Atychiphobia (atikifobi), yoğun bir başarısızlık korkusudur. Başarısız sonuç verme potansiyeli olan herhangi bir faaliyeti veya senaryoyu ertelemenize veya bunlardan kaçınmanıza neden olabilir. Bu durumdaki biri, başarısızlık korkusuyla yeni şeyler denemekten, risk almaktan veya büyümeyi benimsemekten korkabilir.
Atikifobi Nedir?
Atychiphobia, yoğun bir başarısızlık korkusudur. Yunanca “talihsiz” anlamına gelen “atyches” kelimesinden gelir.
Atichifobisi olan kişiler, sınav veya iş görüşmesi gibi başarısızlık potansiyeli gördükleri durumlardan kaçınabilirler. Başarısız bir ilişkiden, başarısız bir kariyerden veya başkaları için hayal kırıklığı olmaktan korkmak anlamına da gelebilir.
Korku genellikle kendi kendini gerçekleştiren hale gelir. Örneğin, bir sınavı geçememekten o kadar korkuyorsanız, sınava girmeyi reddediyorsanız, tüm sınıfta başarısız olabilirsiniz.
Başarısızlık korkusu, utanç, depresyon, kaygı, panik atak veya düşük benlik saygısı gibi çok çeşitli duygusal ve psikolojik sorunlara yol açabilir. Okulda veya işte nasıl performans gösterdiğinizi veya arkadaşlarınız ve aile üyelerinizle nasıl etkileşim kurma şeklinizi olumsuz etkileyebilir. Atikifobi, kusurluluk korkusu olan atelofobiden farklıdır.
Atikifobi ve Mükemmeliyetçilik Aynı Şey midir?
Atikifobi ve mükemmeliyetçilik bazı benzerliklere sahiptir, ancak bunlar farklı durumlardır. Mükemmeliyetçilik, kusursuz olmaya çalışmanız ve başarıya yoğun bir şekilde odaklanmanız anlamına gelir. Atikifobisi olan biri başarısızlığa odaklanır ve başarısızlık olursa ne olabileceğine dair panik, endişe veya mahkûmiyet duygularıyla savaşır. Aşırı mükemmeliyetçilik atelofobiye dönüşebilir.
Fobi Nedir?
Fobi, bir tür kaygı bozukluğudur. Bir nesne, durum veya olay hakkında ezici bir korku hissine neden olur. Korku başkalarına mantıksız görünebilir, ancak fobisi olan kişi gerçekten korkmuş, tehdit edilmiş ve risk altında hisseder.
Atikifobi Ne Kadar Yaygındır?
Kaç kişinin atikifobi gibi belirli bir fobisi olduğunu tam olarak bilmek zor. Birçok insan bu korkuyu kendine saklayabilir veya sahip olduklarını fark etmeyebilir. Her 10 yetişkinden 1’inin ve her 5 gençten 1’inin hayatlarının bir noktasında belirli bir fobi bozukluğu ile uğraşacağı biliniyor.
Atikifobiye Ne Sebep Olur?
Atifobinin olası nedenleri arasında şunlar olabilir:
Aile öyküsü: Ailenizde fobiler, anksiyete veya depresyon gibi zihinsel sağlık bozuklukları varsa, bu koşullara sahip olma olasılığınız daha yüksek olabilir.
Öğrenilmiş davranış: İnsanların size başarısızlığın kabul edilemez olduğunu veya mükemmelden daha azının başarısızlık olduğunu öğrettiği bir ortamda büyümüş olabilirsiniz.
Diğer fobiler: Bazen fobiler birlikte ortaya çıkar. Örneğin, skolyonfobisi (okul korkusu) olan bir çocukta atikifobi de olabilir. Veya miyofobisi (kir ve mikrop korkusu) olan biri, sürekli temiz kalmada başarısız olduklarını hissederse atikifobi geliştirebilir.
Travmatik deneyimler: Başarısızlığın bir sonucu olarak istismara veya ağır cezaya maruz kaldıysanız, bu sonuçları tekrar yaşamaktan korkabilirsiniz. Veya geçmişteki bir başarısızlığınızın ölüm veya yıkım gibi korkunç bir sonuca yol açtığını hissedebilirsiniz.
Atikifobi’nin Belirtileri Nelerdir?
Başarısızlık korkusu olan kişiler şunlar olabilir:
İşte, evde veya okulda basit görevleri yapmaktan korkmak.
Kızgın veya sinirli olmak.
Başkaları tarafından yargılanma endişesi taşımak.
Depresif veya üzgün olmak.
Kötümser (hayata olumsuz bakış) olmak.
Bir görev veya aktivite zor görünüyorsa erteleme eğilimi gösterir.
İlişkileri sürdüremez.
Yapıcı eleştiriyi veya yardımı kabul etmeye isteksizdir.
Atikifobi ayrıca aşağıdakilere yol açabilecek panik ataklara neden olabilir:
Üşütebilir.
Baş dönmesi yapabilir.
Aşırı terleme ( hiperhidroz ) yapabilir.
Kalp çarpıntısı yapabilir.
mide bulantısı yapabilir.
Nefes darlığı (dispne) yapabilir.
Titreme veya titreme yapabilir.
Mide rahatsızlığı veya hazımsızlık (dispepsi) yapabilir.
Teşhis ve Testler
Atikifobi Nasıl Teşhis Edilir?
Başarısızlık korkusunu teşhis etmek için herhangi bir test yoktur.
Sağlık uzmanınız, aşağıdakiler hakkında sizinle yapılan görüşmelere dayanarak durumu teşhis edebilir:
Belirtilerin takip edilir. Ne zamandır oldukları sorulur. Diğerlerinin hayatınıza nasıl müdahale ettikleri tespit edilir. Sağlık hizmeti sağlayıcınız, bu konularda başarısızlık korkunuz hakkında ayrıntılı bilgi toplar. Aşağıdakiler gibi çeşitli sorular da sorabilirler:
Görevleri veya etkinlikleri başarıyla tamamlayamayacağınızı düşündüğünüz için kaçınıyor veya erteliyor musunuz?
Başarısızlık korkunuz hiç depresyon, sinirlilik, öfke veya umutsuzluk duygularına neden oluyor mu?
Başarısızlık korkunuz rahatlamanızı, uyumanızı veya eskiden sevdiğiniz aktivitelerden keyif almanızı engelliyor mu?
Korku evdeki, okuldaki veya işteki hayatınızı nasıl etkiliyor?
Ne zamandır başarısızlık korkunuz var?
Sağlık uzmanınız ayrıca aşağıdakiler gibi başka zihinsel sağlık bozukluklarınız olup olmadığını belirlemeye çalışacaktır:
Kaçınan kişilik bozukluğu tespiti yapılabilir.
Depresyon olasılığı kontrol edilebilir.
Yeme bozukluğu olup olmadığı araştırılabilir.
Hastalık anksiyete bozukluğu (hipokondri) araştırılabilir.
Obsesif kompulsif bozukluk (OKB) araştırılabilir.
Panik bozukluğu araştırılabilir.
Paranoyak kişilik bozukluğu araştırılabilir.
Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) araştırılabilir.
Uyuşturucu bağımlılığı veya alkolizm gibi madde kötüye kullanımı bozuklukları araştırılabilir.
Atikifobi Nasıl Yönetilir veya Tedavi Edilir?
Aşağıdakiler de dahil olmak üzere başarısızlık korkusunu yönetmenin çeşitli yolları vardır:
Bilişsel davranışçı terapi (CBT): CBT , başarısızlık hakkındaki olumsuz düşünceyi değiştirmenize yardımcı olan bir psikoterapi şeklidir. Terapistiniz, “başarısızlık” olarak gördüğünüz bazı şeylerin aslında öğrenme ve büyüme için olumlu fırsatlar olduğunu görmenize yardımcı olabilir. Terapistiniz ayrıca derin nefes alma veya meditasyon gibi korku ve endişeyle başa çıkmanız için size yardımcı stratejiler de verebilir.
Maruz kalma terapisi: Kendinizi yavaş yavaş korkunuzun kaynağına maruz bırakmak, korku tepkinizin üstesinden gelmenize yardımcı olabilir. Örneğin, terapistiniz sizden geçmişte başarısız olduğunuzu hissettiğiniz bir senaryoyu yeniden yaratmanızı isteyebilir. Bunu güvenli, destekleyici bir ortamda yaparsınız, böylece başarısızlıkta gerçek bir tehdit veya tehlike olmadığını görebilirsiniz.
İlaç tedavisi: Depresyon veya anksiyete gibi bir zihinsel sağlık bozukluğunuz varsa, ilaçlar semptomları yönetmenize yardımcı olabilir. Bununla birlikte, ilaç tedavisi genellikle fobiler için birinci basamak tedavi değildir.
Atikifobiyi Önlemenin Bir Yolu Var mı?
Fobiler genellikle önlenebilir değildir, ancak şiddetini azaltmak için adımlar atabilirsiniz:
Arkadaşlarınız ve aile üyelerinizden oluşan güçlü bir destek sistemi oluşturulabilir.
Kafein veya alkol tüketmeyin veya stres ve kaygıyı daha da kötüleştirebilecek ilaçlar kullanmayın.
Korkunuzun hayatınızı etkilediğini fark ettiğiniz anda bir sağlık kuruluşundan yardım alın.
Aktif kalmaya çalışın, sağlıklı bir diyet yapın ve bol bol uyuyun.
Atichifobisi Olan İnsanlar İçin Prognoz (Görünüm) Nedir?
Çoğu insan psikoterapi, yaşam tarzı düzenlemeleri ve ilaç tedavisi gibi tedavilere iyi yanıt verir. Aslında araştırmalar, fobisi olan kişilerin yaklaşık %90’ının maruz kalma tedavisi ile bu durumun üstesinden gelebileceğini göstermektedir.
Doktor Ne Zaman Aranmalı?
Aşağıdaki durumlarda sağlık uzmanınıza başvurun:
Başarısızlık korkusu nedeniyle günlük yaşamınızda zorluk yaşamak.
Panik atak belirtileri geçirmek.
Kaynakça:
BBC
Yazar: Tuncay Bayraktar