Embolizm nedir?
Embolizm, bir arterin emboli (kan dolaşımında taşınan bir madde parçası) ile tıkanmasını tanımlayan bir durumdur. Bir emboli farklı maddelerden oluşabileceği gibi genellikle kan pıhtısından (trombüs) oluşur.
Emboli oluşturabilecek diğer maddeler arasında hava kabarcığı ya da başka bir gaz, bir doku ya da tümör parçası, bir bakteri, kemik iliği, kolesterol veya yağ öbeği veya ender olarak doğum sırasında annenin dolaşım sistemine zorla karışan amniyon sıvısı gibi maddeler vardır.
Embolizm türleri ve nedenleri
Damarların bir yerinde daha büyük bir pıhtıdan kopan kan pıhtısı en sık meydana gelen emboli tipidir.
- Pulmoner emboli neden olur? Pulmoner embolizm, bir kan pıhtısı nedeni ile oluşabilecek bir bozukluktur. Bu durum çoğunlukla, bir derin ven trombozundan kopan bir parçanın akciğeri besleyen arteri tıkamak için kalp üzerinden buraya ulaşması sonucu meydana gelir. Pulmoner emboli ani ölüme yol açabilir.
- Beyin embolisi neden olur? Beyin embolisi, kan pıhtılarının bir kalp krizi (miyokart enfarktüsü) sonrası kalp içinde ya da atriyal fibrilasyonda atriyumlar (kalbin üst odacıkları) içinde oluşabilir ve sonrasında beyne gidebilir. Bu tür bir durumda da inmeye neden olan serebral embolizm gibi ciddi bir durum gelişebilir.
- Hava embolisi neden olur? Bir küçük arterin hava kabarcığı ile tıkanması sonucu hava embolizmi gelişir. Neyse ki hava embolisi çok sık görülen bir emboli tipi değildir.
- Yağ embolisi neden olur? Bir damarın yağ globülleri ile tıkanması olarak tanımlanan yağ embolizmi, bir uzvun büyük bir kırığının, yumuşak doku travmasının veya yanığın olası bir komplikasyonudur ve kırılan kemik iliğinden yağ ortaya çıkması sonucu yağ embolisi gelişir.
- Amniyon sıvısı embolisi neden olur? Amniyon sıvısı embolizmi, doğum sırasında veya bebek doğduktan hemen sonra meydana gelir.
Embolizm belirtileri
Embolizm belirtileri, embolinin oluştuğu bölgeye bağlıdır.
- Pulmoner embolizm belirtileri: Pulmoner embolizm nefessiz kalmaya ve göğüs ağrılarına neden olur.
- Beyin embolisi belirtileri: Beyinde emboli gelişirse inme (felç) ortaya çıkabilir ve görme sorunları, konuşma sorunları ve hareketlerde sorunlar görülebilir. Bir emboli ayağa giden arteri tıkarsa, uzuvda ağrı ve cilt renginde solukluk oluşur. Eğer bu durum tedavi edilmez ise kangren (doku ölümü) gelişebilir.
- Yağ embolisi belirtileri: Yağ embolizminin ciddi vakalarında kalp atım ve solunum hızları ciddi bir şekilde yükselir ve huzursuzluk, konfüzyon ve sersemlik gibi şikayetler görülür.
- Amniyon sıvısı embolisi belirtileri: Nadir görülen bu doğum komplikasyonu genellikle ölümcül seyreder. Son yıllarda geliştirilmiş tanı ve tedavi yöntemleri sayesinde ölüm oranları bir miktar da olsa azaltılmıştır. Yaşayan olgularda ise kalıcı nörolojik hasarlar oluşabilir.
Embolizm tedavisi
Şiddetli embolizm hastanın sistemlerinin çökmesine neden olmuş ise solunum ve dolaşımın sürdürülmesi için kardiyopulmoner canlandırma ve acil hayat kurtarıcı tedavilere gerek vardır.
Embolektomi (tıkanmanın cerrahi yöntem ile açılması) işlemi uygulanır. Eğer emboli bir kan pıhtısında oluşmuş ise ve cerrahi tedavi uygulanamayacak durumda ise trombotik ilaçlar (kan pıhtılarını çözen ilaçlar) ve antikoagülan (kan sulandırıcı) ilaçlar da tedavide uygulanabilen yöntemlerdir.