda sandalyelere yõğõlmõş yaşlõ adamlar gördük, gaipten haber veren doğulu keşleri andõrõyorlardõ. Aslõnda kimse bize bakmõyordu ama her hareketimiz kaydediliyordu. Sola saptõk ve rastladõğõmõz ilk büfeye girdik. Otuzlarõn Amerika'sõndan kalma müzik dolabõndan kampo gitarlarõnõn sesi geliyordu. Ceketsiz taksi şoförleri ve hasõr şapkalõ modern gençler taburelere tünemiş tõkmõyorlardõ, eciş bücüş tortular, fasulyeler, takolar. Şişesi otuz Meksika sentine üç soğuk bira, yani cerveza aldõk, paketi altõ sente de bilumum sigaralar. Hayran hayran pesolarõmõzõ seyrediyorduk. Azaltõlõyorlardõ. Onlarla oynayõp etrafa gülücükler dağõtõyorduk. Koskoca Amerika'yõ geride bõrakmõştõk. Hayata dair, yollarda yaşananlara dair bütün öğrendiklerimizi geride bõrakmõştõk. Sonunda sihirli ülke bize kucak açmõştõ. Bu sihrin boyutlarõm hayalimizde canlandõ-ramõyorduk. "Düşünsenize, bu herifler bütün gece ayaktalar," diye fõsõldõyordu Dean. "Bizi bekleyen dev kõtayõ gözünüzün önüne getirin: filmlere konu olan Sierra Madre dağlarõnõ, ta en aşağõlara kadar uzanan bakir ormanlarõ, Guatemala' nõn ve daha kimbilir nerelerin parçasõ olan, bizimkilerle boy ölçüşebilecek genişlikteki çöl platosunu. Yaşasõn! Neler yapacağõz! Neler yapacağõz! Kalkalõm hadi!" Kalktõk, arabamn yamna gittik. Rio Grande Köprüsünün sõcak õşõltõsõnda Amerika'ya son kez şöyle bir göz attõk ve kõçõmõzõ dönüp yola koyulduk.
Hemen çöle çõktõk. Düzlükte hiç õşõk yoktu, elli mil boyunca araba farõyla bile karşõlaşmadõk. Derken Meksika körfezinde şafak söktü, dört bir yanda yukalarõn ve boru kaktüslerin hayaletleri belirdi. "Amma yabani ülke!" diye haykõrdõm. Dean de ben de canlanmõştõk. Halbuki Laredo'da ceset gibiydik. Stan daha önce yabancõ ülkelerde bulunmuştu, o yüzden arka koltukta böyle mõşõl mõşõl uyuyabiliyordu. Koca Meksika Deanİe ikimizin ayaklarõ altõna serilmişti. "Geçmişimizden uzaklaşõyoruz Sal, yeni ve bilinmezliklerle dolu bir döneme başlõyoruz. Bütün o yõllar, sõkõntõlar, eğlenceler... Şimdi sõra bundal Kafamõzda ne varsa silip şöyle dimdik ilerleyebilir ve dünyayõ anlayabiliriz. İşin doğrusu bugüne kadar hiçbir Amerikalõ beceremedi bunu... Meksika'yõ gördüler, yanõlõyor muyum? Meksika Savaşõnda. Tanklardan." "Amerikalõ kanun kaçaklarõ vaktiyle sõnõrõ aşõp bu yoldan eski Monterrey'e kapağõ atarlarmõş," dedim. "Yani şu grileşen çölde tek başõna dörtnala koşup sõrra kadem basan bir mezar kedisi gözüne ilişirse bil ki..." "Dünya işte," dedi Dean. "Ulu Tanrõm!" Direksiyona vurdu. "Dünya işte. Eğer bu yol Güney Amerika'ya gidiyorsa Güney Amerika'ya gideriz. Düşünsene! Anasõnõ satayõm! Heyt ulan\" Hõzlandõk. Hava enikonu ağarmõştõ. Artõk çölün beyaz kumunu ayõrdedebiliyorduk. Birazdan uzakta üç beş baraka belirdi. Dean meraklan-mõştõ, frene bastõ. "Bunlar harbi baraka işte, ancak Ölüm vadisi kadar sefil bölgelerde bulabileceğin türden. Buralarda oturanlar görünüşe aldõrmaz." Yolumuzun üstünde olup da haritaya alõnacak derecede önemli kabul edilen ilk yerleşim yeri Sabinas Hidalgo'ydu. Oraya ulaşmak için sabõrsõzlanõyorduk. "Bu otoban Amerika'dakiler-den pek farklõ değil," dedi Dean. "Yalnõz mesafeleri gösteren tabelalar kilometre cinsinden yazõlmõş ve hepsi de Mexico City'ye ne kadar kaldõğõm haber veriyor, çünkü ülkede başka büyük şehir yok, her şey oraya işaret etmek zorunda." Metropolise daha 767 mil vardõ, kilometre olarak ise binli bir sayõ. "Allah kahretsin! Birşeyler yapmam lazõm!" diye uludu Dean. Bitkin düşmüştüm, gözlerimi kapadõm ve bir süre onun direksiyonu yumruklayõp "Lanet olsun!", "İşte sana şenlik!", "Bu ne biçim ülke!" diye böğürmelerini dinledim. Sabah yedi civarõnda çöl bitti, Sabinas Hidalgo'ya vardõk. İyice ya-
vaşlayõp Stan'i uyandõrdõk. Kasabayõ keşfedecektik. Ana cadde delik deşik ve çamurluydu; kerpiçten, pis, yõkõk dökük yapõlarla kuşatõlmõştõ. Orada burada sõrtlarõ yüklü eşekler göze çarpõyordu. Evlerin loş girişlerinde kadõnlar dikiliyordu yalõnayak. Ortalõk yeni bir güne başlayan Meksika köylüleriyle doluydu. Palabõyõklõ ihtiyarlar bizi izliyorlardõ. Kasabalarõna o şõk turistlerden olmayan, sakallarõ uzamõş, kir pas içinde üç Amerikalõ gencin gelmesine alõşkõn değillerdi. On mil hõzla hoplaya hoplaya katediyorduk caddeyi, pürdik-kat. Hemen önümüzde bir grup kõz yürüyordu. Yanlarõndan geçerken bir tanesi dönüp "Nereye böyle?" demesin mi! Kulaklarõma inanamadõm. "Sen de duydun mu Dean?" Dean durmayõ akõl edememişti. "Duymaz olur muyum? Kelimesi kelimesine duydum. Kurban olayõm sana yavrum! Sabah sabah aklõmõ başõmdan aldõn. Basiretim bağlandõ. Sayende cennete kavuştuk. Daha iyisi olamazdõ." "Hadi çağõralõm şunlarõ!" "Tamam." Dean hõzõ beş mile indirerek ilerlemeye devam etti. O kadar afallamõştõ ki her zaman yaptõğõ şeyleri yapmasõ beklenemezdi. "Yol boyunca belki bin tane göreceğiz böyle," dedi, ama sonra gayriihtiyari geri döndü. Kõzlar tarlaya gidiyorlardõ, bizi farkedin-ce gülümsediler. Dean duygusuz gözlerle süzdü onlarõ. "Vay be!" Derin bir nefes aldõ. "Oh\ Rüya gibi. Bir yanda fõstõklar, bir yanda şu evler. Demin içlerine baktõm da... İncecik koridorlar; saman yataklar; uyuyan, kõpõrdanarak gözlerini açan, yataktan kalkan, uyku mahmurluğundan kurtulmaya çalõşan kara kara veletler; madeni kaplarda yemek pişiren anneler; pencerelerin hepsine kepenk takõlmõş; yaşlõlar heybetli, sakin, dünya yansa umurlarõnda değil; burada kuşku diye bir şey yok azizim, kayõtsõzlõk var, millet kahverengi gözlerini çekinmeden dikiyor insamn üstüne, tek laf etmeden, öylece, bakõşlarõndan yufka yüreklilik ve uysallõk taşõyor. Meksika hakkõnda okuduğun o uyduruk hikayeleri hatõrla, uykucu gringoyu, İspanyolca konuşan Amerikalõlarõn maceralarõm. Neydi o saçmalõklar! Halbuki burada yaşayanlar dürüst ve iyikalpli, inşam arkadan vurmaz. Gel de hayret etme!" Dean çõplak yollardan başka bir şeyin bulunmadõğõ gecelerde büyümüştü ve şimdi yeniden doğuyordu. Direksiyona abanmõş etrafõ gözlüyor, hõzlanmak istemiyordu. Sabinas
Hidalgo'nun öbür ucunda kõsa bir mola verdik, benzin alacaktõk. Antika pompalarõn önünde palabõyõklõ, hasõr şapkalõ kovboylar kümelenmişti, itişip kakõşõyorlardõ. Tarlalarõn orada yaşlõ bir adam ağaç dalõndan sopasõyla düşe kalka eşeğini yola getirmeye çabalõyordu. Ve põrõl põrõl bir güneş insan hayatõmn ezeli, saflõğõm kaybetmemiş etkinliklerini aydõnlatõyordu. İkinci durağõmõz Monterrey olacaktõ. Karşõmõzda tepeleri karla kaplõ ulu dağlar yükseliyordu, onlara doğru sürükleniyorduk. Derken bir geçit belirdi, bizi içine aldõ. Birkaç dakika soma meskitli çölü geride bõrakmõştõk, havasõ serin bir yoldan tepelere tõrmanõyorduk. Uçurumun kenarõnda uzanan taş duvara beyaz boyayla devlet başkanlarõmn adlarõm yazmõşlardõ iri iri: ALEMAN! Yolda in cin top oynuyordu. Bulutlarõn arasõnda döne döne zirvedeki engin platoya çõktõk. Sanayi şehri Monterrey günün hõrgürü içinde sağa sola savrulan yapağõ gibi körfez bulutlarõyla dolu mavi göklere püskürtüyordu dumanlarõm. Monterrey'e girerken Detroit'e girer gibi oluyordunuz; o uzun, yüksek fabrika duvarlarõ falan; yalmz onlarõn dibinde güneşlenen eşekleri, tõkõş tõkõş kerpiç binalõ civar semtlerde kapõ önlerine yõğõlmõş modern görünümlü yüzlerce üçkağõtçõyõ, pencerelerden sarkan orospularõ, ne sattõğõ belirsiz dükkanlarõ ve Hongkong'-taki gibi bir insan güruhunun kapladõğõ daracõk kaldõrõmlarõ hesaba katmamanõz gerekiyordu. "Ooo," dedi Dean, "hepsi de aynõ güneşin altõnda. Meksika güneşine sen de takõlõyor musun Sal? Kafa bulduruyor. Hey! Ayaklarõm yerden kesilsin istiyorum. Bu yol alõp götürür benil" Bir süre için Monterrey'in curcunasõna karõşabilirdik, ama Dean Mexico City'ye ne kadar çabuk varsak kârdõr diyordu, ayrõca yolun ilersinde çok daha ilginç yerlerle karşõlaşacağõmõz kanõsõndaydõ, kafasõnda hep ilersi vardõ, hep ilersi. O gün canavar gibi araba kullandõ, yorulmak bilmedi. Bizim ise parmağõmõzõ oynatacak halimiz yoktu, gözlerimiz kapamyordu. Sõzmak üzereyken eski Monterrey'in, kanun kaçaklarõm barõndõran şehrin ötesinde esrarlõ ikiz tepeler gördüm. Montemorelos'a yaklaşõyorduk. Alçak bölgelere, sõcak havaya iniyorduk. Etraf õsõndõkça garipleşiyordu. Dean dürttü: "Aç gözünü Sal." Dikkatimi topladõm. Bataklõğõn göbeğindeydik, yolun kenarõnda düzensiz aralõklarla hõrpani kõlõklõ adamlar yürüyordu. Palalar
asmõşlardõ bellerine. Bir kõsmõ eğilmişot biçiyordu. Durup bizi izlemeye başladõlar. Suratlarõ ifadesizdi. Birbirine geçmiş otlarõn arasõndan Afrika'dakiler gibi bambu duvarlõ, saz çatõlõ kulübeler görünüyordu. Önlerine ay kadar gizemli kõzlar dizilmişti, yolu seyrediyorlardõ. "Gidip şu yavrulara parmak atabilseydim!" diye inledi Dean. "Ama büyükler kadõn erkek ortalõkta, çoğu arkalarda oyalanõyor, yüz metre kadar içerde çalõ çõrpõ topluyor, hayvanlarla uğraşõyor. Ve kõzlar hiç yalmz kalmamõş oluyor. Zaten bu ülkede kimse yalmz kalmõyor. Siz uyurken neler keşfettim neler! Düşündüklerimi bir anlatsam!" Terliyordu gene. Gözlerinde kõrmõzõ çizgiler oluşmuştu, bakõşlarõ hem deliydi hem munis. Kendisi gibi insanlar bulmuştu. Sonsuz bataklõklar beldesinde tõngõr mõngõr ilerliyorduk, hõzõmõz hep kõrkbeşti. "Sal, bu atmosfer pek değişmeyecek galiba. Arabayõ sen kullan da azõcõk kestireyim." Direksiyonu devraldõm ve hayallere dalarak, sõcak, basõk bataklõk bölgesi Linares'i, Hidalgo yakõnlarõndaki buğulu Rio Soto la Marina'yõ geride bõraktõm. Upuzun yeşil tarlalarla, bakir ormanlarla kuşatõlmõş uçsuz bucaksõz bir vadiye ulaştõm. Dar bir köprüden geçtim. Görenlerin merakõm uyandõrõyordum. Yükseklere tõrmamp çöl denebilecek bir yere çõktõm. Gregoria civarõndaydõm. Çocuklar uyuyordu, ben de başõmõ dinliyordum. Yol ok gibi dümdüz uzanõyordu önümde. Bu topraklarda seyahat etmek Carolina'da, Texas'ta, Arizona'da ya da Illinois'de seyahat etmeye benzemiyordu; en nihayet kim olduğunuzu anlayabileceğiniz diyarlarda dolaşmak gibiydi; toprak adamõ olan yerliler arasõnda; dünyamn beline takõlmõş kalõn kemerde Malaya'da (Çin'in uzun tõrnağõnda), Hindistan'da, Arabistan'da, Fas'ta, Meksika'mn birbirinden ayõrdedilemeyen çöllerinde ve balta girmemiş ormanlarõnda, okyanusun ötesindeki Polinez-ya'da, San Kaftan'in mistik Siyam'õnda- feryat ederek yaşamõş ilk insanlarõn akrabalarõ arasõnda; o feryatlar Cadiz'in çürümüş surlarõnda yankõlanõyor, dünyamn başkenti Benares'in derinliklerinden taşõp 12,000 mil uzağa erişiyordu. Meksikalõlar kesinlikle yerliydi. Ahmak Amerikan uygarlõğõnõn Pedro'larõyla, Panço'larõyla alakalarõ yoktu. Elmacõk kemikleri çõkõk, gözleri çekik, hareketleri yumuşaktõ. Soylu, gözüpek yerliler olarak insanlõğõn kaynağõ, babasõydõ-lar. Denizler Çinlilerindir, karalar yerlilerin. Taş çölde ne kadar
gerçekse yeliler de "tarih" çölünde o kadar gerçektir. Biz, nedense kendini önemseyen cebi dolgun Amerikalõlar, bir tarlakuşunun üstünde yanlarõndan geçerken onlar bunu biliyorlardõ. Yeryüzündeki antik hayatõn babasõ kim, oğlu kim, biliyorlardõ. Ses etmediler, çünkü "tarih"in dünyasõnda kõyamet kopup da toprak adamõ olan yerlinin vahiyi kimbilir kaçõncõ kere sökün ettiğinde insanlar hayatõn başladõğõ, Adem'in süt emip düşünmeyi öğrendiği Bali mağaralarõndan da, Meksika mağaralarõndan da aym şekilde dõşarõyõ gözleyecekler. Güneşin pişirdiği Gregoria kasabasõna girerken kafamda bunlar vardõ işte. San Antonio'da şamata yaparken Dean'le iddialaşmõştõk, ona kõz ayarlayabilir miyim ayarlayamaz mõyõm diye. Gregoria'da bir benzin istasyonunda durmak üzereyken yolun karşõ tarafõnda bir delikanlõ gözüme ilişti. Ayaklarõ çõplaktõ. Otomobil camlarõna konan güneşliklerden satõyordu. Arabaya yaklaştõ. "İstersin? Altmõş peso. Habla Espanol? Sesenta peso. Benim adõm Victor." "Yok, istemem, senyorita isterim," diye cevap verdim gõrgõrõna. "Tamam! Tamam!" Heyecanlanmõştõ. "Her zaman kõz var." Sonra birden hevesi kaçtõ: "Sõcak günde iyi kõz yok. Bekle. Perde istersin?" Perde istemiyordum, kõz istiyordum. Dean'i uyandõrdõm. "Sana kõz bulacaktõm, hatõrladõn mõ? Gerinmen bitsin de kalk, kõzlar bizi bekliyor." "Ne?" Yerinden doğruldu yabani yabani. "Hani nerde?" "Victor diye bir çocuk var, o gösterecek yerini." "Hadi yürüyün!" Dõşarõ fõrladõ, Victor'in eline yapõştõ. İstasyonun çevresinde başka oğlanlar türemişti, sõrõtõyorlardõ, bir kõsmõ yalõnayaktõ, ama hepsinin ensesine inmiş bir hasõr şapkasõ vardõ. "Öğledensonra başka nasõl vakit geçirilir ki? Denver'daki bilardo salonlarõnda ter dökmekten iyidir. Victor, kõzlar nerde? A dondel Duydun mu Sal? İspanyolca konuşuyorum." "Bir yerden çay edinebilir miyiz, sorsana. Hey, ufaklõk, ma-ree-vana var mõ?" Oğlan cesur bir edayla başõm salladõ. "Her zaman var. Gel." "Yaşasõn!" diye bağõrdõ Dean. Canlanmõştõ, uykulu Meksika sokağõnda atlayõp zõplõyordu. "Hadi gidelim beraber." Öteki çocuklarõ
OC7
çağõrõp Lucky Strikes ikram ettim. Zevkten dört köşe olmuş bizi seyrediyorlardõ, hele Dean'e bayõlmõşlardõ. Ellerini kavuşturmuş işaretleşiyorlar, çatlak Amerikalõ hakkõnda takõr tukur yorumlarda bulunuyorlardõ. "Kaçõrma Sal, bizden bahsediyorlar, bizi inceliyorlar. Hey Allahõm, ne dünya!" Victor'la birlikte arabaya bindik ve silki-nerek yola koyulduk. Stan Shephard horlamasõnõn ortasõnda bizim çõlgõn gürültülerimize uyandõ. Tekrar çöle çõkõp kasabanõn az ilersinde tekerlek izleriyle dolu bir toprak yola saptõk. Araba hoplamaya başladõ, hep hoplardõ ama bu kadar değil. Victor'õn evi kaktüslü düzlüğün bitimine, seyrek ağaçlõ bir alana inşa edilmişti. Tam bir köylü kulübesiydi, kerpiçten. Avluda tembel tembel yatan birkaç adam dikkatimizi çekti. "Kim onlar?" Dean heyecandan geberiyordu. "Onlar kardeşlerim. Annem de orada. Kõz kardeşim de. Ailem. Ben evliyim, kasabada otururum." "Annen ne olacak?" diye sordu Dean çekine çekine. "Marijuana-ya ne der?" "Bana o verir." Biz arabadan inmedik. Victor uzun ve rahat adõmlarla eve girdi, yaşlõ bir kadõna birşeyler söyledi, kadõn hemen arka bahçeye dolaştõ, çöl güneşinde kurumaya bõrakõlmõş marijuana yapraklarõndan toplamaya başladõ. Victor'õn kardeşleri ağacõn altõndan sõrõtõyorlardõ. Bizle tamşmaya niyetlenmişlerdi, ama onlar yerlerinden kalkõp da yammõza gelinceye kadar akşam olurdu. Victor tatlõ tatlõ gülümsüyordu. "Şu Victor hayatõmda rastladõğõm en müthiş, en sevimli, en kaçõk, en becerikli oğlan! Baksana şuna, şu gamsõz yürüyüşüne! Telaşa gerek yok ki buralarda!" diyordu Dean. Arabanõn içini bir çöl esintisi doldurmuştu, ne artõyordu, ne azalõyordu. Sõcaktan bunalõ-yorduk. Victor ön koltuğa, Dean'in yamna yerleşti. "Sõcak ha?" Ford'un kavrulan tavamm gösteriyordu parmağõyla. "Şimdi ma-reegvana var, sõcak yok. Bekle." "Tabii," dedi Dean kara gözlüklerini düzelterek. "Beklemez olur muyum hiç?" Victor'õn uzun boylu kardeşi bir gazete sayfasõnõn üstüne yõğõlmõş otlarla sallana sallana yammõza geldi. Otlarõ Victor'õn kucağõ-
na boşaltõp arabamn kapõsõna yaslandõ teklifsizce. Başõm eğip tebessüm etti, "Merhaba," dedi. Dean de*başõm eğip tebessüm etti. Kimse konuşmuyordu. Hoş bir andõ. O arada Victor görülmemiş büyüklükte bir bomba sardõ, bir Corona purosu edecek kadar çok çayla. Dean'in gözleri dõşarõ uğramõştõ. Victor sakin sakin yakõp uzattõ eserini. Bu mereti içmenin bacalardaki havayõ solumaktan farkõ yoktu. Genzinizde yakõcõ bir fõrtõna patlõyordu. Dumanõ içimize çektik, bi-. raz tutup bõraktõk ve amnda kafayõ bulduk. Alõnlanmõzdaki ter dondu. Sanki Acapulco sahilindeydik. Arkama baktõm. Victor'in kardeşlerinden en acayip olam, omzuna şal atmõş ince uzun Perulu, bir direğe yaslanmõş gülümsüyordu, bizle el sõkõşmaya gelemeyecek kadar çekingendi. Araba boy boy kardeşlerle sarõlmõş hissim uyandõrõyordu, çünkü bir tane de Dean'in tarafõnda belirmişti. Sonunda çok tuhaf bir şey oldu. Herkesin kafasõ öyle iyiydi ki yol yordam diye bir şey kalmamõştõ, o an ilgi çeken ne varsa üstüne gidiliyordu. Birtakõm Amerikalõlarla Meksikalõlarõn çölün ortasõnda karşõlõklõ ter döküyor olmalarõ her iki topluluk için de zaten acayipti; üstüne üstlük, başka bir evrene ait suratlarõ, tenleri, tenlerdeki gözenekleri, parmaklan, parmaklardaki nasõrlarõ ve utangaç elmacõk kemiklerim ilk defa bu kadar yakõndan görüyorlardõ. Böylece yerli biraderler bizim hakkõmõzda fõsõr fõsõr konuşmaya, yorumlarda bulunmaya başladõlar. Bizi inceliyor ve "Yeh, yeh," diyerek izlenimlerini kõyaslayõp birbirlerine kah kafa sallõyor kah itiraz ediyorlardõ. Biz de aynõ şeyleri İngilizce yapõyorduk. "Arkada, tebessümünün o memnuniyet dolu komik mahcupluğu zerre kadar eksilmeden, direğe yapõşmõş gibi dikilen esrarengiz biradere ne diyorsunuz? Ya şu solumdakine? O daha yaşlõ ve kendinden daha emin, ama kederli, kafayõ yemiş sanki, serseri olmasõ bile mümkün. Victor ise saygõn bir oğlan, çünkü evli, Mõsõr krallarõna benziyor. Bunlar sahiden baba herifler yahu! Olur şey mi? Bizim hakkõmõzda fõsõldaşõyorlar, bize kafa yoruyorlar. Biz de onlar hakkõnda fõsõldaşõyoruz, onlara kafa yoruyoruz. Arada fark yok gibi; onlar da biz de dõş görünüşle ilgileniyoruz; yalmz onlar bizim arabada taşõdõğõmõz eşyalarõ, gülüşümüzü, koku alõşõmõzõ falan da garip buluyorlar. Gene de neler konuştuklarõm öğrenebilmek için ön dişlerimi feda ederdim. Hey Victor, demin kardeşin ne söylüyordu?"
Victor hüzün dolu muhteşem kahverengi gözlerini Dean'e çevirdi. "Tamam, tamam." "Sorduğum soruyu anlamadõn. Demin neden bahsediyordunuz?" "Mar-gvanayõ sevmediniz ha?" dedi Victor hayal kõrõklõğõna içinde. "Yoo, hayõr, güzeldi. Ne konuşuyorsunuz diye sordum ben." "Konuşmak ha? Evet, konuşuyoruz. Meksika'yõ sevdiniz?" Ortak bir dil olmadan bir yere varmak zordu. Birazdan herkes sakinleşip sustu ve marijuananõn etkisiyle kendi ulusal, õrksal, kişisel sonsuzluğuna dalarak çöl esintisinin tadõm çõkarmaya koyuldu. Artõk kõz sorununa eğilebilirdik. Biraderler ağacõn altõndaki karargahlarõna çekildiler. Anneleri evin güneşli kapõsõndan dõşarõyõ gözlüyordu. Zangõrdaya zangõrdaya kasabanõn yolunu tuttuk. Bu seferki sarsõntõ gayet hoştu; bize dünyanõn en güzel, en zevkli turunu attõrõyordu; sanki masmavi bir denizdeydik ve dalgalarla beraber yükselip alçalõyorduk. Dean, yüzünde normal olmayan, altõn sarõsõ bir õşõltõ, arabanõn yaylarõnõ anlamamõzõ ve yola konsantre olmamõzõ öğütlüyordu. Top gibi zõplõyorduk, Victor da bizimle birlikte katõla katõla gülüyordu. Eliyle sol tarafa işaret etti: kõz istiyorsak sapmalõydõk. Dean tarifi imkansõz bir coşkuyla başõm sola çevirdi ve direksiyonu kõrõp arabayõ yumuşak ama şaşmaz bir manevrayla hedefe doğru sürdü, bu arada Victor'õn bizle iletişim kurma çabalarõna o abartõlõ üslubuyla karşõlõk vermeyi de ihmal etmiyordu: "E-vet, elbette! Hiç kuşkum yok! Orasõ muhakkak! Tam üstüne bastõn! Hay ağzõm öpeyim! Tabii öyle! Devam et lütfen!" Victor, İspanyolca'ya özgü akõcõlõkla, ciddiyetini bozmadan konuşuyordu. Bir an Dean'in, o kasõp kavurucu mutluluğundan doğan ama nasõl doğduğuna bir türlü akõl erdiremediğim vahşi sezgileri ve meselelerin içyüzünü hemen kavrayõveren dehasõyla Victor'õn bütün söylediklerini anladõğõ hissine kapõldõm. Soma da onu Franklin Delano Roosevelt zannettim. Alev alev yanan gözlerim ve kayõp giden beynim oynuyordu bu oyunu bana. Yerimden doğruldum, şaşkõnlõktan nefesim kesilmişti. Diken gibi binlerce ilahi õşõn Dean'i görmeme engel oluyordu, önümde oturan Tanrõ'ydõ sanki. Başõmõn dönmesi yüzünden arkama yaslanmak zorunda kaldõm. Arabanõn sarsõntõsõ içime uçuk titreşimler yolluyordu. Pencereden dõşarõyõ -zihnimde başka bir şeye dönüş-
muş olan Meksika'yõ- seyretme fikri, bütün parçalan özenle seçilmiş õşõl õşõl bir define sandõğõna, bunca değerli mücevher biraraya toplanmõşsa gözlerim dayanamayõp içeri göçer korkusuyla bakmayõ reddetmek gibiydi. Habire yutkunuyordum. Gökyüzünden altõn yağõyordu, bizim gariban arabamn tepesine, gözbebeklerime, gözbebeklerimden içeriye, her yere. Sõcak, güneşli sokakta evinin kapõsõnda dikilen bir kadõn dikkatimi çekti, bizim ettiğimiz her lafõ duyuyor ve kafasõm sallõyordu: çayõn etkisiyle oluşan sõradan paranoyak kuruntulardõ bunlar. Fakat altõn sağanağõ kesilmiyordu. Nerde olduğumuza, ne yaptõğõmõza dair bilincimi tamamen kaybetmiştim. Bir süre sonra bu sessiz yangõndan kurtuldum, uykudan uyamr ya da boşlukta yuvarlanõrken küt diye bir rüyamn içine düşer gibi. Kendime geldiğimde Victor'õn evinin önündeydik, Dean arabayõ parkediyor, Victor da çocuğunu kucağõna almõş, camdan bize gösteriyordu. "Oğluma bakõn. Adõ Perez. Altõ aylõk." "Aman Tanrõm!" dedi Dean. O coşku, hatta huşu ifadesi daha silinmemişti yüzünden. "Hayatõmda rastladõğõm en güzel çocuk!" Tavrõ ciddi ve sevecendi. Bize döndü: "Sal, Stan, can dostumuz Victor'õn oğlu olan şu Meksikalõ bebeğin gözlerine bakõn ve onun nasõl büyüyüp olgunlaşacağõnõ tasavvur edin, o pencerelerden, o gözlerden sõzan ruhuyla nasõl koca adam olacağõm. Ruhlarõn en güzelini dõşavuran peygamber gözleri onlar." Konuşma etkileyiciydi. Çocuk da öyle. Victor meleğini seyre dalmõştõ. Üçümüz de ilerde böyle bir oğlumuzun olmasõnõ diliyorduk içimizden. Fakat çocuk, benliğine yönelen bu yoğun ilgide ne sezdi bilinmez, dudağõm büküp ağlamaya başladõ. Acõsõnõ bir türlü hafiflemedik, çünkü kökeni meçhuldü, zamamn derinliklerinde gizliydi, çok ama çok eskilerde. Ne yaptõysak fayda etmedi. Victor ensesinden tutup salladõ, Dean kumru gibi öttü, ben kollarõnõ çimdikledim, gene de feryatlarõm dindiremedik. "Özür dileriz Victor, bizim yüzümüzden mutsuz oldu yavrucak," dedi Dean. "Mutsuz değil. Bebek ağlar." Victor'õn karõsõ kapõmn eşiğinden bir yere kõpõrdamamõştõ; gencecik, yalõnayak, çekingendi; o yumuşak esmer kollarõyla bebeğine tekrar sarõlacağõ âm bekliyordu içi titreyerek. Victor oğlunu bize beğendirmiş olmanõn gururuyla arabaya atladõ, eliyle sağ tarafa işaret etti.
"Tamam," deyip gazladõ Dean. Cezayir'i hatõrlatan dar sokaklara daldõk. Meraklõ gözler aşõrõya kaçmadan bizi izliyorlardõ. Sonunda geneleve vardõk. Sapsarõ güneş õşõklarõnõn altõnda göz kamaştõran, kum, kireç ve çimento karõşõmõyla sõvanmõş bir binaydõ. Açõk duran pencerelerinin önünde düşük pantalonlu iki polis dikiliyordu, can sõkõntõsõndan esnemekteydiler, bizi farkedince birkaç saniyeliğine canlandõlar. İçeri girip tam üç saat tepindik burunlarõnõn dibinde. İşimiz bittiğinde hava kararmõştõ ve onlar hâlâ oradaydõlar. Vic-tor'm sözünü dinleyip ikisinin de eline yirmidört sent tutuşturduk, âdet öyleymiş. Genelev kõz kaymyordu. Bir kõsmõ dans pistinin öbür tarafõndaki divanlara uzanmõştõ, bir kõsmõ sağ duvarõ boydan boya kaplayan barda kafa çekiyordu. Ortada bir kemer vardõ, belediye plajlarõndaki kabinleri andõran ufak kübik bölmelerin bulunduğu bir alana açõlõyordu. Bu bölmelerde iç avlunun güneşi nedeniyle pişiyordunuz. Genelevin sahibi bardaydõ, genç bir adam, biz mambo müziği istediğimizi söyler söylemez koşup bir kucak dolusu plak getirdi, çoğu Pe-rez Prado'nundu, hepsini hoparlörün karşõsõna dizdi. Sala de Ba-ile'de yaşanan güzel günler bir anda bütün Gregoria'yõ saracaktõ. Ve genelevin salonunda bir gümbürtü koptu. Müzik dolabõnõn asõl amacõ unutulmamõştõ burada. Önce üçümüz de bozulduk: müziği böyle bangõr bangõr dinlemekten hoşlandõğõmõzõ neden daha önce keşfetmemiştik? Yer gök inliyordu, tepeden tõrnağa titrediğimizi hissediyorduk. Bir iki dakikaya kalmadan kasaba halkõnõn yansõ karõlarla danscden Americanosü görebilmek için pencerelere üşüşmüştü. Pis kaldõnmõn üstünden bizim aynasõzlarla omuz omuza içeriyi dikizliyorlardõ. "More Mambo Jambo", "Chattanooga de Mambo", "Mambo Numero Ocho": bu muhteşem parçalar Meksika öğlesonrasõmn gizemli altõn havasõnda yankõlanõrken, o günün dünyanõn son günü olduğu, İsa'mn yakõnda döneceği hissine kapõlõyordunuz. Trompetler gümbür gümbürdü, eminim sesleri ta çölden işitiliyordu, doğduklan yerden. Davullar çõldõrmõştõ. Mambo temposu Afrika'mn ve dünyanõn nehri Kongo'dan kopup gelen konga temposu-dur, yani dünyanõn temposu. Oom-ta, ta.-pu-puum, oom-ta, ta-pvpu-um. Piyano montunolarõ hoparlörden üstümüze fõşkõnyordu. Solonun haykõnşlarõ havayõ yaran dev soluklardõ. Chattanooga plağõnõn
son trompet parçasõ, coşup doruklarda gezinen konga ve bongo davullanyla başlõyordu. Dean dondu kaldõ, ürperdi, terledi, trompetler mağaralardakilere benzer yankõlarla uykulu atmosferi döverken gözlerini önce iri iri açtõğõm soma sõmsõkõ yumduğunu farkettim, sanki şeytanõn yüzünü görmüştü. Ben ise ipleri müziğin elinde bir kuklaydõm, trompetler tepemdeki õşõklan un ufak ediyor, ayaklanm botlarõn içinde zangõr zangõr titriyordu. "Mambo Jambo" hõzlõydõ, o çalarken çõlgõnca dansettik. Taşkõnlõğõmõz sayesinde kõzlann kişiliklerine nüfuz edebiliyorduk. Müthiş yaratõklardõ doğrusu. En yabanileri onsekiz yaşõnda Venezülalõ bir melezdi. Soylu bir aileden geldiği izlenimim uyandõnyordu. Bu yaşta, bu pürüzsüz yanaklar ve bu zarif endamla kerhanede işi neydi? Hayat onu yaralamõş olmalõydõ. Sünger gibi içiyordu. Bir içkiyi bitirmeden öbürünü õsmarlõyor ve habire bardak deviriyordu, biraz da bizi masrafa sokmak için galiba. Dean'in boynuna sarõldõ,- deli gibi dansettiler. Ricalarõ tükenmek bilmiyordu. Dean'in kafasõ yerinde değildi, kõzlarla mambo arasõnda bocalõyordu. Sonunda beraber kilitli odalara seğirttiler. Ben o sõrada tombulluğundan ve yavru köpeğinden başka özelliği olmayan bir kõzla uğraşmaktaydõm. Hayvan beni õsõrmak için fõrsat kolladõğõndan sinirim tepemdeydi, üstelik kõz köpeğine kötü davranõyorum diye surat asõyordu, soma yumuşa-yõp onu dõşan bõrakmaya razõ oldu ama döndüğünde ben çoktan başka birinin pençesine düşmüştüm. Bu seferki çirkin sayõlmazdõ fakat sülük gibi yapõşõyordu insana. Bir yolunu bulup elinden kurtulmam lazõmdõ, çünkü salonun öteki ucunda, gömleği andõran kõsa elbisesinin açõk bir yerinden göbek deliğini kurcalayarak oturan onaltõ yaşõndaki melankolik tavõrlõ zenci kõzõ gözüme kestirmiştim. Ama bir bok beceremedim. Stan, onbeş yaşõnda, teni badem rengi, elbisesi boydan boya düğmeli bir kõzla işi pişirmişti. Halimiz komikti. Yirmi kadar adam pencereden bizi dikizlemeye devam ediyordu. Bir ara benim körpe esmerin (meğer zenci değilmiş) annesi belirdi içerde. Baş başa verip konuştular. Galiba bir dertleri vardõ. Bu sahneyi izlerken duyduğum utanç o kadar derindi ki arzuladõğõm kõzõn yamna bile yaklaşamazdõm artõk. Kendimi bõrakõp sülüğümle birlikte genelevin arka tarafõna sürüklendim. Yatak müziğin gürle-melerine uyarak yanm saat indi kalktõ, hani rüyalarda olur ya, öy-
