Seyyid Kutub
- Doğum : 9 Ekim 1906-Muşa-Mısır
- Ölüm : 29 Ağustos 1966-Mısır
- Meslek : Sosyolog, fikir adamı
Seyyid Kutup, Mısırlı düşünür ve aksiyon adamıdır. Müslüman Kardeşler Teşkilatı'nı fikri yönden etkiledi. Cemal Abdünnasır’a karşı girişilen başarısız suikasttan sorumlu tutuldu. Uzun yıllar Mısır zindanlarında işkence gördü. İdam cezasına çarptırılıp öldürüldü.
Hayatı
1906 yılında Mısır’ın Asyut iline bağlı Muşa köyünde doğan Seyyid Kutub, ilköğrenimini doğduğu köyde tamamladıktan sonra 1921 yılında Kahire’ye giderek eğitimine burada devam etti. 1926 yılında Öğretmen Okulu’ndan mezun olduktan sonra Külliyyetü Dari’l-ulum’un hazırlık sınıfına girdi ve 2 yıl sonra da Daru’l-ulum’a kaydoldu. Üniversite’deki öğrenci hareketlerine katılan Kutub, ayrıca edebiyat ile de yakından ilgilendi ve Akkad ile olan yakınlığı onu edebiyat dünyasında hızlı yükselmesini sağladı. Eğitim sisteminin düzelmesi için çeşitli reform taslakları hazırladı. 1947 yılında aylık bir dergi çıkarsa da 4. Sayısından sonra bu dergiyi bırakarak finanse ettiği haftalık El-Fikrü’l-Cedid dergisini yayımlamaya başladı ancak derginin siyasi üslubu hükümeti rahatsız edince 1948 yılında dergi kapatıldı. Yine aynı yıl eğitim araştırmaları yapması için Amerika Birleşik Devletleri’ne gönderilen Kutub, burada Batılı hayat tarzını yakından tanıma imkanı buldu ve 1950 yılında Amerika’dan Batı sisteminin en keskin karşıtlarından biri olarak döndü.
Yurda döndükten sonra çeşitli örgütler içinde yer aldı, tutuklandı, serbest bırakıldı, gazete de yazılar yazdı fakat iktidar tarafından sansüre uğradığı gerekçesiyle 1954 yılında gazetenin neşrine son verdi. Yine aynı yıl Cemal Abdünnasır’a karşı girişilen başarısız suikasttan sorumlu tutulan İhvan-ı Müslimin örgütü yöneticiletiyle birlikte tutuklandı ve 15 yıl hapse mahkum edildiyse de Irak Devlet Başkanı’nın girişimiyle 10 yıl cezasını çektikten sonra tahliye edildi. Hapisten çıktıktan sonra çok tartışılan bir kitap yazdı ve bu eserinde savunduğu görüşleri nedeni ile 1965 yılında yeniden tutuklandı. Uzun süren yargılanma sonunda idam cezasına çarptırıldı ve 1966 yılında infaz edildi. Cesedi ise bilinmeyen bir yere gömüldü.
Görüşleri
Çoğunlukla İslami hareketler bağlamında, özellikle de İhvan-ı Müslimin teşkilatının ideologu olarak ele alınırsa ve hayatı göz önünde bulundurulursa onun çok yönlü bir kişiliğe sahip olduğu görülür. Dinin düşüncelerinin yanı sıra edebiyat, edebiyat eleştirisi, eğitim, siyaset, gazetecilik ve yayınılık alanlarında pek çok çalışmaları bulunmaktadır. 1940’lı yıllara kadar fikri ve yazı hayatının ilk dönemi şiir, hikaye, roman, makale ve edebiyat eleştirisi oluştururken 1950’li yılların ortalarındaki kitaplarında eşitlik, hürriyet, emperyalizm gibi kavramlarla birlikte ekonomik, sosyal ve siyasal konular genişçe yer tutmaktadır.
Eserlerinde çağdaş dünyanın ekonomik ve sosyal problemlerine kapitalizm ve komünizm gibi sistemlerin çare üretemediğini, aksine bunların problem kaynağı olduğunu, kesin çözümün sadece İslam’da bulunduğunu savundu.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Görgün, Hilal, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt 37, 2009
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Sivas Kongresi
Anadolu’da Millî Mücadele’nin başlatılmasında önemli bir yeri bulunan Sivas Kongresi, Mustafa Kemal Paşa’nın 22 Haziran 1919’da “Amasya Tamimi”yle yaptığı çağrı sonrasında şekillendi. Önce delegelerin Erzurum Kongresi’nin toplanacağı 10 Temmuz’da Sivas’ta olmaları istendi. Erzurum Kongresi, doğu ve kuzeydoğu bölgelerinin millî kuruluşlarını Şarkî Anadolu Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında ve Hey’et-i Temsîliyye başkanlığına seçilen Mustafa Kemal Paşa’nın önderliğinde bir araya getirerek millî birliğin ilk adımlarını attı. Yurttaki bütün millî kuruluşları birleştirerek yetki sınırlarını daha da genişletmek isteyen Mustafa Kemal Paşa, bütün illerden gelecek temsilcilerin katılacağı Sivas Kongresi’nin düzenlenmesinde ısrar etti. Sivas Valisi Reşid Paşa ise Mustafa Kemal Paşa’nın Sivas’a gelmesi halinde bölgenin işgal edileceği konusunda haberler aldığını söyledi. Onu telgraflaşmak suretiyle ikna eden Mustafa Kemal Paşa 2 Eylül’de Sivas’a geldi. Sivas Kongresi 4 Eylül 1919 tarihinde Sivas Sultânîsi’nde çalışmalarına başladı. Davet sahibi olarak açış konuşmasını yapan Mustafa Kemal Paşa, memleketin içinde bulunduğu genel durumu değerlendirerek kongrenin amaçlarını anlattı.
