Geniş bir insan ve grup yelpazesini (örneğin aileler, büyükler ve uzmanlar) çocuk haklarının izlenmesine katmanın öneminin kabul edildiği ve gözetildiği bu araç setinde, doğrudan çocuklarla çalışırken göz önünde bulundurulması gereken birkaç önemli noktayı vurgulamak için çocuk katılımıyla ilgili aşağıdaki bilgileri sunuyoruz.
ÇOCUKLARIN KATILIMI NEDEN SAĞLANMALI?
(Şu kaynaktan uyarlanmıştır: ‘Children and Participation: Research, monitoring and evaluation with children and young people, [Çocuklar ve Katılım: Çocuklarla ve gençlerle araştırma, izleme ve değerlendirme] London, Development Dialog Team: Save the Children UK.)
Katılım bir haktır: BM Çocuk Hakları Sözleşmesi, çocukların ve gençlerin kendilerini etkileyen konulardaki görüşlerinin olgunluk düzeyleriyle uyumlu bir şekilde hesaba katılması hakkını bir kurala dönüştürmüştür.
Görüş ve önceliklerinin daha iyi bilinmesi: Araştırma çalışmaları, çocukların ve gençlerin yaşamları, öncelikleri ve bakış açıları ile politikaların ve programların onları nasıl etkilediğini bulmanın bir yoludur. Çocukların ve gençlerin daha merkezi bir katılımlarının sağlanması önemli başlık ve kaygıların aydınlatılmasına yardımcı olur. Bu da eldeki bilgilerin iyileştirilmesini sağlayabilir.
Daha etkili eylemler: Çocukların ve gençlerin bir araştırma ya da izleme ve sonuç değerlendirmesi sürecine merkezi olarak katılmaları durumunda, kararlara ve takip eylemlerine daha etkili bir şekilde katılmaları da mümkün olacaktır.
Ne kadar etkili olduğumuzu doğru bir şekilde ölçmek için: Çocukların ve gençlerin yaşamlarında anlamlı değişiklikler yaratmamız, onlara ne tür bir etkimizin bulunduğunu sormayı da gerektirmektedir. Çocukların ve gençlerin sürecin her aşamasına katılımını sağlamadan ne kadar etkili ve başarılı olduğumuzu bilemeyiz. Çocukları ve gençleri, izlemenin yöntemi, hangi bilgilerin toplanacağı ve bunların nasıl yorumlanacağı konularındaki karar alma süreçlerine katmak gerekmektedir.
ARAÇ SETİ VE ÇOCUKLARIN KATILIMI
ÇHS’nin temel ilkelerinden biri olan ve 12. maddede belirtildiği gibi bir hak olan çocuk katılımı, ÇHS’yi ve uygulamasını izlemeye yönelik her tür çabanın gerekli bir bileşenidir. Çocuk katılımı bu araç setine entegre edilmiştir. Çocuklar ya da çocukların yönettiği örgütler tarafından da uygulanabilir. Ancak, Beşinci Bölümdeki İzleme Şablonunda görülebileceği üzere, yetişkin kullanıcılar da ÇHS’ni izlerken çocukların bakış açısını kapsamaya yönlendirilmiştir.
Çocukları herhangi bir sürece katarken, ilgili örgütün, katılımcı çocukların haklarını koruyacak bir çocuk koruma politikasına sahip olması ve bu politikanın, bilgi verme yükümlülüğünün bulunduğu durumlarda, hukuki ve örgütsel bilgi sağlaması önemlidir. Bir örgüt, bir çocuğa ya da genç bir insana kişisel bir soru sormadan önce, en iyi uygulamalara, kültürel duyarlılığa, haklara, kişisel gizliliğe, hukuki gereklere ve bilgi verme yükümlülüklerine ilişkin tüm konuların farkında olmak zorundadır.
Öğrenme Etkinliği —Gereksinimler Karşısında Haklar Konusuna Yeniden Bir Bakış
Bu etkinlik, bu araç setinin Birinci Bölüm’ünde sunulmuş olan “Gereksinimler Karşısında Haklar” başlıklı öğrenme uygulamasında formüle edilmiş olan kavramlar ve sorular hakkında belirli bir açıklığın sağlanması için tavsiye edilmektedir.
Her bir gruptan etkinliği ve ‘kavramlar’ hakkındaki ilk kararlarını gözden geçirmelerini isteyin.
Herhangi bir değişiklik yapmak istiyorlar mı?
Kararlarını gözden geçirmelerine yol açan hangi bilgileri edindiler?
Gruplardan yeni bakış açılarını açıklamalarını isteyin.
Uygulamayı sonuçlandırmak için şu tavsiyeleri izleyin:
Katılımcılardan BM Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin metnini incelemelerini isteyin.
Önemli olan bir husus, ÇHS’nin tartışma konusu bir belge olması ve bir ‘hak’kı ‘gereksinim’den ayıran unsurlar konusundaki bireysel görüşler farklılaşabilse de, bu uygulamanın amaçları bakımından, ÇHS’nin dilini kullanmış olmamızdır. Örneğin: Eğitimin niteliği bir haktır, ama kitaplar değildir.
Eğer grubunuzda yoğun bir tartışma yaşandıysa, aşağıdaki fikir üzerinde durabilirsiniz:
Her ne kadar ÇHS’de açıkça ifade edilmemiş olsa da (kitaplar), çocukların eğitim alma haklarının tam olarak sağlanması için hükümetten çocuklara kitap sağlamasını savunmak mümkündür.
Kültürel bağlama ya da ülkelere özgü durumlara bağlı olarak farklı ‘gereksinimler’ vurgulanacaktır.
Üçüncü Bölüm: İzlemeye Topluluk Yaklaşımı
Öğrenme Hedefleri
Bu bölümde “topluluk” izlemesi fikri tanıtılmakta ve topluluk temelli bir izleme girişimi ya da projesi başlatırken kullanılabilecek bir çerçeve sunulmaktadır. Söz konusu çerçeve, bu araç setinin Dördüncü ve Beşinci Bölümlerinde kullanılan ÇHS izleme yaklaşımının temelini oluşturmaktadır.
Bu bölümün sonuna geldiğinizde, şu konuları anlamış olmalısınız:
• Topluluk düzeyindeki ÇHS izlemesinin unsurları
• Sizin topluluğunuz tarafından nasıl uygulanabilir?
• İzlemenin yerel yararları
Topluluk İzlemesi Nedir?
“Ulusal” ÇHS izlemesi Kanada’nın uzun dönemli büyük resmini ortaya çıkarmayı hedeflerken, topluluk izlemesinin amacı, yerel düzeyde ÇHS’ye ne ölçüde uyulduğunun fotoğrafını çekmektir.
Bu araç setinin amaçlarıyla uyumlu olarak, topluluk izlemesindeki “topluluk” kavramı, belirli bir coğrafi alanda yaşayan ya da başka bir mantıksal kategoriye giren ve etkinlikleri ile kararları belirli çocukların haklarını kolektif bir şekilde etkileyen çocukların ve gençlerin, ailelerin ve örgütlerin oluşturduğu grup anlamına gelmektedir. “Topluluk” kavramının devlet düzeyinde ya da herhangi bir politik zeminde karşılığı bulunmak zorunda değildir. Bunun yerine, Kanada’nın bütünündeki hükümetlerin ve insanların, çocuklara ve gençlere bir dizi farklı yolla hizmet sunduğu, onları koruduğu ve katılımlarını sağladığı kabul edilmektedir.
Topluluk izlemesindeki “izleme” kavramı ise, topluluk temelli örgütlerin ya da grupların, çocuklar, gençlik, aileleri, büyükleri ve diğer topluluk üyelerinin kendilerine özgü ve dışarıdan görülemeyecek özelliklerini doğru şekilde kavrama kapasitelerine işaret etmektedir.
Topluluk izlemesinin amacı, çocuk haklarıyla ilgili ulusal göstergelerin kapsamlı bir araştırma ya da çözümlemesinin yapılması değildir. Bunun yerine, topluluk temelli örgütlerin ya da grupların topluluklarına giderek verili koşullar altında çocukların ne durumda olduğunu sormaları ve bulgularını ÇHS’nin ilgili maddeleriyle bağlantılı olarak rapora dökmeleri istenmektedir. Daha sonra, topluluk içinde gerçekleşen değişiklikleri göstermek ve bu değişikliklerin çocuk hakları üzerindeki etkilerini ölçmek için topluluk izlemesi raporları periyodik olarak güncellenecektir.
Topluluk izlemesi, yerel düzeyde yararlı uygulamalara olanak tanır. Toplulukların yetkili kılınması ve harekete geçirilmesinin önemli bir aracı olabilir. Bilgilerin belirli bir topluluk içinde toplanması, paylaşılması ve dağıtılması durumunda, bu etkiler hemen ortaya çıkabilir.