“İnsanoğlu atomu parçaladığında, kahveyi ve naylonu keşfettiğinde üzerinde yaşadığı gezegenin yaşını henüz bilmiyordu.” – Bill Bryson
Eğer bir kayanın içindeki uranyumun ne kadarının kurşuna dönüştüğünü ölçebilirseniz kayanın ne zaman oluştuğunu hesaplayabilirsiniz. Fakat bir probleminiz var. Dünya’da bulunan taşların birçoğu parçalanmış, erimiş ve tekrar oluşmuşlardır. Buna rağmen hala elimizde Dünya’nın yaşını ölçebileceğimiz bir şey var. Uzak yıldızlardan gelen bir hediye! Göktaşları. Göktaşlarının içindeki uranyumun ne kadarının kurşuna dönüştüğünü bulabilirseniz bu size göktaşının yaşını ve aynı zamanda oluşmuş Güneş sisteminin ve Dünya’nın yaşını verecektir.
1948 yılında genç bir üniversite mezunu olan Clair Patterson bu zorlu görevin kendi hayatını ve bizim hayatımızı nasıl değiştireceğini tahmin edemezdi. Göklerden gelen hediyelerin yanında Dünya’da oluşmuş olan zirkonyum kristallerinin yaşı o zamanlar biliniyordu. Bu kristaller çok sağlamdı ve içlerine hiçbir şey girip çıkmazdı. Eğer Clair, bu zirkonyum kristallerinin yaşını verecek yöntemi bulabilirse göktaşlarına da aynı yöntemi uygulayabilirdi. Clair kristallerin içindeki kurşun miktarına odaklanmışken, arkadaşı George Tilton aynı kayanın içindeki uranyum miktarını çoktan ölçmüş ve laboratuvarının duvarına asmıştı.
Clair’in bulduğu kurşun miktarları mümkün olan miktarın çok üzerindeydi ve sürekli değişmekteydi. Bunun çevrede bulunan yüksek miktardaki kurşunun deney düzeneğine bulaşmasından kaynaklanabileceğini düşünen Clair, laboratuvardaki her şeyi büyük bir titizlikle temizledi. Ölçümleri tekrarladığında örneklerinin içinde hala mümkün olabilecek miktardan yüz kat daha fazla kurşun vardı. Bütün deney düzeneklerini asit çözeltileri içinde kaynattı ve kullandığı yüksek saflıktaki kimyasalları daha da saflaştırdı. Clair’in takıntı derecesindeki bu temizliği çözüm getirmedi. Sil baştan yepyeni bir laboratuvar tasarladı. Sonunda Dünya’nın ilk temiz odasını yapmıştı. Tekrar göktaşının içindeki kurşun miktarını ölçtüğünde ölçümlere ilk başladığı tarihin üzerinden 6 yıl geçmişti.
Ama sonunda başarmıştı. Dünya’nın gerçek yaşını biliyordu. Kendinden önce gelen bütün bilim insanlarına teşekkür etti.
Dünya 4.5 milyar yaşındaydı.
Derleyerek çeviren: Recep Kaş
Kaynaklar
Matthew Hedman The Age of Everything: How Science Explores the Past
Patterson, Claire. "Age of meteorites and the earth." Geochimica et Cosmochimica Açta 10.4 (1956):
230-237.
Cosmos: Bir uzay serüveni. Bölüm 7