-II-
İmza: Geçici Hükümet Kurul Başkanı
ve Silahlj Kuvvetler Yüksek Komutanı
14»
Kerens’ki’nin Kuzey Cephesi Başkomutanına telgrafı:
Gaçina kenti, ,bana bağlı kalan alaylar tarafından kan dökülmeden ahn-mrştır.
Semenov ve ismaifov alayJariyîe Kronstad askeri birlikleri ve gemiciler dîrenme
göstermeksizin silahlarını teslim etmişler ve hükümet kuvvetlerine katılmışlardır. Adı geçen
tüm birliklere mümkün olduğu kadar hızla ilerlemelerini emrediyorum.
Devrimci askeri komite birliklerine geri çekilme emri vermiştir.
Keren ski
30 km. kadar güney-batıda bulunan Gaçina gece düşmüştü. Gemiciler dışında adı geçen
alayların birlikleri kumandansız olarak civarda başı bos gezerken kazaklar tarafından
sarılmış ve silahlarını bırakmaya zorlanmışlardı. Fakat hükümet kuvvetlerine katıldıkları
doğru değildi. Zira içlerinden birçoğu yaptıklarından utanç duyarak tutumlarını açıklamak
üzere Smolny* ye dönmüşlerdi. Kazakların bu kadar yakında olacağım düşünmemişler»,
hatta onlarla konuşmaya bile kalkışmışlardı,..
Devrimci cephede büyük bir karışıklık vardı. Güneydeki tüm küçük kentlerin garnizonları
zorunlu olarak iki, hatta üç fraksiyona bölünmüştü. Yüksek kumandanlık düzeyi, daha büyük
bir otorite olmadığından Ke-renskiyi tutuyor, çoğunluk Sovyetlerin yanında yer alırken geri
kalanlar ise zavallı bîr halde kararsız- dolaşıyorlardı.
I)evrimci komite Petrograd savunmasına hırslı bir muvazzaf subay olan Yüzbaşı Muraviov’u
getiriverdi aceleyle, O Muraviov ki, yazın ölüm taburlarını örgütlemiş ve hükümetten
«Bolşeviklere daha sert davranarak tozlarını atmasını» istemişti. Bu, askerlik iliklerine
işlemiş, güç ve cesareti seven, belki de samimi bir insandı…
Sabahleyin sokağa çıktığım zaman, tam kapımın yanında duvara yapıştırılmış Devrimci askeri
komitenin iki yeni duyurusunu gördüm. Bunlar, tüm mağaza ve dükkanların açılmasını ve boş
bütün lokallerin komiteye verilmesini emrediyordu.
144
Bolşevikler, otuz altı saattir taşra ve dünyadan tüm bağlarını yitirmişlerdi. Telgrafçı ve
demiryolcular telgrafları ulaştırmıyor, postacılar mektupları gönder-miyorlardı. Yalnızca
Tsarkoie-Selo radyo istasyonu her yarım saatte bir duyuru ve manifesto yayınlayıp
duruyordu. Smolny ve Duma komiserleri birbirleriyle yarışa çıkmış, çeşitli Jaşra kentlerine
gitmek için trene yetişmeye çalışıyorlardı. îki uçak propaganda malzemesiyle yüklü olarak
cepheye uçmuşlardı .„
Her şeye rağmen isyan dalgası tüm araçları geçen bir hızla Rusyaya yayılmaya başlamıştı.
Helsing-fors Sovyeti, oylama sonucu devrime katıldı, Kiev Bolşevikleri mühimmat deposuyla,
telgraf binasını ele-geçirmelerîne rağmen tam o sırada kentte toplantılarını yapmakta olan
Kazak kongresi delegeleri tarafından kovuldular. Kazan’da, Devrimci askeri komite yerel
garnizon genel kurmayı ile geçici hükümet komiserini tutukladı. Sibiryada Krasnoyarsk’tan
gelen haberlere göre Sovyetler Belediye dairelerine egemen olmuşlardı.
Deri işçilerinin giriştikleri büyük bir grev ve genel bir lokavt tehdidiyle durumun gittikçe
kötüye gittiği Moskovada, Sovyetler ezici bir çoğunlukla Petrog-rad Bolşeviklerin!
desteklemişler ve hemen işlemeye başlıyan bir Devrimci Askeri Komite kurmuşlardı.
Durum her yerde aynıydı. Fabrika işçileriyle, küçük rütbeli asker büyük bir çoğunlukla
Sovyetleri tutuyor, subaylar, junkersler ye orta sınıf hükümeti destekliyor, ılımlı
sosyalistlerle Kadeler de hükümetin yanında yer alıyordu. Tüm kentlerde iç savaş için
silahlanan «ülke ve devrim kurtuluş komiteleri» mantar gibi bitiveriyordu.
Büyük Rusya çözülme halindeydi. İş daha 1905’de başlamış Şubat devrimi de çökmeyi
hızlandırmıştı. Yeni düzenin taslağını çizmesine çizmişti ama, yalnızca eski rejimin
dökülmeye yüz tutan iskeletini ayakta tutmayı bilmişti. Nasıl üfleyerek duman dağıülırsa,
Bolşevikler de bir gecede bu iskeleti söküp atmış, ufa-layıvermişti. Eski Rusya artık yoktu.
însan toplumu, ilkel erime noktasına gelmiş, ve sınıf mücadelesinin üzerinde amansızca
devam ettiği kaynayan alevden deniz, yavaş yavaş soğuyarak yeni yıldızların oluşturduğu
ince bir kabukla örtülüyordu.
Dünyayı Sarsan On Gün/F: 10 145
PetrogradMa, ağustos ayında sosyalist koalisyon hükümetinin kurduğu Çalışma ve Levazım
Bakanlıkları başta olmak üzere on altı bakanlık grevdeydiler*
Tüm fırtınaların başlarının üzerinde patladığı bu soğuk ve solgun sabahta, bir avuç Bolşevik,
hiç kimsenin böylesine yalnız kalmadığı bir boşluğa itilîver-mişlerdi. Devrimci askeri komite
sırtım duvara yaslamış, inatla varlığını savunuyordu. «Cesaret, gene cesaret ve gene
cesaret». Sabahın beşinde kızıl koruyucular belediye basımevine baskın yaparak Dumanın
binlerce manifestosuna el koydular ve resmi belediye organı olan «Viestnik Gorodskovo
Somupravleina»yı (Belediye bülteni) yayından kaldırdılar. Baskı makinesinden tüm burjuva
gazeteleriyle eski Tsik’in organı «Golos Soldata»yı yırtıp aldılar. Sonradan Tsik bu
gazeteyi «Soldatski Golos» adiyle 100,000 basarak tüm kin ve kızgınlığını üzerinde kusmaya
başladı:
Gecenin karanlığından yararlanarak hıyanetlerini sürdüren, gazeteleri yırtan bu adamfar
ülkeyi uzun zaman habersiz bı-rakamıyacakJardır. Ülke gerçeği öğrenecek ve sizleri yargt-
Iayacaktır Bolşevik beyler. Göreceğiz,,,
Öğleyi biraz geçe Nevski caddesine indiğimiz manian, yolu tıkıyan bir kalabalığın Duma
binasının önünde toplandığım gördük. Yüz kadar erkek ve kadın —memurlar, öğrenciler—
yumruklariyle tehdit edip küfür savurdukları bir kaç kızıl koruyucu, ve gemicinin etrafını
çevirmişti. Basamaklarda izci ve subaylar Sol-datski Golos gazetesini dağıtıyorlardı. #
Merdivenin altında, kırmızı kolluklu bir işçi, tabancasını çekmiş, öfkeden titriyerek bu
düşman kalabalığın orta yerinde gazetelerin kendisine verilmesini istiyordu. Tarihte daha
böyle bir sahne görülmemiştir diye düşünüyordum. Bir yanda, başarılı bir ayaklanmanın
temsilcileri bir avuç asker ve işçi elde silah pısmış kalmış, diğer yanda, öğle üzeri beşinci
cadde kaldırımlarında «hainler, provokatörler, Opriçniki» diye bağıran aynı insanlardan
oluşmuş kızgın bir kalabalık…
Üzerlerinde kırmızı harflerle «Halk Kurtuluş Komitesi Milisi» yazılı beyaz kolluk takan
subaylar ve öğrenciler kapıları tutmuştu. Beş altı tane izci çocuk
146
gidip geliyordu. İçerisi ise heyecan içindeydi. Yukarı çıktığımız zaman, merdivenleri inen
Yüzbaşı Gomber «Dumayı dağıtacaklar, Bolşevik Komiser Belediye Başkanının yanında» dedi.
