İçindekiler
- 1 WBC kaç olmalı?
- 2 WBC Yüksekliği nasıl anlaşılır?
- 3 WBC Yüksekliği nedir? WBC yüksekliği neyin belirtisi?
- 4 WBC Yüksekliği belirtileri nelerdir?
- 5 WBC Yüksekliği neden olur? WBC Yüksekliği nedenleri nelerdir?
- 6 WBC Yüksekliğinin Diğer Nedenleri
- 7 WBC nasıl düşürülür? WBC Yüksekliği Tedavisi
Kan tahlilinde WBC vücuttaki beyaz kan hücrelerinin sayısını gösterir. WBC genellikle tam kan tahlilinin bir parçasıdır. Beyaz kan hücrelerinin diğer adı lökositlerdir ve lökositler bağışıklık sisteminin bir parçasıdır. Beyaz kan hücreleri enfeksiyon veya enflamasyona yol açan mikroplarla, bakterilerle ve virüslerle mücadele eder. Bu yazımızda WBC yüksekliği konusunda detaylı bilgi ve “WBC nedir?”, “WBC nasıl düşürülür?” gibi soruların cevabını bulabileceksiniz.
Beyaz kan hücreleri beşe ayrılmaktadır:
- Nötrofiller,
- Lenfositler,
- Monositler,
- Özonofiller,
- Bazofiller.
Genellikle vücut bir enfeksiyon veya iltihap ile mücadele halindeyse kan tahlilinde WBC yüksekliği görülür. Ayrıca hamilelikte WBC yüksekliği görülebilir. diğer yandan stres, sigara veya alerji gibi koşullar da WBC yüksekliği görülmesine yol açabilir. Doktorlar bir otoimmun problemi, kan bozukluğu veya bağışıklık sistemi ile ilgili bir problemden şüphelendiklerinde WBC tahlili uygularlar.
WBC yüksekliği veya WBC düşüklüğü her zaman gözle görülür belirtiler ortaya çıkarmayabilir. WBC yüksekliği ile birlikte yorgunluk, burun akıntısı, öksürük veya sindirim problemleri gibi viral enfeksiyon ya da alerjik reaksiyon belirtileri ortaya çıkabilir. Ayrıca belirli bazı hastalıklar da beyaz kan hücresi sayısında düşüşe yol açabilir.
WBC kaç olmalı?
Beyaz kan hücreleri toplam kanın yalnızca %1’ini oluştursa da vücut sağlığı açısından hayati önem taşırlar. Vücutta iltihap, mikrop, virüs veya bakterilerin bulunması halinde kemik iliği sürekli olarak beyaz kan hücresi üretir.
American Family Physician dergisine göre sağlıklı çocuklarda ve yetişkinlerde beyaz kan hücresi (lökosit) yani WBC değeri şu şekilde olmalıdır:
|2 haftalık bebeklerde||5.0 - 20.0 x 109 / L|
|Yetişkinlerde||4.5 - 11.0 x 109 / L|
|Hamilelikte||5.8 - 13.2 x 109 / L|
Elbette kan tahlilinin yapıldığı laboratuvara göre sonuçlar birbirinden minimal ölçüde farklılık gösterebilir.
Toplam beyaz kan hücresi sayısı içerisinde 5 tür beyaz kan hücresi yer alır. Bunlar şöyle sıralanabilir:
|Nötrofiller||Bu beyaz kan hücreleri bakterileri ve mantarları yok eder. Enfeksiyon söz konusu olduğunda birinci basamak savunmayı nötrofiller gerçekleştirir.|
|Lenfositler||Antikor üreterek zararlı virüs veya bakterilerle savaşır.|
|Monositler||Kandaki bakterileri öldürür.|
|Özonofiller||Parazitlerle ve kanserli hücrelerle savaşır.|
|Bazofiller||Histamin salgılar ve vücuttaki alerjenlerle savaşır.|
WBC Yüksekliği nasıl anlaşılır?
WBC yüksekliği kanda lökosit (beyaz kan hücresi) sayısının 11.0 x 109 / L’den yüksek olması demektir. Uzmanlar WBC yüksekliği probleminin nedenini anlamak için 5 beyaz kan hücresi türünü de kontrol eder. Yukarıda saydığımız 5 beyaz kan hücresi şu aralıklarda olmalıdır:
|Nötrofiller||2.5 - 7.5 x 109 / L|
|Lenfositler||1.5 - 3.5 x 109 / L|
|Monositler||0.2 - 0.8 x 109 / L|
|Özonofiller||0.04 - 0.4 x 109 / L|
|Bazofiller||0.01 - 0.1 x 109 / L|
Bu beyaz kan hücrelerinin test edilmesine diferansiyel beyaz kan hücresi testi adı verilir.
WBC Yüksekliği nedir? WBC yüksekliği neyin belirtisi?
WBC yüksekliği lökositoz olarak da bilinir ve vücudun bir şeyle mücadele ettiğini gösterir. Mücadele edilen şey enfeksiyon, iltihap, yaralanma, alerjik reaksiyon veya duygusal stres olabilir.
Kan tahlilinde WBC yüksekliği görülmesine neden olan sağlık sorunları şunlar olabilir:
- Viral enfeksiyondan kaynaklanan yaygın nezle veya grip,
- Strep veya Staph bakterilerinden kaynaklanan selülit iltihabı, streptokok boğaz ağrısı veya bakteriyel zatürre gibi bakteriyel enfeksiyon hastalıkları,
- Vücutta enflamatuvar tepkiye yol açan astım veya alerjiler,
- Lösemi,
- Belirli kortikosteroid ilaçların yan etkisi,
- Hamilelik veya doğum yapmak.
WBC Yüksekliği belirtileri nelerdir?
WBC yüksekliği belirtileri genellikle bir enfeksiyon ile bağlantılıdır. Bu nedenle WBC yüksekliği belirtileri şu şekilde sıralanabilir:
- Vücutta ağrılar,
- Baş ağrısı,
- Eklemlerde iltihap belirtileri,
- Ateş,
- Üşüme,
- Sarı veya yeşil balgam üreten öksürük.
Bazı durumlarda WBC yüksekliği söz konusu olduğu halde herhangi bir belirti ortaya çıkmayabilir. Bu durumda doktorunuz WBC yüksekliği sebebini belirlemek için ikinci bir kan tahlili isteyecektir. Ayrıca doktorunuz sindirim sorunları veya idrar yolu enfeksiyonlarını tespit etmek için dışkıda veya idrarda lökosit olup olmadığını test etmek isteyebilir.
WBC Yüksekliği neden olur? WBC Yüksekliği nedenleri nelerdir?
Şimdi gelin vücutta çok fazla beyaz kan hücresi bulunması anlamına gelen WBC yüksekliği nedenlerine detaylı olarak bakalım:
Viral veya Bakteriyel Enfeksiyonlar
WBC yüksekliği probleminin en yaygın nedeni vücudun bir enfeksiyonla savaşmasıdır. Vücutta mikropların, bakterilerin veya virüslerin bulunması bu patojenleri yok etmek için vücuda daha fazla beyaz kan hücresi üretmesi gerektii sinyalini verir.
Yapılan araştırmalar WBC yüksekliği probleminin en çok viral ve bakteriyel solunum yolu enfeksiyonu hastalıklarında görüldüğünü ortaya koymuştur. Journal of Cytology dergisinde beyaz kan hücrelerinin, özellikle de nötrofillerin mantar enfeksiyonlarında yükseldiği tespit edilmiştir. Örneğin bir kişide kandida mantarı görülüyorsa WBC yüksekliği görülmesi muhtemeldir.
İltihap Hastalıkları
Doktorlar vücutta belirli iltihaplı hastalıklar olup olmadığını tespit etmek için WBC yüksekliği olup olmadığına bakabilir. Örneğin yanık yaralarıyla ilgili iltihaplar genelde lökositoza neden olmaktadır. Yara iyileştikçe enflamasyonu kontrol altına almak için depolanan beyaz kan hücreleri açığa çıkarılır. Buna “lökositoz sola kayma” adı verilir.
Lökositoz sola kayma vücutta genç, olgunlaşmamış beyaz kan hücrelerinin fazlalığı anlamına gelir. Kemik iliği daha fazla beyaz kan hücresi ürettiğinde ve bunları henüz olgunlaşmamışken enfeksiyonla savaşması için vücuda salgıladığında lökositoz sola kayma gerçekleşir.
Beyaz kan hücresi sayımı doktorların koroner kalp hastalığı veya felç gibi teşhisleri koymalarında da yardımcı olmaktadır.
Örneğin American Journal of Epidemiology dergisinde WBC sayısı ile kardiyovasküler hastalıklar arasında bir bağlantı olduğu tespit edilmiştir. Bu durum hareketsiz yaşam, yüksek kolesterol veya genlerle alakalı olabilir. Araştırmacılar WBC yüksekliği durumunun felç veya koroner kalp hastalığından ölme riskini arttırdığını tespit etmiştir.
Romatoid Artirit (Eklem İltihabı)
Romatoid artirit WBC yüksekliği yapabilen bir diğer iltihaplı hastalıktır. Araştırmacılar eklemlerde şişme ve iltihabın WBC yüksekliği yapabileceğini tespit etmiştir. Journal of Clinical Rheumatology dergisinde WBC yüksekliği görülen kişilerde aktif artiritin daha fazla olduğu belirtilmiştir. WBC yüksekliği ile ilgili bir diğer faktör de enflamasyonu azaltmak için kullanılan bazı kortikosteroid ilaçların beyaz kan hücrelerinin sayısını arttırmasıdır.
Artirit belirtilerini doğal olarak azaltmanın bazı yolları bulunmaktadır. Örneğin Omega-3 yağ asitleri yönünden zengin yiyecekler ve antioksidan yönünden zengin meyve ve sebzelerle beslenmek romatoid artiriti hafifletmeye yardımcı olabilir.
Alerji
WBC yüksekliği vücutta belirli alerjenlere karşı bir alerjik reaksiyon söz konusu olduğunu gösteriyor olabilir. Alerji, bağışıklık sisteminin genellikle zararsız olduğu bilinen maddelere karşı verdiği aşırı tekpinin adıdır.
Alerji burun akıntısı, cilt kızarıklığı, hapşırma veya vücudun çeşitli bölgelerinde şişmeye yol açabilir. Alerji özonofil beyaz kan hücrelerinin sayısını arttırarak WBC yüksekliği yapabilir. Bu nedenle alerji testinin bir parçası olarak doktorunuz diferansiyel beyaz kan hücresi testi isteyecektir.
Bağışıklık Sistemi Bozuklukları
Bazı durumlarda bağışıklık bozuklukları WBC yüksekliği yapabilir.
Elbette alerjik reaksiyonlar da bir bağışıklık sistemi bozukluğu olarak sınıflandırılmaktadır. Ancak Britannica Ansiklopedisi’nden edinilen bilgiler bağışıklık zayıflıkları, otoimmun hastalıkları, mononükleoz veya DiGeorge sendromu gibi bazı bağışıklık hastalıklarının da WBC yüksekliği yapabileceğini ortaya koymaktadır.
Duygusal veya Fiziksel Stres
Duygusal veya fiziksel stres vücutta enflamatuvar tepkiye yol açarak WBC yüksekliği ve nötrofil yüksekliği yapabilir.
Industrial Health dergisinde yayınlanan bir araştırma beyaz kan hücrelerinin sayısı ile işyeri stresi arasında bir bağlantı olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca kolesterol ve yorgunlukla da nötrofil sayısı arasında bir bağ bulunmaktadır.
Diğer bilimsel araştırmalar lökosit yüksekliği ile arteroskleroz (arterlerde plak birikmesi) arasında bir bağ olduğunu göstermiştir. WBC yüksekliği kişilerde felç ve kalp krizi riskini arttırmaktadır.
Mide-Bağırsak Problemleri
Sindirim sistemi ile ilgili belirli problemler WBC yüksekliği yapabilir. Örneğin mide-bağırsak yolundaki bir bakteriyel enfeksiyon WBC yüksekliği yapabilir. Uzmanlar, C.difficile bakteriyel enfeksiyonunun ishal, karın ağrısı ve mide bulantısına neden olduğunu belirtmektedir. C. Difficile enfeksiyonu için yapılan kan tahlillerinde çoğunlukla WBC yüksekliği tespit edilmektedir.
Sigara İçmek
Sigara içiyorsanız tam kan tahlili sonuçlarında beyaz kan hücrelerinde yükseklik tespit edilebilir. Preventive Medicine Reports dergisinde sigara içmenin vücutta çok fazla beyaz kan hücresi bulunmasına yol açtığı belirtilmiştir.
Sigara lenfosit, monosit, özonofil, nötrofil ve bazofil sayısında artışa yol açmaktadır. Sigarayı bırakmak genellikle bir yıl içerisinde WBC değerlerinin normale dönmesini sağlamaktadır.
Hamilelik
Hamilelikte WBC yüksekliği kısmen normal kabul edilir. Bu nedenle WBC üst sınırı hamileler için daha yüksek belirlenmiştir.
Hamilelik süresince kan miktarı yaklaşık 1.5 katına çıkar. Bu kırmızı ve beyaz kan hücrelerini, özellikle de nötrofilleri etkiler. Hamileliğin son üç ayında beyaz kan hücresi sayısı 13.2 x 109’a kadar normal kabul edilmektedir. Bu durum genellikle doğumdan sonraki 4 hafta içerisinde normale dönecektir.
Lösemi
Lösemi vücuttaki beyaz kan hücrelerinin son derece yüksek veya düşük olmasına yol açabilir. Kan tahlili sonuçları genellikle kırmızı kan hücrelerindeki anormallikleri ve olgunlaşmamış granülosit olup olmadığını göstermektedir.
WBC Yüksekliğinin Diğer Nedenleri
Daha az görülmekle birlikte aşağıdaki faktörler de WBC yüksekliği görülmesine yol açabilir.
İlaçların Yan Etkileri
WBC yüksekliği bazı ilaçların yan etkilerinden biridir. Örneğin bazı psikiyatrik bozuklukları tedavi etmek için kullanılan lityum WBC yüksekliği yapabilir. Araştırmalar belirli kortikosteroid ilaçların da WBC yüksekliği görülmesine yol açabileceğini ortaya koymuştur.
Kemik İliği Hastalığı
WBC yüksekliği kemik iliği hastalığı belirtisi olabilir. American Family Physician dergisinde kemik iliği hastalıkları arasında akut lösemi ve kronik lösemi hastalığını da saymaktadır. Bu durum WBC değerlerinin 100x109/L düzeyine kadar yükselmesine yol açabilir.
Polisitemi Vera
Polisitemi vera kemik iliğini etkileyen genetik bir hastalıktır ve vücutta çok fazla kırmızı kan hücresi ve beyaz kan hücresi üretilmesine yol açabilir.
WBC nasıl düşürülür? WBC Yüksekliği Tedavisi
Genellikle WBC yüksekliği endişe verici bir durum değildir ve enfeksiyon atıldığında WBC yüksekliği ortadan kalkar. Peki WBC yüksekliği söz konusu olduğunda ne yapılmalıdır?
Yüksekliğin Nedenini Tespit Etmek
WBC yüksekliğinin nedeni çoğunlukla vücutta viral veya bakteriyel bir enfeksiyon bulunmasıdır. Solunum enfeksiyonuna iyi gelen doğal yöntemler şunlardır:
- Antimikrobiyel ve anti-enflamatuvar özellikleri için zerdeçallı zencefil çayı içmek,
- Boğaz ağrısı ve üst solunum yolları enfeksiyonlarında antiviral ve antibakteriyel özellikleri için bal tüketmek.
- Akciğer enfeksiyonlarını temizlemek ve bağışıklığı güçlendirmek için doğal bir antibiyotik olan sarımsak tüketmek,
- Anti-enflamatuvar özellikleri olan yiyeceklerle beslenmek,
- Tansiyonu düşürerek ve kolesterolü kontrol altında tutarak kardiyovasküler sistem sağlığını korumak,
- Bağışıklık sistemini koruyucu önlemler almak.
Stresi Azaltmak
Psikolojik ve duygusal stres WBC yüksekliği görülmesine yol açabilir. Bu nedenle stres yönetimi teknikleri önemlidir. Detaylı bilgi için Stres Yönetimi başlıklı yazımızı okuyabilirsiniz.
Sigarayı Bırakmak
Sigarayı bırakmak sağlık durumunu iyileştirmenin ve hastalıkların riskini azaltmanın en iyi yollarından biridir. Sigarayı bırakmak kan dolaşımını ve akciğer sağlığını iyileştirir, felç riskini azaltır.
Enflamasyonu Azaltmak İçin Omega-3
Balık veya Omega-3 takviyeleri vücuttaki iltihabı azaltmanın en iyi yollarından biridir. Düzenli olarak Omega-3 takviyesi kullanmak total WBC sayısını düşürerek WBC yüksekliği problemini gidermeye yardımcı olur.
Omega-3 yağ asitleri otoimmun ve enflamatuvar hastalıklarla mücadele etmeye yardımcı olur. Örneğin omega-3 yağ asitlerinin önemli olduğu hastalıklar şunlardır:
- Koroner kalp hastalığı,
- Yüksek tansiyon,
- Crohn hastalığı,
- Ülseratif kolit,
- Yaşlanma belirtileri,
- Lupus,
- Romatoid artirit,
- Stresin fiziksel etkileri.
C Vitamini
C vitamini bağışıklık sistemini koruyan önemli bir antioksidandır. Sağlıklı bir immun sistemi enfeksiyonlarla daha etkin bir şekilde mücadele ederek vücutta WBC yüksekliği oluşmasına engel olur.
C vitamininin faydaları şunlardır:
- Kardiyovasküler hastalık riskini azaltır,
- Enfeksiyonların vücudu etkileme süresini kısaltır,
- Vücutta demir mevcudiyetini arttırarak kan sağlığını korur.
WBC’yi Düşürmek İçin Akdeniz Diyeti
Akdeniz diyeti vücuttaki iltihabı azaltmaya ve beyaz kan hücresi sayısını normale döndürmeye yardımcı olur.
Akdeniz diyeti balık, tam tahıl, yeşil yapraklı sebze ve zeytinyağı yönünden zengin bir beslenme tarzıdır. Çeşitli araştırmalar Akdeniz beslenmesi uygulayan kişilerde iltihaplı hastalıkların daha az görüldüğünü ortaya koymuştur. Akdeniz beslenmesi beyaz kan hücresi ve diğer iltihap belirtilerini azaltmaya yardımcı olur.
Kaynaklar:
- Am Fam Physician.2015 Dec 1; 92(11): 1004-1011.
- URMC. What are white blood cells?
- Medscape. Leukocyte count (WBC).
- LabTestsOnline. White blood cell count (WBC).
- Scand J Infect Dis.1993; 25(4): 435-40.
- eMedicineHealth. Polycythemia.
- J Am Col Nutr. 2002; 21(6): 495-505.
- OregonStateEDU. Vitamin C.
- Nutrients. 2017 Nov; 9(11): 1211.
- Hematology. Study further illuminates heart-healthy benefits of Mediterranean diet.
- J Cytol. 2015 Apr-Jun; 32(2): 79–84.
- Am Fam Physician.2000 Nov 1; 62(9): 2053-2060.
- Am J Epidem. 2001 Oct; 154(8): 758-764.
- ClevelandClinic. Arthritis & blood tests.
- J Clin Rheumatol.1996 Aug;2(4):197-202.
- Prev Med Rep. 2016 Dec; 4: 417–422.
- ClevelandClinic. Leukemia. Cancer institute
- Handbook of Lithium Therapy. pp 338-344
- Am J Med.1981 Nov;71(5):773-8.
- Am Fam Physician.2000 Nov 1;62(9):2053-2060.
- WebMD. Blood testing for allergies.
- Britannica. Immune system disorder.
- Ind Health. 2014 Nov; 52(6): 531–534.
- CarringtonEDU. Link between mental stress and physical health.
- Medscape. Clostridium difficile colitis workup.
- Cedars-Sinai. Crohn’s disease.