Transkript
1 ANTRENMANA UYUM DOÇ.DR. MİTAT KOZ Ankara Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokulu
2 Aerobik - Anaerobik Düzenli antrenmanların organizma üzerinde çeşitli etkileri olduğu bilinmektedir. Düzenli yapılan antrenmanlar sonucunda oluşan bu adaptasyonlar, yapılan antrenmanın aerobik veya anaerobik yapıda olmasına bağlı olarak değişiklik gösterir. Örneğin, aerobik (dayanıklılık antrenmanları) kalp-dolaşım sistemini ve kasların daha fazla ATP üretebilme kapasitesini geliştirir. Diğer yandan anaerobik (kuvvet ve sürat) antrenmanları ise, kas gücünün artışını sağlar ve asit-baz dengesinde oluşabilecek bozulmalara karşı organizmanın toleransını geliştirir. Bu nedenle antrenmanın fizyolojik etkileri ve antrenman sonucu ortaya çıkan adaptasyonlar antrenmanın yapısına bağlıdır. Aerobik veya anaerobik
3 Dayanıklılık antrenmanlarına uyum
4 Dayanıklılık - Endurans Dayanıklılık bir işi veya aktiviteyi uzun süre yapabilmektir. Uzun mesafe koşu, yüzme, bisiklete binme gibi Dayanıklılık, kas dayanıklılığı ve dolaşım-solunum (kardiorespiratuvar) sistemi dayanıklılığı olmak üzere iki şekilde açıklanabilir. Her ikisi de sportif performansa oldukça önemli katkıda bulunurlar ve her birinin önemi değişik sporlar için farklıdır.
5 Kas dayanıklılığı Kas dayanıklılığı, 1-2 dakika süren şiddetli statik veya dinamik egzersizler sırasında (örneğin, m koşu veya halter kaldırma gibi) özel bir kas grubunun çalışma kapasitesidir. Bu daha çok belli bir kas grubunun gücü ve anaerobik enerji üretme kapasitesinin gelişimi ile ilgilidir.
6 Kardiyorespiratuvar dayanıklılık Kardiorespiratuvar dayanıklılık ise tüm vücudu ilgilendiren bir durumdur. Özellikle vücudun uzun süreli, tempolu bir egzersizi (örneğin, bisiklet çevirme, uzun mesafe koşu veya uzun mesafe yüzme egzersizleri gibi) devam ettirebilme becerisidir. Kardiorespiratuvar dayanıklılık, dolaşım ve solunum sistemlerinin antrenmana olan adaptasyonları ile ilgilidir.
7 Dayanıklılık antrenmanlarında oluşan değişiklikler Uzun süreli aktivitelerde enerji aerobik yollardan sağlanır Oksijen gereklidir. Dayanıklılık antrenmanlarında aerobik egzersizler ya da antrenmanlar kullanılır. Aerobik antrenmanlar sonucunda performansta meydana gelen gelişimler, antrenmana olan çok sayıda adaptasyonun bir sonucudur. Bu adaptasyonlar temelde oksijenin kullanımında rol alan yapılarda ve sistemlerde yani oksijen metabolizmasında meydana gelir. Kasta meydana gelen uyumlar Solunum sistemindeki uyumlar Kalp-dolaşım sistemindeki uyumlar Hormonal uyumlar
8 Dayanıklılık antrenmanları ile kasta oluşan uyumlar Miyoglobin miktarında oluşan değişiklikler Mitokondri fonksiyonunda oluşan değişiklikler Oksidatif (aerobik sistem) enzimlerde oluşan değişiklikler Kas lif tipinde meydana gelen değişiklikler Kapiller(kılcal) damarlarda meydana gelen değişiklikler Enerji kaynaklarının kullanımında meydana gelen değişiklikler
9 Miyoglobin miktarında oluşan değişiklikler-1 Miyoglobin, hemoglobin benzeri bir bileşiktir ve kas lifine gelen oksijene bağlanır. Miyoglobin oksijeni depolar ve egzersiz sırasında gerekli olduğunda serbest bırakır. Bu depolanan oksijen, özellikle istirahatten egzersize geçiş döneminde kullanılır. Egzersizin başlangıcı ile kardiovasküler sistemin oksijen sağlamada gecikmesi aşamasında (oksijen açığı) mitokondriye gereken oksijen, miyoglobinde depolanan oksijenden sağlanır.
10 Miyoglobin miktarında oluşan değişiklikler-2 Yavaş kasılan kas liflerinde (ST), bol miktarda miyoglobin bulunur. Hayvan deneylerinden elde edilen sonuçlar, dayanıklılık antrenmanları ile iskelet kasının miyoglobin içeriğinin % oranında artırılabileceğini göstermiştir. Dolayısıyla, aerobik antrenmanlar sonucunda mitokondriye oksijen sağlamada bir artış meydana gelir. Miyoglobin içeriğindeki artış, yalnızca antrenmana aktif olarak katılan kaslarda oluşur ve antrenmanın frekansı (sıklığı) ile doğru orantılıdır.
11 Mitokondri fonksiyonunda oluşan değişiklikler Dayanıklılık antrenmanları, kas liflerinin ATP üretim kapasitesini artıran mitokondrial fonksiyon değişikliklerine neden olur. Oksijeni kullanma ve ATP üretme becerisi, kasta bulunan mitokondrilerin sayısı, büyüklükleri ve membran yüzey alanlarında oluşan artışla ilgilidir. Dayanıklılık antrenmanları sonucunda, aerobik enerji sisteminin farklı aşamalarında rol oynayan enzimlerin miktarında ve aktivite düzeylerinde de artış meydana gelir. Bunun sonucu olarak, iskelet kasındaki mitokondrilerin oksidatif fosforilasyonla aerobik olarak ATP üretme kapasiteleri artar.
12 Oksidatif enzimlerde oluşan değişiklikler Mitokondri sayısında ve büyüklüğünde oluşan artış, kasın aerobik kapasitesinde artışa neden olur. Besinlerin oksidatif olarak parçalanmaları ve ATP üretilmesi mitokondrideki aerobik enzimlerin aktivitesine bağlı olduğundan mitokondri fonksiyonlarının artması aerobik kapasiteyi geliştirir. Dayanıklılık antrenmanları bu enzimlerin aktivitelerini artırır.
13 Kas lif tipinde meydana gelen değişiklikler-1 Yapılan antrenmana bağlı olarak, tip I (yavaş kasılan) ve tip II (hızlı kasılan) liflerde oluşan değişiklikler aynı değildir. Bir başka deyişle, tip I ve tip II liflerinin antrenmana adaptasyonları farklıdır.
14 Kas lif tipinde meydana gelen değişiklikler-2 Antrenmanlar sonucunda tip I ve tip II liflerinde seçici hipertrofi (hacim artışı) meydana gelir. Örneğin, dayanıklılık sporcularında tip I kas lifleri, tip II liflerine oranla kasta daha fazla yer kaplar. Yapılan çalışmalar aerobik aktivitelerin (hafif koşu ve bisiklet gibi) yavaş kasılan kas liflerinde, hızlı kasılan liflere göre % 7-22 oranında daha fazla genişleme (büyüme) sağladığını göstermiştir. Sürat koşucularında, gülle ve disk atan sporcularda ise tip II lifleri daha fazla bir alana sahiptir. Bu bilgiler ışığında, seçici hipertrofinin yapılan spor aktivitesine ve/veya antrenman çeşidine bağlı olduğu söylenebilir
15 Kas lif tipinde meydana gelen değişiklikler-3 Yapılan çalışmalar kas lifi tiplerinin oksidatif kapasitesindeki doğal farklılıkların antrenmanla değişmeyeceğini ortaya koymuştur. Antrenman öncesinde olduğu gibi, antrenman sonrasında da tip I kas liflerinin aerobik kapasitesi, tip II liflerine oranla daha yüksektir. Ayrıca yapılan çalışmaların çoğu, fiziksel antrenman sonrası tip I ve tip II liflerinde birbirine dönüşüm olmadığını göstermektedir.
16 Kas lif tipinde meydana gelen değişiklikler-4 Antrenmana bağlı olarak tip I ve tip II liflerinin oranlarında büyük bir değişiklik olmamaktadır. Liflerin sayısı ve oranı doğuştan genetik olarak belirlendiğinden "sonradan sporcu olunmaz, sporcu doğulur" tezi de doğrulanmaktadır. Bu yüzden, tip I lifleri sayıca fazla olan bir sporcunun maksimum oksijen tüketimi kapasitesi, dolayısıyla aerobik gücü ve dayanıklılığı daha yüksektir.
17 Kapiller-kılcal damarlarda meydana gelen değişiklikler Aerobik antrenmanlar sonucu oluşan en önemli adaptasyonlardan biri, her bir kas lifini çevreleyen kapiller sayısındaki artıştır. Antrenmanlı bir erkeğin bacak kasında, antrenmansız birine oranla % 5-10 daha fazla kapillarizasyon bulunmuştur. Uzun süreli dayanıklılık antrenmanları sonucu kapiller damar sayısı % 15 kadar artabilir. Kas lifinin etrafında daha fazla kapiller olması ile, kan ve çalışan kas lifi arasında daha fazla gaz, ısı, atık madde ve besin değişimi gerçekleşir. Bu durum, daha fazla enerji üretilmesine, atıkların daha süratli atılmasına ve kasların daha uzun süreli çalışmasına olanak sağlar.
18 Enerji kaynaklarının kullanımında meydana gelen değişiklikler-1 Aerobik antrenmanlar sonucunda iskelet kasının karbonhidratları kullanma kapasitesi artar. Oksijenli ortamda glikojen CO 2 ve H 2 0'ya parçalanarak daha fazla ATP üretilir. Bu durum, antrenmanlı kasta glikojen depolanması ve mitokondrilerin oksidatif kapasitesindeki artış ile de uyumludur. İnsanlarda 1 kg kasa düşen glikojen miktarı gr' dır. Antrenmanla bu miktar 2.5 kat artar Kasın glikojen depolarındaki artış, mitokondri ve enzimatik değişikliklerle beraber maksimal aerobik güçte artmaya neden olur
19 Enerji kaynaklarının kullanımında meydana gelen değişiklikler-2 Aerobik antrenmanlar sonucunda iskelet kasının yağları kullanma kapasitesi de artar. Kasların glikojen kullanımında olduğu gibi, yağları oksijenli ortamda CO 2 ve H 2 O'ya parçalayarak ATP üretebilme kapasiteleri gelişir. Bu değişikliğin nedeni kaslara olan kan akışının, yağları mobilize ve metabolize eden enzimlerin aktivite düzeylerinin artmasıdır.
20 Enerji kaynaklarının kullanımında meydana gelen değişiklikler-3 Dayanıklılık aktiviteleri sırasında yağ önemli bir enerji kaynağı olduğundan, yağları kullanma kapasitesinde oluşan artma, bu aktivitelerde performansın geliştirilmesi açısından avantajlıdır. Dayanıklılık antrenmanları ile serbest yağ asitlerinin depolandıkları yerden serbest bırakılmaları ve uzun süreli egzersizlerde kasların kullanımına hazır hale gelmeleri sağlanır.
21 Enerji kaynaklarının kullanımında meydana gelen değişiklikler-4 Aynı submaksimal iş yükünde, antrenmanlı kişiler antrenmansız kişilere göre enerji üretiminde daha fazla yağ kullanırlar. Submaksimal şiddette bir egzersiz sırasında daha fazla yağ oksidasyonu, daha az glikojen tüketimi ve dolayısıyla daha az laktat birikimi gerçekleşir. Bunun sonucu kasta daha az yorgunluk oluşur Dayanıklılık antrenmanı sonrası kasların yağları kullanma kapasitesinde oluşan artış, yağ asitlerinin parçalanması, taşınması ve aktive edilmesinde rol alan enzimlerin aktivitelerinin artması ile gerçekleşmektedir. Sonuç olarak, aerobik antrenmanlar kas içinde enerji üretiminde yağların daha fazla kullanılmasını geliştirir. Bu da kas ve karaciğer glikojeninin daha yavaş kullanılmasına, laktik asit oluşumunun daha az olmasına ve dolayısıyla yorgunluğun daha geç oluşmasına neden olur.
22 Antrenman ile Dolaşım ve Solunum Sistemlerinde (kardiyorespiratuvar) Oluşan Adaptasyonlar Kardiorespiratuvar sistemde meydana gelen değişiklikler, temel olarak oksijen taşıma sistemini etkileyen değişikliklerdir. Oksijen taşıma sistemi, dolaşım, solunum ve doku düzeyindeki birçok faktörü içerir. Bu faktörler birlikte çalışarak, oksijenin çalışan kaslara taşınmasını sağlarlar Dolaşım sistemindeki değişiklikler Solunum sistemindeki değişiklikler
23 Kardiyovasküler (kalp-damar) sistemde oluşan uyumlar Antrenman sonucu kardiyovasküler sistemde birçok adaptasyon oluşur. Bunlar, kalbin hacmi, kalbin atım volümü-hacmi (strok volüm), kalp atım sayısı, kalbin dakika atım volümü-hacmi (kardiyak output veya kardiyak debi), kan akımı, kan basıncı ve kan miktarında olan değişiklikler olarak tanımlanabilir.
24 Kalbin büyüklüğünün artması Sporcularda kalbin büyüklüğü (hacmi) sporcu olmayanlara göre daha fazladır. Bu büyüme haline "dilatasyon yada hipertrofi denir. Kalp odacıklarının büyümesi ile kalbin içerisine alabildiği kan miktarı ve her bir atımda pompalayabildiği kan miktarı (kalp atım volümü veya strok volüm) artar. Bu nedenle bir dakikada pompalayabildiği kan miktarı da (kalbin dakika atım volümü veya kardiyak output veya kardiyak debi) artar. İyi antrene edilmiş sporcularda kalbin egzersiz sırasında pompaladığı kan miktarı, dakikada litreye kadar çıkabilir.
25 Hacim yükü ve Ventrikül boşluğu büyümesi (kavite dilatasyonu) Bisiklet, uzun mesafe koşusu gibi dayanıklılık sporlarında kalp hacim yüküne maruz kalır ve sol ventrikül diyastol çapı büyür(kavite dilatasyonu). Bu durum, diastol (kalbin gevşemesi) sırasında ventriküle dolan kan miktarının da daha fazla olduğu anlamına gelir. Aynı zamanda atım volümünün de artmasına neden olur Dayanıklılık sporlarında kavite dilatasyonu genellikle bradikardi ile birliktedir (ventriküllerin doluş süresini uzatmak için). Kavite dilatasyonu fonksiyonel bir uyumdan ibarettir Sol ventrikül arka duvarı ve ventriküllerrası septumda hafif hipertrofi ile birlikte oluşur.
26 Kalp atım sayısı Antrenman düzeyi ilerledikçe, sporcunun istirahat ve egzersiz sırasındaki kalp atım sayısında azalma görülür. Kalp atım sayısı, istirahat ve egzersiz sırasında kalbin ne kadar çalıştığının bir göstergesi olarak değerlendirilir. Çalışan kasların istirahat halindeki kaslara oranla daha fazla O 2 ihtiyacı vardır. Bu nedenle, kalp egzersiz sırasında daha fazla çalışır ve kaslara daha fazla kan gönderir. Kalbin kendisinin tükettiği O 2 miktarı da, kalbin kasılma sayısı ile direkt ilişkilidir. Kalp daha fazla çalıştığında, daha fazla O 2 gereksinimi duyar.
27 İstirahat kalp atım sayısında azalma-1 Dayanıklılık antrenmanı sonucunda istirahat kalp atım sayısı önemli miktarda azalır. Bu adaptasyona egzersiz bradikardisi adı verilir. Antrenmanlı ve antrenmansız olan kişiler karşılaştırıldığında, istirahat kalp atım sayıları arasındaki fark oldukça belirgindir. Antrenmanlı olmayan bir kişide yaklaşık atım/dak olan kalp atım sayısı, iyi antrene olmuş dayanıklılık sporcularında 40 atım/dak veya daha az olabilir. Antrenman sonucu istirahat sırasında kalp atım sayısında meydana gelen bu azalmanın nedeni, antrenman ile artan istirahat kalp atım volümü (strok volüm)'dür.
28 İstirahat kalp atım sayısında azalma-2 İstirahat kardiyak debi miktarı, antrenmanlı ve antrenmansız kişilerde yaklaşık 5 L/dak'dır. Ancak antrenmanlı kişilerde istirahat atım volümü yüksek olduğu için, kalp aynı miktarda kanı, daha düşük kalp atım sayısı ile pompalar. Bu nedenle, antrenmanlı kişilerde artan istirahat atım volümü, istirahat kalp atım sayısının daha az olmasının bir nedenidir. Ancak, antrenmanın kalp atımını kontrol eden otonomik sinir sistemi üzerinde de etkileri olduğu düşünülmektedir. Dayanıklılık antrenmanları parasempatik aktiviteyi artırıyor ve sempatik aktiviteyi azaltıyor gibi gözükmektedir. Belki de her ikisi birlikte oluşmaktadır. Bu şekilde, istirahat kalp atım sayısı dayanıklılık antrenmanları sonucu azalmaktadır
29 Submaksimal kalp atım sayısı Antrenmandan sonra gelişen en önemli değişikliklerden biri aynı submaksimal iş yükünde kalp atım sayısının daha az olmasıdır. Bu aynı miktarda kardiyak debi daha düşük kalp atım sayısı ile elde edildiğinde, kalp daha ekonomik çalışıyor anlamına gelir. Çünkü daha yüksek kalp atım sayısına oranla daha düşük kalp atım sayısı daha az oksijen tüketimi (daha az enerji kullanımı) anlamına gelir. Submaksimal egzersiz sırasında daha iyi aerobik kapasite, belli bir iş yükünde daha düşük bir kalp atım sayısı ile sonuçlanır. Kalp atım sayısındaki azalma antrenman ile daha da belirginleşir. Bu da antrene olmuş kalbin aynı iş için, antrene olmamış kalpten daha az çalışması anlamına gelir.
30 Maksimal kalp atım sayısı Genellikle maksimum kalp atım sayısı sabittir. Dayanıklılık antrenmanlarından sonra da, maksimal egzersizler sırasındaki maksimum kalp atım sayısı fazla değişmez. Hatta maksimal kalp atım sayısı dayanıklılık antrenmanlarından sonra biraz düşebilir. Dayanıklılık antrenmanı yapan sporcular, spor yapmayan aynı yaştaki kişilere oranla daha düşük bir maksimal kalp atım sayısına sahiptirler Dayanıklılık antrenmanlarından sonra, antrenmana adaptasyon olarak oluşan maksimal kalp atım sayısındaki bu bir miktar azalmanın nedeni tam olarak bilinmemektedir.
31 Toparlanma sırasında kalp atım sayısı Egzersiz sonlandığı zaman kalp atım sayısı hemen normale dönmez. Egzersizin bitiminden bir süre sonra da yüksek olmaya devam eder. Kalp atım sayısının istirahat değerine dönmesi için geçen süre dayanıklılık antrenmanları sonucunda kısalır. Kalp atım sayısının egzersizden sonra ne kadar sürede istirahat değerine geri döndüğü, kardiyorespiratuvar uygunluğun bir göstergesi olarak değerlendirilir. Genel olarak daha iyi antrene olmuş bir kişi daha hızlı normale döner. Bu nedenle antrenman programı uygulanırken toparlanma kalp atım sayısının izlenmesi, antrenman ile oluşan adaptasyon hakkında bilgi verir.
32 Kalbin atım volümü-hacmi (strok volüm) Uzun süre antrenman yapan bir sporcu ile sadece birkaç aydır spor yapan bir kişiyi birbirinden ayıran en önemli özelliklerden biri, atım volümünün sporcularda daha fazla olmasıdır. Diğer bir deyişle atım volümü, kardiyak debinin dolayısıyla da maksimal oksijen tüketiminin en önemli belirleyicisidir.
33 Atım hacmi değerleri.. Sedanter yatar pozisyonda 100 ml Sedanter dikey pozisyonda ml. Sedanter max egzersizde ml Antrene birey dinlenim ml Antrene max.egzersiz ml Çok iyi antrene max.egz ml
34 İstirahat atım volümü-1 Antrenmanlı ve antrenmansız kişilerde istirahat sırasındaki kardiyak debi yaklaşık olarak aynıdır. Antrenmanlı kişilerde kalp atım sayısının istirahat halinde daha düşük olduğu hatırlanırsa, aynı miktarda kardiyak debi ancak atım volümünün artması ile elde edilebilir. Bu nedenle, istirahat sırasında antrenmanlı kişilerin veya sporcuların atım volümü, spor yapmayanlara oranla daha yüksektir. Atım volümündeki artış, dayanıklılık sporu yapan sporcularda daha belirgindir. Bu artış, kalpte meydana gelen hipertrofi ve kalbin kasılma gücünün artışına bağlıdır.
35 İstirahat atım volümü-2 Atım hacminde meydana gelen artıştan dolayı, kalp atım hızında azalma görülür. Dayanıklılık sporu yapanların ventriküler kavitesi arttığından, kalbin diastolü sırasında kalbe daha fazla kan dolar, dolayısıyla atım volümü de artar. Antrenman sonrası artan istirahat atım volümünü destekleyen diğer bir faktör de miyokardiyumun (kalp kasının) kasılma kuvvetinin artmasıdır. Miyokardiyum kasılma kapasitesinin artması, kalp kasındaki ATPaz enzim aktivitesindeki artış ve/veya kontraktil elementler arasındaki ilişkiyi arttıran ekstrasellüler kalsiyum miktarındaki artışla bağlantılıdır. İstirahat atım volümündeki artış, uzun süreli yoğun antrenmanla daha da belirginleşebilir.
36 Submaksimal atım volümü Antrenmandan sonra aynı submaksimal iş yükünde atım volümü artar. Bunun nedeni istirahat düzeyinde olduğu gibi ventriküler kavitenin büyümesi ve kalp kasının kasılma kuvvetinin artmasıdır. Buna bağlı olarak kaviteye dolan kan miktarı ve dolayısıyla atım volümü artar.
37 Maksimal atım volümü Antrenmanla maksimal atım volümü de artar. Bu artışın nedeni daha önce de açıklandığı gibi kardiyak hipertrofi ve miyokardın kasılma kuvvetinin artmasıdır. Kasılma kuvvetinin ve ventriküler hacmin artması, her atımda daha fazla kanın kalpten pompalanmasını sağlar.
38 Kardiyak debi Kalbin bir dakikada pompaladığı kan miktarı veya kardiyak output. Kardiyak output veya kardiyak debi, kalbin bir dakikada vücuda pompalayabildiği kan miktarıdır. Bu da atım volümü ve kalp atım sayısının bir sonucudur. Dayanıklılık antrenmanları sonrasında atım volümü artar ve kalp atım sayısı ise azalır.
39 İstirahat veya submaksimal kardiyak debi Dayanıklılık antrenmanları sonrasında istirahat veya submaksimal bir iş yükü sırasında kardiyak debi miktarında fazla bir değişiklik olmaz. Aynı iş yükünde antrenmanlı kişilerin kardiyak debisi biraz düşük bile olabilir. Bunun nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, artan a-v O 2 farkı olabilir. Kaslar antrenmana adaptasyon sonucunda aynı miktarda kandan daha fazla O 2 alıp kullanabilir hale gelirler. Bu da kardiyak debinin bir miktar azalmasına neden olur. Bir başka deyişle, kalpten bir dakikada pompalanan kan miktarı azalır ve dolayısı ile antrenman sonucu kalbin yükü biraz azalır.
40 Maksimal kardiyak debi Maksimal kardiyak debi antrenmanla artar. Bunun nedeni maksimal atım volümünün artmasıdır. Çünkü maksimal kalp atım sayısı fazla değişmez. Maksimal kardiyak debi, antrenmansız kişilerde L/dak, antrenmanlı kişilerde ise L/dak ve dayanıklılık sporcularında ise 40 L/dak ve daha üzeri olabilir.
41 Kan basıncında meydana gelen değişiklikler: Antrenman sonucunda aynı iş yükündeki kan basıncı antrenman öncesine oranla daha düşüktür. Bunun yanı sıra, sınırda veya orta derecede hipertansiyonu (yüksek kan basıncı) olan kişilerde de antrenmanla istirahat diastolik ve sistolik kan basıncında önemli düşmeler görülmüştür. Sistolik 10 mmhg Diyastolik 8 mmhg
42 Dirençli egzersizler ağır yükler kaldırılırken sistolik ve diyastolik basınçlarda büyük artışlara yol açabilirken, bu yüklerle sürekli çalışma dinlenim kan basıncında yükselmelere yol açmaz. Hipertansiyon haltercilerde ve güç, kuvvet sporu yapanlarda yaygın değildir. Kardiyovasküler sistem dirençli çalışmaya dinlenim kan basıncını düşürerek yanıt verir.
43 Antrenman ile Solunum (Respiratuar) Sisteminde Oluşan Adaptasyonlar Solunum sistemi fonksiyonları genellikle performansı sınırlamaz, çünkü egzersiz sırasında ventilasyon, kardiyovasküler sistem fonksiyonlarından çok daha fazla artar. Bu nedenle solunum sistemi de dayanıklılık antrenmanı sonrası bazı adaptasyonlar geliştirir. Genel olarak, akciğer volüm ve kapasiteleri antrenman ile çok az değişir.
