Fatih Sultan Mehmet'in Sinop'u almak, 4. Murat'ın Bağdat Seferi sırasında doğuya ulaşmak için bu vadiyi kullandıklarını, hatta Evliya Çelebi'nin de o ünlü seyahatinde bu yolu tercih ettiği tarihi kaynaklarda yer almaktadır. Bugün de İstanbul - Karadeniz ve İstanbul - Doğu Anadolu bağlantısı bu vadiden sağlanmaktadır.
Ilgaz yöresinde ilk yerleşmenin ne zaman ve kimler tarafından yapıldığı kesin olarak bilinmemektedir. İlçede bulunan höyükler, kaya mezarları, kale harabeleri, çeşitli mezarlar ve çanak çömlek parçaları, süs eşyası kalıntıları bize bazı ipuçları sunmaktadır. Geçmiş yıllarda Cendere Köyü yakınlarındaki Salman höyükte yapılan ufak çaplı bir kazıda ortaya çıkarılan çanak çömlek parçalarının orta ve son tunç çağına ait olduğu anlaşılmıştır.
Devrez Vadisiyle daha gerideki tepelik, hafif dalgalı alan arasında halen iç adet höyük bulunmaktadır. İlçenin de içinde bulunduğu doğuda Kızılırmak, batıda Filyos çayıyla sınırlanan alan, milattan önceki dönemlerde Paphlagonia adıuyla anılmaktadır.
Bölgenin genel tarihi incelendiğinde, Paphlagonialıların tarihte çok önemli bir rol oynamadıkları, ancak Homeros'ta adı geçen en eski kavimlerden biri olduğu görülür.
1922'de Çankırı'nın il olması ile aynı tarihte Ilgaz da ilçe olmuştur. Ilgaz'ın antik adı Olgassys. Paflagonca veya daha eski bir adın Yunan diline uydurulmuş biçimidir. M. S. 1. yüzyılda yazan Strabon'a göre dağın her tarafı Paflogonyalılara ait tapınaklarla doluymuş.