le. Kare şeklinde bir odadaydõk, tavan olmasõ gereken yere tahta tirizler döşenmişti, bir köşede ikon, bir köşede lavabo vardõ. Kõzlar dört bir yandan "Agua, agua calienteV diye sesleniyorlardõ, "sõcak su" demekti bu. Dean de ortadan kaybolmuştu. Benim kõzõn ücreti otuz pesoydu, yani üçbuçuk dolar falan, ama o uzun bir hikaye anlatõp on peso fazla istedi. Meksika parasõnõn değeri konusunda bir fikrim yoktu, bütün bildiğim cebimde bir milyon peso olduğuydu. Banknotlarõ çõkarõp yatağa fõrlattõm. Koşarak dans pistine döndük. Sokak kalabalõklaşmõştõ. Polisler hâlâ rehavet içindeydiler. Dean'in güzel Venezülalõsõ beni kolumdan çeke çeke genelevin öbür barõna götürdü. Tuhaf bir mekandõ burasõ. Genç barmen bir yandan bardaklarõ siliyor, bir yandan da karşõsõnda oturan palabõyõklõ, açõk sözlü ihtiyara laf yetiştiriyordu. Onlar da bir hoparlör edinmişlerdi. Yeryüzü çalkalanõyordu. Venezüelah dilber boynuma sarõlõp içelim diye yalvarmaya başladõ. Barmen hiç istifini bozmadõ. Kõz sonunda bir kadeh içki koparmayõ başardõ ama onu da döktü. Bu defa sahiden eli çarpmõştõ, çektiği õstõrap çökük gözlerinden okunuyordu. "Sakin ol yavrum," dedim. Taburede duramõyordu, kolunu bõraktõğõm anda aşağõ kayõyordu. O güne kadar hiç ayyaş bir kadõnla karşõlaşmamõştõm, üstelik bu daha onsekizindeydi. Bir içki daha söyledim. Hemen dikip bitirdi. Minnettarlõğõm ifade edebilmek için pantalonumu çekiştiriyordu. Onunla yaramazdõm, vicdanõm elvermezdi buna. Halbuki benim orospu otuz yaşõndaydõ ve kendine bakõyordu. Kollarõmõn arasõnda kõvranan Venezüela'yõ dipteki odalardan birine götürüp soyduğumu hayal ediyor, soma da kendi kendime, sadece dertleşiriz diyordum. Fakat onun için de, öbür küçük esmer için de çõldõnyordum. Zavallõ Victor bütün bu süre boyunca barõn çevresindeki pirinç tõrabzanõn yamndan ayrõlmadõ. Yüzü salona dönüktü, Amerikalõ dostlarõnõn nasõl tepindiklerini görebilmek için havaya sõçrayõp duruyordu, mutluydu. Kadeh kadeh içki õsmarladõk ona. Kõzlara içi gitti fakat hiçbirine kapõlmadõ, karõsõna sadõktõ. Bizden para almak istemiyordu, Dean zorla verdi. O gün Dean'in resmen kafayõ üşütmüş olduğunu anladõm: göz göze geldik ve beni tammadõ. Bu patõrtõ hiç sona ermeyecek gibiydi. Sanki başka birinin Arabistan'da geçen uzun öğleden soma rüyasõydõ: Ali Baba, dar koridorlar ve cariyeler. Bir
kere daha odaya kapandõm benimkiyle. Dean'le Stan de kõzlarõ değişip arka tarafa çekilmişlerdi. Böylece gösterimize ara vermiş oluyorduk. Seyirciler biraz sabredeceklerdi. Çok ağõr ilerleyen, gamsõz bir öğlesonrasõydõ bu. Kocamõş Gregoria esrarlõ bir karanlõğa bürünmek üzereydi. Mambo pes etmiyordu, bakir ormanlarda yapõlan sonsuz yolculuklar gibi azgõndõ. Gözlerimi küçük esmer kõza dikmiştim. Salonda dolaşõrken kraliçelere benziyordu. Asõk suratlõ barmen içki dağõtmak ve etrafõ süpürmek türünden ayak işlerini onun üstüne yõkmõştõ. Genelevdeki kõzlar arasõnda paraya en çok ihtiyacõ olan oydu, hatta annesi evdeki öteki çocuklarõ doyuracak parasõ kalmamõş olduğu için uğramõştõ belki. Meksikalõlar yoksuldu. Gidip kõza bahşiş verebilirdim, ama parayõ alõrken beni aşağõlar diye korktum. O tozutmuşlu-ğumla alenen aşõk olmuştum, birkaç saatliğine, aynõ baş ağrõsõ, aynõ güceniklik, aynõ iç çekişler, aynõ yürek sõzõsõ ve aym cesaretsizlikle, îşin garibi Dean'le Stan de onun yanma yaklaşamamõşlardõ. Sarsõlmaz gururu bu eski genelevde yalnõz kõlõyordu onu. Bir ara Dean'in heykel gibi öne eğildiğini farkettim, hedefi oydu ve uçmaya hazõrdõ, ama kõz öyle bir bakõş fõrlattõ ki harekete geçemedi, göbeğini kaşõyõp yenilgiyi kabul etti. Bir kraliçeyle karşõ karşõya olduğunu anlamõştõ. Hiç beklemediğimiz bir anda Victor gelip kolumuza yapõştõ, telaş içindeydi, birtakõm işaretler yapõyordu öfkeli öfkeli. "Ne var?" Derdini anlatamõyordu bir türlü. En nihayet kendisine pis pis bakmakta olan barmenin önünden bir fatura kapõp getirdi. Böylece oraya toplam üçyüz peso, yani otuzaltõ Amerikan dolarõ ödemek zorunda olduğumuzu öğrendik, hiçbir genelevin talep edemeyeceği kadar yüksek bir rakamdõ bu. Ne var ki biz sarhoştuk, yorgunluktan ölsek de, uzun ve zahmetli bir yolun sonunda kavuşmuş olduğumuz bu Arap cennetini terkedemezdik. Fakat akşam oluyordu ve gövdelerimiz bize lazõmdõ. İlk ayõlan Dean oldu, kaşlarõm çatõp düşünmeye başladõ. Ardõndan ben de toparlandõm. En iyisi çõkõp gitmekti, hem de hiç oyalanmadan. "Bu iş buraya kadar oğlum. Zaten değişik bir şey olacağõ da yok." "Doğru!" diye bağõrdõ Dean. Gözleri cam gibiydi. Kendinden geçip tahta bir sõraya yõğõlmõş olan Venezülalõsõnõn yamna koştu. Ki-
zm ipek elbisenin kõvrõmlarõ arasõndan bacaklarõ görünüyordu bembeyaz. Penceredekiler nerdeyse içeri "düşeceklerdi. Dõşarda, onlarõn arkasõnda kõzõl gölgeler titreşiyordu. Bir bebek ağlamasõ duyup kulak kabarttõm, şõp diye kesildi. Tabii ya, Meksika'daydõm, gördüklerim uyuşturucunun etkisiyle oluşan pornografik hayaller değildi. Kendimizi dõşarõ attõk. Yalpalõyorduk. Hemen sonra Stan'i unutmuş olduğumuzu farkedip geri döndük. O arada genelevin gececi kõzlarõ işbaşõ yapmõşlardõ. Stan'i onlara gülücükler dağõtõrken bulduk. Galiba burada sabahlamak niyetindeydi. İçince boyu ikibuçuk metreymişçesine hantallaşõr ve rastladõğõ her kadõna sulanõrdõ, onlar da hemen mayõşõrlardõ nedense. Şimdi de, daha ilginç, daha marifetli senyoritalar becereceğim diye tutturmuştu. Arkasõndan kõskõvrak yakalayõp dõşarõ sürükledik. Çõkarken herkese - kõzlara, aynasõzlara, seyircilere, sokakta oynayan çocuklara - el salladõ, Gregoria'-mn alkõşlarõna öpücüklerle teşekkür etti, düşe kalka ama gururla yürüdü kalabalõğõn arasõndan, birşeyler geveledi, bu güzel öğlesonrasõ-nõn bana bağõşladõğõ mutluluğu ve yaşama sevincini sizlerle paylaşmak istiyorum gibilerinden. Millet gülmekten yerlere yatõyordu. Sõrtõna birkaç şaplak indirdiler. O arada Dean polislere pesolarõnõ takdim etti, el sõkõşõp yerlere kadar eğildiler karşõlõklõ. Arabaya bindik. Kõzlar etrafõmõzõ sardõ. Venezüela bile uyamp gelmişti. İncecik elbiseleriyle birbirlerine sokulmuş bize gülegüle diyorlar, uzanõp yanaklarõmõza öpücükler konduruyorlardõ. Venezüela hüngür hüngür ağlõyordu, bizim için değildi bu gözyaşlarõ, ama üstümüze alõnabilirdik. Benim kara dilberim genelevin içini kaplayan loşlukta kaybolmuştu. Elveda! Dean gaza bastõ ve yüzlerce pesoluk saltanatõmõzõ geride bõraktõk. Daha iyisi can sağlõğõydõ. Mambo birkaç blok öteye kadar eşlik etti bize. "Hoşçakal Gregoria!" diye haykõrdõ Dean, camdan dõşarõ bir öpücük yollayarak. Victor bizimle de kendisiyle de gurur duyuyordu. "Şimdi yõkanmak istersiniz?" dedi. İstemez olur muyduk? Ve bizi dünyanõn en tuhaf yerine götürdü. Kasabanõn bir mil ilersine, otobanõn kenarõna inşa edilmiş, şapõr şupur yüzen ufaklõklarla dolu havuzu ve içindeki bölmelerde birkaç sentavoya sabun, havlu falan edinip duş yaptõğõnõz taş binasõyla, ilk bakõşta Amerika'daki-
lerden farkõ olmayan bir hamamdõ burasõ. Ama çocuk parkõ da sayõlabilirdi; çünkü salõncaklarõ ve kõrõk bir dönmedolabõ vardõ; ölgünleşen güneş õşõklanmn altõnda, inşam hüzne boğan, müthiş etkileyici bir görünüm sergiliyordu. Stan'le ben birer havlu kapõp soluğu duşlarda aldõk. Su buz gibiydi, ikimizi de diriltti. Dean kendini sõkõntõya sokmayõp uslu Victor'la dolaşmaya çõkmõştõ kolkola. Çocuk parkõndan onlan seyrettik: Dean yine aşka gelmişti, ikide birde durup Victor'a doğru eğiliyor ve yumruklanyla havayõ dövüyordu, o sakin-leşince tekrar kolkola giriyor ve yürümeye devam ediyorlardõ. Yakõnda Victor'la yollanõnõz ayrõlacaktõ. Dean giderayak onunla baş-başa kalma fõrsatõm bulmuş olmaktan memnun, civan keşfediyor, hayat hakkõndaki görüşlerini dile getiriyor ve başka kimsede olmayan becerisiyle onun kişiliğine nüfuz ediyordu. Victor bizle vedalaşõrken dokunsan ağlayacak haldeydi: "Beni unutmazsõnõz?" "Hiç unutur muyuz?" dedi Dean. Birlikte Amerika'yõ gezmekten dem vurdu. Victor da ona iyice düşünüp taşõnmadan böyle bir işe kalkõşamayacağõnõ anlatmaya çalõştõ: "Benim karõm var. Çocuğum var. Param yok. Bakarõm." O tatlõ, nazik tebessümüyle kõzõllõğõn ortasõnda dikiliyordu biz arabadan el sallarken. Onunla beraber mahzun park da, çocuklar da geride kaldõ. 6 Gregoria'dan sonra yokuş aşağõ inmeye başladõk. Yolun iki tarafõnda yüksek ağaçlar belirdi. Hava karardõkça çevredeki milyarlarca böceğin cõrõltõsõ birleşip kulak tõrmalayõcõ bir çõğlõğa dönüşüyordu. "Vay canõna!" dedi Dean. Far düğmesine bastõ, farlar yanmadõ. "O-lamaz! Olamaz! Allah belam versin geberesice alet!" Kontrol paneline vuruyor, sövüp sayõyordu. "Bu vahşi ormandan körlemesine geçeceğiz, ne feci düşünsenize, yol azõcõk işlek olsaydõ önümüzü görürdük ama şu ana kadar bir tek arabayla bile karşõlaşmadõk Allah için. Ne bok yiyeceğiz şimdi?" "Yavaş yavaş gideriz. Geri mi dönelim sence?" "Hayõr, katiyen! Devam edelim. Yolu zor da olsa seçebildiğimi-
ze göre kõvõrõrõz bu işi." Zifiri karanlõkta, böceklerin nidalarõnõ yararak ilerliyorduk. Ağõr, boğucu bir koku kaplamõştõ ortalõğõ. Birden Gregoria'nõn hemen altõnda Yengeç Dönencesinin yer aldõğõm hatõrladõk. "Başka bir dönencedeyiz artõk! Kokuya boşverin! Nefes alõn!" Başõmõ camdan dõşarõ uzattõm, suratõma sinekler yapõştõ, rüzgarõn ürkütücü feryatlarõm dinledim. Derken farlar da düzeldi, göğe doğru otuz kõrk metre yükselen salkõm saçak, yõlan gibi ağaçlarõn oluşturduğu iki aşõlmaz duvar arasõnda uzanan kimsesiz yolu aydõnlattõ. Stan "Eşşoleşşeklerl Batsõn bu dünyaV diye böğürüyordu arka koltukta. Meğer kafasõ hâlâ dumanlõymõş, somadan anladõk ve gül gül öldük. "Anasõnõ satayõm, kendimizi şu lanet olasõ ormana atõp orada uyuyalõm bu gece, hadi!" diye bağõrdõ Dean. "Babamõz Stan haklõ! Babamõz Stan hiçbir şeyi dert etmiyor! Bir yandan kadõnlar, bir yandan çay, bir yandan da şimdi bile kulaklarõmda davul çaldõran o zaptedilmez, bangõr bangõr, cennetlik mambo. Kafayõ öyle bulmuş ki ne yaptõğõm biliyor!" Tişörtlerimizi fora edip ormana daldõk. Ne bina ne bir şey, kayõp bir orman, millerce, gitgide alçalan zemin, gitgide õsõnan hava, canhõraş böcek çõğlõklarõ ve genzimizi yakacak derecede keskinleşmesine rağmen alõştõğõmõz, hatta hoşlanmaya başladõğõmõz o çürümüşlük kokusu. "Ben anadan doğma soyunup toprakta yuvarlanacağõm," dedi Dean. "Ciddiyim, uygun bir yer arõyorum." Aniden bir orman köyü çõktõ karşõmõza, Limon köyü, üç beş donuk õşõk, koyu gölgeler, sonsuz bir gökyüzü ve dağõmk bir ahşap kulübe öbeğinin önünde kümelenmiş adamlar: tropikal bölge kavşağõO tasavvur edilmez asudelikte durduk. Hava New Orleans'ta bir ekmek fõnmmn içi haziran gecelerinde ne kadar sõcak olursa o kadar sõcaktõ. Herkes maaile sokakta oturmuş gevezelik ediyordu. Arada sõrada kõzlar geçiyordu yanõmõzdan, ama yaşlarõ çok ufak olan ve bizle sõrf meraktan ilgilenen kõzlar, yalõnayak ve pis. Ahşap verandalõ bir dükkan görüp o tarafa yöneldik. Her şey satõlõyordu dükkanda. Tezgaha un çuvallarõ yõğõlmõştõ,, vitrindeki çürük ananasõn üstü sinek kaymyordu. İçerde bir gaz lambasõnõn aydõnlõğõ, dõşar-da da gene öyle titrek iki üç õşõk vardõ, ötesi kör karanlõktõ. Ve biz
külçe gibiydik, gözlerimiz kapanõyordu. Arabayõ toprak bir yoldan aşağõ iterek köyün arkasõna getirdik. Hava öyle bunaltõcõydõ ki uyumak imkansõzdõ. Dean kõzgõn yumuşak kum zemine bir battaniye yayõp hemen sõzdõ, Stan Ford'un ön koltuğuna serilip öylece kaldõ, ben de arka koltukta sõcakla cebelleşmeye başladõm. Kapõlar açõktõ güya, ama dõşarda esinti yoktu ki içerde cereyan olsun. Buram buram terliyordum. Köydekiler hemencecik yataklarõna çekilmişlerdi. Köpek havlamalarõndan başka ses duyulmuyordu. Nasõl uyuyacaktõm? Sivrisinekler kaşla göz arasõnda üçümüzü de haşat etmişlerdi. Göğsümüz, kollarõmõz ve ayak bileklerimiz õsõrõk doluydu. Aklõma parlak bir fikir geldi. Arabanõn tepesine tõrmamp sõrtüstü uzandõm. Ormanda yaprak kõpõrdamõyordu hâlâ; ama çeliğin serinletici bir tarafõ vardõ; terimi kuruttu; derime yapõşmõş böcek ölülerini kaskatõ bir kalõp haline getirdi. Anladõm ki orman inşam avcunun içine alõ ■ yor ve orman insan oluyordu. O sõcakta arabamn üstünde kara göğe bakarak yatmamn yaz gecesi kapağõ kapalõ bir sandõkta yatmaktan pek farkõ yoktu. Hayatõmda ilk defa havanõn beni okşayan, donduran ya da terleten bir şey olmadõğõm, benimle bir olduğunu hissediyordum. Atmosferle birleşmiştim. Yüzüme o nokta gibi böceklerden yağõyordu, incecik, yumuşak, ferahlatõcõ bir çiseleme halinde. Gökyüzü yõldõzsõzdõ, bulutlar nedeniyle algõlanamõyordu bile. Orada bütün gece yatabilirdim, cennete karşõ, üstümdeki kadife örtünün dokunuşundan başka bir şey cammõ acõtmazdõ. Ölü böcekler etimle kaynaşõyor, canlõ sivrisinekler kanõmdan paylarõna düşeni alõyorlardõ. Her tarafõm karõncalanõyordu. Azgõn, sõcak, çürümüş ormanõ saçlarõmla, suratõmla, ayaklarõmla, ayak parmaklarõmla kokluyor-dum. Pabuçlarõmõ çõkarmõştõm tabii. Terlemem daha da azalsõn diye böcekli tişörtümü giyip tekrar yattõm. Yolun karanlõğõnda bir açõlma olmuştu, Dean'in uyuduğu yer görülebiliyordu. Onun da Stan'in de horladõğõm duyuyordum. Ara ara köyde bir õşõk parlayõp sönüyordu. Orman gecesinde kendi kendine birşeyler mõrõldanarak el feneriyle etrafõ kolaçan eden şerifti bu. Bir süre soma õşõğõn hayli yakõnõmõzda hareket ettiğini, birinin ezilmiş kum ve çalõ yõğõnlarõm çõtõrdatarak yaklaştõğõm sezdim. Durdu, feneriyle arabayõ aydõnlattõ. Doğrulup ona baktõm. Dean'i gösterdi ve yumuşak, titrek bir sesle, sõzlanõyormuşçasõna,
"DormiendoT dedi. "Uyku" anlamõna geliyordu bu. "Si, dortniendo." "Bueno, bueno," diye kendi kendine söylenerek kasvetli turlarõna döndü. Gönülsüz ve kederliydi. Neden Tanrõ Amerika'ya böyle şirin polisler ihsan etmez? Ne kuşku, ne yaygara, ne zahmet: uyuyan köyün bekçisiydi o. Tekrar çelik yatağõma uzandõm, kollarõmõ açtõm, Tepemde dallar mõ vardõ, yoksa hemen gökyüzü mü başlõyordu, bilmiyordum, ne farkederdi ki? Orman atmosferini ağzõmdan derin derin soludum. Hava değildi bu; havayla alakasõ yoktu; ağaçlardan ve bataklõklardan fõşkõran, nerdeyse elinizle tutabileceğiniz, canlõ bir şeydi. O gece gözümü kõrpmadõm. Biryerlerden, eğreltiotlarõnõn ötesinden horozlar şafağõ müjdeledi. Havasiz, esintisiz ve çiysiz Yengeç Dönencesi bizi ait olduğumuz yere, toprağa çivilemişti bütün ağõrlõğõyla. Gökyüzü şafağa direniyordu. Karanlõğõn içinde birden öfkeli köpek havlamalarõ oldu, sonra da belli belirsiz toynak sesleri, ama giderek daha yakõnda, daha yakõnda. Gece vakti ata binen bu çõlgõn da kimdi? Bir siluet seçtim: vahşi bir at, hayalet gibi beyaz, dörtnala Dean'in üstüne geliyordu, peşinden de kavgacõ köpekler. Köpekleri göremiyordum; muhtemelen pis, kocamõş orman itleriydiler; ama at kar beyazõ dev cüssesiyle fosfor gibi õşõldõyordu. Dean'i ezecek diye paniğe kapõlmadõm. Onu farketti, başõm kõl payõ sõyõrarak geçti yanõndan, sonra arabayõ da geride bõraktõ, gemi gibiydi, kişneyerek köye daldõ, köpekler rahat vermiyordu, öbür uçtan tekrar ormana girdi ve birazdan dõgõdõklar işitilmez oldu. Köpekler sakinleştiler, oturup yalanabilirlerdi artõk. Bu at in miydi, cin miydi, neydi? Dean uyamnca anlattõm. Rüya görmüşsündür dedi. Ama somadan kendisi rüyasõnda beyaz bir atla karşõlaştõğõm hatõrladõ. Rüya değildi dedim. Stan Shephard kõpõrdanõyordu, uyanmak üzereydi. Tere batmõştõk bile. Ortalõk hâlâ zifiri karanlõktõ. "Hareket edelim de azõcõk rüzgar çarpsõn yüzümüze! Ben daha fazla dayanamayacağõm!" diye bağõrdõm. "Tamam!" Köyden çõkõp o manyak otobanda yol almaya başladõk. Saçlarõmõz uçuşuyordu. Şafak çabuk söktü. Havayõ gri bir pus kaplamõş, iki tarafõmõzda göçükler oluşturan kesif bataklõklar, yosunlu uzun gövdelerini öne eğmiş kimsesiz ağaçlar aydõnlanmõştõ.
Bir süre demiryolunu takip ettik. Derken Ciudad Mante radyo istasyonunun o acayip anteni gözüktü, sanki Nebraska'daydõk. Bir benzin istasyonu bulup depoyu doldurttuk. Orman gecesinin son böcekleri siyah bir bulut halinde önce lambalara sonra da ayaklarõmõza hücum ettiler. İçlerinde kanatlarõnõn boyu abartõsõz on santim olanlar vardõ; ufak kuşlarõ yutabilecek kadar gelişmiş iğrenç yusufçuklar vardõ; ayrõca võzõldayan binlerce sivrisinek ve bir yõğõn da isimsiz bö-cekçik, türlü türlü. Dehşete kapõlmõştõm, kaldõrõmda havaya sõçrayõp duruyordum. Sonunda arabaya sõğõnmayõ akõl ettim, ayaklarõmõ tutarak korkuyla dõşarõ baktõm, tekerleklere üşüşmüşlerdi şimdi de. "Gidelim çabuk!" diye uludum. Dean'le Stan hiç rahatsõz olmamõşlar, soğutucunun orada ayaküstü birkaç Mission Orange devirmişlerdi, boş şişeleri tekmeleyerek arabaya döndüler. Onlarõn da üstü başõ böcek kam olmuştu, kokuyordu. "Biliyor musunuz, bu koku hoşuma gitmeye başladõ," dedi Stan. "Artõk kendi kokumu duymuyorum." "Acayip bir koku, bence de güzel," dedi Dean. "Gömleğimi Mexico City'ye kadar değiştirmeyeceğim. Koku beynime kazõnsõn istiyorum." Tekrar yola koyulduk, derileri kalõnlaşmõş terli suratlarõmõz serinledi. Birazdan uzakta yeşil dağlar göründü. Onlarõ aşõnca ortadaki büyük platoya varmõş olacaktõk, sonra doğru Mexico City. Göz açõp kapayana kadar deniz seviyesinden binbeşyüz metre yükseğe tõrmandõk. Sisli geçitlerden geçiyorduk, aşağõda dumanlõ nehirler akõyordu, ünlü Moctezuma'nõn kollan. Çevrede esrarengiz tipli yerliler türemişti. Ayrõ bir milletti bunlar: dünyayla PanAmerikan Karayolundan başka bağlantõlarõ olmayan, bodur, esmer, dişleri dökülmüş, sõrtlarõndaki balyalarõn ağõrlõğõndan iki büklüm olmuş dağlõlar. Derin yeşil koyaklarõn kenarlarõndan inip çõkõyor, o dik yokuşlarda yama yama uzanan tarlalarõnda ekinleriyle uğraşõyorlardõ. Dean bir şey kaçõrmayalõm diye hõzõ beş mile düşürmüştü. "İnanamõyorum! Dünyada böyle yerler de varmõş demek!" Rocky dağlarõnõn zirveleri kadar yüksek bir tepede muz yetiştiriyorlardõ. Dean arabayõ durdurup dõşarõ atladõ. Bir süre göbeğini kaşõyarak etrafõ seyretti. Düz bir çõkõntõdaydõk. Sazdan bir kulübe yeryüzü uçurumunun kenarõna bõrakõvermişti kendini. Güneş artõk bir milden de fazla aşağõda kalmõş
■
olan Moctezuma'yõ altõn bir pus perdesiyle gizliyordu. Kulübenin avlusundan iki üç yaşlannda bir kõz çocuğu kocaman olmuş kahverengi gözlerle parmağõm emerek bizi izliyordu. Dean içini çekti: "Herhalde buraya parkeden birini görmemiştir hayatõnda. Merha-ba canõm. Nasõlsõn? Bizi sevdin mi?" Kõz utanõp başõm çevirdi, dudaklanm sarkõttõ. Soma biz lafa daldõk, o da parmağõ ağzõnda incelemesine döndü. "Hayallah, keşke ona verecek bir şeyim olsaydõ. Düşünsenize, bu uçurumun kenarõnda doğmuş, bu uçurumun kenarõnda büyümüş, hayata dair her şeyi bu uçurum temsil ediyor onun için. Babasõ muhtemelen koyağõn yamacõnda bir halatla debeleniyor, oyuklardan ananas koparõyor, tahta yontuyor, yere seksen derece açõyla, altõnda da o derin çukur. Bu çocuk ömrünün sonuna kadar burada kalacak, dõş dünyayõ hiç tammayacak. Başka bir millet. Kimbilir reisleri ne vahşidir! İç kõsõmlarda, şu sarp arazilerde en yabanileri yaşõyordur, Pan-Amerikan Karayolu yakõn çevresini kõsmen de olsa uygarlaştõrmõştõr çünkü. Kõzõn almndaki ter damlalarõm görüyor musunuz?" Duyduğu acõma hissinden yüzü buruş-muştu. "Bizim terimize benzemiyor, yağlõ ve hep orada, yõlõn her günü sõcak olduğu için terlememek nasõl bir şey bilmiyor zavallõ, terli doğmuş terli ölecek." Çocuğun almndaki boncuklar yoğun ve hareketsizdiler, akmõyorlar, öylece durup saf zeytinyağõ gibi parlõyorlar-dõ. "İnsanlarõn ruhlarõ kimbilir nasõl etkileniyor bundan! Kaygõlarõ, değerlendirmeleri, arzularõ kimbilir ne kadar farklõ!" Huşu içindeydi, arabaya bindikten epey soma kendine geldi. Saatte on mil hõzla, gözlerimiz fõldõr fõldõr, daha da yükseklere tõrmandõk. Hava serinlemişti. Yolun bir yerinde şallõ kõzlara rastladõk. Arkamõzdan seslendiler ümitsizce. Durduk. Topladõklarõ ufak kaya kristallerini satma derdindeydiler. İri masum kahverengi gözlerinde öyle bir duygu yoğunluğu vardõ ki hiçbirimiz belden aşağõ dürtüler hissetmedik. Hem daha çocuk sayõlacak yaştaydõlar, fakat kimisi onbirinde olduğu halde otuzunda gösteriyordu. "Şu gözlere bakõn!" dedi Dean fõsõldayarak. Meryem Ana'nõn küçükkenki gözlerini hatõrlatõyorlardõ. İçlerinde İsa'mn şefkatini, bağõşlayõcõlõğõnõ görüyorduk. Karşõ konmasõ imkansõz bir õsrarla bizimkilere bakõyorlardõ. Sinirli mavi gözlerimizi oğuşturduk. O acõ yüklü, hipnotize edici õşõnlar içimize işlemeye devam etti. Kõzlar konuştuklarõ zaman gülünç oluyor-
lardõ. Sustuklarõ zaman kendileriydiler. "Bu kristalleri satmayõ daha yeni öğrenmiş olmalõlar. Karayolu aşağõ yukarõ on yõl önce yapõldõğõna göre diyebiliriz ki millet olarak düne kadar suskunmuşl&r." Arabanõn etrafõnda sõzlanõyorlardõ. Aşõn hassas izlenimim uyandõran bir tanesi Dean'in terli koluna yapõşõp yerli diliyle ağlanmaya başladõ. "Evet camm, evet yavrum," dedi Dean müşfik bir sesle, yüreği burkulmuş. Arabadan inip arkada bavulunu, o kaderin sillesini yemiş Allahlõk bavulunu karõştõrdõ ve bir kol saati çõkardõ. Çocuğa gösterdi. Çocuk mestoldu. Ötekiler hayranlõkla ikisinin başõna üşüştüler. Dean kõzõn avcundan "buralara benim için getirilmiş, dünyanõn en güzel, en saf, en minik kristali" dediği, dağ çileği kadar küçük bir taş aldõ. Ve ona kol saatini uzattõ sallayarak. Kõzlarõn ağõzlarõ kilise korolarõnda şarkõ söyleyen çocuklarõn ağõzlan gibi açõlmõştõ. Talihli kõz saati göğsüne, lime lime olmuş elbisesinin üstüne bastõrdõ. Hep birlikte Dean'in kollarõna atõldõlar, teşekkür ettiler. Dean ortalannda, kararmõş yüzü göğe dönük, onlara gönderilmiş bir peygamberdi sanki. Arabaya bindi. Kahroldular. Ve çok, çok uzun bir süre, biz ilerki düz geçidi aşana kadar el sallayarak arkamõzdan koştular. Sonra yol kõvnldõ, onlan göremez olduk. "İçim fena oldu," diye inledi Dean göğsünü yumruklayarak. "Bu sadakat, bu büyülenmiştik daha ne kadar sürecek? Ne olacak halleri? Yavaş gitseydik ta Mexico Cit/ye kadar peşimizden mi geleceklerdi?" "Evet, geleceklerdi," dedim. Biliyordum. Sierra Madre Oriental'õn üstünde, baş döndürücü bir yükseklikte yol alõyorduk. Muz ağaçlan pusun içinde altõn õşõltõlar saçõyordu. Uçurumun kenanndaki taş duvann ötesi uykulu bir sis tabakasõyla örtülüydü. Moctezuma aşağõdaki yeşil hasõn san simli bir lif gibi süslüyordu. Yeryüzünün zirvesine çekilmiş köylerden geçiyorduk, şallõ yerliler şapkalannõn ve rebezolannõn altõndan bizi süzüyorlardõ. Hayat ağõr, karanlõk ve kalübeladan kalmaydõ. Herkes kudurmuş direksiyonunun başõnda şahin gözleriyle ciddi ve marazi bir tablo çizen Dean'e bakõyordu, ellerini uzatõyordu ona. Gerideki dağlarda ve daha yukanlarda yaşayanlar uygarlõğõn kendilerine sunacağõm sandõklan nimetler için ta buralara kadar taban tepmişlerdi, onun yarattõğõ hüzünden ve hayal kõnklõğõndan habersiz. Bir tek bombanõn bütün köprüleri, bütün yollarõ yõkmaya yeteceğinden, günün bi-
rinde bizim de onlar gibi yoksul olup onlar gibi dileneceğimizden habersiz. Otuzlardan kalma külüstür Amerikan Ford'umuzla geride bõraktõk onlarõ. Tozun içinde gözden kaybolduk. Son platoya yaklaşmõştõk. Güneş altõn şansõ, hava berrak maviydi, çöl ise üç beş akarsuyu, yakõcõ kumlarõ ve Kitabõ Mukaddes'ten fõrlamõş ağaç gölgeleriyle tam bir hengame. Dean uyumuş, direksiyonu Stan devralmõştõ. Yolda çobanlar vardõ, eski zamanlarda giydikleri uzun kabarõk kepeneklerden giymişlerdi. Kadõnlar keten balyalarõ taşõyordu, erkekler dal yõğõnlarõ. Çobanlar donuk donuk titreşen çölün ulu ağaçlan altõnda dinlenirken koyunlar güneşte toprağa bulanarak eşeleniyorlardõ. "Dean! Dean! Kalk!" diye bağõrdõm. "Şu çobanlan kaçõrma! İsa'nõn altõn yurdundayõz!" Yerinden doğruldu, feri azalan kõzõl güneşin kuşattõğõ manzaraya şöyle bir bakõp küt diye geri yattõ. Uyamnca gördüklerini aynntõlanyla aktardõ. "İyi ki seslendin. Tannm, ne yapayõm, nerelere gideyim?" Göbeğini kaşõdõ, kanlanmõş gözlerini gökyüzüne dikti, nerdeyse ağlayacaktõ. Yolculuğumuz sona ermek üzereydi. İki tarafõmõzda geniş tarlalar belirmişti, aralardaki ağaçlardan akşamüstü güneşinin alabalõk rengine boyadõğõ eski misyon binalanna doğru asil bir rüzgar esiyordu. Bulutlar sõkõşõk, iri ve gül pempesiydi. "Karanlõk basmadan MexicoCity'de olacağõz!" Başarmõştõk: Denver'õn öğlesonrasõ avlulanndan yeryüzünün bu engin Kitabõ Mukaddes topraklanna toplam bindokuzyüz mil. Ve çok yakõnda hedefimize ulaşacaktõk. "Böcekli tişörtlerimizi değiştirecek miyiz?" "Şehre kadar duracaklar. Karanmõz karar." Ve Mexico Cit/ye vardõk. Kõsa bir dağ geçidinden sonra şehir, banndõrdõğõ volkanik krater, kustuğu dumanlar ve yaktõğõ ilk õşõklarla gözümüzün önüne seriliverdi. Uçarcasõna indik tepeden. Önce Insurgentes Bulvan, ardõndan şehir merkezi Reforma. Boş mahzun arsalarda veletler toz kaldõrarak futbol oynuyorlardõ. Birtakõm taksi şoförleri arkamõzdan yetişip bize kõz ayarlamayõ teklif ettiler. İstemedik. Ovada kerpiç evli viran mahalleler uzanõyordu boydan boya. Dar ve loş sokaklarda yalnõz siluetler gördük. Birazdan gece olacaktõ. Yavaş yavaş şehrin patõrtõsõna kanşõyorduk: insan dolu kafeler; tiyatrolar; õşõklar; bize
doğru atõlan gazeteci çocuklar; alet takõmlarõyla sallana sallana ilerleyen, tulumlarõ paçavraya dönmüş, yalõnayak tamirciler; korna çalarak yolumuzu kesip trafiği altüst eden, gene yalõnayak, kaçõk yerliler. Muazzam bir gürültü vardõ. Arabalara ses filtresi takõlmamõştõ ve sürücüler var güçleriyle basõyorlardõ klaksonlara. "Demek öyle! Seyredin şimdi!" diye haykõrdõ Dean. Ve beklenmedik manevralar yaparak milletle kafa bulmaya başladõ. Yerli sürücüleri taklit ediyordu. Reforma Bulvannda kimseye yol vermeden, muzafferane bir daire çizdi, izquierda. Koltukta dansediyor, çõğlõklar atõyordu. "İşte hep hayal ettiğim trafik! Akõyorl" Bir ambulans geliyordu. Amerika'da ambulanslar önleri açõlsõn diye kõçlarõm yõrtarlar, ama gene de oradan oraya savrulmak zorunda kalõrlar. Bu toprak insanlarõnõn ambulanslarõ ise bütün araçlar kenara çekildiği için caddeleri saatte seksen mil hõzla, hiçbir engele takõlmadan aşabiliyordu. O günkü de şehir merkezinin trafik keşmekeşini rüzgar gibi geride bõrakõp gözden kayboldu. Sürücüsü yerliydi. Bulvarda yaşlõ kadõnlar da dahil bir sürü yaya yavaşlamaya bile tenezzül etmeyen otobüsleri yakalamaya çalõşõyordu. Genç iş adamlarõ pes etmeyip koşuyor ve tek hamlede basamağa atlayõveriyorlardõ. Otobüslerin şoförleri ayakka-bõsõz, delişmen ve alaycõydõlar. Normalden daha aşağõda olan kocaman direksiyonlarõn başõnda, tişörtlü, bodur, oturuyorlardõ. Tepelerinde ikonlar asõlõydõ. Arkalan yeşilimsi kahverengi õşõklõ lambalarla aydõnlatõlmõştõ, tahta sõralarda karanlõk suratlar yolculuk ediyordu dipdibe. Etrafta bir dolu modern tip vardõ, çõplak etlerine geniş robalõ ceketlerden giymiş, hasõr şapkalannõ enselerine indirmişlerdi. Kuytu köşelerde çarmõha gerilmiş İsa heykelleri ve marijuana satõyorlar, Meksika usulü striptiz gösterilerinin sunulduğu barakalann hemen yamnda bulunan derme çatma kilisede diz çöküp dua ediyorlardõ. Bazõ sokaklarda molozdan yürünmüyordu, kanalizasyonlar açõktaydõ ve daracõk kapõlardan kerpiç duvarlõ, tuvalet büyüklüğünde barlara giriliyordu. Bir hendeği aşõp içkinize kavuşuyordunuz, bu hendeğin dibinde Azteklerin gölü yatõyordu, dolayõsõyla bardan ayrõlõrken duvara tutunmak zorundaydõnõz. Kahve, rom ve hindistancevizi kanşõmõndan güzel içkiler içiyor ve karanlõkta sizi çağõran, yanyana dizilmiş orospularla karşõlaşõyordunuz. Her yerden mambo çarpõyordu
kulaklarõnõza. Rüyada gibi dolaşõyor, ne görseniz saldõrõyordunuz. İçinde, dev bir marimbayla ortalõğõ inleten, kimi yaşlõ kimi genç bir grup marimbacõya ek olarak, gitar çalõp şarkõ söyleyerek masalann arasõnda gezinen müzisyenler ve bir kenarda aletleriyle başbaşa dikilen trompetçiler de bulduğunuz, her tarafõ tuğladan, ilginç bir Meksika kafeteryasõnda kõrksekiz sente tadõ damağõmzda kalan biftekler yiyordunuz. Soma ekşi ekşi kokan bir pulkeciye dalõp iki sente bir bardak kaktüs suyu yuvarlõyordunuz. Dinlenmek diye bir şey yoktu. Şehir sabaha kadar ayaktaydõ. Dilenciler tahta perdelerden yolduklarõ reklam afişlerine sarõnarak uyuyorlardõ. Kaldõrõmlarda ailecek flüt çalõp gülen dilencilere rastlõyordunuz. Bu havaya kalkmõş çõplak ayaklar ve titrek titrek yanan mumlarla Meksika uçsuz bucaksõz bir bohem kampõydõ. Köşe başlarõnda ihtiyar kadõnlar, acõ soslu haşlanmõş inek başõ parçalarõyla doldurduklarõ tortillalan gazete kağõtlarõna sarõp pazarhyorlardõ. Burasõ, yolun sonunda karşõmõza çõkacağõndan emin olduğumuz, yeryüzünde tek kalmõş, şahane, vahşi, bakir, çocuksu toprak şehriydi. Dean kollarõm zombi gibi sarkõtmõş, gözleri fõldõr fõldõr turluyordu. Perişan halde sürdürdüğümüz kutsal gezinti, şafakta, hasõr şapkalõ bir veletle çene çalarken sona erdi. Çocuk daha kovalamaca oynamak istiyordu, çünkü hiçbir şeyin bitmemesine alõşõlmõştõ burada. O sabah ateşlendim. Bilincimi kaybedip sayõklamaya başlamõşõm. Dizanteri. Zihnimdeki kara girdaptan kurtulduğum anlarda deniz seviyesinden ikibinbeşyüz metre yüksekte, dünyanõn damõ gibi bir yerde, bir yatakta olduğumu hatõrlõyordum. Koca bir hayat yaşamõştõm, ama başka hayatlar da gizleniyordu etimin zavallõ ölümlü zerrelerinde, rüyalarõma giriyorlardõ. Bir ara mutfak masasõnõn yanõnda Dean'i gördüm, aradan birkaç gün geçmişti ve bizimki Mexi-co City'yi terketmeye hazõrlanõyordu. "Ne yapõyorsun sen?" diye inledim. "Ah camm, ah canõm, çok hastasõn. Stan sana bakacak. Bu halinle beni dinleyebilir misin bilmiyorum ama haber vereyim: Camil-le'den boşandõm, bu gece New York'a çola çõkõyorum, Inez'e. İşal-lah araba oraya kadar dayanõr." "Sil baştan, ha?" dedim kõvranarak. "Evet, sil baştan sevgili dostum. Beni bekleyen bir hayatõm var.
Keşke yamnda kalabilseydim. Dua et, geri geleyim." Bağõrsaklanmdaki kramplar korkunçtu, ellerimi karnõma-bastõrõyor ve feryat ediyordum. Tekrar gözümü açtõğõmda atõlgan ve soylu arkadaşõm Dean, elinde o eski bavulu, başucumda dikilmiş bana bakõyordu. Onu tanõyacak halde değildim, bunun farkõndaydõ, battaniyeyi yukarõ çekip omuzlarõmõ örttü. "Evet, evet, evet, gitmem gerekiyor artõk. Allahaõsmarladõk benim baygõn dostum." Ve gitti. Oniki saat sonra idrak ettim bunu, esef yüklü bir humma içinde. Muz dağlarõnda sürükleniyor olmalõydõ, gece vakti, yalnõz başõna. Ne nankör biri olduğu iyileşince kafama dank etti. Fakat hayatõnõn o imkansõz karõşõklõğõm, beni hasta yatağõmda bõrakõp kanlarõna ve dertlerine koşmasõnõ anlayõşla karşõlamak zorundaydõm. "Tamam Dean, söyleyecek lafõm yok."
