Elyazması Haber Mektuplarından Gazetelere Geçiş
Binaltıyüzlerin birinci yarısında ilk akademik-bilimsel çıkmıştır. İlk dergiler 1605’de Anvers’de basılan Nieuwe Antwersche Tijdingne ve 1609’da Starazburg’da basılan Ordinarii Avisa’dır; ilk gazeteler 1618 ile 1613 arasında Amsterdam, Viyana, Londra ve Paris’de basılmışlardır. Bunların arasında en ünlüsü Fransız doktor Theophraste Renaudot tarafından çıkarılan ve 13.Lui’nin de katkıda bulunduğu gazetedir; ilk günlük gazete ise 1660’da Leipzig’de basılan Leipziger Zeitung’dur.
Yayımlanan bu ilk gazetelerden önce de binüçyüzlerde büyük ticari şirketlerin merkez ve şubeleri arasında özel mektuplaşmalar söz konusudur. Bu mektuplar, malların fiyatları, gemilerin gidiş gelişleri, Avrupa’nın en önemli saraylarında olan bitenler hakkında haberler içerirlerdi. Binbeşyüzlerde bu özel mektuplar basılmaya da başlanmış ve böylece ilk haber kitapları ortaya çıkmıştır. Bunların en eskisi 1513’de Londra’da çıkan Treve Encounter’dir; daha sonraları bugünkü gazetelerin öncüleri olan haber bültenleri çıkmaya başlamıştır. Valerio Castronovo’nun yazdığına göre, sırasıyla “bildiri mektupları”, “seçkin öyküler”, “uçan sayfalar” gibi yayım biçimleri, binbeşyüzlerin ikinci yarısı ile binaltıyüzlerin ilk otuz yılı arasında gerçek ve tam anlamıyla gazeteciliğin doğmasının öncüleri olmuşlardır.
Böylece, değişik tüm politik ve toplumsal gereksinimlerle birlikte dergi niteliğinde bir haber etkinliği başlamış ve kağıt yapımı, tipografi sanatı ve posta hizmetlerinin düzeltilip uzmanlaştırılması sağlama bağlanmıştır. Doğal olarak, el kitaplarından ya da almanaklardan basılı kağıda geçmek birden bire olmamış, bu yeni ürün kendiliğinden bireylerin ve toplumun ilgi ve beğenisini kazanabilecek değer, geçerlilik ve kapsama ulaşmamıştır. Tam tersine, bu haber derleme ve yayma biçimlerinin yanısıra varlıklarını sürdürmüşlerdir”.
1680’de Frankfurter Journal 1500 kopya basmaktaydı, bu sayı benzer yayımların normal baskısının aşağı yukarı on katıydı. Binyediyüzlerin başında gazeteler artık bugünkü biçimini almışlardır. Okuyucu mektuplarını ve gazete yönetmeninin verdiği yanıtları basıyorlar, De Foe ve Swif gibi büyük yazarların makalelerine yer veriyorlardı; ayrıca ödemeli küçük ilanlara da başlamışlardır. Aslında, reklamlara yer veren ilk gazete Renaudot’un gazetesidir; bu Forges les Eaux adlı maden suyunun reklamı olup, şu biçimdeydi:
“Mevsimin kuruluğu maden sularının daha çok aranmasına neden olmuştur; bunlar arasında Forges en çok içilendir. Otuz yıl önce ilk kez büyük hekim Martin tarafından kullanılmaya başlamış ve halkın de beğenisini kazanmıştır. Bu gün kralın doktoru Bonnard, bu suya olan derin ve sarsılmaz inancını belirtmiş, Kral hazretlerinin de bu sudan içtiğini ve bütün saray halkının da kendilerini örnek aldığını bildirmiştir”.
Binsekizyüzlerde günlük gazete artık “yüksek tabakanın olmaktan çıkmış ve herkesin gazetesi olmuştur. Bu da üç koşula bağlıdır; gelişmiş toplumların yaygınlaşması, sınıflar arasında okuma yazma bilenlerin sayısının artması, yüksek baskı ve düşük fiyat olanağı sağlayabilmek için tipografi endüstrisinin teknik yönden ilerlemesi. Bu değişim, gazetelerin günlük satışlarında da görülmüş ve 1870’de yedi milyondan (gelişmiş dünya nüfusu 350 milyon iken) 1914’de (aynı bölgelerde nüfus 650 milyona çıkmışken) yetmiş milyona fırlamıştır. Yeni makinelerin ortaya çıkması maliyeti ve satış fiyatlarını etkin biçimde düşürmüştür. 1840’da La Presse 25.000 sayıyla, 1880’de Daily Telegraph 300.000 sayı ve aynı yıl Petit Journal 650.000 sayı ile rekor kırmışlardır. İngiliz-Boer savaşları sırasında Daily Mail’in günlük satışı bir milyona ulaşmıştır”
Massimo Baldini
İletişim Tarihi
İtalyancadan çeviren: Gül Batuş
Avcıol Yayınları