Dünya Sağlık Örgütü'ne (WHO) göre, dünya genelinde yetişkinlerin yaklaşık %13'ü obezite hastasıdır. Obezite oranları düşük gelirli ülkelerde artıyor olsa da, çoğu yüksek gelirli ülkelerdedir.
Amerika Birleşik Devletleri'nde Ulusal Sağlık Enstitüleri'nin (NIH) verileri, 2017-18 yıllarında yetişkinlerin %42,4'ünün, çocuk ve ergenlerin ise %19,3'ünün obez olduğunu göstermektedir. Ve bu rakamlar giderek artıyor.
Kötü beslenme kalitesi ve dengesiz enerji alımıyla ilişkili olan, ancak genetik bir bileşeni de bulunabilen obezite, birçok sağlık sorunu riskini artırmaktadır. NIH'e göre bunlar arasında
tip 2 diyabet
yüksek tansiyon
kalp hastalığı
İnme
uyku apnesi
metabolik sendrom
osteoartrit
bazı kanserler
ruh sağlığı sorunları.
Fruktozun Obezite İle Ne İlgisi Var?
Yeni bir araştırma, obezitenin temelinde sadece bir enerji dengesizliği olmayabileceğini, aynı zamanda bu enerjinin nereden geldiğinin de durumu tetikleyebileceğini öne sürüyor.
Philosophical Transactions of the Royal Society B'de yayınlanan çalışma, fruktozun, insanların fruktozdan enerji kullanmak yerine depolamasına neden olan evrimsel bir "hayatta kalma anahtarı" nedeniyle obeziteye yol açabileceğini öne sürüyor.
Fruktoz Enerji Depolarına Dönüşür
Çalışma, obezite ve metabolik bozuklukların, kış uykusu gibi bir kriz öncesinde hayvanları korumayı amaçlayan evrimsel temelli bir biyolojik tepkinin (hayatta kalma anahtarı) aşırı uyarılmasından gelişmiş olabileceğini öne sürüyor.
Araştırmacılar, anında yakıt olarak kullanılan glikozun aksine, fruktozun vücudun yakıt depolamasını tetiklediğini öne sürüyor.
İnsanların gıdaya bolca erişimi olduğu durumlarda, bu 'hayatta kalma anahtarı' yarardan çok zarar getirebilir. Yüksek fruktozlu gıdaların sürekli tüketilmesi insanların yağ depolamasına yol açarak obeziteye ve buna bağlı sağlık sorunlarına yol açmaktadır.
Fruktoz Metabolizmayı Nasıl Etkiler?
Peki, fruktoz vücudun enerjiyi kullanmak yerine depolamasına nasıl neden olur?
Genellikle, tüm hücre süreçlerine güç sağlamak için enerji sağlayan molekül olan adenozin trifosfat (ATP) kaynağı kullanılır ve besin alımı veya yağ depolarından hızla yenilenir.
Ancak fruktoz, hücrelerdeki ATP konsantrasyonunu düşürür ve daha fazla ATP üretme kabiliyetini azaltır.
ATP seviyeleri yeterince düştüğünde, bu durum mitokondrinin (hücrenin güvenilir kaynağı) daha fazla ATP üretmesini engelleyen ve oksidatif strese neden olan bir dizi kimyasal reaksiyonu başlatır.
ATP seviyelerinin düşmesine neden olmanın yanı sıra, fruktoz alımı daha fazla gıda alımını uyarır. Bu ekstra kaloriler daha sonra yağ olarak depolanır. Sonunda ATP seviyeleri tekrar yükselir, ancak depolanan yağ kalır.
Zaman içinde, tekrarlanan oksidatif stres kalıcı mitokondriyal işlev bozukluğuna yol açar. Kış uykusuna yatan bir memelide vücut, dinlenme metabolizma hızını düşürerek düşük ATP seviyelerine uyum sağlar.
Hala bol miktarda yiyeceğe sahip olan insanlarda, kalori alımı azaltılmadığı sürece, bu düşük enerji kullanımı kilo alımıyla sonuçlanır.
Diyetteki Fruktoz Kaynakları Fruktoz meyveleri tatlı yapan doğal şeker olmasına rağmen, tipik bir Batı diyetinde başka birçok fruktoz kaynağı bulunmaktadır. Çoğunluğu sofra şekeri, sakkaroz - kimyasal olarak birbirine bağlanmış glikoz ve fruktozdan oluşan bir molekül - ve mısır nişastasından yapılan bir tatlandırıcı olan yüksek fruktozlu mısır şurubundan (HFCS) gelir. HFCS %55'e kadar fruktoz içerir. Üreticiler bunu, glikozu daha tatlı olan fruktoza dönüştürmek için mısır şurubuna enzimler ekleyerek yaparlar. HFCS ile sofra şekeri arasındaki temel fark, HFCS'deki fruktozun serbest moleküller olması ve bu nedenle hızla emilmesidir. Birçok gıda ve neredeyse tüm işlenmiş gıdalar HFCS içerir. Bunlar şunları içerir gazlı içecekler tatlandırılmış meyve suları krakerler önceden hazırlanmış yemekler çeşniler ve salata sosları bazı ekmekler ve hamur işleri.
Araştırmacılar, küresel obezite ve diyabet salgınlarının, özellikle fruktozla tatlandırılmış içecekler, işlenmiş gıdalar ve yüksek glisemik indeksli (GI) karbonhidratlar şeklinde şeker alımındaki artışla ilişkili olduğunu belirtmektedir.