Sinüsler, yanaklarda, alın ve kaşların arkasında, burun köprüsünün her iki yanında ve burnun arkasında bulunan hava dolu boşluklardır. Kolayca tıkanabilirler. Sağlıklı sinüsler, tozu, mikropları ve diğer hava partiküllerini hapseden ince bir mukus tabakasıyla kaplıdır. İdeal olarak, küçük kıl benzeri kirpiksi yapılar ya da siller mukusu ve içinde sıkışan her şeyin sinüslerden dışarı, boğazın arkasına ve mideye ilerlemesini sağlar.
Sinüs Problemlerine Neler Sebep Olur?
Burun tıkanıklığı ve sinüs basıncının birçok nedeni vardır. Burun içini ve sinüs boşluklarını kaplayan zarlarının şişmesi, iltihaplanması yüzde, yanaklarda, elmacık kemiklerinde, alında ve gözlerin çevresinde, dişlerde, kafada ağrıya, doluluk hissine neden olabilir. Ağrı, kişi eğildiğinde daha kötü hale gelebilir. Zarların şişmesi sinüslerin düzgün boşalmasını engeller. Sıcaklıktaki bir değişiklik, soğuk algınlığı gibi sinüslerde şişmeye ve mukus artışına neden olan veya sillerin mukusu süpürmesini engelleyen hemen her şey sorunlara neden olabilir. Sigara içmek ve sık seyahat etmek gibi yaşam tarzı faktörleri de sinüs tıkanıklığı ve ağrısında rol oynayabilir. Sigara ve puro dumanı sinüsleri tahriş edebilir ve iltihaplanmaya neden olabilir.
Aşağıda, sinüs tıkanıklığı durumunda daha iyi hissetmek ve daha kolay nefes almak için bazı ipuçlarına yer verilmiştir.
Nemli Hava Solunmalıdır
Sinüs tıkanıklığı, kışın çok yaygın olan kuru havanın bir sonucu olabilir. Sinüslerin drenajına engel olan, bakteri, virüs ve nefes alınan havadaki bazı parçacıkları yakalayan mukus kalınlaşırsa burunda ve sinüs pasajlarında kuru kabuklar oluşturabilir. Nemin artırılması ve vücuda daha çok sıvı alınması mukusun incelmesine ve yeniden hareketlilik kazanmasına yardım edebilir. Yatak odasında veya çok zaman geçirilen diğer odalarda nemi havaya geri kazandırmaya yardımcı olabilecek bir oda nemlendiricisi bulundurulmalı, sinüsler nemlendirilmelidir. Mantarlardan kaynaklanan alerjileri engellemek için oda nemlendiricisi iyi temizlenmelidir. Kuru hava sinüsleri tahriş edebilir ancak havayı nemli tutmak, günde iki ila dört kez buhar solumak da tıkanıklığı azaltmaya yardımcı olabilir. Evde herhangi bir odada iken orta sıcaklıkta su dolu bir kâseden çıkan buhar solunabilir. Bunun için buhar yüze doğru tutulup başın üzerine bir havlu örtülebilir. Sıcak banyo yapmak, banyoda kapı kapalı olarak ve duş açıkken oturmak da mukusun boşalmasına, ağrının ve tıkanıklığın hafiflemesine yardımcı olabilir.
Dumandan Uzak Durulmalıdır
Solunan hava, taşıdığı şeye bağlı olarak sinüsleri tıkayıp ağrıya neden olabilir. Sert temizlik ürünleri, boyalar, saç spreyleri, parfüm ve kolonya gibi güçlü kokular ve hepsinden önemlisi sigaradan kaynaklanan dumanlar sinüsleri tahriş edebilir. Ev ortamında sigara içilmesine izin verilmemeli, kokusuz, çevre dostu temizlik ürünleri tercih edilmelidir. Bu ürünlerin sinüs basıncını ve ağrısını başlatabilecek sert kimyasallar içerme olasılıkları daha düşüktür.
Daha Fazla Su İçilmelidir
Daha fazla su veya meyve suyu, bir bardak sıcak çay ya da çorba gibi sıvılar içmek mukusun incelmesine yardımcı olacak ve drenajı teşvik edecektir. Susuz bırakabilecekleri için kafein veya alkol içeren içeceklerden uzak durulmalıdır. Alkol ayrıca sinüslerin ve burun zarının şişmesini daha da kötüleştirebilir. Her gün sekiz bardak ya da 2-2,5 litre su veya diğer sağlıklı içeceklerin içilmesi hedeflenmelidir.
Burun Lavajı Yapılmalı, Sinüsler Yıkanmalıdır
Tıkanıklığa neden olan mukus ve alerjenlerin temizlenmesi için hafif, steril bir tuz çözeltisi (serum fizyolojik) kullanılabilir. Nazal yıkama da denilen tuzlu suyla yıkama, sinüsleri ve burnu temizlemenin, açık tutmanın, sinüs tıkanıklığından kaynaklanan ağrıları engellemenin ya da hafifletmenin en kolay yoludur. Uygulama sırasında lavabonun üzerine eğilip, çözelti bir burun deliğine sıkılır veya püskürtülür, burun boşluğundan geçip diğer burun deliğinden dışarı akmasına izin verilir. Ağız açık tutulur ve burundan nefes alınmaz.
Burun lavajı için kullanılabilecek şişeler, enjektör ya da şırınga, pompalı bir püskürteç ve neti kabı denilen burun yıkama kabı çoğu eczanede mevcuttur. Önceden tuzlu su çözeltisiyle doldurulmuş bir kap satın alınabilir veya tuzlu su evde hazırlanabilir. Evde yapmak için yaklaşık yarım litre ılık steril suya bir çay kaşığı tuz (iyotsuz) ilave edilip karıştırılmalıdır. Musluk suyu kullanılacaksa 1 dakika ya da biraz daha fazla süre kaynatılmalı ve soğutulmalıdır. Tuzun verdiği acılığın giderilmesi için yarım çay kaşığı kabartma tozu eklenebilir. Tuzlu su enjektöre (ucunda iğne olmadan ) doldurulup burun deliklerinden birinin derinliğine doğru piston itilir, tuzlu suyun genize doğru gitmesi ve diğer burun deliğinden çıkması sağlanır. Aynı şey pompalı bir püskürteçle ya da eczanelerden temin edilebilecek ve bu iş için üretilen neti kaplarıyla yapılabilir. Burun yıkama için kullanılan bütün aletler her kullanımdan sonra bol suyla yıkanmalı ve açık havada kurumaya bırakılmalıdır.
Yüze Sıcak ve Soğuk Kompresler Uygulanabilir
Burnun, yanakların ve gözlerin çevresine sıcak, nemli bir havlu yerleştirmek hava geçiş yollarındaki salgıların gevşemesine yardımcı olur. Sinüs ağrısını ve basıncını, tıkanıklığı hafifletebilen soğuk ve sıcak kompresler değişimli olarak kullanılabilir. Sinüslere yaklaşık olarak 3 dakika sıcak, nemli bir havlu ya da el bezi koyularak işe başlanabilir. Ardından sinüslere 30 saniye süreyle soğuk bir kompres uygulanabilir. İki defa daha değişimli şekilde uygulanabilir ve tedavi günde 4 defa tekrarlanabilir.
Baş Yüksekte Uyunmak Rahatlatabilir
Geceleri yatarken biraz yüksek bir yastık kullanılabilir. Başı yüksekte tutmak sinüslerin boşalmasına ve tıkanıklığın azalmasına yardımcı olabilir, nefes almayı daha rahat hale getirebilir.
Baharatlı Yiyeceklerle Diyet Renklendirilebilir
Pek çok kişi biber, acı hardal veya başka bir baharatlı acı yiyeceğin burun kanallarını açtığını, sinüs ağrısını ve basıncını biraz rahatlattığını düşünmektedir. Bazı kanıtlar, kırmızı acı biberdeki aktif bileşen olan kapsaisin’in bazı ağrı türlerini hafifletmeye yardımcı olabileceğini düşündürmektedir. Damak zevkine uyuyor ve mideye rahatsızlık vermiyorsa sinüs rahatsızlığına yardımcı olması için beslenmeye baharatlı, acı yiyecekler dâhil edilebilir.
Bir Şarkı Mırıldanmak Sinüs Ağrısını Hafifletebilir
Bazı kişilerin bildirimine göre bir saate yakın süre şarkı mırıldanmak sinüs tıkanıklığını ya da ağrısını giderebilmektedir. İsveç’teki bazı araştırmacılar, şarkı mırıldanmanın sinüsleri temiz tutabileceğini bulmuşlardır. Mırıldanmak hem sinüslerde hava akışının hem de nitrik oksit seviyesinin artmasına neden olmakta, ikisinin kombinasyonu sinüziti ya da sinüs tıkanıklığı riskini azaltabilmektedir. Bu nedenle, soğuk algınlığına yakalananlar veya alerjisi olup sinüs enfeksiyonunu önlemek isteyenler hoşuna giden bir melodiyi biraz mırıldanmayı deneyebilir.
Zihin-Beden Bağlantısıyla Sinüs Ağrıları Hafifletilebilir
Derin nefes alma ve gevşeme uygulamaları (meditasyon, biofeedback, yoga ve hipnoterapi) gibi zihin-beden arasında kurulan bağlantıdan yararlanan bazı teknikler sinüs ağrılarını hafifletmede etkili olabilmektedir. Bu uygulamalar zihnin ağrı algısını etkilemekte ve özellikle sinüslerdeki basıncı, kronik ağrıları gidermede faydalı olmaktadır.
Tetikleyicilerden Uzak Durulmalıdır
Toz, dış ortam hava kirliliği gibi havadaki alerjenler, kirleticiler, burun alerjileri ağrı ve basınç gibi sinüs sorunlarının yaygın nedenleri arasındadır. Alerjiler tamamen ortadan kaldırılamaz ancak onlara neden olan alerjenlerden kaçınılabilir. Bu nedenle evcil hayvan tüyü, toz akarları ve polen gibi yaygın tetikleyicilerden uzak durulmalıdır. Eve bir hava temizleyici yerleştirmek havadaki kirleticilerini azaltmaya yardımcı olabilir. Sinüs problemlerini hangi alerjenlerin tetiklediği bilinmiyorsa bir alerji uzmanına danışılmalıdır. Alerjiye maruz kalmayı azaltabilmek için yatak örtüleri, yastık kılıfları, çarşaflar sıcak suyla yıkanmalıdır. Burun alerjisi, soğuk algınlığı veya sinüzit olduğunda yüzmekten, klorlu havuzlardan (klor burun pasajlarını tahriş edebilir), suya dalmaktan veya uçarak yolculuk yapmaktan kaçınılmalıdır. Uçakta seyahat etmek de sinüsleri tahriş edebilir ve tıkanıklığa neden olabilir. Uçuş sırasında hava basıncı düştüğünde, kafada basınç oluşmasına neden olabilir, sinüsleri ve hava geçişlerini tıkayabilir.
Reçetesiz İlaçlar Kullanılabilir
Aşağıda kısa açıklamaları verilen ilaçların reçeteye ihtiyacı yoktur ve sinüslerle ilgili belirtilerin hafiflemesine yardımcı olabilir.
Dekonjestanlar: Reçetesiz satılabilen dekonjestanlar, sinüs ve burun içi zarlara kan akışını azaltır, şişlik ve tıkanıklığı hafifletir. Böylece burun pasajları açılır, sinüslerdeki, baştaki ağrı ve baskıyı azalabilir. Dekonjestanlar burun spreyleri ya da haplar şeklinde bulunurlar. Bunlar dikkatle kullanılmalı, talimatları izlenmelidir. Ağızdan alınan bir dekonjestan doktora danışmadan bir haftadan fazla kullanılmamalıdır. Dekonjestan burun spreylerinin ise 3 günden fazla kullanılması tıkanıklığı daha da kötüleştirebilir, ayrıca kan basıncını yükseltebilir. Bu nedenle herhangi bir sağlık sorunu varsa veya başka ilaçlar kullanılıyorsa önce doktora danışılmalıdır. Dört yaşından küçük çocuklara asla dekonjestan veya reçetesiz herhangi bir ilaç verilmemelidir.
Antihistaminikler: Burun tıkanıklığının ve sinüs basıncının arkasında alerjiler varsa, bunları kontrol etmek semptomları hafifletir. Tıkanıklık ve sinüs basıncı için bir dekonjestan ile birlikte burun akıntısı ve hapşırmayı engellemeye yardımcı olabilecek bir antihistamin içeren çok semptomlu ilaçlar da kullanılabilir. Antihistaminikler uyku hali oluşturabilir. İlaç etiketleri okunmalı, takip edilmeli ve akla takılan sorular olması durumunda doktora veya eczacıya danışılmalıdır.
Steroid burun spreyleri: Bunlar alerji tıkanıklığına yardımcı olabilir. Reçetesiz satın alabilecek olan bu tür spreyleri kullanmak gerekirse doktora danışılmalıdır. Etkileri birkaç gün sürebilir, bu nedenle semptomlar olmadan önce başlanmalı ve alerji mevsimi boyunca kullanılmalıdır.
Mentol: İçinde mentol veya kâfur bulunan ilaçlı merhemler daha iyi nefes almaya yardımcı olabilir. Göğse veya üst dudağa sürülebilir. Ayrıca ılık suya koyulan ve hava yollarının açılmasına yardımcı olan buharı solunan türleri de satın alınabilir.
Ağrı kesiciler: Asetaminofen, ibuprofen ve naproksen gibi ağrı kesiciler tıkanıklığı gidermese de sinüs basıncının neden olduğu ağrıyı hafifletebilir. Etiketteki alınacak doz talimatlarına dikkat edilmeli ve uyulmalıdır.
Sınırlar Bilinmelidir
Sinüs ağrısını gidermenin doğal yolları uygulanırken dikkatli olunmalıdır çünkü ne miktarda ve ne kadar süreyle kullanılacakları önemlidir. Kalıcı ateş veya boyun tutulması, bir günden fazla süren ağrı, kafa karışıklığı, uyuşukluk, karıncalanma,halsizlik kalıcı mide bulantısı ya da kusma, yeşil veya sarı renkli mukus akıntısı gibi belirtileri olan kişiler sinüs ağrısını kendi başına iyileştirmeye çalışmamalıdır. Bu belirtiler, sinüslerde antibiyotik gerektirebilecek ciddi bir enfeksiyonun işareti olabilir. Soğuk algınlığı, hafif kronikleşmiş ağrı ya da alerji nedenli baş ağrısı varsa, evde uygulanabilen basit yöntemler ve reçetesiz bazı ilaçlar kullanmak iyidir fakat uygulamalara yanıt vermeyen ve şiddetli bir ağrı, 7 günden uzun süre devam eden burun tıkanıklığı ve sinüs basıncı varsa mutlaka bir uzman doktorla görüşülmelidir. Belirtiler şiddetliyse görüşme daha erken olmalıdır.
Kaynakça:
https://www.webmd.com/allergies/ss/slideshow-natural-remedies
https://www.everydayhealth.com/cold-and-flu/treatment/natural-sinus-pain-and-pressure-relief/
https://vicks.com/en-us/treatments/how-to-treat-sinus-and-nasal-congestion/diy-treatments-to-get-rid-of-sinus-congestion
https://npistanbul.com/sinuzit-nasil-gecer-ne-iyi-gelir
Yazar: Müşerref Özdaş