I- Kıpçak ve Kuman Kelimelerinin Açıklaması
Kıpçak, bir Türk kavmi ve bu kavmin rehberliği altında kurulan kavimler birliğinin adıdır. Kelimenin asıl şekli Kıvçak (Kıpçak) olup daha sonraları seslerin değişmesiyle Kıfçak, Hıfçak, Hıfçah şekillerinde söylenmiştir. Uygur vesikalarında bir şahıs adı olarak geçen bu kelime, Kaşgarlı Mahmut’un eserinde Kıvçak şeklinde geçmektedir.[1]
Kuman kelimesini açıklayacak olursak aslen Hakas-Altay Türkçesi grubunda görülen bu kelimenin manası “soluk, solgun, sarımtırak”tır. Bu kelime Kaşgarlı’nın eserinde de “kırmızı ile sarı arası bir renk” olarak geçmektedir.[2]
Kıpçakların adı birçok kaynakta farklı şekilde anılmıştır. Onlara Bizanslılar; Kumanos, Kumanoi, Cumanus, Komani, Ruslar; Polevets, Almanlar ve diğer bazı batılı milletler Falben, Falones, Valoni, Valwen, Pallidi, Ermeniler; Xartex, Macarlar; Kun demişlerdir.[3] Kuman adının önceleri bir şahıs adı olduğu, daha sonraları ise bütün bir kabileyi ifade eden bir ad şekline geldiği düşünülmektedir. Ayrıca Rus vakianamelerinde Kuman adını taşıyan bir başbuğun varlığından da bahsedilmektedir.[4]
Kıpçaklara yukarıda yazdığımız isimler dışında İmek (Yemek) ve Kimek adları da verilmiştir. Arap coğrafya eserlerinde İrtiş boyunda Kimek (Kemek) adlı bir kavmin yaşadığı ve bu kavmin Oğuzların kuzeyinde gayet geniş ve batıda İdil veya Kama nehrine kadar yayılmış olduğu kaydedilmiştir. Daha sonraları ise Kıpçaklarla birlikte Kanklı (Kanglı) kavminin de adı geçmektedir.[5]
Kıpçaklara birçok adın verilmesi şöyle izah edilmektedir: Rusça, Almanca ve Ermenice olarak Kıpçaklara verilen isimlerin manası açık sarı ve saman renginde olan sarı saçı ifade etmektedir. Yani bu üç dilde de Kumanlara takılan isim bir kavim adı değil de, bu kavmin sarışın, -daha doğrusu sarılı-kırmızılı saçlı- olduklarını ifade etmektedir. Sonuçta, Kumanlarla temas kuran bu üç kavim, Ruslar, Almanlar ve Ermeniler Kumanları sadece sarışınlar olarak adlandırmışlardır. Macarca’daki Kun adının Kuman’dan geldiği muhakkaktır. Kuman herhalde bir şahsın adı idi ve sonraları bir uruğ adı olmuş, böylece Kıpçakların herhalde en batı kısmını teşkil ederek, Bizanslılar ve Macarlar bütün Kıpçak camiasını Kuman ve Kun ismiyle tanımışlardır. Kıpçak adının ne ifade ettiği bilinmemektedir.[6]
II- Kıpçakların Menşei
Birkaç kişi dışında bütün tarihçiler Kıpçakların bir Türk boyu olduğunda birleşmektedirler.
Kıpçaklar üzerine ilk defa geniş bir araştırma yapan bilim adamı Marguart’tır. Marguart Kumanları Uzak Doğuda Amur nehri dolaylarında yaşadığını ileri sürdüğü Murga adlı bir Moğol kavminin Kun kabilesine bağlamaktadır. Ancak onun kaynaktaki birçok kelimeyi yanlış okuması dolayısıyla bu konudaki fikirleri kabul görmemiştir. Daha sonraları ise onun yaptığı yanlışlar bazı tarihçiler tarafından düzeltilmiş ve Kumanların Moğollara dayandığı fikri benimsenmemiştir.[7]
Kumanların ırki özellikleri bazı araştırmacıları, Kumanlar ile Ari ırkları arasında ilişki kurmaya sevk etmiştir. Türkleri gerek soy gerekse kültür bakımından Moğollardan pek ayıramadıkları bilinen Marguart, Pelliot, Barthold ve Rassovsky gibi batılı bilginler, tam Türk olarak saymadıktan Kuman-Kıpçak tipinin nihayet Moğol bölgesinde Türkleşmiş bir Hint-Avrupalı kavimden ileri gelebileceği üzerinde durmuşlardır.[8]
Bahaeddin Ögel, Kıpçakları Kuzey Türklerinden kabul eder. Ona göre, Kuzeybatı Sibirya’da İrtiş nehri ile Ural nehri arasında yaşayan Türkler için genel olarak Kıpçak adı kullanılmıştır.[9] Kaynaklarda Kimek, Kun gibi Türk zümreleri yanında zaman zaman Başkurt, Uz ve As gibi müstakil sayılan boylar da Kıpçaklar içerisinde veya onlarla birlikte zikredilmişlerdir. Bazı tarihçilere göre de Kıpçak, Kanglı, Kimek ve Kun gibi kabileler geniş anlamda Kıpçak zümresinin ayrı şubelerinden ibarettir.[10]
Rassovsky, IX. ve X. yüzyıllarda İrtiş ve Ural arasındaki Kimek adlı Türk kavmini Kuman olarak değerlendirmektedir. Ona göre bunların bir oymağı Kıpçak idi. X. yüzyıldan itibaren Kıpçak adı bütün Kimeklere verilen bir isim olmuştur.[11] Kıpçakları Batı Göktürk topluluklarından bir kütle olarak görenlerde vardır. Bunlar da Kıpçakları İrtiş boylarındaki Kimeklere dayandırmaktadırlar.[12]
Türk mitolojisine göre Kıpçaklar, Oğuz Hanın bir evlatlığı idiler. Oğuz Han Destanı’na göre, Kıpçak’ın babası bir savaşta ölünce Oğuz Han Kıpçak’ı evlatlık olarak almış ve yetiştirmiştir. Oğuz Han, Kıpçak büyüyünce kuzey bölgelerinin idaresini ona vermiştir. Böylece bu bölgeler Kıpçak’ın soyundan gelen Kıpçak Türkleri ile dolmuştur.[13] Sonuç olarak birkaç tarihi dışında tüm tarihçiler menşe itibariyle Kıpçakların Türk oldukları konusunda hem fikirdirler. Oğuz Destanında geçen Kıpçaklarla ilgili bilgilerde bunu destekler niteliktedir.
Kıpçakların tarih sahnesine çıkması ve tarihteki rolleri üzerine Rassovsky şunları yazmaktadır: “IX. ve X. yüzyıllarda İrtiş ve Ural arasında Kimek adlı bir Türk kavmi yaşamıştır. Bunlar Kumanlardır. Bunların bir oymağı Kıpçak idi. X. yüzyıldan başlayarak Kıpçak ismi yavaş yavaş bütün Kimeklere ad oldu. Uzak doğuda Kıtay devletinin kuruluşu bozkır halklarını harekete geçirdi. Kıpçaklar bu yolla güney ve batıya ulaştılar. Bu ilerleyiş Orta Ural ile Don-Dnyeper arasındaki geniş bir cephede meydana geldi. Kendi önlerindeki Oğuzları kovalayıp takip etmeleri yaklaşık otuz sene devam etti.
Kıpçak devleti İrtiş ve Balkaş Gölü’ne kadar uzanır hale gelmişti. Kuzey sınırları Sibirya içlerine kadar uzanıyordu. Avrupa’da Kama nehri aşağı mecrası ve Bulgar devleti, kuzeyde ise Ryazan, Novgorod-Syeversk ve Pereyaslavl Rus prenslikleri sınırdı. Güney sınırları da Don mansabından Volga mansabına oradan da Hazar Denizi ve Aral Gölü kuzeyinde Talaş ve Çu çevresinde Harizm komşusu olarak bulunuyordu. Bu fevkalade geniş sahada kışın daha çok güneyde konaklıyorlar, yazın ise orman bölgesi kıyılarına Karpatların, Uralların yamaçlarına ve Volga’nın batı kıyısındaki yaylalara çıkıyorlardı. Tam manasıyla birlik kuramayıp, ancak tehlike anlarında bazı kısımlarının bir araya gelebildiği Kıpçaklar beş bölükten ibaretti: 1- Orta Asya, 2- Volga-Yayık, 3- Donyeç-Don, 4- Aşağı Dnyeper, 5- Tuna Bölüğü. Batı tarafta bulunanların içlerine daha sonradan karışan kavimler olduysa da onlar kısa zamanda Kıpçaklaştılar.”[14]
Tarih itibariyle, ortaya çıkışlarında ortak bir görüş bulunmayan Kapçakların, XI. yüzyılın ortalarından itibaren Kiev Rusya’sı sınır boylarında görünmelerinden Moğol istilasına kadar süren yaklaşık iki yüz yıllık bir süre Avrasya step bölgesine hükmettiği anlaşılıyor. Kıpçaklar belirtildiği gibi çeşitli bölgelerde ayrı ayrı etkili hamleler yapıp Türk tarihinde önemli bir yer tutmalarına rağmen büyük bir boy birliği olarak hiçbir zaman belirli bir merkez etrafından toplanıp güçlü bir siyasi birlik meydana getirememişler ve bağımsız bir Kıpçak devleti kuramamışlardır. Bunun en önemli sebeplerinden birisi, Kıpçak boylarının koyu göçebe olmaları yani göçebelik gelenek ve usullerini titizlikle muhafaza etmeleridir.[15]
III- Kıpçakların Yayıldıkları Sahalar ve Komşuları İle Olan Münasebetleri
A- Kıpçak-Selçuklu İlişkisi ve Türkiye’de Kıpçaklar
Kıpçaklar ile Selçuklular arasındaki ilişkiler 1065 yılında, Alp Arslan’ın hanedana ve devlete ait işleri düzene koyduktan sonra büyük bir ordu ile Aral Gölü bölgesi ve Hazar Denizinin doğu kıyılarını dolaşarak Oğuzlar ve Türklerin bir yurdu olan Mangışlak yarımadasına varıp gayri Müslim Türkler ile birleşerek çevre bölgeleri ve tüccarları yağmalayan Türkmenlerle, Kıpçaklara karşı sefer düzenlemesi ile başlar. Bu seferler esnasında Sultan Alp Arslan Kıpçakların otuz bin kişilik ordusunu bozguna uğratmış ve Kıpçaklardan pek çok kişi ailelerini bırakarak Hazar Denizinde bir adaya sığınmıştır. Başarılı olan Alp Arslan kışı da bu bölgede geçirmiş ve Cazıg adlı Kıpçak boyu komutanı Kafşut’u itaat altına almıştır. Bu arada büyük dedesi Selçuk’un mezarını ziyaret amacıyla Cend, Sabran şehirleri ve Sır derya boylarına varan Alp Arslan’ı, Selçuklulardan ve Yabgu Oğuzlarından sonra buralarda hüküm süren ve Kıpçak soyundan gelen Cend Hanı değerli hediyelerle karşılamıştır. Alp Arslan bu Kıpçak hanına dokunmamış ve iyi muamelede bulunmuştur.[16]
Türklere Anadolu’nun kapısını açan 1071 Malazgirt savaşında bazı Kıpçak boyları paralı asker olarak Alp Arslan’a karşı Bizans İmparatoru Romen Diyojen’in yanında yer almışlardır. Selçuklular ile Bizanslılar arasında geçen Malazgirt savaşında Bizans ordusunda kendi askerleri dışında Bulgar, Alman, Frank, Gürcü ve Hazarlara yanı sıra Türk soylu olan Peçenek, Uz, Kıpçak gibi kavimler paralı askerler olarak savaşmışlardır.[17]
Kıpçaklar Selçukluların Gürcüler ile olan mücadelelerinde de yer almışlardır. XII. yüzyılın başlarında Gürcü kralı ünlü Kıpçak komutanı Atrak’ın kızı ile evlenmiştir. Böylece Gürcü kralı Kıpçakları yanına çekmeyi başarmıştır. Bunun sonucunda uzun zamandır baş edemediği Selçuklulara karşı Kıpçakların desteği ile karşı koymuştur. Gürcü kralı II. David’in daveti üzerine Gürcistan’a gelen üç yüz bini aşkın Kıpçak kitlesinden yaklaşık kırk bin kişilik bir ordu oluşturulmuş ve askeri malzemeyle donatılmıştır. Kıpçaklardan büyük destek alan II. David, bunların desteğiyle Azerbaycan, Karabağ, Şirvan ve Doğu Anadolu’ya akınlar yaparak Selçuklulara karşı önemli başarılar elde etmiştir.[18] Gürcülere büyük destek veren Kıpçaklar Gürcülerle birlikte 1221’de Borçalı Çayı boylarını ele geçirerek Kür ırmağı havzasına hakim olmuşlardır. Bu ordunun bir kolu da Tebriz de oturan Selçuklu Meliki ile Artuk oğlu İlgazi’nin ordusunu bozguna uğratmıştır. Çoğunluğu Kıpçaklardan oluşan bu ordu daha sonraları Tiflis’i alarak merkez yapmıştır. Ayrıca Şirvan’ı da istila etmişler ve burada bulunan Müslüman Şirvanlılar hükümeti sülalesini haraca bağlamışlardır.[19] Bu seferler sonucunda daha da kuvvetlenen Kıpçaklar Selçukların Aran Atabeği olan Ak-Songur komutasındaki orduyu da yenmişlerdir. 1124 yılında yeniden harekete geçen Kıpçaklar Selçukluların büyük oranda hakim olduğu Dmanis (Tomanus), Somkhet (Daşir), Terunakan, Kavazin, Norberd (Yeni Hisar), Manas-Gommi ve Nalıncaklar (Kalınca kaya) şehir ve kalelerini zapt etmişlerdir. Haziran ayında ise Ahılkelek ve Çıldır bölgelerine yürümüşlerdir. Buraları da ele geçirdikten sonra Göle ile Erzurum bölgelerini Ispir’e kadar alıp Oltu’ya ulaşmışlardır. Oltu, İspir ve Çorak bölgeleri Erzurum emirliğinden çıkınca, Kür ve Çorak boylarındaki boşalan bu yerlere Kıpçaklar aileleri ile birlikte yerleşmiştir. Bu tarihten itibaren bu yerler Kıpçaklara yurt olmuştur.20[20]
Kapçakların bir kısmı Gürcülerle ittifak yaparak Selçuklulara karşı savaşırken, bir kısım Kıpçak kabileleri de Selçuklular ve diğer Türk devletleri ile birlikte hareket etmiştir. Örneğin bununla ilgili olarak XI. yüzyılın sonlarında Kirman Selçuklularında bir Kıpçak kumandanı önemli derecede rol oynamıştır. Selçuklu hükümdarı Sultan Tuğrul’un ordusunda on bin civarında Kıpçak süvarisinin bulunduğu rivayet edilmektedir. Yine Türkiye Selçuklularında da, ordunun esasını tımarlı sipahiler oluştursa da Kıpçak askerlerinde bulunduğundan bahsedilir.[21] Anadolu’nun birçok yerinde kuzeyden getirilen Kıpçak köleler bulunmuş, hatta bunlardan bir kısmı Selçuklu sarayı ve ordusu için yetiştirilmişlerdir. XII. yüzyılda kuzeyden İslam ülkelerine sevk edilen Kıpçak köle ve cariyelerin en önemli durak yeri Sivas olmuştur.[22]
Anadolu Selçuklu hükümdarı Alaaddin Keykubat döneminde Selçuklular ile Kıpçaklar tekrar karşı karşıya gelmişlerdir. 1222 yılında Moğollar Türkistan, İran, Azerbaycan ve Kafkasya’dan sonra Kıpçak İli ve Kırım sahillerinde bulunan Suğdak şehrini istila ettiler. Suğdak’ta bulunan bir çok tüccar ve zengin mallarını gemilere yükleyerek Selçuklulara sığındı. Bu istilalar sonucunda Suğdak şehri oldukça hasar gördü. Moğolların Kırım sahillerinden çekilmeleriyle buralara Selçuklulara tabi olan Rumlar yerleşmeye başladı. Ancak Suğdak şehrine yerleşme teşebbüsünde bulunan Rumlara Kıpçaklar tarafından çeşitli tecavüzler ve saldırılar yapılması üzerine Alaaddin Keykubat bu ticaret yolunu emniyet altına almak ve Kıpçak saldırılarına son vermek için bu bölgeye sefer yapmaya karar vermiştir. Keykubat bu sefer için Kastamonu uç beyi Hüsameddin Çobanı görevlendirmiştir. Çoban komutasındaki askerler gemilere binerek Karadeniz’e açılmışlardır. Bu sefer sonucunda Suğdak şehri istila edilerek Kıpçak ve Rus beyleri itaat altına alınmıştır. Kıpçak hanı bu savaş sırasında on bin kişilik bir ordu ile karşı koymak istediyse de başarılı olamamıştır.[23] Verilen bilgiler ışığında anlaşılıyor ki-Selçuklular yıkılıncaya kadar Selçuklu devleti içerisinde Kıpçaklar her zaman var olmuşlardır.
Kıpçaklar Türkiye topraklarına hem Balkanlardan hem de Kafkaslardan farklı zamanlarda girmişlerdir. Anadolu’ya Kafkaslar yoluyla gelen Kıpçakların çoğunluğu Doğu Karadeniz ve Doğu Anadolu’nun çeşitli bölgelerine yerleştikleri, kalan kısmının ise Orta Anadolu’nun bazı bölgelerine göç ettikleri anlaşılmaktadır.
Anadolu’ya Balkanlar yoluyla gelen Kıpçaklara ise Bizans devleti aracılık etmiştir. Bizanslılar kendilerini savunmak amacıyla XI. yüzyıldan başlayarak XIII. yüzyıla kadar birçok Kıpçak zümresini Anadolu’nun değişik yerlerine yerleştirmiştir. Bizans İmparatoru Vazatses zamanında (1222-1254) on binin üzerinde Kıpçak Trakya’dan getirilerek Menderes vadisine, Frikya’ya ve Kastamonu civarına yerleştirildiği belirtilmiştir.[24]
XHI. yüzyılda Altınorda Devleti ve Mısır Memlüklüleri arasındaki köle ticareti sayesinde de Anadolu’ya birçok Kıpçak köle getirilmiştir. Kastamonu’da kurulmuş Çobanoğulları zamanında Kırım’ın Kefe limanı ve Kastamonu arasında deniz ticareti yapıldığı ve bu sayede Deşt-i Kıpçak’tan Anadolu’ya on bin hanenin üstünde Kıpçak Türkü geldiği bazı kaynaklarda geçer.[25] Bu sayede Batı Karadeniz bölgesine önemli ölçüde Kıpçak Türkü yerleşmiştir. Bartın ve çevresi ağızları üzerinde yapılan araştırmalar bu bölgelerde Kıpçak lehçesinin izlerini ortaya koymuştur. Verilen bilgilere dayanarak Karadeniz bölgesinde bazı kötü niyetli devletlerce yapılan ayrılıkçı politikanın aslında hiçbir dayanağının olmadığı, bu bölgelerin Kıpçakların geçiş ve yerleşim alanları olması hasebiyle Türk menşeli olduğu katiyetle ispatlanmış olur.
Kıpçaklar başta Balıkesir, Bursa, Eskişehir ve Ankara olmak üzere Anadolu’nun çeşitli bölgelerinde Tatar olarak adlandırılmaktadır. Aslında bunlar Kıpçakların ve Peçeneklerin kalıntılarıdır. Bu kalıntıların kökünü de Kırım ve Kazan Türkleri oluşturmaktadır. Orta Anadolu’da bulunan Çankırı’ya bağlı Kıvçak Köyü, Trabzon’a bağlı Aşağı Kumanit (şimdiki Aşağıçavuşlu) Köyü, Diyarbakır’a bağlı Gomaniayınbirlik (şimdiki Çökeksu) Köyü, Muş’a bağlı Gomagorgo (şimdiki Dallıoz) Köyü, Aydın’a bağlı Arpaz (şimdiki Esenköy), Tunceli’ye bağlı Bomak (şimdiki Düzpelit), Mardin’e bağlı Borsunca (şimdiki Cevizli), Ankara’ya bağlı Bursal (şimdiki Yaylabağ), Malazgirt ilçesine bağlı Koman (şimdiki Yaşaroğlu) Köyü Kıpçak/Kuman kalıntılarıdır.[26]
Kıpçaklar aynı zamanda özellikle XI. yüzyıldan itibaren Kafkaslardan Anadolu topraklarına yoğun bir şekilde girmeye başlamıştır. Kıpçakların Kafkaslardan Anadolu’ya girmesiyle Ortodoks Bagratlılar ile birlikte ittifak kurarak Selçukluların elinde bulunan Tiflis, Ardahan, ve Çorak bölgelerini almaları fazla uzun sürmemiştir. Selçuklular ile yapılan bu mücadelelerden sonra uç bölgelere tamamen Kıpçak aileleri yerleştirilmiştir. Buna bağlı olarak bugüne kadar, Ahılkelek, Ardahan, Ardanuç, Oltu, Tortum, Şavşat ve Artvinç bölgesinde oturan yerli halkların konuştukları Türkçe Kıpçak ağzıdır. Ayrıca sarı saçlı, renkli gözlü, uzun boylu olan bu bölge insanlarının Kıpçak tipine benzemesi ve Kıpçakların güzelliğini günümüze kadar taşıdığı su götürmez bir gerçektir.[27]
Kıpçaklar Anadolu’nun değişik bölgelerine farklı zamanlarda yerleşmişlerdir. Özellikle de Karadeniz Bölgesinin Türkleşmesinde önemli roller üstlenmişlerdir. Bugün Türkiye’nin birçok yerinde Kıpçak, Peçenek ve Uzlardan kalma yerleşim alanları bulunmaktadır. Bu yerleşim alanlarının bir kısmı tespit edilmekle birlikte bir kısmı ise Kıpçak boylarının daha başka Türk boylarının içinde eriyerek o boyun ismi altında varlıklarını sürdürmüş olması dolayısıyla tespit edilememektedir.
