Transkript
1 Kapitalizm: Bir Hayalet Hikayesi Hindistan'ın Outlook India dergisi için bir makale kaleme alan Hindistanlı Yazar Arundhati Roy, ülkesinde ve dünyada neo-liberal politikaların kurumsallaşması için kullanılan araçlardan "sivil toplum örgütleri"ni inceledi. Roy, birçoğu büyük şirketlerle bağlantılı bu türden oluşumların, "şirket yardımseverliği" görüntüsü altında neo-liberal ekonomi politikalarının ülkelerde yerleşmesi ve "ılımlı bir muhalefet" yaratılması için önemli vasıtalar olduğuna işaret ediyor: Bu bir yuva mı, yoksa ev mi? Yeni Hindistan için bir tapınak mı, yoksa onun hayaletleri için bir depo mu? Gizem saçan ve sessizliğiyle korkutan Antilla, Mumbai deki Altamount Road a geldiğinden beri hiçbir şey eskisi gibi değil. Beni oraya götüren arkadaşım İşte buradayız, yeni hükümdarımıza saygılarınızı sunun dedi. Antilla nın sahibi Hindistan ın en zengin adamı, Mukesh Ambani. Antilla ya dair bir şeyler okumuştum; şimdiye kadar inşa edilmiş en pahalı konut, 27 katlı, üç helikopter pistine sahip, dokuz asansörü, asma bahçeleri, balo salonları, spor salonu, altı katlı otoparkı ve 600 hizmetçisi var. Dikey çimenliği beklemiyordum devasa metal kafese bağlanmış yukarı doğru yükselen 27 kat yüksekliğinde bir çim duvarı. Çim, yer yer kurumuştu, parçalar düzenli dikdörtgenlere düşmekteydi. Belli ki damlama çalışmamıştı. Fakat fışkırma çalışmıştı. Bu yüzden 1.2 milyar nüfuslu Hindistan da ülkenin en zengin 100 insanı, gayrisafi yurtiçi hasılanın çeyreğine eşit servete sahip. Sokaktaki (ve New York Times taki) bilgi Ambanilerin Antilla da yaşamadığı şeklindeydi. Belki şimdi oradadırlar, ancak insanlar hâlâ hayaletlere ve lanete dair söylentiyi fısıldıyor. Bunun tamamen Marx ın kabahati olduğunu düşünüyorum. Şöyle demişti: Kapitalizm, ortaya devasa üretim ve değişim araçları çıkarmıştır, bu, büyüleriyle çağırdığı öte dünyadan güçleri artık kontrol edemeyen büyücüye benzer. 300 milyonumuzun reform sonrası yeni orta sınıfa mensup olduğu Hindistan da, borca batarak intihar eden 250 bin çiftçinin hayaletiyle ve yolumuzu açmak için yoksullaştırılmış ve mülksüzleştirilmiş 800 milyon kişiyle yan yana yaşıyoruz. Ve günde 20 Rupi den az bir parayla yaşamını sürdürenlerle. Bay Ambani nin kişisel serveti 20 milyar dolardan fazla. Piyasa değeri 2.41 trilyon rupi (47 milyar dolar) olan ve petrokimya, petrol, doğalgaz, polyester lifi, Özel Ekonomik Bölgeler, taze gıda satışı, yüksek okullar, canlı bilimi
2 araştırmaları ve kök hücre depolama hizmetlerini içeren küresel işletme gelirlerine sahip Reliance Endüstri Limited in (RIL) çoğunluk hissesini idare ediyor. RIL, son olarak, CNN-IBN, IBN Live, CNBC, IBN Lokmat, ve ETV nin, dâhil olduğu, neredeyse her bölgesel dilde 27 haber ve eğlence kanalını idare eden Infotel isimli TV konsorsiyumu Infotel hisselerinin yüzde 95 ini satın aldı. Infotel, eğer teknoloji iyi çalışırsa bilgi alışverişinin geleceği olacak yüksek hızlı bir bilgi boru hattı olan ülkenin tek ulusal 4G geniş bant lisansına sahip. Ambani nin aynı zamanda bir de kriket takımı var. RIL, Hindistan ı yöneten bir avuç şirketten biri. Tata, Jindal, Vedanta, Mittal, Infosys, Essar ve Mukesh in kardeşi Anil in sahibi olduğu ADAG şirketi diğer bazıları. Büyüme mücadeleleri Avrupa, Orta Asya, Afrika ve Latin Amerika geneline yayılmış. Kapsamları geniş tutuluyor; görünür ve görünmezler, yer altında oldukları kadar yer üstündeler. Örneğin Tatalar, 80 ülkede 100 den fazla şirket işletiyor. Hindistan ın en eski ve en büyük özel sektör enerji şirketlerinden biriler. Madenleri, gaz rezervleri, çelik fabrikaları, telefon, kablolu tv ve geniş bant ağları var ve kasabaların tamamını yönetiyorlar. Otomobil ve kamyon üretiyorlar, Taj Hotel zincirine, Jaguar, Land Rover, Daewoo, Tetley Çay a, bir yayımcılık şirketine, bir kitabevleri zincirine, başlıca iyotlanmış tuz markasına ve kozmetik devi Lakme ye sahipler. Reklam sloganları kolaylıkla şu olabilir: Biz olmadan yaşayamazsınız. Fışkırma ilkesi kuralları uyarınca, fazlasına sahip oldukça daha fazlasına sahip olabilirsin. Her şeyin özelleştirilmesi çağı, Hindistan ekonomisini, dünyanın en hızlı büyüyenlerden biri yapmakta. Bununla birlikte, her çağdışı sömürgede olduğu gibi başlıca ihracat mallarından biri madenleri. Yeryüzünün içinde bir yerlerden çekilen parayı fışkırtan çeşmenin başına giden yollarını güçlendirmeyi başaranlar, Hindistan ın yeni mega şirketleri -Tatas, Jindals, Essar, Reliance, Sterlite-. Bu, iş adamları için gerçeğe dönüşen bir hayal satın almaları gerekmeyen şeyi satabilmeleri. Şirket servetinin bir diğer başlıca kaynağı, arazi bankalarından geliyor. Tüm dünyada, zayıf, çürümüş yerel hükümetler, geniş arazileri ellerinde toplamaları için Wall Street brokerlarına, endüstriyel tarım şirketlerine ve Çinli milyarderlere yardım etmekte. (tabii ki bu, suya el koyulmasını da zorunlu kılıyor.) Hindistan da milyonlarca insanın toprağı iktisap edilmiş ve kamusal çıkarlar Özel Ekonomik Bölgeler, altyapı projeleri, barajlar, otoyollar, otomobil fabrikaları, kimyasal merkezler ve Formula 1 yarışları- için özel şirketlere devredilmiş halde. (özel mülkiyetin kutsallığı, yoksullar için asla uygulanmaz.) Her zamanki gibi yerel halka, yerlerinden edilmelerinin ve şimdiye dek sahip oldukları her şeye elkoyulmasının aslında istihdam yaratılmasını parçası olduğu vaadinde bulunulmuş. Ancak şimdiye dek, gayrisafi yurtiçi hâsıladaki büyüme ile istihdam arasındaki bağlantının bir masal olduğunu biliyoruz. Yirmi yıllık büyüme nin ardından, Hindistan ın işgücünün yüzde 60 ı serbest meslekle uğraşmakta, ülke emek gücünün yüzde 90 ı örgütlülüğün olmadığı sektörlerde çalışıyor. Bağımsızlık sonrasından 80 lere kadar, Naksalitlerden Jayaprakash Narayan ın Sampoorna Kranti sine kadar halk hareketleri toprak reformu için, toprakların feodal ağalardan topraksız köylülere yeniden dağıtımı için savaştılar. Bugün toprağın ya da zenginliğin yeniden bölüşümüne dair her söz, sadece anti-demokratik değil, aynı zamanda delice olarak da nitelendirilecektir. En militan hareketler bile, halkın hâlâ sahip olduğu küçük toprağı elinde tutmak için savaşma noktasına çekilmiş durumda. Çoğunluğu Dalit ve Adivasi olan, köylerinden sürülen, küçük şehirlerde ve mega kentlerde gecekondularda ve baraka topluluklarında yaşayan milyonlarca topraksız insan, radikal söylemde bile hesaba katılmıyor. Fışkırma, zenginliği, milyarderlerimizin parmaklarının üstünde döndükleri parıldayan iğnenin tepesinde toplarken, paranın gelgit dalgaları demokrasi kurumlarını ezip geçiyor medyanın yanı sıra mahkemeler, parlamento; niyetlendikleri yöntemlerle işleme yetilerinden ağır ödünler veriyorlar. Seçimler etrafındaki şenlik ne kadar gürültülü olursa demokrasinin var olduğundan o kadar az emin oluyoruz. Hindistan da ortaya çıkan her yeni yolsuzluk skandalı, bir öncekini zararsız görülür kılıyor yazında, 2G spektrumu skandalı patladı. Telekomünikasyon Bakanı nın, 2G telekom spektrumu lisanslarını gerçek değerinin çok altında bir fiyatla verip dostlarına peşkeş çekerken dostane bir temel kurmasıyla, şirketlerin, halkın 40 milyar dolarını hortumladığını öğrendik. Basına sızdırılan telefon dinlemesi kayıtları, fabrikatörler ve onların paravan şirketleri, bakanlar, kıdemli gazeteciler ve bir TV haber sunucusu ağının bu güpegündüz soygunun kolaylaştırılmasına nasıl dâhil olduklarını gösterdi. Dinleme kayıtları, halkın çok daha önce koyduğu teşhisi onaylayan bir MR idi. Savaşa, yerinden etmeye ve ekolojik yıkıma özelleştirme ve telekom spektrumunun yasadışı satışı yol açmadı. Hindistan dağlarının, nehirlerinin ve ormanlarının özelleştirilmesi yol açtı. Muhtemelen, açık, su katılmadık bir muhasebe skandalının çetrefilsiz berraklığına sahip olmadığından veya muhtemelen bunların hepsi Hindistan ın kalkınması adına yapıldığından orta sınıfta aynı yankıyı bulmuyor.
3 Photograph: Sarah Lee 2005 yılında Chhattisgarh, Orissa ve Jharkhand eyalet hükümetleri, bir dizi özel şirketle, trilyonlarca dolarlık boksit, demir cevheri ve diğer madenleri üç kuruşa devreden, serbest piyasanın çarpık mantığına bile karşı koyan yüzlerce mutabakat anlaşması imzaladı. (Hükümetlerin alacağı işletme payları yüzde 0,5 ile yüzde 7 arasında değişiyordu.) Chhattisgarh hükümetinin, Tata Çelik ile Bastar da bir bütünleşik çelik fabrikası kurulması doğrultusunda mutabakat anlaşması imzalamasından sadece günler sonra, Salwa Judum, devlet tarafından kurulan yasadışı milis kuvveti göreve başladı. Hükümet bunun, ormandaki Maoist gerillaların baskısından bezen yerel halkın kendiliğinden başkaldırısı olduğunu söyledi. Bir alan temizleme operasyonuna dönüştü, hükümet tarafından finanse edildi ve silahlandırıldı ve maden şirketlerince para yardımında bulunuldu. Başka eyaletlerde de benzer milisler başka isimlerle oluşturuldu. Başbakan, Maoistlerin Hindistan daki en büyük güvenlik sorunu olduğunu açıkladı. Bu bir savaş ilanıydı. 2 Ocak 2006 tarihinde, Orissa nın komşu eyaleti Kalinganaga da, muhtemelen hükümetin niyetinin ciddiliğine işaret etmek için bir diğer Tata Çelik fabrikası şantiyesine 10 müfreze polis geldi ve orada, toprakları karşılığında yetersiz olduğunu düşündükleri tazminatı protesto etmek için toplanan köylülerin üzerine ateş açtı. Aralarında bir polisin de olduğu 13 kişi öldürüldü ve 37 kişi de yaralandı. Altı yıl geçti ve köyler hâlâ kuşatma altında olsa da protestolar sönmedi. Bu arada Chhattisgarh da Salwa Judum önüne çıkan yüzlerce orman köyünde yaktı, tecavüz etti, katletti, 600 köyü boşalttı, 50 bin insanı polis kamplarına girmeye, 350 bin insanı da kaçmaya zorladı. Eyalet başbakanı, ormandan çıkmayanların Maoist terörist olarak görüleceklerini açıkladı. Böylelikle, modern Hindistan ın bazı bölgelerinde toprağı sürmek ve tohum ekmek, terörist aktivite şeklinde tanımlanır oldu. Neticede, Salwa Judum un zulümleri sadece direnişi güçlendirmeyi ve Maoist gerilla ordusunun mertebesini yükseltmeyi başardı yılında hükümet, Yeşil Av Operasyonu dediği şeyi duyurdu. Chhattisgarh, Orissa, Jharkhand ve Batı Bengal genelinde 200 bin kişilik paramiliter birlik konuşlandırıldı. İsyancıları ormanın dışına akıtmayı başaramayan üç yıllık düşük yoğunluklu çatışma nın ardından hükümet, Hindistan ordusunu ve hava kuvvetlerini konuşlandıracağını açıkladı. Hindistan da buna savaş demiyoruz. Uygun yatırım ortamı yaratmak diyoruz. Şimdiden binlerce asker yerleşmiş durumda. Bir tugay komutanlığı ve hava üssü hazırlandı. Dünyanın en büyük ordularından biri şu anda Yükümlülük Şartları nı ( Terms of Engagement karşılığı, hangi koşullarda ne derece askeri güç kullanılacağını belirler; ç.n.) kendisini dünyanın en yoksul, en aç, en kötü beslenen halkına karşı korumak için düzenliyor. Sadece, orduya yasal dokunulmazlık ve şüphe ile öldürme hakkı verecek olan Silahlı Kuvvetler Özel Güçler Kanunu nun (AFSPA) açıklanmasını bekliyoruz. Kashmir, Manipur ve Nagaland daki on binlerce isimsiz mezara ve kimliği bilinmeden yakılanlara bakarak karar verince, kendisini gerçekten de çok güvenilmez bir ordu olarak gösteriyor.
4 Konuşlandırma hazırlıkları yapılmışken, Orta Hindistan ormanları, ormandan çıkmaya veya pazara gidip yiyecek ve ilaç almaya korkan köylülerle birlikte kuşatma altında kalmaya devam ediyor. Yüzlerce insan hapsedildi, merhametsiz ve anti-demokratik yasalar altında Maoist olmakla suçlandı. Cezaevleri, bu suçun ne olduğuna dair hiçbir fikri olmayan Adivasi halkıyla dolduruldu. Son olarak Bastar da öğretmenlik yapan bir Adivasi olan Soni Sori, gözaltına alındı ve polis gözetiminde işkenceye uğradı. Maoist kuryesi olduğunu itiraf ettirmek için vajinasına taşlar sokuldu. Taşlar, kamuyounun feryadının ardından sağlık kontrolüne gönderildiği Kalküta daki bir hastanede vücudundan çıkarıldı. Son olarak gerçekleşen bir Yüksek Mahkeme duruşmasında, eylemciler yargıçlara plastik çanta içerisinde taşlar hediye ettiler. Çabalarının tek sonucu, Soni Sori cezaevinde kalırken, sorguyu yöneten Polis Şefi Ankit Garg ın Cumhuriyet Günü nde Devlet Başkanı Polis Cesaret Madalyası ile ödüllendirilmesi oldu. Orta Hindistan ın, sadece kitlesel başkaldırı ve savaş nedeniyle ekolojik ve toplumsal yeniden yapılandırılmasından haberdarız. Hükümet hiçbir bilgi vermiyor. Mutabakat Anlaşmaları tamamen sır. Medyanın bazı kesimleri, Orta Hindistan da olanlara kamuoyunun dikkatini çekmek için elinden geleni yaptı. Ancak Hindistan medyasının büyük kısmı, gelirlerinin büyük parçası şirket reklamlarından geldiği gerçeği ile savunmasız hale getirilmiş durumda. Eğer yeterince kötü değilse, şu anda medya ile büyük şirketler arasındaki çizgi bulanıklaşmaya başlamış halde. Gördüğümüz üzere RIL, fiilen 27 kanala sahip. Fakat tersi de doğru. Bazı medya kuruluşlarının şu anda doğrudan işletme ve şirket payları mevcut. Örneğin önde gelen bölge gazetelerinden biri olan Dainik Bhaskar (bu sadece bir örnek), 13 eyalette, İngilizce ve Hintçenin de aralarında bulunduğu dört dilde 17,5 milyon okura sahip. Aynı zamanda madencilik, enerji üretimi, gayrimenkul ve tekstil sektörlerindeki hisseleriyle 69 adet şirketi var. Chhattisgarh Yüksek Mahkemesi nde dosyalanan yeni bir müzekkere, DB Enerji Ltd. yi (grubun şirketlerinden biri) şirketin sahip olduğu gazeteler vasıtasıyla, bir açık ocak kömür madenine dair yargılamanın sonucunu etkilemek için maksatlı, yasadışı, manipülatif yolları kullanmakla suçluyor. Sonucu etkilemeye çalışıp çalışmadığı konuyla ilgili değil. Mesele, medya kuruluşlarının bunu yapacak konumda olması. Bunu yapacak güçleri var. Ülke yasaları, kendilerini ciddi bir çıkar çatışmasına ödünç verecekleri bir konumda olmalarına izin veriyor. Ülkenin hiçbir haber gelmeyen başka kısımları var. Seyrek nüfuslu, ancak askerileştirilmiş kuzeydoğudaki Arunachal Pradesh eyaletinde çoğunluğu şahıs malı olan 168 baraj inşa ediliyor. Bütün bölgeyi sular altında bırakacak yüksek barajlar, ikisi de yüksek oranda askerileştirilmiş olan ve insanların sırf elektrik kesintilerini protesto ettiler diye öldürülebildikleri (bu, birkaç hafta önce Keşmir de gerçekleşti) Manipur ve Keşmir de kuruluyor. Barajı nasıl durdurabilsinler? Hepsinin içindeki en vesveseli baraj, Gujarat taki Kalpasar Barajı. Barajın, Khambhat Körfezi boyunca 34 kilometre uzunluğunda yapılması ve üstünden 10 şeritli otoyol ve tren yolu geçmesi planlanıyor. Düşünce, deniz suyunu dışarıda tutarak, Gujarat nehirlerinden tatlı su rezervi yaratmak. (Bu nehirlerin hâlihazırda damlayacak düzeyde barajlarla çevrilmiş bulunduğuna ve kimyasal atıklarla zehirlenmiş olduğuna aldırma.) Deniz suyunu yükseltecek ve yüzlerce kilometrelik sahil şeridinin ekolojisini değiştirecek olan Kalpasar Barajı, 10 yıl önce kötü bir fikir olarak reddedilmişti. Baraj, sadece Hindistan ın değil, dünyanın en çok su sıkıntısı çeken yerlerinden birindeki Dholera Özel Yatırım Bölgesi ne (SIR) su temin etmek için ani bir geri dönüş yaptı. Organize sanayi bölgelerinin, kasabaların, mega kentlerin olduğu bir özerk şirket distopyası olan SIR, Özel Ekonomi Bölgesi nin bir diğer adı. Dholera Özel Yatırım Bölgesi, 10 şeritli otoyol ağıyla Gujarat ın diğer kentlerine bağlanacak. Tüm bunların parası nereden gelecek? Gujarat Başbakanı Narendra Modi, Ocak 2011 de Mahatma (Gandhi) Mandir Kongre Merkezi nde 100 ülkeden 10 bin işadamının katıldığı toplantıya başkanlık etti. Basında çıkan haberlere göre, işadamları Gujarat a 450 milyar dolarlık yatırım taahhüdünde bulundular. Toplantının zamanlaması, Şubat-Mart 2002 de 2 bin Müslüman ın katledilmesinin 10. yıldönümünün başlangıcına göre yapıldı. Modi, sadece göz yummak ile değil, azmettirmek ve öldürmekle de suçlanmaya devam ediyor. Sevdiklerinin tecavüze uğramasını, bağırsaklarının çıkarılmasını ve yakılmasını izleyen insanlar, yurtlarından sürülen on binler hâlâ bir adalet jesti bekliyor. Ancak Mondi, safran kaşkolunu ve kızıl alnını zarif iş elbisesi ile takas etti ve 450 milyar dolarlık yatırımın kan parası olarak işleyeceğini ve cezaları halledeceğini umuyor. Muhtemelen bu olacak. Büyük şirketler onu can-ı gönülden destekliyor. Sonsuz adaletin matematiği, gizemli yöntemlerle işler. Dholere SIR, en küçük matruşka bebeklerinden, planlanmakta olan distopyanın içindekilerden biri. Dholera SIR, içerisinde 9 mega-endüstriyel bölge, yüksek hızlı bir taşımacılık hattı, üç liman ve altı iskele, altı şeritten oluşan kavşaksız otoyol ve 4 bin MW kapasiteli enerji santrali bulunduran 1500 km uzunluğunda, 300 km genişliğindeki Delhi Mumbai Endüstriyel Koridoru na (DMIC) bağlanacak. DMIC, Hindistan ve Japonya hükümetlerinin ve onların şahsi şirket partnerlerinin ortaklaşa girişimi ve McKinsey Küresel Enstitüsü tarafından tasarlandı.
5 DMIC web sayfası, projeden yaklaşık olarak 180 milyon kişinin etkileneceğini belirtiyor. Tam olarak nasıl etkilenecek, söylemiyor. Birtakım yeni şehirlerin inşasını öngörüyor ve bölgede şu anda 231 milyon olan nüfusun 2019 da 314 milyona çıkacağı tahmininde bulunuyor. Bu, yedi yıllık bir zaman. En son ne zaman bir devlet, despot ya da diktatör milyonlarca kişilik bir nüfus transferini gerçekleştirdi? Bu barışçıl bir süreç olabilir mi? Hindistan ordusunun, tüm Hindistan da konuşlanma emri aldığında hazırlıksız yakalanmaması için askere alma hamlesini sürdürmeye ihtiyacı olabilir. Orta Hindistan daki rolü için hazırlığında, ordu, seçilen hedef kitleye mesaj iletmeye, ülkenin politik ve askeri hedeflerine erişmesini etkileyen istenen tavır ve davranışlarla sonuçlanan belli konuların reklamını yapmaya dair planlanmış sürecin anahatlarını çizen güncellenmiş Askeri Psikolojik Operasyonlar doktrinini resmen açıklamıştı. Ordu, söz konusu algı yönetimi sürecinin hizmete hazır medyanın kullanılmasıyla yürütüleceğini belirtmişti. Ordunun, tek başına zorun, Hindistan ın plancılarının öngördüğü çapta bir toplum mühendisliğini sürdüremeyeceğini ya da yönetemeyeceğini bileceği yeterince deneyimi var. Gerçek olan yoksullara karşı savaş. Ancak geri kalanımız için orta sınıf, beyaz yakalılar entelektüeller, kanaat önderleri bu, algı yönetimi olmak zorunda. Ve bu nedenle dikkatimizi Şirket Yardımseverliği incelikli sanatına çevirmeliyiz. Son zamanlarda, başlıca madencilik şirketleri sanatla kucaklaştı sinema, sanatsal enstalasyonlar ve 90 ların güzellik yarışmaları saplantısının yerini alan edebiyat festivali koşuşturması. Şu anda boksit için tarihi Dongria Kondh kabilesinin anayurdunun bağrında madencilik yapan Vedanta, sürdürülebilir kalkınma için filmler yapmakla görevlendirilmiş genç sinemacılar için Mutluluk Yaratma film yarışmasına sponsorluk yaptı. Vedanta nın reklam sloganı Madencilik Mutluluğu. Jindal Grup, güncel bir sanat dergisi çıkarıyor ve Hindistan ın önde gelen sanatçılarından (doğal olarak paslanmaz çelikle çalışan) bazılarını destekliyor. Essar, önemli yazarların, aktivistlerin ve hatta mimar Frank Gehry nin de aralarında olduğu dünyanın her yanından önde gelen düşünürlerle dinamik tartışmalar taahhüdünde bulunan Tehelka Newsweek Düşünce Festivali nin ana sponsoruydu. (Tüm bunlar aktivistlerin ve gazetecilerin devasa yasadışı madencilik skandalını ortaya çıkardığı Goa daydı ve Bastar da gelişen savaşta Essar ın payı su yüzüne çıkıyordu). Tata Çelik ve Rio Tinto (iğrenç bir geçmiş performansa sahip olan), Yeryüzündeki en büyük edebiyat gösterisi şeklinde bir ehillik ile tanıtılan Jaipur Edebiyat Festivali nin (Latince ismi: Darshan Singh İnşaat Jaipur Edebiyat Festivali) başlıca sponsorları arasında. Tataların stratejik reklam sorumlusu Counselage, festivalin basın çadırına sponsorluk yaptı. Dünyanın en iyi ve en parlak yazarlarından birçoğu Jaipur da aşkı, edebiyatı, siyaseti ve Sufî şiirini tartışmak için toplandı. Bazıları, yasaklı kitabı Şeytan Ayetleri ni okuyarak Salman Rushdie nin ifade özgürlüğünü savundu. Tüm televizyon ekranlarında ve gazete fotoğraflarında, şefkatli, iyiliksever bir ev sahibi olarak arkalarında Tata Çelik logosu (ve onun Toplumsal değerler, çelikten güçlüdür şeklinde reklam sloganı) belirdi. Sözüm ona, ifade özgürlüğünün düşmanları, festival düzenleyicilerinin bize söylediğine göre burada toplanan öğrencilere zarar verme ihtimali bulunan tehlikeli Müslüman serseriler. (Sıra Müslümanlara geldiğinde Hindistan hükümeti ve polisinin ne kadar da biçare olabildiğine şahit olduk.) Evet, sert İslami Darul-Uloom Deobandi ilahiyat okulu, Rushdie'nin festivale davet edilmesini protesto etti. Evet, bazı İslamcılar festival mekânı önünde toplandı ve evet, saldırganca; eyalet hükümeti mekânı korumak için hiçbir şey yapmadı. Çünkü tüm olaylar, İslami köktencilikle olduğu kadar, demokrasi, oy depoları ve Utter Pradesh seçimleri ile de ilgiliydi. Ancak İslami köktenciliğe karşı ifade özgürlüğü savaşımı, bunu dünya gazetelerinde haber yaptı. Bunun olması önemli. Fakat festival sponsorlarının ormanlardaki savaştaki, cesetlerin yığılmasındaki, cezaevlerinin dolmasındaki payları hakkında neredeyse hiç haber yoktu. Veya, hükümet karşıtı bir düşünceyi aklından geçirmeyi bile soruşturulabilir bir suç sayan Yasadışı Aktiviteleri Önleme Yasası ve Chhattisgarh Özel Kamu Güvenliği Yasası hakkında. Ya da Lohandiguda'daki Tata Çelik fabrikasına yerel halk tarafından açılan ve yüzlerce kilometre uzaklıkta Jagdalpur'da, kiralık izleyicilerle ve silahlı korumalarla görülen duruşma hakkında. Öyleyse ifade özgürlüğü nerede? Kimse Kalinganagar'dan bahsetmedi. Kimse, Hindistan hükümetinin hoşuna gitmeyen konularda -Sri Lanka'daki savaşta Tamillere uygulanan soykırımda Hindistan'ın oynadığı gizli rol veya son olarak Keşmir'de bulunan mezarlar gibiçalışmalar yapan gazetecilerin, akademisyenlerin, film yapımcılarının vize alamadığından ya da doğrudan havaalanından sınır dışı edilmelerinden bahsetmedi. Ama biz günahkârlardan hangimiz ilk taşı atacaktı? Şirketleşmiş yayınevlerinden gelen teliflerle geçimini sağlayan ben değil. Hepimiz Tata Sky kanalını izliyoruz, Tata Foton ile internette geziyoruz, Tata taksilerle geziyoruz, Tata Otelleri'nde kalıyoruz, Tata çayımızı Tata porselenden yudumluyoruz ve Tata Çelik'ten yapılan çay kaşıkları ile karıştırıyoruz. Tata kitabevlerinden Tata kitapları satın alıyoruz. Kuşatma altındayız.
6 Photograph: Suki Dhanda Eğer manevi temizliğin balyozu taş atmak için ölçüt olacaksa, buna hak kazanan yegane insanlar, halihazırda susturulmuş olanlardır. Düzen dışında yaşayanlardır; ormanlardaki yasadışı insanlar ya da protestoları hiçbir zaman basın tarafından yayımlanmayanlar veya mahkeme mahkeme dolaşan, şahitlik eden, ifade veren ağırbaşlı mülksüzleştirilmişlerdir. Ancak edebiyat festivali, jetonumuzun düşmesini sağlıyor. Oprah (ABD'ninen çok izlenen talk-show programcısı Oprah Winfrey; ç.n.) geldi. Hindistan'ı sevdiğini, tekrar tekrar geleceğini söyledi. Bu bize gurur verdi. Bu, sadece incelikli sanatın sonudur. Burslar bağışlayan, bazı seçkin eğitim kuruluşları ve hastaneler işleten Tatalar, neredeyse yüz yıldan bu yana şirket yardımseverliğine bulaşmış olmalarına karşın, Hindistan şirketleri ancak yakın dönemde The Star Chamber a davet edildi. Bu makalenin devamı, kimilerine acımasız eleştiri gibi görünebilir. Diğer taraftan, birinin muhaliflerini şereflendirme geleneğinde bu, hayatını, dünyanın kapitalizm için güvenli bir yer olma halini korumaya adamış birilerinin öngörüsünün, esnekliğinin, çok yönlülüğünün ve sarsılmaz azminin kabulü olarak okunabilir. Modern hafızadan uçan büyüleyici tarihleri, bağışlarla işleyen vakıflar biçiminde temin edilen yasallıkla, kapitalizmin (ve emperyalizmin) yol açıcı ve sistemi devam ettirici karakolu olarak şirket yardımseverliğinin, misyoner faaliyetin yerini aldığı 20. yüzyıl başlarında, bağış yapılmış kuruluş biçiminde yasal olarak ABD'de başladı. ABD'de kurulan ilk kuruluşlar arasında 1911 yılında Carnegie Çelik Şirketi'nin gelirleri ile kurulan Carnegie Derneği; Standard Oil Company kurucusu J.D. Rockefeller tarafından 1914 yılında kurulan Rockefeller Vakfı bulunuyordu. Çağlarının Tataları ve Ambanileri. Rockefeller Vakfı tarafından finanse edilmiş, başlangıç desteğinde bulunulmuş kuruluşlardan bazıları BM, CIA, Dış ilişkiler Konseyi, New York'un efsanevi Güzel Sanatlar Müzesi ve tabii ki New York'daki Rockefeller Center'dır. (Diego Riviera'nın duvar resimlerinden birinin, haylaz bir biçimde ahlaksız kapitalistleri ve yürekli Lenin'i tasvir etmesinden dolayı parçalanmak zorunda kaldığı yer) J.D. Rockefeller, ABD'nin ilk milyarderi ve dünyanın en zengin adamıydı. Kölelik karşıtı, Abraham Lincoln destekçisiydi ve içki içmezdi. Parasının kendisine Tanrı tarafından verildiğine inanıyordu. Aşağıda, Pablo Neruda'nın erken dönem şiirlerinden biri olan Standard Oil Company'den bir alıntı var: Şirketin şişman imparatorları yaşıyorlar New York ta, pek uysallardırlar, ipek, naylon, purolar satın alıyorlar bu gülümseyen katiller, küçük zorbalar, diktatörler. Ülkeler satın alıyorlar, şehirler, denizler, polisler ve vekiller,
7 açgözlüler altınını nasıl korursa mısırını öylesine koruyan yoksulların yaşadığı uzak bölgeleri: uyandırıyor onları Standard Oil, üniformalarla donatıyor, onlar için o düşman biraderi seçiyor, ve Paraguaylı adam savaşıyor kavgasında, ve Bolivyalı adam yok oluyor vahşi ormanda makineli tüfeğiyle. Bir damla petrol için öldürüldü bir Devlet Başkanı, milyonlarca hektarlık ipotek, canlı bir yaylım ateş, ölümcül bir ışık sabahı, taşa dönüşmüş, Patagonya daki devrimci mahkûmların yeni bir kampı, bir ihanet, karşılıklı ateş altında yağlı parıltılı ayın, kurnaz bir kabine değişikliği başkentte, petrolden medcezir gibi bir fışkırma, ve toynakların savaşından bu yana, ama sen göreceksin bulutların üzerinde ışıldadığını, denizlerin üzerinde, kendi evinde, Standart Oil in harflerinin parıltılarla durduğunu bütün kolonilerin üzerinde. Şirket bağışlarıyla yaşayan vakıflar ABD'de ilk varlık gösterdiklerinde kökenlerine, yasallıklarına ve hesap verme zorunluluğuna sahip olmamalarına dair ateşli tartışmalar vardı. İnsanlar, şirketler çok fazla artı değer elde ediyorsa çalışanlarının ücretlerini yükseltmeleri gerektiği fikrini ortaya attılar. (İnsanlar o günlerde Amerika'da ile bu korkunç önerilerde bulunuyordu) Şu anda çok sıradan olan bu vakıfların niyeti, gerçekte işletme tasarımında bir sıçramaydı. Devasa kaynaklarla vergi ödememeye yasal kılıf ve neredeyse sınırsız evrak -tamamen hesabı verilmeyen, tamamen şeffaflıktan uzak-. Ekonomik varlıktan politik, toplumsal ve kültürel sermaye olarak yararlanmanın, parayı güce çevirmenin daha iyi yolu ne? Tefecilerin, kârlarının cüzi bir yüzdesini dünyayı yönetmek için kullanmasının daha iyi yolu ne? Kuşkusuz, bilgisayarlara dair tecrübeli ve bilgili olan Bill Gates, kendini başka türlü nasıl, sadece ABD hükümeti değil, tüm dünya hükümetleri için eğitim, sağlık ve tarım politikalarını dizayn ederken bulacaktı? Yıllar boyunca insanlar, vakıfların yaptığı gerçekten iyi şeylere (halk kütüphaneleri işletmek, hastalıkları ortadan kaldırmak) şahit olurken, şirketler ile para bağışladıkları vakıflar arasındaki doğrudan bağlantı bulanıklaşmaya başladı. Sonuç olarak bütün yönleriyle karardı. Bugün, kendini solcu olarak değerlendirenler bile bağışlarını kabul etme konusunda utangaç değiller. 1920'ler ile birlikte, ABD kapitalizmi hammadde ve denizaşırı pazarlar için dışarıya bakmaya başladı. Vakıflar, küresel şirket denetimini formüle etmeye başladılar. 1924'te Rockefeller ve Carnegie vakıfları, ortak bir şekilde, bugün dünyanın en güçlü dış politika baskı grubu olan ve sonradan Ford Vakfı tarafından da finanse edilir hale gelen Dış İlişkiler Konseyi'ni (CFR kurdular. 1947'de, yeni kurulmuş olan CIA, CFR tarafından destekleniyor ve onunla yakın çalışıyordu. Yıllar boyunca CFR üyeleri arasında 22 ABD Dışişleri Bakanı yer aldı. 1943'te BM'yi tasarlayan yürütme komitesinde 5 CFR üyesi vardı ve BM'nin New York'daki merkezinin üzerine dikildiği araziyi almak için J.D. Rockefeller tarafından 8,5 milyon dolar bağış yapıldı. 1946'dan bu yana Dünya Bankası başkanlarından 11'i -kendilerini yoksulların misyoneri olarak sunanlar- CFR üyeliğinde bulundular. (Bunun istisnası George Woods'tur. Rockefeller Vakfı'nın mutemeti ve Chase-Manhattan Bankası'nın başkan yardımcısıydı) Bretton Woods'da Dünya Bankası ve IMF, doların rezerv parası olması gerektiğine ve küresel sermayenin girişini
8 arttırmak için açık pazarda işletme uygulamalarının evrenselleştirilmesinin ve standartlaştırılmasının gerekli olduğuna karar verdiler. Bu doğrultuda, "İyi Yönetişim"i (ipleri kontrol ettikleri sürece), "Hukukun Üstünlüğü" mefhumunu (yasaların yapılışında söz sahibi olmaları kaydıyla) ve yüzlerce yolsuzluk karşıtı programı (devreye soktukları programı düzene sokmak için) desteklemek amacıyla büyük miktarda paralar harcadılar. Dünyanın en şeffaf olmayan, hesap vermeyen iki örgütü, yoksul ülkelerin hükümetlerinden şeffaflık ve hesap verme talebiyle işe koyuldu. Dünya Bankası'nın, ülke pazarlarını arka arkaya küresel finansa açılmaya zorlayarak Üçüncü Dünya'nın ekonomi politikalarını az çok yönlendirdiği düşünüldüğünde, şirket yardımseverliğinin tüm zamanların en öngörülü işi olduğu söylenebilir. Şirket vakıfları, üyeleri döner kapılar aracılığıyla kesişen ve ileri geri hareket eden bir seçkinler kulüpleri ve düşünce kuruluşları sistemi vasıtasıyla yönetiyor, ticaret yapıyor, güçlerini kanalize ediyor ve satranç tahtasına piyonlarını yerleştiriyor. Tedavüldeki, özellikle solcu gruplar arasındaki muhtelif komplo teorilerinin aksine, bu düzenleyişte gizli olan, şeytani veya Masonlar benzeri bir şey yok. Bu, şirketlerin paralarını transfer etmek ve yönetmek için paravan şirketler ve off-shore hesaplar kullanma yöntemlerinden çok farklı değil -değişim aracı para değil, güç olmakla birlikte. CFR'nin ulusaşırı eşdeğeri 1973 yılında David Rockefeller, ABD Eski Ulusal Güvenlik Danışmanı Zbigniew Brzezinski (Taliban'ın atası Afgan Mücahitleri'nin kurucu üyesi), Chase-Manhattan Bankası ve başka özel yüksek mevkidekiler tarafından kurulan Üçlü Komisyon'dur. Amacı, Kuzey Amerika, Avrupa ve Japonya seçkinleri arasında kalıcı bir dostluk ve işbirliği ilişkisi yaratmaktır. Çin ve Hindistan'dan üyeleri de içerdiğinden şu anda beş yönlü bir komisyon haline gelmiştir. (CII'dan Tarun Das, Infosys eski CEO'su N.R. Narayanamurthy, Godrej Genel Müdürü Jamsheyd N. Godrej, Tata Sons Yöneticisi Jamshed J. Irani ve Avantha Grup CEO'su Gautam Thapar) Aspen Enstitüsü, çeşitli ülkelerde temsilcilikleri bulunan uluslararası bir yerel seçkinler, işadamların, bürokratlar ve politikacılar kulübüdür. Hindistan Aspen Enstitüsü Başkanı Tarun Das'dır. Gautam Thapar da yöneticidir. McKinsey Küresel Enstitüsü'nün (Delhi Mumbai Endüstriyel Koridoru önerisini getiren) birtakım kıdemli yöneticileri CFR, Üçlü Komisyon ve Aspen Enstitüsü üyesidir. Ford Vakfı (sürekli birlikte çalışsalar da, daha muhafazakâr olan Rockefeller Vakfı'nın liberal örneği) 1936'da kuruldu. Ford Vakfı, çoğu kez rolünün hakkını vermese de çok net, iyi tanımlanmış bir ideolojiye sahiptir ve ABD Dışişleri Bakanlığı'yla aşırı derecede yakın çalışır. Vakfın, demokrasiyi derinleştirme ve "iyi yönetişim" projesi, Bretton Woods'un işletme uygulamalarını standardize etme ve serbest pazarın etkinliğini arttırma tasarısının çok büyük bir parçasıdır. ABD hükümetinin bir numaralı düşmanı olan faşistlerin yerini komünistlerin aldığı İkinci Dünya Savaşı sonrasında, Soğuk Savaş'ın üstesinden gelmek için yeni türlerde kuruluşlara ihtiyaç duyuldu. Ford, ilk olarak ABD savunma hizmetleri için silah araştırmaları yapan askeri bir düşünce kuruluşu olan RAND'ı (Araştırma ve Geliştirme Kurumu) finanse etti yılında, "özgür uluslara sızmak ve bunları parçalamak için verilen inatçı komünist çaba"ya karşı Ford tarafından, sonradan, özeti Soğuk Savaş'ı "McCarthy"ci aşırılıklar olmaksızın akıllıca sürdürmek olan Demokratik Kuruluşlar Çalışma Merkezi'ne dönüşen Cumhuriyet Sandığı kuruldu. Ford Vakfı'nın Hindistan'da yatırdığı milyonlarca dolarla yapmakta olduğu işe bakmamız gereken mercek budur -sanatçıları, film yapımcılarını, aktivistleri finanse etmesi, üniversite burslarını içeren cömert bağışları. Ford Vakfı'nın açıkladığı "insanlığın geleceği için hedefler", yerel ve ulusal düzeyde taban örgütlülüğüne dayalı politik hareketlere müdahaleyi de içeriyor. Vakıf ABD'de, 1919 yılında alışveriş merkezi sahibi Edward Filene'in öncülük ettiği Kredi Birliği Hareketi'ni desteklemek için milyonlarca dolar bağışta bulundu ve kredi verdi. Filene, tüketim mallarının kitle tüketimi toplumunu çalışanlara düşük maliyetli kredi vererek yaratmaya inanmıştı - zamanı için radikal bir fikir. Aslında radikal bir fikrin sadece yarısı, çünkü Filene'in inandığı şeyin diğer yarısı, gayri safi milli hâsılanın daha adil dağıtımıydı. Kapitalistler, Filene'in önerisinin sadece ilk yarısını değerlendirdiler ve çalışanlara on milyonlarca dolar tutarında "düşük maliyetli" krediler vererek ABD işçi sınıfını sürekli borç içinde olan insanlara dönüştürdüler. Yıllar sonra bu fikir, Mohammed Yunus ve Grameen Bankası'nın feci sonuçlarla açlıktan kırılmakta olan köylülere mikrokredi vermesiyle Bangladeş'in fakirleştirilmiş kırsal bölgelerine süzüldü. Mikrofinans şirketleri, Hindistan'daki yüzlerce intihardan sorumlu -sadece 2010'da Andra Pradesh'de 200 insan. Son olarak ulusal bir gazete, okul harçlığı olan son 150 rupiyi mikrofinans şirketinin kabadayı çalışanlarına vermeye zorlanan 18 yaşındaki bir kadının intihar notunu yayımladı. Notta, "Çok çalış ve para kazan. Kredi alma" yazıyordu.