Marksı Markstan öğrenmenin zor olduğuna ilişkin yanlış bir kanı vardır. Biraz da bu nedenle, Marksın ne söylediğine dair bilgileri naklen edinme "kolaylığı" tercih edilmiştir. Ne var ki, nakli bilgiler nakledenlerin yorumunu içerir.
Marksın düşüncesine dair bilinenler ağırlığıyla Marksın pozitivist açıdan yorumudur. İkinci Enternasyonalde oluşan bu yorum, çeşitli kollara ayrılmış ve yer yer sahici Marksla buluşarak çeşitli renklerde "Marksizm"lere yol açmıştır.
Leninin düşüncesi, çok doğaldır ki, pratiği izleyen bir değişim göstermiştir. Ancak, pratiğin reddettiği düşüncelerden Leninin zaman içinde ayrılmış olması, o düşünceleri tedavülden kaldırmamıştır.
"Reel Sosyalizm", Leninin son yıllarında geliştirdiklerinden ziyade, İkinci Enternasyonali yansıtan eski görüşlerinden esinlenmiştir. "Reel sosyalizm", kendi gerçekliğini meşrulaştırmak için, "Marksizm-Leninizm" diye bir devlet ideolojisi yarattı. "Reel sosyalizm" gitti, ama hurafeleri miras kaldı. Hurafelerin ayıklanarak pratiğin önünün açılması, dünya işçi sınıfının devrimci, pratik-eleştirel mücadelesinin gelişmesine bağlıdır.
Devrimci, pratik-eleştirel mücadele bütün dünya mülksüzlerini kapsayarak dünya-tarihsel boyuta yükselinceye kadar, proletaryanın birbirini izleyen bir dizi kalkışması olacaktır. Her bir kalkışma, bir yandan geçmişteki pratik-eleştirel mücadelenin kazanımlarından yararlanırken, bir yandan da geçmişin teori ve pratiğindeki yetersizlikleri eleştirerek kendi teori ve pratiğini geliştirecektir.