

224- باب في مَسائل من الصوم
ORUCA DAİR BAZI
MESELELER
Hadisler
1245- عَنْ أَبي هُريرةَ
رَضيَ اللَّه عَنْهُ ، عَن النبيِّ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم قالَ :
« إِذا
نَسِيَ أَحَدُكُم ، فَأَكَلَ أَوْ شَرِبَ ، فَلْيتِمَّ صَوْمَهُ ،
فَإِنَّمَا أَطْعَمَهُ اللَّه وَسَقَاهُ »
متفقٌ عليه .
1245.
Ebû Hüreyre radıyallahu anh'den rivayet edildiğine göre Nebî
sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
"Sizden biriniz
unutarak bir şey yer veya içerse, orucunu tamamlasın. Çünkü onu Allah
yedirmiş ve içirmiştir."
Buhârî, Savm 26,
Eymân 15; Müslim, Sıyâm 171. Ayrıca bk. Ebû Dâvûd, Sıyâm 39; Tirmizî,
Savm 26; İbni Mâce, Sıyâm 15
Açıklamalar
Unutarak bir şey
yemek veya içmek, oruç tutanların en çok karşılaştıkları bir olaydır.
Nevevî merhum oruca dair meseleler diye açtığı başlık altında
hemen bu konuyla ilgili bir hadisi zikretmek suretiyle böyle bir durumla
karşılaşanları rahatlatmak istemiştir. Peygamber Efendimiz'in beyânı
gayet açıktır: "Sizden biriniz unutarak bir şey yer veya içerse,
orucunu tamamlasın. Çünkü onu Allah yedirmiş ve içirmiştir"
buyurmaktadır.
Bu demektir ki,
unutarak bir şey yiyip içmek oruca zarar vermez, orucu bozmaz. Oruçlu
olduğunu hatırladığı ya da hatırlatıldığı andan itibaren yiyip içmeyi
terkederek o günü oruçlu olarak tamamlamak gerekir. Bunun dışında hiçbir
şey gerekmez. Çünkü ona Allah Teâlâ ikrâmda bulunmuştur. Unutturan da
Odur, yediren içiren de.
Oruçlunun unutarak
bir şey yiyip içmesi, bir gün içinde tekerrür edebilir. Yani birkaç
defa aynı şeyi yapabilir. Yine netice değişmez. Hatta bu konuda hoş bir
olay nakledilir.
Bir adam Hz. Ebû
Hüreyre'ye gelir ve:
- Oruç tutmak
niyetiyle sabahleyin kalktım. Fakat oruçlu olduğumu unuturak yedim
içtim. Ne dersiniz, orucum bozuldu mu? der. Ebû Hüreyre:
- Hayır, hiç bir
zararı yoktur, der. Adam:
- Sonra birisinin
yanına gitmiştim, getirilen yemeği unutarak yedim, der. Ebû Hüreyre
yine:
- Olsun, orucun
bozulmaz, der. Adam tekrar:
- Daha sonra bir
başka arkadaşın yanına gitmiştim. Orada da unutarak bir şeyler yedim,
içtim, der. Bu defa Ebû Hüreyre:
- Anlaşılan sen oruç
tutma alışkanlığı olmayan birisin, der.
Tabiatıyla unutarak
yemek - içmek orucu bozmaz ama, oruçlu olanın farklı bir uyanıklığı, bir
irâde disiplini kazanmış olması da aranır. Bu yüzden oruçlu iken
özellikle ilk günlerde biraz daha dikkatli olmak gerekir.
Bazı âlimler konuyu
detaylandırmaya kalkmışlarsa da unutarak yiyip içmenin ve hatta cinsî
ilişkide bulunmanın orucu bozmayacağı bu ve benzeri hadislerin ortaya
koyduğu açık bir gerçektir.
Hadisten
Öğrendiklerimiz
1. Allah
Teâlâ'nın kullarına lutfu ve ikramı pek büyüktür.
2. Unutmak
sorumluluğu düşürür.
3. Unutarak bir şey
yiyip içenin farz olsun nâfile olsun orucu bozulmaz. Yiyip içtiğini
Allah'ın bir ikramı kabul edip orucunu tamamlaması gerekir. Oruç
bozulmayınca da ne kazâ ne de kefâret gerekir.
1246- وعن لَقِيطِ بنِ
صَبِرةَ رَضِيَ اللَّه عَنْهُ ، قالَ :
قلتُ : يا رسول اللَّه أَخْبِرْني عَنِ الْوُضوءِ ؟ قال :
« أَسْبِغِ
الْوضُوءَ ، وَخَلِّلْ بَيْن الأَصَابِعِ ، وَبَالَغْ في الاسْتِنْشَاقِ ،
إِلاَّ أَنْ تكُونَ صَائماً »
رواه أبو داود ، والترمذي وقال : حديثٌ حسنٌ صحيحٌ .
1246.
Lakît İbni Sabire radıyallahu anh şöyle dedi: Ben:
- Ey Allah'ın Resûlü!
Bana abdest almayı anlat! dedim. O da:
- "Güzelce abdest
al, parmak aralarına suyu ulaştır. Oruçlu olmadığın zaman suyu burnuna
iyice çek!" buyurdu.
Ebû Dâvûd, Tahâret
56, Savm 27; Tirmizî, Savm 68. Ayrıca bk. Nesâî, Tahâret 70; İbni Mâce,
Tahâret 44.
Lakît İbni
Sabire
Ebû Âsım
künyesiyle bilinen Lakît, dedesi Sabire'ye nisbetle İbni Sabire diye
bilinir. Babasının adı Abdullah'tır. Benî Müntefik kabilesindendir.
Lakît, bu kabilenin elçileri arasında Medineye gelmiştir. Rivayetlerini
Buhârî, el-Edebül-müfred'de sünen sahipleri de sünen'lerinde
nakletmişlerdir. Kendisinden oğlu Âsım rivayette bulunmuştur. Hayatı
hakkında fazla bilgi yoktur.
Allah ondan razı
olsun.
Açıklamalar
Hadisin konumuzu
ilgilendiren kısmı son cümlesidir: "Oruçlu olmadığın zaman
suyu burnuna iyice çek". Abdestin tam ve güzel alınması, el ve ayak
parmaklarının aralarının oğuşturularak suyun oralara intikalinin
sağlanması ve oruçlu değilken buruna suyun iyice çekilmesi gibi
hususları içermektedir. Farz, vâcip ve sünnetlerine riayet ederek
alınan abdest, tam ve güzel bir şekilde alınmış olmaktadır. Ancak
oruçlu iken buruna suyu fazla çekmemek gerektiği, zira suyun boğaza
kaçması halinde oruca zarar vereceği anlaşılmaktadır. İşte bu sebeple
oruçlu iken genize ulaşacak kadar buruna su çekmek mekruh sayılmıştır.
Hadisteki soru ile
cevap arasında bir farklılık görülmektedir. Bunun sebebi şu olabilir:
Hz. Peygamber'in, Lakît'in sualinden, onun abdestin nasıl alındığını
değil, mükemmel olması için nelere dikkat etmek gerektiğini sorduğu
sonucunu çıkararak ona göre cevap vermiştir. Ya da Hz. Peygamber,
Lakît'a abdestin nasıl alınacağını iyice tarif etmiş olmasına rağmen,
râviler ilgisi dolayısıyla cevabın sadece son bölümünü rivayet
etmişlerdir. Bu tür durumlara rivayetlerde zaman zaman rastlanır.
Hadisten
Öğrendiklerimiz
1. Bilinmeyen konular
bilenlerden sorulmalıdır.
2. Oruçlunun burnuna
su çekerken ve ağzına su alırken dikkatli olması gerekir. Oruçlu
değilken gerek buruna su çekmekte gerekse ağıza su almakta mübâlağa
edilebilir.
3. Soruya bilenlerin
cevap vermesi gerekir.
1247- وعنْ عائشةَ رضي
اللَّه عَنْها ، قالَتْ :
كانَ رسُولُ اللَّهِ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم يدْرِكُهُ الفَجْرُ
وَهُوَ جُنُبٌ مِنْ أَهْلِهِ ، ثُمَّ يَغْتَسِلُ ويَصُومُ .
متفقٌ عليه .
1247.
Âişe radıyallahu anhâ şöyle dedi:
Resûlullah
sallallahu aleyhi ve sellem'in, ailesiyle ilişkide bulunup cünüp
olarak sabahladığı olurdu. Sonra yıkanıp, orucunu tutardı.
Buhârî, Savm 22, 25;
Müslim, Sıyâm 76
Aşağıdaki hadis ile
birlikte açıklanacaktır.
1248- وعنْ عائشةَ وأُمِّ
سَلَمَةَ ، رَضيَ اللَّه عنْهُما ، قَالَتَا :
كانَ رسولُ اللَّهِ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم يُصْبِح جُنُباً مِنْ
غَيْرِ حُلْمٍ ، ثُمَّ يصُومُ »
متفقٌ عليهِ .
1248.
Âişe ve Ümmü Seleme radıyallahu anhümâ şöyle dediler:
Resûlullah
sallallahu aleyhi ve sellem ihtilâm olmaksızın cünüp olarak
sabahlardı. Sonra ( yıkanır ve ) oruç tutardı.
Buhârî, Savm 25;
Müslim, Sıyâm 75-77
Açıklamalar
Yukarıdaki hadisler
Hz Âişe ve Ümmü Seleme annelerimizden rivayet edilmiştir. Rivayetler,
gusül abdesti alması gerektiği halde, sabaha kadar yıkanmayan kimsenin
yıkandıktan sonra oruç tutup tutamayacağı, daha doğrusu orucuna devam
edip edemeyeceği konusuna açıklık getirmektedir. Sahurdan evvel veya
sonra ihtilâm olan kimsenin sabah olduktan sonra yıkanıp oruç
tutabileceği bilinmektedir. Bu rivayetlerde, Hz. Peygamber'in ihtilâm
olduğu için değil, cinsel ilişki sonucu cünüp olarak bazan sabahladığı
ve yıkanıp orucuna devam ettiği bildirilmektedir. Vâlidelerimizin,
üzerine basa basa Hz. Peygamber'in ailesiyle ilişkiden dolayı cünüp
olarak sabahladığına dikkat çekmeleri, bu konuda kimsenin zihninde
herhangi bir şüphe kalmamasını sağlamak içindir. Bazı hallerde itiraz
edilemez delillere ihtiyaç duyulur. Cünüp olarak sabahlayan bir kimsenin
orucuna devam edip edemeyeceği konusu da ancak Hz. Peygamber'in
davranışı ile kesinlik kazanabilecek bir konudur. Validelerimiz işte bu
sebeple Efendimiz'in zaman zaman başına gelen durumu haber
vermektedirler.
Hadisten
Öğrendiklerimiz
1. Cünüp olarak
sabahlamak oruca mâni değildir.
2. Herhangi bir
sebeple cünüp olarak sabahlamış olan kimse yıkanır ve orucunu tutar.
3. Peygamber
Efendimizin ibadetler konusundaki davranışları ümmeti için tartışılmaz
ve vazgeçilmez ölçüdür.