-
I. Ardeşir
İran’da Zerdüştlük’ü resmi din haline getiren Sasani hükümdarı I. Ardeşir, Sasan soyundan Papak’ın oğludur. Yaşamının ilk dönemlerine dair bilgi mevcut değildir. Part İmparatorluğu’na bağlı Persis Kralı Gozir’in vasalı olduğu bilinmektedir. Babası Papak, Gozir’i öldürerek onun yerine kral oldu. Darabgerd’deki ayaklanmayı bastırdıktan sonra Kirman’ı ve Basra Körfezi’nin kıyı bölgelerini ele geçirerek Gor’u(bugünkü Firuzabad) başkent yaptı ve kentte Ardaşir-Kvarrah adını verdi. Batı’ya yönelerek İsfahan, Ahvaz ve Mesene’yi aldı. 226 yılında Hürmüz’de Part ordusunu yendi ve Arsaklı hanedanının son hükümdarı Artabanus’u öldürdü. Mezopotamya’daki Part ülkesinin başkenti Ctesiphon’a girerek “krallar kralı” unvanıyla taç giydi. Oğlu ve halefi I. Şapur’un yardımıyla Sasani Devleti’ni kurdu.
-
Bostancıbaşı Hafız İsmail Paşa
18. yüzyıl Osmanlı sadrazamlarından olan Hafız İsmail Paşa, babasının mensup olduğu Bostancı Ocağı’nda yetişti. Bir müddet sonra yol hasekisi, ardından yeniçeri ağası karakulağı, tebdil hasekisi ve haseki ağa oldu; 1 Ağustos 1798 tarihinde ise bostancıbaşılığa getirildi. Dürüst ve çalışkan bir izlenim verdiğinden III. Selim’in dikkatini çekti. Altı yıl bostancıbaşı olarak vazife gördükten sonra vezaretle kaptan-ı deryalığa getirilerek saraydan ayrıldı, ancak III. Selim’in yakın çevresi içinde yer almaya devam etti. Kaptan-ı deryalığı beş ay sürdü. Nizam-ı Cedid aleyhtarlarının faaliyetlerinden ürken ve onlarla mücadeleyi göze alamayan Sadrazam Yusuf Ziya Paşa’nın görevden çekilmesinin ardından sadaret makamına tayin edildi.
-
Rothschild Ailesi
Rothschild ailesi, 18. yüzyıl ile birlikte tarih sahnesine çıkan, Avrupa’nın önemli ticaret şehirlerine bankalar ve iş alanları kurarak devasa bir zenginliğe bürünen, bu zenginliğin verdiği güçle dünya siyasetinde fazlasıyla söz sahibi olan bir ailedir. Rothschildler devasa servete giden yolun ilk adımını ilk Rothschild olan Mayer Amschel ile attı. Almanya’nın Frankfurt kentinde bir gettoda tefecilik yaparak zenginlik elde etmeye başlayan Mayer Amschel Rothschild ilerleyen dönemlerde Thurn ve Taxis’in prensleri olan güçlü ailelerle birlik oldu. Mayer zamanla bu prenslerin bankeri haline gelerek servetini daha da büyüttü, ilerleyen dönemlerde ise beş oğlunu Avrupa’nın çeşitli ticaret merkezlerine göndererek aile işletmesini daha da genişletti. Avrupa piyasasına dalan oğullar ise Nathan, James, Amschel, Solomon Carl Mayer ve en küçük kardeşleriydi. Rothschild ailesinin kendilerine harita edindikleri dört farklı hedefi vardı. Hızlı ve namuslu bir şekilde muazzam servet sahibi olmak, birçok hükümetin güvenini korumaya devam ederek bu serveti dağıtmak, halkın kıskançlığını uyandırmadan servetini harcamak, kanunen ve ruhen Yahudi olarak kalmak.
-
Ernest Mamboury
Cenevre’deki Ecole des Arts Industriels’den mezun olduktan sonra Paris’e giderek Güzel Sanatlar Akademisi’nin seramik bölümüne devam eden Mamboury, yurduna döndüğünde resim öğretmenliğine tayin edildi. İzin alarak gittiği İstanbul’da bir taraftan tarihî eserleri incelemeye, bir taraftan da şehrin çeşitli yerlerinin yağlı boya tablolarını yapmaya başladı. İzni sona erince uzatma isteği kabul edilmediğinden istifasını vererek İstanbul’da kaldı ve buraya yerleşti. Önce Mekteb-i Sanâyi’de, arkasından Galatasaray Lisesi’nde geometrik desen ve Fransızca öğretmenliği yaptı. Aynı zamanda Türkiye’de araştırmalar yapan Batılı arkeologlara yardım ediyordu. İsviçre vatandaşı olduğu için I. Dünya Savaşı, Mütareke ve işgal yıllarında İstanbul’da kalmaya devam edebildi. İstanbul Arkeoloji Müzeleri Müdürlüğü’nün yaptığı bazı araştırmalara da katılan Mamboury, ortaya çıkarılan eserlerin planlarını çizdi. Bu arada Topkapı Sarayı’nda kütüphane okuma salonu haline getirilen eski Ağalar Camii’nin restorasyonuna yardımcı oldu. Halil Ethem Eldem’in Yedikule hakkındaki kitabına bir kısmı Bizans, büyük kısmı Fâtih Sultan Mehmed devri Türk yapısı olan hisarın planını çizmek suretiyle katkıda bulundu.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun