Avrupa Hun İmparatorluğu
- Önemi : Avrupa’da Kurulan İlk Türk Devleti
- Kurucusu : Balamir
- Yıkılış Tarihi : 469
İç-Asya’dan batıya gelen ilk Türk kavmi olan Avrupa Hunları 4.yüzyılın sonunda Avrupa’da görünmeye başladılar. Hunlar, Büyük Hun ve Avrupa Hun olmak üzere tarihte iki büyük devlet kurdu. Avrupa’nın bugünkü etnik yapısını oluşturan kavimler göçünde ana unsur olarak bulundular. IV. ve V. yüzyıllarda Doğu ve Orta Avrupa’nın şekillenmesinde önemli rol oynadılar. Hunların önüne kattığı kavimler tüm Avrupa’da dengeleri değiştirdi, etnik kaynaşmalar sonucu bugünkü Avrupa milletlerinin temeli atıldı. Asya’dan Kafkaslara, Avrupa’ya, Anadolu’ya kadar uzanan akınlar düzenlediler. Uzun zaman Doğu’dan gelen kavimler İskit adı altında tanımlanırlardı ve bu isim Milattan önceki 7. yüzyıldan beri bilinirdi. Milattan sonraki yüzyıllarda Sarmatlar ortaya çıktı. Bölgede yaklaşık 80 yıllık bir ömürleri oldu. Bu 80 yıllık ömürlerinde önemli olaylara imza attılar. Batı-Asya’nın Türkleşmesini sağladılar. Avrupa’nın o zamanki durumunu alt üst ettiler. Daha sonra Batı ve Doğu Roma İmparatorluklarını temelinden sarstılar.
Birçok kavmi yerinden eden Avrupa Hunları Kazakistan bozkırlarında toplandıktan sonra 350 yılından başlayarak 375 yılında Avrupa’ya indiler. Bu göç, dünya tarihi açısından önemli olan Kavimler Göçü’nü tetikledi ve Hunların önüne kattığı kavimler tüm Avrupa’da dengeleri değiştirdi. Germen kavimlerini birleşmemek üzere dağıttılar. Etnik kaynaşmalar sonucu bugünkü Avrupa milletlerinin temeli atıldı. Kafkasları aşarak Anadolu’ya girdiler. Hunların, bir kısmı Kapadokya, diğer bir kısmı ise Malatya, Kilikya, Antakya’ya kadar ilerlediler. Suriye ve Filistin’e kadar uzanan akınlar yaptılar. Hunlar, Hun Devleti kurlumdan önce de Avrupa’ya göçmüşlerdi. Roma ordusunda göreve getirilmişlerdi. Yani Kavimler Göçü mey-dana gelmeden 350’lerden önce de Hunlar Avrupa’da bulundular. Fakat bunlar İskit adıyla tanınmış, daha sonraları bu Hunlar, diğer kavimler arasında eriyip gitmişlerdi. En önemli hükümdarı olan Attila döneminde Orta Avrupa’ya diz çöktüren Hunlar, Batı Roma ve Doğu Roma İmparatorluğu’nu itaat altına aldı. Attila’nın ölümü üzerine yerine geçen çocukları birlik sağlayamadı ve devlet yıkıldı.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Abay, Abdullah, Avrupa Hun İmparatorluğu (IV.-V. Yüzyıl), T.C. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü, 2017
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Barbaros Hayrettin Paşa Türbesi
Türk ve Dünya tarihinin en önemli denizcilerinden, Osmanlı Devleti’nin ünlü kaptan-ı deryası Barbaros Hayrettin Paşa için yapılan türbe, Mimar Sinan’ın usta elleriyle vücut buldu. Türbe, Barbaros Hayreddin Paşa’nın son yıllarında oturduğu yalısına yakın bir konumda inşa edildi. Kitabesine göre 1541-42 yıllarında inşa edilen türbenin içerisinde Barbaros Hayrettin Paşa ile birlikte, eşi Bala Hatun, Cafer Paşa ve Cezayirli Hasan Paşa’nın sandukaları bulunmaktadır.
-
Mehmed Namık Paşa
19. yüzyıl Osmanlı devlet adamlarından Namık Paşa, aslen Konyalı olup İstanbul’da dünyaya geldi. Henüz 14 yaşında Dîvân-ı Hümâyun Kalemi’ne mülâzım olarak görev icra etmeye başlayan Namık Paşa, çeşitli dini ilimlerin yanı sıra Arapça ve Farsça eğitimi gördü. Bulgarzâde Yahyâ Efendi ve diğer hocalardan Fransızca öğrenmesi ve bu dile olan aşinalığı nedeniyle hızla yükselebildi. Fransızca’dan çeşitli eserlerin ve tâlimatnâmelerin çevrilmesi işinde görevlendirildi. Tercüme faaliyetinde ve teknik tabirlerin oluşturulmasındaki başarısından ötürü II. Mahmud tarafından alay eminliğine tayin edilerek askerî sınıfa dahil oldu. Edirne Antlaşması’nın ardından Rusya’nın devlet düzeni ve askeri teşkilatı hakkında bilgi edinmek için Rusya’ya gönderilen Namık Paşa, yurda döndükten sonra miralay rütbesine erişti.
-
Zengiler
1127 yılında İmadeddin Zengi ‘nin Musul valiliğine tayin edilmesiyle kurulan bir atabeylik olan Zengiler, İmadeddin Zengi döneminde Suriye ve el-Cezire’nin alındı, Urfa Haçlı Kontluğu ve Dimaşk Atabeyliği’ne de son verildi. 1146’da Ca’ber Kuşatması sırasında şehit düşmesiyle de Nureddin Mahmud Halep’e, 1. Seyfeddin Gazi de Musul’a hâkim oldu. İmadeddin ’in düşmanları ise bu ölümünü fırsat bilip harekete geçmişlerdi. Bunlardan biri olan Selçuklu Meliki Alparslan b. Mahmud Musul’a girdi fakat Seyfeddin Gazi onu durdurarak Sultan Mesud’a hakimiyetini kabul ettirdi. Daha sonra Nureddin Haçlıları Yağra’da mağlup etti ve 2. Haçlı Seferi’nin ardından Suriye’deki itibarı arttı. 1154’te ise Nureddin, Halep ve Dimaşk’ı alarak bölgedeki en güçlü hükümdar oldu. İzzeddin Mesud döneminde ise Musul atabeyliği Selahaddin Eyyübi’nin hakimiyeti altına girdi. Yerine geçen oğlu Nureddin Arslanşah da hakimiyet için çeşitli mücadeleler verdi bunun için oğullarını Kökböri’nin kızları ile evlendirerek ittifak kurdu. Yönetime geçen II. Nureddin Arslanşah ve Nasırüddin Mahmud dönemlerinde ise güç gittikçe Bedreddin Lü’lü tarafından ele geçirildi.
-
-
Kaçarlar
Kaçarlar Tahmasb döneminde büyük oymaklar seviyesine yükseldiler. Kaçar’ın asıl boy beyi ailesi Ziyadluoğulları’ndan olan Karabağ hakimi Şahverdi Sultan, Budak Han, Kanuni Sultan Süleyman’a elçi gönderilen Şahkulu Ağa, Gökçe Sultan ve Toykun Bey bunların en tanınmışlarıdır. 1749 yılında Safevi hükümdarı II. Süleyman Şah kendisini Esterabad beylerbeyi ve bütün Kaçarlar’ın başı tayin etti. Ertesi yıl Süleyman Şah’ın tahttan indirilmesi üzerine Muhammed Hasan Han bağımsızlığını ilan etti; ayrıca Esterabad ve Cürcan’dan başka Mazenderan ve Gilan’ı da idaresi altına aldı. 1759 yılında Muhammed Hasan Han’ın ölümü üzerine başa geçen Ağa Muhammed Han daha sonraki yıllarda hakimiyet alanını giderek genişletti; İran’ın büyük bir kısmını, Azerbaycan’ı ve Gürcistan’ı ele geçirip kendisine başşehir edindiği Tahran’da kalabalık bir davetli topluluğu önünde “şehinşahlık” tacını giyerek adına hutbe okuttu ve para kestirdi; böylece Kaçar Devleti resmen kurulmuş oldu. 1855 yılında İngiltere ile Afganistan arasında İran’ın aleyhine bir ittifak yapıldı; İran da buna karşılık Rusya’nın teşvikiyle Herat’ı aldı. 1896 yılından sonra dış borçlarda artış görüldü. 1914 yılında I. Dünya Savaşı’nın başlaması üzerine İran tarafsızlığını ilan etti. 1921 yılında gazeteci Seyyid Ziyaeddin Tabatabai ile bir hükümet darbesi yaptı ve Ahmed Şah hayatını tehlikede görerek Avrupa’ya gitti. Rıza Han, önce Seyyid Ziyaeddin’in başbakanlığında kurulan kabinede savaş bakanlığını üstlendi. 1923’te de iktidarı eline aldı. Ahmed Şah’ın ülkeye dönmemesi üzerine arkasındaki askeri kuvvete dayanarak meclise Ahmed Şah’ı hal‘ettirip kendisini şah seçtirdi ve böylece Kaçar hanedanı sona ermiş oldu.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun