İç Denetim, İç Denetim Nedir?, İç Denetim De Demek?, İç Denetim Kısaca Nedir?, İç Denetim Hakkında Bilgi, İç Denetimin Önemi Nedir?, İç Denetimin Amacı Nedir?
İÇ DENETİM NEDİR?
Uluslararası İç Denetçiler Enstitüsü (The Institute of Internal Auditors-IIA)’nün kabul ettiği tanıma göre “İç denetim, bir kurumun faaliyetlerini geliştirmek ve onlara değer katmak amacını güden bağımsız ve nesnel (objektif) bir güvence ve danışmanlık faaliyetidir. İç denetim; kurumun risk yönetimi, kontrol ve yönetişim süreçlerinin etkililiğini değerlendirmek ve geliştirmek amacına yönelik sistemli ve disiplinli bir yaklaşım getirerek kurumun amaçlarına ulaşmasına yardımcı olur.” (Uluslararası Mesleki Uygulama Çerçevesi (UMUÇ), 2010:2).
Bu tanım incelendiğinde iç denetim faaliyetinin “güvence” ve “danışmanlık” şeklinde iki temel işlevinin olduğu görülmektedir. Diğer bir deyişle iç denetimin güvence sağlama ve danışmanlık hizmetleri verme şeklinde iki farklı boyutu/yüzü bulunmaktadır (Midyat, 2008).
Güvence sağlama işlevi, aslında denetim faaliyetinin en klasik olarak nitelendirilebilecek işlevidir. Güvence hizmetleri (Assurance Services); kurumun risk yönetimi, kontrol ve yönetişim süreçlerine dair bağımsız bir değerlendirme sağlamak amacıyla kanıtların nesnel bir şekilde incelenmesidir.
Mali yapıya, performansa, mevzuat ve düzenlemelere uyma; bilgi sistemleri güvenliğine ve “özen denetimine” (due diligence: ayrıntılı durum tespit çalışması) yönelik görevler bu kapsamdaki örneklerdir (Uluslarası İç Denetim Standartları (UÎDS, 2010:40). Güvence hizmetleri; iç denetçinin bir kurum, faaliyet, işlev, süreç, sistem veya bir başka unsur hakkında bağımsız görüş veya kanaat sunabilmek için eldeki kanıtların nesnel bir şekilde değerlendirmesini içerir. Güvence görevlerinin nitelik ve kapsamı, iç denetçi tarafından belirlenir. Güvence hizmetlerinin genellikle üç tarafı vardır. Şekil 4.1:
• Bir kurum, faaliyet, işlev, süreç, sistem veya başka bir unsurun doğrudan içinde olan kişi veya grup (süreç sahibi),
• Değerlendirmeyi yapan kişi veya grup (iç denetçi),
• Değerlendirmeyi kullanan kişi veya grup (kullanıcı) (UİDS, 2010:13).
Danışmanlık hizmetleri (Consulting Services); herhangi bir idari sorumluluk üstlenmeden bir kurumun faaliyetlerini geliştirmek ve onlara değer katmak amacını güden, niteliği ve kapsamı denetlenen ile birlikte kararlaştırılan istişari faaliyetler ve bununla bağlantılı diğer hizmetlerdir. Usul ve yol göstermek, tavsiyede bulunmak, işleri kolaylaştırmak ve eğitim vermek; bu kapsamdaki faaliyet örnekleridir (UÎDS, 2010:40). Danışmanlık hizmetleri, doğası gereği tavsiye niteliğinde olup genellikle görevlendirmeyi talep edenin özel talebi üzerine gerçekleştirilir. Danışmanlık hizmetlerinin nitelik ve kapsamı, değerlendirmeyi talep edenle iç denetçi arasındaki sözleşmeye tabidir. Danışmanlık hizmetlerinin genellikle iki tarafı vardır. Şekil 4.2:
• Tavsiye veren kişi veya gmp (iç denetçi),
• Tavsiye talep eden ve alan kişi veya grup (görevin müşterisi).
Bu açıdan bakıldığında iç denetim; organizasyon içinde bağımsız olarak kurulan ve işletme faaliyetlerini bağımsızca inceleyen, analiz eden ve değerlendiren bir işlevdir. İç denetimin amacı; gözden geçirilen faaliyetlerle ilgili nesnel analizler, değerlendirmeler, tavsiyeler ve yorumlar yaparak yönetimin tüm üyelerine sorumluluklarını etkili bir biçimde yerine getirmede yardımcı olmaktır. İç denetim, yönetsel bir kontroldür; diğer kontrollerin etkinliğini ölçer ve değerlendirir. İç denetim, yönetim hedeflerinin gerçekleşme yolunda olduğu konusunda yeterli güvence sağlamada yararlanılan bir yönetim aracıdır. Bu nedenle iç denetim yapısının yeterliliğinden ve etkinliğinden yönetim sorumludur.
İç denetim, işletmedeki kontrollerin etkinliğini ölçmeyi ve bu kontrolleri değerlemeyi hedef alır. Bu açıdan çok önemli bir yönetim kontrol aracıdır (Güredin, 2000:15). İç denetim, üst yönetim için aynı zamanda müşavirlik/danışmanlık hizmeti de vermekte ve yönetimin bilgiye dayanan kararlar almasını sağlamaktadır. İç denetim raporlarında faaliyetlerin etkinliği ve verimliliği araştırılarak bu konuda yönetime tavsiyelerde bulunur (Güredin, 2000:15).
Geleneksel anlamda iç denetim faaliyetlerinin hedefi, her türlü riski bulmak ve ortadan kaldırmaktır. Başka bir ifade ile iç denetim birimi; işletme içerisinde faaliyetlerin önceden belirlenen standartlara, politikalara ve hedeflere uygun bir şekilde yerine getirilip getirilmediğini kontrol eden bir birimdir (Saka: 2001:50). Günümüzde ise iç denetim; bireye ve hataya dayalı yaklaşımdan organizasyona, sürece ve sisteme odaklı bir yaklaşıma dönüşmektedir. Diğer bir ifadeyle işin doğru yapılıp yapılmadığı yerine doğru işin yapılıp yapılmadığını irdeleyen bir yaklaşım gündemdedir (Uzun, 1999:70).
Son dönemde her alanda yaşanan büyük değişimler ve artan rekabet ortamı, önceleri çok dar ve sınırlı olarak algılanıp değerlendirilen ve uygulanan iç denetim işlevini de önemli oranda değiştirmiş; kurumun amaçlarına ulaşmasında yönetimin en temel yardımcılarından biri hâline gelmiştir. Dünün işlem ve hata odaklı iç denetim yaklaşımı, bugün süreç odaklı, işin etkinliğinin artırılmasına yönelik stratejik akıl ortaklığına doğru değişim ve gelişim göstermiştir (Uzun, 2008).
İşletmelerde iç denetim; risk ve kontrol değerleme faaliyetlerine destek sağlar,
• İşletme faaliyetlerini izler,
• Faaliyetlere ilişkin risk ve kontrol faaliyetleri ile ilgili önerilerde bulunur,
• Kontrollerin uygunluğunu ve etkinliğini test eder. İç denetim faaliyetinin çok yönlü kapsamı; mali denetim, uygunluk denetimi, operasyonel denetim ve bilgi sistemleri denetimi gibi çeşitli denetim faaliyetlerini içerir.
Bu işlev ve kapsam özellikleri ile iç denetim;
• İşletmelerde mali raporlama sisteminin güvenilirliği,
• Yasa ve düzenlemelere uygunluk,
• Faaliyetlerin ekonomikliği, etkinliği ve verimliliği,
• Bilgi sistemlerinin güvenilirliği için vazgeçilmez, olmazsa olmaz faaliyetlerden biri olarak kabul edilmelidir (Uzun, 2008).