YAĞ SARFİYATI – YAĞ SARFİYATI MİKTARI Motorlardaki hareketli parçalarda Supaplar, supap bağaları, (gayıtları) silindir gömlekleri, segmanlar dişliler v.b. çalışma ömrü açısından yağlanırlar. YAĞIN GÖREVLERİ - Silindir gömleği ile segmanlar arasındaki sızdırmazlığın sağlanması, - Motor parçalarının temizlenmesi Bu yüzden motor bir müddet çalıştırılıp çalışma sıcaklığına ulaşılmadan motor devrinin yükseltilmesi veya yüke bindirilmesi zararlıdır. Aksi taktirde parçalarda aşınma meydana gelir.
Aşınmaların önlenmesi için, bilindiği gibi birbirleri ile sürtünmeli olarak çalışması gerekli iki hareketli parçanın sürtünmeden dolayı, parçalar arasında bir yağ filmi veya yağ tabakası meydana getirilerek birbirleri ile doğrudan sürtünmeleri engellenir.
Bu durumda sürtünme esas parçalar yerine parçalar arasındaki yağ tabakasının katmaları arasında oluşur.
- Aşınma ve güç kaybının azaltılması,- Motor parçalarının soğutulması,- Yatak ve diğer motor parçalarının arasındaki vuruntuyu önlemesi,
Motor soğukken motor parçaları arasında yağlı bir sürtünme vardır. Bu yağ parçalar üzerinde akıcı olmayan ince bir tabaka halinde bulunur. Motor parçalarını aşınmaya karşı korunması yönünden yağlı sürtünme sıvısal sürtünmesine göre daha az etkilidir.
Yağlama yağları segmanlarda silindir gömlekleri arasındaki boşlukları doldurarak tam sızdırmazlık sağlarlar ve gaz kaçağını önlerler. Gerek bu sürtünmeler özelliğini kaybetme yolu ile, gerekse motor çalışma zamanlarından yanma devresi sırasında sıcak gaz ile karşı karşıya kaldığında yağ yanar. Bu nedenle motorlarda yağ sarfiyatı dediğimiz durum meydana gelir.
YAĞ SARFİYATI – YAĞ SARFİYATI MİKTARI
Motorlardaki hareketli parçalarda Supaplar, supap bağaları, (gayıtları) silindir gömlekleri, segmanlar dişliler v.b. çalışma ömrü açısından yağlanırlar.
YAĞIN GÖREVLERİ
- Silindir gömleği ile segmanlar arasındaki sızdırmazlığın sağlanması,
- Motor parçalarının temizlenmesi
Bu yüzden motor bir müddet çalıştırılıp çalışma sıcaklığına ulaşılmadan motor devrinin yükseltilmesi veya yüke bindirilmesi zararlıdır. Aksi taktirde parçalarda aşınma meydana gelir.
Yağ sarfiyatı olmayan motor yoktur. Hareketli parçaların sağlıklı çalışması ve uzun ömürlü olması açısında bu gereklidir. Ancak yağ sarfiyatı sınırsız değildir. Araç firmaları tarafından verilen yağ sarfiyatı miktarının üzerine çıkılırsa yağlama sisteminde arıza var demektir.
BİLİNDİĞİ GİBİ,
- Düşük yağ basıncı olduğunda,- Yüksek yağ basıncı olduğunda,- Yağın incelmesi, kalınlaşması veya çamurlaşması olduğunda,- Yağ sarfiyatı fazla olduğunda,
yağlama sisteminde arıza var demektir.ÖRNEK: D 2565 M/MF motor tipinde tam yük ve tam gazda, motor anma devir sayısı olan 2200 dev/dak. da 1.4 gr/kwh olarak belirlenmiştir. Ancak bu değer motorun bir bütün olarak tek başına çalıştırılması sırasında kontrol edilebilecek bir değerdir. Motorun araç üzerindeki fonksiyonu sırasında ölçülen bir değer değildir.
