Apollo 14, 31 Ocak 1971 günü Ay yüzeyine üçüncü yolculuğunu gerçekleştirdi. Beş gün sonra Alan Shepard ve Edgar Mitchell Ay’a ayak bastılar. Eski bir Amerikan Orman Servisi çalışanı Stuart Roosa, kişisel kitinde küçük kaplarda paketlenmiş, NASA/USFS ortak projesinin bir parçası olan yüzlerce ağaç tohumunu Ay’a götürmüştü. Dünya’ya döndükten sonra tohumlar Orman Servisi tarafından filizlendirildi. “Ay Ağaçları” olarak bilinen fidanlar, çoğu Amerika Birleşik Devletleri (genellikle 1976’da) olmak üzere birçok dünya ülkesine ekildi. Yazımızda kayıtlı olan ay ağaçlarının yerlerini sizler için derledik.
Proje, Stuart Roosa Apollo 14 görevi için seçildikten sonra başladı. Orman Servisi’nden Stan Krugman projeden sorumluydu ve deney için tohumları seçti. Tohumlar beş farklı tip ağaçtan seçildi:
- Loblolly Çam (Pinus taeda); Güneydoğu Amerika’ya özgü, Teksas’ın ortasından Florida’ya, kuzeyinden Delaware ve güney New Jersey’e kadar uzanan birkaç çamdan biridir.
- Çınar (Platanus occidentialis); Batı çınarı, çınargiller familyasından anavatanı Kuzey Amerika olan bir çınar türü. 30–40 m boyunda uzun ve dolgun gövdeli, yuvarlak tepeli bir ağaçtır.
- Redwood (Sequoia sempervirens); “Sahil Sekoyası”, servigiller familyasının Sequoia cinsinden tek bir türle temsil edilen 120 m boy, 7 m çap yapabilen anavatanı Kuzey Amerika olan büyük bir ağaç türü. Her dem yeşil ve dev yapılı ağaçlardır. Oldukça kalın kabukları vardır. Genç sürgünleri önce kırmızı, sonra kahverengidir.
- Sweetgum (Liquidambar styraciflua); Doğu Kuzey Amerika ve tropik ılıman bölgeleri ısınmak için Liquidambar cinsinde yaprak döken bir ağaçtır.
- Douglas Fir. (Pseudotsuga menziesii); Çam ailesindeki Pinaceae’de dökmeyen bir kozalaklı türdür. Batı Kuzey Amerika’ya özgüdür ve Douglas köknar, Oregon çamı ve Kolomb çamı olarak bilinir.
Tohumlar sınıflandırılmış daha sonra karşılaştırılmak üzere kontrol tohumları Dünya üzerinde tutulmuştur. Roosa, Şubat 1971’de “Kitty Hawk” komut modülünde Ay’ın yörüngesinde bıraktığı kişisel setinde yaklaşık 400-500 tohum taşıdığı kayıtlara geçmiştir. Tohum tenekeleri dekontaminasyon işlemleri sırasında Dünya’ya döndükten sonra açıldı.
Stan Krugman, tohumlarını Gulfport, Mississippi’deki Güney Orman Servis istasyonuna ve çimlenmeyi denemek için California’daki Placerville’deki batı istasyonuna gönderdi. Şaşırtıcı bir şekilde hemen hemen tüm tohumlar başarıyla çimlenmiştir. Orman Servisi birkaç yıl sonra 420 ila 450 fide yetiştirmeyi başardı. Bunların bir kısmı dünyaya bağlı meslektaşları ile kontrollü olarak ekilmiştir. Bu ağaçlar güney ve batı Amerika türü oldukları için farklı iklime sahip ülkelere ağaç verilmedi.
Stuart Roosa Kimdir ?
Stuart Roosa, 16 Ağustos 1933’te Durango, Colorado’da doğdu. 1950’li yılların başında Orman Servisi’nde çalıştı daha sonra Hava Kuvvetleri’ne katıldı ve bir test pilotu oldu. 1966 astronot sınıfı için seçilen 19 kişiden biriydi ve Apollo 9 için astronot destek ekibinin bir parçasıydı. Apollo 14’ü takip eden Roosa, Apollo’nun 16 ve 17’leri için yedek komuta modülü pilotu oldu. 1976’da birçok ağacının ekildiği zaman Hava Kuvvetlerinde Albay olarak emekli oldu. Stuart Roosa Aralık 1994’te vefat etti. Ay Ağaçları Ay’a ilk ziyaretlerimizin canlı bir anıtı ve Stuart Roosa’ya uygun bir anıt olarak gelişmeye devam ediyor.
Bazı Ay Ağaçlarının yerleri aşağıda listelenmiştir, ancak hepsi için kayıt tutulmayıp ve tüm ağaçların düzenlenmesi ile ilgili herhangi bir sistematik takip yapılmamıştır.
Loblolly çam (Pinus taeda), Alabama, Arkansas, Florida, Georgia, Idaho, Louisiana, Maryland, Tennessee ve D.C eyaletlerine ekilmiştir.
Çınar (Platanus occidentialis), Alabama, Arizona, Florida, Indiana, Kansas, Maryland, Massachusetts, Mississippi, Missouri, New Jersey, Kuzey Carolina, Ohio, Pennsylvania, Tennessee, Texas, Utah, Virginia, Idaho, Michigan Eyaletlerine ekilmiştir.
Douglas Fir. (Pseudotsuga menziesii); Oregon, Washington, Arizona, New Mexico eyaletlerine ekilmiştir.
Sekoya (Sequoia sempervirens); California eyaletine ve Brazilya’da Rio Grande do Sul’e ekilmiştir.
Sweetgum (Liquidambar styraciflua); Virginia, Indiana eyaletlerine ve Brazilya’da Brasilia’ya ekilmiştir.
İkinci Nesil Ay Ağaçları
Çınar, sekoya, Douglas Fir ve Loblolly çam 1988 ile 2016 yılları arasında yine çoğu Amerika’ya olmak üzere Ay ağacı vakfı tarafından Arabistan, Rusya, İtalya, İsviçre ve Fransa’ya da ekildi.
Amerika’da; Illinois, Iowa, Kentucky, New York gibi daha önce ekilmeyen eyaletlerin yanında ekilmeyen diğer şehirlere de ekilmiştir.
İsviçre’deki Lucerne, İtalya’daki Tradate, Fransa’daki Gretz-Armainvilliers ve Arabistan’daki Riyad şehirlerine ekilmiştir.
Ay Ağacı Koşusu
İlk Ay Ağacı koşusu 3 Haziran 1979’da 180’den fazla koşucu katılımı ile gerçekleşti. Neil Branson prömiyerde ilk sırada yer aldı, George Weinzetl 60 +’nın köşesinde ve 14-18 kategorisinde Nancy Reynolds oldu. 1979’dan sonra, Ay Ağacı Koşusu gelecek 20 yıl boyunca yerel bir gelenek haline geldi. 1979-1990 Ay Ağacı Koşusu’nun ilk on bir yılı, Illinois Valley Ticaret Odası tarafından, 1991-1997’deki etkinliğe sponsor olan Illinois Valley Gönüllü İtfaiyeciler Birliği ve sonuncusu için (1998-1999) etkinliğe sponsor olan Illinois Valley Family Koalisyonu ile desteklendi. Dale O’Keefe, 1979-1981 yılları arasında yarış direktörlüğünü yaptı ve ardından Tom Zulliger ile işi paylaşan Chuck Messenger takip etti. Etkinliğin son yılları Zulliger tarafından düzenlendi. Etkinliğe kaydolan en fazla katılımcı sayısı, 6 Haziran 1981’de 400 kişiden fazla katılım gösterdi. Etkinliğin yaş aralığı 3-81 arası değişen katılımcılar tarafından oluşmuştur. En son yapılan ay koşusu 3 Haziran 2017’de Illinois Valley havaalanında gerçekleştirilmiştir.
Ekilen ağaçların birkaçı okul bahçelerinde olduğu için okullarda ağacın ekildiği yıl dönümlerinde çocuklar tarafından kutlanıyor.
Umarız ilerde bir gün biz de göndeririz tohumlarımızı uzaya. Biz de ekeriz aziz vatanımızın topraklarına…
Yazan: Fatma Betül Özdemir
Editör: Kemal Cihat Toprakçı
Kaynaklar
1- Highway 199,Oregon California, Moon Tree Run History (http://www.highway199.org/events-page/moon-tree-run/run-history/)
2- 23 April 2019, Dr. David R. Williams, The Moon Trees (https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/lunar/moon_tree.html)
3-Moontree Foundation (http://www.moontreefoundation.org/index.html)
4- Our Moon Tree Drawings (https://web.archive.org/web/20110116031049/http://www.siec.k12.in.us/cannelton/moontree/draw.htm)
5- Where are the Apollo moon Tree now ?(https://www.nationalgeographic.com/science/2019/07/moon-trees-that-traveled-to-space-now-live-on-earth-where-are-they-now/)
Proxima Centauri’den Gelen Sinyal Uzaylıların İşareti Olabilir Mi?
Gökbilimciler Avustralya Parkes Gözlemevi’nde bulunan radyo teleskoplarla görece yakın bir yıldızın bulunduğu konumdan gelen ilginç bir sinyal tespit ettiler. Alınan sinyal, doğal yollarla oluşamayacak frekans aralığında olduğu için dünya dışı akıllı yaşam ihtimalini de beraberinde getirdi. Yazımızda, ihtimallerin neler olduğuna değineceğiz.
Yazımızın video versiyonunu bu linke tıklayarak veya aşağıdan izleyebilirsiniz. Video izlemek yerine okumayı tercih ediyorsanız, sayfayı aşağı kaydırıp okumaya devam edebilirsiniz.
Proxima Centauri yıldızı 4.2 ışık yılı uzaklığıyla güneş sistemine en yakın yıldız olarak biliniyor. Ayrıca yıldızın yörüngesinde 2 adet ötegezegen de bulunuyor. Bu ötegezegenlerden biri olan Proxima Centauri b ötegezegeni, suyun sıvı hâlde kalmasına imkân sağlayan yaşanılabilir bölgede yer alıyor. Bu bilgi, bu ötegezegende akıllı varlıkların var olabileceği ihtimalini de beraberinde getiriyor.
Ancak aynı zamanda bu ötegezegen yıldızına kütle çekim kilidiyle bağlı halde yörüngede dönüyor. Yani bu ötegezegenin kendi etrafındaki dönüş hızı ile yıldızın çevresindeki dönüş hızı eşit. Bu da gezegenin yalnızca bir yüzünün sürekli olarak yıldızına baktığı anlamına geliyor. Örneğin bu durum, Dünya – Ay arasında da gerçekleştiği için biz Dünya’dan Ay’ın hep aynı yüzünü görüyoruz. İşte Proxima Centauri b yaşanılabilir kuşakta bulunsa da kütle çekim kilidinden dolayı, hep bir yüzünün yıldızına dönük olması nedeniyle yoğun radyasyona maruz kalarak atmosferini kaybetmiş olabilir. Bu da gezegen üzerinde yaşam ihtimalini düşüren etkenlerden biri.
Peki ya buradan gelen sinyal neyin nesi? İhtimaller neler olabilir?
Öncelikle sinyalin kaynağı hakkında konuşmak için henüz çok erken. Çünkü sinyalin kaynağına dair bir dizi ihtimal bulunuyor. Elbette aralarında dünya dışı akıllı yaşamdan gelmiş olma olasılığı da var ama bu ihtimal astronomlara göre çok düşük. Aslında sinyalin bu kadar kafa karıştırıcı ve ilgi çekici olmasının sebebi, sinyalin frekans aralığı. Çünkü 982 megahertzlik frekans aralığı, bildiğimiz hiçbir gök cismi tarafından üretilmez.
Bu frekans aralığındaki sinyallere uydular gibi insan yapımı nesneler sebep olabilir. Bu yüzden sinyale dünyamızın etrafında dönen uydudan birinin sebep olmuş olma ihtimali mevcut. Çünkü dünyamız yörüngesinde 2700 kadar çalışır vaziyette uydu var ve bu uydular Dünya’ya sürekli veri gönderiyor. Bununla birlikte sinyalin Proxima Centauri’den geldiği bile kesin değil. Çünkü sinyal Proxima Centauri ile aynı hizada yer alan, fakat arkasındaki başka bir kaynaktan da iletiliyor olabilir.
Sinyalin bu bölgeden geldiğini varsaydığımızda bile başka ihtimaller bizi karşılıyor. Örneğin güneş sistemimizde, büyük manyetik alanı yüzünden bazı radyo atımları Jüpiter’den kaynaklanabiliyor. Yani Proxima Centauri bölgesinde yer alan manyetik alanı çok güçlü bir gezegen de bu sinyallere sebep oluyor olabilir. Ancak bu olasılığın gerçek olma ihtimali de bir hayli düşük. Çünkü Proxima Centauri’nin bulunduğu bölgeye Jüpiter’i koyacak olsaydık, Jüpiter’in manyetik alanından kaynaklanan radyo sinyalleri, bugüne dek dünyaya gelen en zayıf sinyalden bile 1.000 kat daha zayıf olurdu. Özetle bu ihtimal için imkânsız diyemeyiz ancak, çok düşük bir ihtimal olarak niteleyebiliriz.
İhtimalleri daha da uzatabiliriz. Örneğin sinyale sebeb olan şey, astronomlardan birinin karnının acıkması bile olabilir. Kulağa komik geliyor ama aslında evet, bu gerçekten olabilir. Çünkü bundan yaklaşık 5 yıl öncesinde Parkes gözlemevinde, uzaydan geldiği düşünülen bir sinyal tespit ediliyor ancak sonrasında bu sinyale sebep olan kaynağın, bir mikrodalga fırını olduğu anlaşılıyor.
Proxima Centaturi’den gelen 982 megahertzlik frekans, bir kuasar, karadelik ya da bu tür bir gök cisminden gelebilecek kadar güçlü bir sinyal değil. Anlayacağınız, ihtimaller bir hayli fazla ama sinyalin akıllı yaşama işaret ettiğini düşünmeyi bizler de çok istesek de bu oldukça düşük bir olasılık. Bunun en güzel örneklerinden biri Türkçe’ye Hızlı Radyo Atımları olarak çevirebileceğimiz FRB’ler. FRB sinyalleri, milisaniyeler içerisinde çok yüksek enerjili sinyaller yayabilen radyo sinyalleridirler ve yalnızca milisaniyeler içerisinde Güneş’in üç günde yaydığı enerjiden daha fazla enerji üretebilirler.
Yüksek enerjili bu radyo sinyallerinin nereden geldiği ve nasıl oluştuğu, on yılı aşkın bir süredir astronomların en çok merak ettiği konulardan bir tanesiydi. Sinyallere sebep olan ihtimaller arasında kara delikler, süpernovalar, nötron yıldızları ve hatta Proxima Centauri bölgesinden gelen sinyalde düşünüldüğü gibi “uzaylılar” bile vardı. 2020 yılının Nisan ayına dek yaklaşık 50 kadar FRB sinyali tespit edilmişti ve bu sinyaller milyonlarca ışık yılı uzaklıktan Dünya’ya ulaşıyordu. Ancak 2020 Nisan ayında ilk defa bir FRB’nin galaksimiz Samanyolu’ndan geldiği tespit edildi. Dolayısıyla astronomlar bu bölgeye odaklandılar ve sinyallerin kaynağının oldukça güçlü manyetik alanları bulunan magnetarlar olduğunu keşfettiler. Çünkü evrenin en güçlü mıknatısları olarak da tanımlayabileceğimiz magnetarlar, muazzam güçte manyetik alanlara sahipler ve çok kısa sürelerde güçlü sinyaller üretebiliyorlar.
Gizemi 2007’den beri çözülemeyen, ve uzaylılardan geldiği düşünülen bu sinyallerin kaynağı en sonunda tespit edilebilmişti.
Özetlemek gerekirse; Belki henüz keşfetmediğimiz bir tür ötegezegenin manyetik alanı, düşük frekans aralığında sinyal gönderiyor olabilir. Ya da Proxima Centauri’den geldiğini düşündüğümüz sinyal, mikrodalga örneğinde olduğu gibi yerel bir kaynaktan da iletiliyor olabilir. Yani Proxima Centauri’den gelen sinyal hakkında henüz yeterince bilgi sahibi değiliz; Ancak henüz sinyalin kaynağını kesin olarak bilmiyor olmamız, uzaylılardan geldiği anlamına da gelmiyor.
Hazırlayan: Kemal Cihat Toprakçı
Kaynaklar ve Referanslar:
NASA Ay’da Yine Su Buldu! Toplanın, Ay’a Gidiyoruz
2020 yılının Ekim ayında NASA, Ay’da büyük bir keşif yapıldığının haberini duyurdu. Bu keşfin, gelecek Ay görevleri ile ilintili olacağı da AKTARILDI. Duyurudan 5 gün sonra da açıklama geldi, Ay’da su bulunmuştu.
Evet, yine! Ama önemli bir farkla. Bu defa su, Ay’ın ışık alan yüzeyinde tespit edilmişti. “Nasıl yani?” dediğinizi duyar gibiyiz. “Ay’ın ışık almayan yüzeyi de mi var?” Hayır, yok. Aslında bu son su keşfi ile ilgili, özellikle ülkemizde çıkan haberler çok yüzeysel olduğu için ciddi yanlış anlaşılmalar meydana geldi. Konumuz Ay’dan açılmışken bu karışıklıklara da açıklık getirelim.
Ay’ın aslında her yüzeyi ışık alır, çünkü Ay da Dünya’mız gibi kendi ekseni etrafında döner. Haliyle her yüzeyi belirli dönemlerde Güneş’ten ışık alır. Ay’ın kendi ekseni etrafında 1 tur dönmesiyle, Dünya etrafında 1 tur dönmesi tam tamına eşit sürede gerçekleşir. Kütle çekim kilidi adı verilen bu durumdan dolayı Dünya’dan Ay’ın hep aynı yüzü görülür. Ay’ın Dünya’dan görülmeyen tarafına halk arasında “Ay’ın Karanlık Yüzü” denir. İşte karmaşa tam da burada başlıyor.
Ay’ın karanlık yüzü ifadesi son derece yanlıştır. Astronomide “Uzak Yüz” ve “Yakın Yüz” ifadeleri kullanılır ancak “Karanlık Yüz” ifadesi kullanılmaz. Uzak yüzün ilk fotoğrafı 1959 yılında Sovyet Uzay Aracı Luna 3 tarafından çekilmiştir. Dahası 2019 yılında, Çin’e ait bir uzay aracı olan Chang-4, ayın uzak yüzüne yumuşak iniş yapan ilk uzay aracı olmuştur.
Şimdi sadede gelelim… Eğer Ay’ın her yüzü ışık alıyorsa, daha önce yapılan ve su olabileceği düşünülen keşifler nerede olmuştu? Cevap, gölge yerler. Hem de muhtemelen birkaç milyar yıldır sürekli gölge olan yerler. Böyle yerler, Ay’ın kutuplarındaki kraterler içerisinde mümkündür. Ay’ın Güneş etrafındaki dönüş ekseni, kendi eksenine neredeyse dik olduğu için, kutuplarda yer alan kraterlerin içine ışık düşemez. Bu bölgeler daima gölgede kaldığı için karanlıktır, ısınamaz ve haliyle su varsa da buharlaşmış olamaz; buz olarak kalır. Bu sebeple yıllardır su olması muhtemel bölgeler olarak kutuplara odaklanılmıştı.
Bu defa ise Ay’ın gölge olmayan, 2 hafta boyunca sürekli ışık alan ve haliyle 100 santigrat derecenin çok üzerinde sıcaklıklara ulaşan, yani önceden su bulunmadığı düşünülen kısımlarda su izine rastlandı. Ay’da kalın bir atmosfer tabakası olmadığı için Ay’ın genelinde su varlığına dair bir kanıt yoktu; çünkü kaynayan suyun uzaya kaçmasına engel olacak bir etken de yoktu. Bu keşif, suyun sadece bu seferlik bulunduğu yer açısından değil, Ay yüzeyinin tamamına ya da en azından belli kısımlarına yayılmış olabileceği ümidini doğurduğu için ayrıca heyecan yarattı. Eğer ışık almasına rağmen bu bölgelerde su varsa, neden başka yerlerde olmasın fikri akıllara geliverdi.
Geçmişte pek çok defa Ay’da su varlığı ile ilgili iddialar ortaya atıldığını söylemiştik. Ancak, suyun kesin varlığından ziyade, suyu meydana getiren oksijen ve hidrojen atomlarının ya da bunlardan oluşan moleküllerin izleriydi bunlar. Diğer ifadeyle; OH sembolü ile gösterilen hidroksil molekülü olması da ihtimal dahilindeydi. Yani bulunan şey; H2O muydu yoksa OH mı, emin olunamamıştı. Bu defa ise yapılan gözlemin sonucunda bulunan maddenin H2O olduğundan pek çok kişi emin.
“Peki neden Ay’da ısrarla su arıyoruz? Dünyadan götürsek ne olur sanki?” sorusu akla gelebilir ilk bakışta. Nasılsa koca koca roketler fırlatıyoruz diye düşünebiliriz. Ancak o iş tam olarak öyle olmuyor. Fırlatılan bir roketin sadece %4’lük kısmı faydalı yüktür. %90’ı yakıtın kendisi ve %6’sı da motorlar veya tanklardan oluşur. Yani 1 kilogramlık yükü uzaya taşımak için 24 kat daha fazla yakıt gerekmektedir. Bunu doğrusal olarak da düşünemeyiz. İlave yük, ilave yakıt demek. İlave yakıt, daha büyük tank ve haliyle daha fazla yük demek. Bu da yeni yük için yine ilave yakıt ve daha da büyük tank derken muazzam miktarlar ortaya çıkarabilir. O nedenle de yanımıza alınması gereken su gibi olmazsa olmaz malzemeler ne kadar az olursa, bunun yerine başka yüklerin taşınması tercih edilebilir. Kısacası Ay yüzeyinde su bulunması, Ay’a gitmeyi ve Ay’da üs kurmayı büyük oranda kolaylaştırabilecek. Olası Ay üslerinde yaşayacak insanlar Dünya’dan su taşımak yerine, oradaki suyu kullanabilecek.
Gelelim bu keşfin neden önemli olduğuna. Ay’da topyekûn bir koloni için henüz çok erken. Zaten Ay yaşamak için çok da cazip bir yer değil. Atmosfer yok, sıcaklıklar iki hafta kadar süren gece gündüz arasında 200 santigrat derece fark ediyor ve sürekli meteor çarpmalarına maruz kalıyor. Ay’ın yüzey alanı sadece 38 milyon km2. Dünya’nın toplam yüzey alanı 510 milyon km2 ve bunun 149 milyon km2’lik kısmı da karalardan oluşuyor. Yani, Ay’ın toplam yüzey alanı Dünya’daki karaların dörtte biri kadar. Kıyaslama yapabilmek için, Rusya 17 milyon, ABD 10 milyon ve Türkiye 0,8 milyon km2 yüzey alanına sahip. Fakat Ay, güzel bir geçiş noktası olabilir.
Bu noktada önemli bir konuyu ele alalım. Ay’a giden ve geri dönen insanlı insansız tüm misyonlar için gidiş kısmı kontrol altında diyelim. Muhteşem hazırlıklar sonrası roket fırlatılıyor, Ay’a ulaşıyor, görevlerini yerine getiriyor ve dönüyor. Peki dönüş nasıl oluyor hiç düşündünüz mü? Ay’da ne uzay üssü var ne de fırlatma rampası. O nedenle Ay yüzeyinden dönmesi gerekecek yük çok az olmalı. Bu noktada en büyük avantaj “kaçış hızı” dediğimiz ve kütle çekim kuvvetinden kaçabilmek için ulaşmamız gereken minimum hızın, Ay’da, Dünya’dakinin sadece 1/6’sı kadar olması. Bu sayede Dünya’daki kadar büyük roketlere ihtiyaç duyulmuyor. Haliyle, Ay’dan ayrılmak, Dünya’dan ayrılmaktan çok daha kolay. Öyleyse Ay’ı, uzay yolculuklarında bir durak noktası yapmak çok güzel bir fikir.
Fakat her şey o kadar da kolay değil. Önce Ay’a, oradan da evrenimizin başka yerlerine gideceksek, Ay’da bir uzay üssü, dahası bir üretim üssü kurulması lazım. Eğer her şeyi Dünya’dan götürüp, Ay’dan tekrar fırlatırsak, bir anlamı olmayacaktır. Çünkü Dünya’dan çıkaracağımız her 1 gram kütle için zaten gerekli enerjiyi (haliyle parayı da) harcamış oluyoruz. Oysa Ay yüzeyindeki sudan da faydalanarak, roket yakıtını Ay’da üretmeyi başarabilirsek, asıl faydayı elde etmiş oluruz.
Ay’da bulunacak suyun getirebileceği diğer önemli bir fayda da yaşamsal ihtiyaçlar için, orada bulunacak astronotlar tarafından kullanılabilecek olmasıdır. Hatta, uzun vadede eğer çok miktarda su bulunabilirse, solunabilir oksijen elde etmek için de kullanılması da mümkün olacaktır. Sudaki hidrojen ve oksijeni uygun şekilde ayrıştırdığımızda, hidrojeni yakıt, ve oksijeni de solumak için kullanabilirsek, bir taşla iki kuşu gözünden vurmuş oluruz.
Bu yeni su keşfinin nasıl yapıldığından bahsedelim biraz da… Keşif, Amerikan Uzay Ajansı NASA ve Alman Uzay Ajansı DLR’in ortak girişimiyle; “bilge” anlamına gelen ve “Stratospheric Observatory for Infrared Astronomy” ifadesinin baş harflerinden oluşan SOFIA isimli, Boeing 747 uçağından modifiye edilmiş, adeta uçan bir teleskop ile yerden 14 km irtifada, atmosferdeki su buharının %99’unun üstünde yapıldı. Bu kadar yüksekte yapılmasının sebebi, uçağın ya da teleskobun isminde de geçtiği gibi “Infrared” yani kızıl ötesi ışınları su buharından etkilenmeden yakalayarak gözlemlemekti. Bu sayede SOFIA, suya has dalga boylarındaki yansımaları yakalayabilecekti ve neticesinde de Ay’ın bol güneşli Clavius Krateri’nde aranan bulguya rastlandı. Ay yüzeyine çarpan meteoritler ile geldiği düşünülen suyun, Ay toprağı içinde bir şekilde güneş ışığından korunarak buharlaşmadığı düşünülüyor. Suyun nasıl geldiği ve orada nasıl buharlaşmadan kaldığı konuları henüz çok ham. Umarım ki önümüzdeki günlerde, daha detaylı bilgilere sahip olabiliriz.
Madem Ay’dan bu kadar bahsettik, bir takım ilginç bilgileri de paylaşmadan geçmeyelim.
- İngilizce’de tüm gezegenlerin uydularına “moon” denir. Dünya’mızın uydusu olan Ay ise “the Moon” olarak isimlendirilerek diğer gezegen uydularından ayrıştırılır.
- Güneş sisteminde keşfedilmiş 205 uydu vardır. (Cüce gezegen veya asteroid uyduları hariç) Ay, bunlar içinde 5. büyük olandır. En büyük uydu, Jüpiter’in uydusu Ganymede’dir. Satürn, bilinen 82 uydusu ile en çok uyduya sahip gezegendir.
- Ay’ın herhangi bir an Dünya’dan bakıldığında tam yarısı görünse de, yörüngesel hareketi nedeniyle zaman içinde toplam %59’luk yüzey alanı gözlemlenebilir. Yani Ay’ın “Uzak Yüzü” %41’lik kısmıdır.
- Ay’ın uzak yüzünde bulunan yapay uydulardan, orada oldukları sırada doğrudan sinyal alınamaz çünkü Dünya ile arasında Ay’ın “kendisi” vardır. Göndereceği ya da alacağı sinyallerin bir başka yapay uydu ile yönlendirilmesi gerekir.
- Ay’ın Dünya’dan hep aynı yüzünün görünmesi, Ay’ın kendi ekseni etrafında dönmediği düşüncesine neden olur. Aksine, kendi ekseni etrafında dönmeseydi, Dünya’dan farklı yüzeyleri de görülürdü.
- Ay’ın Dünya etrafındaki bir dönüşü 27,3 gün sürer, ancak Ay’ın hilal halinden bir sonraki hilal haline 29,5 gün geçmesi gerekir. Genellikle karıştırılan bu farkın sebebi, bu 27 günlük süre için de Dünya’nın da Güneş etrafında bir miktar yol alması ve Ay’ın Güneş’e göre aynı konumuna gelebilmesi için 2,2 gün daha yol almasının gerekmesindendir.
Tarih boyunca insanların hayatına yön veren, “ayları” taksim etmemizi sağlayan, mistik ve ilahi dinlere referans olan biricik uydumuz, modern insanın da hayatına damga vuracak gibi duruyor. Ay’a gitmenin, bilet alınarak yapıldığı günleri görmek dileğiyle…
Hazırlayan: Uğur Çontu
Kaynaklar ve Referanslar:
- https://www.nasa.gov/press-release/nasa-to-announce-new-science-results-about-moon
- https://kozmikanafor.com/ayin-karanlik-yuzu/
- https://www.nasa.gov/press-release/nasa-s-sofia-discovers-water-on-sunlit-surface-of-moon/
- https://www.nasa.gov/mission_pages/LADEE/news/lunar-atmosphere.html
- http://web.mit.edu/16.00/www/aec/rocket.html
- https://www.space.com/18135-how-big-is-the-moon.html
- http://www.ilectureonline.com/lectures/subject/ASTRONOMY/2/4
Uzay Yolculuklarının Astronotların Sağlığı Üzerindeki Etkileri
Yakın gelecekte uzay turizminin ilk adımlarını atıp uzaya seyahatlar yapabileceğiz. Özellikle son zamanlarda gündeme sıkça gelen Elon Musk, Mars projesiyle önümüzdeki senelerde bunu gerçekleştirmeyi hedefliyor. Uzaya yapılan bu yolculuklarda sağlığımız nasıl etkileniyor? Astronotlar ne gibi sağlık sorunları yaşıyor? Uzayda hangi besinler tüketiliyor ve Astronotların dışkı gibi problemlerine nasıl çözümler üretiyorlar? Bu yazıda bu konular üzerinde duracağız.
Uzun mesafelerde yolculuk yapmak insanı yoran ve bir o kadar da sınırlarını zorlayan bir eylemdir. Üstelik seyahat edeceğiniz yer Mars ya da Ay ise yapacağınız bu uzun mesafeli yolculuk, beden ve zihin sağlığı açısından genel sağlığınız üzerine birtakım ciddi etkiler yaratabilir. Star Trek’teki USS Enterprise NCC-1701 ile birkaç ışık yılı mesafeleri kat etmek oldukça havalı ve eğlenceli gözükse de gerçekte bir uzay yolculuğu eğlenceden epey uzaktır.
NASA’ya göre, insanlı uzay uçuşunun beş ana tehlikesi; radyasyon, yerçekimi, izolasyon, Dünya’dan uzaklık ve kapalı ortamlardır. Yörüngedeki düşük yerçekimi ortamında zaman geçirmek vücudunuzda ciddi değişikliklere neden olabilir. Örneğin; kemik ve kaslarınızın zayıflayıp tat duyunuzun azalması gibi. Hatta yapılan araştırmalara göre bu stres faktörlerinden bazılarının bağırsak mikrobiyotasını değiştirdiği, özellikle uzun süreli uzay uçuşu görevleri sırasında astronot sağlığı için bir risk oluşturduğu görülmüştür.
Bildiğimiz üzere bağırsaklarımızdaki mikrobiyotanın ve oluşturdukları metabolik ürünlerinin sağlığımız üzerinde muazzam bir etkisi vardır. Bağırsaklarımızdaki mikrobiyota belirli enfeksiyonların şiddetini azaltır, bunlara yanıt verme yeteneğimizi de kontrol eder böylece bağışıklığımızı güçlendirir. Bununla beraber duygularımızı ve ruh halimizi de etkiler.
Çevresel stres faktörleri de dahil olmak üzere birçok faktörün bağırsak mikrobiyal topluluğu arasındaki dengeyi bozduğu bilinmektedir. Bu dengenin bozulmasına Disbiyoz denir. Disbiyozun bağışıklık sistemimizin işleyişini etkilediği ve bizi hastalıklara ve enfeksiyonlara karşı savunmasız hale getirdiği bilinmektedir.
Zorlu bir mikro yerçekimi ortamında olmak genellikle mide bulantısı ve kusmaya yol açar. Bu durum astronotların iştahını azaltabilir. Yetersiz beslenme astronotları enfeksiyonlara karşı savaşması için daha savunmasız hale getirir bu da bağışıklıklarının zayıflamasına neden olur. Ayrıca bu durum astronotların psikolojik sağlıkları ve bilişsel becerilerini de etkiler.
Uzun süreli uzay görevleri sırasında astronotların, kabızlık ve ishal gibi gastrointestinal rahatsızlıklar, solunum yolu hastalıkları, cilt/deri tahrişi ve enfeksiyonları, kas ve kemik kaybının yanında anksiyete ve depresyon gibi bir dizi sağlık sorunundan muzdarip olduğu görülmüştür. Bu koşulların çoğu mikrobiyal disbiyoz, bağışıklık sistemlerinde düşüş ve aynı zamanda artan iltihaplanma ile karakterize olduğu görülmüştür.
Yapılan bir araştırmaya göre ISS’de 6–12 ay görev yapan 9 astronottan görev öncesi ve sonrasında olmak üzere nazal ve oral örnekler alınmış ve alınan örneklerde mürettebat arasında benzer sonuçlar görülmüştür. Test sonuçlarına göre mürettabat üyelerinin anti-inflamatuar potansiyele sahip bakteri gruplarında düşüş gözlemlenmiştir. Bakteri örnekleri arasında Akkermansia ve Ruminococcus’ta beş kat azalma Pseudobutyrivibrio ve Fusicatenibacter’de 3 kat azalma kaydedilmiştir. Bir probiyotik olan Akkermansia, bağırsak epitelinin bütünlüğüne katkıda bulunur ve bağırsak iltihaplanma tepkisini azaltır. Bunun gibi diğer bakteri florasının olumsuz etkilenmesi astronotların bağışıklık sistemlerinde düşüşü de beraberinde getirmektedir.
Peki Astronotlar Ne Yer Ne İçer?
Uzaya alınan yiyecekler belirli özelliklere sahip olmalıdır. Örneğin hafif, lezzetli ve besleyici olmalıdır. Ayrıca uzun süre soğutulmadan saklanmaları gerekir. Her astronota günde 2500 veya daha fazla kalori ile yiyeceklerden (öğünler ve ara öğünlerden) oluşan çeşitli menüler sunulmaktadır.
Günlük menü için seçilen yiyecekler, bir insanın günlük tüketeceği yemekle eşdeğer, besin içerikleri ve mekanda kullanım uygunluklarına göre seçilir. Yiyeceklerin çoğu, dondurarak kurutma olarak bilinen bir işlemle korunur.
Paketlemeden önce, yiyecek hızlı bir şekilde dondurulur ve ardından bir vakum odasına yerleştirilir. Vakum, yiyeceklerdeki tüm nemi giderir. Daha sonra hala vakum odasındayken paketlenirler. Dondurarak kurutma, besinlerin ve tat özelliklerini neredeyse sonsuza kadar koruyacak gıdalar sağlar. Son derece hafiftirler ve soğutma gerektirmezler.
Hazırlık, yiyecek türüne göre farklılık gösterir. Kek ve meyve gibi bazı yiyecekler doğal hallerinde yenebilir. Makarna, peynir veya spagetti gibi diğer yiyecekler su eklenmesini gerektirir. Fırın, yiyecekleri uzayda uygun servis sıcaklığına ısıtmak için kullanılır. Uzayda buzdolapları bulunmadığından, özellikle uzun görevlerde bozulmayı önlemek için uzaydaki yiyecekler uygun şekilde depolanır ve hazırlanır.
Astronotlar için tasarlanan önceki uzay araçlarının aksine, Skylab’da bir dondurucu ve buzdolabı vardı, bu başka hiçbir aracın sunmadığı bir kolaylıktı. Günlük Menü yiyecek tedariki, yiyecek saklama koşullarının türlerine bağlıdır:
- Dondurulmuş – çoğu mezeler, sebzeler ve tatlılar
- Soğutulmuş – taze ve taze işlenmiş meyve ve sebzeler, uzun raf ömrü olan soğutulmuş gıdalar ve süt ürünleri
- Ortam – termostabilize edilmiş – rafa dayanıklı doğal gıdalar ve yeniden hidratlanabilir içecekler
Prebiyotik takviyelerine dayanan karşı önlemler, uzun süreli uzay görevleri sırasında astronotlarda uygunlukları ve etkinlikleri açısından yoğun bir şekilde araştırılmaktadır. Bununla birlikte, bu alan henüz başlangıç aşamasındadır ve özellikle mikro yerçekimi koşulları altında probiyotiklerin ve/veya prebiyotiklerin etkinliğinin kalıcılığına ilişkin birçok soru cevaplanmayı beklemektedir.
