

Gottfried Leibniz Kimdir?


Leibniz, 17.yüzyıl filozoflarının çoğu gibi, felsefesinde Descartes'in
töz kavramından hareket eder. Leibniz'e göre dünyanın, varlıkların
temelinde 'monad'lar (tek tek varlıklar, bölünmez özler) vardır.
Monadlar kendi kendilerine hareket edebilen, algılayabilen temel
varlıklardır. Yalnız monadların özü 'kuvvet' olduğu için, ne bir şekli
ne hacmi, ne parçaları vardır. Monadları özü 'edim' (faaliyet) olan
ruhsal noktalar gibi düşünmek gerekir. Bundan dolayı monadlar, kendi
kendilerine harekete geçerler. Onları, Demokritos'un, maddecilerin
atomlarından ayıran husus, maddesel olamamaları, kendi kendine hareket
edebilmeleridir. Monadların herbirinin edimi, geçmişin sonucu geleceğin
belirleyicisidir.
Leibniz'e göre monadlar önceden belirlenmiş bir düzen içinde bulunurlar.
Buna önceden düzen kuramı denir.
Leibniz düşünce sistemine göre düşünce ilkeleri, genel fikirler, insan
zihninde bir istihdat olarak bulunur, tecrübeyle gelişir. Leibniz 'Theodizee'
adındaki eserinde, içinde yaşadığımız dünyanın, dünyaların en düzenlisi,
en mükemmeli olduğunu söylemiştir. Leibniz'in bu görüşü Voltaire'in 'Candide'
adındaki uzun hikayesinde gülünç hale getirilmek istenmiştir.
Leibniz Hakkındaki Diğer Başlıklar:
Russella göre dünyanın en zeki kişilerinden biri olan Leibniz (1646-1716) Almanya,
Leipzigte doğdu. Leipzigde felsefe, Jenada matematik, Altdorfta hukuk okudu.
Düşünce ve eylem yönünden etkin bir yaşam sürdü ve üst düzey görevlerde
bulundu. Yapıtları: Metafizik üzerine Söylem, İnsan Anlığı Üzerine Yeni Denemeler,
Theodicée, Monadoloji, Doğa ve Tözlerin Etkileşimi Üzerine Yeni Sistem, Bilgi,
Doğruluk ve İdeler Üzerine İnceleme.
Özetle;
Felsefeyi kesinlik değeri yüksek bir matematik
dille ifade etmek amacı doğrultusunda Leibniz,
insan bilgisini tanımlanamaz temel öğeler temelinde
sağlamca yeniden kurmayı denedi. Önermeleri
doğruluk koşulları bakımından us doğrulukları
ve olgu doğrulukları olmak üzere ikiye
ayırdı. Us doğrulukları öncesiz sonrasız zorunlu
doğrulardır ve insan zihninde doğuştan bulunurlar.
Bunların aksini düşünmek zihni çelişkiye sürükler.
Olgu doğruları ise deneyim yoluyla edinilirler
ve olumsaldırlar. Böylece bunların aksini
düşünmek zihni çelişkiye düşürmez. Bunların
doğruluk koşulu yeterli neden ilkesidir. Evrendeki
her şeyin monad adı verilen bölünemeyen,
parçasız yalın tözlere indirgenebileceğini savundu.
Monadlar yaratılış yoluyla olmanın dışında
herhangi bir yolla varoluş kazanamazlar, ne de
ortadan kaldırılma yoluyla olmaksızın yok olabilirler.
Uzamlı değildirler ve ruh kavramından yola
çıkılarak tinsel biçimde kurgulanmışlardır.
Maddenin kurucu monadları bile tinseldir. Nitelikçe
birbirlerinden algı düzeyleri ve istek dereceleri
bakımından ayrılır. Her biri kendi içyapısına
ve yasalılığına göre gelişir. Birbirlerinden herhangi
bir şey alıp vermezler. Monadlar kapalı bir
birliktir, pencereleri yoktur. Ruhla beden ise önceden
kurulmuş bir uyum ilkesi uyarınca birbirleriyle
uyumlu biçimde işlerler. Tanrı bu ilkenin
oluşturucusu ve işleyişinin teminatıdır.
Hazırlayan: Sosyolog Ömer YILDIRIM
Kaynak: Ömer YILDIRIM'ın Kişisel Ders Notları. Atatürk Üniversitesi
Sosyoloji Bölümü 1. Sınıf "Felsefeye Giriş" ve 2., 3., 4. Sınıf "Felsefe
Tarihi" Dersleri
Ders Notları (Ömer YILDIRIM); Açık Öğretim Felsefe Ders Kitabı