ASTRAGAN KÜRKÜ
Karakul kuzusu kürkü
Karakul koyunları nedir?
• Karakullar kendilerine has kürkleriyle bilinen özel bir koyun türüdür. Et hayvanları gibi yetiştirilmezler; onları değerli kılan postlarıdır.
• Afganistan, Kazakistan, Namibya, Güney Afrika, Özbekistan ve Orta Asya’daki diğer ülkelerde koyunlar kürkleri için yetiştirilip öldürülürler.
• Koyunlar güçlü bir sürü içgüdüsüne sahiptirler ve dişiler koruyucu ve özenli annelerdir. Humane Society araştırmacıları yaptıkları araştırmalar süresince anne koyunlar ve yavruları arasında güçlü bağlar bulunduğunu fark etmiştir.
Karakul kuzusu kürkü nedir?
• Koyun ırkları içinde karakul kuzularının postunun dokusu, deseni ve rengi eşsizdir ve dokusu kuzunun yaşına bağlı olarak değişir. Kuzular parlak, sık kıvrımları olan kürkle doğarlar, fakat birkaç gün içinde kıvrımlar açılmaya – ve parasal değerini kaybetmeye başlar. Kuzuların doğduktan hemen sonra öldürülmelerinin nedeni budur. Cenindeki kuzuların kürkü hafif ve düzdür. Kıvrımsız fakat dalgalı bir dokuya ve ışıltılı parlaklığa sahip olan bu kürk genellikle ipekli hare ya da hareli olarak tanımlanır. Bu kürk kuzular doğmadan yaklaşık on beş gün önce elde edilir, mevsimden mevsime neyin daha popüler olacağını moda trendlerinin belirlemesine karşın, genellikle yeni doğanlardan alınandan daha yüksek bir fiyata sahiptir.
• Kürkün bütün özel niteliklerini korumak için kuzular basitçe kırkılmak yerine (yünü için kuzulara yapıldığı gibi) postun bozulmaması için öldürülüp derileri yüzülür.
• Kürk yün veya et endüstrilerinin yan ürünü olarak üretilmez. Öldürülen yetişkin koyunların eti bazen yenmesine karşın, et aslında kürk endüstrisinin yan ürünüdür. Cenindeki ve yeni doğmuş kuzuların yiyecek için kullanılmaya yetecek kadar eti yoktur – küçücük bedenleri çöp olarak öylece bir kenara atılır.
• Kürk çeşitli isimlerle adlandırılır. Hem cenin hem de yeni doğmuş kuzuların kürküne bazen karakul denir. Cenin kuzusu kürkü genellikle broadtail olarak bilinir ve yeni doğmuş olanlara ise Persian lamb denir. Diğer isimler ise karakul, karakulcha, cha, breitschwanz, svakara, namikara, nakara, astragan, agnello di persia ve krimmer’dır.
• Karakul kuzusu kürkü bir bütün olarak kürk endüstrisinin önemli bir öğesidir, post üretimi tilki kürkü üretimiyle yaklaşık olarak eşittir. Endüstri raporlarına göre her yıl postu için dört-beş milyon karakul kuzusu öldürülmektedir. Gerçek ölüm oranı tabi ki çok daha yüksektir çünkü her bir cenin postu için iki hayvanın -annenin ve doğmamış yavrunun- ölmesi gerekir.
• Karakul kuzularının kürkü; manto, ceket, etek, pantolon, elbise ve her çeşit giyside süsleme olarak kullanılır. Karakul kuzularından yapılmış kıyafetlerin perakende değeri kuzunun öldüğü yaşa göre değişir. Cenin kürkü 25,000 dolardan fazlaya mal olarak -bir post elde edebilmek için iki hayvanın ölmesi gerektiğinden- konfeksiyon ve üretim açısından en pahalı kürktür. Yeni doğmuş kuzulardan yapılmış bir ceket 5,000 dolar ile 12,000 dolara mal olabilir. Christian Dior, Dolce&Gabbana, Gucci, Carolina Herrera, Michael Kors, Karl Lagerfeld, Ralph Lauren, Prada ve Valentino karakul kuzularının kürkünü kullanan tasarımcılardır. Amerika genelinde marka mağazalar ve butikler karakul kuzusu kürkü ve kıyafetlerini satarlar.
Öldürüldüklerinde kuzular çok küçük olduklarından, tam boy bir giysi üretmek için düzinelercesi ölür. HSUS araştırmacıları bir ceket için otuz kuzu postunun bir arada dikildiğini saymıştır.
Kürk endüstrisinin mitleri ve ardında yatan gerçekler nedir?
Kürk endüstrisinin el kitabı cenin karakul kuzusu kürkünü kaza ya da maruz kalma sonucu erken doğmuş kuzuların postu olarak tanımlar. HSUS araştırması hamile koyunların öldürüldüğünü ve yavrularının normal doğumdan on beş gün kadar önce kendilerinden alındığını kanıtlamıştır.
Birleşik Devletler Balık ve Vahşi yaşam Servisi (FWS) bile karakul kuzusu kürkünün ardındaki zalimliği maskeleyen mitlerin sürdürülmesine yardım etmiştir. 1954 yılında, FWS tarafından yayımlanan bir belgede şöyle denmektedir, ‘Dişi koyunlara kötü muamele edildiğine ve öldürüldüğüne dair çok yaygın bir yanlış anlama söz konusudur. Bu tarz uygulamalar hiçbir yerde hem insancıl hem de ekonomik açıdan karlı olamaz.’ FWS bu tarz uygulamaların insancıl olmadığı konusunda haklı, fakat diğerinde kesinlikle değil. HSUS araştırmacıları hamile koyunların öldürülmeden önce bayıltılmadan ya da her hangi bir insancıl ölüm tekniği kullanılmadan rutin ve sistemli bir şekilde öldürüldüklerine tanık oldu. Cenin kuzusu kürkünün üretimi pahalı olmasına karşın, sahip olduğu yüksek fiyatı annenin ölümü sağlamaktadır.
Moda yazarları da karakul kuzularının kaynağı hakkında yanlış haber yaparlar. 16 Şubat 2000 tarihinde yapılan Alexander McQueen/Givenchy moda şovu hakkında London’s Evening Standard gazetesinde yayımlanan bir yazıda cenin postunun ‘özellikle moda sektöründe kullanılmak için çiftliklerde yetiştirilen hayvanların postu değil, diğer endüstrilerin yan ürünü’ olduğu yazılmıştır.
Modanın kurbanları
Herhangi bir moda dergisine baktığınızda şunu görmeniz mümkündür: parlak, kıvır kıvır, bazen ezilmiş kadifeye benzeyen düz bir kürk. Bu kürk yakalarda veya manşetlerde süsleme olarak görülebilir ya da bir ceket, manto ya da başka kıyafetlerin tamamını oluşturabilir. Ve birden fazla isimle adlandırılır – karakul kuzusu, ya da daha bilinen adıyla broadtail veya Persian lamb. Bilinmeyen ise bu kürkün olağanüstü bir zulmün ürünü olduğudur.
Lüks bir eşya olarak çok değerli olan bu özel tür kürk tek bir yolla üretilebilir: Sadece birkaç günlük ya da birkaç saatlik olan kuzuları öldürüp derisini yüzerek, ve hatta doğmamış kuzular annelerinin karnından çekip alınarak. Küçücük postları daha sonra ‘moda’ya dönüşür.
HSUS’un gizli araştırmacıları on iki ayını bu kürkün kaynağını belgelemek için geçirdi ve kürk endüstrisinin işlediği suç mitlerini ortaya çıkardı.
Araştırmacının günlüğü
‘Özbekistan, Bukhara’nın dışındaki bir karakul çiftliğini ve kesim tesisini gezmeye götürüldük. Mezbahaya girdiğimizde kuzuların ağlamasına benzeyen sesler duyduk. Bir işçi bir kancaya asılmış olan ölü bir kuzunun derisini yüzüyordu. Karşısındaki duvarın önünde ise yaklaşık on iki ölü kuzu yığını vardı.
Yeni doğan kuzuların doğduktan sonra bir-üç gün içinde öldürülmeleri gerekiyor. Küçük, çelimsiz ve zorlukla ayakta durabilen kuzuların boğazları bilinçleri tamamen açıkken kesiliyor. Derileri yüzüldükten sonra, bedenleri yiyecek olarak kullanmak için çok küçük olduğundan atılıyor.
Daha sonra, hamile bir koyunun öldürülüşüne tanık olduk. Baş aşağı tutulmuştu, boğazı kesildi ve midesi gelişmekte olan cenini – broadtail kürk modasının ‘ham maddesi’ – almak için yarılarak açıldı. Koyunun boğazının kesilmesinden yaklaşık iki dakika sonra, işçiler artık kafası olmayan bedeni bacaklarından tutup kaldırdılar ve tahta, beşiğe benzeyen bir şeyin üzerine yerleştirdiler. Ölü koyunun karnında kuvvetli kımıldanmalar olduğunu gördük, besbelli doğmamış kuzu tekmeliyordu. İşçiler koyunun karnına birkaç kere bastırdılar. Ondan sonra hareketler kesildi. Koyunun karnındaki hareket yaklaşık otuz saniye sonra tamamen kesildi, işçiler koyunun bedenini asıp kaldırdılar ve derisini yüzmeye başladılar. Deri alındıktan sonra, bir başka işçi uterus’u yırtıp açtı ve kuzuyu çıkardı, görmemiz için havaya kaldırıp tuttu. İşçi daha sonra kuzu fetusu yere fırlattı ve biz de öldürme alanını terk ettik.
Tek başına bu çiftlik yaklaşık 10,500 koyunu barındırmakta ve her hafta birkaç yüzünü öldürmektedir.
Çeviren: Yasemin Yıldız Avdan
Kaynak: HSUS