Islahat Fermanı
- Tarih : 1856
- Önemi : Tanzimat’ın ilânından sonraki uygulamalarla ilgili olarak özellikle gayri Müslimlere yeni haklar tanıyan hatt-ı hümâyun[ferman].
Osmanlı tarihinde önemli bir yere sahip olan Islahat Fermanı, Gülhane Hatt-ı Hümâyunu’nu[Tanzimat Fermanı] yeterli bulmayan Batılı devletlerin, Müslümanlarla gayrimüslimler arasında bazı siyasî ve hukukî farklılıkların bulunduğunu ileri sürerek daha köklü reformlar yapılmasını istemeleri sonucunda hazırlandı. Osmanlı toplumunu birbiriyle kaynaştırmaya çalışan hükümet, gayrimüslimleri müslümanlardan ayıracak imtiyazlar vermenin felâket olacağını ileri sürerek ayak diretmekteydi. Çok sert geçen müzakereler sırasında birbirinden farklı yirmi bir muhtıra verildi. Sonunda bunlar birleştirilerek yeni bir ıslahat programı hazırlandı ve bir beyannâme şeklinde ilânına karar verildi. İngiliz elçisi, elçilerin gayret ve müdahaleleriyle meydana getirilen ıslahat programının devletlerin müşterek taahhüdü ve kefaleti altına alınmasını ve barış antlaşmasında da zikredilmesini istedi. Bâbıâli, bunu hükümranlık haklarına aykırı sayarak kesinlikle reddetti. Islahat programının, padişahın kendi arzusu ile gayrimüslim tebaasına bazı imtiyazlar verdiği zannını uyandırmak için bir ferman şeklinde ilânına karar verildi. Program hemen bir ferman şekline getirilerek Bâbıâli’de merasimle okundu.
Islahat Fermanı ile gayrimüslimlere ve ecnebilere özel haklar tanındı, imparatorlukta edindikleri maddî zenginliklerine şimdi politik hakları da ilâve edildi. Tanzimat Fermanı bütün Osmanlı tebaasını ilgilendiren genel prensipler koyarken Islahat Fermanı tamamen Müslüman olmayan Osmanlı tebaası ile ecnebilere ait hükümler içeriyordu. Gayrimüslimlerin Osmanlı toplumundaki eski statülerini büyük ölçüde değiştirmekte ve onların durumlarını yeniden düzenlemekteydi. Osmanlı tebaası gayrimüslim unsurların hukukunu Müslüman tebaa ile eşit hale getirmek amacını taşıyordu. Tanzimat Fermanı devletlere tebliğ edilmekle birlikte herhangi bir taahhüde girilmemişti. Fakat Islahat Fermanı’nın Paris Antlaşması’nda özel bir madde halinde zikredilmesi devleti taahhüt altına sokmaktaydı. Giderek ülke Avrupa devletlerinin kıskacına daha fazla girmiş oldu. Devletler, Paris Antlaşması’nın kendilerine tanıdığı haklardan yararlanarak Islahat Fermanı’nın uygulanması konusundaki müdahalelerini arttırdıkları bir sırada fermanı neşreden Abdülmecid vefat etti. Âlî ve Fuad paşaların istifa tehditleri üzerine yeni padişah Abdülaziz de Islahat Fermanı’nı teyiden yeni bir hatt-ı hümâyun yayımladı. Islahata devam edileceğinin açıklanması Batılı devletleri rahatlattı. Bâbıâli, Islahat Fermanı’na uygun olarak taşra teşkilâtını yeniden düzenledi. Fransa’daki departman sistemi esas alınarak 1864 vilâyet kanunu uygulamaya konuldu.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Ufuk Gülsoy, Islahat Fermanı, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 19, 1999
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
-
Babalar Günü
Babalar Günü, Dünya'nın birçok ülkesinde her yıl Haziran ayının üçüncü pazar günü babaların onuruna kutlanan özel bir gün. Babalar Günü ilk kez 19 Haziran 1910'da Washington'un Spokane şehrinde kutlandı. 1924 yılında Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Calvin Coolidge kutlamaları destekledi; ama resmi olarak Babalar Günü ilan etmedi. 1966 yılında ise o dönemin başkanı Lyndon Johnson, her yıl haziran ayının üçüncü pazarının Babalar Günü olarak kutlanacağını açıklayan bir bildiri yayımlar ve 1972 yılında başkan Richard Nixon'ın imzasıyla Babalar Günü yasal olarak ABD'de resmi tatil ilan edilerek kutlanır. Türkiye'de de Haziran ayının üçüncü Pazar günü kutlanmaktadır.
-
Akabe Biatları
Akabe biatları, Medineli ilk Müslümanların, Hz. Muhammed ile Mekke ile Medine arasında yer alan Akabe adlı bölgede birer yıl arayla iki defa gerçekleştirilen biatlardır. Peygamberliğinin 11. yılına rastlayan hac mevsiminde Medine halkından bir gruplar karşılaşan Hz. Muhammed, onlara İslam’ı tebliğ etti. Bu gruptan altı kişilik grubun İslam’ı kabul etmesi üzerine Hz. Peygamber onlara kendisini Medine’ye götürüp himaye etmelerini ve böylece İslam’ı daha hızlı yaymak adına yardım istedi. Evs kabilesiyle aralarında olan husumetin kalkmasını ve iki kabilenin İslam çatısı altında birleşmesini ümit eden grup, Medine’ye döndüklerinde Hazrec ve Evs kabilelerine İslam’ı anlatacaklarını söyleyerek ertesi yıl Hz. Muhammed ile buluşmaya söz verdiler. Medine’de gösterdiği faaliyet sayesinde birçok kişinin İslamiyet’i kabul etmesine vesile oldular. Bunlardan on Hazrecli ve iki Evsli sözlerinde durarak ertesi yıl Mekke’de Hz. Muhammed ile buluştular. "Hiçbir şeyi Allah'a eş koşmayacaklarına, hırsızlık ve zina yapmayacaklarına, çocuklarını öldürmeyeceklerine, birbirlerine iftira etmeyeceklerine, emirlerine uyacaklarına" dair Hz. Peygamber' e söz verdiler ve ona biat ettiler. Bu şekilde birinci biat gerçekleşmiş oldu.
-
-
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun