Astım Nedir? Neden Olur? Tedavi Yöntemleri Nelerdir? Astım, akciğerlerin bir hastalığıdır. Astımlı insanlar astım atakları (krizleri) yaşarlar. Bu, solunum yollarında daralma ve iltihaplanma olduğunda oluşur.
Astım Nedir?
Akciğerler , soluduğumuz hava ve kan dolaşımına arasında bir arayüz sağlar. Bir kişi nefes aldığında, burundan ve ağzından hava alınır ve trakeadan aşağıya doğru çekilir . Trakea , her bir akciğeri beslemek için sağ ana bronş ve sol ana bronş olmak üzere iki bronşlara ayrılır. Bronşlar ve bronşiyollerin duvarlarında kasılmalarını sağlayan kaslar vardır. Akut astım krizinde bu kas tabakası daralır ve solunum yollarının daralmasına neden olur.
Tıkanmaya üç mekanizma neden olur:
- iç bronşiyal duvarın iltihabı;
- bronşları çevreleyen kas liflerinin kasılması (bronkokonstrüksiyon);
- bronşiyal tüpleri tıkayan mukusun aşırı üretimi (kalın sekresyonlar).
Bir kişi bu semptomlardan bir veya daha fazlasını yaşadığında, “astım krizi” geçirdiği söylenir. Ciddi bir astım krizi, boğulma hissi, nefes darlığı ve kontrol kaybı ile birlikte korkunç bir deneyim olabilir. Sonuç olarak, kötü tedavi edilmiş veya hafife alınmış astım, bir insanın hayatını tehlikeye atabilir.
Astımın neden olur?
Astımın kesin nedenleri tam olarak belirlenememiştir, ancak hastalık birkaç genetik (kalıtsal yatkınlık) ve çevresel faktörler arasındaki karmaşık etkileşimin bir sonucu olarak görünmektedir.
Astım tetikleyicileri kişiden kişiye göre değişebilir. Bu nedenle, herhangi bir hastanın, semptomların ortaya çıkmasına neden olabilecek unsurları tanımlaması önemlidir.
Astım Semptomlarını Tetikleyen Faktörler
- Ani sıcaklık değişimleri (soğuk hava ve nem)
- tütün dumanı
- toz
- güçlü kokular (temizlik ürünleri, parfüm)
- iç ve dış hava kalitesi
- işyerindeki tahriş edici ortamlar (mesleki astım)
- soğuk algınlığı ve viral solunum yolu enfeksiyonları
Tahriş edici maddeler solunum yollarında kasılmaya (bronkokonstriksiyon) neden olur. Tahriş nedeniyle, bronşları çevreleyen minik kas lifleri uyarılır. Bu uyarılma sonucunda solunum sistemini sıkılır ve havanın düzgün şekilde dolaşması önlenir.
Tahriş edici ilaçların ürettiği bronkokonstriksiyon belirtileri, kurtarma ilacı (bronkodilatörler) kullanımı sayesinde genellikle acil, kısa süreli ve geri dönüşümlüdür.
Risk Altındaki Kişiler
Astım gelişimi için risk altındaki insanlar:
- Ailesinde astım öyküsü olan kişiler
- Erken doğmuş insanlar
- Gastroözofageal reflü hastalığı olan kişiler
- Şiddetli ve tekrarlayan solunum yolu enfeksiyonu geçirmiş çocuklar (örneğin, zatürree, rinovirüs veya sinsitiyal virüs, vb.)
- Obezitesi olanlar
- Tahriş edici çevresel faktörlere maruz kalan insanlar (örneğin çiftçiler, ressamlar vb.)
Astımın Belirti ve Bulguları
Bronş tıkanması aşağıdaki belirtilere neden olabilir:
- Nefes darlığı
- Göğüste sıkışma
- Hırıltı
- Öksürük
- Mukus
- Soğuktan çıktıktan sonra oluşan sürekli öksürük (özellikle çocuklarda)
Astım teşhisi
Astımı teşhis etmek ve izlemek için sıklıkla kullanılan yöntemler, solunum testleri, spirometri ve tepe akış ölçümüdür. Bunlar, diğer şeylerin yanı sıra, soluyabileceğiniz maksimum hava miktarını ve bunu yapabilme oranını ölçen basit testlerdir.
Spirometri testi, doktorun ofisinde, klinikte veya hastanede bir sağlık uzmanı tarafından gerçekleştirilir. Teşhis koymak veya hastalığın ilerlemesini izlemek için yardımcı olabilecek verileri ve çeşitli ölçümleri sağlar.
Tepe akış ölçümü(PF) ise ucuz ve kullanımı kolay bir cihazla ölçülür. PF ölçümlerinizi düzenli olarak kaydederek, astımınızın tedavisini izleyebilir ve ilacınızın etkinliğini doğrulayabilirsiniz.
Astım tedavileri
Astımı olan insanlar normal bir yaşam sürdürebilmelidir. Bunu yapmak için astım semptomlarını yönetmeye ve önlemeye yardımcı olan birkaç ilaç vardır. Aşağıdakiler astım krizi durumunda kullanılan acil ilaçlar(kurtarma ilaçları) ve günlük olarak kullanılan ilaçlardır.(bakım ilacı)
Kurtarma ilaçları
Kurtarma ilaçları, astımın acil veya akut semptomlarını hafifletmek için kullanılır. Bu nedenle bir kriz durumunda alınır. Kurtarma ilaçlarının çoğu kısa etkili bronkodilatörlerdir. Hızlı etkilidirler. Birkaç dakika içinde etkilerini gösterirler. Bu ilaçlar bronşları çevreleyen kas liflerini gevşetmeyi sağlarlar. İlacın etkileri 4-6 saat boyunca hissedilir.
Kısa etkili bronkodilatörler:
- Ventolin®
- Bricanyl®
- Airomir®
Astımlı çocuklar
Astımlı çocuklar, bir alerjene maruz kaldıklarında, soğuk hava koşullarında, fiziksel aktivitelerden sonra, soğuk algınlığı sonrasında ısrarcı bir öksürük veya nefes almada zorluk gibi çeşitli semptomlar gösterebilir.
Ayrıca öksürük ve günlük nefes darlığı geliştirebilirler. Bu semptomlar gün içerisinde ya da günden güne şiddet bakımından farklılık gösterebilir.
Çocuğunuzun astımını tetikleyen veya şiddetlendiren faktörleri tanımlamanız ve ortadan kaldırmanız gerekmektedir. Çocuğunuzun çevresini daha sağlıklı hale getirmeniz çok önemlidir.
Bunu yaparak, çocuğunuzun yaşam kalitesini iyileştirecek, belirtilerinin sıklığını ve yoğunluğunu azaltacak, ilaç ihtiyacını indirecek ve hastaneye yatış süresini kısaltacaksınız.