Transkript
1 JACK LONDON (D. 12 Ocak 1876, San Francisco ney'dir. Astrolog olan babası tarafından terk edildikten sonra Oackland'da (California) annesinin ve London soyadını aldığı üvey babasının yanında yetişti. On dört yaşında, yoksulluktan kurtulma ve maceralara atılma hevesiyle okulu bıraktı. San Francisco Körfezi'nde istiridye korsanlığı yaparak ve sahil koruma devriyesinde çalışarak geçimini sağladı. Tayfa olarak çalıştığı bir gemiyle Japonya'ya gitti. London, 1893'teki ekonomik kriz sonrasında yük trenleri ile ülkeyi dolaşarak mitingler düzenleyen işsizler ordusuna katılıp, ABD'nin hemen her yerini dolaştı. Bir süre hapis yattı ve 1894'te militan bir sosyalist oldu. Boston'da Darwin, Marx ve Nietzsche'nin eserleriyle tanışan yazar, 1896 Nisi'ne girdi; ancak, bir yıl sonra okulu bıraktı ve Klondike'ta altın arayanlara katıldı. 1898'de döndüğünde, gene yoksul ve işsiz olan Jack London, şansını yazarlıkta denemeye karar verdi. Kendisine günlük bir program hazırlayarak baladlar, soneler, anekdotlar, korku ve serüven öyküleri yazmaya başladı. Otobiyografik romanı Martin Ederida da (1909) belirttiği gibi, yazar olabilmek için büyük bir iyimserlikle çalıştı. Đlk kitabı The Son of the Wolfla (Kurt Kanı; 1900) geniş bir okur kitlesine ulaşan London, art arda pek çok kitap ya6kültürel coğrafyasını temsil ederken Doğu Yakası kaybetmişlerin cehennem çukurunu oluşturmaktadır. Bu cehenneme Jack London, hemen yüzyılın başında (1902) bir iniş denemesi yapar; kılık kıyafetini değiştirir; eski bir denizci kimliğinde oradaki hayatın "içine karışır" ya da karışmış olur. Burada yeri gelmişken edebiyat tarihinin ironik bir ilişkisinden ya da edebiyatın "cilvesinden" söz etmek gerekir diye düşünüyorum. Alt sınıfların, aşağı katmanların hayatı, "ikinci kültür" dünyası, edebiyatta kendine gerçek anlamda ilk kez 19. yüzyılın ikinci yansında, bir "işçi edebiyatı" oluşturma çabalan içinde ifade alanı bulmuş, yüzyılın sonuna doğru (1870'lerden itibaren) kısa erimli bir "naturalist" akım, edebiyatın gelenekselkültürel çevre, naturalist edebiyatın sınırlannı belirler. kapitalist) düzenden hınçlanla, aynen kendisinden yirmi otuz yıl sonra Jack London'ın yapacağı gibi, elinde kâğıt kalem, Paris'in, işçi dünyalarının, alt sınıfların "mıntıkalarında" dolaşıp durur. Genelevler, maden ocaklarının derinlikleri, meyhaneler, garlardaki taşımacılar, onun gözleminin odaklandığı parça dünyalardır. Ama bu "giriş" o gün bu gün, bu dıştan gelen iyi yürekli burjuvalar ya da politik angajmanı "sol" olan her yelpazedeki "yazar" için, hep sorunlu olmuş, bir "casusluk" durumu, yabancı, dış bir gözü temsil etme durumu, bir yapaylık, eğretilik hissi kendini duyurmuş olmalıdır. Çünkü "yanına gelinen", "kendi cehennemine inilen", ötekinin bu çukurda gönlü iscak kadar çoktur. Hemen geçen yüzyılın başında Đngiltere'nin başkentinin "karnına" inen yazar, gerek yazılış yöntemi gerekse içeriği bakımından oldukça aşılmış sayılabilecek bu metinle hâlâ suratımıza bir yumruk indirmeyi başarmaktadır. London için 'uçurumlann' izbe, harabe tabanları, sefaletin ekonomik cehennemlerini oluşturmaktadır; kişi, güçlü bir akıntıyla bu çukura dökülmüş, bir daha da oradan çıkamamıştır ve kendinden sonraki kuşakların da dünyası artık bu uçurum tabanlarında kurulup bozulur. London'ın anlattığı Doğu Yakası, yutulanı yakalayan ama geri kusmayan bir kursak, bir işkembe gibidir; istismar edilmiş, sömürülmüş, yoksullaştınlmış insanlar burada sefaletlerini katlamaktan başka bir şey yapamazlar; umutsuzluk, hayal kınklığı ve maddi manevi pislik içinde debelenip dururlar. Üstelik dönem, yukarıda da belirttiğimiz gibi, Đngiliz Đmpara910winci bir sosyal mücadele yorumu ile kaynaştınp, Nietzsche'nin üstün insan çağnsmı anımsatan yollamalar ile desteklediği anlamına gelen hatırlatmalar yapmıştık. 