Prebiyotik lifin anti-enflamatuar SCFA’lar üretmedeki etkinliği, astronotun mikrobiyomunun durumuna (lif fermentörlerinin varlığı/türleri/seviyeleri) bağlı olacaktır. Anti-inflamatuar potansiyele sahip SCFA’ların üretimini teşvik eden ayrı diyet prebiyotik lif yapılarına sahip hassas mikrobiyom modülasyonu, gelecekteki uzay görevleri için önemli fayda sağlayabilir.
Uzay uçuşunun kısıtlamaları ve riskleri, astronotlarda değerlendirmeden önce probiyotiklerin suşa özgü faydalarına, dozlarına, dağıtım mekanizmalarına ve olası mürettebat koşullarına uygunluğuna göre dikkatlice seçilmesini zorunlu kılar.
Probiyotiklerin uzayda gıdaya verilmesi de önemli zorluklar ortaya çıkarmaktadır. Katı mikrobiyolojik kontroller ve çoğu uzay gemisinde soğutma eksikliği nedeniyle şu anda astronot gıda sisteminde hiçbir fermente gıdaya veya probiyotik gıdaya izin verilmiyor.
Uzay uçuşunda kullanılmak üzere seçilen probiyotiğin depolama sırasında aktivitesini sürdürmesi gerekmekle birlikte, aynı zamanda bir mikro yerçekimi ortamındaki davranışı için de değerlendirilmesi gerekir.
En iyi bakteri türleri ve prebiyotik lifler belirlendikten, seçildikten ve uzay gezginlerinde yapılan müdahale çalışmalarında titizlikle test edildikten sonra, en iyi yaklaşım, astronotlarda sağlık yararlarını artırmak için prebiyotik ve probiyotikleri birleştirmek olacaktır.
Uzun vadeli uzay yolculukları ile ilgili sağlık sorunlarını hafifletmek için tasarlanan karşı önlemler, mikro yerçekimi ortamlarında cinsiyete özgü farklılıkları da dikkate almalıdır. Erkeklerin ve kadınların sıfır yerçekimi koşullarında farklı tepki verdiği bilinmektedir.
Uzay görevleri sırasında yiyebilecekleri yiyecek seçimleriyle sınırlı olan astronotların aksine, Dünya’da besleyici yiyecekler için çeşitli seçeneklere erişimle sınırlı değiliz. Bu güzel Dünya gezegeninde kullanabileceğimiz bu basit ama önemli ayrıcalığı küçümsemeyin.
Astronotlar, Dünya’ya döndüklerinde sağlık işlevlerinin çoğunu geri kazanmayı umabilirken biz bu seçeneğe sahip değiliz. Zaten Dünya’dayken Dünya’ya geri dönemeyiz. Öyleyse içgüdülerinize iyi bakın, o sizinle ilgilenecektir.
Astronotlar Dışkılarını Nereye Bırakırlar?
Astronotlar dışkılarını uzaya değil, dünyaya bırakırlar.
Astronotların ishal durumumda kokuyla nasıl baş ettiklerini düşünmek bile epey korkunç. İshal bir yana, NASA hala uzay görevleri sırasında astronotların dışkı ve boşaltım yapmaları için etkili sistemler arıyor. Apollo döneminde Dışkı Tutma Cihazı, aslında astronotların kalçalarına bağladıkları plastik bir çantaydı. Dışkılarını bıraktıktan sonra, çantalar ya uzay aracında saklanıyor ya da ay yüzeyinde bırakılıyordu.
Neyse ki yıllar geçtikçe NASA ve diğer uzay ajansları daha etkili yöntemler keşfetti. Uluslararası Uzay İstasyonunda (ISS) toplanan dışkıyı bir kutuya emdirip daha sonra Dünya’ya doğru fırlatmak gibi. Bu dışkılar, astronotların diğer atık malzemeleriyle beraber atmosferde yanarak kül oluyor.
Yazar: Dicle Tanrıverdi
Editör: Kemal Cihat Toprakçı
Kaynak:
Voorhies, Alexander A., et al. “Study of the Impact of Long-Duration Space Missions at the International Space Station on the Astronaut Microbiome.” Nature News, Nature Publishing Group, 9 July 2019, www.nature.com/articles/s41598-019-46303-8.
Venüs’te Fosfin Keşfi ve Yaşam İhtimali
Yeryüzünde mikroorganizmalar tarafından üretilen pis kokulu bir gaz olan fosfinin umulmadık bir şekilde Venüs atmosferinde tespit edilmesi, astrobiyoloji alanında bir devrimi tetikleyebilir.
Venüs’ün bulutlarında garip bir şeyler oluyor. Teleskoplar, gezegenin kavurucu yüzeyinin çok üzerindeki bir atmosferik katmanda genel olarak dışkı, yellenme ve çürüyen mikrobik aktivite ile ilintili olan kötü kokulu ve yanıcı bir kimyasal olan fosfin molekülünün alışılmadık şekilde yüksek yoğunlaşmasını tespit etti.
Bulgu ilginç çünkü Dünya’da fosfin temelde her zaman canlı yaratıklarla, metabolik süreçlerle, endüstriyel gaz dezenfektanlar ve metamfetamin laboratuvarları gibi insan teknolojisinin yan ürünleri ile bağlantılıdır. Molekülün birçok organizma için zehirli olmasına rağmen, kendisini sıradan jeolojik veya atmosferik faaliyetlerle elde etmek çok zor olduğu için bu molekül, potansiyel olarak yaşamın bir kanıtı olarak belirlendi.
Sülfürik asit bulutları ile sarmalanmış, ezici yüzey basınçlarına ve kurşunu eritecek kadar yüksek sıcaklıklara sahip olan Venüs, cehennem gibi bir dünyadır. Ancak fosfinin bulunduğu istisnai bulut tabakası, bol güneş ışığı ve Dünya benzeri atmosferik basınç ve sıcaklık ile nispeten sakin görünüyor. Sonuçların bilimsel toplum tarafından dikkatlice incelenmesi gerekecek. Yine de bu sonuçlar, kapı komşumuz olan kız kardeşimizi keşfetmek için yeni bir ilgi uyandıracak gibi görünüyor.
Moleküler Gizem
Washington Üniversitesi’nde bir astrobiyolog olan Michael Wong açıklamasında bu keşfin oldukça kafa karıştırıcı olduğunu çünkü fosfinin Venüs’ün atmosferinde hangi kimyasalların olması gerektiği fikrimize uymadığını söyledi. Wisconsin-Madison Üniversitesi’nde görev yapan gezegen bilimci Sanjay Limaye de aynı fikirde: “Uzun lafın kısası, orada neler olduğunu bilmiyoruz.” Bu arada bu iki bilim insanı bu çalışmaya dahil değildiler.
Güneş ve Ay’dan sonra Venüs, Dünya gökyüzünde çıplak gözle görülen en parlak gökcismidir. Binlerce yıl boyunca insanlar, gün doğumu ve gün batımında etrafta görülen bu parıldayan mücevher hakkında hikayeler anlattılar. Venüs’ün ihtişamı, onu İngiltere’deki Cardiff Üniversitesi’nde radyo astronom olan Jane Greaves için çekici kılan şeydi. Genel olarak ilgisi uzakta bulunan yeni doğmuş gezegen sistemleri olsa da moleküler tanılama yeteneklerini kozmik arka bahçemizdeki dünyalarda test etmek istedi.
2017 yılında Greaves, Hawaii’deki Mauna Kea’da bulunan James Clerk Maxwell Teleskopu ile Venüs’ü gözlemledi ve gezegenin spektrumunda farklı kimyasalların varlığını gösterecek barkod benzeri çizgi kalıpları aradı. Bunu yaparken de fosfin ile bağlantılı olan bir çizgi farketti. Veriler, molekülün gezegenin atmosferinde milyarda 20 birim halde ve Dünya atmosferindekinden 1000 ila milyon kat daha fazla bir yoğunlukta bulunduğunu öne sürüyordu. “Afallamıştım” diyor Greaves.
Fosfin, bir fosfor atomu ve üç hidrojen atomu içeren nispeten basit bir moleküldür. Sarımsak veya çürüyen balık kokusu olduğu biliniyor yine de insanların kokusunu alabileceği yoğunluğa ulaştığında akciğer hasarına sebep olması oldukça muhtemeldir. Breaking Bad dizisinin pilot bölümünde Walter White karakteri, kendisini tehdit eden iki saldırganı bayıltmak için fosfin gazı hazırlar.
Ancak bu maddeyi yapmak, televizyonda görüldüğü kadar kolay değildir. Massachusetts Institute of Technology (MIT)’de moleküler astrofizikçi olarak görev yapan ve bu fosfine keşfini rapor eden çalışmanın ortak yazarı olan Clara Sousa-Silva, fosforun ve hidrojenin birbirlerinden “nefret” ettiklerini belirtiyor. “Hidrojenin yapacak daha iyi işleri vardır, fosfor da oksijenle bağlanmayı tercih eder. Fakat onlara yeterince enerji yöneltirseniz bir araya gelebilirler ve bazı ortamlarda sabit kalabilirler.”
Gaz devleri olan Jüpiter ve Satürn fosfin içerirler çünkü bu molekülü üreten enerjik olarak elverişli çok sıcak iç kısımlara sahiptirler. Venüs’ün denetimden çıkmış sera atmosferi, bu durumun aksine normalde fosfinin fosforunu soğuran karbondioksit gibi oksijen içeren kimyasallar ile doludur. Grevaes’in gördüğü miktar bir yana, bu molekülün herhangi bir seviyede mevcut olması gerçekten çözümü zor bir durumdu.
Bu sırada Sousa-Silva, kariyerini uzak yabancı bir ötegezegenin atmosferinde nasıl görünebileceğini tahmin etmek için fosfin üzerine çalışarak inşa etti. Ve diyor ki “ Işık yılları uzaklıktaki egzotik dünyaları, süper dünyaları, tropikal gezegenleri, kanalizasyon gezegenleri düşünüyordum ancak bütün bu zaman içerisinde burada yanımızdaymış.”
Araştırmacılar ve meslektaşları, geçen yıl Şili’de bulunan ve daha güçlü Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) ile Venüs’ün tamamlayıcı gözlemlerini yaptılar ve fosfinin atmosferik imzasını tekrar tespit ettiler. Daha sonra volkanik aktivite, yıldırım çarpmaları ve hatta gezegenin atmosferinde parçalanan göktaşları da dahil olmak üzere bu garip molekülün varlığı için olası tüm nedenleri bulmaya çalıştılar.
Tabi ki fosfin oluşumu için ekibin henüz göz önünde bulundurmadığı ek yollar olabilir. Ancak biyolojik olmayan açıklamalar aramak için hayal güçlerini tükettikten sonra araştırmacılar, Nature Astronomy dergisinde yayımlanan makalelerinde bir başka olasılığı daha kabul etmek durumda kaldılar: molekül, tıpkı yaşamın Dünya’da tezahür ettiği gibi Venüs’te de oluşabilir.
Bulutlarda Yaşam
Astrobiyologlar, Dünya’dakilerden pek de farklı olmayan koşullara sahip kuru, kayalık bir gezegen olan Mars’a uzun zamandır düşkünlerdir. Daha yakın zamanlarda ise dış güneş sistemimizde yer alan Satürn’ün gayzer püskürten uydusu Enceladus ve Jüpiter’in okyanus sahibi uydusu Europa gibi buzlu ama potansiyel olarak yaşanabilir dünyaların varlığı ile çılgına döndüler. Ancak dezavantajlarına rağmen, Venüs dünya dışı yaşamın var olduğu yerler hakkında tahminlerde bulunan bilim insanları tarafından tamamen ihmal edilmedi.
Venüs yüzeyinin 50 ila 60 km yukarısında Dünya’daki deniz seviyesine eşit basınca sahip ve sıcaklığı 0 ila 50 santigrat derece arasında değişen atmosferik bir katman vardır. Sülfürik asit bulutları için değilse bile bu katmana “misafirperver” diyebiliriz. Öyle olsa bile, kaplıcalarda veya diğer ortamlarda böylesine aşırı asidik koşullara memnuniyetle dayanacak karasal organizmalar bulunmaktadır. Bu nispeten ılımlı bölge, tam olarak fosfinin bulunduğu yerdir.
1960’lı yıllardan beri astronomlar, Venüs’ün bulutlarının güneşin mor ötesi ışıklarını olması gerektiği gibi yansıtmadığını da farketmişlerdi: atmosferdeki bilinmeyen bir şey, bu ışığı soğuruyor gibi görünüyordu. Bu son gözlem, son dönem astrobiyologu Harold Morowitz ve Carl Sagan’ı bu durumun failinin enerjiye aç fotosentetik organizmaların olduğunu öne sürmeye yönlendirdi. Bu esnada diğer araştırmacılar da alternatif biyolojik olmayan açıklamaları araştırmayı asla bırakmadı. Yeni kanıtlar ise gezegenin hala jeolojik açıdan aktif olduğunu gösteriyor. Ve bu yılın başlarında ortaya konan bir model ise Venüs’ün neredeyse üç milyar yıl boyunca birkaç milyon yıl önce kaybolmuş bir okyanusa sahip olmuş olabileceğini gösterdi. Muhtemelen, kız kardeşimiz Dünya’ya daha çok benzerken yaşam ortaya çıkabilirdi ancak denetimden çıkmış sera etkisi gezegenin yüzeyini yaşanamaz hale getirdi.
Bu çalışmada yer almayan, Planetary Science Institute’da astrobiyolog olarak görev yapan David Grinspoon ise Venüs’ün bulutlarında yaşam olmasının, Mars’ın yer altında yaşamı bulmamız kadar olası olduğunu hep düşündüğünü belirtti. “Her biri yaşam barındırabilecek ortamlar ancak bu garanti değil.”
Ancak bildiğimiz kadarı ile yaşama düşman olan Venüs’ün bulutları için neredeyse eşit derecede iyi bir durum oluşturulabilir. Dünya’nın atmosferinde süzülen mikroplar bulunmuştu ancak bilinen bu mikropların hiç biri özellikle bütün yaşam süresini burada geçirmiyor. Hepsi nihayetinde yere iniyorlar ve böyle bir durumda Venüs’ün yüzeyinin iyi bir havza oluşturmak için aşırı düşman bir yer olduğu görülüyor.
İncelenmekte olan bu Venüs bölgesi, gezegenimizdeki en kuru yer olan Şili’deki Atacama Çölü’nden 50 kat daha kuraktır. Ve canlıların sülfürik asit izlerinin hafifçe yayıldığı sulu ortamlarda gelişmek için iyi yollar buldukları doğru olsa da Dünya’nın kötü ikizindeki koşullar aslında bu formülü tersine çeviriyor: gezegenin bulut katmanı çoğunlukla birazcık su ile birlikte sülfürik asitten oluşuyor.
Yeniden ziyaret edilen Venüs
Venüs, hala keşfedilmemiş bir yer olarak kalmaya devam ediyor. Wong, gezegenin genel olarak kapı komşumuz bir gezegen olduğunu ama hala hakkında çözülmesi gereken bir çok gizemin olduğunu söylüyor. Ayrıca fosfin oluşumuyla ilgili tüm canlı olmayan açıklamaları ortadan kaldırmak için araştırmacıların kimyası, jeolojisi ve atmosfer fiziği de dahil olmak üzere gezegenin kendisi hakkında daha fazla şey öğrenmek zorunda kalacaklarını da ekliyor.
Diğer bir sorun ise fosfinin kendisinin saptanması olabilir. Herhangi bir çizginin ne olduğunu çözmeyi bir dereceye kadar zorlaştıran gürültülü dalgalanmalar, ekibin verilerinde Venüs’ün spektrumuna eklenmiş haldeydi. Paris Gözlemevi’nde spektroskopi uzmanı olarak görev yapan Bruno Bézard, bu dalgalı yapıların fosfin imzası gibi davranabileceğini söyledi. “Bunun bir dalga olmadığı konusunda güçlü bir tartışma görmüyorum” diye de ekledi.
Greaves, aynı sinyali JCMT ve ALMA olmak üzere iki ayrı tesisi kullanarak bulma olasılığının istatiksel olarak düşük olduğu konusuna karşı çıkıyor. Bununla birlikte Greaves ve meslektaşları ilk sonuçlarını daha fazla test etmek için kızıl ötesi gibi diğer dalga boylarında da ek gözlemler yapabilmeyi umuyorlar. Fosfinin nerede göründüğüne dair daha yüksek çözünürlüklü haritalar yapmak ve herhangi bir mevsimsel değişim gösterip göstermediğini görmek de onu biyolojik süreçlere bağlamaya yardımcı olabilir.
Pek çok yönden bu beklenmedik bulgu, 1996 yılındaki Allan Hills 84001 adı verilen eski bir Mars meteorunda potansiyel bir mikroskobik yaşamın olduğu duyurusuna benziyor gibi görünüyor. Fosil bakterilerine benzeyen yapıların yanı sıra bu numune, Dünya’daki mikrobiyal canlılar tarafından üretilenlerle aynı görünen demir kristallerinin alışılmadık bir şeklini içeriyordu. Araştırmacıların bu kristaller için inorganik bir açıklama bulması uzun yıllar aldı.
Grinspoon’a göre bu durumda yaşam bir sonuç olarak ortaya çıkmamış olsa da herkesin “neden olmasın” diye düşünmesine sebep oldu. “Mars hakkında bildiğimiz her şey bu olasılıkla tutarlı. Bu da büyük bir harekete yol açarak bir alan olarak astrobiyolojiyi ortaya çıkardı.”
Fosfin bulgusu, gezegen bilimcilerinin Venüs’e daha fazla dikkat etmesini sağlamada benzer bir rol oynayabilir. Son yıllarda kız kardeşimize daha fazla görev yapılmasını isteyen araştırmacı grupları zaten ortaya çıkmıştı. Rusya, 2026 gibi yakın bir tarihte bir yörünge aracı ve bir de iniş aracı içeren Venera-D görevini gerçekleştirmeye niyetlendi. Avrupa Uzay Ajansı (ESA) da benzer şekilde EnVision aracını çizim tahtasında bulunduruyor ve bu araç da önümüzdeki on yıl içerisinde hedefine ulaşabilir.
NASA ise şu anda Discovery programı kapsamında finansman sağlamak adına iki farklı Venüs görevi için teklifleri göz önünde bulunduruyor: VERITAS ve DAVINCI+. İkincisi, 1984’teki Sovyet Vega balonlarından bu yana ilk sondayı Venüs atmosferine götürecek. Hangisinin seçileceğinin ise önümüzdeki yıl belli olacağı düşünülüyor.
Bu çabalardan herhangi biri Dünya üzerinde teleskoplar kullanılarak yapılacak olan ek gözlemler ile birlikte Venüs’teki fosfin durumunu güçlendirmeye veya zayıflatmaya yardımcı olacak. O zamana kadar ise alandaki bir çok kişi muhtemelen tam kararlarını sonraya bırakacak. Wong, Venüs’te yaşamın olduğunu veya kesinlikle olmadığını söylemenin çok spekülatif olduğunu belirtti.
Çeviri: Burcu Ergül Emecan
Fantastik Uzay Projeleri: Yıldız Motoru
Adli Astronomi Nedir? Yerel Hukukta Adli Astronomi Kullanımı
Perseverance Mars’a İniyor! Yeni Bir Mars Gezginimiz Daha Olacak
Kuğu Takımyıldızı (Cygnus)
Türkiye Uzay Ajansı (TUA), Milli Uzay Programı Açıklandı!
Uzayda Bugün: İlk Serbest Uzay Yürüyüşü (7 Şubat 1984)
Galaksi Nedir? Galaksi (Gökada) Türleri Nelerdir?
Galileo Galilei’nin Satürn Gözlemleri
Jüpiter’in Kırmızı Lekesi, Girdaplar ve Kahve
Ay Antlaşması – Uzay Hukukunun Öksüz Evladı
Perseverance Mars’a İniyor! Yeni Bir Mars Gezginimiz Daha Olacak
Fantastik Uzay Projeleri: Yıldız Motoru
Adli Astronomi Nedir? Yerel Hukukta Adli Astronomi Kullanımı
Galaksi Nedir? Galaksi (Gökada) Türleri Nelerdir?
Kuğu Takımyıldızı (Cygnus)
Uzayda Bugün: İlk Serbest Uzay Yürüyüşü (7 Şubat 1984)
Kömür Çuvalı Bulutsusu (Caldwell 99 / Coalsack Nebula)
243 Ida Asteroiti ve Uydusu Dactyl
Ay Antlaşması – Uzay Hukukunun Öksüz Evladı
Türkiye Uzay Ajansı (TUA), Milli Uzay Programı Açıklandı!
Lunar Rover: Ay Otomobili ve 4K Sürüş Videosu
Tevfik Uyar İle Röportaj (Video)
Video: Çok Uzaklara Bakarsak Galaksimizin Oluşumunu Görebilir Miyiz?
Video: Olası Uzaylılara Gönderdiğimiz Arecibo Mesajı
Video: Dünya’nın Dönüşünü Neden Hissetmiyoruz?
Video: Başıboş Gezegenler
Video: Kırmızı Cüce Yıldızlar Ne Kadar Cüce?
Video: Işık ve Renk Algımız
Video: Uzayda Uyumak! (Astronotlar Nasıl Uyuyor?)
Video: Mars’ta Zaman Dünya’dan Farklı Mı?
Çok Okunanlar
-
Kozmik Anafor Arşivi3 sene önce
Türkiye-İran Sınırındaki Meteor Çukuru Gerçek Mi?
-
Güneş Sistemi3 sene önce
Gezegen Büyüklüğünde Uydu: Ganymede
-
Evrenin Keşfi2 sene önce
Uzay Kalemi vs Kurşun Kalem
-
Asteroidler3 sene önce
Asteroit Kuşağından Geçmek Ne Derece Tehlikeli Olabilir?
-
Güneş Sistemi3 sene önce
Jüpiter’in Halkalarının Keşfi!
-
Güneş Sistemi3 sene önce
Mars’ta Zaman: Yıllar, Günler, Saatler…
-
Fizik / Astrofizik3 sene önce
Maddenin Tam Zıddı: Antimadde
-
Dünya1 sene önce
Dünya’nın Hareket Hızı Ne Kadar?