Joseph Priestley kimdir ve ne yapmıştır? Oksijeni keşfeden kimyager teologun hayatı, biyografisi, çalışmaları, kimyaya katkıları.
Joseph Priestley
- Doğum Günü: 24 Mart 1733
- Milliyet: İngiliz
- Ölüm yaşı: 70
- Güneş Burcu: Koç
- Diğer Adı: Joseph Priestly
- Doğduğu Yer: Birstall
- Önemli Başarısı: Oksijeni Keşfi
- Eşi / Eski-: Mary Wilkinson
- Kardeşler: Timothy Priestley
- Ölüm Tarihi: 6 Şubat 1804
- Ölüm Yeri: Pennsylvania
- Keşifler / Buluşlar: Soda
Joseph Priestley, 18. yüzyılın ünlü bir İngiliz ilahiyatçısı, yazarı, kimyacısı ve politik teorisyeniydi. Ayrıca birçok kişi tarafından oksijeni keşfeden kişi olarak kabul edilir. Bir bilim adamı olarak, Aydınlanma rasyonalizmini Hıristiyan teizmi ile birleştirme girişimleriyle de tanınır. Çalışmaları, liberal siyasi ve dini fikirlerin gelişmesine çok katkıda bulundu. Sadece her türden fikrin özgür ve açık bir şekilde tartışılmasını teşvik etmekle kalmadı, aynı zamanda inanmayanların ve muhaliflerin eşit haklarını savundu. Fikirleri, Üçlü Birlik kavramını reddetmesiyle bilinen teolojik hareket Unitarianism’in yanı sıra orijinal günah kavramı ve İncil’deki yersizlik gibi diğer birkaç Batı doktrininin kurulmasına yol açtı. Priestley ayrıca eğitim teorisi ve pratiğiyle ilgilenen pedagojiye de katkıda bulundu. Bilime katkısı o kadar büyüktü ki vefat ettiğinde hemen hemen her büyük bilim topluluğunun üyesi olmuştu. Siyaset felsefesi, bilim, eğitim ve teoloji gibi çeşitli konularda 150’den fazla eser yayınlayarak, hem yaşamı boyunca hem de ölümünden sonra birçok filozof, şair ve bilim adamına ilham kaynağı oldu.
Çocukluk ve Erken Yaşam
Joseph Priestley, 1733 yılında West Riding of Yorkshire’da Jonas Priestley ve Mary Swift’in oğlu olarak dünyaya geldi. Kumaş üreticisi olan köklü bir İngiliz ailesinden geliyordu. Hıristiyanlara karşı çıkıyorlardı, bu da İngiltere Kilisesi’ne uymadıkları anlamına geliyordu. Altı çocuğu vardı, en büyüğü Joseph’ti. Priestley bir süre büyükbabasıyla yaşadı, ancak annesi vefat edince eve döndü. Onun ölümünden sonra babası yeniden evlendi ve onu zengin ama çocuksuz bir amca ve teyzenin yanında yaşamaya gönderdi.
Çocukluk günlerinden oldukça parlak bir öğrenciydi. Yerel okullarda Yunanca, Latince ve İbranice öğrendi. Daha sonra yüksek öğrenim için Northamptonshire’daki Daventry’deki Dissenting Academy’ye gitti. İngiltere Kilisesi’ne uymayı reddettikleri için adını alan muhaliflerin normal İngiliz üniversitelerine gitmelerine izin verilmedi. Buna rağmen Priestley, felsefe, edebiyat ve bilim gibi çeşitli konularda mükemmel bir eğitim aldı.
Kariyeri
Joseph Priestley öğretme konusunda büyük bir tutkuya sahipti ve 1761’de eğitimini tamamladıktan sonra Warrington’a taşındı ve kasabanın Dissenting akademisinde çalışmaya başladı. Modern dilleri retorikle birlikte öğretti, ancak matematik ve doğa felsefesini öğretmeyi daha çok tercih etti. 1765’te, “Sivil ve Aktif Yaşam için Liberal Eğitim Kursu Üzerine Deneme” yazdı ve öğretmen olarak çalışmaya başladığı Warrington Akademisi’nin yönetim kuruluna adadı. Makalede sunduğu argümanlara göre, eğitim gençlerin pratik ihtiyaçlarını öngörmeli, ancak üniversiteler bunu yapmıyordu ve bunun yerine geleneksel bir klasik eğitime odaklanıyordu. Ona göre üniversiteler, öğrencilerin yaşamlarında işe yarayacak becerileri öğrenmelerine izin vermiyordu. Klasik diller yerine, üniversitelerin eski tarihe çok fazla odaklanmak yerine, pratik matematiğin yanı sıra İngilizce ve modern dilleri öğretmesini ve İngiltere yasalarını öğretmesini istedi.
Bilime İlgi
1765’te Benjamin Franklin ile tanıştıktan sonra, Priestley’in bilime olan ilgisi büyük ölçüde arttı. Franklin’den ilham alarak, iki yıl sonra 700 sayfalık “Elektriğin Tarihi ve Mevcut Durumu, Orijinal Deneylerle” yayınladı. Bu çalışmada, bilim alanındaki ilerlemenin birkaç zeki insanın içgörülerine değil, herkes tarafından keşfedilebilecek yeni gerçeklerin birikimine daha fazla bağlı olduğunu göstermek için tarihi kullandı. Bu kitap genel halk için olmadığından, kitap iyi satılamamasına rağmen, başka bir “Elektrik Çalışmasına Tanıdık Bir Giriş” yazdı.
Daha sonra Joseph Priestley, ailesiyle birlikte Mill Hill Şapeli’nin bakanı olduğu Leeds’e taşındı. Ancak görüşlerinden dolayı bazıları tarafından kafir olarak görüldü. Priestley, uzun süredir biriken yozlaşmalardan kurtularak Hıristiyanlığı saf haline döndürmek istiyordu. Hatta “Hıristiyanlığın Yolsuzlukları Tarihi” konulu bir kitap bile yayınladı. Ona göre tüm eserlerinin en önemlisiydi.
1772-1790 yılları arasında altı ciltlik “Farklı Hava Türleri Üzerine Deneyler ve Gözlemler” yayınladı. Bu çalışmada, farklı hava türleri kullanarak yaptığı deneyler hakkında yazdı. Kimyager olarak ününü oluşturan bu deneylerdi. 1774’te arkadaşı Theophilus Lindsey’nin yardımıyla Joseph Priestley, Britanya’daki ilk Üniteryen hizmetini düzenledi. Savunmasında, özü değil, sadece ibadet şeklini değiştirdiğini söyledi. Hayatının geri kalanı boyunca, Üniteryenizmi güçlü bir şekilde destekledi ve kurumsallaşmasını istedi ve ayrıca diğer ülkelerde olduğu gibi Britanya’da yeni Üniteryen şapellerin temellerinin inşasını destekledi.
Oksijenin Keşfi
Keşfettiği yeni bir ‘hava’ hakkında birçok kişiye yazmıştı. Bu havayı, güneş ışınlarını bir cıva oksit numunesine odaklayarak yapmıştı. Fareler ve daha sonra kendi üzerinde deneyler yaptıktan sonra, bu özel havanın solunum ve iltihaplanma gibi amaçlar için normal havadan beş ila altı kat daha iyi olduğunu buldu. Böylece oksijen gazı keşfedildi.
Priestley, Fransız Devrimi’ni desteklemek için konuştuğunda, birkaç tartışmalı yayın yapmış olmasına rağmen, hem halktan hem de hükümetten ona karşı büyük bir olumsuz tepki geldi ve bu da bir kalabalığın evini ve kilisesini yakmasına neden oldu. Hayatının son yıllarını geçirdiği Amerika Birleşik Devletleri’nin Pennsylvania eyaletindeki Northumberland İlçesine kaçtı. Daha sonra Amerikan felsefi toplumunun yardımıyla Amerika’da da araştırma ve incelemelerine devam etmeye çalıştı. Amerika’da bulunduğu süre boyunca kimyaya da önemli katkılarda bulundu.
Önemli Çalışmaları
“The Rudiments of English Grammar” 1761’de Joseph Priestley tarafından yazılan popüler bir dilbilgisi kitabıydı. Cheshire, Nantwice’de bir cemaatte papaz olarak hizmet ederken aynı zamanda yerel bir okul kurmuştu. Çocukların başka bir dili öğrenmeden önce, iyi bir İngilizce grameri kavramasına sahip olmanın çok önemli olduğuna inanıyordu. Kitap çok başarılı ve popüler hale geldi ve elli yıldan fazla bir süredir yeniden basılmaya devam etti.
“Elektriğin Tarihi ve Şimdiki Durumu” 1767’de Priestley tarafından yayınlandı. Ünlü Benjamin Franklin’den büyük ölçüde esinlenen ilk deneylerine ve keşiflerine odaklandı. Sadece bu çalışma yüz yılı aşkın bir süredir elektriğin standart tarihi haline gelmekle kalmadı, aynı zamanda Alessandro Volta ve William Herschel gibi ünlü bilim adamlarına ilham vermesine de yardımcı oldu.
Joseph Priestley’in “Hıristiyanların Yolsuzlukları Üzerine Bir Tarih” adlı eseri, onun tarafından tüm eserlerinin en önemlisi olarak kabul edildi. 1782 yılında yayınlanan kitap, Meryem Ana’nın yanı sıra Mesih’in ilahiliği gibi temel Hıristiyan ortodoksluklarına meydan okudu. Dinde birçok yalan ve yolsuzluğun biriktiğine inanıyordu ve onu saf haline döndürmek istiyordu.
Kişisel Yaşam ve Miras
Joseph Priestley 23 Haziran 1762’de Mary Wilkinson ile evlendi. Ona göre, oldukça sevecen, cömert ve destekleyiciydi, bu da onun çalışmalarına barışçıl bir şekilde odaklanmasına izin verdi. Dört çocukları oldu. 6 Şubat 1804’te yetmiş yaşında öldü ve Riverview Mezarlığı’na gömüldü. Britanya’da birkaç Priestley heykeli inşa edildi.
ABD, Pennsylvania’daki Dickinson Koleji, 1952’den itibaren Priestley Ödülü’nü insanlığın refahına katkıda bulunacak keşifler yapan tüm bilim adamlarına sunmaya başladı.