Kadınların yumurtalıklarından tedavi ile elde edilebilecek yumurta sayısı yaşa ve kişisel pek çok nedene bağlı olarak değişkenlik gösterebilir.
Bazı kadınlarda yaşıtlarına oranla yumurtalık rezervi azalmıştır. Özellikle 40 yaş üzerindeki kadınlarda ise yumurtalık rezervi azalmış olsa dahi bu genellikle yaş ortalamalarını temsil eder.
Azalmış rezerv tanısı nasıl konur?
Çoğu zaman en güvenilir yol, Ultrasonografi ile yumurtalıkları değerlendirmektir. Adetin ilk günlerinde yumurtalıklardaki yumurta keseciklerini (folikül) saymak yeterli bilgi verir. Bu sayının aydan aya değişiklik gösterebileceğini akılda tutmak önemlidir.
AMH, bir kan testidir. Yumurtalık rezerviyle doğru orantılı değerler saptanır. Ancak testin güvenilirliği açısından, yapılan laboratuvarın standardizasyonu iyi olmalıdır.
FSH, adetin 2.-3. günlerinde kanda yapılan bir hormon testidir ve yükselmesi rezerv azalmasına işaret eder. Bu testi değerlendirirken en önemli nokta estradiol (östrojen) seviyelerinin de eş zamanlı olarak ölçülmesi gerekliliğidir. Artmış estradiol, yalancı olarak düşük FSH seviyelerine yol açabilir. Doğal olarak, östrojen içeren ilaçların kullanımı da hatalı sonuçlara yol açacaktır.
Burada, başka bir çok önemli fakörden bahsetmekte fayda var. Gebelik oluşturma potansiyelini belirleyen ve tüp bebek tedavilerinde başarıyı sağlayan en önemli faktör kadın yaşıdır. Kadın yaşı ilerlediğinde, kadınların bir kısmında olduğu gibi sadece rezerv azalmaz, üretilen yumurtaların kromozomal (genetik) olarak sorunlu olma riski de artar. Bundan dolayıdır ki, kadın yaşı ilerledikçe tedaviyle gebelik oranları azalır, düşük yapma olasılığı artar ve Down sendromu benzeri kromozom anomalilerinde artış yaşanır. Yaşı 35’in altındaki kadınlar bu nedenle daha avantajlı durumdadır. Tüp bebek tedavilerinde başarıdaki belirgin azalış, genellikle 38 yaşın sonrasında görülür.
Ne yapılmalı?
Tabii ki bu durumda alışılagelmiş standart tedavileri uygulamak ve başarıya ulaşmak mümkündür. Ve doğal olarak, bazı durumlarda çifte özel tedaviler uygulamak gerekir.
Embriyo biriktirerek -havuz yaparak- sonrasında en iyileri seçmek, transfer başına gebelik olasılığını artıran bir yöntemdir. Az sayıda yumurta toplanabilen kadınlarda, iki ya da daha fazla kez yumurta toplanıp, oluşan embriyolar dondurulur. Sonra rahim transfer için hazırlanır ve embriyolar çözdürülüp, laboratuvar ortamında büyütülerek hangisi ya da hangilerinin daha kaliteli olduğu görülür ve onlar transfer edilir. Rahme yerleştirilenler haricinde iyi embriyolar kalırsa, tekrar dondurularak saklanabilir.
Bir diğer yöntem, bu grup kadında yumurta elde etmeye çalışırken doğala yakın tedavi seçenekleri kullanmaktır. Çok yüksek dozda ilaç verilse dahi az yumurta üretme potansiyeli olan bu kadınlarda, düşük doz hormon verilerek ya da süreç tamamen doğal akışına bırakılarak daha kaliteli yumurtalar elde edilebilmektedir. Yumurta kalitesinde artış ve tedavi masraflarının azalması bu yöntemin avantajlı taraflarıdır. Ayrıca, az hormon kullanmak, her zaman daha az yumurta elde edileceği anlamına gelmez.
Çiftin tıbbi geçmişi ve klinik durumları da dikkate alınarak, rezerv azlığı durumundabile embriyolara kromozomal ve genetik taramalar (PGD-PGT, PGS) yapmak mümkündür.
Yumurtalık rezervi azalmış kadınların bir bölümünde, büyüme hormonu düzeylerine bakmak ve düşüklük saptanırsa kısa süreli ve düşük dozda büyüme hormonu kullanmak işe yarayabilmektedir.
Bu durumu yaşayan kadınların bir kısmında ise adetler düzensizleşmiş, hatta birkaç ayda bir görülüyor olabilir. Özellikle kadının yaşı gençse, belli aralıklarla takip etmek ve büyümeye aday folikül görüldüğünde tedaviye başlayıp, yumurta toplamak mantıklı ve verimli bir seçenektir.