Genel olarak araçlarda yağ sarfiyatı miktarının belirlenmesi, araç yapısına ve kullanım koşullarına göre değişen yakıt sarfiyatı miktarına bağlı olarak hesaplanır. DIN 70020 ve DIN 70030 a göre hesaplanan ve test ile ölçülen yakıt sarfiyatı miktarının % 1′ i bir aracın yağ sarfiyatı miktarı olmalıdır. (l/100 km cimsinden)
Uzun süre boşta çalışan beton pompaları, çöp kamyonları araçlarda bu yağ sarfiyatı miktarına yaklaşık 1000 km. Başına 1-1.5 Lt. İlave etmek gerekir.
YAĞ SARFİYATINI ARTTIRAN NEDENLER
- Yanlış yağ seviyesi ölçümü,- Motor dışına doğru yağ sızıntıları ( contalardan, döküm boşluklarından, çatlaklardan, tıkanmış blok yağ kanalları veya karter havalandırma) ,- Motor içine doğru yağ sızıntıları (Silindir kafası contası, Silindir kafasında emme kanalı ile yağ kanalı arasında gözeneklerin dolması),- Uygun olmayan yağ (çabuk buharlaşıcı maddeleri içeren yağlar),- Çok sık ve uzun müddet boşta çalıştırma (Rölanti),- Yağ seviyesinin gereğinden fazla olması (karter havalandırmaya fazla yağ gitmesine yol açar),- Küçük viteslerde motora yüksek devir yaptırmak (hatalı kullanım),- Aşınmış supap kılavuzları(-gayıt,kirli yağ nedeni ile),- Aşınmış segman , segman silindir gömlek çizilmeleri(hava filtresinin iyi temizleme yapmaması, yabancı maddenin yanma odasına girmesi),- Uygun olmayan segman kullanımı (başka motora ait segman kullanımı),- Segmanların ters takılması,- Silindirlerde honlama açısı ve yüzey pürüzlülüklerinin uygun olmaması,- Motor bloğu ve silindir kafa yüzeyinin düzlemlerinin boyuna ve enine tolerans dışı olanlarının işlenmemesi,
- Silindirlerde oluşturulan mekaniksel deformasyon (silindir kafa, ana yatak tork değerlerinin katalog verilerine uyulmaması).
- Çalışma şartlarındaki deformasyon (Soğutma kanallarında kireç,kalker oluşumu, termostat , antifriz kullanılmaması, silindir gömleğinin motora uygun montajın sağlanmaması ve pistonun ÜÖN da ve AÖN da dikey konumda çalışmaması.
YAĞ SARFİYATININ ÖLÇÜMÜ
Yağ sarfiyatı miktarının aracı kullanan kişi tarafından kontrolu haklı olarak hiç bir yan faktör göz önüne alınmadan çalışma koşulları içersinde yağ çubuğundan yapılan seviye kontrolu ile yapılır.
Eksik miktarın ilavesi sarfiyat miktarı olarak belirlenir. Vasıtayı kullanan tarafından yapılan bu kontroller uzun mesafeler arası yapılır. Ancak herhangi bir sarfiyat fazlası şikayeti ile servise gelindiğinde servisin bu sarfiyatı doğrudan kontrol etme imkanı yoktur. Zira 100-500 km. gibi kısa bir mesafede yapılacak sarfiyat testi kesinlikle yanıltıcıdır.
Yağ sarfiyatı testinin en az 5000 km. civarında yapılması gerekir. Servis tarafından hazırlanacak bir form kağıdı müşteriye verilerek belirli mesafelerde yağ seviyesini kontrol edip, konan yağın cinsi ve markasını km.sini ilave miktarlarını gr. veya Lt. olarak yazmasını hava yol ve trafik koşullarını not alması istenilir.
Böyle bir yağ sarfiyat testine başlamadan önce aşağıda maddeler halinde belirtildiği gibi tüm kontroller, incelemeler gözden geçirilir. Gereği halinde onarımlar gerçekleştirilir. Mümkün olduğu kadar test alanının gidiş geliş olarak aynı güzergah olmasına çalışılır ve aracı kullanan kişinin aynı şoför olmasına özen gösterilir.
YAĞ SARFİYATI TESTİNE ÇIKMADAN ÖNCE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR
Motorun, bir motor test cihazıyla teknik değerlerinin ve ayarlarının uygun olup olmadığı kontrol edilir. Yağ sarfiyatının en çok olduğu zamanın motorun anma devir sayısında tam yük ve tam gazla çalışması sırasında olduğu unutulmamalıdır.
Lastiklerin şişkinlik durumu kontrol edilmeli, gereği halinde maksimum şişirme basıncına getirilmelidir. Tüm lastiklerin aynı marka lastik olmasına ve aynı seviyede aşınmış olmasına özen gösterilmelidir.
Araç kaldırılarak, tekerlerin serbest dönme kontrolu yapılır. Kampanalardaki her türlü sürtünmenin ek bir sürtünme gücü kaybı olduğu unutulmamalıdır.
Aracın egzoz karşı basıncı ve emme vakum basıncı ölçülmelidir. Öngörülen değerlerin üstüne çıkılmamalıdır.
ÖRNEK: D 25 65 M/MF motorlarda, emme vakum basıncı 100 mbar’dır.
Test süresince herhangi bir şekilde yolda kalmamak için test başlangıcından önce ve
test sırasında fonksiyonel diğer parçaların kontrolleri yapılmalıdır. (hortumlar,kayışlar,
kaçaklar, aksta ve şanzımanda yağ seviyesi kontrolleri gibi).
Araçlarda branda yerine açık kasa ve aracın ağırlık merkezine göre ortalanmış komple bir yük veya benzeri bir yükün yüklenmiş olması tercih edilmelidir. (Yaygın vaziyette kum, tuğla, kömür v.b.) aksi taktirde tekerlere intikal eden gezinme olayı negatif etki yapacaktır. Branda bezi kullanma mecburiyetinde, branda bezinin çok gergin bağlanması gerekir, aksi taktirde branda yelken bezi gibi şişerek ek güç kaybına neden olacaktır. Branda yüksekliğinin 3.60 m.den yüksek olmaması gerekir.
Tackograf kağıdında görülen devir sayısı değeri, motorun gerçek devir sayısı değeri, motorun gerçek devir sayısı, çeşitli devirlerin strobaskop lambası kontrolü ile karşılaştırılmalıdır.
Her türlü yağ sızıntısı ve kaçağın giderilmiş olması gereklidir. Vasıfsız, markası ve özellikleri olmayan yada mevsime uygun olmayan yağ erken buharlaşır. Buharlaşan yağ karter havalandırma yolu ile emme manifoduna oradan da yanma odasına giderek yanar veya harici havaya atılır.(Pozitif, Negatif havalandırma)Bu nedenle sadece araç firmasının öngördüğü yağın kullanılması sağlanmalı markası ve cinsi form kağıdına yazılmalıdır. Kartere doldurulacak yağ miktarı muhakkak tartılmalıdır.Yanlış ölçüm (yağ seviyesi kontrolu) önlenilmelidir. Sağlıklı bir motor yağ seviyesi kontrolu, sıcak olan motorun stop edilmesinden itibaren yaklaşık 20-30 dakika sonra yapılarak elde edilir. Zira yağ kanallara iticilere ve gövdedeki çeşitli yerlere dağılmış vaziyettedir. Kartere ancak bu sürede süzülerek iner. Ayrıca aracın düz bir yüzeyde olmasına da dikkat edilmelidir. Aracın eğimi halinde tespit edilecek seviye aldatıcıdır. Test sahası mümkün olduğu kadar gidiş ve geliş olarak aynı güzergah seçilmelidir. ARAÇ KULLANIMINA TESİR EDECEK UNSURLAR
- Çok sıkışık trafik.- Kötü yol şartları, inşaat.- Sis, yağmur, kar gibi unsurların saat ve km. miktarı olarak test süresince not edilmesi
gereklidir.
YAĞ SARFİYATI TESTİNİN UYGULANMASI
İlk yağ doldurma miktarı ölçülerek kartere konulması gereklidir (gr veya Lt. cinsinden). Yağ doldurma işleminden sonra konulan yağın, yağ çubuğu üzerindeki maksimum çizgiye tekabül ettiği, seviye kontrol sistemiyle gözlenmelidir.Araçta devir saati, tackograf cihazı ve kağıdı uygun şekilde bulundurulmalıdır.
Aracın km.si form kağıdına kaydedilmelidir. Teste çıkılırken tarih ve saat yazılmalıdır.
Uzun süreli bir duruştan (geceleme) sonra veya uzun mesafeye çıkıldığında her 500-1000 km. arasında mola verildiğinde, araç stop ettirilip beklenmesi gerekli süre geçtik ten sonra yağ çubuğundan yağ seviyesi , yakıt doldurma borusundan yakıt seviyesi, kontrol edilerek baz olarak alınan çizgiye kadar dolum gerçekleştirilmeli, doldurma miktarı ve saat, tarih ve km. si not edilmelidir. Alınan yol miktarı ve bu yolu kat etmek için geçen süre belirtilmelidir.
Yukarıda belirtilen işlemler 5000 km. doluncaya kadar form kağıdına not alma işlemine devam edilmelidir. Eksik veya yanlış bilginin sonucu etkilemesine meydan verilmemelidir.
Test süresince vasıtayı kullanan ekonomik araç kullanımına özen göstermesi gerekmektedir. Devir sayısının 1500 dev/dak. İle 1800 dev/dak. Arasında kalmasını sağlamalı, araç hızının ¾ ünün üzerine çıkmaması ve sık frenlemelerden, ani duruşlardan kaçınılması önerilmelidir.
TEST SONUCUNUN DEĞERLENDİRİLMESİ
Kaydedilmesi veya hesaplanması gerekli değerler
H- Toplam seyir süresi (saat)
S- Toplam kat edilen yol (km.)
h- Ortalama hız (km/h)
V- İlk yağ doldurma miktarı (Lt.)
Vy- Test süresince sarf edilen yağ miktarı (Lt.)
Vm- Test süresince sarf edilen yakıt miktarı (Lt.)
Sy- Yağın özgül ağırlığı Kg/Lt.)
Sm- Yakıtın özgül ağırlığı Kg/Lt.)
Cy- Ortalama yağ sarfiyatı (Lt/1000 km.)
Cm- Ortalama Yakıt sarfiyatı (Lt/100 km.)
Aracın bölümler halinde yapmış olduğu seyir sırasındaki yol miktarı süresi alınarak yapılan ortalama hıza bakılır. Tackograf la karşılaştırılır, devir çizelgesi okunur ve vasıtayı kullananın aracı talimatlara uygun kullanıp kullanmadığına bakılır.
Toplam seyir süresi ve toplam kat edilen yol hesaplanarak ortalama hızın, aracın yaptığı her seferdeki ortalama hızla aynı olup olmadığı karşılaştırılır.
DIN 70030 ‘ a göre aracın toplam test süresince harcamış olduğu yakıt miktarı hesaplanır.
Vy
Cm= 1.1 . ————- . 100 ( Lt./100 km.)
S
Yağ miktarı hesaplanır.
Vy
Cy= —————- . 1000 (Lt./1000 km.)
Sy . S
Yakıt sarfiyatı miktarının, Cm= 30 Lt./100 km. civarında.
Yağ sarfiyatı miktarının ise, Cy= 3-4 Lt./ 1000 km. civarında olması gerekir.
Saygılarımla,
Bu yazı toplamda 1.090, bugün ise 0 kez görüntülenmiş.