Türkiye’deki bahriye tarihi’nin halihazırda oldukça az ilgi görüyor olması, bu konuda bazı sıkıntıları da beraberinde getirmektedir. Bu topraklarda yetişen, büyük işler başaran denizciler bile gerektiği ilgiyi göremiyorken, dünya tarihine iz bırakan büyük amirallerin bilinmesini, tanınmasını beklemek belki biraz şımarıklık olarak algılanabilir. Üstelik bu büyük amiralin, ortaya çıkışından beri Osmanlı İmparatorluğu’nun başdüşmanı Rusya’da doğmuş olması da, bu ilginin olumsuz yönde seyretmesini etkilemiştir muhakkak.
Ancak Fyodor Uşakov, Osmanlı tarihinde belki de ilk kez olarak Rusya ile ilişkilerin düzeldiği ve kısa süreli de olsa ittifağın kurulduğu bir döneme denk gelmesi hasebiyle bilhassa üzerinde durulması gereken bir figür. Napolyon Savaşları sırasında kurulan bu siyasi ittifak, hızlıca askeri bir ittifağa doğru evrilmiştir. Elbette ki bu kısa süreli anlaşmalar dahi uzun süreli bir Rus – Osmanlı ittifakını sağlayamamıştır.
Doğumu, Gençlik Yılları ve Yükselişi
Fyodor Uşakov, 24 Şubat 1745 yılında Yaroslavl Oblast’ında, Burnakovo’ya bağlı küçük bir köyde dünyaya geldi. Ailesi, bölgenin küçük ve mütevazi, yerel soylularındandı. Babası Fyodor Ignatyevich Ushakov’da, Çar’ın ordusundan emekliydi.
Uşakov, 15 Şubat 1761’de, St. Petersburg’da Rus Donanması’na katıldı. Eğitiminin ardından, Baltık Filosunda, bir kadırgada göreve başladı. 1768 yılına geldiğinde, Taganrog’daki Azak Donanması’na sevk edildi. 1768-74 yılları arasındaki Rus – Osmanlı Harbi’nde görev aldı.
1783 yılında, Kırım’ın Rusya tarafından ilhakından sonra, Sivastapol’de bir deniz üssü ve Herson’da bir liman kurulmasına öncülük etti. 1787-92 Rus – Osmanlı Harbi sırasında ne kadar becerikli bir komutan olduğunu gösterme fırsatı yakaladı. Sırasıyla 1788 Yılan Adası Savaşı, 1790 Kerç Körfezi ve Tendra Savaşı’nda, 1791 Kaliakra Burnu Savaşı’nda Osmanlı Donanması’nı yendi. Bu savaşlarda geliştirdiği taktikleri başarıyla uyguladı. Böylelikle yalnızca bir komutan değil, başarılı bir taktisyen olduğunu da gösterdi.
Amiral, Akdeniz’de
1798 yılında Oramiral rütbesine yükseldi. Emrine küçük bir gemi filosu verildi. Bu filo Fransa’ya karşı mücadele etmek için İstanbul’dan geçerek Akdeniz’e açıldı. Bu sırada Donanma-yı Hümâyûn’da Amiral Kadir Bey öncülüğünde Uşakov’a katıldı. Bu Rusya – Osmanlı ilişkilerinde önemli bir kilometre taşıydı. Ortak istişareler sonucunda, kara ve deniz birliklerinden yararlanılarak başta Korfu olmak üzere, Fransız işgali altındaki İyonya adalarını ele geçirdiler. 21 Mart 1800 yılında Rusya – Osmanlı Himayesinde Yedi Ada Cumhuriyeti kuruldu. İç işlerinde serbest olan bu cumhuriyet, dışişlerinde Osmanlı’ya tabi idi. Amiral Uşakov’un burada gösterdiği başarılarından dolayı III. Selim kendisini ödüllendirdi.
Bunun ardından Uşakov, İtalya’daki Fransız üslerini ablukaya aldı. Daha sonra, ‘St. John Şövalyelerinin Büyük Üstadı Çar Paul’ tarafından, İngiliz amirali Lord Nelson’ın kuşattığı ancak muvaffak olamadığı Malta’ya gitmek için görevlendirildi. Koalisyon Ordusu içinde rütbe olarak Lord Nelson’ın üstünde olması ve Nelson’ın, Uşakov’a bağlı olarak hareket etmesi İngiliz amirali oldukça rahatsız ediyordu. Bundan dolayı Londra’ya, Rus Birliği’nin Mısır’a sevk edilmesini istediğini bildirdi.
Ordudan İstifası ve Emekliliği
İngilizlerle aralarının açılmasını istemeyen Rusya, amiraller arasındaki bu gerginliğin daha da büyüyerek çatışmaya dönmesini engellemek için Uşakov’u, 1800 yılında Rusya’ya geri çağırdı. Rus tahtına yeni geçen Çar I. Alexander, Amiral Uşakov’un başarılarını takdir etmedi. Çarlıkla arası açılan Uşakov, 1807 yılında donanmadan istifa etti. Mordovya’daki Sanaksar Manastırına çekildi. 1812 yılındaki Büyük Vatanseverlik Savaşı (Napolyon’un, Rusya’yı işgali) sırasında yerel milislere komuta etmeyi teklif etse de bu teklifi reddedildi.
Fyodor Uşakov, komutanlığı sırasında katıldığı 43 deniz savaşını da kazandı. 20. Yüzyıl Sovyet Rusyası’nda adına çeşitli madalyalar basıldı ve Kaliningrad’daki Baltık Deniz Enstitüsüne ismi verildi.