B- Suriye ve Mısır’da Kıpçaklar
Kıpçakların bu bölgelerdeki faaliyetlerine baktığımız zaman aklımıza gelecek ilk devlet Memlüklüler olacaktır. Suriye ve Mısır’da Kıpçak unsurlarına yüzyıldan itibaren Eyyübiler devletinde rastlanır. Eyyübiler devletinin kurucusu Selahaddin Eyyübi ve halefleri zamanında orduya birçok Memluk alınmıştır. Memluk kelimesi bizim anladığımız kadarıyla bir kimsenin mülkiyetinde bulunan esir anlamında kullanılmaktadır. Bu kelime daha sonraları halife, hükümdar veya emirlerin köle olarak alıp özel bir eğitimle yetiştirerek muhafız birliklerini oluşturdukları askerler olarak kullanılmıştır.[28] Eyyübi Devletinin son dönemlerinde (1240-1250) başta Kıpçak olmak üzere çeşitli Türk kavimlerinden oluşan birliklerin etkisi artmıştır. Özellikle Moğol istilasına uğrayan Kıpçak bozkırından getirilen Kıpçakların aynı kışlada tutuldukları için ana dillerini unutmadıkları ve zamanda devletin askeri ve idari kademelerinde büyük oynadıkları görülür.[29] XIII. yüzyıla Suriye ve Mısıra özellikle Kıpçakların çok gelmesinde Kıpçak bozkırlarında ekonomik durumlarının bozulup, kıtlık ve hastalıklardan hayvanlarının telef olması etkili olmuştur. Bu gibi sebeplerden dolayı Kıpçaklar da Rusların adetlerine uyarak gençlerini parayla satmışlardır.[30]
Kıpçak köle ve cariyeleri, İslam ülkelerine Anadolu yoluyla sevk edilmiştir. Anadolu’da bulunan Sivas kölelerin mübadele merkezi olmuştur. Menşei Kıpçak ve Kafkas kavimlerinden olan Mısır Memluk Devleti orduları ve bazı Selçuklu devlet adamları olan köleler hep Sivas’ta satılmış veya Sivas’tan götürülmüştür. Eyyübiler zamanında Moğol istilasının sebep olduğu karışıklık sırasında cesaretleri, ok atma ve savaşmaktaki üstün vasıfları, vücut yapılan ve sadakatleri gibi özellikleri sebebiyle pek çok Kıpçak satın alınmıştır. Çoğunluğunu Kıpçak ve Harezmlilerin oluşturduğu bu Türklerden ayrı bir Memluk grubu oluşturulmuş ve bunlar Nil nehri üzerindeki Ravza Adasına yerleştirilmişlerdir. Kıpçaklardan oluşturulan bu Memluk gurubuna daha sonraları Bahri Memlüklüler (Memaliku’l-Bahriye) ismi verilmiştir. Bahri Memlüklüler başlangıçta Necmeddin Eyyüb’ü güçlendirmişlerse de, zamanla Memluklülerin kuvvetlenmesi Fatımilerde olduğu gibi, Eyyübi sülalesinin de yok olmasına sebep olmuştur.[31] Böylece Mısır’ın kaderi tamamiyle Bahriye Memlüklülerinin eline geçmiştir.
Mısır’da kurulan Türk Memlûk Devleti, Arapça kaynaklarda Türkiye Devleti olarak geçmektedir. Türk Memlüklülerinin ilk sultanı Melik’üs Salih’in Türk asıllı hatunu Şecerüddür ile evlenen Aybek olmuştur. Memlüklü Devletinde Kıpçaklar devletin idari ve askerî yapısında genel olarak etkili olmuşlardır. Türk Memlüklü Devleti içerisinde tarihe geçmiş ve menşe itibariyle Kıpçak olan Kutuz, I. Baybars ve Kalavun gibi komutanlar ve sultanlar vardır.
C- Hindistan’da Kıpçaklar
Hindistan’daki Kıpçakları anlatmak istersek ilk olarak aklımıza gelecek devlet Delhi Türk Sultanlığıdır. Bu devlet içerisinde Kapçaklar genelde Şemsiyye hanedanı (1211-1266) ve Balaban hanedanı (1266-1290) arasında etkili bir rol oynamışlardır.
XIII. yüzyılın başlarında kurulan ve bu yüzyıla damgasını vuran, Hindistan’da Türk kültürünün ve İslamiyet’in yayılmasına önderlik eden Delhi Türk Sultanlığında Kapçaklar önemli bir role sahiptirler. Şemsiyye hanedanı ve Balaban hanedanı dönemlerinde devlet bizzat Kıpçak menşeli sultanlar tarafından yönetilmiştir.[32]
Delhi Türk Sultanlığının kurucusu Türk komutan Kutbeddin Aybeg’dir, 1211 yılında Delhi Türk Sultanlığının başında Aybeg’in kölesi ve Türkistan’daki Kıpçakların İlbari kabilesinden olan Şemseddin İltutmuş bulunmaktadır.[33] İltutmuş taht’a çıkmasından itibaren ülkeyi bölünme tehlikesinden kurtarmak ve kuvvetlendirmek için çaba sarf etmiştir. Sultan İltutmuş Delhi Türk Sultanlığının en büyük devlet adamı ünvanı ile birçok kaynakta anılmaktadır. Bazı tarihçiler onu Hindistan’daki Türk Sultanlığının gerçek kurucusu olarak kabul ederler.
Delhi Türk Sultanlığını Kutbiler ve Şemsilerden sonra 1266-1290 tarihleri arasında Balaban ailesi yönetmiştir. Bu ailenin başı Gıyasuddin Balabandır. Balaban ailesi Kıpçak kabilelerinden Alp-eri (İl bari)ye mensuptur. Gençliğinde Moğolların eline esir düşen Balaban önce Bağdat’a oradan da Gürecat’a götürülmüştür. Daha sonraları ise satın alınarak Delhi’ye götürülmüştür. Kısa bir süre sonra Sultan İltutmuş’a satılarak sarayda iyi bir eğitim almış ve vezirliğe kadar yükselmiştir.[34] Balaban Sultan Mahmut’un ölümü üzerine Gıyasuddin unvanı ile tahta geçmiştir. İltutmuş gibi Kıpçak Türklerinden olan Balaban döneminde Türk idaresi bütün gücü ile yükselmiştir. Onun anlayışına göre soylu ve asil demek Türk demektir. Hayatı boyunca Türk olmayanlara devletin idari kademelerinde yer vermemeye özen göstermiştir. Tahtta bulunduğu süre içerisinde Moğol istilasına karşı başarılı olmuş ve İslamiyet’in Hindistan’da yayılmasına katkıda bulunmuştur.
Ç- Doğu Avrupa ve Balkanlarda Kıpçaklar
Kıpçakları Doğu Avrupa’da görünmeleri XI. yüzyıla rastlamaktadır. 1060 yılından sonra Uzları takiben Tuna boyuna doğru ilerlemişler ve 1064’te Uzları Tuna’nın güneyine kovalamışlardır. Kapçaklar aynı zamanda Erdel-Macaristan yönünde de ilerlemişlerdir. Dolayısıyla XI. yüzyılın sonlarına doğru, Karadeniz’in kuzeyindeki bozkırlar tamimiyle Kapçakların eline geçmiştir.[35]
XI. yüzyılın sonunda Güney Rusya, Moldova ve Eflak bölgelerini tamamiyle ele geçiren Kapçaklar, bundan sonra da Bizans’a Macaristan’a ve hatta Lehistan’a akınlar yapmışlardır. 1091’de Macaristan’a giren Kapçaklardan bir kısmı XII. yüzyılın ilk yıllarında Macaristan’da askerlik hizmetinde bulunmuşlardır.[36]
Kapçaklar XII. yüzyıl boyunca hayatlarının büyük çoğunluğunu Dnester boyları ve Tuna nehrinin aşağı taraflarında geçirmişlerdir. Ayrıca bu dönemde bu bölgede Kıpçakları rahatsız edecek başka bir boy da kalmamıştır. Kapçakların büyük çoğunluğu XII. yüzyıl boyunca Macaristan’a gitmiş ve Macar Kralının hizmetine girmiştir. Onlar, Macar Kralının ordusunda atlı askerler olarak görev almışlardır.[37] Buradan da anlayacağımız gibi Kıpçakların büyük çoğunluğu doğudan batıya doğru kayarak Macar orduları içerisinde görev almışlardır. Belki de daha sonraları buraları yurt edinerek Macar grupları içerisinde tamamen yok olmuşlardır.
1239 yılında Kıpçakların Moğollarla yaptıkları savaşta yenilmeleri üzerine Kotyan önderliğinde yaklaşık kırk bin Kapçak Macaristan’a sığınmıştır.[38] XIII. yüzyıldan itibaren artık nüfusu iyice azalan Macaristan’da Kapçaklar çoğunluğu ele geçirmişler ve askeri güç haline gelmişlerdir. Kapçaklar Macaristan’a kabul edilmeleri halinde Hıristiyan olacaklarını vaat etmişlerdi, ancak buna uymadılar. Bunun üzerine Kıpçakların varlığından rahatsız olan Macar kralı Kıpçak ileri gelenleri ile bir antlaşma yaparak bu duruma son verdi. Bu antlaşma ile Kapçaklar, Hıristiyan olmayı, ev yaparak göçebe hayatı bırakmayı, Hıristiyan esirleri serbest bırakmayı kabul ettiler. Kıpçakların yerleşme alanları olarak da Tuna ile Tisa nehirleri ve Maroş-Temeş ırmakları arası belirlendi. Bu kararları beğenmeyen bir kısım Kapçaklar ayaklanmışlarsa da başarılı olamadılar ve alınan kararı benimsemek zorunda kaldılar.[39] Bu antlaşma onların sonunu hazırlamış ve Macarlaşmalarını kolaylaştırmıştır.
Kapçaklar Doğu Avrupa ve Balkanlarda sadece Macaristan’a değil aynı zamanda Romanya ve Bulgaristan’a da göç etmişlerdir. Romenleri Kapçaklarla olan münasebetleri artık bilinen bir gerçektir. Bunun en önemli kanıtı olarak da Erdel ve Boğdan bölgesine Kapçaklar zamanında “Kumania” denilmesidir.[40] Hatta Romen Devletinin oluşumunda Türklerin oynadıkları rolü, Romen şahıs isimlerinde ve Eflak-Boğdan nehir adlarında birçok Türkçe kelimeye rastlanılması da tam olarak açıklayabilir. XV. ve XVI. yüzyıl belgelerinde geçen Romen devlet büyükleri ve soylu ailelerin adları arasında; Alckuş, Akbaş, Bağbars, Barak, Bars, Belçir, Berendey, Bilik, Bozdoğan, Buğa, Kara, Kızıl, Kazan, Şişman, Temirtaş, Tok ve Ötemiş gibi Kapçak isimlerine rastlanır. Romanya’da bulunan bazı köy adları da Türkçe’dir.[41] Bütün bunlar Kıpçakların buralarda yaşadığının kanıtlarıdır.
Romenlerin ilk Hükümdar sülalesinin kurucusu olan Basaraba’nın Türk olduğu ileri sürülmektedir.[42] Basaraba ismi (basar-aba) o dönemde Türk bölgelerinde ve Altınorda devletinde oldukça yaygın olarak kullanılmıştır.[43] Rasonyi bu bölgelerde Kıpçaklar ile Tatarların iç içe yaşadıklarını kaydetmektedir. Her ne olursa olsun Kıpçaklar Romanya’da tarihi belge niteliğinde yeterince iz bırakmışlardır.
XII. yüzyıldan itibaren Kıpçaklar Ukrayna ve Romanya üzerinden Balkanlara inmeye başlamışlardır. XII. yüzyıl sonlarına doğru Kıpçaklar Bulgarların teşkilatlanmasında önemli rol oynamışlardır. 1185-1237 yılları arasında Tuna nehrinin kuzeyinde yaşayan Kıpçaklar Bizans’a karşı Bulgar İstiklal mücadelelerinde önemli roller oynamışlardır. Bu mücadeleler sırasında II. Bulgar devletinin başına geçen Çar Asen (1187-1196) Kıpçak menşelidir.[44]
1240-1241 Moğol istilasının başlaması ve Kıpçak Bozkırını da etkilemesi sonucu bir gurup Kıpçak Aşağı İdil ve Don boyundan Orta İdil ve Bulgaristan’ın dağlık ve ormanlık alanlarına gelerek Balkanlardaki Kıpçak nüfusunu arttırmışlardır. Bizans İmparatoru Vatatzes Moğol baskısından kaçan bu Kıpçakların bir kısmını toprak karşılığı askeri hizmet yükümlülüğü şartı ile Trakya, Makedonya ve Batı Anadolu’ya (Menderes Vadisi civarlarına) yerleştirerek Bulgar Krallığı içerisinde bulunan diğer Kıpçak kabilelerine karşı kullanmıştır.[45]
XIII. yüzyılın sonlarında Bulgar Krallığının başında Kıpçak asıllı biri olan Terter bulunmaktaydı. Bu dönemde Kıpçaklar Bulgar Krallığını tamamen ellerine geçirmişlerdir. Terter Han zamanında Bizans etkisi tamamen yok edilmiş ve Terter Han’ın kendisi de Altınorda Devleti içerisinde görev alan Nogay Han’a dayanmıştır. Nogay Han hakimiyeti altında bulunan Bulgar Krallığı içerisinde o kadar etki sahibi olmuş ki tahta geçecek kişileri bile o belirler olmuştur.[46] Bulgaristan’da Osmanlı hakimiyeti kuruluncaya kadar Nogay Han’ın etkisi ile Bulgar tahtına birçok Kıpçak asıllı kral gelmiştir. Ancak 1393 yılından itibaren Osmanlıların bölgeye hakim olması ve II. Bulgar devletine son vermesiyle Bulgaristan’daki Kıpçak egemenliği de son bulmuştur.
D- Altınorda Devleti ve Hanlıklar İçerisinde Kıpçaklar
Altınorda Devleti 1241-1502 yılları arasında merkezi Aşağı İdil (Volga) boylarında olan ve genel olarak Doğu Avrupa’da kurulmuş bir Türk-Moğol devletidir. Altınorda Devleti, Moğollar (Tatarlar), Bulgar Türkleri, Kıpçaklar, Hazarlar, Slavlar ve bazı diğer Türk kabileleri ve etnik guruplardan oluşmuş olağan bir devlettir. Ancak Altınorda devletinin asıl kütlesini Deşt-i Kıpçak’taki Kıpçaklar oluşturmaktaydı.[47] Kapçakların oturdukları ve yayıldıkları sahayı ifade eden Deşt-i Kıpçak tabiri, XI. yüzyılın ortalarından XIII. yüzyılın ilk yarısına kadar olan devredeki Kıpçak Hanlığı’nın yayıldığı sahayı ifade eder. Deşt-i Kıpçak, doğuda İrtiş ırmağından başlayıp, Batı Sibirya’yı, Hazar denizinin ve Karadeniz’in kuzeyindeki bozkırları da içine alır. Deşt-i Kıpçak’ın batıdaki sınırı ise Karpat dağlarına dayanmaktadır. Ayrıca Deşt-i Kıpçak güneyde Kırım’ı içine alarak, Kuzey Kafkasya’da ki Kuban ve Terek ırmakları sınır olmak üzere Hazar denizine, Aral gölüne, oradan da Seyhun boylarına kadar uzanan geniş bir sahayı ifade etmektedir.[48] Deşt-i Kıpçak adı Moğollar döneminde muhafaza edilmekle kalmayarak, o dönemin kültür dünyası içerisinde Çin’den Endülüs’e kadar yayılmıştır.
Altınorda Devletinin kurulduğu saha eskiden Kıpçakların yurdu idi. Bu topraklar Tatarlar (Moğollar) tarafından işgal edilince, Kıpçaklar onlara tabi oldular, daha sonra ise Kıpçaklar ve Tatarlar karışarak akraba oldular. Tatarlar zamanla Kıpçaklaştılar.[49] Tatarların ya da diğer bir deyişle Moğolların Kıpçaklaşması olayı herhalde önce bozkırlarda başlamış ve zamanla diğer bölgelere de yayılmıştır.
Ünlü bilim adamı Carpin 1246 yılında Deşt-i Kıpçak’tan geçtiği sıralarda bu bölgede yaşayan göçebelerin zenginliğinden bahsetmiştir. Zaten Altınordu devleti içerisinde göçebe ekonomisinin önemli bir yeri vardır. Bu göçebelerin ana kütlesini de Kıpçaklar oluşturmuştur.[50] Altınordu devleti belli bir zaman sonra Timur Devletinin saldırılarına daha fazla dayanamayarak Kazan, Kırım, Astrahan (Hacı Tarhan), Kasım, Nogay ve Sibir gibi hanlıklara bölünmüştür. Fakat hanlıklar içerisindeki Kıpçak rolü devam etmiştir.
Uluğ Muhammed Han tarafından İdil ve Kama Bulgarları topraklarında kurulmuş olan Kazan Hanlığının esas kütlesini Kazan Türkleri oluşturmaktaydı. Kapçaklar ise İdil Bulgarları ve diğer Türk boylarıyla karışarak Kazan Türklerinin etnik unsurunu oluşturmuştur.[51] Kıpçak/Kuman dili üzerine yapılan çalışmalar sonucunda Kıpçak dilinin şu anda Kazan da yaşayan Türklerin diline büyük oranda benzediği tespit edilmiştir.[52] Buradan da anlayacağımız gibi Kazan hanlığının kurulmasında etkili olan Kıpçak Türklerinin torunları günümüzde hala Tataristan, Başkurdistan ve Çuvaşistan sınırları içerisinde varlıklarını sürdürmektedirler.
Kıpçakların etkili olduğu diğer bir hanlık ise Kırım Hanlığıdır. Altınorda Devleti parçalandıktan sonra kurulan hanlıklar içerisinde en büyüğü ve en önemlisi de bu hanlık olmuştur. Daha önce tarifini yaptığımız Deşt-i Kıpçak tabiri içerisinde Kırım yarımadası önemli bir yere sahiptir.
Kırım Hanlığı, Kırım Yarımadası, Taman, Kıpçak ve Kabartay adında dört bölgeden oluşmuştur. Kırım Hanlığı içerisinde Kıpçakların yanı sıra Şırınlar, Argınlar ve Barınlar da önemli birer unsurdurlar. Bu boyların beyleri Karaçi unvanıyla hanlığın idaresinde nüfuz sahibi olmuşlardır.[53] Ancak Kırım hanlarına ait namelerde ve tarhanlık yarlıklarında Kıpçak Türkçesi’nin kullanılması[54] Kıpçak unsurunun ağır bastığını göstermektedir.
Altınordu Hükümdarlarından Küçük Muhammed’in torunu Kasım Han tarafından kurulan Astrahan Hanlığı içerisinde de Kıpçaklar esas rolü üstlenmişlerdir. Astrahan Hanlığının kurulduğu Ejderhan (Astrahan) bölgesinde XI. yüzyıldan itibaren Kıpçaklar yaşamıştır.[55] Genellikle göçebe topluluklardan oluşan bu hanlığın tarihi tam olarak bilinmemektedir. Fakat Altınordu Devletinin hakim olduğu bütün sahalarda etkisini gösteren Kıpçak unsurunun Astrahan Hanlığı içerisinde de kendisini göstermesi doğal bir sonuç olacaktır.
Altınordu Devletinin kumandanlarından biri olan Nogay tarafından kurulmuş olan Nogay Hanlığı’nın esas unsurunu Kazan, Kırım, Astrahan Hanlıklarında olduğu gibi yine Kıpçaklar oluşturmuşlardır. XIII yüzyılda oluşan Nogayların torunları olan ve bugün Kafkasya’da yaşayan Nogaylar ve Kumuklar arasında Kıpçak, Kanglı, Nayman gibi boy adları hala vardır. Günümüzde Özbekistan suları içerisinde yaşayan Karakalpaklar da esas olarak Kıpçaklardan oluşmaktadır. Hatta halk rivayetlerine göre Karakalpaklar Nogaylardan kopmadılar.[56]
Sonuç itibariyle baktığımız zaman Kapçaklar belki siyasi bir birlik oluşturamayıp kendi adlarını taşıyan bir devlet kuramasalar da birçok devletin kurulmasında ve oluşumunda büyük roller üstlenmişlerdir. Bu kadar geniş sahada göçebe olarak yaşamaları da bunda etkili olmuştur. Yoksa göçebe olarak yaşamasalardı Mısır’dan Ukrayna steplerine, Sibirya’dan Anadolu ve Bulgaristan’a kadar olan geniş sahada varlıklarını hissettirmeleri ve iz bırakmaları imkansız olurdu. Bu sayede günümüzde bile Kıpçakların izlerine Îdil-Ural bölgesi, Kafkaslar, Balkanlar, Anadolu, Mısır, Hindistan, Kırım, Çek Cumhuriyeti, Slovakya, Macaristan, Romanya, Yunanistan, Litvanya gibi yerlerde izlerine rastlamamız mümkündür.
Ankara Üniv. DTCF, Genel Türk Tarihi, Doktora Öğrencisi.
Kaynak: Türk Dünyası Araştırmaları Sayı: 140 Ekim 2002
Kıpçakların Türklüğünden şüphe etmek ölüm var mıdır yok mudur demek gibi birşey… kıpçaklar orjinal Türktür oğuzlar gibi bunu sorgulayanlar abd boku yalayanlardr byük ihtmalle.. türkiyede de kıpçal tipli insanlar görüyorum eski sevglmi örnek vereblrm msela.. ama kıpçağı oğuzu ayırmak mümkğn değilki kıpçal türk mü diye kim sorguladysa onun amk ben soysuz cahil. Sorgulanacalsa moğollar türk müdür diye sorgulasnlar byük ihtmalle bizdendir onlarda
Türkler bin boydur birisi Moğoldur. Kıpçaklar Türk mü diye sormaktansa Kıpçakla Türk’ün farklı şey olduğunu iddia etmek yüzde bir milyon aptallık mı demek daha doğru olur , tabii ki Türktür, Göktürklerin batı koludur Kıpçaklar o kadar Türk işte
Gumrude ermenistan sinirlarivicinde qipcaqvanq manastiri ve qipcaq koyleri vardir.etki alanlari oldukca buyuk.
Ukrayna asıllı tarih profesörü Olegsander(Aleksander) Garkavetsin internetten kitapları veya bu konuda yazıları var. Hatta bazı tarih araştırmacıları ermenileri hristiyan gregoryen Kıpçak Türkleri derler. Ve hatta Ukrayna halkının genlerinde % 45-60 Türk geni bulunmaktadır. İnternette bulursunuz.Rıza Nura rus denizaltı albayı ” Her 10 rusun altını kazırsa 7 si TÜRK çıkar demiştir. (R.Nur hatıraları)….
göktürk uygur kıpçay boyu kırım tatarıyım yani öp öz TÜRKÜM
Gürcü Kralına Başkomutanlık Yapan Kuman Beyi
Kubasar Bey in soyundan geliyorum …
Türkiye de Kuman Soylu Türkler yaşamaktadır hem de çok fazla
ama yaklaşık 800 900 yıllık sürede özlüklerini bir şekilde kaybetmişlerdir.
biz nerden geldiğimizi kimin soyu olduğumuzu dededen toruna anlatılanlarla bu güne getirebildik
bu günkü imkanlarla anlatılanların doğruluklarını tarih sayfalarından teyit edebiliyoruz .
Türk Irkı Sağ Olsun !
Kıpçaklar Pomaklar ile bağlantıları varmıdır,Batı Trakya da var Rodop dağları eteklerinde
Pomaklar, Bulgar halklarındandır. Pomakça bulgarcanın lehçesidir. Pomaksanız bilirsiniz. Bulgarlarda Volga ve İtil boylarından göçmüşlerdir. Evveliyatında Türki ırktandırlar. Kuman kıpçaklar ile komşu durumda olduklarından dolayı benzerlik ve akrabalık söz konusu olabilir.
Aynen bende Pomak kökenliyim,inançlarımızda bazı şamanist şeylere rastladım,tipik olarakta bazılarımız turanid kısık göze sahip,Türk olduğumuz belli…
Ben trabzonlu kıpçak kuman boyundanim.
Şu an araştırdığım acaba 1. Veya 2. Kıpçak göçündenmi yoksa memlüklü devleti yıkıldıkan sonra mısırdan anadoluya göç eden kıpçaklar dönmeyiz.
1750 yılına kadar indim daha fazlasını ancak Ankara’daki osmanlı arşivinden öğrenebilirsiniz.
RIZE ÇAMLI HEMŞINLILERIN DE SOYLARI KİPÇAKLARA DAYANDIĞI SOYLENIR DOĞRUMU ACABA
Ben Rize çamlıhemşinliyim aslen. Bizim lazların dışında hemşinliler Yaşar daha yukarı kesimde. Uzun yıllar araştırdım Ermeni diyenler oldu Türk diyenler oldu tüm bunların arasında benim vardığım sonuç bir çoğunun Kıpçak olmasının yanında Oğuz boylarından da gelenler vardır sonradan. Fakat şöyle bir durum var ki, Ermeni ve Gürcü kiliselerine bağlı kaldıkları dönemlerde Ermenilerime veya gürcüleşme içine girmişlerdir. Fakat dilerini korumuşlardır. Çamlıhemşin veya genel olarak Rize Hemşin de Ermenice konuşan tek bir kişi yoktur..Ermenice kelimeler Rumca kelimeler Lazca vs vardır fakat hiç Hemşin li Ermenice cümle kuramaz. Yakın zamana kadar göçebe yaşayan bir halk var olan bir dili asla unutmuş olamaz. Benim sülalemde hiç dil konuşan olmamış Türkçeden başka. Fakat mevzu din olunca Ermeni kilisesine bağlı oldukları için Osmanlı’yla birlikte müslüman olmalarına rağmen yine de Ermeni dönmesi demek afet olmuş. Çünkü Kıpçakların bir çoğu hristiyandı ve o bölgeye dağıldılar.
Youtube’de ki videoları izlemenizi tavsiye ederim. Ermenistan’dan gelenlerle köylülere doğrudan tercümansız konuşabilmektedirler. Söyledikleri ninniler bile ermenicedir. He şu var ki bu dile ermenice demez hemşince derler. Sizin sülaleniz farklı olabilir fakat Hemşin de ciddi şekilde ermeni nüfus vardır. Köyün yaşlılarına torunları sordukları zaman ermeniyiz diyorlar. Zaten dikkatli baktığınızda insan tiplerinin karadenizlilere benzer tarafı yoktur. Ayrıca ermeni olmak kötü birşey değildir. Yanlış anlaşılma olmasın.
Kemal Bey,bahsettiğiniz Hemşinliler Hopa Hemşinlileridir.Rize Hemşinlileri Hemşince(Ermenice) bilmez.
Fındıklı’nın bir köyünden gelen Hemşinliyim. Oldukça fazla dünya literatürünü karıştırmış bir kişiyim üstelik turizmci olduğum nedeniyle çok fazla ülkeden ve milletten arkadaşım oldu. Bir kaç tane kelimenin dışında Ermenice ile ilgimizin olmadığını hatta kullandığımız bazı kelimelerin Ortaasya Türk dilinde kullanılmış olduğunu gözlemledim. Üstelik aile büyüklerimden (dede, büyükanne gibi) asla Ermenilik ile ilgili bir düşünce duymadım. Saklı etnik gruplar olarak yaşıyor isek bunu aile içinde nesilden nesile iletmek gerekir diye düşünüyorum. Oysa buna benzer bir kültür transferine tanıklık olmadım. Üstelik Orhun anıtlarındaki Türk tanımına oldukça yakın fiziksel özelliklerimiz vardı. Fındıklı ve Pazar arasında yerleşmiş olan Hemşinlilerin Türkçeden başka kullandığı ayrı br dil’e rast gelmedim. 2014 adında bir kitapta bu bölge insanını anlatır isteyen inceleyebilir. KALBİNİZDEN İNSANLAR İÇİN SEVGİ ve SAYGIYI EKSİK ETMEYİNİZ.
Kıpcak ismini Oğuzhan bir şefer sırasında kendi yakın çevresinde olan arkadaşının eşinden yeni doğan bir cociga Oğuz Han tarafından verilen bir isimdir.
O dönemlerde yaşlı çıkarların kök bölümlerinde oluşan ve ev gibi barınak onlarak kullanilan mekanlara verilen bir isimdir.
YENI DOĞAN BU ÇOCUĞA DA OĞUZHAN ÇOCUK KIPÇAK İSMINI VERMISTIR.
VS.
Kırım göçmeniyiz Kıpçak boyundan tatarız öz ve öz Türk’üm Geçmişini bilmeyen gelecegını göremez
Ben Ankara Çıtağıyım. Çiğil Türkü. Karahanlı yıkılınca Kırım üzerinden Deliormana geçmişler. Osmanlı gelince Rumeli birliklerinde görev almışlar. Ankara savaşında buraya gelip dönmemişler. Çamlıdere Kızılcahamam’a yerleşmişler. Türkiye’nin en yoğun Kıpçak nüfuslarından biri bu bölgedir. Peçeneklerle kaynaşmışlar. Halkımız çıtak olduğunu bilir. Bana hep göçmenmisin derlerdi.Oysa Kumanlar sarışın mavi yeşil gözlü olur. Soyumu yansıtıyorum.
Hep kızardım. Ankaralılar esmer olur derler. Soyda Rumlukta var. Atalarda din değiştirenler var. Ortaya biz çıkmışız. Eşimin köyü Kayı üstüne.
Bende Çamlıdere liyim. Atalarımız 1402 Yılında Ankara Savaşında Timur’un askerleri olarak gelmişler. Daha çok buradaki köylerin adı Oğuz boylarının adıdır. Banada göçmenmisin diye sorarlar. Atalarımızın geldiğinde bu bölge Rum diyarı imiş.
Bende kızılcahamamlıyım yıldırım hacılar köyündenim lakin kızılcahamamın hepsi çıtak değil Kınık, Kayı, Boyat, Eymür, Çeppi, Yazır, Bayındır, Kızık. Karkın, Dodurga, Begdili, Çavundur, Salur bunların hepsi oğuz boyundan onlardanı kıpçaklar çatak,ciğil,ciğir isimlerini kullanırlar berçin çatak ,yıldırım çatak, ciğir çiğirler köyleri vardır benim düşüncem göre dağlık bölgede yaşıyanların çoğu kıpçak hacıları berçin çatak ciğiller köyü falan kıpçak olduğunu düşünüyorum
Yardımcı olmanızı istiyorum lütfen bana yardım edin benim anneannem dedem Gaziantep Oğuzeli doğumlu babannem Giresun Şebnimkarahisar dedem mardin artuklu Türkmeni bizim kıpçaklarla bir alakamız olabilir mi özellikle Gazianteplilerin konuştuğu dil Özbek Türkçesine çok yakın yoksa biz kıpçaklarla kumanlarla hiç bir ilgisi olmayan Oğuz Boylu Türkmenlermiyiz
benim araştırmama göre tatar türk asılı ama mağul değildir ben kerkük türklerindenim biz atalarımızdan duduğumuz biz beyatlı soyundan oğuz boyundan bu soyun başıda şıh edepaalidir kızın oman gazi ile evlendirmiş ilk osmanlı iki obayı birleştirmiş olup osmanlı devletini kuranlardır tabi bu boylar dalara bölünlür kimi karanazdandır kim tatran boyundandır 1050 yılarında anadoluya 500 bin çadır ile gelmişler
her çadırda kaç kişi varmış o zaman
vayyyyyyyyy baya beğendim ve haklıısn
Kayinvalidem birisine kizdigi zaman gıpçik derdi.Yani cahil olmasına rağmen halk arasında yüzyıllardır bu kelime kullanilmis
ŞU ANDA NE DURUMDA ANADOLU HALKI;KENDİMİZİ URAL-ALTAYLARDAN GELMİŞ SANIYORUZ AMA ÇEKİK GÖZLÜ BİR KIRGIZ,ÖZBEK,KAZAK GÖRDÜĞÜMÜZDE ‘ÇİNLİMİSİN’ DİYE SORUYORUZ.SÜBYANCI ARABIN İPİYLE KARANLIK KUYUYA İNDİRİLMİŞ ARAPÇA İBADET ADI ALTINDA KOKUŞMUŞ ARAP EMPYALİZM UŞAKLIĞINI YAPIYORSUNUZ
https://twitter.com/TheLastLord1
yazıklar olsun. Kokuşmuş ırkçılığın girdabında sen kimin uşaklığını yapıyorsun?
Kokuşmuş olan sensin.Midemi bulandırdın.Tuvalet senden daha hoş bana
Agzina saglik Cem.
trabzonlular aslında kıpcak kuman yani kuzey türklügüdür bende bir trabzonlu olarak kıpcak türküyüm
Kipçak’lar Kazak Türklerindendir. Mısır da sultan olan Sultan bibarista kipçak Türklerindendir.
Oraya buraya çekmeyiniz. Lütfen.
Tam tersi Kazaklar Kıpçak Türklerindendir
Selaymınaleyküm arkadaşlar.
ben Kıpçak Türkü soyundanım ve Çankırı Kıvçak doğumluyum;
bizlerin soyu kuzey karadenizden gelmektedir ve büyük bir devletimiz vardı 940 lı yıllarda devletimiz çökmüştür.
bizler Anadoluya 1071 yılında Selçuklular ile birlikte Anadoluya yerleştik.
Anadoluda orta karadeniz Beyliğini alıp Selçıktı Tebasında yaşadık.
Ana merkezimiz Çankırı ili olup orta karadenizin tamamını kapsamakdadır.
Tarihimiz ile ilgili sorularınızı cevaplayabilirim.
Selamun aleyküm hemşehrim bende aslen Çankırı’lıyım Çerkeş’in köylerinden nasıl gidebildin yada ulaşabildin böyle bir boy bilgisine ?
Ben Nevşehirliyim. Babam sap sari bir oğlanda küçüklüğünde. Benim kardeşlerimde sari. ben beyaz tenli ve yeşil gözlüyüm. Gurbete yaşiyorum ve Türk olduğumu söylediğimde herkes bi şaşırıyor. Anne tarafım Türkmen. Baba tarafımı araştırıyorum. Dedem soyismini değiştirmek istedi için arşivlerde araştırmış. Aslen 5 kardeşden 3 kardeş Yozgat boğazlıyan ilçesinde ki çalapverdi köyüden Nevşehir’e göçmüşler. Kipçak Türkleri çalapverdi köyünde yaşarlarmış diyorlar. O üç kardeşden biri de babamin dedesinin dedesi oluyor. Bize Hacıkadiroğulları derlermiş. Baba tarafım Kıpçak Türklerinden mi oluyor?
Bende Yozgat bogazliyan’liyim. Kıpçak Türk’üyüm. Kumral ve mavi gözlüyüm.
Benim dedem Abul Aziz 1886 Ardahan Ahıskadan Posofa gelmişler ordan bi kısmı amcasıÇorum Alacada kalmış Atatürk amcasını astırmış dedem KMaraş göksuna gelmiş mahacırlar dedem köyümüzü kurmuş Gölpınar daha doğrusu Urfa harranda nahye müdürüymüş mahacırların ısrarıyla gelip köyü kurmuş Göksunda nufus müdürlüğü yapmış soyağacından daha ilerisine gidemedim dedemin annesi çerkezmiş adı Remzihan babasını adı Ahmet soyadı kanunundan önce bi kısmı Baytraktar bi kısmı Sancaktar mış nasıl bulabilirim hangi boydan olduklarını
1800 lü yıllarda yaşamış ve Napolyon’un eniştesi yani Caroline Bonapart’ın kocası Napoli Kralı Gioacchino Murat IV ün Kıpçak Türkü olduğu varsayılır , ben demiyorum tarih kitapları diyor , ama bir napoli gezisinde Heykelini gördüm kim bu Murat diye araştırınca öğrendim.
Selam kardeş bende aslen Ardahanlıyım 1972yılında Gebzede doğdum büyüdüm ama aslımızı hiç bir zaman unutmadık babam Rahmetli de 1960 karın başında Ardahandan gelmiş çalışmaya ve yerleşip kalmış Ardahanada aslında Ahıska dan gelmiş dedelerim BİZDE Kıpçak Türkü yüz Kıpçak karın merkezi Ahıska DIR Ardahanin da merkezi ve ilçeleri Hanak Posof Çıldır göle %90 civarı Yerli Türk denen Ahıska türküde denen Kıpçak Türküdür Ahıska 1919 karsAnlaşmasıyla Gürcistan’a verilmiştir Ruslara yani Osmanlı o dan öncede 1800yıllarda savaş tazminatı olarak bölgeyi Ahıska Ardahan Artvin Kars Erzurumun bir kısmında Ruslara vermiştir hangi boydanım diye sormuşsun Zaten Kıpçak Türkü bir boydur ASLINDA En çok Kıpçak Türküde Ardahan ve ilçelerindedir Artvin de Ardanuçta ve Yusufelide çoğunlukta olup Şavşatda da çok vardır Ama yer yer Gürcü ve komohti lazlarıda karışıktır öteki ilçelerde Ardahandan Çorum Alacaya Yozgatın bir kaç ilçesine Sivas Tokat kayseri MARAŞ Osmaniye gibi bir çok ilde yıllar önceleri yerleşmişlerdir Rahmetli Muhsin yazıcıoğlunun aslında Ardahan Posof Tarafından gitmedi Sivasa Eşi Güler Hanımdı heralde Ekrem Pakddmirli nin KIZ kardeşidir yanlış bilmiyorsam onlarında babaları yada DEDESİ posofun Görgüsümen köyünden Kahramanmaraş gelip yerleşmişlerdir sevgiler saygılar
Merhaba
Ben baba tarafımdan Oğuz Bayat Türküyüm.
Ana tarafımdan Kars Kağızman lıyım atama dedeme sorduğumda biz ne Türküyüz, karapapak terekeme miyiz, Acem miyiz vs. Bana hayır biz Kağızman ın yerli Türklerindeniz diyorlar. Aslında soy ağacımız bir ceylan derisinde yazılıymış fakat çürümüş ve başı sonu anlaşımıyor. Bu yerli halkın ahıska kıpçak oluşuna dair bir kaynak var ise verebilir misiniz? Ben de şüpheleniyorum kıpçak olduklarından, çünkü fiziken kıpçak tarifine çok benziyorlar, hepsi beyaz ten yeşil göz ve siyah düz saçlı, fakat bu birşey kanıtlamak tabi. Kaynak önerirsiniz çok memnun olurum.
Trabzon da bir çok ilçede olmak üzere OF ilçesinde yoğun bir şekilde bulunan Rize ardeşen Çayeli pazar ilçelerinde veTürkiyede bir çok şehirde yaşayan yaklaşık 30.000 kişilik SARAL ailesi de KUMAN türk ailesinin mensuplarıdır.
Merhaba benim dedelerimde Yozgat lök köyüne yerleşmiş dedem sarışın mavi gözluydu bende soyumu merak ediyorum hangi boydan geldigimi araştırıyorum net bir bilgiye ulasamadim
Şu anda Giresun iline bağlı Alucra ilçesinin koman köyü Türkiye ve dünyadaki tüm kipcaklarin merkezi ve dağılma yeridir,,,,,
ahmet akbulut ben erzurum tortumdanım kendi çabalarımla araştırdıgım ve edindigim bilgiler ışıgında benim soyum kıpçak yani kuman türklerinden oldugunu öğrendim ayrıca bugün ben kendimi türk oglu türk olarak görüyorum bugün türkiye cumhuriyeti devleti nin topraklarında yaşadıgıma göre bu devletim ve ülkem için canımı vermeye hazırım