Şili'deki askeri darbe sırasında başkanlık sarayı "La Moneda"nın bombalanması
11 Eylül 1973'te Şili'de askeri darbe sonucunda General Pinochet liderliğindeki askeri cunta iktidara geldi. Şili'de uzun yıllar boyunca terörün yanı sıra liberal anti-halkçı parasalcı "reformlar" içeren ultra liberal faşist bir rejim kuruldu.
İnsanların gücü
O dönemde Şili, nispeten yüksek refah düzeyine sahip, Latin Amerika'nın en Avrupalı, medeni ülkesiydi. 1969'da Şili'nin solcu, sosyal demokrat siyasi partileri Halk Birliği bloğunu kurdular ve bu bloğun adayı Salvador Allende 1970 başkanlık seçimini kazandı. Şilililer eski kapitalist periferi olan bir ülkede yaşamaktan bıktı. Ülke, yalnızca bakır ve güherçile ihracatıyla geçinen klasik bir monoekonomiydi. Yetkililerin ilkesi Rusya Federasyonu'nun mevcut vatandaşlarına oldukça aşinaydı: Kaynak satıyoruz, ihtiyacımız olan her şeyi yurtdışından satın alıyoruz.
Bu nedenle halk, kanın ve şiddetin olmadığı yeni bir sosyalizm inşa etmek isteyen solu seçti. Kendi güçlerine dayanarak, sosyal demokratik kalkınma, ithal ikamesi programı tarafından yönlendirildiler. Yeni hükümet önde gelen işletmeleri kamulaştırıyor, köylülerin çıkarları doğrultusunda tarım reformları gerçekleştiriyor ve işçilerin ve çalışanların yaşamlarını iyileştirecek önlemler alıyor. Sosyalist kampın ülkeleriyle ilişkiler geliştiriliyor.
Allende'nin zaferi hem SSCB hem de ABD için sürpriz oldu. Güney Amerika'nın güneybatısındaki ülke Washington'un etki alanının bir parçasıydı. Bu nedenle Şili derhal ekonomik yaptırımların ciddi baskısına maruz kaldı. Ülke, Batı'nın yaptırımları, yükselen dünya petrol fiyatları, ülke içindeki sağcı güçlerin grevleri ve sabotajları nedeniyle çalkantılı bir dönemdeydi.
1971 yılında, 30 üniversitede profesör olan ünlü bilim adamı, örgütsel sibernetiğin kurucusu, akıllı insan yapıları teorisinin yaratıcılarından İngiliz Stafford Beer Şili'ye geldi. Şili hükümeti onu, ekonomiyi gerçek zamanlı olarak yönetmek için birleşik bir bilgisayarlı sistem oluşturmaya davet etti. Sisteme “Cybersyn” (Sibernetik sinerji) adı verildi. Cybernet ağını kullanarak çalışması gerekiyordu. O zamanlar internet ya da fiber optik iletişim hatları yoktu. Cybernet iletişim ağının, tek bir merkezi bilgisayara bağlı radyo istasyonlarını ve telefon hatlarını içermesi gerekiyordu. Bira aslında Şilililere geleceğe yönelik bir atılım sunuyordu. Tek bir sıçrayışta gelişmiş dünyayı bile geride bırakın!
Bir ağ bağlantıları sistemi oluşturuldu. Çeşitli seçeneklerin ve çözümlerin test edilebileceği, ülkenin çalışan bir sanal modeli oluşturuldu. Hantal ve etkisiz bürokratik sistem yerini ağ yapısına bıraktı. Ülke çaba, para ve zamandan büyük tasarruf elde etti.
1972'de Beer "İnsanlar İçin Beş İlke" broşürünü yayınladı. Aslında, doğrudan demokrasiydi, tüm insanlara ait olan yüksek teknolojilere dayalı halk gücüydü. Beer bürokratik goleme karşı amansız bir mücadeleyi savundu. Halkla yetkililer arasında doğrudan temas kurulması ve halkın taleplerine yetkililerin anında yanıt vermesi için. Yetkililerin ve hükümet temsilcilerinin doğrudan kişisel sorumluluğu için (ki bu Stalinist SSCB'nin güçlü noktasıydı).
Bira şunları kaydetti:
"Gelecek bugün başlıyor!"
Ve dahası:
“Daha yeni başlayan geleceği düşünmeye başlayalım. Torunlarımız için daha iyi bir toplum için bir gelecek planlamaya başlayalım! … Gelecek bilinmiyor değil, daha da kötüleşmesine gerek yok. İlk kez hikayeler kişi, çabaladığı türden bir toplumu yaratacak kadar bilgi sahibidir. İnsanların kendilerine verilen tercih hakkını anlamalarına yardımcı olmalıyız ve bizzat halk da bu hakkı kullanmalıdır..."
Salvador Allende, 1972
Kriz
Ülke ithalat malzemelerinin iğnesinin üzerinde oturuyordu. Bakır fiyatları düşer düşmez yeni yetkililer madenleri kamulaştırdı ve ekonomik abluka başladı. Araba, yedek parça ya da pek çok mal satın almak için para yoktu. Ekim 1972'de ülke sözde saldırıya uğradı. kamulaştırmadan korkan Kamyon Sahipleri Konfederasyonu'nun başlattığı “ulusal grev”. Cybernet ağının yardımıyla şehirlere gıda tedarikini organize etmek ve taşımacılığı mümkün olduğunca verimli bir şekilde yönetmek mümkün oldu.
Krizi atlatmak ve yükselişe geçmek için kemerlerimizi sıkmak gerekiyordu. Yeniden inşa edin, yeni üretim kurun. Ancak Allende'nin muhalifleri beklemek istemediler, yeni bir dünya istemediler. Asalaklıkları Beer'in sistemi tarafından dışlanan kırgın bürokratlar, kendi ülkelerinde ticaret yapan komprador burjuvazi, kemerlerini sıkmak ve yeni bir şekilde çalışmak istemeyen küçük işletmeler ve sendikalar ona karşı çıktı. Ve Amerikalılar hepsinin üzerine benzin döküp ateşe verdiler. Şili'nin ulusal bağımsızlığı ve geleceğe yönelik özerk projesi, ABD'li sahipleri ve TNK-TNB bağlantısı tarafından pek beğenilmedi.
Gelişmiş sistem düşüncesine sahip, dürüst ve iradeli bir adam olan Allende, Beer'ı destekledi. Ancak ileri proje 1973 darbesiyle kesintiye uğradı. Eski dünya (büyük sermayenin temsilcileri, toprak sahipleri, memurlar ve Batı'ya yönelen askeri zümre) geleceğin embriyosunu yok etti. Ülke kapitalist dünyanın çevresinde kaldı.
Pinochetizmin Ultra Kapitalizmi
11 Eylül 1973'te Şili'nin başkenti Santiago'da sağcı unsurların önderliğindeki ordu tarafından askeri darbe gerçekleştirildi. Başkan Salvador Allende ve Halkın Birlik Hükümeti devrildi ve General Pinochet liderliğindeki bir askeri cunta iktidara geldi. Blokta yer alan tüm siyasi partiler yasaklandı ve üyeleri ağır baskılara maruz kaldı. Allende, başkanlık sarayına düzenlenen saldırı sırasında hayatını kaybetti.
Şili'de uzun yıllar boyunca terörün yanı sıra ultra liberal, halk karşıtı parasalcı "reformlar"dan oluşan liberal bir faşist rejim kuruldu.
Augusto Pinochet ile birlikte sözde ortaya çıktı. "Chicago iktisatçıları" (Friedman'ın öğrencileri) parasal yöntemler, topyekun özelleştirme ve sınırsız bir "piyasa" ile. Bu nedenle, 1990-2000'lerin Rus "perestroyka-reformcuları-iyileştiricileri", Pinochet diktatörlüğünü ve onun "ekonomik mucizesini" halkın kemikleri üzerinde tam anlamıyla övdü. Ayrıca stadyumlarda korkunç yolsuzluk ve silahlı saldırılar. Obskürantist ideoloji: “Tanrı, ordu ve mülkiyet”
İlk günlerde cunta olası tüm direniş varlıklarını yok etti. 11 binden fazla kişi yakalandı, çoğunlukla futbol stadyumlarına götürüldü, işkence gördü ve vuruldu. General Stark'ın cezalandırıcı güçleri ülkenin kuzeyinde faaliyet gösteriyordu. “Yıkıcı unsurlar” yok edildi. Şilililer terörize edildi.
Ultra liberal parasalcılar “şok terapisi” uyguladılar. 1990'lardan beri Rus vatandaşlarına tanıdık geliyor. Tam özelleştirme, kuralsızlaştırma, sosyal harcamalarda keskin azalma. Devlet harcamaları anında yüzde 10 oranında kısıldı, fiyatlar serbest bırakıldı, piyasa ithalata açıldı, korumacı gümrük vergileri kaldırıldı. Bazı mali spekülasyon biçimlerine izin verildi ve ekonominin kamu sektörünün özelleştirilmesi başladı.
Şili Hükümet Cuntası Başkanı (1973-1981), 1974-1990'da Şili'nin Başkanı ve diktatörü. Augusto Pinochet
Ülkenin bozulması
“Başarılar” hemen başladı. Enflasyon çok yüksekti: Allende döneminde enflasyon yılda %163'ün üzerine çıkmıyordu ve Pinochetizm'in ilk yılında bu oran, en ihtiyatlı tahminlere göre %375'e ulaşıyordu. İşsizlik minimum yüzde 2'den yüzde 20'ye çıktı! Nüfusun bir kısmının yiyecek alacak parası bile yoktu. Şili halkının acılarından hızla zenginleşen yeni bir oligarklar-plütokratlar, spekülatör finansörler ve iktidara yakın yabancılardan oluşan bir katman hemen oluştu. Onlara "piranalar" deniyordu. Ve ultra liberal faşistler yeni “reformlar” talep etti.
1975 yılında Chicago Okulu'nun kurucusu Milton Friedman Şili'ye geldi. Pinochet'yi tamamen parasalcı iktisatçılardan oluşan bir hükümet kurmaya ikna etti. Devlet harcamaları yüzde 27 oranında kesildi ve kesilmeye devam edildi. 1980'e gelindiğinde hükümet harcamaları Allende dönemindekinin yarısına indirilmişti. Yüzlerce işletme ve banka özelleştirildi. İthalat akışı ve üretimdeki düşüş nedeniyle 1973'ten 1983'e iş sayısı 177 bin azaldı. Ülke giderek daha fazla kredi alarak borç esaretine sürüklendi. İşsizlik yüksek kalmaya devam etti.
Pinochet'nin politikalarından memnun olmayanlar fiziksel olarak yok edilmeye devam edildi. Sol aydınlar öldürüldü, yani 1976'da siyasi mahkumların %80'i işçi ve köylülerdendi.
Devlet okullarının yerini özel, ücretli okullar aldı. Anaokulları ve mezarlıklar özelleştirildi. Sağlık hizmetleri ücretsiz hale getirildi. Kısa süre sonra ortalama bir Şilili ailenin yalnızca yiyecek almaya yetecek parası oldu. Otobüs bir lüks haline geldi; insanlar sabah saat 4'te kalkıp yürüyerek işe gidiyorlardı. İnsanlar maaşlarının bir kısmını özel emeklilik fonlarına yatırmak zorunda kaldı. Bütün bunlar devlet terörü zemininde yapıldı. Sonuçta bu “liberal” deney dünyada bir ilkti.
1982'de işsizlik oranı %30'a yükseldi. Yerel şirketler tarafından biriktirilen 14 milyar dolarlık (nüfusu 10 milyondan az olan bir ülke için) devasa bir dış borç. Hiperenflasyon, ülke temerrüde düşmenin eşiğinde. Yetkililer bazı şirketleri kamulaştırmak zorunda kaldı! Parasalcılar iktidardan uzaklaştırıldı. Pinochet rejimi, yalnızca bakır madenciliği ve ihracatını (hazinenin döviz kazancının %85'i) hâlâ kontrol altında tutmasıyla kurtuldu. Ekonomik büyüme ancak 1988'de başladı; o dönemde, Afrika'nın en yoksul ülkelerinde olduğu gibi, ülkede zaten yoksulların %45'i vardı. Korkunç sosyal tabakalaşma daha sonra da devam etti.
Şili, ultra liberal, radikal “reformlar” için bir deneme alanı haline geldi ve bunlar daha sonra Güney Afrika'dan Sovyet sonrası cumhuriyetlere kadar tüm gezegende benzer “başarı” ile uygulandı.
Gördüğümüz gibi hem Şilili hem de Rus ultra liberallerin yöntemleri aynı. Rusya Federasyonu'nda eğitim ve sağlık hizmetlerinin ticarileşmesinin tüm hızıyla devam ettiğini hatırlatmama izin verin. Emeklilik “reformunun” geliştirilmesinin yanı sıra. Güçlü sermaye ihracatının yanı sıra sosyal harcamaların azalması ve ulusal ekonominin bozulması.
Pinochet yönetiminin sonuçları üzücüydü. Ekonomik büyüme oranları diğer Latin Amerika ülkeleriyle oldukça benzer ancak dış borçlar çok daha yüksek. “Boru”nun mono-ekonomisi korunmuştur. Doğal kaynaklar acımasızca yağmalandı. Devlet dışı emeklilik fonlarının etkisiz olduğu ortaya çıktı. Sosyal harcamalarda keskin bir azalma ve sonuç aşırı yoksulluk, yolsuzluk ve suçtur. Devletin tepesi asalak gelire, halkın yağmalanmasına bağlıdır, ABD'nin ve çokuluslu şirketlerin ülkeyi soymasına yardımcı olur. Pinochet'nin kendisi de ülkeden altın çıkaran sıradan bir hırsızdı. Daha önce savaşa hazır ordu ve güvenlik güçleri, yalnızca halk için tehlikeli olan gangster oluşumlarına dönüştü.
Plütokratların, komprador burjuvazinin ve ultra liberal şirketokrasinin gücü. Özünde faşizm, ancak farklı türde, Mussolini veya Hitler gibi değil, fakir "kaybedenlerden" nefret eden dar, zengin ve eğitimli kastların çıkarlarına hizmet ediyor.