Yeni koronavirüs (SARS-CoV-2) dünyada yayılmaya devam ederken, virüs ve özellikleri hakkında hala yanıtlanması gereken sorular var.
Son rakamlara göre yeni koronavirüs Türkiye dahil 115 ülke ve bölgeye yayıldı. 11 Mart itibarıyla 119 binden fazla doğrulanmış vaka sayısı bulunuyor. Yeni virüsün yol açtığı Kovid-19 hastalığı nedeniyle 4 bin 200'den fazla kişi hayatını kaybederken, virüsün bulaştığı 65 binden fazla kişi iyileşti.
Kanada merkezli Global News'a konuşan McMaster Üniversitesi'ndeki Kanada Yaşlılık ve Bağışıklık Araştırma Kurulu'ndan Dawn Bowdish "Virüsün neden çocukları etkilemediği bir gizem. Bu olağandışı. Bu daha önce gördüğümüz bir şey değil ve nedenini bilmiyoruz" dedi.
Özellikle 60 yaş üstü ve geçmişinde sağlık sorunları olan kişiler risk altında. Bowdish de kalp rahatsızlıkları, hipertansiyon ve diyabeti olanlarla güçsüz ciğerlere sahip kişilerin en riskli grupta olduğunu, bu sağlık sorunlarının genelde yaşlılarda olduğunu vurguladı.
Birçok Kovid-19 vakasında hastaların ciğerlerinde sıvı birikimi nedeniyle ciddi bir zatürre oluştu. Bowdish "Eğer ciğerleriniz tamamen suyla dolarsa kanınıza oksijen gitmez. Kalbiniz bunu telafi amacıyla daha hzılı ve daha sert atar. Bu da kalp üzerinde büyük baskı yaratır. Bu yüzden insanlar ölüyor" ifadelerini kullandı.
2) İklimin virüs üzerinde etkisi olacak mı?
ABD Başkanı Donald Trump birden fazla kez havaların ısınmasının yeni koronavirüsün yayılmasını önleyeceğini iddia etti.
Ancak uzmanlar bunu söylemek için çok erken olduğunu belirtiyor.
Trump geçen ay yaptığı açıklamada "Şimdi bu bahsettiğimiz virüsü hakkında, bilirsiniz, çok sayıda kişi bunun havaların ısınmasıyla nisan ayında geçeceğini" söylüyor demişti.
Toronto Üniversitesi'nden epidemiyolog Colin Furness bunun için şu anda yeterli kanıt olmadığını belirterek "Bekleyip görmeliyiz" ifadelerini kullandı.
Furness virüsün aslen iki yolla bulaştığını vurguladı: Enfekte olmuş kişiyle doğrudan temas veya virüsün bulaştığı bir yüzeye temas edip arından da kendi yüzünüze dokunmak.
"Hava nasıl olursa olsun bir kişi üzerinize öksürebillir. Ama ortak kullanılan ve kontamine olmuş yüzeyler söz konusu olduğunda iklim önemli rol oynuyor. Virüsler sıcak havalarda ölürler" diyen Furness sözlerini şu şekilde sürdürdü:
Koronavirüslere zarflı virüsler denir. Bunun anlamı virüsün dışında bir zarf olmasıdır. Bu zarfın sıcaklara karşı ne kadar kırılgan olduğu gelecek aylarda anlaşılacak. Trump bu virüsün tıpkı grip virüsü gibi hareket edeceğini varsayıyor. Umarım grip virüsü gibi hareket eder ancak bunu şu an bilmiyoruz.
Bu konudaki tartışmalarda Hindistan'ın virüsün ilk ve en fazla görüldüğü ülke olan Çin'e komşu olmasına rağmen epey az sayıda koronavirüs vakasına sahip olması örnek olarak gösteriliyor.
Ülkenin aşırı kalabalık nüfusu ve yetersiz hijyen koşulları düşünüldüğünde sıcak havanın virüsün yayılmasını önlediği öne sürülüyor. The Times of India'ya konuşan RN Tagore Uluslararası Kalp Bilimleri Enstitüsü'nden yoğun bakım ünitesi başkanı Souren Panja ülkedeki sıcak iklimin viral hastalıklara karşı caydırıcı olduğunu belirtiyor.
Souren yeni koronavirüsün ocak ve şubatta soğuk havanın yaşandığı Çin, İtalya, İran ve Güney Kore'de yayıldığını, bu aylarda sıcak havanın hüküm sürdüğü Hindistan'da virüsün bu ülkelere kıyasla fazla yayılmadığını işaret etti. Önceki yıllarda MERS, SARS, Ebola ve sarı humma gibi diğer ölümcül virüsler de Hindistan'da düşük düzeyli görülmüştü.
Ancak bu hipoteze karşı olanlar şubatta hava sıcaklığının 23 ile 33 santigrat derece arasında olduğu Singapur'da 110'dan fazla vakanın görüldüğüne dikkat çekiyor.
The Times of India'ya konuşan Hindistan Sağlık Hizmeti Vakfı Başkanı KK Aggarwal da ülkede yaşlılar arasında zatürre vakalarının yaygınlığından dolayı koronavirüs vakalarının tespit edilememiş olabileceğini belirtti.
Aggrawal önlem olarak hızlı ilerleyen tüm zatürre vakalarında yeni koronavirüs testinin yapılması gerektiğinin altını çizdi.
3) Aşı ne zaman hazır olur?
Şu anda yeni koronavirüse karşı bir ilaç ya da aşı bulunmuyor. Aşının ne zaman hazır olacağı da belirsizliğini koruyor.
Dünya genelinde çok sayıda şirket bu konuda yarış halinde.
Wall Street Journal'ın aktardığına göre şu anda Çin'de iki, ABD'de de bir yerdeki klinik testlerde Gilead Sciences tarafından Ebola virüsü hastalığına karşı geliştirilen antiviral ilaç Remdesivir üzerinde çalışmalar yapılıyor.
ABD'nin Seattle kentindeki bir sağlık araştırmaları enstitüsü de NIH ve Moderna Inc.'ın geliştirdiği farklı dozdaki aşıları 45 gönüllü üzerinde test etmeye hazırlanıyor.
DNA bazlı bağışıklığı artırıcı tedavi ve aşı şirketi Inovio Pharmaceuticals da benzer çalışmaların Çin ve Güney Kore'de yapılması sonrası, geliştirdikleri aşıyı gelecek ay onlarca gönüllü üzerinde deneyecek. Deneyler, Kansas'taki bir test merkezinde ve Pennsylvania Üniversitesi'nde gerçekleşecek.
Virüsün başlangıç yeri olduğu düşünülen Çin'in Vuhan kentindeki bir hastanede de doktorlar daha önce MERS hastaları üzerinde denenmiş olan ve iki HIV ilacının birleştirilmesinden oluşan bir ilaç üzerinde klinik testler yapıyor.
4) Vakaların ölüm oranı ne?
Dünya Sağlık Örgütü'ne (DSÖ) göre bilinen yeni koronavirüs vakaları için ölüm oranı yüzde 3.4.
Bu, ABD Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezleri'nin (CDC) verilerine göre ölüm oranı yüzde 0,1 olan mevsimsel gribe kıyasla epey yüksek bir oran. DSÖ'nün hesaplamaları bilinen vakalara ve ölümlere dayanıyor.
Bazı sağlık yetkilileriyse yüzde 3,4 ölüm rakamının daha düşük olabileceğini çünkü virüsün bulaştığı kişilerin yaklaşık yüzde 70 ile 80'inin hafif belirtiler gösterdiğini ya da hiç belirti göstermediğini, bunların da bildirilen vaka sayısına dahil edilmemiş olabileceğini söylüyor.
Toronto Üniversitesi'nden epidemiyolog Colin Furness "Belirti göstermeyen vakalardaki büyük sorun asla gerçek rakamları bilemeyecek olabilmeniz. Çok sayıda tahmin işi var" dedi.
5) Koronavirüs yüzeylerde ne kadar süre canlı kalıyor?
DSÖ virüsün metal tutamaçlar, cam masa ya da plastik kredi kartları gibi yüzeylerde ne kadar süre canlı kaldığının belirsiz olduğunu bildiriyor.
22 farklı çalışmayı inceleyen bir araştırmaya göre koronavirüsler metal, cam ya da plastik yüzeyler üzerinde iki saatten 9 güne kadar canlı kalabiliyor. Çalışmaya göre sıcak hava virüsün canlı kalma süresini azaltıyor.
Kamu sağlığı kuruları insanlara mutfak tezgahı ve kapı kulpları gibi sık dokunulan alanları dezenfektanlarla temzilemeleri ve ellerini sıcak su ve sabunla 20 saniyeden fazla yıkamalarını tavsiye ediyor.
6) Virüs insanlara nasıl bulaştı?
DSÖ ve diğer araştırmacılara göre yeni koronavirüsün bir ara konak vasıtasıyla insanlara bulşamadan önceki kökeni yarasalardan kaynaklanıyor.
Ancak virüsün insanlara nasıl geçtiği henüz netleşmiş değil.
Bu ara konağın bir karıncayiyen türü olan ve pulları nedeniyle dünayda en fazla kaçakçılığı yapılan hayvanlardan olan pangolinler olabileceği öne sürülmüştü.
Ancak daha sonra Çin'deki bilim insanları pangolinlerin hala ara konak adayı olduğunu ancak bunun henüz kanıtlanmadığını hakemli dergi Nature'da yayımladıkları makaleyle açıkladı.
Korona virüsü, 400-500 mikrohücre çapına sahip , boyutları büyük bir virüstür, herhangi bir maske bile virüsün girişini engeller, bu nedenle eczacıları 2 katlı 3 katlı maske istiyoruz diye zorlamaya gerek yoktur.
Virüs havaya değil, yere yerleşir, bu nedenle hava yoluyla bulaşma ihtimali düşüktür
Korona virüsü, metal bir yüzeye bulaştığında 12 saat yaşayacak, bu yüzden ellerinizi sabun ve su ile yıkamak bile yeterli olacaktır
Kumaşlara bulaştığında Corona virüsü 9 saat kalır, bu yüzden kıyafetleri yıkamak veya iki saat güneşe maruz bırakmak onu öldürmek için yeterlidir.
Virüs 10 dakika boyunca ellerde yaşar, bu nedenle cep boyutlarındaki alkol ve dezenfektanları cepte taşımak ve sık sık önlem amaçlı kullanmak faydalı olacaktır
Virüs 26-27 ° C sıcaklığa maruz kaldığında öldüğü için , sıcak bölgelerde yaşayamamaktadır. Ayrıca sıcak su ve sıcak içecekler içmek ve güneşe maruz kalmak yeterince iyidir.
Dondurmadan uzak durmak ,soğuk yiyecekler ve içecekler tercih etmemek önemlidir.
Ilık su ve tuzla gargara yapmak virüsü bademciklerde iken öldürür ve akciğerlere geçmesini önler.
Bu talimatlara uymak virüsü önlemek için önemlidir.
Dünya Sağlık Örgütü Genel Direktörü Adhanom Ghebreyesus vaka sayısı dünya çapında 120 bini aşan yeni tip Koronavirüs'e (Kovid-19) ilişkin açıklamalarda bulundu. Ghebreyesus, virüsün "Kontrol edilebilir bir pandemi" olduğunu söyledi.
DSÖ Başkanı Ghebreyesus Cenevre'de diplomatlara yaptığı açıklamada, "Eğer ülkeler virüsle mücade için önlem alırsa COVID-19 'kontrol edilebilir' bir pandemidir. Ancak bazı ülkelerin bu tehdide kontrol altına almak için gereken düzeyde yaklaşmaması bizi derinden endişelendiriyor" ifadelerini kullandı.
DSÖ geçtiğimiz gün corona virüsü pandemi (salgın) olarak ilan etmişti. DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, örgütün Cenevre'deki merkezinde yaptığı basın toplantısında DSÖ'nün salgını 24 saat boyunca değerlendirdiğini ve virüsün yayılma ve şiddetinden derin endişe duyduklarını ve virüse karşı yeteri kadar harekete geçilmediğini vurgulayarak, "Bundan dolayı Kovid-19'un bir pandemi olarak nitelendirilebileceği değerlendirmesini yaptık." diye konuşmuş, Pandeminin hafif ve dikkatsizce kullanılan bir kelime olmadığını vurgulayan Ghebreyesus, "Yanlış kullanılması durumunda mantıksız korkuya, mücadelenin bittiğine dair haksız kabullenmeye ve gereksiz acı ve ölüme yol açan bir kelimedir" değerlendirmesinde bulunmuştu.
PANDEMİ NEDİR?
En basit tanımıyla dünyada eşzamanlı olarak çok yaygın bir şekilde çok fazla sayıda insanı tehdit eden bulaşıcı hastalıklara verilen isim.
2009 yılında domuz gribi, pandemik hastalık ilan edilmişti. Uzmanlar, domuz gribi nedeniyle yüz binlerce kişinin hayatını kaybetmiş olabileceğini söylüyor.
Dünya Sağlık Örgütü'nün (WHO) tanımlamasına göre, bir hastalığın pandemi olabilmesi için kabaca üç kriter aranıyor:
Yeni bir virüs olması
İnsanlara kolayca geçebilmesi
İnsandan insana kolay ve sürekli bir şekilde bulaşması