PCIe 4.0 cihazları giderek daha yaygın hale geliyor. PCIe 4.0 desteği, 11. Nesil Intel® Core™ CPU'lar ve anakartlar ile eklenmiştir ve şimdi 12. Nesil platform, 4.0 ve 3.0 cihazlar için PCIe 5.0 ve tam geriye dönük uyumluluk sunmaktadır.
Peki PCIe 5.0, 4.0 ve 3.0 arasındaki fark nedir? PCIe geriye dönük uyumluluk nasıl çalışır? Ayrıca çip seti PCIe şeritlerine kıyasla 12. ve 11. Nesil CPU'larda yer alan CPU PCIe şeritlerinin avantajları nelerdir?
PCIe 4.0'ın nasıl çalıştığını ve 11. Nesil platformun neden çok önemli bir parçası olduğunu ayrıntılı şekilde inceleyelim.
PCIe 4.0 Nedir?
Daha önce bilgisayar topladıysanız PCIe yuvalarının anakart boyunca yatay olarak yerleştiğini görmüşsünüzdür. PCIe (Çevre Bileşeni Ekspres Ara Bağlantısı) genellikle ekran kartlarının ve SSD'lerin yanı sıra yakalama kartları ve kablosuz bağlantı kartları gibi çevre birimlerinin bağlanması için kullanılan yüksek bant genişlikli bir veri yolu genişletmesidir.
Anakartta PCIe hatları x1, x2, x4, x8 ve x16 çeşitlerinde bulunur. Daha fazla şerit, daha fazla bant genişliği ve daha uzun bir yuva anlamına gelir. En yüksek bant genişliğine ve genellikle CPU'ya en doğrudan bağlantıya sahip olduğu için GPU'lar çoğunlukla en üstteki x16 yuvaya takılır. Modern PCIe m.2 SSD'ler x4 hatları kullanır.
Her PCIe nesli, önceki neslinden iki kat daha hızlıdır. PCIe 3.0 saniyede 8 gigatransfer seviyesinde veri aktarım hızına sahipken PCIe 4.0 16 GT/sn seviyesinde ve PCIe 5.0 32 GT/sn seviyesinde veri aktarımı gerçekleştirir. (Bit hızı, kodlama öncesindeki teorik maksimum hızı göstermek için gigatransfer cinsinden ölçülür; elde edilen gerçek hız seviyeleri daha yavaş olabilir.)
Dışarıdan bakınca, yeni PCIe yuvaları 3.0 ile aynı görünür. Ayrıca hem geriye hem de ileriye dönük uyumluluğa sahiptir: sadece PCIe 3.0 SSD'yi PCIe 4.0 yuvasına bağlamakla kalmaz aynı zamanda PCIe 4.0 bir SSD'yi de 3.0 yuvaya bağlayabilirsiniz.
PCIe şeritleri nedir?
12. ve 11. Nesil Intel® Core™ CPU'ların önemli bir avantajı, yeni standartları takip eden CPU PCIe şeritlerinin eklenmesidir. 12. Nesil Intel® Core™ CPU'lar 16 adede kadar CPU PCIe 5.0 şeridi ve dört adede kadar CPU PCIe 4.0 şeridi sağlarken, Intel® Core™ i9-11900K gibi 11. Nesil Intel® Core™ CPU'lar 20 adede kadar CPU PCIe 4.0 şeridi sağlar.
Tüm PCIe hatları aynı şekilde çalışmaz; CPU PCIe hatları CPU'yla doğrudan bağlantı kurarken çip seti hatları (veya "PCH hatları"), bir DMI (Direct Media Interface) köprüsü üzerinden CPU'ya bağlanan anakartın çip seti üzerinden geçer.
PCH genellikle anakartınızdaki USB cihazlar, Wi-Fi ve Ethernet ağ bağlantıları ve anakarttaki ses kartı gibi özellikleri yönetir. CPU ve çip seti arasındaki bağlantı x8 3.0 toplam bant genişliği ile sınırlı olduğundan birden fazla depolama cihazı takmanız ve başka kaynakları kullanmanız durumunda bağlantı kapasitesinde doygunluğa ulaşılabilir. Doğrudan CPU'ya bağlanmak bu darboğazın oluşmasını önler.
11. Nesil Intel® Core™ CPU'lar tarafından sunulan 20 CPU PCIe şeridi ile bilgisayar üreticileri, aynı anda bir grafik işleme birimi ve bir NVMe SSD'ye en iyi yolu verme esnekliğine sahiptir. 12. Nesil Intel® Core™ CPU'lar, 16 CPU PCIe 5.0'ın 4.0'ın iki kat hızına sahip olması nedeniyle, daha da yüksek bant genişliğinde aynı seçeneği sunar.
Geçmişte, 16 PCIe 3.0 şeridine sahip kullanıcılar, CPU'larına giden bu optimum yoldan sadece grafik işleme birimlerine giden bant genişliğini yarıya indirerek ve başka bir potansiyel darboğaz oluşturarak yararlanabiliyorlardır.
Yükseltici kartlar kullanan PCIe m.2 SSD'ler ve NVMe SSD'ler, SATA veri kablosu üzerinden bağlanan diğer sürücülere kıyasla halihazırda hız avantajlarından faydalanmaktadır. PCIe'nin daha yüksek iş hacmi, NVMe depolamanın daha fazla veriyi hızlıca kuyruğa almasını sağlar ve anakarta doğrudan bağlantı da gecikmeyi azaltır. CPU PCIe şeritlerine bağlanmak, verilerin çip seti üzerinden geçmesi gereken mesafeyi ortadan kaldırarak gecikme süresini daha da azaltmaya yardımcı olur.
Neden PCIe 4.0'a Yükseltmelisiniz?
Yukarıda belirtildiği gibi, her PCIe nesli, iş hacmini iki katına çıkarır. Ancak PCIe 5.0'ın gerçek avantajı, tam geriye dönük uyumluluk ve geleceğe yönelik korumadır: Yeni donanımızın sistem üzerinde darboğaz yaratmayacağını bilirsiniz.
Şu anda PCIe 4.0 SSD'ler, PCIe 3.0 SSD'lere kıyasla daha yüksek maksimum okuma/yazma hızına sahip olmak üzere tasarlanmıştır, ancak yükleme süreleri ve büyük dosya aktarımı gibi alanlarda mevcut gerçek dünyadaki avantajları azdır. Ancak zaman içerisinde yeni bellek denetleyicileri piyasaya sürülecek ve hem oyunların hem de uygulamaların modern SSD'lerden çok daha fazla avantaj sağlaması beklenmektedir.
Bunun gerçekleşebileceği yollardan biri, yoğun G/Ç iş yüklerinde SSD performansını geliştirmek üzere tasarlanan DirectStorage gibi yeni teknolojilerdir. SSD'ler yeni nesil oyun geliştirmede norm haline geldikçe yükleme sürelerinde, materyal akışında ve bölüm tasarımında ciddi iyileşmeler sağlayabilir.
PCIe 4.0 ve 5.0'ın daha yüksek bant genişliği, daha yüksek iş hacmi, verilerin VRAM'a daha hızlı aktarılmasına yardımcı olduğu için grafik kartlarına da avantaj sağlayabilir. Ancak PCIe 4.0 bulunan kurulumlar sentetik karşılaştırma testlerinde 3.0'tan daha iyi performans gösterse de oyun konusunda gerçek kullanım avantajları şu anda az denebilecek bir seviyededir.
Bazı testler, oyunları 4K çalıştırmanın bile PCIe 3.0 x16 yuvasının bant genişliğini doygunluğa ulaştırmayacağına işaret etmektedir. PCIe 4.0 ve 3.0 yapılandırmada çalışan aynı GPU karşılaştırıldığında ufak denebilecek FPS avantajları olabilse de bunlar fark edilemeyecek kadar küçüktür.
Özetle, 12. Nesil ve 11. Nesil masaüstü bilgisayarlar, size yükseltme özgürlüğü veren bir platform sunar. Bilgisayarınızın potansiyelini daha da ortaya çıkaracak olan gelecekteki cihazlardan en iyi şekilde yararlanmanıza yardımcı olurlar.
PCIe 4.0 veya 5.0 için neye ihtiyacım var?
CPU. PCIe 5.0 için, 16 adede kadar CPU PCI 5.0 şeridi ve dört adede kadar CPU PCIe 4.0 şeridi ile sıfırdan oyun oynamayı desteklemek için tasarlanmış 12. Nesil bir Intel® Core™ CPU'ya ihtiyacınız olacaktır. 4.0 için, PCIe 4.0 ve 20 adede kadar CPU PCIe şeridi gibi özelliklerle sıfırdan oyun oynamayı desteklemek için tasarlanmış 11. Nesil bir Intel® Core™ masaüstü CPU'ya ihtiyacınız olacaktır.
Anakart. 12. Nesil CPU için LGA 1700 yuvasına sahip bir 600 Serisi çip setine ihtiyacınız olacaktır. 11. Nesil için Z590 veya B560 serisinden 500 serisi bir anakart isteyeceksiniz.
PCIe 4.0 ve 5.0 cihazları. İlk kurulumunuzda veya alışverişinizde hemen PCIe 4.0 SSD veya GPU tercih etmeyebilirsiniz ancak PCIe 4.0 desteğinin gelecekte ne kadar faydalı olacağını görmek kolaydır. Belki yeni konsol oyunları, materyalleri daha çok akış üzerinden çekmeye başlayacak; bu durumda PCIe 4.0 SSD, somut şekilde daha akıcı bir deneyim sağlar. Ayrıca yeni nesil GPU'lar PCIe 4.0 ve 5.0 yuvalarının iki kat daha yüksek iş hacminden daha çok faydalanacak. (PCIe 3.0 cihazların, geriye dönük uyumluluk sayesinde PCIe 4.0 veya 5.0 platformu üzerinde de normal bir şekilde çalışacağını unutmayın.)
PCIe 4.0 ve 5.0 neden önemlidir?
PCIe 5.0 ve 4.0 platformları size daha fazla esneklik sunar. Yeni çevre birimleri satın alırken ve bunları yapılandırırken daha fazla seçeneğiniz olacaktır. ve PCIe 5.0 ile gelecekteki ürünlerin mevcut bant genişliğini doldurması için daha da fazla zamana sahip olacaksınız.
Çoğu kullanıcı, sistemlerinin kullanım ömrü boyunca bir noktada depolama sürücülerini veya ekran kartlarını değiştirir. Siz de onlardan biriyseniz PCIe 5.0 desteği, önümüzdeki yıllarda piyasa çıkacak son teknoloji SSD'lerin ve GPU'ların tüm potansiyelinden faydalanmanızı sağlayacaktır.
Ayrıca 20 CPU PCIe hattı sisteminizin en önemli iki çevre biriminin (GPU ve SSD) CPU'ya daha doğrudan bağlanmasını sağlayarak gecikmeyi azaltır.
Bundan bir veya iki yıl sonra kimin yeni çevre birimleri isteyebileceğini tahmin etmek zor olsa da 12. Nesil sistemler, bu yeni ürünlerden optimal performansı elde etmek üzere tasarlanmıştır.