Endokrin sistemi, hormon üreten hücrelerden oluşur. Hormonlar vücut tarafından üretilen ve diğer organların veya hücrelerin aktivitesi üzerinde belirli bir etkiye sahip olması için kan yoluyla taşınan kimyasal maddelerdir.
Örneğin; pankreasın bir kısmı, organın içindeki adacıklarda, Langerhans adacıkları olarak adlandırılan özelleştirilmiş hücrelerden oluşur. Bu hücreler farklı hormon türleri üretirler. En önemli hormon insülindir ki kandaki şeker miktarını kontrol etmeye yardımcı olur.
Endokrin sisteminin bir kısmı, geleneksel endokrin hücreler veya hormon üreten hücreler ile sinir hücreleri arasında çapraz olan hücrelerden oluşan nöroendokrin sistemdir. Nöroendokrin hücreler akciğerler ve gastrointestinal sistem gibi organlarda vücudun tamamında bulunurlar. Akciğerler vasıtasıyla hava ve kan akışını kontrol etmek ve gıdaların gastrointestinal yol boyunca ne kadar hızlı hareket ettiğini kontrol etmek gibi belirli fonksiyonları yerine getirirler.
Endokrin Tümörü Nedir?
Bir tümör, vücuttaki sağlıklı hücreler değiştiğinde ve kontrolden çıkıp bir kitle oluşturduğunda başlar. Bir tümör kanserli veya benign olabilir. Kanserli bir tümör habis olup, vücudun diğer bölgelerine yayılabilir. İyi huylu bir tümör, tümörün yayılmayacağı anlamına gelir.
Bir endokrin tümörü, vücudun hormon salgılayan bölümlerini etkileyen bir kitledir. Hormonları oluşturan hücrelerde bir endokrin tümör başladığı için tümörün kendisi hormonlar üretebilir ve ciddi hastalıklara neden olabilir.
Çeşitli endokrin tümörler türleri vardır. Bu türlerin daha spesifik tipleri aşağıdaki gibi adlandırılır.
- Adrenal bez tümörü; adenomlar ve adrenokortikal karsinom içerir.
- Karsinoid tümörler; akciğer ve gastrointestinal karsinoid tümörleri içerir.
- Adacık hücre tümörleri; gastrinom, insülinom, glukagonoma, VIPom, somatostatinoma ve işlevsiz tümörleri içerir.
- Nöroendokrin tümörler; merkel hücre kanseri, feokromasitoma ve nöroendokrin karsinom içerir.
- Paratiroid tümörü
- Hipofiz bezi tümörü
- Tiroid kanseri
Endokrin Tümörleri Belirtileri ve Bulguları
Endokrin tümörü olan insanlar aşağıdaki semptomları veya işaretleri görebilir. Bazen, endokrin tümörü olan insanlar bu değişikliklerin hiçbirine sahip değildir. Veya, bir belirtinin nedeni, bir tümör olmayan başka bir sağlık sorunu olabilir.
- Vücudun herhangi bir yerinde kalınlaşma veya yumru
- Belirli (lokalize) bir bölgede kalıcı ağrı
- Anksiyete (panik atak dahil)
- Sinirlilik
- Depresyon
- Konfüzyon
- Çabuk öfkelenme
- Yorgunluk
- Ateşlenme
- Terleme
- Baş ağrısı
- Mide bulantısı
- Kusma
- İshal
- Bağırsak veya mesane alışkanlıklarındaki değişiklikler
- Açıklanamayan kilo alımı veya kaybı
- Sarılık (ciltte ve göz beyazlarında sararma)
- Yüzde yanma, kızarıklık ya da sıcaklık hissi
- Bağırsak kanaması
Endokrin tümörlerin çoğu semptomu tümör türüne özgüdür. Daha fazla bilgi için doktorunuza danışınız.
Yaşadığınız herhangi bir değişiklikten endişe duyuyorsanız lütfen doktorunuzla konuşun. Doktorunuz, diğer sorulara ek olarak, belirtileri ne kadar ve ne sıklıkta yaşadığınızı soracaktır.
Eğer endokrin tümörü tanısı konursa, semptomları hafifletmek, tıbbi bakım ve tedavinizin önemli bir parçasıdır. Buna semptom yönetimi, palyatif bakım ya da destekleyici bakım da denilebilir. Herhangi bir yeni semptom veya semptom değişikliği de dahil olmak üzere, yaşadığınız semptomları sağlık ekibi ile konuştuğunuzdan emin olun.
Endokrin Tümörleri Tanısı
Aşağıdaki liste, endokrin tümörünün teşhis edilmesine yönelik seçenekleri açıklar. Aşağıda listelenen testlerin hepsi her kişi için kullanılamaz. Doktorunuz bir tanı testi seçerken bu faktörleri göz önüne alabilir:
- Şüphelenilen tümör türü
- İşaret ve semptomlar
- Yaşınız ve sağlık durumunuz
- Daha önceki tıbbi testlerin sonuçları
Bir fizik muayene ek olarak, aşağıdaki testler endokrin tümörlerini teşhis etmek için kullanılabilir:
- Biyopsi: Biyopsi, mikroskopta incelenmek üzere az miktarda dokunun çıkarılmasıdır. Diğer testler kanserin var olduğunu düşündürür, ancak sadece bir biyopsi kesin tanı koyabilir.
Birçok biyopsi türü vardır. Yapılan biyopsi türü, tümörün konumuna bağlı olacaktır. Endokrin tümörün teşhisinde kullanılan 2 yaygın biyopsi tipi vardır:
- İnce iğne aspirasyonu: Bu tür biyopsi genellikle bir doktor ofisinde veya klinikte yapılır. Bölgeyi uyuşturmak için lokal bir anestetik (ağrı farkındalığını engelleyen ilaç) tümör yakınındaki cilde enjekte edilebilir. Doktor daha sonra tümöre ince bir iğne ekler ve hücreleri ve bazı sıvıları çıkarır. Prosedür, tümörün farklı bölümlerinden numuneler almak için 2 veya 3 kez tekrarlanabilir. Patolog tarafından hazırlanan rapor olumlu (kanserli hücreler var demektir), negatif (kanserli hücreler bulunmadığı anlamında) veya belirsiz (belirsiz) olabilir.
- Cerrahi biyopsi: İğne aspirasyon biyopsisi belirlenmemiş ise, doktor, bölgedeki tümörün ve muhtemelen diğer dokuların ameliyatla çıkarılacağı bir biyopsi önerebilir. Bu biyopsi genellikle genel anestezi altında yapılır.
- Tümörün moleküler testi: Doktorunuz spesifik genleri, proteinleri ve tümör için spesifik diğer faktörleri belirlemek amacıyla bir tümör numunesinde laboratuar testleri yapmanızı tavsiye edebilir. Bu testlerin sonuçları, tedavi seçeneklerinizin hedefe yönelik tedavi adı verilen bir tedavi türü olup olmadığını belirlemenize yardımcı olacaktır.
- Laboratuvar testleri: Doktor, anormal düzeydeki hormon, glikoz ve diğer maddeleri kontrol etmek amacıyla hastanın kan, idrar ve dışkı numunelerini toplamaya ihtiyaç duyabilir.
- Nörolojik muayene: Santral sinir sisteminin değerlendirilmesi, reflekslerin, motor ve duyusal becerilerin, denge ve koordinasyonun ve zihinsel durumun test edilmesini içerebilir.
Endokrin tümörleri için başvurulan görüntüleme testleri aşağıdakileri içerebilir:
- Kemik taraması: Kemik taraması, kemiklerin içine bakmak için radyoaktif bir izleyici kullanır.
- Bilgisayarlı tomografi (BT) taraması: BT taraması, farklı açılardan alınan x-ışınları kullanılarak vücudun iç kısmının 3 boyutlu bir resmini oluşturur.
- Endoskopi: Bir endoskopi, endoskop adı verilen ince, aydınlatılmış, esnek bir tüp ile doktorun vücudun içinde görmesini sağlar. Tüp, ağızdan, yemek borusunun altından mideye ve ince bağırsağa sokulduğunda, kişi sakinleştirilebilir. Sedasyon, daha rahat, sakin veya uykulu olmak ve ağrı farkındalığını engellemek için ilaçların kullanılmasıdır. Kolonoskopi, anüs yoluyla kolona sokulan bir endoskop türüdür. Sindirim sisteminin alt bölümündeki bir tümörü teşhis etmek için kullanılabilir.
- Röntgen: Bir röntgen ışını, vücudun içindeki yapıların küçük bir miktarda radyasyonla resmini oluşturmanın bir yoludur.
- Manyetik rezonans görüntüleme (MRI): Bir MR, vücudun ayrıntılı görüntülerini üretmek için x-ışınları değil manyetik alanlar kullanır. MR tümörün boyutunu ölçmek için de kullanılabilir.
- Pozitron emisyon tomografisi (PET) veya PET-BT taraması: Bir PET taraması genellikle PET-BT taraması olarak adlandırılan bir BT taramasıyla birleştirilir. Bir PET taraması, vücut içinde organların ve dokuların resimlerini oluşturmanın bir yoludur. Bununla birlikte, bazı endokrin tümörler çok yavaş çoğaldığından, bir PET taraması tanıdaki diğer testler kadar yararlı olmayabilir.
- Radyonüklid tarama (oktreotid tarama): Az miktarda bir radyoaktif hormon benzeri madde damara enjekte edilir. Özel bir kamera daha sonra radyoaktivitenin birikim yerini göstermek için kullanılır. Bu prosedür, özellikle karaciğere yayılmışsa, endokrin tümörün nerede yayıldığını bulmada yararlıdır. Test 1 günden fazla sürer.
Teşhis testleri yapıldıktan sonra, doktorunuz sizinle birlikte tüm sonuçları gözden geçirecektir. Tanı endokrin tümörü ise, bu sonuçlar doktorun tümörü tarif etmesine yardımcı olur. Buna evrelendirme denir.
Endokrin Tümörleri Tedavi Seçenekleri
Endokrin tümörü tedavi seçenekleri ve önerileri aşağıdakileri içeren çeşitli faktörlere bağlıdır:
- Tümör tipi ve evresi
- Tümörün kanserli olup olmadığı
- Olası yan etkiler
- Hastanın tercihleri ve genel sağlık durumu
Doktorunuz, tedavinin planlanmasına yardımcı olmak amacıyla tümörün genetik testini de önerebilir. Bakım planınız, tıbbi bakımın önemli bir parçası olan semptomlar ve yan etkiler için tedaviyi de içerebilir. Tüm tedavi seçenekleriniz hakkında bilgi edinmek için zaman ayırın ve belirsiz olan konular hakkında soru sormayı unutmayın. Ayrıca, doktorunuzla yapılan her bir tedavinin hedefleri ve tedaviyi alırken neler bekleyebileceğiniz hakkında konuşunuz.
Endokrin tümörleri için en yaygın tedavi seçeneklerinin açıklamaları aşağıda listelenmiştir.
1) Ameliyat
Ameliyatın amacı tipik olarak tüm tümörü ve kenarını çevreleyen sağlıklı dokuların bir kısmıyla birlikte kaldırmaktır. Eğer tümör tamamen çıkarılmazsa, “debulking” ameliyatı yapılabilir. Debulking cerrahisi, amacın mümkün olduğunca tümörün tamamını kaldırmak olduğu bir prosedürdür.
2) Kemoterapi
Kemoterapi, genellikle hücrelerin yetişme ve bölünme yeteneğini durdurarak, tümör hücrelerini yok etmek için ilaçların kullanılmasıdır.
Kemoterapinin yan etkileri kişiye ve kullanılan doza bağlıdır. Bununla birlikte yorgunluk, enfeksiyon riski, mide bulantısı ve kusma, saç dökülmesi, iştahsızlık ve ishal içerebilir. Tedavi bittikten sonra bu yan etkiler genellikle ortadan kalkar.
3) Radyoterapi
Radyasyon tedavisi, tümör hücrelerini yok etmek için yüksek enerjili x-ışınlarının veya diğer parçacıkların kullanılmasıdır. En yaygın radyoterapi türü, vücudun dışındaki bir makineden verilen radyasyon olan eksternal beam radyoterapi olarak adlandırılır. İmplant kullanılarak radyasyon tedavisi verildiğinde buna internal radyasyon terapisi veya brakiterapi denir.
Radyoterapiden kaynaklanan yan etkiler arasında yorgunluk, hafif deri reaksiyonları, mide bozulması ve gevşek bağırsak hareketleri olabilir. Tedavi bittikten hemen sonra çoğu yan etki ortadan kalkar.
4) Hormon Tedavisi
Çoğu hormon tedavisinin amacı, vücuttaki hormon seviyelerini düşürmektir. Hormon tedavisi, tümörün büyümesini durdurmak veya tümörün neden olduğu belirtileri hafifletmek amacıyla verilebilir. Buna ek olarak, tiroid kanseri için tiroid bezinin düzgün çalışması amacıyla vücut tarafından ihtiyaç duyulan hormonun yerini almak üzere çıkarılması durumunda, hormon tedavisi verilecektir.
5) İmmünoterapi
Biyolojik terapi olarak da adlandırılan immünoterapi, tümörle savaşmak için vücudun doğal savunmasını artırmak yönünde tasarlanmıştır. Bağışıklık sistemi işlevini desteklemek, hedeflemek veya eski haline getirmek için vücut tarafından ya da bir laboratuarda yapılan malzemeleri kullanılır. İmmünoterapi örnekleri kanser aşıları, monoklonal antikorlar ve interferonları içerir.
6) Hedefe Yönelik Tedavi
Hedefe yönelik terapi, tümörün spesifik genlerini, proteinlerini veya kanser büyümesine ve hayatta kalmasına katkıda bulunan doku ortamını hedef alan bir tedavidir. Bu tür tedavi, tümör hücrelerinin büyümesini ve yayılmasını engellerken, sağlıklı hücrelere zararı kısıtlar.
Son yıllardaki araştırmalar, tüm tümörlerin aynı hedefleri olmadığını göstermektedir. En etkili tedaviyi bulmak için doktorunuz genleri, proteinleri ve tümörünüzdeki diğer faktörleri belirlemek amacıyla testler yapabilir. Bu, doktorların mümkün olan en etkili tedaviyi her hasta ile daha iyi eşleştirmesine yardımcı olur. Buna ek olarak, kendilerine yönelik özel moleküler hedefler ve yeni tedaviler hakkında daha fazla bilgi edinmek için birçok araştırma çalışması yapılmaktadır.
Endokrin tümörü türüne bağlı olarak, hedefe yönelik tedavi olası bir tedavi seçeneği olabilir. Sunitinib (Sutent) ve everolimus (Afinitor) gibi hedefe yönelik tedaviler, bazı adacık hücreli tümörlerin tedavisi için ABD’de onaylanmıştır. Klinik çalışmalardan elde edilen erken sonuçlar, hedefe yönelik ilaçlarının diğer endokrin tümör türlerini tedavi etmede umut vaat ettiklerini, ancak etkin olduklarını ispatlamak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç olduğunu gösterdi.
Endokrin Tümörleri: Risk Faktörleri
Aşağıdaki faktörler kişinin belirli endokrin tümör tiplerine yakalanma riskini artırabilir:
- Yaş: Farklı yaş gruplarının farklı türlerde endokrin tümörlerine yakalanmaları daha olasıdır. Feokromasitoma, 40-60 yaşları arasında en yaygın olanıdır. Merkel hücre kanseri, 70 yaşından büyük kişilerde en yaygın olanıdır. Tiroid kanseri genellikle her yaşta ortaya çıkabilir. Ancak anaplastik tiroid kanseri genellikle 60 yaşından sonra teşhis edilir. Bebekler (10 aylık ve üstü) ve ergenler, özellikle RET proto-onkogen mutasyonunu taşıdıklarında medüller tiroid kanseri gelişebilir. Gastrointestinal bir karsinoid tümör için tanıdaki ortalama yaş 55-65’tir. Apendiks karsinoid tümörü için tanıdaki ortalama yaş 40 civarındadır. Akciğer karsinoid tümörü için teşhis ortalama yaşı 45-55’dir. Çocuklarda nadiren bir karsinoid tümörü gelişir.
- Cinsiyet: Aynı feokromasitoma teşhisi her 2 kadın için her 3 erkekte konur. Erkeklerde aynı zamanda Merkel hücreli kanser kadınlardan daha fazla görülür. Bununla birlikte, kadınlarda tiroid kanseri erkeklerden 2-3 kat daha fazla ortaya çıkmaktadır.
- Familyal multipl endokrin neoplazi tip 1: Multipl endokrin neoplazi tip 1 (MEN1) sendromu, 3 bezde tümörün gelişme riskini artıran kalıtsal bir hastalıktır. Bu bezler; hipofiz, paratiroid ve pankreastır. Gastrointestinal karsinoid tümörlerin yaklaşık %10’unun MEN1 ile ilişkili olduğu tahmin edilmektedir.
- Diğer aile geçmişi / genetik: Feokromositomalarda, teşhislerin yaklaşık %10’u kalıtsal nedenlerle bağlantılıdır. MEN1’li bir ailenin paratiroid tümörlerinin öyküsü kişinin paratiroid tümörü gelişme riskini artırabilir. Diğer kalıtsal hastalıkları olan insanlar, Li-Fraumeni sendromu ve Carney kompleksi de dahil olmak üzere adrenal bez tümörlerine yakalanma riski altındadır. Carney kompleksi ayrıca hipofiz bezi tümörü riskini de arttırabilir. Buna ek olarak, bazı tiroid kanseri türleri genetik faktörlerle ilişkilidir.
Ayrıca Bakınız: Carney Kompleksi Nedir?
- Bağışıklık sisteminin baskılanması: İlerde bağışıklık yetersizliği sendromuna (AIDS) neden olan insan bağışıklık eksikliği virüsü (HIV) olan insanlar ve organ transplantasyonu nedeniyle bağışıklık sistemi baskılananlar kişilerin nöroendokrin tümörüne yakalanma riski yüksektir.
- Arsenik maruziyeti: Zehir arsenisine maruz kalma, Merkel hücreli kanser riskini artırabilir.
- Güneşe maruz kalma: Merkel hücre kanseri genellikle güneşe maruz kalınan baş ve boyun bölgelerinde ortaya çıktığı için, birçok doktor güneşe maruz kalmanın kansere yakalanma risk faktörü olabileceğini düşünüyor.
Ayrıca Bakınız: Cildinizi Güneşten Koruyun
- Radyasyon maruziyeti: Orta düzeyde radyoterapiye maruz kalınması, papiller tiroid kanseri ve foliküler tiroid kanseri riskini artırabilir.
- Düşük iyotlu beslenme: Normal tiroid fonksiyonu için iyot gerekmektedir. Tiroid problemlerini önlemeye yardımcı olması için iyot iyidir.
- Mide hastalıkları: Mideye zarar veren ve asit üretimini düşüren hastalıkları olan insanlarda mide karsinoid tümörü gelişme riski daha yüksektir. Özellikle, bu, çok büyük anormal kırmızı kan hücreleri ile karakterize bir tür anemi olan pernisiyöz anemi‘yi içerir.
Önerilen Makaleler: