“... ve o filin altına koştu,
altına yatıp onu öldürdü,
ve fil onun üzerine yere düştü,
ve orada öldü."
Makkabilerin İlk Kitabı, 6:46
altına yatıp onu öldürdü,
ve fil onun üzerine yere düştü,
ve orada öldü."
Makkabilerin İlk Kitabı, 6:46
Öykü ve kültür. VO sayfalarında bir kereden fazla, eski günlerde insanların nasıl bilgi dağıttığı ve depoladığı sorusunu gündeme getirdik. Örneğin, erken Tunç Çağı'nda yazının yokluğunda farklı milletlerden insanların bunu birbirine nasıl aktardığı. Veya başka bir soru, tanık olmadıkları olaylarla ilgili bilgileri nereden aldılar? İnsanlar yazı diline sahip olduklarında her türlü bilgiyi biriktirip torunlarına aktarmak mümkün hale geldi, aslında daha önce de aktarabiliyorlardı ama artık sözlü kanalın yanında bir de yazılı olan var. Yani insanları bilgilendirme fırsatları daha fazla hale geldi.
Ama ... burada yazılı bilgileri yorumlama yeteneğiyle ilgili önemli bir sorun vardı. Örneğin bir çizimde fil görebiliriz ama onun fil olduğunu bilmeden ona fil diyemeyiz... Ve tam tersi: Bir filin neye benzediğini bir metin açıklamasında okuduktan sonra, bundan sonraki herkes onu nasıl çizeceğini bilse bile bir fil gibi tasvir edemez.
Bu tür zorlukların çok çarpıcı bir örneği, eski savaş fillerinin görüntülerini içeren Avrupa el yazmalarından ortaçağ minyatürleri olabilir. Antik dünyada oldukça yaygın olarak kullanıldılar, bu yüzden kesinlikle antik tarihçilerin açıklamalarına girdiler. Herodot'un, Aristoteles'in ve diğer birçok eski yazarın kitapları, Orta Çağ'da aydınlanmış Avrupalılar tarafından iyi biliniyordu. Okundular, manastırlarda kopyalandılar. Ama düzen ne olacak? Gerçek şu ki, eski el yazmaları çizimler içermiyordu ve savaş fillerini betimleyen kısmalar vardı, ancak sadece Avrupalı tarihçilerin bakmadığı yerlerde.
Bu nedenle, ortaçağ aydınlatıcılarının minyatürlerindeki savaş fillerinin görüntülerinde gerçekten şaşırtıcı bir bilgi ve fantezi kaynaşmasına sahibiz ve tarihi geçmiş bir el yazmasından elde edilen her minyatür aynı zamanda her zaman kendi zamanının bir anıtıdır, çünkü bu sanatçıları çevreleyen şey o zaman, genellikle çok doğru bir şekilde tasvir ettiler. Ancak tarihsel bir tarih vizyonuna sahip değillerdi ve bu nedenle modern gerçekliklere ilişkin vizyonlarını uzak geçmişe doğru tahmin ettiler.
Bu arada, birçok VO okuyucusu, Orta Çağ'ın en iyi el yazmalarına ayrılmış materyalin yayınlanmasından sonra, özellikle savaş filleri hakkında bilgi vermemi istedi. Fakat Orta Çağ'da Avrupa'da hangi savaş filleri vardı? Evet, Hindistan'da oldukça uzun bir süre kullanıldılar ve bunlardan birinin zırhı İngiltere'deki Leeds'teki Kraliyet Arsenalinde bile gösteriş yapıyor. Ama… Avrupalılar onları biliyorsa, o zaman sadece kulaktan kulağa ve Vasco da Gama'nın seferinin başarılı dönüşünden sonra. Ve böylece, onuncu elden, köpek başlı insanlar ve altın taşıyan karıncalar hakkında hikayeler düzeyinde bilgi oldu.
Ayrıca minyatürlerde tasvir edilen filler hakkında basitçe konuşmak bence çok ilginç olmaz. Her bir “filli” minyatürü yine tarihi bir kaynak olarak ele alırsak çok daha ilginç olacaktır. İşte buradalar, güzellikler, tam karşımızda!
Bir savaş filinin en eski görüntülerinden biri, İngiltere'de oluşturulan 1185 tarihli Bestiary'de bulunur. Pierpont Morgan Kütüphanesi ve Müzesi, New York. Sanatçının daha önce hiç canlı fil görmediği aşikar. Ancak genel olarak görünüşünü oldukça doğru bir şekilde aktardı. Savaşçıların başlarında, miğferler bu özel zamanın çok karakteristik özelliğidir.
"Bestiary" den başka bir minyatür, ancak zaten 1225-1250. Salisbury. İngiliz Kütüphanesi, Londra. Burada, ellerinde balta, mızrak ve tatar yayı olan topfhelm ve şapel-de-fer miğferli şövalyeler bir filin üzerine oturur ve sırayla okçular ve sapancılar tarafından ateş edilirler.
"Teolojik Koleksiyon"dan Minyatür, 1236-1275. İngiltere. İngiliz Kütüphanesi, Londra. Belki de filin en gerçekçi göründüğü yer burasıdır!
"The Book of Ancient Stories" adlı el yazmasından harika bir minyatür, 1285. Yaratılış yeri: Fransa. İngiliz Kütüphanesi, Londra. Ekipman ve kıyafetlerin en küçük detayları ile karakterlerin yüzleri çok dikkatli bir şekilde yazılmıştır. Ancak, bir savaş filinin “mürettebatını” deyim yerindeyse kim oluşturduğuna bakın? Bunlar, Batı Avrupa şövalyeleri tarafından kuşatılmış sarıklı Müslümanlardır.
"Gregory IX'in Kararnameleri", 1275-1325 Yaratılış Yeri: Güney Fransa, British Library, Londra. Bu el yazmasının minyatüründe yine sırtında iki katlı devasa bir kule bulunan bir fil görüyoruz. Büyük olasılıkla, ortaçağ illüstratörü, minyatürlerini bir filin devasa görünümü ile düşünmek zorunda kalanları etkilemek istedi.
"Peterborough'dan Zebur", 1300-1325. İngiltere. Belçika Kraliyet Kütüphanesi, Brüksel. Komik sahne değil mi? Fil içmesi için verilir!
Orta Çağ, bazılarının hayal ettiği kadar karanlık bir zaman değildi. İstenirse, o zamanlar, İtalya'da Napoli'de yazılmış ve şimdi Londra'daki British Library'de bulunan, 1325-1350'de Caesar'dan Önce Antik Tarih gibi bir el yazması ile tanışmak mümkündü. Burada sanatçı için her şey açıkça çok basitti. Minyatürlerinde oldukça modern şövalyeler fillere eşekler gibi biniyor ve filler toynaklarla çiziliyor! Savaşçıların çoğunun başlarında, ön kısmı haç biçiminde takviyeli ve ayrıca, çok uygun bir takma ad alan - "şeker somunu" olan, yukarı doğru uzatılmış bir taç ile kaskların olması ilginçtir.
"Onyıllar" adlı el yazması (bu aynı zamanda on yıllık kroniklerin çok popüler bir türüydü), 1370 Fransa. Aziz Genevieve Kütüphanesi, Paris. Minyatürist fillerle savaşı böyle gördü. Ve her şey mantıklı görünüyor. Ama bu savaş fillerinin bir şoförü olmadığı açık!
Orta Çağ'da çok popüler olan minyatür "İnsan Kurtuluşunun Aynası", 1325-1375. Almanya. İngiliz Kütüphanesi, Londra. Burada filin üzerine etkileyici bir kule ve hatta ölçeğini gösteriyormuş gibi görünen bir kapı yerleştirilmiş. Ancak burada kelimenin altındaki insan figürü açıkça tamamen farklı bir ölçekte çizilmiştir. Ortaçağ resminin özelliği buydu. Metni resimleyen sanatçı öncelikle metinde neler olduğunu göstermeye çalışmıştır. Bu durumda, hiç şüphesiz, "Makkabiler'in İlk Kitabı"ndaki İncil metni resmedilmiştir. Boyut farklılıkları onu rahatsız etmedi. Okuyucular, şüphesiz, sırtında bir kule olan bir filin büyük olduğunu ve ona mızrakla vuran bir savaşçının küçük olduğunu mükemmel bir şekilde anladılar. Bu arada, bir nedenden dolayı filin kendisi en çok bir ata benziyor!
Başka bir "İnsan Kurtuluş Aynası" ve aynı yıllara ait (1325-1375), ancak Baden Devlet Kütüphanesinden. Burada aynı sahne tamamen farklı bir şekilde sunuluyor ...
Bir sonraki "Ayna ...", 1330-1340 Viyana, Avusturya. Avusturya Ulusal Kütüphanesi. Fil, yine at toynaklarında ve görünüşte çok kısır. Ve sırtındaki savaşçılar için kule tamamen iki kademeli olarak çizilir.
Orta Çağ'da son derece popüler olan "İskender'in Romantizmi" (tabii ki, bu Büyük İskender'dir), 1338-1344 dolaylarında güzel bir minyatür. Bodleian Kütüphanesi, Oxford Üniversitesi. Burada bir battaniye, farklı miğfer türleri ve hatta bir rondel hançeri ile birlikte zırhı, bir önlüğü ve at zırhını görebilirsiniz. Dahası, palto altında, Alexander'ın perçinlenmiş şeritlerden yapılmış zırhı açıkça göstermesi çok önemlidir, yani bu minyatür bize “geçiş dönemi” zırhındaki bir şövalyeyi çok güvenilir bir şekilde temsil eder - “zincir posta döneminden” “beyaz zırh çağına”. Peki, üzerindeki fil nerede? İskender'in atının karnının altında bir fil veya daha doğrusu - sırtlarında devasa kuleleri olan filler tasvir edilmiştir. Sonuçta, İskender daha önemli!
Başka bir Decades el yazmasından bir başka minyatür, 1401-1433. Fransa, Troyenne Aglomerasyon Mediatheque. Ancak, burada orantısız başka bir görüntü var. Görünüşe göre, illüstratör "file binmek" ifadesiyle karşılaştı. Yani kelimenin tam anlamıyla bir adamı canlandırdı ... bir file biniyor!
Ve son olarak, bir savaş filini betimleyen en son kitap minyatürlerinden biri. Başka bir "İnsan kurtuluşunun aynası", 1450 Bruges, Belçika. Pierpont Morgan Kütüphanesi ve Müzesi, New York
Neden "en yeni"? Eh, belki başkaları da var, ama mesele şu ki, 1450'de kitaplar sadece elle yazılmadı, aynı zamanda basılmaya da başlandı. Baskının başlangıcından 1 Ocak 1501'e kadar Avrupa'da yayınlanan basılı kitaplara incunabula deniyordu ve ayrıca illüstrasyonlar içeriyordu, ancak zaten basılmıştı. Şimdilik sadece ortaçağ el yazmalarını ve minyatürlerini düşünüyoruz.