Kürek Sporu Hakkında Genel Bilgiler
Kürek sporu, bir tekneyi kürekle hareket ettirmeye dayanan su sporu. Daha çok ırmak ya da göllerde, tek ve çifte olarak bilinen iki ana kategoride düzenlenir.
Önceleri tahtadan yapılan ve ağır olan yarış tekneleri sonraları hafif gereçlerden yapılmaya başlamıştır. Ayrıca soğuk kalıplama işlemi sayesinde 3,1 mm kalınlığındaki metallerle daha da hafif tekneler üretilmiştir. Gençler kategorisi yarışmaları dışında tekne büyüklüğünde hiçbir kısıtlama yoktur. Teklerde kullanılan tekneler, tek çiftede 8 m, iki çifte ve iki tek dümencisizde 10 m, dört tek dümencisiz ve dört çiftede 12,5 m ve sekiz tekte 17 m kadardır. Her iki tekne türü de su içinde kayarak, kolayca hareket eder.
İÖ 25-İS 4. yüzyıllar arasında Nil Irmağı ile Akdenizde Mısırlılarla Romalıların savaş ve başka amaçlarla kullandığı kadırgaları çok sayıda kürekçi kullanıyordu. Romalılar, Anglosaksonlar, Danlar ve Norveçliler, çeşitli dönemlerde Britanya Adasına düzenledikleri seferlerde ve öteki askeri seferlerinde kürekli teknelerden büyük ölçüde yararlandılar. İngilterede Thames Irmağında kürekli kayık ve mavnaların kullanılması 13. yüzyılda başladı. Bunun sonucunda Londrada ve çevresinde, ırmak boyunca yolcu taşıyan bir kayıkçılar topluluğu oluştu. 16. yüzyılda farklı kayıklardaki yolcuların bahse tutuşmaları önce kendiliğinden, daha sonra örgütlü biçimde kürek yarışmalarına yol açtı. 18. yüzyıl başlarında İngilterede 40 bini aşkın özel giysili kayıkçı vardı. 1715ten sonra her yıl kayıkçılar arasında Doggetts Coat and Badge adlı bir yarış düzenlenmeye başladı. Bu kayıkçılar ve 18. yüzyıl boyunca düzenlenen regattcClar (İtalyancada kürek ya da yelkenli yarışı) profesyonel nitelikteydi. ABDde feribot kürekçileri de 19. yüzyıl başlarında benzer bir yarışma düzenliyorlardı.
Gene 19. yüzyıl başlarında İngilterede ve daha sonra ABDde, bir kulüp ve okul etkinliği olarak altı ve sekiz kürekli teknelerle düzenlenen amatör kürek yarışları ortaya çıktı. Düzenli kürek yarışlarıysa 1820lerde Oxford ve Cambridge üniversitelerinde başladı. Sonunda 1839da Henley Kürek Yarışı (1851den bu yana Henley Kraliyet Kürek Yarışı) kurumlaştı. Kürek sporu 1830-60 arasında Büyük Okyanusun ortasındaki ve güneyindeki adalarla Kanadada gelişti. Aynı dönemde bütün Avrupada ve ABDde yaygınlaştı. ABDde Harvard ve Yale üniversiteleri ilk kez 1851de yarıştılar. İlk amatör kürek yarışları 1872de düzenlendi. 19. yüzyıl boyunca çifte kategoride profesyonel kürek yarışları popüler bir spordu. Zamanla, çoğunlukla kendiliğinden, her türlü kürekli tekneyi kapsayan yarışlar ortaya çıktı.
Amatör ve profesyonel nitelikteki bölgesel ve ulusal kürek kuruluşları bu dönemde oluştu. 1892de Uluslararası Kürek Dernekleri Federasyonu (FISA) kuruldu. Sekiz, dört ve iki kişilik takımlar için tekli (her kürekçinin iki eliyle kavradığı tek bir küreği kullandığı) kürek yarışları ve çifte (her kürekçinin aynı anda iki küreği kullandığı) yarışmaları düzenlendi. Sekiz tek, dört tek ve iki tekte aynca bir dümenci vardır. Dümenci teknenin kıçında oturur, dümeni kullanır, kürek darbelerinin temposunu ayarlar ve genellikle takımın yanş stratejisini yönlendirir. Erkeklerde 1900den, bayanlarda 1976dan bu yana kürek sporu Olimpiyat Oyunlarında yer almaktadır.
FISA kurallarına göre bütün yarışlar durgun suda 2.000 mlik düz bir parkurda yapılır. Her yarışmacı ekip ya da (tek çiftede olduğu gibi) tek kürekçi şamandıralarla işaretlenmiş ayrı bir kulvarda yarışır. Teknelerin ağırlığıyla ilgili kısıtlama yoktur. Kullanılan malzemeye göre ağırlık değişir. Tek çifte teknesi 9 kg kadar hafif olabilirken, sekiz tekte tekne ağırlığı 109 kg ya da daha fazladır. Küreklerin büyüklüğü, biçimi ve ağırlıkları da kısıtlanmamıştır, ama genellikle uzunlukları 3,6-3,9 m, ağırlıkları da 3,6 kg dolayındadır.
Yarışta kürek darbesi küreğin palasının suya girişiyle başlar. Ardından, suyun içindeyken kürek çekilir ve bunu palanın sudan çıkışı izler. Küreğin başlangıçtaki duruma getirilmesi sırasında bilek hareketiyle palanın yana yatırılarak sudan çıkarılması hava direncini azaltır ve küreğin dalgalara değmesini önler. Küreğin çekilmesinden sonra palanın sudan çıkarılmasına kürek sonu adı verilir. Küreği yeniden suya daldırmadan önce bilek hareketiyle palanın dikey duruma getirilmesine dikleştirme denir.
İlk dönemlerde sabit oturaklı düzende kullanılan İngiliz kürek darbesinde kollar temelde gövdenin ağırlığını küreğe aktarıyor, gücün büyük bölümü gövdenin ileri- geri gidip gelmesiyle sağlanıyordu. Kızaklı oturakların kullanılmaya başlaması (1857de ABDde, 1871de İngilterede) bacakların itişinin sağladığı güçten de yararlanmayı olanaklı kıldı. 1881de Steve Fairbairnin getirdiği stil değişiklikleri bacakların itişine ve kolların çekişine daha fazla ağırlık veriyordu. 1950lerde Alman çalıştırıcı Kari Adam, aslında koşucuları çalıştırmak için kullanılan hız oyunu (Fahrtspiel) ile bir uzun koşunun ardından bir kısa hız koşusuna, sonra yeniden uzun koşuya vb dayanan yeni çalışma yöntemleri geliştirdi ve başarılı sonuçlar elde etti.
Türkiyede ilk resmî kürek yarışı 7 Eylül 1913te Donanma-î .Osman-î Muaveneti Milliye Cemiyetince İstanbulda düzenlendi. Cumhuriyetten önce Fenerbahçe, Galatasaray, Anadolu, Altmordu ve Haliç İdman kulüpleri kürek dalında etkinlik gösteren başlıca kulüplerdi. Kürek sporu 1923te Deniz Sporları Federasyonuna bağlandıktan sonra daha da gelişti. Cumhuriyet döneminde, İstanbul Kürek Şampiyonluğu adı altında düzenli yarışmalar yapılmaya başladı. Galatasaray kürek sporundaki üstünlüğünü 1926dan 1953e değin sürdürdü.
Günümüzde İstanbul, Kocaeli, Ankara ve Sakaryada olmak üzere dört bölgede kürek birincilikleri düzenlenmektedir. İstanbul bölgesinde Galatasaray, Fenerbahçe, Anadolu Hisarı, Beşiktaş, Tekel, Deniz Kuvvetleri Gücü, Yeniköy, Kocaeli bölgesinde Çayırova Yelken İhtisas ve Sümerbank Herekespor, Ankara bölgesindeyse ODTÜ, Mogan Su Sporları ve Hacettepe Üniversitesi, Sakarya bölgesinde Sakarya Kürek İhtisas takımları yer almaktadır. Bölgesel yarışmaların yanı sıra bölgelerarası ve uluslararası yarışmalar düzenlenmektedir. Türk kürekçileri Balkanlarda başarılı dereceler elde etmişlerdir.
Bknz.>> Olimpiyatlar - Yaz Oyunları