BEŞİNCİ BÖLÜM
Dean Mexico City den ayrõldõktan sonra Gregoria'ya uğrayõp Vic-tor'õ görmeyi de ihmal etmeden epey yol yapmõş o Allahlõk Ford'la, ta Louisiana'ya kadar, fakat Lake Charles'ta korktuğu başõna gelmiş, arabanõn arkasõ kendim koyuvermiş, o da Inez'e telgraf çekip para istemiş ve yolun kalan kõsmõm uçakla katetmiş. New York'a varõr varmaz, elinde boşanma kağõtlarõ, kolunda Inez, Nevvark'a gitmiş. Evlenmişler. Aynõ günün gecesi, Inez'i her şey halloldu, merak etme, ama hayat inşam beklenmedik acõlarla karşõ karşõya getirebilir türünden uzun bir konuşmayla serseme çevirdikten sonra gene o berbat kõta yolculuğunu yapma pahasõna otobüse atlayõp San Francisco'da almõş soluğu, Camille'e ve kõzlarõna kavuşmak için. Sonuç olarak üç kere evlenip iki kere boşanmõş ve ikinci karõsõna dönmüş oluyordu. Sonbaharda ben de evimin yolunu tuttum. Texas topraklarõna ayak bastõktan soma, Laredo sõnõr kapõsõnõn az üstünde, gecenin bir •vakti sõcak asfaltta dikilmiş, tepemdeki lambamn yaz pervanelerini yakõp kül edişini seyrederken, karanlõğõn içinden yaklaşan ayak sesleri duydum. Io, uzun beyaz saçlõ, iri yarõ, yaşlõ bir adam, sõrtõnda bir denk, oflaya poflaya asfalta çõktõ, bana baktõ, "Tabana kuvvet evlat," dedi ve oflaya poflaya tekrar karanlõğa daldõ. Kutsal seferimin Amerika bölümünü yaya olarak gerçekleştireceğimi mi ima etmişti yoksa? Ödüm koptu, New York'a dar attõm kendimi. Bir gece Manhattan'in karanlõk bir sokağõnda durup yukarõya, arkadaşlarõmõ bulacağõmõ sandõğõm bir çatõ katõnõn penceresine seslendim. Güzel bir kõz camõ açõp "Kim o?" diye bağõrdõ. "Sal Paradise," dedim. Adõm terkedilmiş mahzun sokakta yankõlandõ. "İçeri buyurun, ben de kakao içecektim." Merdivenleri tõrman-
dõm ve yõllardõr aradõğõm, masum, içten, billur gözlü kõzla tanõştõm. Fena halde tutulduk birbirimize. O kõş düşündük taşõndõk, San Francisco'ya yerleşmeye karar verdik. Bir kamyon ayarlayõp neyimiz var neyimiz yok yükleyecektik. Dean'e mektup yazõp tasarõmõzdan bahsettim. Cevabõ, Denver'daki çocukluk ve gençlik yõllarõ üstüne onsekizbin kelimelik bir destan oldu. Bizi San Francisco'ya kendi seçeceği kamyonla bizzat götüreceğini söylüyordu. Taşõnma parasõm biriktirebilmek için altõ haftamõz vardõ. İkimiz de işe girmiştik, sürekli hesap yapõyorduk. Ve Dean çõkageldi, kararlaştõrdõğõmõz tarihten beşbuçuk hafta önce. Kimsede planõ uygulayacak para yoktu. Geceyarõsõ yürüyüşe çõkmõştõm. Duygularõmõ paylaşma arzusuyla koşarak geri döndüğümde sevgilim tuhaf tuhaf gülümsüyordu nedense. Ağzõmõ açar açmaz odadaki sessizliği farkettim, şöyle bir bakõndõm ve radyonun üstünde duran parçalanmõş kitabõ gördüm, Dean'in ebedi öğledensonra Proust'unu, ardõndan da hayal gibi, karanlõk salonda põtõr põtõr gezinmekte olan Dean'i. Konuşma yeteneğini kaybetmişti. Hoplayõp zõplõyor, kõkõrdõyor, kekeliyor, ellerini çõrpõyordu. "Ah, ah, dinleyin." Dinleyecektik dinlemesine ama söyleyeceğini unutmuştu. "Dinleyin - ciddiyim - öhöm - Salağõm - Lauracõ-ğõm - ben geldim gitmiştim - yani - bir dakika - evet." Taşlaşmõş bir hüzünle ellerine dikti gözlerini. "Konuşamõyorum artõk - anlõyor musunuz - olabilir yani - ama dinleyin!" Dinliyorduk. Gecenin seslerine kulak kabartõp "Evet!" diye fõsõldadõ huşuyla. "Fakat görüyorsunuz - artõk konuşmaya gerek yok - hiç yok." "İyi de, neden bu kadar erken geldin Dean?" Yeni tanõşmõşõz gibi baktõ yüzüme. "Ah - evet - bu kadar erken öğreneceğiz - yani bilmiyorum - tren pasosuyla geldim personel vagonlarõ - sert banklõ kompartõmanlar - Texas - flüt çaldõm - minik tahta flütümü - devamlõ." Flütünü çõkardõ, birkaç gõcõrtõlõ nota üfledi. Çoraplõ ayaklarõyla sağa sola saldõrdõ. "Yakõnda konuşacağõm elbet Sal sana anlatacağõm çok şey var yerinde duramayan kuş beynimde yol boyunca şu uçuk Proust'u okudum ve bir sürü şeye kafa patlattõm herhelde sana anlatmaya ZAMAN bulamayacağõm biliyorsun Meksika'da öyle ayrõlõvermiştik sen hastaydõn DAHA konuşmadõk o konuda, ama konuşmamõza gerek yok, konuşmayacağõz, tamam mõ?
"Tamam, konuşmayacağõz." Ve yolculuğunu anlatmaya girişti, makineli tüfek gibi, en ince ayrõntõsõna kadar. LA'de bir aileyi ziyaret etmiş, akşam hep beraber yemek yemişler, baba, oğullar, kõzlar, sohbet etmişler, dõş görünüşleri nasõlmõş, mobilyalarõ nasõlmõş, neler yiyorlarmõş, neler düşünüyorlarmõş, neler hesaplõyorlarmõş, neler hissediyorlarmõş... Bu õcõk cõcõk tanõmlamalar tam üç saat sürdü. "Sana ASIL söylemek istediğim şey şu - çok sonra - Arkansas'ta -trende flüt çalarken - çocuklarla kağõt oynarken - hani şu pis iskambillerim varch ya - epey para kazandõm - naçizane repertuvan-mõ sundum denizcilere - beş gün beş gece berbat bir yolculuk - bitmek bilmedi sõrf seni GÖRMEK için Sal," dedi sonunda. "Camille'den ne haber?" "Ses etmedi tabii - beni bekliyor - artõk hiç ayrõlmayacağõz." "Inez ne oldu?" "Ben - ben - ben - onu Frisco'ya götürmek istiyorum - şehrin öbür tarafõnda bir evimiz olur - saçma mõ? Buraya neden geldim bilmiyorum." Sonra boş bulunup ağzõndan kaçõrdõ: "Kõz arkadaşõm merak etmiştim aslõnda - çok sevindim bu işe - seni severim." New York'ta üç gün kaldõ, ama trene binmek ve o tozlu personel vagonlarõnda, sert banklõ mezbeleliklerde beş gün beş gece daha sürünmek için sabõrsõzlanarak. Biz kamyon parasõm denkleştiremediği-mizden yerimizden kõpõrdayamõyorduk tabii. Bir gece Inez'le buluştular, Dean yalvarõp yakarmõş, ter dökmüş, direnmiş, ama sonucu değiştirememiş: Inez onu kapõ dõşarõ etmiş. Ertesi gün benim kanalõmla ona gönderilmiş bir mektup çõktõ postadan. Çamille'dendi. Okumadan edemedim: "Seni çantanla raylarõn yamnda dikilirken görünce incindiğimi hissettim. Sağ salim dönmen için dua ediyorum... Sal'la arkadaşõnõn bizimle aynõ sokakta oturmalarõm yürekten isterim... Sana güvenmeme rağmen, aldõğõmõz karara rağmen tedirginim... Sevgili Dean, yüzyõlõn yansõm geride bõraktõk, öbür yarõda bizimle olman dileğiyle seni hasretle kucaklõyor, öpüyoruz. [İmza] Camille, Amy ve minik Joanie." Dean'in hayatõ en sadõk, en gücenik ve en sezgili karõsõnõn yamnda sükuta ermiş oluyordu böylece. Onun adõna Tanrõ'ya şükrettim. Son görüşmemiz garip ve dokunaklõ oldu. Remi Boncoeur dünyanõn denizlerini kimbilir kaçõncõ kere dolaşõp New York'a gelmişti.
Dean'le tamşacaklar diye seviniyordum. Tanõştõlar, ama Dean konuşamõyordu, tek kelime etmedi, Remi de bozuldu. O gece Metropolitan Opera'da Duke Ellington'õn konseri vardõ, Remi kõz arkadaşõyla beraber oraya gidiyordu, Laura'yõ ve beni de davet etti õsrarla, hayõr diyemedik. Eski dostum şişman ve hüzünlü bir tip olmuştu, fakat hâlâ o şekilci, titiz centilmendi, her şeyin adabõna uygun yapõlmasõnõ istiyordu. İşlerini yürüten adama bir Cadillac kirala ve bizi konsere götür diye talimat verdi. Hava çok soğuktu. Cadillac kapõnõn önünde durdu. Bindik. Dean, elinde çantasõ, Penn İstasyonundan trene atlayõp kõtayõ gerisin geri katetmeye hazõr, arabaya yaklaştõ. "Hoşçakal Dean. Keşke şu konser işi çõkmasaydõ." "Kõrkõncõ Caddeye kadar size takõlabilir miyim acaba?" diye sordu fõsõldayarak. "Ne kadar görüşsek kârdõr evlat. Hem bu New York'un soğuğu..." Remi'ye söyledim çaktõrmadan. Kabul etmedi. Beni seviyordu ama geri zekalõ arkadaşlarõma tahammülü yoktu. Onun özel akşamlarõm berbat etme huyumdan vazgeçmeyecek miydim? 1947'de San Francisco'da Alfred'in Yeri'nde Roland Major'la yaptõklarõmõ unutmamõştõ. "Kesinlikle olmaz!" O gece için bir kravat yaptõrmõştõ: üstüne konser biletleri resmedilmiş; Sal, Laura, Remi, Vicki (kõz arkadaşõ) adlan yazõlmõş; ayrõca birtakõm duygulu espriler ve onun "Yõllarõn üstadõna ders veremezsin!" gibi meşhur laflarõndan karalanmõş bir kravat. Sonuç olarak Dean bize takõlamadõ. Direksiyondaki adam da istifini bozmamõştõ. Cadillac'õn arka koltuğundan el sallayabildim ona ancak. Sõrtõnda doğunun dondurucu soğuğundan korunmak için satõn almõş olduğu güve yenikli kabam, yürüyordu. Sonra, uzaklara bakarak, hafif kambur, köşeden Yedinci Caddeye kõvrõldõ. Bu onu son görüşümdü. Lauracõğõm ağlamamak için kendini zor tutuyordu, Dean'in hikayesini öğrenmişti benden. "Onu bõrakamayõz böyle! Birşeyler yapalõm!" Gitti koca Dean, diye geçirdim içimden. Ama ağzõmdan çõkan cümle şu oldu: "Başõnõn çaresine bakar o." İç karartõcõ ve ruhsuz bir konser bizi bekliyordu. Hiçbir şey dinleyecek halim yoktu. Bütün gece onu düşündüm. Nasõl dönecekti? O üçbin millik iğrenç yolu bir
daha nasõl katedecekti? Buraya neden gelmiş olduğunu bile bilmiyordu, beni özlemiş olmasõ dõşõnda. Ya işte böyle, Amerika'da günbatõmõ olunca bazen nehrin kenarõndaki yõkõk iskeleye oturur, New Jersey'nin üstünde göz alabildiğine uzanan gökyüzünü seyreder, inanõlmayacak kadar büyük tek bir tümsek halinde Batõ Kõyõsõna doğru yuvarlanan o toy topraklarõn, başõm alõp giden yollarõn ve sonsuzlukta oturup hayal kuran insanlarõn varlõğõm hissederim, derim ki Iowa'da çocuklar ağlõyordur şimdi, ağlamalarõna izin verilen yerde, o gece gökte yõldõz olmayacaktõr, Tanrõ bir Paf Puf Ayõ'dõr orada, bilmez misiniz, akşam yõldõzõ çayõrõn üstüne ölgün õşõklarõnõ dökmektedir, az soma esaslõ bir gece çökecektir, dünyayõ kutsayan, bütün nehirleri karartan, tepeleri sarõp sarmalayan, son kõyõyõ da kapayan gece, ve kimse kimseye ne olacağõm bilmeyecektir, yaşlanmanõn çaresiz sefaletinden başka, işte o zaman Dean Moriarty gelir aklõma, ardõndan ihtiyar Dean Mori-arty, bulamadõğõmõz baba, ve gene Dean Moriarty.
~oOo~
This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
We've moved you to where you read on your other device.
Get the full title to continue listening from where you left off, or restart the preview.