2022 Nobel Sulh Ödülü’nün sahipleri belli oldu
Komite, ödülün kimlere verildiğini deklare etti. Mevzuyla ilgili olarak, “Harp suçlarını ve insan hakları ihlallerini belgelemek suretiyle muhteşem çaba sarf ettiler” denildi.
Bu yılki Nobel Sulh Ödülü, üç ülkeye gitti.
Ödül, Ukrayna, Rusya ve Belarus’taki insan hakları savunucularına verildi.
Nobel Sulh Ödülü’nün verildiği isim ve kuruluşlar
Nobel komitesi, Belarus’tan Ales Bialiatski, Rus insan hakları örgütü Memorial ve Ukraynalı insan hakları örgütü Sivil Özgürlükler Merkezi’ni ödüllendirdi.
Nobel Ödülü’nün resmi Twitter hesabından meydana getirilen açıklamada, “Sulh Ödülü sahipleri, kendi ülkelerindeki sivil toplumu temsil ediyor.” denildi.
“Harp suçlarını belgelemek için muhteşem çaba sarf ettiler”
Ödülün sahiplerinin, uzun senelerdir bu ülkelerdeki vatandaşların temel haklarını koruma hakkını destekledikleri açıklandı.
Açıklamada, “Harp suçlarını, insan hakları ihlallerini ve yetkinin kötüye kullanılmasını belgelemek suretiyle muhteşem bir çaba sarf ettiler. Beraber sulh ve demokrasi için sivil toplumun önemini gösteriyorlar.” ifadeleri kullanıldı.
2022 Nobel Sulh Ödülü’nün kazananları hakkında
Belarus’ta 1980’lerin ortalarında ortaya çıkan demokrasi hareketinin önderlerinden önde gelen Ales Bialiatski, yaşamını ülkesinde demokrasiyi ve barışı teşvik etmeye adadı.
Bialiatski, Belarus’ta cumhurbaşkanına tartışmalı yetkiler tanıyan ve geniş çaplı gösterileri tetikleyen anayasa değişikliklerine karşılık 1996’da Viasna (Bahar) örgütünü kurdu.
Hapis yattı, gösterilerin arkasından gene tutuklandı
Tutuklu göstericilere ve ailelerine destek veren Viasna, sonraki yıllarda yetkililerin siyasal mahkumlara yönelik işkencelerini belgeleyen ve protesto eden geniş tabanlı bir insan hakları örgütüne dönüştü.
2011’den 2014’e kadar hapis yatan Bialiatski, 2020’de rejime karşı meydana getirilen geniş çaplı gösterilerin arkasından yine tutuklandı.
Tutukluluk hali yargılanmadan devam eden Bialiatski, zorluklara karşın Belarus’ta insan hakları ve demokrasi için verdiği mücadelede geri adım atmadı.
Rusya’daki insan hakları örgütü Memorial
AA’nın aktardığına nazaran, Rusya’daki insan hakları örgütü Memorial, 1987’de komünist rejimin zulmünün kurbanlarının unutulmamasını sağlamak isteyen eski Sovyetler Birliği’ndeki insan hakları aktivistleri tarafınca kuruldu.
Memorial’ın kurucuları içinde Nobel Sulh Ödülü sahibi Andrei Sakharov ve insan hakları savunucusu Svetlana Gannushkina yer aldı.
Sovyetler’den sonrasında Rusya’daki en büyük teşkilat oldu
“Yeni suçların önlenmesi için geçmiş suçlarla yüzleşmenin lüzumlu olduğu” fikriyle hareket eden Memorial, Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonrasında Rusya’daki en büyük insan hakları örgütü haline geldi.
Memorial, Rus gözaltı merkezlerindeki siyasal mahkumlar hakkında en güvenilir informasyon deposu haline gelmenin yanı sıra militarizmle mücadelenin ve insan hakları ile hukukun üstünlüğünü teşvik etme çabalarının ön saflarında yer ediniyor.
Yetkililer, Rusya’daki siyasal baskı ve insan hakları ihlalleri hakkında dizgesel halde informasyon derleyen Memorial’ın, Aralık 2021’de zorla tasfiye edilmesine ve Memorial tarafınca kurulan dokümantasyon merkezinin kalıcı olarak kapatılmasına karar verdi.
Kiev’de kurulan teşkilat
Center for Civil Liberties, Ukrayna’da insan hakları ve demokrasiyi geliştirmek amacıyla 2007’de Kiev’de kuruldu.
Yetkililere Ukrayna’yı tam teşekküllü bir demokrasi yapması için baskı meydana getiren Center for Civil Liberties, ülkeyi hukukun üstünlüğüyle yönetilen bir devlet haline getirmek için Internasyonal Ceza Mahkemesi’ne üye olmasını etken olarak savundu.
Center for Civil Liberties, Rusya-Ukrayna Savaşı’nın başlamasıyla Ukraynalı sivil nüfusa karşı Rus harp suçlarını tespit etme ve belgeleme çabalarına girişti.
2021’de Nobel Sulh Ödülü’nün kazananları
2021 Nobel Sulh Ödülü’nü, Filipinler ve Rusya’da ifade özgürlüğü için savaşım eden gazeteciler Maria Ressa ve Dmitry Muratov kazanmıştı.
Filipinler’de gücün kötüye kullanılmasını, şiddete başvurulmasını ve artan otoriterliği gündemde tutmaya çalışan Ressa, 2012 senesinde dijital medya organı Rappler’ı kurmuştu.
Nobel Komitesi’nden meydana getirilen açıklamada, Muratov’un da Rusya’da on senelerdir gitgide ağırlaşan koşullar altında ifade özgürlüğünü savunduğu belirtilmişti.
Muratov’un kurucusu olduğu bağımsız Novaja Gazeta gazetesinin, Rus toplumu için mühim bir informasyon deposu olduğu ifade ediliyor.
Ödül 1901 yılından bu yana veriliyor
2020’de Nobel Sulh Ödülü’nün sahibi Dünya Besin Programı olurken, 2019’da Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed Ali almıştı.
Nobel Sulh Ödülü’nün geçmiş yıllardaki kazananları içinde eski ABD Başkanı Barack Obama, Filistinli önder Yasir Arafat, Myanmar’ın devrik lideri Aung San Suu Çii, eski ABD Dışişleri Bakanı Henry Kissinger yer ediniyor.
Ödül, ilk kez 1901 senesinde Internasyonal Kızılhaç Komitesi’nin kuruluşuna katkılarından dolayı Frederic Passy ile birinci Evrensel Sulh Kongresi’nin organizatörlerinden Henry Dunant’a verilmişti.
Pakistanlı aktivist Malala Yusufzay, 17 yaşlarındayken ödüle layık görülerek Nobel Sulh Ödülü’nü kazanan en genç şahıs olmuştu.