Kitap, Jean Paul Sartre'ın ilk kitabı. Varoluşçuluk felsefesi için kült bir roman kabul ediliyor.
Bulantı'nın özgün dilindeki kaynak metin eksik olduğu için çevirilerde de eksiklik varmış.1938'de yayımlandığında sansür edilerek yayımlanmış ve Sartre tarafından sansürlendiği, 1982'de, ölümünden sonra anlaşılmış.
Romanı okuduğum süre boyunca o bulantıyı hissettim ve Roquentin'in her zaman gittiği kafede kendimi hayal ettim.
Roman 30 yaşındaki Antoine Roquentin'i, Bouville'de kaldığı 3 yıllık dönemden Paris'e gideceği zamana kadar yaşadıklarının güncesinden oluşuyor.
Romanda çok güçlü betimlemeler, sanatlı benzetmeler, kişileştirmeler var. Bazıları Sartre'ın betimlemelerinden sıkılsa da ben defalarca okumaktan haz alıyorum. Kelimeleri ne kadar ustaca bir araya getirişine hayran kalıyorum.
Sartre güçlü bir gözlem yeteneğini aşırı hassasiyetini, betimlemelerini, her şeyi en ince ayrıntısına kadar kavrayan, duyduğu bütün kelimelere, gördüğü bütün nesnelere anlam yükleme isteğiyle dolup taşan biri olduğunu eserine harika yansıtmış. Onun yazılarını okuyunca her şeye ne kadar üstünkörü baktığımı ve nesneler hakkında ne kadar az düşündüğümü farkettim. Kesinlikle bilinci açan bir kitap. Hatta kendisinin de dediği gibi 'bilincin bilincinin' bile farkına varıyorsunuz.
Kitaptan nesnelere, kelimelere yüklediği anlamı göstermek için birkaç alıntı yapmak istiyorum.
" “Bu bir köktür,” diye boşuna tekrarlıyordum; bir işe yaramıyordu. Onun işlevinden, yani emici bir pompa olduğundan, buna, bu katı ve dolgun fok derisine, bu yağlı, nasırlı, dik kafalı görünüşe geçilemeyeceğini iyice biliyordum. İşlev hiçbir şey açıklamıyordu: Bir kökün kaba taslak anlamamızı sağlıyordu, ama karşımdaki kökün ne olduğunu anlamamı sağlamıyordu. Bu kök, rengi, biçimi, donmuş hareketleriyle bir... açıklanmaz nesneydi. "
" Kara mı? Sözcüğün söndüğünü, olağanüstü bir hızla anlamından boşaldığını hissettim. Kara? Kök kara değildi, bu ağaç parçasının üstündeki kara değildi, bu...başka bir şeydi. Kara tıpkı daire gibi varoluşmayan bir şeydi. "
Olay şöyle başlıyor. Roquentin, bir gün deniz kenarına gittiğinde, orda oynayan çocukları görüyor ve kendisi de onlar gibi denize taş fırlatmak istiyor. İşte ilk bulantı o zaman başlıyor. Taşı detaylıca inceliyor ve tiksinerek bırakıyor. Taşlardan eline bir bulantı geçtiğini düşünüyor ve kendisinde yavaş yavaş bir değişim olduğunu fark ediyor. Bu değişimin her gün bilincinde olmak, önemsiz gibi görünen küçük ayrıntıları kaçırmamak adına günce tutmaya karar veriyor.
Bu kitap her ne kadar Roquentin'i güncesinden oluşuyor olsa da, okurken bazen kalemi Roquentin'i elinden alıp başka bir kişinin yazdığını hisseder gibi olabilirsiniz. Roquentin, “Cümleler yaratmak zorunda değilim. Belli durumları açığa çıkarmak için yazıyorum ben. Edebiyattan kaçınmalıyım. Sözcükleri aramadan, çalakalem yazmak gerek.” dese bile teşbih dolu cümleler bu söylemle çelişiyordu.
Kitabı okumayanlar için tat kaçırıcı olarak nitelendiren ayrıntılara yer vermeye devam etmek istiyorum.
---------------------------------------------------------
Roquentin alışkanlıklarından vazgeçmek istemeyen, yalnız yaşayan biri. Bouville'de kaldığı üç yıl, Marquis de Rellebon'la tarih araştırmalarını yapıyordu ve aralarında bir ortaklık vardı. Gercekten güzel bir alışveriş vardı. İkisinin de var olmak için birbirlerine gereksinimleri vardı. İkisi de bunun farkındaydı. Bunun Roquentin'e olan etkisi çok büyük ve önemliydi. Çünkü Roquentin kendi varoluşunu ona veriyordu. Marquis ise yansıtıyordu. Kedini kaybedip onda varoluşuyordu. Hareketlerinin anlamı kendi dışında, yani onda bulunuyordu. Marquis, onu kendisinden kurtarıyordu. Roquentin bu durumdan aldığı tadı şöyle açıklıyor;
"Bekleyip duran her şey toparlandı, üzerime atıldı, içime akıyor, dopdoluyum. Bir şey değilmiş, bekleyip duran kendimmişim. Özgürlüğe kavuşmuş, bağlarını koparmış varoluş üstüme taşıyor. Varoluşmaktayım.
Varoluşmaktayım. Tatlı; öyle tatlı, öyle ağır bir şey ki bu! Hem de hafif, sanki kendi kendine havalarda uçup duruyor."
Bu kadar zevk almasına, ona olan ihtiyacının bu kadar farkında olmasına rağmen Roquentin'in bundan vazgeçmesi, sancılarının bir kaynağı olmuştur. Rahatlıktan kaçarken vazgeçişi bulur bir anlamda. Gittiği her yerde bu sancı peşini bırakmaz.
Roquentin insanların arasına girdiğinde hepsinin bir rol yaptığını, kendini kandırdığını, üzerine düşen görevleri bir alışkanlık olarak yaptıklarını düşünür. Onların hiçbir şey duymadıklarını düşünür ve onlara varoluşu, kendinin de onlar kadar var olduğunu açıklamak ister ama yapmaz çünkü insanları inandırmak sanatını edinmemiştir,
Okurken düşündüğüm şeyin doğruluğunun romanın son sayfasnda gelince daha bir farkına vardım. Sartre bu romanı insanların yüzüne bir tokat atmak için yazdı. Bu hiçlik, fazlalık olma, hayatın anlamsızlığını, kendi varlığına bile tahammül edememe durumunu bir tek kendisi yaşıyor olamazdı. Bu kitabın insanlara, varoluşları yüzünden acı çektirmesi gerekiyordu.
Son olarak, Roquentin bu günceyi; onu yazmayı bitirdiğinde, aydınlığı geçmişinin üzerine düşer ve artık hayatımı tiksinmeden hatırlarım ümidiyle yazmış. Kolay gelsin Roquentin.