Kırk iki yıl önce General Augusto Pinochet Şili'de iktidara geldi
11 Eylül 1973, Şili'nin ilk ve tek “yoldaş başkanı” darbesiyle Salvador Allende tarafından devrildi.
Bu materyali Allende'nin ölüm yıldönümüne adadık, özellikle de yılın 1973 olaylarının önemli yönleri şimdiye kadar ilgilerini kaybetmedi.
Yılın devlet başkanı 1970'in seçiminde, sol bloktan “Ulusal birlik” Salvador Allende adayının% 36,61 puan aldığı gerçeğiyle başlayalım. Ulusal Parti hakkının temsilcisi, Jorge Alessandri Rodriguez -% 35,27 ve en sonunda üçüncü olan, Hıristiyan Demokrat Parti Radomir Tomich - 28,11% lideri oldu.
Hiçbir siyasetçi oy çoğunluğunu alamadığı için, Ulusal Kongre (parlamento) devlet başkanını seçecekti. Hıristiyan Demokratların desteğini alan Allende, ülkenin cumhurbaşkanı oldu.
Her halükarda, zaferi çok belirsizdi ve rakipler ağırlarını iktidardaki seçkinlerin, büyüklerin ve en önemlisi orduların çevrelerinde tuttular. Ayrıca, Şili subayının önemli bir bölümünün ABD'li eğitmenler tarafından eğitildiğini unutmamalıyız. Salvador Allende'yi deviren adam Pinochet, bir süre Washington'da askeri bir ataşman olarak çalıştı.
Açıkça güvencesiz duruma rağmen, Allende çok etkili grupların çıkarlarına keskin bir şekilde dokunan geniş çaplı bir radikal dönüşüm programı yürütmeyi üstlendi.
Toprak reformu, Allende’nin katılımı, doğal kaynakların uluslararasılaştırılması - yabancı ülkelerle ve özellikle de Şili ekonomisinin birincil sektöründe büyük bir paya sahip olan ABD ile kavga etti.
Sonunda, Allende'nin finansal politikası Sovyet tarzı sosyalist rejimlerin klasik aşırılıklarını tekrarladı. Diğer bir deyişle, fiyat sınırlaması arka planına pompalanan para, arz ve mağaza raflarının boşaltılması talebinin aşırı artmasına neden olmuştur. Enflasyon oranları da güçlü bir şekilde yükseldi ve ardından Şili'nin başlıca ihracat metası bakır için dünya fiyatları da düştü.
Sonunda, uluslararası sahnede Allende, Washington'u daha da kızdıran Moskova ve Havana ile yakınlaşmaya başladı.
Yanukoviç gibi Allende'nin de çoğu bankacıların, toprak sahiplerinin, metalurji yapanların, oligarşik yapılarının elinde olan medyayı kontrol etmediğini unutmayın. Ve sonuçta, çoğu durumda gerçek kamulaştırma şeklini alan, ilk kez vatandaşlık çeken insanlardı.
Dolayısıyla, “yoldaş başkanın” devirilmesi için mükemmel ön koşullar vardı. Darbe, elbette, güvenlik güçleri tarafından gerçekleştirilecek, ancak kamuflaj da düzenlenecek. Bu kolaylaştı, çünkü nüfusun geniş katmanları arasında Allende politikalarından memnun olmayan yeterince insan vardı.
Cumhurbaşkanına yönelik saldırı, yılın 1972'unun sonunda başladı. Sağcı, taraftarlarını sokaklara yönlendiriyor, isyanlar burada ve orada ulaşımın ardında patlak veriyor ve grevler düzenleniyor. Medya, Allende'yi itibarsızlaştırmak, demokrasiyi ortadan kaldırma niyeti de dahil olmak üzere tüm günahlarıyla suçlamak için agresif bir kampanya yürütüyor.
Muhalefetteki Onofre Harpa’nın lideri, Amerika’nın kuruluş temsilcilerine danıştığı Amerika’ya gönderildi.
Harpa'nın özellikle neyi kabul ettiğini söylemek zor, ama muhalefet yakında tüm ülkeyi felç edecek ve Allende'yi istifaya zorlayacak güçlü bir nakliye grevine başladı. İçindeki ana rol, malların önemli bir bölümünün ülkedeki nakliyesini kontrol eden kamyon sahiplerinin Konfederasyonu tarafından oynandı.
Başkan karar verdi. Şili'nin hemen hemen tüm bölgelerinde bir acil durum hali başlattı, taşımacılığa el koyulmasını ve yakıtın serbest bırakılmasını istedi. Ancak, bu önlemler muhalefete Allende'yi keyfi davranma ve özel mülkiyet haklarını ihlal etme suçlaması için bir sebep verdi.
Taşıyıcıların ardından Ticaret Konfederasyonu ile birlikte Üretim ve Ticaret Konfederasyonu, Esnaf ve Liberal Meslekler Ulusal Cephesi, doktor ve avukat sendikaları yükseldi. Sokak çatışmaları, pogromlar, gösteriler durmadı. Demiryollarında bombalar patlamaya başladı ve hatta cumhurbaşkanlığı ile mücadelede toplu taşıma araçları da karıştı.
Böyle bir şey gören Allende, orduyu hükümete davet etti. General Carlos Prats İçişleri Bakanlığı'na başkanlık etti, Arka Amiral Ismael Huerta Bayındırlık Bakanı ve Tuğgeneral havacılık Claudio Sepulveda Madencilik Bakanı olarak göreve başladı.
Bu durumu istikrara kavuşturdu, ama elbette, cumhurbaşkanının düşmanları vazgeçmeyi bile düşünmediler.
Bir sonraki Allende saldırısı, Mart 1973 seçimleriyle ilişkilendirildi. Birleşik muhalefet Senato ve Temsilciler Meclisinde görevden alma prosedürünün uygulanmasının mümkün olacağı kadar sandalye almayı umuyordu. Gerçekten de, Allende'nin muhalifleri seçimleri kazandı, ancak yasal olarak istifaya göndermesi için hala birkaç yetkileri yoktu.
Hedeflerini parlamenter yollarla gerçekleştiremeyen muhalefet, güçlü taktiklere geri döndü. Nisan ayında sağcı örgütlerle ilgili öğrenciler başkanlık sarayına taş attı. Kısa süre sonra sol kanat öğrenciler geldi ve iki genç grup arasında bir tartışma başladı. Carabinieri polis birimi öğrencileri sakinleştirmeye geldi. Ardından cumhurbaşkanının destekçilerinden işçiler çatışmalara karıştı. Ateş başkent sokaklarında başladı, hastanede çok sayıda kişi yaralandı, bir isyan öldü.
Daha sonra belirtildiği gibi, çok sağdaki örgüt Vatan ve Özgürlük'ün çatışmaları ile mücadele bu olaylarda önemli bir rol oynadı. Katılıyorum, "Maidan" ile paralellikler çok daha belirgin. Bu arada, radikaller endüstriyel oligarşiler ve toprak sahibi çevreleri tarafından finanse edildi. Ayrıca, Kübalı gazeteci Lisandro Ottero'nun yazdığı gibi, “Anavatan ve Özgürlük” CIA ile yakından ilişkiliydi.
1973 yazında, ikinci nakliye grevi başladı. Ekonomide, işler zekice ötesine geçmiştir ve yollardaki sabotaj durumu tamamen çaresiz bırakmıştır. Bu durum ülkedeki ekmeğe ara vermeye başladığı noktaya ulaştı. Bu arada, Rusya 1917’te, Şubat’lılar Petrograd’da ekmek pişirmeyi engellerken, şehirdeki depolarda yeterince un vardı. Gördüğümüz gibi, devlet iktidarının düşmanları, Rusya’da, Latin Amerika’da aynı tekniği tekrar ediyorlar.
Ve 29 Haziran 1973'te, zırhlı alay komutanı Roberto Super liderliğindeki ordu bir darbe girişiminde bulundu. Tanklar başkanlık sarayını kuşattı ve ateş etmeye başladı, ancak Allende'nin kendisi binada değildi.
Darbeciler Savunma Bakanlığını ele geçirmeyi başardılar, ancak bu bile onlara ciddi bir avantaj sağlamadı. Bu arada, devlet başkanı radyoda konuştu; işçilere ve karabinalara yardım çağrısında bulundu ve General Prats, isyanı bastırmak için doğrudan gitti.
Darbe son derece talihsizdi. Darbeciler Allende'nin nerede olduğunu bilmiyorlardı, cumhurbaşkanının destekçilerine dönmesine izin veren iletişimleri felç edip yayınlayamıyorlardı. Bununla birlikte, bu koşullarda bile, Prats zorluklarla karşılaştı.
Görevlilerin, meşru otoriteyi korumak için coşkuyla yanmadıkları ortaya çıktı. Orduda, Allende'nin politikasında sıkıcı bir hoşnutsuzluk vardı ve yeni askeri birlikler Roberto Superu'ya katılabilirdi. Örneğin, Şili subayı Ataman Krasnov'un oğlu Miguel Krasnov, diğer askeri insanları tank mürettebatının performansını desteklemeye ikna etmeye çalıştı. Olabileceği gibi, ancak Prats ve Pinochet'nin emrindeki birimler isyancıları etkisiz hale getirebildiler.
Doğru, Haziran ayındaki sakar 29 darbesi, kendisini kurtarıcılarından biri olarak Allende'ye maruz bırakıp başkanın güvenini kazanmayı başarabilen Pinochet tarafından zor bir provokasyon olarak ortaya çıkmış olabilir. Ve gerçekten de, yakında Pinochet ordunun baş komutanı görevini üstlendi.
Ayrıca, başarısız olan darbe, rejimin gücünün mükemmel bir sınavıydı. Ordudaki popülaritesinin düşük olduğu ve işçilere yapılan çekiciliğin çok az olduğu ortaya çıktı.
Her durumda, cumhurbaşkanının son zaferiydi. Eylül 11 koçanı onu hem güçten hem de yaşamdan mahrum etti.
Her şey, 10 gecesi Eylül 11'ta Valparaiso liman kentinde bir deniz kuvvetleri isyanıyla başladı. Kısa bir süre sonra ordu birimleri diğer illerdeki radyo istasyonlarını ve idari binaları ele geçirmeye başladı. 6 sabahında, Pinochet'e bağlı birimler başkentteki iletişim merkezlerini ve devlet tesislerini kontrol altına almaya başladı.
Allende bunu öğrendi ve 8'ta: 10 radyoda konuşmayı başardı. Mesajında, sonuna kadar direneceğini söyledi. Pinochet havacılık içerdi ve Cumhurbaşkanının konuşmasını yayınlayan bir radyo istasyonu havadan tahrip edildi. Ancak darbenin televizyon yayını da felç oldu, ana televizyon kulesine bir patlama ile zarar verdi.
Bu arada, Pinochet'nin destekçileri tarafından kontrol edilen radyo istasyonları ellerinden gelenin en iyisini yaptılar ve darbecilere ilettiler. Allende döneminin sosyal kazanımlarının devam edeceğini, ordunun ve Carabinieri'nin cumhurbaşkanının istifasını talep ettiğini, çünkü ülkedeki krizle başa çıkmanın mümkün olmadığını söylediler.
Hatırladığımız gibi, krizin suçu sadece kısmen cumhurbaşkanına aittir ve büyük ölçüde Allende muhaliflerinin ellerinde kaos yaratılmıştır. Pinochet bunu çok iyi biliyordu, ama çok açık bir isyan bile ulusal iyiliğin sosu altında hizmet etmenin makul olduğunu düşündüğü bir isyandı.
Şaşırtıcı bir şekilde, cunta eylemlerinin diktatörlüğü engelleme arzusuyla dikte edildiğini savundu. Yani, baskın generaller kendilerini yeni hükümete karşı koyacak olanları tehdit etmeyi unutmamakla birlikte, kendilerini demokratlar olarak konumlandırdılar.
Sabah 9’te, Pinochet tankları ve piyade, cumhurbaşkanlığı sarayı “La Moneda” ya geldi ve bu sırada başkentin diğer bölgelerinde, cumhurbaşkanının destekçileri ile koçistler arasında bir ateş değişimi yaşandı. Sonuçta Allende, insanlara hitap etmek için zaman harcadı, kesinlikle kaçamayacağını belirtti ve isyana karşı direnişin canlı bir sembolü olarak kaldı. Ancak yaşamak için uzun zamanı yoktu.
Saray uçaklar tarafından bombalandı, tanklar bombalandı, topçu ve piyade vardı ve başkanın yanında sadece birkaç kişisel koruma vardı. 14: 00'ta her şey bitti. Allende, direnecek gücü olmadığında öldü ve belki de intihar etti. Şehrin diğer bölgelerinde bulunan başkanlık destekçileri helikopter kullanarak imha edildi.
Pinochet isyanı yalnızca Şilili bir amatör mü oldu? Çok zor. Daha sonra, bu olaylarda Washington'ın rolü hakkında birçok bilgi var. Özellikle, La Moneda'ya saldıran uçakların Amerikan as pilotları tarafından uçurulduğu bile bildirildi. Gerçekten de darbeden kısa bir süre önce Amerika Birleşik Devletleri'nden bir pilotlar Paraguay'a geldi ve Şili'yi de ziyaret etti.
Darbeyi ayrıntılı olarak inceleyen Lisandro Otero, Mind and Power: Chile kitabında. Üç Yıl Popüler Birlik ”, Allende'nin devrilmesi sürecine katılan Amerikalıların etkileyici bir listesini veriyor. Onları arayalım.
Dean Hunton. CIA’da görev yaptı, Batı Avrupa’daki araştırma departmanının şefliğini yaptı, ardından Atlantik bölgesinin politik ve ekonomik problemleri bölümüne başkanlık etti, Uluslararası Ekonomik Politika Konseyi başkan vekilliği yaptı.
Daniel Arzak - CIA'deki işinde 1953'ten. Phnom Penh, Montevideo, Bogota, Asuncion - bu, Elçilik'te siyasi danışman olarak Şili'ye gönderilmeden önce Arzak'ın işi.
James Anderson. 1962'ten beri, Dışişleri Bakanlığı'nın bir çalışanı. Meksika'da çalıştı, Dominik Cumhuriyeti, 1971'te Şili'ye transfer edildi.
Başka bir Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Daron Tipton, Latin Amerika'da uzmanlaştı. Meksika, Bolivya ve Guatemala'da görev yaptı. Şili'de, 1972 yılına geldi.
Raymond Warren. Deneyimli bir özel servis. Hava Kuvvetleri, Dışişleri Bakanlığı, CIA istihbaratında çalıştı. Guatemala Cumhurbaşkanı Jacobo Arbenz'e karşı düzenlenen darbede yer aldı.
Arnold Isaac. Latin Amerika konusunda da bir uzman. 1959 yılı olan CIA'da, sonra Dışişleri Bakanlığı'nda. Arjantin Honduras'ta yaşadı ve 1970 Şili'ye transfer edildi. Haziran ayında, 1973 Şili’nin Dışişleri Bakanlığı’nın çalıştığı ABD’ye döndü.
Frederic Latrash. Deniz istihbaratında 40 lerde görev yaptı. 1954'te CIA'nın talimatı üzerine, Guatemala'da bir darbe hazırlıyordu. Ayrıca, Gwana Devlet Başkanı Kwame Nkrumah’a yapılan darbeye karıştı. 1971 yılında Şili'ye gönderildi.
Joseph McManus. 1954 yılı ile Dışişleri Bakanlığı. Bangkok ve İstanbul'da başkonsolos olarak çalıştı, Pentagon'da bağlantıları vardı. Yılın Sonbahar 1972'u Şili'ye gönderildi.
Kate Willock. 1960'te CIA istihbarat araştırmacısıydı. Kongo'da çalıştı, Lisandro Otero'nun yazdığı gibi Willock'un görevi, Kongo’nun başkanı Patrice Lumumba’nın destekçileri ile savaşmaktı. Daha sonra Willock Şili’de diplomatik çalışma yapan Dışişleri Bakanlığında çalıştı. Yukarıda bahsettiğimiz ultra sağ örgüt “Vatan ve Özgürlük” örgütlerinin operasyonları onun emriyle gerçekleşti.
Donald Winters. ABD Hava Kuvvetlerinde görev yaptı, Panama'da birkaç yıl çalıştı. Yılda 1969 Şili'ye geçti.
Bunların yalnızca Amerikan elçiliğinde resmi bir kapağı olan insanlar olduğunu unutmayın. Ve kaç tane daha ABD ajanı Şili’de yasadışı olarak çalıştı?