Sınırlara duvarlar inşa etmenin konuşulduğu, savaştan kaçan göçmenlerin yeni hayat umuduyla denizlerde boğulduğu bu günlerde; oturduğu koltuktan kalkmayarak eşitliğe büyük bir adım atmış Rosa Parks’ın doğum günü dünyaya dair umudumuzu tazelemek için güzel bir hatırlatma oldu. 4 Şubat 1913’te doğmuş Rosa Park.
İsmi aşina gelmese de en bilinen yönüyle Rosa Parks, 1955 yılında bir beyaz adama otobüsteki yerini vermeyip Montgomery Otobüs Eylemini başlatan kadın.
Neden böyle bir eylem yapıldı? Otobüste bir yer vermemek neden böyle büyük bir olaydı peki?
History Today’de açıklandığı üzere o dönemde otobüslerde geçerli olan kural şuydu: Alabama eyaleti Montgomery şehrinde “siyahi” yolcular otobüsün arka koltuklarında oturmak ve öndeki koltukları beyaz yolculara vermek zorundaydı. 1
Ancak 1955 Aralık ayında kırklı yaşlarındaki bir siyahi kadın, işinden evine dönerken bindiği otobüste yerini bir beyaz adama vermesi söylendiğinde bunu reddetti. Bunun sonucunda şehrin ırkla ilgili ayrım kurallarını çiğnemekten tutuklandı. Parks’ın sivil itaatsizliği daha sonra Martin Luther King Jr. tarafından öncülük edilen 13 aylık Montgomery Otobüs Boykotunu başlattı.
Şimdi Rosa Parks ve yarattığı etki ile ilgili 10 ilginç tarihi nota bir bakalım:
1.Montgomery’de yerini vermediği için tutuklanan ilk Afro-Amerikan kadın Rosa Parks değildi.
Parks’tan dokuz ay önce otobüsteki yerini bir beyaza vermeyi reddeden 15
yaşındaki Claudette Colvin tutuklanmış; Aurelia Browder, Mary Louise Smith and Susie McDonald isimli kadınlar da otobüslerde benzeri sorunlar yaşamıştı.
2. Parks tutuklanmadan önce de bir hak savunucusuydu.
Parks eyleminden önce 1943 yılında katıldığı Ulusal Siyahi İlerleme Teşkilatı, Montgomery şubesi üyesiydi. Politik eylemleri boykot ve hayatının geri kalanı boyunca sürdü.
3. Parks, koltuğu boşaltmasını söyleyen otobüs şoförü James Blake ile daha önce de karşılaşmıştı.
1943 yılında Blake, Parks’ı ön kapıdan girip parasını ödedikten sonra çıkıp arka kapıdan girmeyi reddettiği için otobüsünden kovmuştu. Otobiyografisinde “O adamın otobüsüne tekrar binmeyi asla istememiştim” diyor. “O olaydan sonra, bir otobüse binmeden önce kimin sürdüğüne bakmaya özen göstermiştim. Tekrar o kaba adamla tartışmaya girmek istemiyordum.” Yüce Mahkeme’den gelen otobüste ırk ayrımı yasasını kaldırma kararı sonrası 21 Aralık 1956’da Montgomery Otobüs Boykotu sona ermişti. Basın tarafından fotoğraflanması için gelen karma otobüslerden biri de ilginçtir ki Blake tarafından sürülüyordu.
4. Rosa’nın sivil itaatsizliği önceden tasarlanmış bir şey değildi.
Parks teşkilatının bu ırksal kast sistemi yasalarının anayasal olup olmadığını denetlemek için bir öncü davaya ihtiyaç duyulduğunu biliyordu ancak o gün, o otobüse tutuklanmak için binmemişti.
5.Parks o gün, beyazlara ayrılmış yerlerde oturmuyordu.
Parks otobüsün ortalarında boş olması halinde Afro-Amerikalıların oturabileceği koltuklarda oturuyordu. Ancak beyazlara ayrılan yerler dolunca, şoför Rosa’nın da aralarında bulunduğu 4 kişinin yerlerini boşaltmasını istedi. Diğer üçü yerlerini boşalttı ancak Rosa boşaltmadı.
6. Parks’ın oturduğu koltuğu boşaltmamasının sebebi yorgun olması değildi.
Otobiyografisinde Parks bu konuyu yeniden gündeme getiriyor:
Fiziksel olarak yorgun değildim ya da her zaman olduğumdan daha yorgun değildim. Her ne kadar yaşlı gibi görünsem de o kadar da yaşlı değildim. 42 yaşındaydım. Tek yorgunluğum sürekli boyun eğip durmaktı.
7. Tutuklanmasından haftalar sonra Parks, boykottaki rolü nedeniyle ikince kez tutuklandı.
Boykotu düzenleyen komitenin önde gelenlerinden olan Parks ve pek çoğu hakkında 1956’da bazı suçlamalarla tutuklama kararı çıkarıldı. 114 kişi ile birlikte tutuklanan Parks’ın polis tarafından parmak izi alırken çekilmiş fotoğrafı New York Times ön sayfasında yer aldı.
8.Boykottan hemen sonra Parks, Montgomery’den taşınmaya zorlandı.
Boykottan haftalar sonra Rosa, her ne kadar müdürü tarafından boykotu yüzünden olmadığu söylense de işini kaybetti. Kocası, iş yerinde boykot ya da karısı hakkında bir tartışma istenmediği söylendikten sonra işini bıraktı. Park pek çok tehdit telefonu aldı, ölümle tehdit edildi. Nihayetinde ömrünün sonuna kadar yaşayacağı Detroit’e taşındı.
9. Parks, Amerikan Kongre Binasına (U.S. Capitol) gömülen ilk kadın.
Parks 2005 yılında, 92 yaşında öldükten sonra anısına hürmet edilmek adına genellikle devlet adamları ya da askeri liderlere ayrılan Kongre Binası kümbetine gömüldü. 30 binden fazla insansa anı defterini doldurdu.
10. Tutuklanışının 50.yılında otobüs koltukları, Parks’ı onurlandırmak için boş bırakıldı.
1 Aralık 2005’te, New York, Washington ve diğer Amerikan şehirlerindeki taşıma yetkilileri, şoför arkasındaki koltukları Parks’ın sivil itaatsizliğini anmak için boş bıraktı.
2
Yaşamlarımızın, işlerimizin ve eylemlerimizin anıları başkalarında yaşamaya devam eder.
Rosa Parks
Kaynaklar:
-
http://www.historytoday.com/richard-cavendish/alabama-bus-segregation-ended
-
10 Things You May Not Know About Rosa Parks: http://www.history.com/news/10-things-you-may-not-know-about-rosa-parks
-
http://rosaparksfacts.com