Siroz nedir, neden olur, tedavisi var mı? Öldürücü bir hastalık mıdır? Siroz hastası nasıl beslenmeli ve belirtileri nelerdir? Siroz hakkında ki tüm sorularınızın cevabını haberimizin devamında bulabilirsiniz.. gunebakis.com.tr
Siroz, karaciğerin kronik bir hastalığıdır ve dünya genelinde milyonlarca insanı etkilemektedir. Bu tehlikeli hastalık, karaciğerin normal fonksiyonlarını yavaş yavaş kaybetmesine neden olur ve ilerleyen aşamalarda ciddi sağlık sorunlarına yol açar.
SİROZ NEDİR?
Siroz, karaciğerin normal dokusunun fibrozis (yara doku) ile yer değiştirmesiyle karakterize olan bir durumdur. Kronik alkol tüketimi, hepatit B ve C enfeksiyonları, yağlı karaciğer hastalığı, otoimmün hastalıklar gibi bir dizi faktör siroza neden olabilir. Uzun süreli alkol tüketimi, en yaygın nedenlerden biridir.
SİROZ GENEL BELİRTİLERİ NEDİR?
Sirozun erken aşamalarında belirtiler hafif olabilir veya hiç görülmeyebilir. Ancak hastalık ilerledikçe, şu belirtiler ortaya çıkabilir:
-Yorgunluk ve halsizlik
-İştah kaybı ve kilo kaybı
-Mide bulantısı ve kusma
-Karın şişliği ve su toplanması (asarit)
-Sarılık (cilt ve gözlerde sararma)
-Koyu renkte idrar ve kil renkte dışkı
SİROZUN TEHLİKELERİ
Siroz, karaciğerin önemli işlevlerini yerine getirememesi nedeniyle ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. Karaciğer, vücutta toksinlerin temizlenmesinden, protein sentezinden, sindirim sistemine yardımcı olmaktan ve kan pıhtılaşmasını düzenlemekten sorumludur. Siroz ilerledikçe, aşağıdaki tehlikeler ortaya çıkabilir:
-Karaciğer yetmezliği
-İltihaplı karaciğer (hepatit)
-Karaciğer kanseri (hepatoselüler karsinom)
-İç kanama
-Karaciğer komplikasyonlarına bağlı ölüm
SİROZ TEDAVİSİ VAR MI?
Sirozun tam bir tedavisi bulunmasa da, erken teşhis ve uygun tedaviyle ilerlemesini yavaşlatabilir ve belirtileri kontrol altına alabilirsiniz. Tedavi seçenekleri arasında yaşam tarzı değişiklikleri (alkolden kaçınma, sağlıklı beslenme), ilaçlar, semptom yönetimi ve karaciğer nakli yer almaktadır. Sirozun önlenmesi için, alkol tüketimi sınırlandırılmalı, hepatit B ve C enfeksiyonlarından korunulmalı ve sağlıklı bir yaşam tarzı benimsenmelidir.
Siroz, karaciğerin ciddi bir hastalığıdır ve tedavi edilmediği takdirde ölümcül olabilir. Erken teşhis ve uygun tedavi, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabilir ve yaşam kalitesini artırabilir. Bu nedenle, sirozun belirtilerini tanımak ve risk faktörlerinden kaçınmak önemlidir. Sağlıklı bir yaşam tarzı benimsemek, düzenli sağlık kontrolleri yapmak ve doktorunuzun önerilerini takip etmek, karaciğer sağlığını korumak için önemli adımlardır.
KARACİĞER SİROZU NASIL ORTAYA ÇIKAR?
Karaciğerin dokusunun hasarı sebebiyle oluşan yara dokusu kan akışını engellemektedir. Hasarlı karaciğer; besinler, hormonlar, ilaçlar ve doğal toksinleri(zehir) işleme yeteneğini verimli şekilde yürütemez. Bununla birlikte karaciğer tarafından üretilen protein ve diğer maddelerin miktarı azalır ve karaciğerin düzgün çalışamayacağı bir yol çizer. Geç evrede yaşanan siroz hastalığı yaşamı tehlikeye atmaktadır.
SİROZ NE KADAR YAYGINDIR?
Bilim insanları, 2017 yılında dünya genelinde 10,6 milyon yaygın siroz vakası ve 112 milyon yaygın kompanse siroz vakası olduğunu belirtiyor. Veriler 1990 ve 2017 yılları arasında yaş bazlı uygulanan dekompanse siroz oranında önemli bir artış olduğunu ve bunun hepatit B ile çok önemli oranda bağlantılı olduğunu gösteriyor.
SİROZ HASTALIĞININ NEDENLERİ VE RİSK GRUPLARI
Şu durumlarda siroza yakalanma riskiniz daha fazladır:
-Alkolün uzun yıllar kötüye kullanımı
-Viral hepatit B/C
-Şeker hastalığı
-Obezite
-Karaciğer hastalığı geçmişi
-Korunmasız seks
SİROZ BELİRTİLERİ
Erken seviye siroz belirtileri:
-Yorgunluk
-Mide bulantısı
-İştah kaybı
-Avuç içi ve cildinizde oluşan kırmızı lekeler (örümcek anjiyomları)
-Kilo ve kas kütlesi kaybetmek
İleri evre siroz belirtileri:
-Aşırı yorgunluk
-Ciltte, tende ve göz beyazlarında sararma (sarılık)
-Kan kusma
-Cilt kaşınmaları
-Koyu renkte idrar ve gaitanın katılaşması
-Kolayca zedelenme ve morarma
-Bacak bölgesinde şişlik (ödem) veya karın bölgesinde sıvı birikimi (assit)
-Cinsel dürtü kaybı (libido)
-Kadınlarda menopoza bağlı olmayan adet görmeme veya adet kaybı
-Uyuşukluk ve geveleyerek konuşma (hepatik ensefalopati)
SİROZ TANISI NASIL KONUR?
Fizik muayane: Doktorunuz sirozun belirtilerini net bir şekilde keşfedebilmek için belirli belirtileri arayacaktır. Cildinizde kırmızılık, örümcek benzeri kan damarları, cildinizin sararması gibi belirtilere göre süreciniz, hangi evrede olduğunuz ve hangi testleri olacağınız sonrasında kararlaştırılır.
Kan testleri: Fiziki muayene sonrası gerekliyse doktorunuz siroz şüphesinden dolayı, karaciğer hasarınızı inceleyecektir
Görüntüleme testleri: Görüntüleme testleri karaciğerinizin boyutunu, şeklini ve dokusunu gösterir. Ayrıca yara izi miktarını, karaciğerinizdeki yağ ve sıvı indeksini de gösterir. Bu görüntüleme işlemi bilgisayarlı tomografi(BT) taraması, karın ultrasonu ve manyetik rezonans görüntüleme(MRI) kullanılabilir. Bunun dışında iki tip endoskopi istenebilir: safra kanalı problemlerini saptamak için endoskopik retrograd kolanjiyopankreatografi ve genişlemiş damarları (varisler) veya yemek borusu, mide veya bağırsaklarınızdaki kanamayı saptamak için üst endoskopi.
Karaciğer biyopsisi: Karaciğerinizden hücre örneği alınması işlemidir. İnce bir iğne alınan örnek mikroskop altında incelenebilir elverişliliğe getirilmesidir. Biyopsi siroz tanısını doğrulayabilir, karaciğer hasarının veya büyümesinin nedenlerini ve kapsamını belirleyebilir. Testlerin sonuçları sirozunuzu doğruluyorsa uzman bir doktor(hepatolog) ile iletişime geçebilirsiniz.
SİROZ EVRELERİ
Hastalık teşhisiniz konuldu ise erken evreyi aştığınız söylenebilir. Dekompanse ve kompanse siroz, doktorların hastalığı sınıflandırma sistemine ait terimlerdir. Kompanse siroz, sirozun belirli ve keskin belirtileri (asemptomatik) henüz içermediğini belirtmek için kullanılır. Bu noktada laboratuvar çalışması ve görüntüleme bulgularınız anormal gözükmese de, karaciğer biyopsinizde daha net sonuçlara rastlanabilir. Kompanse sirozlu hastalarda ortalama yaşam yaklaşık 9-12 yıl arasında değişmektedir. Dekompanse siroz ise, gözle görülür belirtileriniz olduğu ve kötüleşen bir tabloyu işaret eder. Doktorunuz durumunuzu geçmişinize, fiziksel ve laboratuvar bulgularınıza göre belirleyecektir. Bu tip hastalarda sağkalım yaklaşık olarak 2 yıl olarak saptanmıştır.
SİROZ (KARACİĞER SİROZU) NASIL TEDAVİ EDİLİR?
Alkol bağımlılığı tedavisi: Uzun süreli ağır alkol tüketimi kaynaklı siroz olunmuşsa, hastanın içmeyi bırakması gereklidir. Doktorunuz alkol bağımlılığı var ise buna uygun bir tedavi programı önerecektir.
İlaçlar: Hepatit B ve C’ nin neden olduğu karaciğer hücre hasarlarında, genellikle reçeteli ilaçlar kullanılır.
Portal vende basıncın kontrol edilmesi: Portal ven (toplardamar),kanın karaciğere gidişini sağlayan damarlardır. Bu damarlar ve yüksek tansiyona neden olabilir. İlaç kullanımı da, genelde diğer kan damarlarında artan basıncı kontrol etmek için kullanılır ve şiddetli bir kanama olmasına karşın önlem alınır. Kanamanın belirtileri Endeskopi yöntemiyle araştırılabilir.
Kanlı dışkı veya kusma olduğu durumlarda yemek borusunda varislerin olduğu düşünülür. Acil tıbbi müdahale gereklidir. Aşağıdaki prosedürler yardımcı olabilir:
Bantlama: Kanamayı kontrol altına almak için varis tabanının etrafına küçük bir bant yerleştirilir.
Enjeksiyon skleroterapisi: Endeskopi çekildikten sonra, varis olan bölgelere, kan pıhtısı ve yara dokusunun oluşmasını tetikleyen bir madde enjekte edilir. Bu kanamayı durdurmaya yardımcı olur.
Balonlu bir Sengstaken-Blakemore tüpü: Endoskopinin yeterli olmadığı durumlarda bu yöntem kullanılır. Kanamanın durdurulması için, tüp hastanın boğazından midesine iner ve balon şişirilir. Tüpün ucuna yerleştirilen balonlar varislere baskı yaparak kanamayı durdurur.
Transjuguler intrahepatik portosistemik stent şantı (TIPSS): Yukarıda bahsedilen tedaviler kanamayı durdurmazsa, portal ve hepatik venleri birleştirmek için karaciğerden metal bir tüp geçirilir ve kanın akmasını sağlayacak yol yaratılır. Oluşturulan yol varislere neden olan basıncı önler.
Diğer komplikasyonlar farklı şekillerde ele alınır:
Enfeksiyonlar: Antibiyotik tedavisiyle enfeksiyonun önlenmesi sürecidir.
Karaciğer kanseri taraması: Siroz, karaciğer kanseri gelişme riskini arttırabilmektedir. Bundan dolayı sirozlu hastalarda, düzenli kan testleri ve görüntüleme taramaları yapılması önemlidir.
Hepatik ensefalopati veya yüksek kan toksin seviyeleri: Kanda toksin seviyelerinin tedavisine yardımcı olmak amacıyla ilaçlar kullanılabilir.
İleri evre durumlarda, sirozun neden olduğu hasarlar karaciğerin bütününü kaplar ve geri dönüştürülemez. Bu tür vakalarda kişinin yeni bir karaciğere ihtiyacı olacaktır. Uygun bir donör bulunmalıdır ve bu süreç son çare olarak tavsiye edilmektedir.
ALTERNATİF ÇÖZÜMLER
-Alkol kullamınızı sınırlandırın.
-Hepatitten kendinizi koruyun. Hepatit B ve C, karaciğerde bir virüs tarafından oluşan enfeksiyonlardır. Genellikle kan yoluyla veya sıvı yoluyla yayılım gösterirler.
-Cinsel ilişkilerinizde korunmak, diş fırçanızı paylaşmamak veya enjektede kullanılmış iğnenin tekrar kullanılmaması alınacak önlemlerdendir.
-Sağlıklı ve düzenli beslenin.
-Egzersizlerinize ve kilo kas endeksinize dikkat edin.
SİROZ HASTALIĞINDA BESLENME NASIL OLMALI?
Siroz hastalığında sağlıklı beslenme konusu oldukça önemlidir. Siroz hastalarında yağ emilimi yeteri kadar değildir. Bu nedenle de yağ tüketiminin kısıtlanmaması tavsiye edilmektedir. Öte yandan kişinin karaciğer hastası olduğunu öğrendiği andan itibaren tuz tüketimini en aza indirgemesi gerekmektedir. Aksi takdirde hastaneye bağımlı yaşaması kaçınılmaz olacaktır.
Siroz hastalığında beslenme konstipasyonun önüne geçebilmek adına bol posalı olmalıdır. Çünkü konstipasyon çeşitli kandaki azotlu maddelerin artmasına ve beraberinde bazı sağlık sorunlarına neden olabilmektedir.
Öte yandan siroz hastalığında beslenme, vitamin ve mineral bakımından da zengin olmalıdır. Sirozlu hastalarda vitamin eksikliği sıklıkla görülürken, bu durumun su ve yağda eriyen vitaminler ile desteklenmesi önemlidir. Kronik karaciğer hastalığı olan herkesin, suda eriyebilen B ve C vitamini ile yağda eriyebilen A, D, E ve K vitaminlerini alması gerekmektedir.
HASTALAR BESLENMEDE NELERE DİKKAT ETMELİ?
Siroz hastalarının beslenmesiyle alakalı olarak dikkat etmesi gereken pek çok nokta bulunmaktadır. Özellikle de alkol nedeniyle ortaya çıkan bu rahatsızlıkta, hastaların alkol tüketimini kesinlikle bırakmış olması gerekmektedir. Bunun ile beraber beslenme programının vitamin, mineral ve lifler bakımından oldukça zengin olan meyve ve sebzeler ile dolu olması, uzun süre aç kalınmaması, doktor ile görüşmeden ilaç kullanılmaması, egzersiz yapmaya özen gösterilmesi, ağırlık kontrolünün sağlanması, hayvansal yağlardan uzak durulması, sigara ve bunun gibi toksinlerden uzak durulması, ağır fiziksel aktivitelerden kaçınılması ve uykusuz kalınmaması gerekmektedir. Ayrıca stresten uzak durulması ya da azaltılmasına yönelik yöntemlerin bulunması, yeterli ve dengeli beslenmeye çalışılması, bu durumuna uygun bir diyet programı uygulanması, bu hastaların beslenmesinde dikkat edilmesi gereken konular arasında yer almaktadır.