Jesse James
- Önem : Amerikalı soyguncu ve haydut
- Doğum : 1847
- Ölüm : 1882
Gerçekleştirdiği bir dizi banka ve tren soygunu ile Amerikan folklorünün önemli bir parçası haline gelen Jesse James, henüz yaşadığı dönemde efsane haline gelen bir hayduttur. Missouri’nin Little Dixie olarak bilinen bölgesinde dünyaya gelen James, köle sahibi bir haşhaş üreticisi olan babanın oğluydu. Henüz iki yaşındayken babasını kaybetmesi üzerine annesi Zerelda tarafından yetiştirildi. Amerikan İç Savaşı sırasında ağabeyi Frank ile birlikte bir Konfederasyon ölüm mangasına katıldı. Missiouri’deki birlik sempatizanlarını tespit edip onları hedef alıyorlardı. 1864 yılında birliğe bağlı yaralı ve silahsız askerleri taşıyan bir trene Centralia’da saldırdılar. Vücutlarını parçalara ayırarak ya da derilerini yüzerek trendeki askerleri katlettiler.
James yaşadığı dönemde bir efsane haline geldi. Sonrasında bu efsane devam etti ve bir Amerikan Robin Hood’u olarak algılandı. Ne var ki çaldığı paraları kendisi dışında herhangi bir kimseye harcadığına dair bir delil bulunmamaktadır. Diğer taraftan James’in çetesi acımasızlıkları ile ün saldı. Özellikle siyahilere ve İç Savaş sırasında Birlik yanlısı olanlara karşı çok gaddar davrandılar. Savaş bitti, kan azaldı ama James için savaş asla bitmedi. Soygunlara ve haydutluklara durmaksızın devam etti. Ancak James önderliğindeki çete 1876 yılından itibaren gücünü kaybetmeye başladı. Bir soygunu önceden haber alan kasabalılar gerekli önlemleri aldılar. James ve ağabeyi Frank dışında herkes etkisiz hale getirildi. Başlarına gelen olaydan sonra iki kardeş saklanmaya başladı. Başına 10 bin dolar ödül konuldu. Çete üyelerinden Robert Ford, ödüle konmak umuduyla bir resim çerçevesinin tozunu aldığı sırada James’i arkadan vurarak öldürdü.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
David S. Kidder, Noah D. Oppenheim, Entelektüelin Kutsal Kitabı, Maya Kitap, 2013
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Muharrem Ergin
Bugün Gürcistan sınırları içinde kalan Gögye köyünde doğan Muharrem Ergin, ailesinin Türkiye’ye göçmesiyle ilk ve ortaokulu Muş’ta okudu. Lise öğrenimini Balıkesir Lisesi’nde tamamladı. Bu yıllarda Hüseyin Nihal Atsız’ın kardeşi Nejdet Sançar edebiyat hocası oldu. Bu tanışma Ergin’in fikrî ve meslekî hayatının şekillenmesinde önemli rol oynadı. İstanbul Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’ne kaydolup, Reşit Rahmeti Arat, Ahmet Caferoğlu, İsmail Hikmet Ertaylan, Ali Nihad Tarlan, Ahmet Hamdi Tanpınar gibi hocalardan okudu. Yüksek tahsilini bitirdikten sonra bir süre Boğaziçi Lisesi’nde öğretmenlik yaptı. Mezun olduğu bölüme asistan alınarak R. Rahmeti Arat’ın danışmanlığında hazırladığı Dede Korkut Kitabı’nın karşılaştırmalı metniyle doktor, yine Dede Korkut Kitabı’nın gramer ve sözlüğüyle doçent oldu. Hocası Arat’ın ölümü üzerine tayin edildiği Eski Türk Dili Kürsüsü başkanlığını emekliye ayrılıncaya kadar sürdürdü. Parkinson hastalığına yakalanınca Haseki Hastanesi’nde bir müddet tedavi gördü. Ölümünden bir hafta kadar önce zatürreye yakalandı ve vefatından sonra Hasdal Mezarlığı’nda defnedildi.
-
Kemal Aruçi
Makedonya’ya bağlı Vrapçişte’de doğan ve ilköğrenimini burada gören şair ve Osmanlı tarihçisi Kemal Aruçi, daha sonra Üsküp’te Meddah Medresesi’ne girdi ve medresenin kurucusu Atâullah Kurtiş’ten ve Fettah Efendi’den ders aldı. İcâzet aldıktan sonra Vrapçişte’ye dönen Aruçi, klasik metotlarla öğretim yapan özel bir medrese inşa ettirip ders vermeye başladı. Bu medrese daha sonra Yugoslav yönetimi tarafından diğer çeşitli dinî kurumlarla birlikte kapatıldı. 1950’de devlet tarafından tesettür ve ortaklık hakkında istenen fetvalara karşı çıktığı için iki yıl hapse mahkûm oldu ve cezaevinde on üç ay kaldı. Ardından Vrapçişte’deki Yenicami’de vâiz olarak göreve başladı. 1963 yılında Üsküp Depremi üzerine yaptığı çağdaş yorumlar klasik ekole bağlı ulema ile arasının açılmasına sebep oldu ve halk arasında huzursuzluk yarattığı gerekçesiyle iki ay hapis yattıktan sonra tekrar vâizlik görevine döndü. Daha sonra Makedonya Arşivi’nde ve Makedonya Millî Tarih Enstitüsü’nde uzman olarak görev yapan Aruçi, Manastır, Üsküp, Kalkandelen kadı sicilleriyle çeşitli ferman, berat, vakfiye vb. tarihî belgeler üzerinde araştırmalar yaptı.
-
Turgut Uyar
Türk edebiyatının en önemli akımlarından biri olan İkinci Yeni akımının en önemli isimlerinden biri olan Turgut Uyar Ankara’da altı kardeşten beşincisi olarak dünyaya geldi. İlköğrenimini babasının görevi nedeniyle değişik şehirlerden sürdüren Uyar, ortaöğrenimine maddi nedenlerden ötürü yatılı askerî okulda devam etmek zorunda kaldı. Ortaokulun ardından Bursa Askeri Işıklar Lisesi’ne kaydoldu, bu okuldan 1946 yılında mezun oldu. Yükseköğrenimini de yine askerî memur yetiştiren Askeri Memurlar Okulu’nda tamamladı. Henüz Askeri Memurlar Okulu’nda öğrenciyken Yezdan Şener ile evlendi. Farklı şehirlerde memurluk yapan Uyar, personel subayı olarak sürdüğü askeri memurluk hizmetinden kendi isteğiyle ayrıldı ve Türkiye Selüloz ve Kâğıt Sanayi Ankara Şubesi’nde çalışmaya başladı. Buradaki görevinden de 1967 yılında emekliye ayrılan Uyar, emekliliğin ardından İstanbul’a yerleşti ve ölümüne değin burada yaşamını sürdürdü. Emekliliğin ardından kendisi de bir edebiyatçı olan Tomris Uyar’la evlendi, bu evlilikten de Hayri Turgut isimli oğlu dünyaya geldi. Şair, geçirdiği rahatsızlık sonucu elli sekiz yaşındayken hayata veda etti.
-
Kara Murad Paşa
Arnavut asıllı olan Murad, I. Ahmed döneminde Yeniçeri Ocağı’na girdi ve saksoncu ortasında yetişti. Ardından odabaşılığa, çok geçmeden de yayabaşılığa terfi etti. Saksoncubaşı olduktan sonra IV. Murad’ın Bağdat Seferi’ne katılan Kara Murad, Bağdat’ın İran işgalinden kurtarılmasının ardından zağarcıbaşı unvanıyla bir süre orada kaldı. Bundan sonra sırasıyla kul kethüdalığı, sekbanbaşılığı gibi görevlere getirilen Murad, Sultan İbrahim’in hal‘i olayına karıştı. Ocakta resmi görevi olmamasına rağmen nüfuzu büyüktü. Veziriazam Hezarpare Ahmed Paşa’nın devlet adamlarından talep ettiği kürk ve amber bedelini vermek istemeyen ocak ağaları Kara Murad Ağa’nın etrafında birleşti. Ahmed Paşa ocak ağalarını topluca öldürtmek isteyince Murad Ağa’nın evinde toplanan ağalar Ahmed Paşa’yı ortadan kaldırmaya karar verdiler ve isyan hazırlığına başladılar. Fatih Camii’nde toplanan asiler önce Ahmed Paşa’yı parçalayarak öldürdüler, ardından Sultan İbrahim’i tahttan indirip yerine yedi yaşındaki oğlu IV. Mehmed’i tahta geçirdiler. Murad Ağa da 1649 yılında yeniçeri ağalığına getirildi. Yeni sadrazam Sofu Mehmed Paşa’nın ocak ağalarından Sarı Hüseyin Kethüdâ’yı öldürtmesi ve Kösem Sultan’ı ortadan kaldırmak istemesi üzerine Murad Ağa durumu büyük valide sultana bildirdi ve buna karşılık ondan sadrazamlık sözü aldı.
-
Ahmet Sadık Ziver Paşa
19. yüzyıl Osmanlı devlet adamı ve şairi olan Ziver Paşa, İstanbul Topkapı’da bulundan Merkez Efendi Dergâhı’nda dünyaya geldi. Asıl adı Ahmed Sâdık olup Mehmed Sâdık Münif Efendi’nin oğludur. Henüz on yaşında babasını kaybeden Ziver Paşa, Yenikapı Mevlevihanesi şeyhi olan Seyyid Ali Nutkî Dede tarafından, babasının Mevlana muhipleri arasında yer alması vesilesiyle manevi oğulluğa kabul edildi. Bu süreçte eğitim gören Paşa tahsilini tamamlamasının ardından darphane ve defterhane kalemlerinde yedi sekiz yıl civarı çalıştı. Uzun süre boyunca devletin çeşitli şehirlerinde ve görevlerinde memurluk görevini icra etti.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun