Duyu Bütünleme Eğitimi
Duyu Bütünleme nedir ?
Dr. Jean Ayres duyu bütünlemesini “Duyuların aracılığıyla edinilen bilgilerin işlenip kullanıma hazır hale getirilmesi amacıyla organize edilmesi/düzenlenmesi” olarak tanımlar. Duyu bütünlemesi, duyuların algılamaya dönüştürülmesini içeren bir süreçtir. Merkezi sinir sistemi (beyin), vücudun çeşitli duyusal sistemlerinden gönderilen duyusal bilgileri işler, organize eder, önem sırasına koyar ve bilgiyi anlar. Herhangi bir duruma karşı bir davranış geliştirebilmek için düşünceler, duygular, motor tepkiler (davranışlar) ya da bütün bunların hepsi aynı anda gerekebilir.
Vücudumuzda duyusal uyarıları alan alıcı sinirler vardır. Ellerimiz ve ayaklarımız bu alıcıların çoğunu içerir. Çoğu zaman duyusal bilgileri işleme otomatik olarak yapılır. Duyusal sistemleri altı bölüme ayırabiliriz. Bu alanların her birini de hassasiyet seviyesini göstermesi amacıyla Hipo (az duyarlı) ve hiper (çok duyarlı) olmak üzere ikiye ayırabiliriz. Bu bölümde Brende Smith Myles’ın duyusal bütünlemeyle ilgi kapsamlı açıklamalarına yer verilecektir. Daha fazla detaylı bilgi için Myles’ın kitabına başvurulabilir.3
A.Jean Ayres (1972) Duyu Bütünlemeyi, kişinin kendi vücudundan ve çevreden gelen duysal bilgileri organize eden ve vücudu çevreye uygun bir şekilde kullanmayı mümkün kılan bir
Duyu bütünleme teorisi şu amaçlar ile kullanılmaktadır:
*Kişilerin neden belli şekillerde davranışlar sergilediğini / problemler yaşadığını açıklamak,
*Belirli zorlukları/problemleri düzeltmek için tedavi/müdahale planı yapmak,
*Müdahale / tedavi programının bir sonucu olarak davranış / problemin nasıl değişeceğini tahmin etmek.
Duyu Bütünleme teorisi üç bölümden oluşur. Birinci bölüm gelişimle ilgilidir ve normal duyu bütünleme fonksiyonunu tanımlar. İkinci bölüm Duyu Bütünleme bozukluklarını tanımlar ve üçüncü bölüm tedavi/müdahale programına rehberlik eder.
1.Öğrenme, hareket ve çevreden gelen duyuları içeri ( MSS ye) alıp işlemleme ve bu duyuları, davranışları planlamak ve organize etmek için kullanma yeteneğine bağlıdır.
2.Duysal işlemeleme kabiliyeti az/zayıf olan bireyler, öğrenme ve davranışı etkileyen uygun/tam aksiyonlar üretmekte zorluk çekerler.
3.Adaptif cevapların çıktığı, duysal olarak verimli interaksiyonlar/aktiviteler, duyusal işlemleme yeteneğini arttırır ve dolayısıyla öğrenme ve davranışı geliştirir.
Duyu Bütünleme teorisi disfonksiyon ve tedavi/müdahale ile ilgili bölümler içerdeğinden dolayı, bir değerlendirme ve tedavi/müdahale teknolojisine sahiptir.
DUYU BÜTÜNLEME BOZUKLUĞU NEDİR?
Nörolojik bir bozukluk olan duyu bütünleme bozukluğu, 5 duyu organından gelen sinyallerin doğru bir şekilde iletilememesidir. Genellikle otizm ile karıştırılan duyu bütünleme bozukluğu, duyu organları tarafından iletilen bilgilerin beyin tarafından doğru olarak algılanamamasıdır.
Duyu bütünleme bozukluğu genellikle çocuklarda görülen bir durumdur. Aynı zamanda genellemeye bakıldığında çok fazla bilinmeyen bir rahatsızlıktır. Bu nedenle çoğu zaman otizmle karıştırılır. Ancak duyu bütünleme bozukluğu otizmden çok farklıdır.
5 duyu organımızın beynimize ilettiği sinyaller ve algılar doğrultusunda beynimiz bu bilgileri kullanarak vücudumuzun çevreyi algılamasını ve doğru reaksiyonlar göstermesini sağlar. Ancak duyu bütünleme bozukluğu olan çocuklar genellikle ortama uyum sağlamakta zorluk çekmenin yanı sıra öğrenme ve gelişimlerinde de sorunlar meydana gelir.
Duyu bütünleme bozukluğu olan çocukların genelinde iki duyu arasında koordinasyon sorunu olduğu görülür. Bu durumda gündül hayatında çeşitli sorunlarla karşılaşmasına neden olabilmektedir. Örneğin; merdivenden çıkan bir çocuk sanki merdivenden çıkamıyormuş ve adımlarını atamıyormuş gibi düşünerek agresifleşebilir.
Duyu bütünleme çocuklarda rastlanılan bir diğer durumdan örnek vermek gerekirse bazı çocuklar dokunma duyusuna karşı aşırı hassasiyet göstererek parmak boyası, oyun hamuru ve çamura dokunma gibi durumlarda aşırı tepki gösterebilirler. Bunun yanı sıra kuma basma ve dokunma gibi durumlarda buna örnek olabilir.
Duyu bütünleme bozukluğu olan çocuklar bazı duyu organlarına karşı aşırı tepki verebileceği gibi oldukça düşük tepkilerde verebilirler. Az önce verdiğimiz dokunma duyusu örneği ile devam edersek bazı çocuklar çamur, kum, oyun hamuru ve parmak boyama uygulamalarında aşırı tepki verirken bazı duyu bütünleme bozukluğu olan çocuklar ise bu tip durumlarda oldukça düşük tepkiler verebilir veya tepkisiz kalabilir.
DUYU BÜTÜNLEME BOZUKLUĞU BELİRTİLERİ
Duyu bütünmele bozukluğu genellikle çocuklarda görülen bir nörolojik bozukluktur. Ancak çocukların yanı sıra yetişkinlerde de rastlanılan bu durum farklı belirtiler göstermektedir. Sıkça otizm ve hiperaktivite gibidurumlarla karıştırılan duyu bütünleme bozukluğunu doğru teşhis edebilmek adına iyi bir gözlem yapılmalıdır.
Duyu bütünleme bozukluğunun genel belirtileri;
- Sifon, çatal ve bıçak seslerine karşı aşırı tepki vermesi ve agresif davranması
- Kalabalık ortamlarda rahat edememesi ve kendini gergin hissetmesi
- Çocuğun oldukça pasif ve sessiz olması
- Söylenilenlere geç tepki vermesi
- Sıkça düşmesi ve dengesini koruyamaması
- Bir aktiviteden diğerine seri bir şekilde geçememesi
- Oyun oynarken sürekli riskli hareketlerde bulunması veya aşırı temkinli davranıp tedirgin olması
- Bazı duyu bütünleme bozukluğu olan çocuklar çıplak ayakla gezemez ve bu duruma aşırı tepki verirler.
- Vücut teması ve sarılmalara karşı aşırı tepki vermesi
- Bazı yüzeylere temas etmekten ve dokunmaktan kaçınırlar.
- Dikkat dağınıklığı
- Kendini beceriksiz ve yetersiz olarak görmesi
- Kalem tutmak ve resim yapmak gibi ince motor becerilerini yapmakta yaşıtlarına göre zorluk çeker.
- Kalabalık ve gürültülü ortamlarda aşırı tepki göstererek elleri ile kulaklarını kapatır.
Duyu bütünleme bozukluğu 6 aylıktan küçük çocuklarda görülebileceği gibi aynı zamanda yetişkinlerde de rastlanılabilen bir rahatsızlıktır. Her yaş grubunda farklı belirtiler verir.Örneğin; 6 aylıktan küçük bir bebek kucaklanmaya karşı direnç gösterirken 2-4 yaş aralığında da sarılmaktan hoşlanmaz ve bu durumdan sürekli olarak kaçınarak tepki gösterebilir.
DUYU BÜTÜNLEME BOZUKLUĞU TEDAVİSİ
Çocukluk döneminde başlayan duyu bütünleme bozukluğu ilerleyen yaşlarda da devam etmektedir. Bu nedenle çocuğunuzun hareketlerini sürekli olarak gözlemlemelisiniz. Çocuğunuzun olumsuz davranışlarını ve hareketlerini karakterine bağlamamalı ve devam etmesi durumunda bir uzmana başvurmalısınız. Aksi halde duyu bütünleme bozukluğu çocukluk ve hatta bebeklikte başlayarak ilerleyen yaşlarda da devam edebilir.
Duyu bütünleme bozlukluğu probleminin tedavisi mümkün. Duyu bütünleme terapistleri tarafından uygulanan tedavilerle çocuğun ihtiyacına uygun bir tedavi yöntemi belirlenerek uygulamaya geçilir. Uzmanlar çocukların sorunlarını belirleyip onlarla birlikte duyularını geliştirebilecekleri ve bu sorunları aşabilecekleri oyunlar oynamaktadırlar. Aynı zamanda bu oyunlar terapinin dışında evde çocukların ebeveynleri ile de uygulamaları önerilmektedir.