İrade nasıl güçlendirilir?
Konuya geçmeden önce, sizinle birlikte bir deney yapmak istiyorum. Bu deney kapsamında, size iki teklifim olacak. İlk teklifim şöyle; size şuanda varsayımsal olarak 100 TL vermeyi teklif ediyor olsaydım; bu parayı almayı mı yoksa 1 hafta daha bekleyip 200 TL vermeyi mi tercih ederdiniz? Hangi teklife olumlu yaklaşırdınız? Umarım bu yazıda anlatacaklarım, verdiğiniz cevap konusunda pişman olmanıza neden olmaz!
Marshmallow Deneyi
Yukarıda bahsettiğim bu küçük deney; “Marshmallow Deneyi” olarak biliniyor. Uzun yıllar önce yapılan bu deneyde; bir odada, bir çocuk ve bir araştırmacının olduğu bir deney ortamı oluşturuluyor. Çocuğun önüne marshmallow adı verilen bir şekerleme konuluyor ve şöyle deniliyor: “Şimdi ben odadan çıkacağım ve 20 dakika sonra geri döneceğim. Bu süre içinde önündeki şekerlemeyi yemezsen, sana bununla birlikte bir tane daha vereceğim”.
Sonrasında, araştırmacı odadan ayrılıyor ve kameralar çocuğu çekmeye devam ediyor. Aynı deney, çok sayıda çocuğa yapılıyor. Çocukların bir kısmı, araştırmacı odadan çıkar çıkmaz önündeki şekerlemeyi yerken, bir kısmı ise inatla sabrediyor. Burada şöyle bir durum var; çocuğun önünde onun dikkatini çekecek, hoşuna gidecek bir yiyecek, yani bir uyaran var. Bazı çocuklar bu uyarana karşı sabırlı davranırken, bazıları hazzını, o anki arzusunu ertelemeyip önündeki şekerlemeyi hemen yemeyi tercih ediyor. Deney, burada sonlanmıyor.
Deney bittikten sonra çocuklar; sabredenler ve sabredemeyenler olarak ikiye ayrılıyor. Araştırmacalar bu çocukları, deney bittikten sonra da takip ediyorlar ve çok ilginç sonuçlar elde ediyorlar. O an önündeki şekerlemeyi yemeyip, araştırmacıyı bekleyen ve iki adet şekerleme elde eden çocuklar; hayatlarında daha başarılı oluyorlar. Bu çocuklar, strese karşı daha dayanıklı oluyor ve daha az zararlı madde kullanımı eğilimi gösteriyorlar. Akademik başarı seviyeleri de daha yüksek oluyor. Yani, o an için hazza ve arzuya karşı koyan çocuklar, hayatlarında daha başarılı oluyorlar.
İrade, Hazzı Erteleme Becerisidir
Bu deneydeki sistem size tanıdık geldi mi? Aslına bakarsanız, hayatın her alanında bu sistemi görebilirsiniz. İrade dediğimiz şey de, tam olarak böyle bir şey. İrade, hazzı erteleme becerisidir. Canınız televizyon izlemek istediğinde, o an o hazzı erteleyebilirseniz, işinizi yaparsınız ve sonrasında televizyonu daha fazla keyif alarak izlersiniz.
Ya da, canınız telefonda, sosyal medyada vakit geçirmek istediğinde, kendinizi tutup projenizin başına oturabilirseniz; sonrasında projeyi bitirebilir ve daha fazla keyif alacağınız şeyler yaparsınız. Aynı şekilde iş ve evlilik hayatınızda da hazzı ertelemeyi başarabilirseniz, her zaman daha fazla başarı ve keyif elde edersiniz.
İrade hazzı erteleme becerisidir dedik. Peki, bu beceri herkese hazır paket olarak mı geliyor? Yoksa bazıları daha iradeli, bazıları doğuştan iradesiz mi? Araştırmalar, iradenin aslında bir kas gibi olduğunu gösteriyor. Peki, kas gibi derken neyi kastediyorum?
