Bir organ ya da başka bir doku, kas dokusunda veya başka bir dokudaki zayıf bölgeden içeriye girdiğinde fıtık oluşur. Vücudun değişik yerlerinde fıtıklışma görülebilir. Fıtıkların es sık ortaya çıktığı bölgeler uyruk ve kas diafragmadır. Uylukta inguinal ve femoral fıtıklar, diafragmada ise hiatus fıtığı gelişir.
Fıtık terimi genellikle bağırsakların karın duvarındaki zayıf bir noktadan geçierek şişkinliğe yol açtığı durumlar için kullanılır. Karın boşluğunu örten tabaka dışa doğru itilir ve küçük bir kese oluşturur. Karındaki basınç yavaş yavaş bu keseyi büyütür ve er ya da geç barsağın bir parçası bu kesenin içine girer. Bu durumda, uylukta ağrılı bir şişlik ortaya çıkabilir. Tedavi uygulanmadığında, kesenin içine giren bağırsak parçası büyür ve ağrı artar.
İnguinal fıtıklar erkeklerde görülür. Yaşamın erken aşamalarında testislerin iniş yolu olan inguinal kanaldan geçen şişlik, skrotuma inme iğilimi gösterir. Obez kadınlarda en sık görülen fıtık türü olan femoral fıtıklarda, şişlik bacağın üst kısmında yer alır. Her iki fıtık türü de, karın, duvarında ve uyluk kaslarındaki zayıflıktan ötürü gelişir. Bu zayıflık doğuştan olabilir; fakat genellikle zorlanmalara bağlıdır (ör. Tuvalette idrar veya dışkı yapmak, kronik öksürük, ağır nesneler kaldırmak)
Uyluktaki Fıtıkların Tedavisi
Fıtıklarda birinci basamak tedavi, cerrahidir. Fıtık içerisindeki bağırsak parçalarının tekrar karın boşluğuna yerleştirilmesi, fıtık kesesinin çıkarılması, tamir edilmesi ve çevredeki kasların güçlü dikişlere ya da naylon yamalarla güçlendirilmesi için cerrahi işlem uygulanır. Tamir edilen bölgenin zorlanmasına engel olmak için, işlemden sonra yaklaşık bir ay boyunca hastadan ağır bedensel aktivitelerden kaçınması istenir. Bu dönemden sonra hastaların çoğu tamamen iyileşir.
Yaş ya da hastalık gibi nedenlerden ötürü cerrahi mümkün değilse, doktor barsağı dışarıdan ittirerek yerine geri gönderebilir. Bu durumda, fıtığın tekrar şişkinlik yapmasını önlemek için hastanın kasık bağı kullanması gerekir.
Fıstığın gözardı edilmesi ciddi sonuçlara yol açabilir. Bağırsak sıkışarak kusmaya ve şiddetli karın ağrısına neden olabilir. Eğer şişkinlik bölgedeki kan akışını sekreye uğratırsa, fıtığın “strangüle” olduğu (sıkıştığı) söylenir. Her iki durumda da acil cerrahi gerekir.
Hiatus Fıtığı
Midedeki fıtıklara, hiatus fıtığı denir. Normal olarak mide diafragmanın (karın ve göğüs boşlukları birbirinden ayrılan kas kılıfı) altında yer alır. Mide ile özofagus (ağız boşluğunu mideye bağlayan tüp şeklindeki organ, yemek borusu) birbirine tek yönlü geçişe izin veren bir kapakçık (sfinkter) tarafından bağlıdır. Bu sfinkter yiyeceklerin aşağıya doğru hareketine izin verirken, midedeki asidin yukarıya çıkmasına engel olur. Hiatus fıtığında, midenin küçük bir bölümü diafragmadan yukarıya çıkar; bu durum genellikle zorlanmaktan kaynaklanır. Bu durumda kapak görevini tam anlamıyla yerine getiremez ve midedeki asitli içerik yemek borusuna doğru çıkar.
Hiatus fıtığında en sık karşılaşılan semptom, göğüs ve boğazın arka kısmındaki şiddetli ve yakıcı ağrıdır; bu ağrı yemeklerden sonra, kişi öne doğru eğildiği zaman veya uzandığında kötüleşebilir. Ağrı kimi zaman öyle şiddetlidir ki, kalp kriziyle karşılaştırılır. Hiatus fıtığı yutma güçlüğüne yol açabilir. Zamanla, yemek borusunun sürekli aside maruz kalması iç çeperinin yapısını bozarak ülserasyona, kanamaya ve –daha nadiren olda da – dokuda kanser oluşumuna yol açabilir.
Hiatus fıtığı orta yaşlı kadınlarda, aşırı kilolu kimselerde ve sigara içenlerde daha sık görülür. Ağır yük kaldırmak, hapşırmak ya da öksürmek de hiatus fıtığı ile sonuçlanabilir.
Hiatus Fıtığının Tedavisi
Semptomların şiddeti tedaviyi bilirler. Semptomlarınız hafif ise, basit öneriler yeterli olabilir (ör. Yağlı yiyeceklerden, aşırı miktarda yemek yemekten, sıkı giysiler giymekten ve bel bölgesinde eğilme hareketi yapmaktan kaçınmak gibi). Ayrıca kilo vermeniz ve yatağınızın baş kısmını 1-2 cm. yükseltmeniz istenebilir (düz yatmamanız için). Sigara asit üretimini arttırdığı için, sigaranın bırakılması da büyük önem taşır.
Bu yaklaşımlara yanıt alınamaz ise, ilaç kullanılmanız gerekebilir. Antasitler mide asitini nötralize ederek, irritasyonu azaltırlar. Aljinat sıvısını yemeklerden sonra alınır ve mide içeriğinin üzeinde yüzerek, yemek borusunu koruyucu etkide bulunur. Doktorunuz, ürettiğimiz asit miktarını azaltacak ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar sürekli alınmalıdır ve semptomların şiddeti olası yan etkilerden daha önemli kabul edilmediği sürece kullanılmazlar. Semptomların 1-2 hafta içerisinde iyileşmesi beklenir; ancak asıl sebep ortadan kaldırılmaz ise (ör. Aşırı kilo, sigara) semptomlar geri dönebilir. Bir başka alternatif de cerrahi girişimidir. Bu işlem sırasında mide yerine geri yerleştirilir.