Kanal tedavisi herhangi bir sebeple enfekte olmuş bir dişi onarmak ve/veya kurtarmak için kullanılan bir tedavi yöntemidir. Çok derin bir çürük neden olabildiği gibi dişte bulunan derin bir çatlak veya dişe gelecek şiddetli bir travma da bu duruma neden olabilir. Bu tıbbi işlem sırasında , sinirler kök ucuna kadar alınır, dişin iç kısmı temizlenir. Kanal tedavisi eğer gerektiğinde ve zamanında yapılmazsa dişi çevreleyen doku enfekte olabilir ve apse gelişebilir. İyileştirilemeyen apseler varlığında ise diş çekimi gerektiren sorunlar ortaya çıkabilmektedir.
“Kök kanalı” diş merkezinden kök ucuna kadar ilerleyen doğal boşluğu tanımlamak için kullanılan terimdir. Sıcak ve soğuk hisler ve kanlanmayı bu doku sağlar. Diş siniri kök kanalının içinde bulunur.
Bir dişteki sinir, dişlerin çıktıktan sonraki sağlığı ve işlevi için hayati önem taşımaz. İşlevi duyusal ve dişi kanlandırmaktır. Bir diş sinirinin varlığı veya yokluğu, dişin günlük kullanımını etkilemez. Uzun dönemde ise kanlanmanın olmamasına bağlı kanal tedavili dişler daha kırılgan hale gelmektedir.
Kanal Tedavisi Nedir?
Bir dişin sinir dokusu hasar gördüğünde parçalanır ve bakteriler, diş içinde ve çevresinde çoğalmaya başlar. Bakteriler ve diğer çürümüş döküntüler enfeksiyona veya apse gelişimine neden olabilir. Bir apse, diş köklerinin ucunda oluşan irin dolu bir yapıdır. Enfeksiyon diş köklerinin ucuna yayıldığında apse oluşur. Apseye ek olarak, bir dişin kök kanalındaki bir enfeksiyon şunlara da neden olabilir.
- Yüz, boyun veya başın diğer bölgelerine yayılabilen şişme
- Diş kökün ucu ve çevresinde kemik kaybı (diş kırılması)
- Çevre dokularda ve dişlerde hasar
- Sinir dokuya baskı
Dişteki Sinirlerde Hasara Yol Açan Faktörler
Bir dişin siniri; derin çürüme, dişteki bir çatlak veya yüzeydeki travmalar nedeniyle iltihaplanabilir ve enfekte olabilir.
Ne Zaman Yapılır?
Dişin sinirine zarar verebilecek birçok etken vardır. Genellikle dişi ile ilgili şikâyetleri bulunan hastalar diş hekiminden yardım almaları gerektiği yönündeki uyaranları ağrılar veya diğer başka semptomlar şeklinde belirtirler. Ancak çoğu zaman dişte hiçbir semptom veya uyaran olmayabilir. Bu durumlarda ise düzenli hekim kontrolleri devreye girmektedir. Yıllık periyotlarda alınan röntgenlerde bir çok sorun henüz oluşmadan müdahale edilerek çözülmektedir. Diş kökünün tedavi edilmesi gereken durumların en yaygın olanları şu başlıklarla ifade edilebilir:
- Ağrı: Bir çok ağrı kaynağı olabilir. Kök ucundan kaynaklandığı emin olunduğunda bu dişin için doğru müdahale kanal tedavisi olacaktır. Diş ağrısı kanal işlemine ihtiyaç olduğunun en yaygın belirtilerinden biridir. Genellikle dişe kuvvet uygulandığı zaman artan şekilde tarif edilir. Diş hâlâ canlılığını koruyabilecek durumdaysa hastalar sıcak veya soğuk gıdalara karşı aşırı hassasiyet yaşarlar, kanal tedavisi gerekip gerekmediğini takip edilir, karar vermek için süreç izlenmelidir.
- Apse: Bir dişte apse gelişmişse yine endodontik tedavi gerekebilir. Apse, dişin özü canlılığını yitirdiğinde diş kök ucunda irin oluşturmaya başlayan bir enfeksiyon türüdür. İrin bakteriler ile birlikte enfekte olmuş ölü sinir dokularında birikir. Uzun dönemde çevre dokularda hasar ve şişlik oluşabilir.
- Derin kavite: Kavite, diğer bir ifadeyle çürüme sonucu oluşan boşluk, dişin derinliklerine kadar uzanır ve diş köküne inerse kök bakteriler ile birlikte enfekte olur. Bu durumda doku yavaş yavaş biriken iltihapla ölür ve çürümeye başlar. Bu diş şiddetli bir ağrıya neden olabileceği gibi bazen hiçbir belirti de vermeyebilir.
- Travma: Bir diş büyük bir kuvvete maruz kaldığında kökteki sinirler zarar görebilir ve ölebilir. Bu, travma sırasında ya da daha sonra gerçekleşebilir. Yemek yerken gelen kontrolsüz kuvvetler veya dışarıdan bir cisme şiddetli çarpmak, neden olabilir.
- Kırılma: Kırık, diş kökünden ya da çok yakınından itibaren gerçekleşirse yine kanal tedavisine ihtiyaç duyulabilir.
- Dişin Tekrarlı Tıbbi İşlem Görmesi: Dişin herhangi bir nedenle tıbbi tedavi prosedürlerine maruz kalması da diş üzerinde stres yaratabilir. Tekrar tekrar uygulanan tıbbi işlemler dişin kökünde iltihaplanmaya neden olabilir ve bu durum da kanal tedavisi gerektirebilir.
Kanal Tedavisi Ne Kadar Sürer?
Kök kanal işlemi bir veya daha fazla hekim ziyareti gerektirebilir. Kanal temizlendikten sonra bölge dokuların sağlıklı ve enfeksiyon durumuna göre seans sayısına karar verilebilir. Tek seanslı olabilir veya birkaç seans pansuman ve sonrası bitim şeklinde planlanabilir.
Bir diş hekimi veya endodontist tarafından uygulanabilen kanal tedavisi, diş özünde veya sinirlerindeki mevcut durumun ayrıntılı bir tıbbi değerlendirmesi yapılarak gerçekleştirilir.
Diş hekiminin tecrübesinin de tedavi süresini büyük ölçüde belirleyebileceği kök kanal işleminde, teşhis aşamasından uygulama aşamasına geçiş süreci hastanın diş durumu ile de yakından ilgilidir.
Kanal Tedavisi Nasıl Yapılır?
Prosedürdeki ilk adım diş kök yapısının ve kanalının ayrıntılı incelemesini yapmak için radyolojik görüntüleme tekniğini kullanmaktır (röntgen). Çevre kemik dokusunda herhangi bir enfeksiyon belirtisi olup olmadığı bu sayede tespit edilebilir.
Diş hekimi ya da endodontist daha sonra dişin yanındaki bölgeyi uyuşturmak için lokal anestezi kullanır. Diş sinirlerinin ölü olduğu durumlarda anestezi gerekli olmayabilir. Ancak çoğu diş hekimi hastayı daha rahat hissettirebilmek için bölgeyi uyuşturmayı uygun görür.
Daha sonra, tedavinin uygulanacağı bölgeyi kuru ve tükürükten arınmış hâlde tutabilmek için dişin etrafına lastik bir aparat yerleştirilir.
Daha sonrasında ise bakterilerin de biriktiği diş kökündeki çürümüş sinir dokusu temizlenir. Diş altında temizlik sonrası artan çapta ve diş oyuğuna tam oturacak uzunlukta bir aparat dişe yerleştirilerek kök kanallarının kazınması ve ovalanması sağlanır. Dişi kalıntılardan arındırmak için ise, bu amaç için özelleşmiş solüsyonlar periyodik olarak bölgeye uygulanır. Bu işlemler sonrası diş derinlemesine temizlenmiş olur.
Bazı diş hekimleri bu aşamadan sonra dişi kapatmadan evvel bir haftalık bir bekleme süresini uygun görür. Örneğin herhangi bir enfeksiyon varsa diş hekiminiz bölgeyi tedavi etmesi için dişin içine bir iyileştirici pat yerleştirebilir. Bazı diş hekimleri ise duruma göre kanal tedavisinin tamamlandığı anda dişi kapatıp süreci sonlandırabilir.
Şayet tedavisi tek seansta sonlanmazsa dişin dışa açık bölümüne herhangi bir yabancı madde ya da gıda kalıntısı kaçmaması için geçici dolgu yapılır. Geçici dolgu bir sonraki hafta çıkarılır. Dişin kalıcı dolgusu ise bir dental macun ve gutta percha adı verilen kauçuk esaslı bir madde bileşiği ile gerçekleştirilir.
Son adım ise kanal uygulanan dişin restorasyonunun gerektiği durumlarda geçerlidir. Çünkü kanal tedavili diş muhtemelen yapı itibarıyla çok zayıf olabileceğinden dişin ilerleyen süreçte kırılmasını ya da başka bir şekilde zarar görmesini engellemek için kaplama yapılabilir. Bu ek işlemler ile ilgili en uygun kararı yine diş hekimi verecektir.
Kanal Tedavisi Sonrası Ne Beklenmeli?
Tedavi tamamlandıktan sonraki ilk birkaç gün diş, özellikle işlemden önce ağrı veya enfeksiyon varsa, doğal doku iltihabı nedeniyle hassasiyet yaşatabilir. Ya da kanal tedavisi sonrası ağrı bölge üzerinde tıbbi işlem yapıldığı için oldukça normaldir. Bu hassasiyet veya ağrı genellikle reçetesiz satılan ağrı kesici ilaçlar ile kontrol altına alınabilir. Çoğu hasta ertesi gün normal aktivitelerine dönebilir. Genellikle ağrı olmasına bakılmaksızın anfiinflamuar etkiye sahip ağrı kesicilerinin iki gün kullanılması tavsiye edilir.
Kök kanal tedavisi tamamen sonlanıncaya kadar çiğneme eylemlerinde temkinli olunması ve sert yapılı yiyeceklerden kaçınılması önerilir. Bu, dişin iç kısmının korunmasını sağlayacak ve ayrıca diş tamamen restore edilmeden önceki kırılganlığa karşı alınacak yerinde bir önlem olacaktır.
Bunların dışında ağız bakım ürünlerinin (fırça, diş ipi ve antiseptik gargaralar) düzenli kullanımına devam edilmeli ve belirlenmiş planlı aralıklarla diş hekimi kontrollerine sadık kalınmalıdır.
Tedavide Başarı Oranları
Kök kanal tedavisi başarı oranı oldukça yüksek olan bir tıbbi işlemdir. Tüm prosedürler uygulandığında başarı oranı %95’ten fazladır. Kanal işlemi uygulanarak tedavi edilmiş birçok diş uzun yıllar kullanılabilir.
Komplikasyonlar
Her ne kadar bir diş hekimi, kanal tedavisine ihtiyaç duyulan dişi tedavi etmede gereken özeni sonuna kadar gösterse de bu çabaya rağmen dişte yeni enfeksiyonlar meydana gelebilme ihtimali vardır. Bu tür bir enfeksiyon oluşumunun nedenleri:
- Diş kökünde saptanamayan bir çatlak
- Bakterilerden arındırma sürecinin yeterince özenli gerçekleştirilmemesi ve bölgenin yeniden bakteri birikimine neden olabilecek hâlde bırakılması (yanlış kanal tedavisi, kusurlu restorasyon)
- Diş içinde kullanılan sızdırmaz malzemenin zamanla parçalanması ve bakterilerin dişin iç kısımlarında tekrar birikmesi
- Diş morfolojisinin, tam temizliğe izin vermemesi
- Köklerde aşırı eğrilik
şeklinde sıralanabilir.
Kanal Tedavisinin Alternatifleri
Doğal dişlerin kurtarılması, mümkünse en iyi seçenektir. Doğal dişler, doğru ve dengeli beslenme süreci için çok çeşitli gıdaların tüketilebilmesini sağlar. Kanal tedavisinin uygulanması bu yüzden en çok tercih edilen tedavi yöntemidir. Gerek başarı oranı gerek tedavi süreci olarak başarısı çok yüksektir. Ekstra bir komplikasyon gerçekleşmediği müddette dişleriniz uzun yıllar boyu ağızda kalacaktır.
Ancak bunların yanı sıra kanal tedavisine alternatif olabilecek yöntemler de mevcuttur. Çiğneme işlevini sağlıklı hâle getirebilmek ve çevredeki sağlıklı dişlerin kaybını önlenmek için kanal işlemi yapılması gereken diş çekilebilir. Bu dişin yerine köprü, implant ya da yarı hareketli protez konulabilir. Fakat bu alternatifler, ihtiyaç duyulduğunda planlanmalıdır. Eğer kanal tedavisi başarı başarı sağlanamazsa düşünülebilir. En güzel tedavi, kendi dişinizi ağızda kullanmanızı sağlayandır.