Deniz Harekâtı başarısız olunca, İngiliz Seferi Kuvvetler Komutanı General İan Hamilton Gelibolu yarımadasını ele geçirmek ve Çanakkale Boğazını savunan tabyaları arkadan düşürmek için, Yarımadanın kıyılarına çıkarma yapmaya karar verdi.
Çanakkale Kara Harekâtı (25 Nisan1915-12 Ocak1916);
Başkomutan Vekili Enver Paşa Gelibolu yarımadasını savunmak üzere 5 nci Orduyu kurdu. Ordu Komutanı olarak çok değerli Türk Komutanları varken, Alman Süvari Tümgenerali olan Liman Von Sanders’i iki rütbe yükselterek Orgeneral rütbesi ile 5 nci Ordu Komutanı tayin etti. Gelibolu Yarımadasını düşman çıkarmasına karşı savunma planları hazırlanırken iki ayrı görüş belirdi.
1 nci Görüş; Mevzi savunması veya kıyıda ise “Kıyı Savunması” adı verilen, kıyıyı kuvvetli tutmak ve düşmanı kıyıya çıkmadan imha etmek.
2 nci Görüş; Oynak savunma adı verilen, Kıyıyı zayıf kuvvetlerle tutmak, düşmanın kıyıya kolayca çıkmasını sağlamak ve içeride karşı taarruzlarla imha etmek.
Ancak, 2 nci görüş yani Oynak Savunma için, geride geniş arazilere ve vurucu güç, yani büyük süvari kuvvetlerine ihtiyaç vardır. 19 ncu Piyade Tümen Komutanı Kurmay Yarbay Mustafa Kemal 1 nci görüşü, yani kıyı savunması yapılmasını istiyordu. Çünkü; arazi dar ve elde yeterli süvari gücü yoktu. Düşmanın en zayıf anı kıyıya çıkarma yaptığı andır. Düşmanın kıyıya çıkmasına izin verilmeden kıyıda durdurulması gerekir demiştir. Alman Ordu Komutanı Liman Von Sanders daha Gelibolu’ya gelmeden harita üzerinden Oynak Savunma yapılmasına karar vermişti. Alman Ordu Komutanın asıl amacı İngiliz kuvvetleri ne kadar çok Çanakkale Cephesine bağlanırsa Avrupa cephesinde İngiliz kuvvetleri ile çarpışan Alman Cephesinin rahat etmesi sağlanacaktı.
19 ncu Tümen Komutanı Mustafa Kemal’in görüşüne 3 ncü Kolordu Komutanı Esat (Bülkat) Paşa da katılıyor ve Kıyı Savunmasını istiyordu. Ancak Almanların zaferine inanan ve Alman subaylarının görüşlerine daha fazla değer veren Başkomutan Vekili Enver Paşa Türk komutanlarının teklifleri reddetti ve Oynak Savunmada ısrar etti. Oynak savunmaya göre kıyılar zayıf tutulmuştu. İngilizler üstün ateş gücü ile kıyılara kolayca çıktılar. Diğer yandan, Gelibolu
Yarımadasını savunmakla görevli 5 nci Ordu Komutanı General Liman Von Sanders, düşmanın ana kuvvetleriyle yapacağı asıl çıkarma bölgesini de yanlış değerlendirmişti. Kuzeyde Saros Körfezinden düşman asıl çıkarmasını bekle-yerek bu bölgeye hem iki Tümen yerleştirdi hem de eldeki tek süvari tugayını Gelibolu Yarımadasının dışında kuzeyde Keşan bölgesinde tuttu. Ayrıca Anadolu yakasından da İngilizlerin çıkacağını iddia ederek iki tümeni de Kumkale Bölgesine yerleştirdi. Yarbay Mustafa Kemal, çok doğru bir tahminle düşmanın Gelibolu Yarımadasının en güney ucu olan Seddülbahir’e bir çıkarma yapacağını, ancak 3 ncü Kolorduyu kuzeyden kuşatmak ve Boğazın batı kıyısındaki topçu mevzilerini arkalarından düşürmek için; “Asıl çıkarmanın Anafartalar Bölgesine yapılacağını” değerlendirmişti. Gerçekten 25 Nisan 1915’ de kara harekâtı, Saros Körfezi ve Kumkale Bölgesine gösteriş taarruzları ile Seddülbahir’e bir çıkarma yapıldı. Asıl çıkarma Arıburnu-Anafartalar Bölgesi idi. Çanakkale Boğazının en dar yerinden kesilmesi için, Anzak Kolordusunu Arıburnu’na çıkarttılar. Kur.Yb. Mustafa Kemal’in 19 ncu Piyade Tümeni Maydos (Eceabat)’ta idi.
25 Nisan 1915 sabahı Arıburnu kıyılarından top sesleri duyuldu. 19 ncu Piyade Tümen Komutanı Yarbay Mustafa Kemal, kimseden emir almadan Süvari Bölüğünü Kocaçimen Tepe’ye gönderdi. Kendisi de 57 nci P.A nın başında olmak üzere düşmana taarruz etti. 19 ncu Tümenin 57 nci, 72 nci ve 77 nci Piyade alayları o gece yürüyüşten gelmişler hepsi de yorgun haldelerdi. O bölgeden geriye çekilen zayıf keşif ve gözetleme kıtalarının burayı takviye için istedikleri birlik ise sadece 1 Piyade Taburudur. Ancak Mustafa Kemal, daha Yarbay rütbesinde düşman tehdidini, çapını ve taarruz istikametini ileri görüşü ile öyle tespit etmiştir ki, 1 Tabur kuvvet istenen yere bütün Tümeniyle müdahale etmiştir. Düşmanın asıl taarruz yeri ve istikametinin bu bölge olduğunun en açık ispatı; düşman kıyıya kadar sürülmesine rağmen, ikinci gün aynı bölgeye 5 Tümen daha çıkarmıştır. Demek ki bu bölgeden sonuç almak istemektedir. Mustafa Kemal’in düşmanın yeni takviyeler alarak tekrarlanan taarruzlarını kırmasının ve “Bütün kuvvetlerini emrime veriniz” diyerek daha yarbay rütbesinde bir cephe komutanlığı sorumluluğunu yüklenmesinin ve imparatorluğun mutlak yenilgisini önlemesinin bir eşini, henüz harp Tarihi bir başka yerde ve bir başka asker için kaydetmemiştir.
Çanakkale savaşlarındaki başarısı üzerine 1 Haziran 1915’de Albay olan Mustafa Kemal, Anafartalar Gurubu Komutanı olarak komuta ettiği 6 tümenle düşmanın 16 tümenini denize dökmüştür. Albay Mustafa Kemal düş-manın taarruz gücünü kaybe-derek çekilme niyetinde olduğunu da keşfeder ve bütün cephede son ve kesin taarruzun yapılmasını ister. Fakat gerek Ordu Komutanı Alman Liman Von Sanders ve gerekse Başkomutan V. Enver Paşa, bu taarruza mani olmuşlardır. Dolayısıyla düş-manın, Çanakkale savaşları-nın başından beri tek başarılı sayılan çekilme hareketi,
Mustafa Kemal’in taarruz teklifinden 10 gün sonra 12 Ocak 1916’da gerçekleşmiştir.
Çanakkale savaşının Sonuçları;
1.Boğazlar denizden ve karadan geçilememiş İstanbul düşmemiş, Türklük yok olmaktan kurtulmuştur.
2.Ruslara yardım gitmemiş ve Rus Çarlığı çökmüştür.
3.Yenilmeyen İngiliz ve Fransız imparatorlukları, en ağır mağlubiyetleri Çanakkale’de tatmışlardır. İngiliz harp tarihi uzmanları, bizi Albay Mustafa Kemal yendi demişlerdir.
4. Mustafa Kemal’in askeri dehası kanıtlanmış ve Türk Milleti için bir ümit olduğu kabul edilmiştir. Çanakkale’de 19 ncu Tümen Komutanı olan Mustafa Kemal, Anafartalar da ve Conkbayırı’nda kendisinden 10 kat üstün düşmanı denize dökmüştür.
Çanakkale Harekâtının bitiminde İngiliz parlamentosunda İngiliz Baş Komutanı Gn. İan Hamilton’a hesap sormuşlar; “ Gelibolu’da niçin yenildiniz General, Kraliyet Donanmasının mermileri mi bitti? Demişlerdir. Kürsüye gelen Gn.İan Hamilton; “Sakin olunuz Lortlarım, biz askerliğin icaplarını tam olarak yaptık.
Gelibolu Yarımadasını 1 inç (2.5 cm) kalınlığında çelik bir levha ile kaplayacak kadar mermi attık. Fakat, bütün planımızı Albay Mustafa Kemal bozdu. Onun verdiği emirlere de Allah, Allah diyerek ölüme koşan askerleri vardı. Biz ne yapabilirdik demiştir.
Yani Çanakkale savaşını bazılarının iddia ettiği gibi Yeşil Sarıklılar kazanmadı Mustafa Kemal ve Kahraman Mehmetçikler kazandı. Keşke O Yeşil Sarıklılar Sarayın damadı Enver Paşa ile Sarıkamış’ta olsalardı da 90 bin asker karlara gömülmeseydi.