Dünya Dışı Yaşamı Bulmak Düşündüğümüzden Çok Daha Kolay Olabilir
Uzayda, buz bulutları arasında uçan bir uzay aracı dünya dışı yaşamı tespit edebilir. Bilim insanları bunun için tek gereken şeyin birkaç buz kristalini yakalamak olduğunu gösterdiler.
Satürn’ün buzlu uydusu Enceladus ve muhtemelen Jüpiter’in buzlu uydusu Europa’nın üzerinde buz gayzerleri yükseliyor. Bu tür gayzerler gök cisimlerinin yüzeyinin üzerinde yükselir ve buz parçacıkları geçen uzay sondaları tarafından yakalanabilir.
Enceladus üzerinde yapılan son çalışmaların da gösterdiği gibi, bu güçlü püskürmeler geniş buzul altı okyanusunu kaplayan buz kabuğundaki çatlaklardan fışkırmaktadır.
Uzayda su donar ve buz kristallerine dönüşür. Ancak buzulaltı okyanusunda yaşam varsa, donmuş damlacıklarda mutlaka yaşam izleri olmalıdır. Bakteri ve organik moleküller içeriyor olmalılar.
Astrobiyologlardan oluşan uluslararası bir ekip tarafından yapılan yeni bir çalışma, buz kütlelerinin içinden geçen bir uzay aracının buz kristallerindeki yaşam izlerini tespit edebileceğini gösteriyor.
Makalenin yazarlarından Fabian Klenner şunları söylüyor: “Birkaç kristalde sadece küçük bir organik kısım olsa bile, sondaların üzerindeki aletlerle bunu bulabiliriz.”
Ancak bilim insanları şu seçeneğe de izin veriyor: Uzaya fırlatılan yüz binlerce buz kristalinden sadece birkaçında bakteri hücreleri olabilir. O zaman ne olacak?
Buz üzerindeki hücreler
Laboratuvarda böyle bir senaryoyu simüle etmek için Klenner ve ekibi liyofilize Sphingopyxis alaskensis bakteri hücrelerini sıvı suyla karıştırarak her damlanın ortalama bir bakteri hücresi içermesini sağladı.
Klenner, Alaska deniz sularında yaygın olarak bulunan S. alaskensis, soğuk koşullara adapte olmuş ve düşük besin seviyelerinde hayatta kalabiliyor, “bu da onu dünya dışı organizmalar için en iyi analog yapıyor” diyor.
“Son derece küçük oldukları için teorik olarak Enceladus ya da Europa’nın buzul altı okyanuslarından fışkıran buz kristallerinin içine sığabilirler.”
Araştırmacılar mikroplu suyu küçük bir vakum odasına enjekte etmek için çok ince bir tüp kullandılar. Klenner, su damlacıklarının çapının 15 mikrometre olduğunu söylüyor: “Bu, uzaydaki buz damlacıklarından biraz daha büyük ama yine de çok küçük.”
Lazer ışını daha sonra su damlacıklarını ve içlerindeki bakterileri yükledi. Araştırmacılar, uzay araçlarının kullanabildiği bir teknik olan kütle spektroskopisini kullanarak parçacık spektrumlarını, yani parçacıkların yaydığı ışığın dalga boylarını topladılar ve buz damlacıklarının bileşimini belirlediler.
Bilim insanları çok sayıda amino asit ve yağ asidinin yanı sıra su örneğinde bir bakteri hücresinin varlığını açıkça gösteren başka özellikler de buldular.
Klenner, “Sonuçlarımız, yeni araçlarla, buzul altı okyanuslara sahip uydularda bulunabileceğine giderek daha fazla inandığımız Dünya benzeri yaşam formlarını tespit edebileceğimize dair güven veriyor” diyor.
Üç ila dört yıllık bir görevde, uzay aracı Ay’ın üzerinden onlarca geçişte yüz binlerce hatta milyonlarca donmuş damlacığı örnekleyebilir. Bunlardan sadece birkaçı araştırmacıların bulduğuna benzer spektrumlar gösterse bile, Klenner “bunun bir bakteri hücresi veya hücre parçası olma ihtimali o kadar da düşük değil” diyor.
2005’te Enceladus’un dumanlarını tespit eden NASA’nın Cassini uzay aracındaki toz analizörü, geçiş başına yalnızca 30 ila 300 parçacık kaydedebildi. Klenner, bu nedenle sondanın “eğer orada olsalardı bakteri hücrelerini kesinlikle tespit edemeyeceğini” söylüyor.
Jüpiter’in buzlu uydusu Europa’yı incelemek üzere bu Ekim ayında fırlatılacak olan NASA’nın Europa Clipper görevi, her uçuş sırasında 10.000 ila 100.000 ayrı buz damlacığını yakalayabilecek ve buzlu uydunun yüzeyinde varsa bakteri hücrelerini tespit etme şansını büyük ölçüde artıracak.
Güneş sisteminde yaşam arayışı
Berlin Hür Üniversitesi’nde gezegen bilimleri profesörü olan çalışmanın eş yazarı Frank Postberg, Europa Clipper gibi araçları kullanarak “buzlu uydularda yaşam ya da izlerini bulmak düşündüğümüzden daha kolay olacak” diyor.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL