Sümerler pek çok alanda ilklerin sahibi olduklarını göstermiştir. İlk örgün eğitim kurumu olan okullar, ilk meclis, ilk toplumsal reform ve vergi indirimi, ilk mahkeme kararı, ilk ilaç formülleri kitabı, ilk kütüphane, ilk fabl ve edebi atışmalar bu büyük medeniyetin sadece bir bölümünü oluşturmakta.
Sümerler bireysel haklar konusunda derin bir bilince sahipti. İster kralı, ister üstü yada eşiti tarafından yapılmış olsun, hakları çiğnenince tepki gösterirlerdi.
Sümerlerin bulduğu çivi yazısı daha sonra Akad, Asur, Babil, Pers, Hitit, Urartu gibi bir çok uygarlık tarafından kullanılmıştır. Sümer okul sisteminin olgunlaşıp, gelişmesi MÖ 3000 sonlarında oldu. Sümer okulu Edubba (tablet evi) adıyla biliniyordu. Öncelikle tapınağın ve sarayın ihtiyaçlarını karşılayacak yazcıların eğitilmesi için kurulmuştu. Edubba bir kültür ve öğrenim merkezi haline geldi. Akademisyen –bilim adamı yetişti. Ayrıca günümüz okullarından farklı olarak Sümer okulu, yaratıcı yazarlık diyebileceğimiz şeyin de merkeziydi. Sümerlerde eğitim zorunlu olmadığı gibi genel de değildi. Öğrencilerin büyük çoğunluğu varlıklı ailelerden geliyordu.
Antik Sümer şehirlerinde yapılan arkeolojik kazılardan birinde bulunan, yaklaşık olarak M.Ö. 2000’lere tarihlenen, ismi bilinmeyen bir öğretmen tarafından yazılmış bir tablette bir öğretmen ve öğrencisi arasındaki konuşmalar
yer alır. Tableti tamamen okuduğunuzda Sümerli bir öğrencinin okula geç kalmaktan korktuğunu, okulda yaramazlık yaparsa dayak yediğini öğreniyoruz.
Tablette yazılanlar:
"Öğrenci, ilk çocukluğundan beri nereye gittin?
Okula gittim.
Okulda ne yaptın?"
Soru cevap şeklinde olan yazının devamı özetle şöyledir :
Tabletlerimi ezbere okudum, öğle yemeğimi yedim, (yeni) tabletimi hazırladım, yazdım, bitirdim, sonra ezberimi verdiler, öğleden sonra da yazı ödevi verdiler. Okul bitince, eve gittim, içeri girdim, babamı oturur buldum. Babama yazı ödevimi anlattım, sonra da tabletlerimi ezbere okudum, babamın hoşuna gitti…. Sabah erkenden uyandığımda, anneme dönüp dedim ki :” Bana öğle yemeği ver, okula gitmek istiyorum”. Annem bana iki “ekmek" verdi ve okula gittim. Okulda sorumlu gözetmen bana, “Niye geç kaldın?” dedi. Korkmuş bir halde öğretmenimin yanına gittim ve önünde eğilip saygıyla selamladım.
Sümer okul sistemiyle ilgili en güzel bilgiler, eski Sümer şehri olan Şuruppak’ta 1902-1903 yıllarında yapılan kazılarda ortaya çıktı. Çok sayıda “ders kitabı” bulundu. Bunların içerisinde ayrıca yüzlerce yazı alıştırması yapılan tabletler bulunmaktadır. Ders kitapları olarak ise bitkibilim, hayvanbilim, maden bilimi, coğrafya, matematik, dil bilgisi tabletleri vardır. Tabletler üzerinde yapılan araştırmalarda Sümer okullarının başlangıçta tapınaklara bağlı olmasına rağmen, daha sonra bağımsız bir kurum haline geldikleri görülmüş, eğitim programı ise oldukça laik bir nitelik kazanmıştır.
Kaynak
Çığ, Muazzez ilmiye, Sümerler de eğitim ve Bilim
Kramer, Samuel Noah. “Tarih Sümer’de Başlar: Yazılı Tarihteki Otuzdokuz İlk” Kabalcı Yayınları. Temmuz 1999. İstanbul.
Kramer, Samuel Noah. “Sümerler: Tarihleri, Kültürleri ve Karakterleri” Kabalcı Yayınları. Eylül 2002. İstanbul.