Ülseratif kolit, inflamatuar bağırsak hastalığı veya IBD olarak bilinen zayıflatıcı bağırsak durumunun bir formudur. Bu yazıda ülseratif Kolit rahatsızlığının teşhisi, tedavi şekilleri, hastalığı yönetme stratejileri ve diyetleri hakkında bilgiler bulunmaktadır.
Diyet Müdahaleleri
Düşük FODMAP diyeti: Bazı beslenme uzmanları, ülseratif kolit ve Crohn hastalığının semptomlarını kontrol etmeye yardımcı olmak için düşük bir FODMAP diyeti önermektedir. FODMAP’ler, son on yıl içinde, IBD’deki ana tahriş edici maddeler olarak tanımlanan bir grup karbonhidrattır. FODMAP’ler, Fermente edilebilir Oligosakkaritler, Disakkaritler, Monosakkaritler ve Polioller anlamına gelen akılda kalıcı bir kısaltmadır.
Başlıca FODMAP’ler şunları içerir:
• Fruktoz
• Laktoz
• Fruktanlar ve galaktanlar
• Galaktoz-oligosakkaritler
• Polioller (şeker alkolleri veya -ol ile biten herhangi bir tatlandırıcı)
Düşük FODMAP diyeti herkes için uygun değildir. Bir eliminasyon diyetinin sizin için uygun olup olmadığını belirlemek için uzman bir doktordan yardım almak gerekir.
Spesifik karbonhidrat diyeti: Spesifik karbonhidrat diyeti (SCD), bağırsakta iltihaplanma ve hasara neden olabilecek zararlı bakterilerin büyümesini yavaşlatmak amacıyla çoğu karbonhidrat türünü tamamen ortadan kaldıran bir tür eliminasyon diyetidir. SCD nispeten aşırı bir eliminasyon diyeti olarak kabul edilir. Sadece eğitimli bir beslenme uzmanı veya diyetisyenin dikkatli gözetimi altında denenmelidir.
Diğer eliminasyon diyetleri:Çok sayıda araştırma, diyetin ülseratif kolitin gelişiminde ve şiddetinde bir faktör olduğunu göstermektedir. Bir meta-analiz, potansiyel olarak problemli olan bazı gıdaları tanımlamıştır, bunlar gıdalar arasında şunlar vardır:
• Margarin ve bazı yemeklik yağlar (omega-6 PUFA’lar)
• Hayvansal protein (etin omega-6 içeriğiyle de bağlantılı olabilir; balık ve omega-3’ler koruyucu görünüyordu)
• İşlenmiş et
• Alkol
Doktor, ülseratif kolit belirtileri düzelip düzelmediğini görmek için bazı yiyecekleri hastanın diyetinden çıkarmayı tavsiye edebilir veya etmeyebilir. Durumu yönetmek en iyi diyeti bulmak için özel bir beslenme veya diyetisyene danışmak faydalı olabilir.
Beslenme Destek Tedavileri
Yiyecekleri sindirememe ve normal dışkıları geçememe ciddi beslenme sorunlarına neden olabilir; IBD hastalarının% 85’ine kadar yetersiz beslenmiş veya yetersiz olabilir. Ağır vakalarda, IBD’li kişiler özel beslenme müdahaleleri gerektirebilir. Hastalıklı bağırsak dokularının dinlenmesi ve iyileşmesi için enteral (tüp) beslenme veya parenteral beslenme (bir damara enjekte edilen besinler) gerektirebilirler. Bir doktor ayrıca, gıdanın iltihaplı dokularda sıkışıp tıkanmaya neden olma riskini azaltmak için düşük kalıntı diyeti önerebilir.
Yaşam Tarzı Değişiklikleri
IBS semptomlarını kontrol etmek ve yaşam kalitesini arttırmak için doktor tarafından birkaç yaşam tarzı değişikliği önerebilir. Ancak doktor ilaç reçete ettiyse, bu stratejiler asla bu reçetelerin yerine kullanılmamalıdır.
Egzersiz yapmak: Orta derecede egzersiz (ve gelişmiş fiziksel uygunluk) bağırsak iltihabı ve genel sağlık için en iyi ilaçlardan biridir. Birçok çalışmaya göre, fiziksel aktivite aslında bağırsak florasının bileşimini değiştirerek yararlı türlerin artmasına neden olmaktadır. IBD’li kişilere, inflamasyonu ve semptomları yönetmeye yardımcı olmak için fiziksel aktivitelerini ayarlamaları tavsiye edilebilir veya edilmeyebilir. Genel olarak, egzersizin IBD’nin gelişimi üzerinde hafif bir koruyucu etkisi olabilir; yani, hali hazırda fiziksel olarak aktif olan kişilerin, yerleşik olanlardan daha az ülseratif kolit geliştirme olasılığı daha azdır.
Şiddetli İBH olan bazı insanlar sağlıklı akranlar kadar yorucu egzersiz yapamayabilir. Bununla birlikte, egzersiz yoğunluğu sınırlıysa, fiziksel aktivitenin IBD hastaları için yararlı olduğuna inanılmaktadır. Fiziksel olarak formda insanlar daha az iltihaplanma, daha sağlıklı bir bağışıklık tepkisi, daha düşük ağırlık, daha iyi zihinsel sağlık ve daha güçlü kemiklere sahiptir. IBD’niz varsa, davanızda ne kadar fiziksel aktivitenin yararlı olacağı konusunda uzman doktorla konuşulması tavsiye edilir.
Stres yönetimi: IBD’li birçok kişi, zayıflatıcı gastrointestinal semptomlarıyla ilişkili anksiyete ve depresyon geliştirir. Ayrıca, psikolojik stresin IBD semptomlarını kötüleştirdiğine inanılmaktadır. Bu potansiyel geri besleme döngüsü nedeniyle, birçok doktor IBD hastalarının ruh sağlığını yönetmenin önemini vurgulamaktadır. Şayet kişinin klinik anksiyete veya depresyon belirtileri varsa, doktor daha fazla değerlendirme ve tedavi için sizi bir psikologa yönlendirebilir. Ne olursa olsun, doktorun tedavi planına müdahale etmemeleri koşuluyla, yoga veya meditasyon gibi diğer stres verici faaliyetleri denemek faydalı olabilir.
Akupunktur ve yakı: IBD’de bazı ilginç deneysel sonuçlar gören iki olağandışı stres yönetimi stratejisi akupunktur ve bunun dalı olan yakıdır. Yakı, akupunktur noktalarında yakı yapıştırmayı ve onları ısı ile uyarmayı içeren geleneksel bir Çin terapisidir. Birçok çalışma, lisanslı bir uzman tarafından akupunktur veya yakının ülseratif kolit semptomlarını iyileştirdiğini bulmuştur. Ancak, akupunktur ve yakı üzerinde çalışmak zordur çünkü plasebo grupları oluşturmak zordur. Akupunktur ve yakının IBD semptomlarını azaltmada ne kadar etkili olabileceğini belirlemek için ek araştırmalar gereklidir.
Meditasyon: Araştırmacılar, gevşeme, nefes alma ve harekete odaklanan meditasyon müdahalelerinin IBD’nin hem psikolojik hem de fiziksel semptomlarını iyileştirdiğini giderek daha fazla tespit etmektedirler. Meditasyon asla doktorun önerdiği veya reçete ettiği herhangi bir şeyin yerine kullanılmamalıdır; bununla birlikte, psikolojik belirtileri olan IBD hastaları için güvenli ve potansiyel olarak yararlı bir tamamlayıcı stratejidir.
Demir: Kronik iç kanama demir eksikliği anemisine yol açabilir; bazı tahminlere göre, IBD hastalarının % 60-80’i demir eksikliğine ve % 74’ü anemik hale gelmektedir. Bu nedenle demir, IBD hastalarına önerilen veya reçete edilen en yaygın takviyelerden biridir. Bununla birlikte, demir takviyeleri alırken dikkatli olunması önerilir; oral demir aslında koliti kötüleştirebilir ve mikrobiyoma daha fazla zarar verebilir. Doktor tavsiye etmedikçe demir takviyesi alınmaması şiddetle tavsiye edilir.
Kalsiyum ve D vitamini: Ülseratif kolit, kalsiyum ve D vitamini eksiklikleri ve müteakip osteoporoz ile ilişkilendirilmiştir. Doktor bu eksikliklere karşı savunmasızlığınızı izleyecek ve uygunsa takviyeleri reçete edecektir.
Muhtemel Etkili Doğal Tedaviler
Andrografis: Olarak bilinen Andrographis Paniculata, “King Bitters ,” geleneksel Ayurveda ve geleneksel Çin tıbbında kullanılmaktadır. Andrographis ülseratif kolit semptomlarını iyileştirebilir. 8 hafta boyunca günde 1,200 – 1,800 mg Andrographis almak, yetişkinlerde hafif ila orta kolit semptomlarını azaltmıştır. Aynı çalışmada, 1.800 mg doz alan grup, 1.200 mg ve plasebo gruplarına göre nispeten daha yüksek mukozal iyileşme oranına sahiptir. Bununla birlikte, andrographis remisyon oranlarını plasebodan daha fazla etkilememiştir.
Probiyotikler: IBD hastalarında sıklıkla bağırsak disbiyozu vardır; yani bağırsak mikrobiyomları dengesizdir, bu da hastalıklarını kötüleştirebilir. Bifidobacteria , Lactobacillus ve Streptococcus türlerini (VSL3) içeren harmanlanmış bir probiyotiğin meta-analizi, probiyolu plaseboya kıyasla ülseratif kolit hastalarında remisyon oranlarının 1,7 kat arttığını tespit edilmiştir. Bifidobakteriler ve Lactobacillus türleri ülseratif kolitli hastalarda genellikle yararlı gibi görünmektedir. VSL3 kombinasyon probiyotikinin, ülseratif koliti tedavi etmek için bir cerrahi komplikasyon olan poşitte semptomları ve inflamasyonu azalttığı da bulunmuştur.
Psyllium: Psyllium, dünyada yetişen ancak günümüzde en büyük psyllium kabuğu üreticisi olan Hindistan’da bulunan sağlam bir bitkidir. Tohumun dış kaplaması (kabuğu), hem insanlarda hem de hayvanlarda sağlık yararlarının çoğunu sağlayan berrak, renksiz, jelatinimsi diyet lifi tanımlayan bir terim olan mucilaj içine öğütülür. Remisyonda ülseratif kolitli 29 hastanın plasebo kontrollü bir çalışması, psyllium kabuğu ile plaseboya karşı bağırsak semptomlarının üstün kontrolünü bulmuştur. Dört hasta nüks nedeniyle çalışmayı tamamlayamamıştır; bunlardan üçü plasebo alıyordur. 105 hastanın başka bir çalışması, psyllium lifinin geleneksel tedavi olan neredeyse ülseratif kolitte ve neredeyse mesalaminde remisyon sağladığını bulmuştur. Psyllium ve mesalamin birlikte her ikisinden de daha etkilidir. Ancak, bazı çelişkili kanıtlar mevcuttur. Bu nedenle, psyllium potansiyel olarak faydalı bir lif takviyesi olarak kabul edilebilir, ancak kullanmadan önce doktora danışılması şiddetle tavsiye edilir.
Boswellia: Buhur veya olibanum olarak da bilinen Boswellia reçineleri, Boswellia ağaçlarından elde edilir. Süt benzeri reçine olarak ortaya çıkan ve sığla denilen turuncu-kahverengi sakız reçinesine sertleşen ekstrüde sakız üretmek için ağaçların gövdelerinde kesikler yapılır. Boswellia serrata oleo-sakız özütü (BSE), antioksidan aktiviteye sahiptir ve bağırsak epitel bariyerini enflamatuar hasarlardan koruduğuna inanılmaktadır. Minimal yan etkisi olan kronik kolitli 30 hastanın tedavisinde etkili olmuştur. Başka bir çalışmada, B. serrata sakızı reçinesi (350 mg, 6 hafta boyunca günde 3 kez) % 80-82 remisyonu olan hastalarda ülseratif koliti iyileştirmiştir.
Fosfatidilkolin: Fosfatidilkolin (PC), bir fosfat grubu ve kolin ile bir gliserol omurgasına bağlı iki yağ asidi içeren bir moleküldür. Vücudun her bir hücresinde hücre zarının önemli bir bileşeni olarak bulunur. Ülseratif kolitli 316 hastanın dört çalışmasında, PC takviyesi hastalık şiddetini, yaşam kalitesini iyileştirmiş ve remisyonları azaltmıştır. Ayrıca kortikosteroidlere olan bağımlılığı azaltmış ve bazı hastalarda tam tedavi kesilmesi ile sonuçlanmıştır. Modifiye salımlı PC (12 hafta boyunca günde 3,2 gram) ilaca dirençli ülseratif kolit semptomlarını bile iyileştirmiştir. Bununla birlikte, bu deneme potansiyel bir çıkar çatışmasını gösteren ek üretici tarafından finanse edilmiştir.
Propionil-L-Karnitin: Karnitin, vücudun hemen hemen bütün hücrelerinde bulunan bir amino asit çeşididir. L-karnitin , asetil-L-karnitin ve propionil-L-karnitin gibi çeşitli bileşiklerin jenerik bir adıdır. Bunlardan propiyonil-L-karnitin, ülseratif kolitte potansiyel yararları açısından incelenmiştir. Bir avuç çalışmada, propionil-L-karnitin takviyesi ülseratif kolit semptomlarını azaltmıştır (ancak Crohn hastalığı değil) Etkiler, araştırmacıların hafif ve orta derecede ülseratif kolit için birlikte tedavi olarak propionil-L-karnitinin daha fazla araştırılmasını önerecek kadar büyüktür.
A vitamini: 143 ülseratif kolit hastası üzerinde yapılan bir çalışmada, A vitamini desteğinin, semptomların şiddetini azalttığı ve plaseboya kıyasla iyileşme oranını artırdığı bulunmuştur. Bununla birlikte, çalışmanın yazarları, A vitamini için daha büyük örnek boyutlarının ve daha uzun sürelerin gerekli olduğu konusunda UC için standart bir ek olarak kabul edilmesi gerektiği konusunda uyarmıştır. Yararlanıp yararlanamayacağını görmek için uzman bir doktorla konuşulmalıdır.
Omega-3 yağ asitleri: Omega-3 yağlarının omega-6 yağlarına artan oranı, ülseratif kolit de dâhil olmak üzere azalmış inflamasyon ve azalmış IBD oranları ile ilişkilidir. Kişiler ne kadar çok omega-3 ve omega-6 yağ asidi tüketirse IBD gelişme olasılıkları o kadar az olur. Omega-3 takviyesinin mevcut ülseratif kolit vakalarına yardımcı olup olamayacağı belirsizdir.
Kurkumin: Şimdiye kadar en az iki klinik çalışma ülseratif kolitte tek başına veya geleneksel ilaçlarla kombinasyon halinde kurkumin takviyesi için olası bir yarar bulmuştur. Bu kombinasyonları uzman bir doktorla görüşmeden takviyeler asla alınmamalıdır çünkü ilaçlarla etkileşim yapabilir.
Diğer Tıbbi Tedaviler
İlaçlar: IBD teşhisi konulursa, doktor yaşam kalitenizi iyileştirmek için ilaç reçete edecektir. Bu ilaçlardan herhangi birini doktor reçetesi olmadan alınmaması şiddetle tavsiye edilir. IBD’yi tedavi etmek için reçete edilebilecek ilaçlar arasında şunlar vardır:
• Anti-enflamatuar ilaçlar (kortikosteroidler ve aminosalisilatlar)
• Bağışıklık baskılayıcılar
• Antibiyotikler
• Anti-ishal ilacı
• Ağrı kesiciler
Biyolojik: Biyoloji, canlı bir organizmadan yapılan veya ekstrakte edilen reçeteli ilaçlardır. Ülseratif koliti tedavi etmek için, anti-TNF antikorları infliximab ve adalimumab dâhil olmak üzere çeşitli biyolojikler mevcuttur. Biyoloji IBD için yeni bir ilaç sınıfıdır; bunları kullanmanın en iyi yolları ve reçete yazmak için uygun vakalar hala tartışma konusudur.
Cerrahi: Ne yazık ki, IBD çok ciddi bir tanı olabilir ve IBD’li birçok kişi yaşamları boyunca ameliyat gerektirecektir. Bazı verilere göre, ülseratif kolitli kişilerin% 20’sinde ve Crohn’lu kişilerin% 80’inde en az bir cerrahi işlem uygulanmıştır. Ülseratif kolit için ameliyat gerektiğinde, cerrah proktokolektomi adı verilen bir prosedürde sıklıkla tüm kolon ve rektumu çıkarır. Kolon çıkarıldıktan sonra, cerrah ince bağırsağın ucundan bir kese oluşturur; bu kese çıkarılan kolonun yaklaşık fonksiyonuna hizmet eder.
Dışkı nakli: Dışkı nakli bağırsak bozuklukları ve hastalıklarının tedavisi için nispeten yeni bir prosedürdür. Kısacası, sağlıklı bir kişinin bağırsağından gelen bakteriler, bağırsak hastalığı olan bir kişinin kolonuna sokulur. Bu tipik olarak sağlıklı vericiden alıcıya dikkatle taranmış dışkıların doğrudan nakli ile yapılır. Dışkı nakilleri ülseratif koliti tedavi etmek için yaygın bir uygulama değildir, ancak yakın zamanda yapılan bir araştırma artışı bu gelişmenin hemen köşede olabileceğini düşündürmektedir.
Kaynakça:
ncbi.nlm.nih.gov
nhs.uk
norihealth.com
Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu