Polen alerjisi, bahar aylarında ortaya çıkan polenlerin tetiklediği mevsimsel bir alerji türüdür. Genellikle ağaç, çimen ve yabani ot polenleri nedeniyle gelişir. Alerjisi olan kişilerde, bağışıklık sistemi, histaminler gibi kimyasallar salarak polenlere karşı tepki verir. Bu durum, burunda tıkanıklık ve akıntı, öksürük, gözlerde sulanma ve kızarıklık, burun ve gözlerde kaşıntı gibi alerji semptomlarına neden olur. Kimi zaman günlük aktiviteleri kesintiye uğratabilecek kadar şiddetlidir. Burnu tuzlu suyla durulamak, dışarıda şapka ve güneş gözlüğü kullanmak, duş almak gibi basit yöntemler sorunun şiddetlenmesini engeller. Doktor kontrolünde ilaç tedavisi ve alerji aşıları uygulanabilir.
İçindekiler
Polen alerjisi, genellikle zararlı olmayan polenlere (alerjen) karşı bir bağışıklık tepkisidir. Başlıca alerjenler, ilkbaharda ağaçlar ve çiçekler, yazın çimenler, sonbaharda yabani ot polenleridir. Alerjik reaksiyonları tetikleyen yüzlerce bitki türü vardır. Baharla birlikte, rüzgar veya böcekler yardımıyla çevreye yayılırlar. Hava yoluyla deri, burun, ağız, gözlere ve akciğerlere yerleşen polenler, genellikle çoğu kişiyi rahatsız etmez. Ancak alerjik bünyelerde bağışıklık sistemini harekete geçirir. Polen alerjisi olan kişilerde, bağışıklık tepkisi aşırı duyarlıdır. Bağışıklık sistemi zararsız olan poleni yanlışlıkla tehlikeli olarak tanımlar ve polenle savaşmak için histamin içeren kimyasallar üretmeye başlar. (1)
Polen, aynı türden diğer bitkileri döllemek için bazı bitkiler tarafından üretilen küçük, hafif, çok ince taneciklerdir. Alerjik reaksiyona neden olan spesifik polen türü alerjen olarak tanımlanır. Bahar alerjisi, saman nezlesi, mevsimsel alerjik rinit olarak da adlandırılan polen alerjisi genellikle mevsimseldir ancak, bazıları birden fazla bitki türünün polenine tepki göstererek neredeyse yıl boyunca semptom yaşayabilir. Polenlerin salınma zamanı ve havadaki sayıları coğrafyaya ve mevsime bağlı olarak değişir. Denize yakın yerlerde ve dağlık alanlarda polen yoğunluğu daha azdır.(2)
Polen alerjisi, bağışıklık sistemi poleni tehlikeli olarak tanımladığında ortaya çıkar. Rüzgarla tozlaşan bitkilerin polenleri genellikle alerjiye neden olur. Polen, mukoza ile temas ettiğinde, suda çözünür proteinler salar. Alerjik bireylerde bağışıklık sistemi, bu zararsız proteinlere tepki olarak IgE antikorları üretir. Bu antikorlar, mast hücreleri olarak bilinen savunma hücrelerine bağlanır. Bu hücrelerin, sinirleri uyarması için histamin gibi anti-inflamatuar maddeleri serbest bırakması alerjik reaksiyonla sonuçlanır.
Polen alerjisinin kesin nedeni bilinmemektedir. Polen alerjisi, genellikle 8-16 yaş arasındaki çocuklarda görülür. Ancak günümüzde küresel ısınma nedeniyle, bağışıklık sistemi zayıf her yaştan kişilerde görülebilmektedir.(3)
Ülkemizde ağaç polenleri ilkbaharda (Şubat-Mayıs), çimenler ilkbaharın sonlarında veya yazın başlarında (Mayıs-Temmuz), yabani ot polenleri yaz sonunda ve sonbaharda (Ağustos-Ekim) etkilidir. Ancak iklim değişiklikleri sonucu polen mevsimi daha erken başlayabilmekte veya daha uzun sürebilmektedir.(4)
Polen alerjisi olanlar, alerjik oldukları polenler havadayken semptom gösterir ve belirtileri kişiden kişiye değişebilir. Semptomlar, alerjenlerle doğrudan temas eden burun, gözler, ağız mukoza zarları gibi bölgelerde ortaya çıkar. Sıcak, kuru, rüzgarlı, fırtınalı havalarda, polen yoğunluğu artarak semptomlar alevlenir. Yağmur, polenleri yere iterek daha az semptoma neden olur. Polen alerjisi olanlar belirli gıdalara da alerjik olabilirler.(5)
Örneğin, huş ağacı polenine alerjisi olanlarda çiğ elma veya fındık boğazda kaşıntı ve şişmeye neden olabilir. Bağışıklık sistemi, sadece polenleri değil, bazı meyve, sebze, kuruyemiş veya baharatları da tehdit olarak algılar. Bu durum, bazı gıdalardaki proteinlerin, belirli polen proteinlerine benzemesi nedeniyle gelişebilir.
Polen alerjisi teşhisinde ilk adım, fizik muayeneden sonra, tıbbi geçmiş, aile öyküsü ve semptomların değerlendirilmesidir. Sonrasında, semptomlara neden olan spesifik alerjeni belirlemek için cilt veya kan testleri yapılır.
Polen alerjisi olan kişilerde, belirtiler alerjenle temastan hemen sonra başlar ve bir haftadan uzun sürer. Yorgunluk, bitkinlik, konsantrasyonda azalma, uyku kalitesinde bozulma, baş ağrısı olur.
Deri ve kan olmak üzere iki tür alerji testi kullanılır. Belirli polen alerjenlerine karşı alerjik bir eğilimi ortaya çıkaran bu testler her zaman kesin değildir. Bu nedenle ek olarak provokasyon testi gerekebilir.
Alerji tedavisinde en iyi önlem alerjenden kaçınmaktır ancak polen alerjisinde her zaman mümkün olmayabilir. Önleyici tedbirler alınmasına rağmen semptomlar devam ederse tedavi senekleri antialerjik ilaçlar ve alerji aşılarıdır.(6)
Alerji ilaçları, semptomatik rahatlama sağlar, kesin bir çözüm değildir. Tedavide kullanılan ilaçlar şunlardır:
Nedene yönelik olan alerji aşıları, polen alerjilerinde %90 başarı sağlayan etkili bir tedavidir. Bağışıklık sisteminin alerjene tepkisini değiştiren bir çeşit immünoterapidir. Duyarsızlaştırma veya hiposensitizasyon olarak da bilinen aşı tedavisi, 2 yıldan fazla şiddetli semptom yaşayan hastalarda uzun süreli rahatlama sağlar.
İki tür immünoterapi vardır:
Aşı tedavisine polen mevsiminden yaklaşık 4 ay önce başlanmalıdır.
Bazı otlar, alerjisi olan kişilerde reaksiyonları tetikleyebilir. Ayrıca polen alerjisi olanlar arı poleni, bal, arı sütü, propolis gibi arı ürünlerine karşı reaksiyon gösterebilir. Herhangi bir bitki veya takviyeyi denemeden önce doktorunuza danışın.
Dahiliye doktorları genellikle polen alerjisini teşhis edebilir. Ancak, tanıyı doğrulamak için hastayı bir alerji uzmanına yönlendirecektir.
Polen mevsimi boyunca alerjisi olanların vücudu tam kapasite çalışamaz. Uyku problemleri, halsizlik, iştahsızlık, sinirlilik görülebilir. İlerleyen yıllarda bazı kişilerde, alerjik yürüyüş (üst solunum yolundan aşağıya doğru hareket) olarak bilinen durum gelişebilir ve bronşlarda meydana gelen aşırı duyarlı reaksiyonlar bronşiyal astımla sonuçlanabilir.
Kaynaklar ve Referanslar:1- Pollen,2- Antihistamines for allergies,3- Seasonal Allergies at a Glance,4- Seasonal allergies,5- What is pollen allergy?6- Pollen allergy
YAZIYI PAYLAŞ