Türkan Saylan'ın ölüm yıldönümü: Korkusuz bir eğitim ve halk sağlığı savaşçısı
18 Mayıs 2021 10:00
Öykü Altuntaş - BBC Türkçe
1980'de halk arasında "cüzzam" olarak bilinen lepra üzerine çalışacak bir yardımcı arayan Prof. Dr. Türkan Saylan'ın meslektaşı Müeyyet Perk, yeni mezun hemşire Ayşe Yüksel'i arar. Akademisyenlik sınavlarına hazırlanan genç kadın "Hayır" der.
Ayşe Yüksel, gelen ısrarlı aramalar sonrası, "Müeyyet Hocam siz söyleyemiyorsunuz herhalde, ben gidip söyleyeyim" diyerek Türkan Saylan'ın odasının yolunu tutar.
İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi'ndeki odanın kapısı sonuna kadar açıktır. Yazmalı perdeleri, yerdeki Anadolu kilimi, masasındaki maden işçisi heykeli, telefon ile konuşması, hemşire, hekim ve hastalarıyla olan iletişimi Yüksel'i şaşırtır:
"O güne kadar bir profesör hekimde görmediğim şeylerdi. 'Hayır' demeye gittiğim odasında 'Evet' dedim. Hiçbir zaman da pişman olmadım."
Türkan Saylan'ın Ayşe Yüksel'le olan hoca öğrenci ilişkisi, 30 yıllık sıkı bir yol arkadaşlığına, sadece lepraya değil, bu hastalığa yakalananların toplumda yaşadığı sosyal dışlanmaya karşı da zorlu bir mücadeleye dönüşür.
Doğu ve Güneydoğu illerine yaptıkları ziyaretler sırasında kız çocukları ve kadınların yaşadıklarına tanık olan Saylan, eğitimde cinsiyet eşitliğini sağlamayı kendine görev edinmeye bu yıllarda başlayacaktır.
1983'te Van'da bir göçer obasında çalışmalarını sürdürürken
Lepra konusunda sorumluluk almak istedi
Tıp fakültesi öğrencisiyken evlenen Türkan Saylan, ilk çocuğuna hamileyken ders için Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi'ni ziyarete gider. Gördüklerinden çok etkilendiğini düşünürken bahçe duvarının dış tarafındaki lepra servisindeki hastalar dikkatini çeker.
"Türkan Hoca ve arkadaşlarına hastalara dokunmamaları ve uzaktan bakmaları söylenmiş. Türkan Hoca çok şaşırmış - 'Bir hekim olarak neden dokunmayalım' diye! O gün karar vermiş, ilerde bir gün bu konu ile uğraşacağına. Mezun olmuş, çocuklarını büyütmüş, cildiye uzmanı olmuş. Artık zamanı geldi diyerek İngiltere'ye lepra konusunu öğrenmeye gitmiş. Bir yıl sonra Türkiye'ye dönerek Sağlık Bakanlığı'na müracaat edip, lepra konusunda sorumluluk almak istediğini söylemiş."
"1958 yılıydı. Bakırköy Akıl Hastanesi'ni görmeye gitmiştik. Çırılçıplak, iyileşme şansı olmayan, bakımsız, sahipsiz birçok insan parmaklıkların arkasındaydı. Cüzzamlılar pavyonuna giderken, 'Sakın yaklaşmayın, ellerinizi değdirmeyin, uzak durun' diye uyarıyorlardı bizi. Bu bana çok ters geldi birden. Hayvanat bahçesine mi gidiyoruz?"
Türkan Saylan'ın 'Güneş Umuttan Şimdi Doğar' adlı kitabından
Saylan ve ekip arkadaşları cüzzam taraması için gittikleri Van'da köy kahvaltısı yapıyor (1983)
Saylan kimsenin ilgilenmek istemediği bir konuda gönüllü olunca, 28'inci Lepra Servisi'nin sorumlu hekimi yapılır. İstanbul Tıp Fakültesi'nde cildiye alanında öğretim üyesi olarak görevini sürdürür.
Yüksel ve Saylan'ın da aralarında olduğu ekip, 1983-1995 yılları arasında Sağlık Bakanlığı-Emmaus işbirliği ile başta Van olmak üzere lepranın var olduğu bütün iller, ilçeler köyler taranarak, hasta ve yakınlarına ulaşır.
Tıbbı ve cerrahi tedavileri yapılır, fiziksel ve sosyal rehabilitasyonları sağlanır.
Türkan Saylan, 1976'da Cüzzamla Savaş Derneği'ni (CSD) 1980 yılında İstanbul Üniversitesi Lepra Araştırma ve Uygulama Merkezi'ni kurdu,
Merkez, 1981'de İstanbul Lepra Hastanesi adıyla açıldı,
Saylan, Sağlık Bakanlığı ve Tıp Fakültesi'nden hemşire, hekim ve personel sağlamaya çalıştı. Lepra hastalarının binlerce çocuğunun okutulması için çabaladı. Hemşire, doktor, mühendis olmalarını destekledi,
Onun çabaları sonucu Dünya Sağlık Örgütü (WHO) Türkiye'yi "lepranın çok azaldığı" ülkelerden ilan etti,
Saylan, 1986'da Hindistan'da Uluslararası Gandhi Ödülü'ne layık görüldü.
Haber, değiştirilmeden kaynağından otomatik olarak eklenmiştir