Örneğin şuanda, bende hiç kas yok; çünkü hiç ağırlık çalışmıyorum. Ancak, düzenli bir şekilde ağırlık çalışıp, kol kaslarımı çalıştırırsam; bir süre sonra, yavaş yavaş o kaslar gelişmeye başlar. İrade de aynen böyledir. Sakın kendinize; “Benim iradem zayıf”, “Ben beceremiyorum”, “Ben yapamıyorum” gibi mazertler üretmeyin. Eğer böyle bir mazeret seçerseniz, yanılırsınız ve kendinizi kandırıyorsunuz demektir. İrade bir kas gibidir demiştik; bu kası geliştirmeyi anlatmadan önce, bu kası çok fazla yoran bir şeyden bahsetmek istiyorum size.
İrade Yorgunluğunu Aşmalısınız
Hepimizin hayatında, çok fazla alternatif var. Sabah kalktıktan sonra; “Bugün ne yiyeceğim?”, “Bugün ne giyeceğim?”, “Akşam kaçta televizyon izlesem?”, “Kaçta ders çalışsam?”. Her daim, her konuya yeniden karar vermek zorunda olmak, insanın irade kasını çok fazla yormaya başlar. Ayrıca bu kadar fazla detayı düşündüğünüzü zaman, sizin için asıl önemli olan, irade gerektiren ve biraz daha zor olan konularda çok fazla dirayet gösteremezsiniz. Peki, ne yapmalısınız?
İrade yorgunluğunu aşabilmek için, belirli ritüeller oluşturmalısınız. Sabah ne yiyeceğiniz, işe giderken ne giyeceğiniz belli olsun, bunları düşünmek için ekstra zaman harcamayın. Böyle olunca, asıl mevzuya odaklanma şansınız daha fazla artıyor. Çalışma sisteminizin, bir ibadet gibi olması gerekiyor. İbadetlerde, her şey, en ince ayrıntılarıyla belirlenmiştir. Sabah başlangıç, akşam bitiş, rekat sayısı, nerede ne zaman yapacağınız; her şey detaylı olarak belirlenmiştir. İbadet ederken; “Bugün kaç rekat kılsam?” diye düşünmezsiniz.
En Önemli Görevi İlk Sıraya Koyun
Bir konuda karar vermek ve bir adım atmak istiyorsanız; ilk olarak o verdiğiniz şeyi yapmanız gerekiyor. Sabah kalktınız, kahvaltınızı yaptınız; o an dikkatiniz yorulmamış, odaklanmanız yerinde, zihninizin gücü yüksek seviyede. Bu, gün içinde çok daha fazla rahat etmenizi sağlar. O ilk an çok fazla yorulmadığınız için, çok fazla zorlanmazsınız. Ancak asıl odaklanmanız gereken şeyi gün sonuna bırakırsanız, sabahtan itibaren çok fazla yorulduğunuz için, asıl önemli şeyi yapmakta çok fazla zorlanırsınız. İrade gücünüzü biraz daha geliştirmek istiyorsanız, en önemli şeyi ilk olarak yapmalısınız.
Ritüeller konusunda söylemek istediğim bir şey daha var; sadece gün içinde yapacaklarınızı değil, hafta içinde diğer günleri de belirlemeniz gerekiyor. Örneğin ben, pazar günlerimi her zaman aileme ayırıyorum. Çok ekstrem bir olay olmadığı sürece, ailemle birlikte bir şeyler yapmaya çalışıyorum. Perşembe günleri çalışmıyorum, kendime ait bir zaman dilimim var. Perşembe günleri, mümkün olduğunca kitap okumaya, bir şeyler yazmaya çalışıyorum. Öğle aralarında kendime bir saat ayırıyorum, yemekten sonra 20 dakika kesinlikle her öğlen müzik dinleyip kafamı sakinleştirmeye çalışıyorum; “Bu perşembe ne yapacağım?” diye düşünmediğim için, izin günlerim benim için oldukça verimli geçiyor.
