Siyasetçi, yazar (D. 1902, Rize - Ö. 18 Kasım 1983, Berlin). Küçük yaşta ailesi ile göç ettiği İstanbul’da motor makinistliği yaptı ve İstanbul’un itilâf devletleri tarafından işgal edildiği 1918-22 yılları arasında çeşitli eylemlere katıldı. 1922’de illegal Türkiye Komünist Partisine girdi; ardından parti tarafından eğitim görmesi için Sovyetler Birliği’ne gönderildi. 3 yıl boyunca Doğu Emekçi Halkları Üniversitesi KTUV’de eğitim gördü. 1925’te Türkiye’ye döndükten sonra Adana’da işçiler arasında örgütlenme faaliyetlerinde bulundu. 1927 Adana Demiryolu işçileri grevinin gerçekleşmesini sağladı. 1929’da İzmir’deki TKP tevkifatında yakalandı, yargılandı ve mahkum oldu. 1933’te Cumhuriyetin 10. yılı için çıkartılan af yasası ile serbest kaldıktan sonra Moskova’ya gitti ve yaşamının sonuna dek bir daha ülkesine dönemedi.
Türkiye Komünist Partisinin gerek Komintern gerekse Sovyetler Birliği ile olan ilişkisinde, ölümüne dek anahtar isim oldu. 1960’lı yıllarda Zeki Baştımar ile birlikte parti merkezinin Doğu Almanya’ya taşınmasını sağladı. 1973 yılında Baştımar’ın ölümünün ardından partinin en yüksek unvânı olan genel sekreterlik görevini üstlendi. 12 Mart’ın ardından gerek yurt içi gerek yurt dışında TKP’ye yönelen kesimlerin partiye katılmasını ve partinin yeniden güçlenmesini sağladı. Partiye katılan ve partinin kadro yapısını tamamen değiştiren yeni bir kuşağın hem örgütlenmesinde hem de parti geleneğinin bu kuşak üzerinden yeniden üretilmesinde çok önemli bir işlev üstlendi. 1983 yılında yapılan 5. parti kongresi ile genel sekreterlik görevinden ayrıldı ve sembolik bir işlevi olan parti genel başkanlığı görevini üstlendi. Bu kongreden birkaç gün sonra öldü.
ESERLERİ:
İstanbul Hemşerileri (1999), Savaş Yolu / Üstüngel’den Notlar (Önsöz: Nazım Hikmet, Rıza Yörükoğlu, 1999), TKP MK Genel Sekreteri Kısa Biyografi (2004).