İnsan Ömrü, Uzunluğu ve Evrim
Geçen yüzyılda yaşam süresinin tıp biliminin gelişimine bağlı olarak artışından bahsedilir, hatta coğrafya onuncu sınıf lise kitabında ders olarak işlenilir; ama buna karşın dikkatimi çeken şudur ki günümüzden yüzyıllar öncesi yaşamış tanınmış insanların biyografilerinde yaşam bazılarının -hatta çoğunun- yaşam sürelerinin günümüzdeki kadar uzun olduğuna rastlamaktayız, bunun tam olarak sebebi nedir? Bu artış bir yüzyıldan daha büyük bir ölçekte mi gerçekleşti? Veya bu bahsi geçen artış, erken yaşta ölen kişilerin sayısındaki azalma mı?
Aslında bunun pek çok sebebi olabilir. Evet, tıp ömrümüzü uzattı ve uzatıyor; ancak öte yandan, gelişen teknoloji, bundan yüzyıllarca önce insanların hayal dahi edemeyeceği tehlikeleri de beraberinde getiriyor. En azından, odanızda uyurken, odada bulunan elektronik aletlerden yayımlanan radyasyonu düşünün. Ki daha yüz binlerce yeni olgu, sağlığımıza tehdit oluşturacak şekilde hayatımıza girdi.
Genellikle eskiden insanların erken ölme sebebi, elbette hem evrimsel geçmişimizde, hem de insanların yaşam biçimlerinde aranmalıdır. İlk kısmı oldukça açıktır; çünkü vahşi doğada bir türün bireylerinin, belli bir ortalamadan uzun süre yaşaması, doğal kaynakların israfı anlamına gelecektir. Dolayısıyla doğanın tüm türler üzerinde Doğal Seçilim etkisiyle ömürlerinde kısaltıcı bir etkisi vardır. İnsan, vahşi yaşam zincirinden çıkarak aslında bunu bir nebze olsun kırmıştır (ve şu anda kaynakları nasıl sömürdüğümüzün farkındasınızdır). Öte yandan, eski zamanlarda insanlar çok daha sağlıklı yaşayabilme şansına da sahiplerdi. Yiyeceklerin tümü organikti, insanlar sürekli bağ-bahçelerinde çalışıyorlardı. Bunlar, insanın ömrünü fiziksel olarak arttıran etmenlerdir. Ayrıca, örneğin Antik Yunan'da pek çok düşünür bulunmaktaydı. Düşünme ve özellikle okuma/yazma faaliyeti, insanın mental ömrünü uzatan faktörlerin başında gelir. Çünkü beyin kolay kolay pes etmez ve yaşlanmaz, dolayısıyla beyinden vücudun kalanına giden bilgiler daha uzun yıllar kesilmez.
İşte bu parametrelerin farklı kombinasyonları, kişilerin devirler boyu ömrünü belirlemektedir. Evet, elbette eski çağlarda da uzun ömürlü bir dolu insan olmuştur; ancak siz sadece biyografisi bulunanlara bakarak (ki çoğunlukta olduklarını düşünmüyoruz, ya da örnek genişliğiniz sınırlı olabilir) tüm popülasyonu değerlendiremezsiniz, bu hata olur. Bildiğimiz kadarıyla, popülasyon içi ortalama olarak bakıldığında, yani bir devirde yaşamış tüm insanların ortalama ömürleri kıyaslandığında, seneler geçtikçe tıp biliminin özverili çabaları sayesinde ömrümüz az çok artmaktadır. Günümüzde de 30-40 yaşında ölen pek çok ünlü, yazar, şair, bilim insanı vardır; ancak bu, 21. yüzyılda insan ömrünün bununla sınırlı olduğunu göstermez.
Science dergisinde 10 Mayıs 2002'de yayınlanan bir makaleye göz atalım:
Günümüzde, insanların büyük bir yüzdesinin beklenen ömrü (en iyi koşullarda tutulduklarında yaşayabilecekleri ve genetik özellikleriyle belli oranda sınırlandırılan ömürleri) 30.000 gündür (~82 yıl), bazı çok şanslı (?) insanların 40.000 güne (~109 yıl) kadar ulaştığı olmuştur. Günümüzden 2.000 sene önce ise insanların beklenen ömrü 7.000 gün (~20 yıl) kadardır. 1796 yılında ise 24 yıl kadar olduğu bilinmektedir. Bundan 100 yıl sonra, yani 1890'lı yıllarda yılında bu sınır iki katına, 48 yıla kadar çıkmıştır. Günümüzde Amerika Birleşik Devletleri'nde erkeklerin beklenen ömrü 72 yıl, kadınlarınki 79 yıl olarak belirlenmiştir, ortalama olaraksa 77 yıl olduğu belirtilmektedir. Erkekler ve kadınlar arasındaki bu fark tam olarak bilinmemektedir; ancak araştırmalar sürmektedir. Japonya'da ise insanların ortalama beklenen ömrü 90 yıl kadardır. Aşağıdaki görsel, yine Science dergisinden alınmıştır. Dikey eksende "beklenen insan ömrü", yatay eksende ise yıllar yer almaktadır:
Artış, oldukça nettir. Biraz daha istatistik: 1800'lerde her 1000 yenidoğandan 300-400 tanesi ölürken, günümüzde sadece 100 ölüm gerçekleşmektedir. Bu da, tıbbi müdahalenin gelişmesinden kaynaklanır.
Peki bu artış ne zamana kadar sürecek? Aslında, Berkeley Üniversitesi'nden araştırmacıların söylediğine göre, son yıllarda, geçmiş yıllara oranla insan ömrü artışında herhangi bir yavaşlama yoktur. Aynı araştırıcılar, ortalama ömürlerimizin muhtemelen 120 yıla kadar çıkıp orada sabitleneceğini düşünmektedirler. Öte yandan insan ömrünün bir sabit olmadığını, sonsuza kadar uzaması için genetik bazı engeller hariç bir engel bulunmadığını belirtmektedirler. Canlıların neden öldüklerinin Biyolojisini merak edenlere aşağıdaki yazımızı önemle tavsiye ediyoruz:
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.Kreosus
Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.
Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.Patreon
Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.
Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.YouTube
YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.
Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.Diğer Platformlar
Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.Giriş yapmayı unutmayın!
Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.
Konu hakkında söylenecek sözler çok ancak şimdilik, en azından "insan ömrü" ile ilgili olarak bunların yeterli olacağını düşünüyoruz.
Teşekkür: Enes Denizhan Ekici
İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.Soru & Cevap Platformuna Git
- 10
- 4
- 4
- 4
- 2
- 1
- 1
- 1
- 0
- 0
- 0
- 0
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 05/12/2022 06:53:23 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/188
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.