Tarama Konuşma, Mırıldanma ve Diğer İletişim Zorlukları
Multipl sklerozun (MS) en sinir bozucu komplikasyonları arasında, net konuşma yeteneğini engelleyen bozukluklar yer alır. Bunlardan biri, dudaklar, dil, çene, yumuşak damak, ses telleri ve diyafram dahil olmak üzere (veya bunlarla ilgili olanlar) konuşma için kullanılan kasları kontrol etmeyi zorlaştıran bir motor bozukluk olan dizartridir.
Ulusal Multipl Skleroz Derneği’ne (NMSS) göre, MS ile yaşayanların yüzde 41 ila yüzde 51’i dizartriden etkileniyor. Genellikle hafiftir; bununla birlikte semptom şiddeti, sinir hasarının boyutunun yanı sıra hastalık seyrinin tipini de yansıtır.
MS’de Üç Tip Dizartri
MS’li kişilerde üç farklı dizartri türü vardır.
Spastik dizartri, esas olarak kas sertliği veya gerginliği ile karakterizedir. Aşağıdaki gibi ses özellikleri ile karakterize edilir:
- Sert, gergin bir ses kalitesi
- Yavaş konuşma hızı
- Azaltılmış ses yüksekliği veya monoton konuşma
Ataksik dizartri, esas olarak kas hareket kontrolünün kaybı ile karakterizedir. Aşağıdaki ses özellikleri ile karakterize edilir:
- Bir ses titremesi
- Dilin, dudakların ve çenenin ritmik olmayan, hızlı ve değişen hareketleri
- Sözcüklerin çok yavaş veya garip ritimlerde çıktığı, aralarındaki hecelerin uzun duraklamalarla ayrıldığı taramalı konuşma, geveleyerek konuşma, mırıldanma veya çok yavaş konuşma
- Aşırı ve değişken ses yüksekliği
Karışık dizartri, hem spastik hem de ataksik tiplerin özelliklerini birleştirir ve hastalığın sinir sisteminin birden çok alanını etkilemesi nedeniyle MS’li kişilerde en yaygın olanıdır. Karışık dizartride sinir hasarı beyninizin beyaz maddesini ve/veya beyinciği, beyin sapınızı ve/veya omuriliğinizi içerebilir.
Konuşma Problemlerini Tedavi Etmek
Neyse ki, MS’deki konuşma sorunları çeşitli şekillerde yönetilebilir.
Konuşma terapisi
Bir konuşma dili patoloğundan (SLP) yardım almak, MS’in neden olduğu iletişim sorunlarıyla başa çıkmanın etkili bir yolu olabilir.
Bir SLP, tedavinizde tam olarak neye odaklanmanız gerektiğini anlamak için önce konuşmanızı değerlendirecektir. Daha sonra sizinle terapi seanslarında bire bir görüşecek ve kendi başınıza yapabileceğiniz egzersizler verecektir.
SLP’niz konuşma kaslarınızı güçlendirmenize, dil ve dudak hareketlerinizi artırmanıza, daha yavaş konuşmayı öğrenmenize ve konuşurken nefesinizi daha etkili kullanmayı öğretmenize yardımcı olabilir.
Kendi kendine izleme için, kayıt cihazları ve bilgisayar konuşma analizi yazılımı dahil olmak üzere farklı teknolojiler mevcuttur. Bu, konuşma probleminizin işinizi veya sosyal yaşamınızı etkilemesinden endişeleniyorsanız atmanız gereken özellikle önemli bir adım olabilir. Sizin için yararlı olabileceğini düşünüyorsanız, konuşma patoloğunuza bunlar hakkında daha fazla sorun.
İlaç tedavisi
Ne yazık ki, MS ile ilgili konuşma problemlerini doğrudan iyileştirmeye yardımcı olan hiçbir ilaç mevcut değildir. Bununla birlikte, kas sertliği veya gerginliği (spastisite) gibi semptomları hafifleten ilaçlar, konuşmada bir miktar iyileşme sağlayabilir.
Spastisiteyi tedavi etmek için kullanılan Lioresal (baklofen) ve Zanaflex (tizanidin) dahil ilaçlar, spastisitenin ses telleri, dil, dudaklar, yumuşak damak veya diyaframdaki kas tonusunu etkilediği durumlarda faydalı olabilir.
Titremeler ayrıca ses kalitesini ve ses kaslarını doğrudan veya dolaylı olarak etkileyebilir. Titreme tedavisi için kullanılan ilaçlar arasında Klonopin (klonazepam), Inderal (propranolol), Mysoline (primidon) ve Doriden (glutetimid) bulunur.
Yorgunluk, ses üretimi için gerekli olan kas koordinasyonunu ve gücünü etkileyebilir; Bu konuda yardımcı olabilecek ilaçlar arasında Symmetrel (amantadin), Provigil (modafinil) ve Nuvigil (armodafinil) bulunur.
MS’niz olduğunda yeterince uyumak da genel olarak kritik öneme sahiptir ve ayrıca konuşma ile ilgili semptomların azaltılmasına yardımcı olabilir.
Başa Çıkma İpuçları
İletişim kurmayı istemek ama anlaşılmamak çok sinir bozucu olabilir. Konuşmanız MS’den etkilendiyse, bu stratejiler başkalarıyla etkileşimlerinize yardımcı olabilir.
Karşılaştığınız Zorluklar Hakkında Başkalarını Bilgilendirin
Kendi konuşmanızın bir kaydını duyduysanız, sesinizin kasette kafanızda duyduklarınızdan ne kadar farklı çıkabileceğini bilirsiniz. Başkalarıyla konuşurken de aynı şey söz konusudur—konuşmanızı düşündüğünüzden çok daha net bulabilirler.
Sesinizin nasıl olduğu konusunda endişeleriniz varsa, dinleyicinize önceden bilgi vermekten ve bazen kendinizi net bir şekilde ifade etmekte zorlandığınızı söylemekten çekinmeyin.
Mola Verin
Bir hayal kırıklığı anının sıcağında, açıkça iletişim kurmak herkes için zor olabilir. Bunu özellikle zorlayıcı bulabilirsiniz.
Yeniden gruplandırmak için birkaç dakikanızı ayırın. Konuşmanıza geri dönmeye hazır hissedene kadar derin nefes alın. Bunu yaparken cümlelerinizi kısa tutun ve yavaş konuşun.
Yeni Bir Şekilde İletişim Kurun
Çok nadiren, MS’in neden olduğu dizartri, bir kişinin anlaşılamamasına ve hatta konuşamamasına neden olabilir. Bu durumda, alfabe tahtaları, not defterleri, el hareketleri, işaret dili ve elektronik veya bilgisayar tabanlı yardımlar dahil olmak üzere denenecek çeşitli geçici çözümler vardır.
Tarama konuşması ve diğer dizartri semptomları fiziksel acı yaratmaz, ancak kaygı, hayal kırıklığı ve özgüven eksikliğine yol açabilir. Yardım istemekten çekinmeyin.