Evlenmeye İznin Verilmesi
Hukuken Ayırt etme gücüne sahip, yaş erginliğine erişmiş – Onsekiz yaşını doldurmuş. (TMK m. 11 f.I) ve kısıtlı olamayanlar tam evlenme ehliyetine sahip olarak herhangi bir izne bağlı olmadan (Mahkeme izni ya da herhangi bir kimsenin izni ne bağlı olmadan) evlenebilirler.
TMK m. 12 (=Yargısal erginilk) ye göre; onbeş yaşını dolduran küçük, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınabilir.
Yargısal erginlik, olağan dışı evlenme yaşına da (Onaltı yaşını doldurma. (TMK m. 124 f. II)) erişilmemişse evlenme olanağı sağlamaz. Başka bir deyişle onbeş yaşını dolduran küçük mahkemece ergin kılınsa bile hem olağan (Onyedi yaşını doldurma. TMK m. 124 f. I) hem de olağan dışı (Onaltı yaşını doldurma. TMK m. 124 f. II) yaş erginliğinin altında olduğu için kesinlikle evlenemez.
Buna karşılık yargısal erginliği kazanan kimse daha sonra olağan yaş erginliğine (Onsekiz yaşını doldurmuş. (TMK m. 11 f.I) ya da olağan evlenme yaşına (Onyedi yaşını doldurma. TMK m. 124 f. I) da erişmişse herhangi bir izne bağlı olmadan evlenebilir.
Kısaca Yasal Erginlik kazanmış yani mahkeme kararı ile ergin kılınmış birey olağan evlenme yaşına ulaştığı 17 yaşını doldurduğu ve 18 yaşından bir gün aldığı anda izne ve koşula bağlı olmaksızın evlenebilir.
İzin Konusu Olanlar (TMK m. 126-127)
Evlenme ehliyetine sahip olmanın koşulları arasında yer alan yasal temsilcinin iznini almış olmak TMK m. 126-127 hükmüyle düzenlenmiştir.
Küçükler (TMK m. 126)
TMK m. 126 ya göre Küçük, yasal temsilcisinin izni olmadıkça evlenemez. Yasal temsilci izin vermişse ayrıca mahkemeden izin istenmesine gerek yoktur.
“..Davacı E…t G…z’ün 21.01.2004 tarihinde hasımsız olarak açtığı ve yargılama aşamasında eşi S…t G…z’ün icazetini aldığı davada, velayetleri altında bulunan Leyla G…z’ün evlenmesine izin verilmesini İsteği, mahkemece davanın kabulüne karar verildiği ve hükmün temyiz edilmeksizin kesinleştiği anlaşılmaktadır. 4721 Sayılı Türk Medeni Kanununun 124/1. ve 126. maddeleri gereğince onyedi yaşını dolduran küçük, hakim kararına gerek olmaksızın yasal temsilcisinin izniyle evlenebilir.
Medeni Kanunun 124/2. maddesi ile 128. maddesinde belirtilen durumlarda ise, küçüğün evlenmesine ancak mahkeme kararıyla izin verilebilir. Dosya kapsamına göre, evlenmesine izin verilmesi istenilen 20.07.1986 doğumlu L..a G…z’ün dava tarihinde onyedi yaşını doldurduğu, ayrıca evlenmesine anne ve babasının izin verdiği anlaşılmaktadır. Mahkemece, L…a G…z’ün evlenebilmesi için anne ve babasının izninin yeterli olduğu, hakim kararına gerek olmadığı gözetilmeksizin davanın reddi yerine kabulüne karar verilmesi usul ve yasaya aykırıdır.” Y2HD, 30.10.2006, 6***3-1***6
Erkek veya kadın onyedi yaşını doldurmadıkça evlenemeyeceğine göre onyedi yaşını dolduran erkek veya kadın evlenme yönünden sınırlı ehliyetsiz statüsündedir.
- TMK m. 335 f. I. E göre Ergin olmayan çocuk, ana ve babasının velayeti altındadır.
- TMK m. 336 f. I. Göre de evlilik devam ettiği sürece ana ve baba velayeti birlikte kullanırlar.
Bu sebeple ana ve babasının velayeti altında olan sınırlı ehliyetsiz için her ikisinin de izin vermesi gereklidir. Velayet sahibi olan ana ve babanın ortak görüşü olmadığı durumda izin verilmemiş kabul edilmelidir.
Velayet, ana ve babadan birine de ait olabilir. Örneğin ortak hayata son verilmiş veya ayrılık hâli gerçekleşmişse hâkim, velayeti eşlerden birine verebilir.
- TMK m. 336 f. II-III ye göre Velayet, ana ve babadan birinin ölümü hâlinde sağ kalana, boşanmada ise çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir.
- TMK m. 337 f. I. Hükmüne göre ise Ana ve baba evli değilse velayet anaya aittir.
Velayet hakkı ana ve baba tarafından ortak kullanılmıyor ise yani velayet ana veya babadan birine ait ise sadece bu kişinin izin vermesi yeterlidir. Diğerinin izni sorulmaz.
TMK m. 314 f. I. Hükmüne göre ise ana ve babaya ait olan haklar ve yükümlülükler evlat edinene geçeceğinden sınırlı ehliyetsiz olan evlatlık için evlat edinenin izin vermesi yeterlidir.
Kısıtlılar (TMK m. 127)
TMK m. 127. Hükmüne göre; kısıtlı, yasal temsilcisinin İzni olmadıkça evlenemez.
Kısıtlı izin alarak evlense bile kısıtlılık konumunda bir değişiklik olmaz. Kısıtlı, yasal temsilcisinin izni olmadıkça evlenemeyeceğine göre evlenme yönünden sınırlı ehliyetsiz statüsündedir.
TMK m. 408. Hükmüne göre; Yaşlılığı, sakatlığı, deneyimsizliği veya ağır hastalığı sebebiyle işlerini gerektiği gibi yönetemediği için kendi isteği ile kısıtlanan ergin kişi de yasal temsilcisinin izni olmadıkça evlenemez.
Yine TMK m. 408. Hükmünü yorumlayan ÖZTAN’a göre yasa koyucu şunu dile getirmiştir. “Kendini bile yönetmekten aciz kişinin evlilik ilişkisini sürdürememesi olası olduğundan kendi isteği ile kısıtlanan ergin kişinin evlenebilmesi için evlenme olgunluğunun varlığı araştırılmalıdır.” (ÖZTAN, s. 114.)
TMK m. 420 f. 1. Ye göre; Vesayet işleri zorunlu kıldığı takdirde vesayet makamı, vasinin atanmasından önce de re’sen gerekli önlemleri alır; özellikle, kısıtlanması istenen kişinin fiil ehliyetini geçici olarak kaldırabilir ve ona bir temsilci atayabilir. Geçici temsilci kısıtlının evlenmesi için gereken işlemleri de yapmaya yetkilidir.
Küçük velayet altında olmadığı; ergin ise kısıtlandığı için vesayet altına alınmışsa evlenmeye izin verecek olan kişi vasisidir. DURAL/ÖĞÜZ/GÜMÜŞ, s 53
TMK m. 419 f. III. Göre ise Kısıtlanan ergin çocuklar vesayet altına alınmayıp velayet altında bırakılmış olsa bile kısıtlıya ilişkin velayet ile, küçüğe ilişkin velayet bir ve aynı şey olmadığından hak ve yükümlülükler yönünden vesayete ilişkin hükümler uygulanmalıdır.
İzin Verilme Usulü
Evlenme yönünden sınırlı ehliyetsiz statüsünde olanlara evlenmeye izin verilmesi usulünü aşağıdaki konu başlıklarına göre inceleyeceğiz;
- İznin şekli,
- İznin zamanı,
- İznin incelenmesi,
- Redde itiraz davası
İznin Şekli (TMK m. 136)
TMK m. 136. Ye göre; Rıza belgesi evlenme dosyasında bulunması zorunlu belgelerdendir. Başka bir anlatımla erkek ve kadından her biri küçük veya kısıtlı ise yasal temsilcisinin imzası onaylanmış yazılı rıza belgesini evlendirme memurluğuna vermek zorundadır.
Evlendirme Yönetmeliği hükümlerine göre doldurulan ve aksi ispat edilinceye kadar doğruluğu kabul edilen evlenmek istenildiğine dair başvuru belgesine beyanname denilmektedir. Halk arasında evlilik beyannamesi ismi de kullanılmaktadır.
Yaşlarının küçüklüğü veya hacir altına alınmış olmaları sebebiyle evlenmeleri ana, baba veya vasinin rızasına bağlı olanlar, başvuru sırasında evlenme beyannamesine bunların rızalarını gösterir belgeyi de eklemek zorundadır.
Yasaya göre Rıza belgelerinin imzalanmış olarak getirilmesi halinde bu imzaların o şahıslara ait olduğunun yetkili merciler tarafından tasdik edilmiş olması şarttır. Tastik işlemi aşağıdaki şekillerde yapılabilir.
- Küçük veya kısıtlının yasal temsilcisinin iznindeki imzasının noterden onaylanmış olması gerekmektedir.
- Yada Rıza belgesi ile birlikte Noterden tasdikli imza beyannamesinin de eklerin arasında olması gerekir. Rıza belgesinin noter huzurunda düzenlenme şartı yoktur.
- Rıza belgeleri ana ve baba veya vasi tarafından bizzat evlendirme memurunun huzurunda da imzalanabilir. Bu takdirde imza tasdiki evlendirme memurunca yapılır.
- Ana ve babadan birinin ölmüş olması halinde sağ olan veya boşanma halinde velayet verilmiş olan tarafın imzası yeterlidir.
- Yön. m. 20. Ye göre ise; Rıza belgesi vasi tarafından imza edildiği takdirde vasi tayinine dair mahkeme kararı istenir ve dosyaya eklenir.
Kısıtlının evlenebilmesi için yasal temsilcisinin izni yeterlidir. Başka bir anlatımla kısıtlının evlenebilmesi için vesayet makamı ya da denetim makamının izin vermesi şartı bulunmamaktadır.
Evlenmeye izin belirli bir kişi ile evlenmek üzere verilebilir. Diğer bir deyişle dilediği ile evlenmek üzere genel geçer bir evlenme İzni verilemez. Evlenme izninin şarta bağlı olarak verilmesi de mümkün değildir.
İznin Zamanı (TMK m. 137 f.I)
Evlenmeye rıza belgesi, evlenme başvurusu sırasında evlendirme memurluğuna verilmesi gereken belgelerdendir. Bu nedenle evlenme işlemlerinin başlayabilmesi izne bağlı olması nedeni ile belgenin varlığı evlendirme memurluğu tarafından kabul görmedikçe evlilik işlemlerinin başlaması hukuken engellenmiştir.
İznin İncelenmesi (TMK m. 137 f. II)
Evlendirme memuru, evlenme başvurusunu ve buna eklenmesi gereken belgeleri incelerken evlenme başvurusunda eklenmesi gereken belgelerden olan evlenmeye rıza belgesini de inceler.
TMK.m.137 f.I e göre evlendirme memuru; Evlenme başvurusunda evlenmeye rıza belgesinin noksan olduğunu görürse bunu tamamlattırır.
Noksanlık tamamlanmadığı takdirde başvuru usulüne uygun olarak yapılmadığından evlenme başvurusu evlendirme memuru tarafından red olunur/ tamamlanması istenebilir/getirileceği söylendi ise bir süre verebilir.
TMK M.137 .II ye göre evlendirme memuru; evlenme başvurusunun evlenmeye rıza belgesi tamamlanmadığı için red edildi ise, başvurunun reddedildiği evleneceklere yazıyla hemen bildirilir.
Redde İtiraz Davası (TMK m. 138 f.I)
Evleneceklerden her biri evlendirme memurunun ret kararına karşı mahkemeye başvurabilir.
TMK m. 138 f.I hükmüne göre ise; Redde itiraz davası aile mahkemesi tarafından evrak üzerinde incelenip karara bağlanır.
Bu sebeple redde itiraz davasında duruşma açma zorunluluğu bulunmamaktadır.
Ancak, mutlak butlan sebeplerinden birinin bulunduğuna İlişkin ret kararlarına karşı açılan davalar, basit yargılama usulüyle ve Cumhuriyet savcısının hazır bulunmasıyla görülür.
Redde itiraz davasını inceleyen aile mahkemesi itiraz eden tarafından usulüne uygun biçimde evlenmeye rıza belgesi sunulup sunulmadığını inceleyerek istemi kesin olarak karara bağlanır.
Aile mahkemesi tarafından verilen redde itiraz davasına ilişkin kararlara karşı temyiz yolu kapalıdır.