Damar Nedir? Çeşitleri ve Görevleri
Damar nedir? Damar çeşitleri nelerdir? Aort, toplar ve kılcal damarın görevleri nelerdir?
DAMARLAR
İçerisinde kanın dolaştığı boru şeklindeki yapılardır, vücudun her tarafına ağ şeklinde yayılmışlardır.
DAMAR ÇEŞİTLERİ
Üç çeşit damar bulunur. Bunlar;
1-) Atardamar (Arter)
- Kanı kalpten doku ve organlara taşır.
- Kanı götürdüğü organa göre isim alır.
- Akciğer atardamarı hariç hepsi oksijence zengin kan taşır.
- Yapısında bağ doku, düz kas ve epitel doku (endotelyum) olmak üzere üç tabaka ile bol miktarda elastik lif bulunduğundan çeperi kalındır. Elastik lifler nedeniyle yüksek kan basıncına dayanıklıdır ve esnektir.
- Yapısında kapakçık bulunmaz. (Kalp çıkışlarında kanın geriye dönmesini engelleyenler hariç)
- Kan basıncı ve kanın akış hızının en yüksek olduğu damarlardır.
UYARI:
- Aort, kalbin sol karıncığından çıkan ve kollara ayrılarak tüm vücuda oksijence zengin kan ulaştıran en büyük atardamardır.
2-) Toplardamar (Vena)
- Kanı, doku ve organlardan kalbe taşır, (Kapı toplardamarı hariç).
- Kanı topladığı organa göre isim alır.
- Akciğer toplardamarı hariç hepsi karbondioksitçe zengin kan taşır.
- Yapısında bağ doku, düz kas ve epitel doku olmak üzere üç tabaka bulunur. Az miktarda lif içerdiğinden çeperi atardamara göre daha incedir. Taşıdığı kanın akış hızı ve basıncı atardamarlardakine göre daha azdır.
- Vücudun alt bölgesindeki toplardamarlarda kanın kalbe iletimini kolaylaştıran, geriye dönüşünü engelleyen, kalbe doğru tek yönlü açılan kapakçıklar bulunur. (Akciğer toplardamarı hariç)
- Kan basıncının en düşük olduğu damarlardır.
Toplardamarlarda kanın hareketinde etkili olan faktörler:
1) Kanın damarlardaki akışını sağlayan esas etken, karıncıkların kasılması sırasında doğan kan basıncıdır. Bu etki ile arkadan gelen kanın öndekini itmesi sağlanır.
2) Kalbe göre vücudun daha aşağısında kalan kanı taşıyan toplardamarlarda bulunan kapakçıkların yardımı ile kanın tek yönde hareketi sağlanır
3) Baş ve boyun bölgesinde yerçekiminin etkisiyle kanın kalbe akışı sağlanır.
4) Soluk alma sırasında, göğüs boşluğu hacminin artması ile emme basıncı azalır; yakın damarlar genişler ve kanla dolar.
5) Kulakçıkların gevşemesi ile oluşan emme basıncı kanın kalbe dolmasını sağlar.
6) Damarların çevresindeki iskelet kaslarının kasılıp gevşemesiyle kanın hareketi sağlanır.
3-) Kılcal damar (Kapiller):
- Atardamar ve toplardamarların arasında bulunur.
- Yapısında sadece tek sıralı epitel doku (endotelyum) bulunduğundan çok incedir.
- Kan ile hücreler arasındaki madde alışverişi kılcal damarlarda gerçekleş
- Yapısında kas bulunmadığından kasılıp gevşeyemez ve bu nedenle kılcal damar ağı boyunca kan basıncı azalır.
- Kanın akış hızının en düşük olduğu damardır.
- Kanın damar çeperine yaptığı basınca kan basıncı
- Kan basıncı kan kalpten uzaklaştıkça azalır.
- Kanın damarlardaki akışın sağlayan en önemli etken kalpteki karıncıkların kanı pompalamasıdır.
- Kalbin karıncıklarının kasılması ve oluşan basınç, kanı atardamarlara iter. Kan en hızlı atardamarlarda hareket eder.
- Kan atardamarlardan kılcal damarlara geçtiğinde, kılcal damar sayısının fazla olması ve çaplarının toplamının atardamarlarınkinden büyük olması nedeniyle kanın akış hızı yavaşlar.
- Kan kılcal damarlardan toplardamarlara geçtiğinde, toplardamarların toplam çapının kılcal damarların toplam çapından küçük olması ve toplardamar yapısındaki kasların kasılması nedeniyle kanın akış hızı yeniden artar.