44 Dayanıklılık antrenmanı sonrası vital kapasite (maksimal bir inspirasyon sonrası ekspire edilen hava miktarı miktarı) çok az artar, rezidüel volüm (maksimal bir ekspirasyondan sonra akciğerlerde kalan hava) çok az azalır, ve total akciğer kapasitesi genel olarak değişmez. Tidal volüm (solunum hacmi) ise istirahat ve submaksimal egzersiz sırasında fazla değişmez, ancak maksimal egzersizler sırasında artar.
45 Maksimal dakika ventilasyonu-1 Antrenman sonucunda istirahatte çok az azalır veya hiç değişmez. Submaksimal egzersizler sırasında ise bir miktar azalır. Bu azalma solunum sisteminin daha verimli çalıştığını ifade eder. Maksimal dakika ventilasyonu, maksimal egzersizler sırasında önemli ölçüde artar. İstirahat sırasında yaklaşık 6 L/dak olan hava miktarı, maksimal egzersizler sırasında L/dak ve hatta 180 L/dak kadar yüksek olabilir.
46 Maksimal dakika ventilasyonu-2 Antrenman sonucu oluşan maksimal dakika ventilasyonundaki bu artış, maksimal egzersiz sırasında tidal volüm ve solunum sıklığında meydana gelen artışdan kaynaklanır. Ventilasyon egzersiz için sınırlayıcı bir faktör değildir. Ventilasyon ancak belli bir noktadan sonra vücuda gerekli olan O 2 'ni sağlamada zorlanabilir, ancak bu çok olası bir durum değildir.
47 Pulmoner difizyon hızı-1 Dayanıklılık antrenmanları sonrası pulmoner diffüzyon (alveollerde gerçekleşen gaz değişimi) istirahat ve submaksimal egzersizler sırasında fazla değişiklik gösterımez. Ancak maksimal egzersizler sırasında artar. Antrenman sonucunda, maksimal kardiyak debinin artması ile akciğerlere gelen kan miktarı da artar. Akciğerlere gelen kan miktarı artınca, daha fazla diffüzyonun gerçekleşmesi için akciğerlere daha çok hava alınır. Akciğerlerdeki kılcal damar yoğunluğu da antrenman ile arttığından, maksimal egzersizler sırasında daha fazla gaz değişimi oluşur. Bu nedenle de maksimal dakika ventilasyonu artar.
48 Pulmoner difüzyon hızı-2 Sporcular, spor yapmayanlara oranla istirahat ve egzersiz sırasında daha fazla diffüzyon kapasitesine sahiptirler. Sporculardaki diffüzyon kapasitesi, maksimal egzersiz sırasında istirahate oranla yaklaşık üç kat artar. Çünkü istirahat sırasında pulmoner kapillerlerin çoğunda kan akımı çok yavaş, hatta durgundur. Egzersiz sırasında ise akciğerlerde artan kan akımı, kapillerlerin maksimal düzeyde perfüzyonuna neden olarak, oksijenin pulmoner kapillerlerde diffüzyonu için çok daha büyük bir alan sağlar. Bu durum özellikle dayanıklılık sporu yapanlar için geçerlidir
49 Arteriyo-venöz O2 farkı Antrenman ile arterial-venöz O 2 farkı (a-v O 2 farkı) özellikle maksimal egzersiz sırasında artar. Arterial kanın O 2 konsantrasyonu antrenman sonucunda fazla değişmez, ancak venöz kanda bulunan O 2 miktarı azalır. Bu nedenle vücutta kullanılan ve kalbin sağ bölümüne geri dönen kanda (venöz kanda) daha az O 2 kalır. Bu nedenle maksimal egzersiz sırasında a- v O 2 farkı artar.
50 Solunum verimliliği Antrenman solunum verimliliğini de artırır. Solunum verimliliğinin artması, aynı miktarda oksijen tüketimi için solunan hava miktarının antrenmanlı kişilerde daha az olduğu anlamına gelir. Solunumun artması durumunda oksijen tüketimi de artacağı için, solunum verimliliğinin artmasıyla, özellikle uzun süreli egzersizlerde, solunum kaslarının oksijen tüketimi azalır ve bu şekilde çalışan iskelet kaslarına daha fazla oksijen gönderilir.