Aksamaların Olabileceğini Unutmayın
Haftanın her gününün, sizin için de bir anlamı olsun, her gün bir göreviniz olsun. Böyle olunca, bir süre sonra perşembe ya da çarşamba gününün, o iş için ayırdığınız gün olacak. İrade gücünüzü geliştirirken, karşılaşacağınız bazı tuzaklar da var. Hayatın akışı içerisinde, ister istemez bazı günler aksamalar yaşayacaksınız. Aksamalar olduğunda, bir görevinizi yapamadığınızda, örneğin belirlediğiniz günde spora gidemediğinizde, içinizde bir ses konuşmaya başlar; “Bozdun sen bu işi, bırak artık!”. İşte burada, irade gücünüzün devreye girmesi gerekiyor. Kendinize, bunu telafi edebileceğinizi söyleyin; çünkü hayatın içinde böyle aksamalar olabilir, ne olursa olsun peşini bırakmayın. Eğer peşini bırakırsanız; “Nasıl olsa olmadı” derseniz, zaten olmayacağını bilmelisiniz. Bu, kendini gerçekleştiren bir kehanetin ortaya çıkmasına neden olur.
Yapamazsam Yaparım Tekniği
İrade kasını geliştirmek için yapabileceğiniz şeylerden bir tanesi de, yapamazsam yaparım tekniğidir. Bu tekniğe göre; bir sabah ya da öğlen çözmeniz gereken 50 soru olduğunda ve çözmediğinizde ya da öğlen yememeniz gereken bir şeyi yediğinizde, akşam bunu 80 soru çözerek ya da salata yiyerek telafi etmeniz gerekiyor. Bu teknikte, yaptığınız hatayı, akşam ya da ertesi gün birazcık fazlasıyla telafi etmeniz gerekiyor. Böyle olunca, hem bir şekilde kendinizi bir sonraki aksama için uyarmış hem de o aksamayı telafi etmiş oluyorsunuz.
Gaza Gelmeyin
İrade gücünüzü geliştirirken en büyük düşmanlarınızdan biri de gaza gelmektir. Türk insanının en büyük özelliklerinden biridir bu; ancak sonrasında çok kolay tökezleriz. Dolayısıyla, çok küçük adımlarla başlamanız gerekiyor. O an, içinize “Yapabilirim!” gibi bir his gelse de, onu orada tutmalısınız. Gaza geldiğinizde ne oluyor biliyor musunuz? Çok büyük adımlar atıyorsunuz. Bu da, çok çabuk yorulmanıza neden oluyor.
Sonrasında da işler, yalnızca o işi başaramamakla kalmıyor. Bu kez işin içine, öğrenilmiş çaresizlik de giriyor. “Ben bu işi artık yapamıyorum”, “Ben bu işi beceremiyorum”, “Benden bir halt olmaz” demeyin! Burada en tehlikelisi, öğrenilmiş çaresizliktir. Bu nedenle, gaza gelmeyin, adım adım sistemli bir şekilde çalışmaya başlayın. Burada sizin için en önemli şey, düz bir çizgi halinde istikrar sağlayabilmektir.
Önünüzde, demirden çok büyük ve çok ağır bir küre olduğunu hayal edin. Bu küreyi iteklemek istiyorsunuz. Onu ne kadar itmeye çalışırsanız çalışın, hareket ettirmeniz çok zor olacaktır. Küre biraz olsun hareket ediyor olsaydı, onu hareket ettirmeniz daha kolay olacaktı. Bu örnek, kendinizi harekete geçirmek konusunda uygulayacağınız yönteme de çok benziyor. Şimdi de, bir yerde hiç hareket etmeden oturduğunuzu düşünün. Bir yandan da hayatınızda üyük değişiklikler yapmak istiyorsunuz. O hareket etmeyen büyük küreyi iteklerken yaşadığınız zorlukta olduğu gibi; büyük hayallere ulaşmak için de en azından kendinizi ufak ufak harekete geçirmelisiniz. Bu nedenle, küçük işlerle başlamanızı öneriyorum.