20. yüzyılın başında, ilginçtir, London için, uygarlığın kaleleri olan kentlerdeki hayat ile doğa içindeki hayat arasında mücadele zorunlu12sı'nda yaşaması, buradaki hayat hakkında gerçekçi bir bakış edinmemizi sağlıyor gene de. Ama işte bu bakış, bugün kitabı okurken, geçmişin o korkunç yaşama şartlan hakkında "tarihsel" bir bilgi olarak mı kalıyor, yoksa, VII. Edward'in ihtişam ve sefaleti bir arada yaşatan dünyasından günümüze nelerin değişebildiği sorusunu bize sordurarak bizi düşünmeye mi yöneltiyor? Zenginlik, ihtişam, refah, bolluk, ne dersek diyelim, karşı uçta sefalet ve yoksulluğu üretmeden gerkine benzetilebilecek bir tutumla girdim. Oraları, görmemiş olanların öğretilerindense, ya da daha önce gidip orayı görmüş olanların sözlerine bağlı kalmaktansa, kendi gözlerimle görmek istedim. Ayrıca, yeraltı dünyasındaki hayatı ölçmek için belirli ve basit bir ölçütüm vardı. Oradaki yaşam, daha çok yaşama, fiziksel ve ruhsal sağhğa yöneliyorsa iyiydi; daha az yaşama, yaralanmış, güdükleştiril18 öhhö21luğu'nun yolunu tuttum ve orada sonunda, kendisiyle "iş yapabileceğim" birini buldum. Mırın kırın etmek, kaşları kaldırmak, açıkça kuşkulanmak ya da anlamsız şaşkınlık yoktu. Birinci dakikada kendimi tanıtıp projemi açıkladım, düşüncelerimi ilke olarak kabul ettirdim. Đkinci dakikada yaşımı, boyumu ve kilomu sorarak beni baştan aşağı süzdü. Ve üçüncü dakikada, el sıkışıp ayrılırken, "Tamam Jack, seni unutmayacağım gibi izini de kaybetmeyeceğim," dedi. Sonunda rahat bir soluk alabilmiştim. Ar saklaşmış insanlardı. Kilometrelerce, tuğla yapıların, bakımsızlığın ve sefaletin kol gezdi2425dir. Bir kere ayağındaki pantolona kim olsa beş şilin verir, ayakkabılarına gelince en azından iki şilin altı peni eder. Ceketine, şapkana, ateşçi fanilana ve diğerlerine ise söyleyecek bir şey yok."
2 "Aldığım mallara kaç para verirsin?" diye sordum aniden. "Sana bu eşyalar için on şilin ödedim, şimdi sekiz şilin verirsen geri satarım. Ne dersin ha?" Ama o sırıtıp başını salladı. Ben sıkı bir pazarlık yaptığımı sanmama rağmen, karşıma27kadaş"tım; bu sözde, bir güzellik ve içtenlik, başka hiçbir kelimede olmayan bir sıcaklık ve bir yakınlık vardı. lı'nın hiçbir zaman tadamadığı bir zevki yaşattı. O Avrupa'ya gelen Amerikalı gezgin, Lidya Kralı Kresus kadar zengin değilse, çok kısa bir süre içinde kendini, gün doğumundan batımıkilerle eşitlik temelinde karşılaşma fırsatını elde ettim. Evet, daha gün sona ermeden masaları toplamaya başlamıştım; atının dizginlerini tuttuğum için karşılığında avucuma bir peni sıkıştıran bir beyefendiye, büyük bir minnettarlıkla, "Çok teşekkür ederim, bayım," diyordum. Yeni kılığımın üzerimde yaptığı öbür değişiklikleri de keşfettim. Kalabalık caddelerde karşıdan karşıya geçerken, üzerime gelen arabalardan kendimi korumak için daha hızlı hareket etmek zorunda kaldığımı fark ettim. Üzerimdeki elbiselerimin hayatımı ucuzlattığı büyük ölçüde dikkatimi çekmişti. Daha önceleri, polise yol sorduğumda, genellikle, "Oto30 right'm da böyle bir orta hizmetçisi vardır. Bunu iyi biliyorum, çünkü dünyanın bu belirli köşesinde tanıdığım ilk kişi böyle bir orta hizmetçisiydi. Johnny Upright'ın evine geldiğimde beni karşılayan "orta hizmetçisi" oldu. Şimdi dikkatinizi çekmem gerekir ki, bu kadının hayattaki konumu oldukça acınacak ve rezil bir haldedir, ama bana acıma dolu bir bakışla hor görerek baktı. Davranışlarından açıkça konuşmamızı kısa tutmak istediği anlaşılıyordu. Günlerden pazardı; Johnny Upright evde yoktu ve bu nedenle de yapılabilecek bir şey yoktu. Oysa ben direndim ve yapılabilecek bir şeyler olup olmadığı konusunda tartışmaya başladım. Sonunda Bayan Upright kapıda göründü ve yüzüme bile bakmadan, kapıyı neden hemen kapatmadı diye kızı azarladı. Hayır, Johnny Upright evde yoktu, üstelik pazar günleri kimseyi kabul etmezdi. Bu çok kötü. Ben iş mi arıyordum? Hayır, tam tersine; gerçekte, onun da çıkarma olabilecek bir iş konusunda Johnny Upright'ı görmeye gelmiştim. Kapıdaki kadınların ifadeleri birden değişti. Aradığım beyefendi kilisedeydi, ama bir saate kadar eve dönmüş olacaktı. O zaman da onu görmek mümkündü. 33riyle hiç ilgilenmeyecek ve onun suçlu biri olduğunu düşünmeyecekti. Adamın iki kızı, ondan önce kiliseden döndüler; Pazar giysileri içinde gerçekten hoş kızlardı. Ne var ki kenar mahalle güzellerini tanımlayan sıska ve narin bir güzellikti bu; gün 35tacak bir şekilde vurdu. "Kızlar dün senin bir parça ekmek istemek için geldiğini düşünmüşler! Ha! Ha! Ha!" Kızlar gözlerini kırpıştırarak yanakları al al öfkeyle inkâr ettiler. Sanki yırtık pırtık giysiler içinde bir adamın hiç de yoksul olmayabileceğini ayırt edebilmek onlar için çok kolay bir şeymiş gibi. Sonrasında ekmek ve marmelat yerken birbirine zıt kutuplan olan bir oyun başladı: Kızlar yanlışlıkla bir dilenci sanılmamın bana yapılmış bir hakaret olduğunu varsayıyorlar, babalan ise benim dilenci sanılmayı başaracak kadar akıllı olmama iltifatlar yağdınyor36 Amerikalı yazar ( Krup: Akut, üst solunum yolu enfeksiyonu. right'ın sokağında tuttuğum odama döndüm. Karımı, çocuklarımı ve kiracılarımı bu odada yerleştireceğim yerleri düşünmeye başlayınca kafam gittikçe karışmaya başladı ve sonunda odayı bütünüyle göremeyecek hale geldim. Genişliği insanı dehşete düşürüyordu. Haftada altı şiline tuttuğum oda bu olabilir miydi? Đmkânsız! Ama pansiyoncu kadın rahat olup olmadığımı öğrenmek için kapıya vurup içeri girdiğinde kuşkularımı dağıttı. "Ah, evet, efendim," dedi, sorduğum soruya karşılık olarak. "Bu sokak son kalan sokaklardan biri. Sekiz on yıl önce bütün sokaklar burası gibiydi ve insanlar oldukça saygıdeğerdi. Ama buraya akın edenler bizim gibileri buralardan sürüp çıkardılar. Şimdi bu sokakta oturanlar o eskilerden geri kalanlar. Çok korkunç, efendim!" Sonra da bu bölgeye yapılan sonu gelmez akının mahalledeki ev kiralarını nasıl yükselttiğini ve bu arada da her şeyin değerini düşürdüğünü anlattı. "Görüyorsunuz ya, efendim, bizim gibiler, diğerleri gibi kalabalığa pek alışkın değildir. Daha fazla yere ihtiyacımız var. Bizim sadece bir aile olarak yaşayabildiğimiz böyle bir evtırmadığı için burada kalabildik. Ama bir gün gelir, satabilir ya da ölebilir, ki bu da bizim için aynı kapıya çıkar. Varsayalım ki, evi para canlısı birisi aldı, asmalarımın bulunduğu arka taraftaki toprak parçasına bir izbe yaptırdı, eve ekledi ve odalarını da isteyene kiracı42nncaya kadar da benimle fazla ilgilenmedi. Beklediğim sonuç elde edilmişti. * Đranlı filozof, şair ve matematikçi (104743çırmadı. Evi de seviyor. Hatta kimi zaman şimdiye kadar oturduğu yerler içinde en iyisiyordur," diye ima ettim. 'Tanrı inandırsın, para biriktirdiği falan yok! Aslında kazandığı parayla da başka bir yerde daha rahat yaşayamaz." Kadının bu sözleri üzerine ben o uçsuz bucaksız Batı'mı düşündüm. Sınırsız gökyüzü altında, binlerce Londra'ya yetecek kadar sınırsız temiz havası olan Batı'mı. Oysa buradaki namuslu ve güvenilir adam bir
3 gece bile işine gitmeyi ihmal etmemişti; tutumlu ve dürüsttü, iki adamla birlikte bir odada oturuyor, bunun için haftada iki buçuk şilin ödüyordu ve yaşadığı bütün deneyimlerden sonra da bunun sürdürebileceği en iyi yaşam olduğu hükmüne varıyordu! Ben de, cebimdeki on şilinin verdiği güçle, eski püskü elbiselerimle aralanna katılacak ve onlann yanında yatacaktım. Đnsanın ruhu yalnızdır, ama kimi zaman bir odada üç yatak varken daha da yalnız olabilir ve cebinde on şilini olan biri, yabancı insanlann arasına kabul ediliyordu. "Ne kadar zamandır buradasın?" diye sordum. "On üç yıl oluyor, efendim; odayı beğenmediniz mi?" Konuşurken, ayaklannı sürüye sürüye ağır ağır kiracılan için yemek pişirdiği küçük mutfakta dolaşıyordu. Đçeri ilk girdiğimde de, hummalı bir şekilde çalışmaktaydı, sohbetimiz sırasında da oturmadı. Hiç kuşkusuz meşgul bir kadındı. "Beş buçukta kalkıyor," tırdı. Görünüşe göre cebimdeki bütün param olan bir şilin kadar bozukluğu çıkarıp yatak için bir kenara altı peni ayırdım; kalan altı peniyi de daha fazla içki içmek için bir kenara koydum. O ise bir şilinin tamamıyla içki içmemizi önerdi. "Benim arkadaş dün gece birileriyle fena dalaştı," diye açıkladı. "Aynasızlar da onu alıp götürdüler. Đstersen bu gece yanımda kalabilirsin. Ne dersin?" 'Tamam," dedim, bir şilinlik birayla kendimizi ıslattıktan, sefil bir sığınakta sefil bir yatakta geceyi geçirdikten sonra onun nasıl bir adam olduğunu iyice öğrenmiştim. Bir bakıma Londralı alt sınıf işçilerini temsil ediyordu ki, sonraki deneyimlerim bunu doğruladı. Londra doğumluydu, kendinden önce babası da ayyaştı, itfaiyecilik yapmıştı. Çocukluğunda evi, sokaklar ve rıhtımlar olmuştu. Okumayı hiçbir zaman öğrenememiş, buna hiç ihtiyaç da hissetmemişti; okumak boşuna ve yararsız bir beceriydi, en azından kendi sosyal durumundaki bir adam için. Bir annesi, sürüyle yaygaracı erkek ve kız kardeşleri vardı. Hepsi de iki odaya tıkılmış47 sa hiçbir şey, para yok. Sana dört pound on şilinle nelere sahip olacağımı bırak da anlatayım: Devamlı hır gür çıkaran bir kadın, bağ5051balasalar bile, hayat orada öylesine ucuzdur ki, çabalan kendiliğinden yok olur. Dünyanın çarkları onların üzerinde döner, ama onlar çarka katılıp bir pay almaya aldırmazlar. Zaten buna katılmak ellerinde de değildir. Üstelik, dünyanın dönen çarklarının onlara ihtiyacı da yoktur. Çok kalabalıktırlar, uygun değildirler, yukarı çıkmak için uçurumun dik kenarlarına yapışır ve daha aşağıya kaymamak için çılgınca mücadele ederler. Kısacası, Londra Uçurumu uçsuz bucaksız bir mezbahadır. Her geçen yıl, her geçen onyıllar boyunca taşra Đngilteresi, merkeze güçlü bir yaşam nehri olarak akar. Bunlar sadece kendilerini yenileyememekle kalmazlar, üçüncü kuşaktan sonra yok olmaya mahkûmdurlar. Đşinin ehli uzmanlar, babaları ve büyükbabalan Londra'da doğmuş olan Londralı bir işçinin bu konuda çok nadir bulunur bir örnek olduğunu iddia ediyorlar. Bay A. C. Pigou, "yok olan onda biri" meydana getiren yaşlı yoksullann ve onlardan geriye kalanlann Londra'nın nüfusunun yüzde 7,5'unu oluşturduğunu söylüyor. Bu da desi'nin muhtan Bay Francis Birch de, merhumun söz konusu odada 35 yıldır oturduğunu bildirmiştir. Tanık, ayın Tinde çağnldığı zaman yaşlı kadını çok korkunç bir durumda bulmuş, ceset kaldınldıktan sonra ambulans ve sürücü dezenfekte edilmek zorunda kalmış. Dr. Chase Fennell, ölümün yatakta yatmaktan oluşan yaralar sonucu kan zehirlenmesine, ihmal ve dikkatsizliğe ve çevre pisliğine bağlı olarak gerçekleştiğini söylemiş ve bunu kabul eden jüri, kadının gömülmesi için izin vermiştir." Kadının ölümündeki olayda en şaşırtıcı olan yan, ilgililerin bu olaya bakışlanndaki ve karar verişlerindeki kendini beğenmiş gönül rahatlığıdır. Yetmiş yedi yaşındaki ihtiyar bir kadının ihmal ve dikkatsizlik sonucu öldüğü şeklinde bir hüküm vermek, bu olaya çok ). semletici bir uyuşukluk havası sızdırır. Dine boş vermişlerdir. Görünmez Olan onlara ne dehşet ne de sevinç verir. Görünmez Olan'ın farkında bile değillerdir. Varoluştan tek istedikleri, ya da istemeyi hayal ettikleri şey, tok bir karın, akşamlan bir pipo ve düzenli içebilecekleri içkidir. Eğer hepsi bu kadar olsaydı bir sorun kalmazdı; ama hepsi bu kadar değil. Đçlerine battıkları bu tatmin edici uyuşukluk, ölümü önceleyen ölümcül bir hareketsizliktir. Đlerleme yoktur. Onlar için ilerleme olmaması da gerisingeriye Uçurum'a yuvarlanmaları anlamına gelir. Kendi hayatlarında düşmeye başlamış olabilirler, ama bu düşüşün tamamlanmasını çocuklarına ve çocuklarının çocuklarına bırakırlar. Burada yaşayanlar hayattan istediklerinin her zaman daha azını elde ederler; o kadar az şey isterler ki, zaten az olan şeyden daha azı onları kurtaramaz. Gerçekte kent yaşamı insan için doğal olmayan bir yaşamdır; ama Londra'nın kent yaşamı o kadar doğal olmayan bir yaşamdır ki, ortalama bir kadın ya da erkek işçi buna dayanamaz; kafa ve beden durmaksızın çalışmanın zayıflatıcı etkisiyle çökertilir. Ahlaki ve fiziksel dayanıklılık yıkılır; toprakla uğraşmaktan daha yeni çıkmış dayanıklı bir işçi, kentteki ilk kuşakta kötü bir işçi haline gelir. Teşvikten ve destekten yoksun olan ikinci
4 letonnndan katı, kristalleşmiş kireç sülfatı birikintisi toplanmıştır. Bu birikinti havada bulunan sülfürik asidin taşlarda bulunan kireç karbonatı üzerindeki etkisinden kaynaklanmaktadır. Đşte bu havadaki sülfürik asit Londralı işçiler tarafından hayatlan boyunca gece gündüz sürekli olarak solunmaktadır. Çocuklann itiraz edilemeyecek şekilde çürük yetişkinler olarak büyüdükleri kesindir. Canlılık ve dayanıklılıktan yoksun, zayıf bacaklı, dar göğüslü, halsiz bir soy olan bu çocuklar örselenerek büyüyorlar ve taşradan istila edercesine gelen güruha karşı hayvanca 58yorlardı. Mal mülk sahibi insanlar olmadıkları için, sınırsız gaz kullanmaları imkânsızdı. Yani havagazı saati kullanarak aydan aya fatura ödemek onlar için mümkün değildi. Ama bunun yerine saate akıllıca bir makine yerleştirmişlerdi. Bu makineye bir peni atınca gaz gelmeye başlıyor, bir peni değerinde gaz geldikten sonra makine otomatik olarak kapanıyordu. "Bir penilik gaz göz açıp kapayıncaya kadar bitiyor," diye açıkladı kadın, "bu yüzden yemeklerimizi ancak yarı pişmiş yiyebiliyoruz." Açlık, yıllardan beri onların bir parçası olmuş. Çoğu zaman daha fazla yemek yemek istemiş, ama sofradan yan aç yan tok kalkmışlar. Bir kere uçuruma düşüş başladı mı, gıdasızlık, canlılığın tükenmesinde ve düşüşün hızlanmasında önemli bir etkendir. Ve bu kadın ağır işçiydi. Kendi deyişiyle, sabah 4.30'dan gece en son yatana kadar, düzinesi yedi şiline çift farbalalı kumaş etekler dikiyordu. Düzinesi 1.75 dolara ya da etek başına 14 sente denk gelmektedir. Kocası iş bulabilmek için sendikaya üye olmak zorundaydı ve sendika ondan her hafta bir şilin altı peni almaktaydı. Aynca, grev olduğu zamanlarda çalışmak istemiş ve bu nedenle, her seferinde sendikanın kasasına on yedi şilin ceza ödemek zorunda kalmıştı Boer mitingleri: Boer Savaşı sırasında yapılan gösteriler. retmemiş olanlar asla hayal bile edemezler. "Öksürdüğü zaman bir felaket," dedi işçi arkadaşım, ölmekte olan çocuğu kastederek. "Çalışırken sesini duyuyoruz, çok korkunç, gerçekten korkunç bir şey!" Öksürük ile şekerlemenin ne demek olduğunu öğrenmiş, aralarında yeni bir bağlantı bulmuştum; kenar mahallelerde yaşayan çocukların çevresine düşmanca yeni bir tehdit daha eklenmişti. Yapılacak iş olduğu zamanlar, kan ter içinde çalışan arkadaşım bu avuç içi kadar odada, kışın tepelerinde neredeyse bütün gün yanan bir lambayla dört adamla birlikte çalışıyordu ve beş kişinin gün boyu soluk al yor. Belki de teğmene getirilen kahvaltı hoşuna gitmemişti; ya da bir gece önce çok geç yatmıştı; ya da alacaklıları sıkıştırıyordu; ya da komutan onunla sert konuşmuştu. Nedeni ne olursa olsun, o belirli günde teğmen sinirliydi. Denizciye gelince, o, diğer arkadaşlarıyla birlikte ön taraftaki donanımı "düzeltiyordu." Şimdi, şuna dikkat edin, denizci kırk yıldan daha fazla bir süredir donanmadaydı, gösterdiği başarılardan üç sırma takmış ve savaştaki mükemmel yararlılığından dolayı kendisine verilen Victoria nişanına sahipti. Yani kötü bir denizci olamazdı. Teğmen sinirliydi; teğmen ona kendi adı yerine başka bir adla seslenmişti; hiç de hoş olmayan bir adla; işin içine anasını karıştıran bir sıfat. Ben çocukken, anamıza böylesi bir hakaret edildiğinde küçük iblisler gibi kavga etmek düstu77rukluyordum. Bu da hesabımın görülmesine yetti. Eğer vurmasaydım, hatamı fark ettiğimi, onu kurtarmak için arkasından denize atladığımı iddia edebilirdim." Sonrası askeri mahkeme, ya da deniz davalarının görüldüğü yer neresiyse orası. Giydiği hükmü ezberden anlatıyor, kelimesi kelimesine, sanki yıllar yılı birçok kez tekrarlamış ve ezberlemiş gibi. Subaylara karşı yapılan bu hareketin, disiplin ve saygı kuralları gereği cezası ise rütbesinin sıradan erliğe indirilmesi; bütün ikramiyelerden yoksun bırakılması; emeklilik hakkının elinden alınması; Victoria nişanından vazgeçmesi; donanmadan iyi huylu bir denizci siciliyle terhis edilmemesi azıcık bir şeydi zaten798081lar'da yatacak ya da gece sabaha kadar sokaklarda sürtecektik. Her iki adam da yatak konusunda endişeliydiler, çünkü söylediklerine göre, "göçmek üzereydiler." Elli sekiz yaşında olan arabacı son üç geceyi açıkta ve uykusuz geçirmişti. Altmış beş yaşındaki marangoz ise beş gecedir dışardaydı. Ama, ey sevgili, yumuşak, kanlı canlı, her gece bembeyaz çarşaflı yatakların ve havadar odaların sizleri beklediği insanlar! Londra sokaklarında yorgun bir gece geçirmenin nasıl bir ıstırap olduğunu sizlere nasıl anlatabilirim? Đnanın bana, doğu yönünde şafağın söktüğünü görünceye kadar binlerce yüzyılın geçtiğini sanır; ağrıyan her kasınızın acısıyla avaz avaz bağırarak ağlayıncaya kadar tir tir titrer ve nasıl bu kadar sızaba dayanıp yaşadığınıza siz de şaşardınız. Bir sıranın üstünde dinlenecek olsanız ve yorgun gözleriniz kapansa, inanın ki bir polis sizi kaldıracak ve sert bir sesle, "Kımılda bakalım!" diye size emredecektir. Bir sıraya oturup dinlenebilirsiniz, ama sıralar azdır ve aralarında epey bir uzaklık vardır. Ancak dinlenmek, uyumak anlamına gelirse, oradan kalkmanız, yorgun vücudunuzu sonsuz sokaklar boyunca sürüklemeniz
5 gerekir. Eğer umutsuz bir kurnazlıkla ıssız dar bir sokak ya da karanlık bir geçit bulup da yatarsanız, her yerde hazır ve yamayabilirsiniz. Ama altmış yetmiş seksen yaşlarında olan yaşlı adamlar vardır, kötü beslenmişlerdir, ne etleri ne kanlan vardır, şafağın söküşünü sizin gibi selamlayamazlar. Amansız gece üzerlerine yeniden çöreklenin83karaya çıkan gemiciler arasında alışılmadık bir şey değildir buo gün hiçbir şey yemediğini anlatmıştı84la yedisi arasında, dünyanın görüp görebileceği en büyük, en zengin ve en güçlü imparatorluğunun tam göbeğinde oluyordu. Bu iki adam konuşuyorlardı. Aptal değillerdi. Sadece yaşlıydılar. Ve kaldırımdaki çer Spitalfıelds'daki Đsa Kilisesi'nin hayali hâlâ gözlerimin önündeydi8687ninkini de yiyebilirim." "Ben üç kişinin hakkını yiyebilirim," dedi arabacı. "Bütün gün ağzıma lokma girmedi." "Peki daha sonra?" "Sonra sıra iş yapmaya gelir, üstüpüleri alır, yerleri temizler, ovalar, ya da taş kırarsın. Ben taş kırmak zorunda değilim; altmışımı geçtim. Ama sana kırdırırlar. Genç ve güçlüsün." ler. Ne yapalım, kötü olmaya karar verdim. "Gel; bıçağmı çıkar ve benimle gel," dedim arabacıya, karanlık bir sokağa çekeleyerek. Korkarak yüzüme baktı ve geri çekilmeye çalıştı. Belki de beni yaşlı yoksulların başına musallat olan yeni bir Karındeşen Jack sanmıştı. Ya da kendisini işlenecek bir suça ortak etmek istediğimi düşünmüştü. Ne düşünürse düşünsün, korktuğu gün gibi açıktı. Kitabın başında, zor durumlarda kullanılmak üzere ateşçi fanilamın koltuk altına altın bir Đngiliz lirası diktiğim hatırlanacaktır. Bir cambaz gibi davranıp eğilip bükülerek dikilmiş olan yuvarlak madeni parayı gösterene kadar, arabacının bana yardım etmesini sağ92yumurta, domuz pastırması, daha çok yumurta, daha çok domuz pastırması, daha çok yağlı ekmek, vs. Her seferinde daha başka bir şey istemediklerini söylüyor, ama önlerine geleni aç kurtlar gibi silip süpürüyorlardı. Arabacı, "On beş günden beri içtiğim ilk fincan çay," dedi. "Nefis bir çay," dedi marangoz. Her biri birer litre çay içti. Đnanın bana, içtikleri bulaşık suyu gibi bir şeydi. Bira, şampanyaya ne kadar benziyorsa bu da çaya o kadar benziyordu. Yo hayır, bu "büyülü su"ydu ve çaya hiç mi hiç benzemiyordu. Đlk şaşkınlık atlatıldıktan sonra, yemeğin onların üzerindeki etkisine dikkat etmek oldukça şaşırtıcıydı. Başlangıçta kederliydiler, defalarca intihan nasıl düşündüklerinden söz ettiler. Daha bir hafta önce arabacı bir köprünün üstünde durup suya bakmış ve intiharı düşünmüştü. Marangoz hararetle suyun iyi bir intihar yolu olmadığı konusunda ısrar ediyordu. Her şeyden önce boğuşması, kurtulmak için çabalaması gerekiyordu. "En kolayı" kurşundu, ama bu işi yapacak tabancayı nereden bulacaktı? Güçlük buradaydı. Sıcak "çay" midelerine indikçe daha da neşelendiler ve kendileri hakkında daha çok konuştular. Arabacı, karısını ve çocuklarını gömmüş, geriye sadece oğlu kalmıştı, o da büyümüş ve küçük işinde ona yardımcı olmuş. Sonra olan olmuş ve otuz bir yaşındaki lerindeki birkaç şilinle mutluydular; o gece yatacak bir yer bulmaları kesindi. Sigaramı yakıp, yanan kibriti tam atacakken arabacı uzanıp elimden aldı. "Ziyan etmeyin, bayım," dedi. Ona vermiş olduğum sigarayı yakarken, marangoz da aynı kibriti kullanmak için, piposunu doldurmakta acele ediyordu. "Ziyan etmek iyi bir şey değildir," dedi. "Evet," dedim, ama o sırada elimi üzerinde gezdirdiğim ve oluklu çamaşır tahtasını andıran kaburga kemiklerini düşünüyordum. muş"lardı. Sinirlerim gerilmeye, tüylerim diken diken olmaya başlamıştı ya, yine de onlara hastaneden çıkalı ne kadar olduğunu sordum. Biri, iki hafta, öbürü üç hafta önce dışarı çıkmıştı. Yüzleri feci biçimde delik deşik olmuştu züldükçe büzüldüm ve tohumun üzerimde patlamamış olmasını umut ettim. mış. Bundan böyle ağır iş yapması imkânsız olduğundan ölene kadar onu, "çivi", fakirler evi ve sokaklardan başka bir şey beklemiyor. Yiyecek ve barınacak bir yer bulmak için bu yerlere başvurmaktan başka bir çaresi yok. Olan olmuş, işte bu kadar. Kaldıramayacağı kadar ağır bir balık kasasının altına girmiş ve hayattan bekleyebileceği bütün mutluluk bir kalemde silinmiş hayat kitabından. Kuyruktaki birkaç kişi Amerika'da bulunmuştu. "Keşke kalsaydık," diyorlardı ve oradan ayrılma aptallığını yaptıkları için kendi kendilerine sövüp sayıyorlardı. Onlar için Đngiltere zindan olmuştu, kaçma umudu bulunmayan bir zindan. Bu zindandan kaçmalarına imkân yoktu. Ne yol parasını toplayabilirlerdi, ne de bir iş bularak oraya gidebilirlerdi. Ülke onlar gibi yoksullarla istila edilmişti. Ben elbiselerini kaybetmiş bir gemiciydim; yiyecek param yoktu. Hepsi birden kederime ortak olup bana iyi bir öğüt verdiler. Kısaca söylemek gerekirse, şunu öğütlüyorlardı: "Çivi" gibi yerlerden uzak durmayı.
6 Buralarda benim işime yarayabilecek bir şey yoktu. Ne yapıp etmeli sahile gitmeli ve bir gemide iş bularak buradan kaçıp kurtulmak için elimden geleni yapmalıydım. Mümkünse bir işe girip birkaç kuruş para biriktirmeli, sonra da bu parayla herhangi bir kamarota karşı tarafa geçmemi sağlayacak bir iş bulması için rüşvet vermeliydim. Benim er ya da geç bu tol'e gitmeye niyetliydi; orada Birleşik Devletler'e giden bir gemi bulmayı düşünüyordu. Ama kuyruktaki insanlar onunla aynı çapta değillerdi. Bazıları yoksul, enkaza dönmüş hayvanlardı, meramlarını anlatmaktan aciz ve duygulan nasırlaşmış insanlardı, ama bütün bunlara rağmen birçok yönden hepsi de iyi kişilerdi. Günlük işini bitirdikten sonra evine dönen bir arabacının tam önümüzde arabasını durdurduğunu hatırlıyorum. Onu karşılayan küçük yavrusu umutla arabaya tırmanmaya çalıştı. Ama araba büyüktü, umutlu 103Karısının tuttuğu bohçayı gösterdi, bu sırada kadın gururla başım sallıyor, basan ve refahlarının bilinciyle gözleri parlayarak bana bakıyordu.dadı. Bu kez kocasının çok geçmeden kendine bir battaniye bulacağından ölesiye emindi. Kendinden geçmiş bir halde, "Ben buna tatil yapmak diyorum, yani şerbetçi otu toplamaya," diye tamamladı sözlerini. "Đki üç po104ğindeydi. Yaya kaldırımları bir metre enin den bile daha az yemek veriyorlar." "Kent eyaletinin asla dışına çıkmayan serdılar. "Ama bu herifler çok akıllı," dedi hayran bir ses. "Elbette öyleler," dedi bir başka ses. "Ama senin benim gibiler bu işi yapamaz. Onlarınki doğuştan gelen bir yetenek. Bu herifler arabaların kapılarını açarlar, doğdukları günden beri gazete satarlar. Üstelik bu işi onlardan önce anne babalan da yapmıştır. Eğitimlidirler yani. Böyle bir işe sen ben kalksak, açlıktan ölürüz." Bu sözler de koro halinde doğrulandı. Çünkü içlerinde yılın on iki ayı yalnızca "çi lanna. Varlıklanyla dünyayı kanştınp altüst ederler ve en iyisi yoldan çekilmeleridir. Yaşadıkları zorluklardan çökmüş olan, kötü beslenen bu insanlar herhangi bir hastalığa her zaman için ilk yakalanacak olan insanlardır; keza en hızlı şekilde ölecek olan yine onlardır. Toplumun güçlerinin, onları varoluşun dışına fırlatmaya eğilimli olduklannı hissederler. Üstünde beş cesetle cenaze arabası içeri girdiğinde, biz morgu dezenfekte ediyorduk. Konuşmanın konusu hemen "beyaz zehir" ve "kara jack" adı verilen ilaçlara döndü. Çalı danı'nı esas aldım ve Thames kenarlanndan Hyde Park'a kadar keşif yürüyüşüne çıktım. Tiyatrolar boşaldığı sırada şiddetli bir yağmur yağıyor, eğlence yerlerinden dışan dökülmüş olan göz alıcı kalabalık araba bulmakta zorluk çekiyordu. Sokaklarda bir yığın Ralph Waldo Emerson: Amerikalı yazar ve filozof ( danı'ndan çok uzak olmayan Piccadilly'de duran elli altmış yaşlarında, tamamen bir enkaz olan yaşlı bir kadın fark ettim. Görünüşe bakılırsa, ne yağmurdan kaçacak ne de yürüyecek mecali yoktu. Ne zaman eline bir fırsat geçse aptal aptal sokak ortasında duruyor, sanırım gençlik günlerini, kanının kaynadığı zamanlan düşünüyor, ama yine de bu fırsatı sık sık bulamıyordu. Çünkü her durduğunda, polis onu yürümeye zorluyordu. Bir erkeğin attığı adımı, ayaklarını sürüyerek ortalama altı adımda ancak atabiliyordu. Saat üç olduğunda St. James Sokağı'na kadar ilerle119luyordum. Aynı polis gelip sert bir ses tonuyla, "Hey sen, kalk bakalım oradan!" dedi. Kalktım. Ve tıpkı o yaşlı kadın gibi yürümeye başladım; ne zaman uyuklayacak olsam bir polis bitiveriyor ve beni uyandırıyordu. Çok geçmeden, bunu yapmaktan vazgeçtiğimde, genç bir Londralı'yla yürüyordum 120mamaksa neden gecenin daha erken saatlerinde uyumalarına izin vermiyorlar? Bu bağlamda, diyeceğim ki, aynı gün öğleden sonra saat birde Green Park'a gittim ve çimenlere uzanmış uyuyan yüzlerce eski püsrasıydı, güneş ara sıra görünüyordu ve iyi giyimli Batı Yakalılann binlercesi kanlan ve ço122bu doğru,ve bu arada şunu da belirtmem gerekir ki, sancak taşıyan Đngiliz yazar, sanatçı ve siyaset adamı ( Bunun tam da benim aradığım şey olduğunu düşündüm; sabah yapılan bir kahvaltı ve sonra da bütün bir gün iş aramak. Yorucu bir yürüyüş oldu. Yorgun bacaklarımı sürükleye sürükleye St. James Sokasu'nun yakınlarında bir yere çıktım ve saat yedi olmadan önce Kurtuluş Ordusu'nun barakalarına vardım. Bu barakalar "asktydı. "Askı" argoda, bedava yemek yenilebilen yer anlamına gelir. Geceyi yağmur altında geçirmiş çeşit çeşit insanlardan oluşan kederli bir kalabalık toplanmıştı. Ne şaşılacak bir sefalet bu! Ve nasıl da sınır tanımaz! Yaşlılar, gençler, her çeşitten çocuklar. Kimisi ayakta uyuyordu; on on beş tanesi rahatsız bir halde taş basamakların üzerine yayılmış, derin uykudaydılar. Eski püskü elbiselerinin deliklerinden ve yırtıklarından yer yer kırmızı derileri görünüyordu. Sokağın her iki tarafında ve karşısında bulunan her bir kapı ağzını iki üç adam işgal etmiş, hepsi başlan dizlerine düşmüş, uyuyordu. Ve şu da unutulmamalı ki, bu günler Đngiltere'nin zor zamanlan değildi. Her şey her zamanki gibi sürüp gitmekteydi; ne zor, ne de kolaydı. Derken bir polis geldi. "Kalk bakalım, seni pis domuz! Hey! Hey! Kalkın çabuk oradan!" oradaydık işte ve şimdi siz de oradasınız, "ama"dan başka söylenebilecek ne olabilir ki?