25 Mayıs, yerini Afrika Birliği'ne (AU) bıraktığından beri Afrika Birliği Örgütü'nün (OAU) kuruluşunu kutlayan Dünya Afrika Günü'nün 59. yıldönümüdür.
Dünya Afrika Günü bu yıl iki gün geç kutlanacak. Malabo, Ekvator Ginesi'nde, Afrika Birliği (AU) 27 ve 28 Mayıs'ta art arda iki zirve gerçekleştirecek. Birincisi, terörizm ve savaş suçları gibi diğer güvenlik ve yasal konularla ilgili olacak. İkincisi, “hükümetin anayasaya aykırı değişiklikleri” temasıyla ilgili olacaktır. İnsan hakları avukatı Jacqueline Moudeïna'nın "birbirini koruyan devlet başkanları birliği" olarak tanımladığı şey için bütün bir program.
Bu iki zirve her halükarda şenlikli olmaktan uzak olacak. Tarih, iki gün içinde AU'nun atası olan Afrika Birliği Örgütü'nün (OAU) oluşumuna denk geliyorsa, sıcak konuların zamanı gelmiştir. Ancak Dünya Afrika Günü tarihi olan 25 Mayıs, AU'nun ve ondan önceki OAU'nun varlık nedenini hatırlamak için bir fırsat olmaya devam ediyor.
Bu örgütün tüzüğü, Fransa, Amerika Birleşik Devletleri ve Eyadema Gnassingbé tarafından desteklenen suikasttan birkaç ay önce Togo Devlet Başkanı Sylvanus Olympio tarafından hazırlandı. OAU tüzüğünün yazımına katılan diğer bir katılımcı, Afrika'nın birleşmesi savunucusu - hayalinin başarısız olmasına rağmen - Malili devlet başkanı Modibo Keita.
OAU'nun hedefleri arasında özellikle ikisi geçmişe bakıldığında bize meydan okuyor. Her şeyden önce, Afrika ülkeleri için “Afrika halklarına daha iyi yaşam koşulları sunmak için işbirliklerini ve çabalarını koordine etmek ve yoğunlaştırmak”. Ardından, Afrika Devletlerinin genel politikalarının “aşağıdaki alanlarda uyumlaştırılması: siyaset ve diplomasi; ekonomi, ulaşım ve iletişim; eğitim ve kültür; sağlık, hijyen ve beslenme; Bilim ve Teknoloji; savunma ve güvenlik", OAU tüzüğünü okur.
Bu nedenle OAU, Afrika halklarını ve Afrika Devletlerini bir araya getirmeye yönelik ilk samimi girişimdi. Gerçekte, vücudun birçok başarısızlığı oldu, aynı zamanda bazı zaferleri de oldu. Afrika Birliği'ne bu kadar olumlu bir sicil atfedildiği kesin değil.
Afrika anlaşmazlığının kökenindeki OAU?
OAU, birçok Afrika bölgesinin hala Avrupa sömürgeciliğinin boyunduruğu altında olduğu bir zamanda kuruldu. Bağımsız ülkelerde bile Afrika dış saldırılara maruz kaldı.
Ama hepsinden öte, OAU iki bloğa bölünmüştü. Bir yanda Jomo Kenyatta, Kwame Nkrumah, Modibo Keita ve Ahmed Sékou Touré tarafından savunulan “Afrika Birleşik Devletleri” fikrinin savunucuları. Öte yandan, Léopold Sédar Senghor, Habib Bourguiba, Félix Houphouët-Boigny ve William Tubman gibi Batı'ya daha yakın olan daha milliyetçi başkanlar. İkisi arasında birçok Afrikalı lider parçalandı. OAU konferanslarında, konuşmalar tüm idealleri karşılamaya çalışsa da, birçok yanlış anlama vardı.
OAU genellikle pragmatizm eksikliği veya liderlerinin hareketsizliği nedeniyle eleştirilir. Gerçekte, Kongo, Angola ve Mali gibi bazı üye ülkeler OAU'dan dış müdahaleye karşı hiçbir zaman yardım almamıştır. Ganalı Kofi Kufuor, “Afrika Birliği Örgütünün Çöküşü” adlı kitabında “OAU tüzüğü tarafından eylemlere getirilen kısıtlamaları” kınadı.
Ve gerçekten de, Monrovia grubu tarafından dayatılan OAU üye ülkeleri arasında müdahale etmeme ilkesi birçok sorunun kaynağı olmuştur. Angola, Kongo ve Liberya'daki iç savaşlar sırasında OAU, eylemlerden kaçınarak söylemle yetindi. Ve serbest ticaret bölgelerine, devletlerin gruplaşmasına, ortak eğitim politikalarına yönelik girişimlerin çoğu, siyasi irade eksikliği nedeniyle başarısızlığa mahkum edildi.
Burkina Faso Devlet Başkanı Thomas Sankara, 1980'lerde Pan-Afrikanizm ve kalkınmanın bir arada var olabileceğini gösteren aşağı yukarı tek Afrikalı liderdir. OAU ile ilgili olarak Sankara, “Afrika, OAU'nun çözümlerini yarına erteleyerek her zaman atlatmayı başardığı sorunlarla karşı karşıyadır. O yarın bugün. Artık tüm bu soruları yarına kadar erteleyemeyiz. Bu yüzden bu krizi oldukça normal buluyoruz. Hatta biraz gecikmeyle gelebilir” dedi.
Afrika hala bölünmüş durumda ve aynı sorunlarla karşı karşıya
Bugün, Afrika birliği ilkesine ulaşmak imkansız görünüyor. Gerçekte, Muammer Kaddafi'nin 2011'de, ardından 2017'de Mugabe'nin ve nihayet 2020'de Jerry Rawlings'in ölümlerinden bu yana, Afrika birliği fikrini sürdüren hiçbir Afrikalı siyasi figür kalmadı.
OAU'nun varisi olan Afrika Birliği'ne (AU) gelince, atalarıyla aynı sorunlardan muzdarip olmanın yanı sıra - bölünme ve ilgisizlik - verimlilik açısından daha ciddi başka sorunlarla karşı karşıya olduğu açıktır.
Bu nedenle AU bu 25 Mayıs gününü çok üzücü bir bağlamda “kutlayacak”. Her şeyden önce, genellikle Rusya-Ukrayna çatışmasına atfedilen ve ithalatın durma noktasına gelen gıda kıtlığı, Afrika'daki tarımsal kalkınmanın gerçekten başarısızlığıdır. “cura annonae”nin Roma İmparatorluğu için Mısır'ın tarihteki en geniş imparatorluklardan birini beslediği anlamına geldiği bir zaman vardı.
Buna ek olarak, Afrika Birliği dört üye ülkesinden ayrılan Malabo'da toplanacak: Mali, Gine, Burkina Faso ve Sudan. Bugün Afrika'da bir ülke - Mali - nihayetinde kendisine egemen olan konularda komşularından ambargo altında.
Ama hepsinden önemlisi Afrika, 59 yıl önce yaşadığı sıkıntıların aynısını yaşıyor. Güvenlik, eğitim, sağlık, ticaret, diplomasi ve iyi yönetişim üzerine.
Bu son noktada İnsan Hakları İzleme Örgütü, AU üyelerine " demokrasi açığı sorununu ve yolsuzlukla ilgili sorunları ele almakAfrika vatandaşlarını liderlerini seçme hakkından mahrum bırakan hükümet değişikliklerini teşvik eden ve kalkınmayı baltalayan cezasızlık, süre sınırlamaları ve özgür ve adil seçim ihtiyacı”.