Gerçekten Riazonov rüzgar gibi çıktı içerden tam yukarı vardığımızda. Halk Komiserleri
Kurulunu tanımaları için gelmiş, ama belediye reisi kesinlikle reddetmişti bunu.
Bürolarda, resmi kişiler, aydınlar, gazeteciler, yabancı muhabirler, İngiliz ve Fransız
subaylarından oluşan vızır vızır bir kalabalık koşuşuyor, bağırıyor ve el kol sallıyordu… Kent
baş mühendisi subayları göstererek kabara kabara «Elçilikler tek iktidar olarak Du-mayı
tanıyorlar» diyordu. «Bu katil ve haydut Bolşevikler tutunsalar tutunsalar daha bir saat
tutunurlar. Tüm Rusya bize katılıyor…»
Alexandre salonunda Kurtuluş Komitesi canavar gibi bir toplantı yapıyordu. Filipovski
başkanlık ediyor ve Skobelev bir kez daha kürsüye çıkmış alkışlar arasında yeni katılma
haberlerini veriyordu: Köylü Sovyetleri İcra Komitesi ,eski Tsik, Ordu Merkez Komitesi,
Tsentroflot, Menşevik ve Devrimci Sosyalist Gurupları, Sovyetler Kongresi Cephe Gurubu,
Menşevik Partileri Merkez Komiteleri, Devrimci Sosyalist ve Popüler Sosyalist Partileri
Merkez Komiteleri, Edinst-vo Gurubu, Köylü Birliği, Kooperatifler, Zemstvoslar,
Belediyeler, Posta ve Telgraf Sendikası, Vikjel, Rus Cumhuriyet Meclisi, Birlikler Birliği,
Tüccar ve Sanayiciler Birliği..,
— …Sovyet iktidarı demokratik bir iktidar değil bir diktatörlüktür, bir proletarya
diktatörlüğü de değil, proletaryaya karşı olan bir diktatörlüktür. Devrimci duyguları
duymuş olan ve duyabilen herkes devrimin savunması için bize katılmalıdır.
«Günün sorunu yalnızca sorumsuz demagogları etkisiz kılmak değil, fakat karşı devrimi
tepelemektir. Taşrada bazı generallerin Petrograd üzerine yürümek için olaylardan
yararlanmaya çalıştıkları doğruysa, sağlam bir demokratik hükümet için çalışmamız
gerektiğine işarettir bu. Aksi halde sağ kargaşalık sol kargaşalığın yerini alacaktır…
Golos Soldata’yı alan vatandaşlar ya da Rabotchia Gazeta’yı satan ufak çocuklar
sokaklarda tutuklanırken Petrograd garnizonu eli kolu bağlı ilgisiz kalamaz.,.
147
…Meclis kararları saati geçmiştir… Devrime inanmayanlar çekilsinler… Birlik içinde bir
iktidar kurmak istersek önce devrimin prestijini yeniden kurma-hyız…
…Yemin edelim hep birlikte… Ya devrim kurtulacak ya da bu yolda öleceğiz.»
Tüm salon gözleri pırıldayarak alkışlamaya başladı. Bir tek proletarya temsilcisi yoktu
aralarında…
Sonra Weinsbein geldi kürsüye:
— Halk, kurtuluş komitesinin etrafında sıkı sıkıya birleşmeden yerimizde kalıp bir şey
yapmamalıyız. Sonra, savunmadan saldırıya geçeriz…
Vikjel delegesi, örgütünün yeni hükümeti kurmak girişimini ele aldığını ve temsilcilerin şu
anda Smolny ile bu sorunu görüştüğünü söyledi. Büyük bir tartışma başladı hemen.
Bolşevikler yeni hükümete katılacaklar mıydı? Martov katılmalarını savundu. «Kuşkusuz kiT
dedi, büyük bir siyasi parti oluşturmaktadırlar». Fikirler bölünmüştü. Menşeviklerin sağ
kanadiyle, Devrimci sosyalistler, popüler sosyalistler, kooperatifler ve burjuva unsurları
şiddetle karşı çıkıyorlardı bu işe…
— Onlar Rusyaya ihanet ettiler, dedi bir konuşmacı, îç savaşı başlattılar ve cepheyi
Almanlara açtılar. Gözlerinin yaşına bakmadan ezmek gerekir…
Skobeîev hem Bolşeviklerin hem de Kadelerin dı-şarda kalmasını istiyordu,
Tsiretelli ve «uzlaştırıcıların» Rus demokrasisine koalisyonu empoze ettikleri gece
Bolşeviklerle demokratik konferansı terkeden genç bir Devrimci Sosyalistle konuşmaya
başladık. *
— Siz burada mısınız? dedim.
Gözleri parlıyarak «Evet, diye haykırdı. Partimle birlikte çarşamba akşamı Kongreyi
terkettim. Bu hayvanların despotluğuna boyun eğmek için mi yirmi yıldan fazla hayatımı
tehlikeye attım ben? Metodlarına tahammül edilmez. Ama köylüleri hesaba katmadılar.
Köylüler kıpırdamaya başladı mı, olmak ya da olmamak sorunu onlar için yalnızca dakikalara
bağlı kalır…
—Ama köylüler kıpırdayacaklar mı bakalım? Toprak kararnamesi hoşnut etmiyor mu onları?
Daha ne istiyorlar?
— Toprak kararnamesi mi? diye sordu kızgın kız-
148
gın. Kararnamenin ne olduğunu biliyor musunuz? Bu bizim, yani harfi harfine Devrimci
sosyalist partisinin programıdır. Köylülerin ne istediklerini en ince noktasına kadar
inceledikten sonra benim partim çizmiştir bu politikayı. Utanmazlıktır bu…
— Mademki sizin kendi politikanız bu, ne diye karşı çıkıyorsunuz pek anlıyamadım.
Köylüler, isteklerine cevap veriyorsa neden karşı çıksınlar?
— Anlamıyorsunuz. Köylülerin bu dümeni hemen çakacaklarını ve bu zorbaların Devrimci
Sosyalistlerin programını yürüttüklerini anlamıyacaklar mı sanıyorsunuz?
Kaledin’inin gerçekten kuzeye doğru yürüyüp yürümediğini sorarak konuyu değiştirdim.
Acı bir memnuniyetle ellerini oğuşturarak bir baş işaretiyle beni doğruladı.
— Evet. Şimdi Bolşeviklerin ne yaptığını görüyorsunuz. Karşı devrimi bize karşı
çıkardılar. Devrim hapı yutmuştur.
— Peki, siz savunmayacak mısınız onu?
— Tabi, kanımızın son damlasına kadar savunacağız. Ama Bolşeviklerle beraber iş
yapmayız…
— Ya Kaledin Petrograd’a gelir ve Bolşevikler kentin savunmasını örgütlerlerse, onlara
katılmaz imsiniz?
— Tabii ki hayır, kenti savunur ama Bolşeviklere yardım etmeyiz. Kaledin devrim
düşmanıdır, ama Bolşevikler de devrim düşmanıdır.
— Kimi yeğ tutarsınız, Kaledini mi Bolşevikleri mi?
— Sorun tartışılmaz, dedi sabırsızlıkla. Size devrimin battığını ve suçun Bolşeviklerde
olduğunu söylüyorum. Neden bundan söz ediyoruz sanki? Kerenski geliyor. Ertesi günü
saldırıya geçeceğiz. Şimdiden Smolny delegeler yollayarak bizden yeni bir hükümet
kurmamızı istedi. Şimdi elimizdeler. Kıpırdayamaz hale geldiler,,. Ama onlarla
çalışmayacağız…
Dıgardan bir silah sesi işitildi. Pencerelere koştuk. Küfürlerin kızdırdığı bir kızıl koruyucu
genç bir kızı ateş ederek kolundan yaralamıştı. Bağrışları bize kadar yükselen kızgın
kalabalığın kızı çevirerek bir arabaya koyduklarını gördük. Birden, zırhlı bir otomobil
toplarını döndürerek Mîkaylovskaia köşesinde görün-
149
dü. Petrograd kalabalığı bu işe antremanlı olduğundan hemen dağıldılar, dere ve sokak
ortalarında yere kapaklandılar ya da telgraf direklerinin arkasına büzüldüler. Araç yavaş
yavaş Dumanın merdivenlerine kadar geldi. Bir adam başını kuleden çıkararak Soldatski
Golos’ım tüm saydarını kendisine vermelerini istedi. îzci çocuklar gülerek, binaya sığındılar.
Bir süre sonra araç ne yaptzğını bilmeden sağa sola gitti ve Nevski caddesine saptı. Yerlere
yatmış erkek kadın kalkmağa ve üstlerini başlarını silkelemeye başladılar.
İçerde, Soldatski Golos’un sayılarını saklıyacak yer arayan adamlar koşuşup duruyordu.
Bir gazeteci elindeki kağıdı sallıyarak atıldı:
— İşte Krasnov’un duyurusu… Hemen etrafını aldılar.
— Hemen basmak, sonrada kışlalara dağıtmak gerek bunu…
Ordular yüksek komutanının emriyle, Peirograd’da toplanmış bulunan birliklerin
kumandanlığına atanmış bulunuyorum.
Vatandaşlar, askerler, Don, Ku’ban, Transbaikali, Ussun, A-mur, Jenisseyi’nin kahraman
kazakları, asker yenrnînize bağfı katan ve Kazak yemininizi asla bozmamaya kararlı sizlere
s&s-Jeniyorum. Petrograd’ı anarşiden, despotluktan, açlıktan ve Rus-yeyı bu silinmez
utançtan siz kurtaracaksınız, İmparator Güyo-mun altınlarla satın aldığı bir avuç cahil
sürmüştür bu lekeyi Rusyaya.
Zafer dolu şubat günlerinde kendîsine bağlılık yemini ettiğiniz geçici hükümet devrilmemiş,
zor kullanılarak kovulmuş-tur. Cephe ordularının yardımiyle geri dönmeye hazırlanmaktadır.
Görevine bağît Kazak orduları :bîrliği kurulu, komutanlığa altında tüm kazakları toplamış ve
tüm Rus halkının desteğini görerek, (kendinden emîn, 1612’nin korkunç günlerinde Don
yöresindeki ataları nasıl iç çekişmelerle çökmüş ve İsveçli, Litvan-yah ve Polonyalı farın
kuşattığı Moskovayı kurtarmışa, o da ülkesine Jrfcmet etmeye and jçmi^’r
Cephe bu canileri lanetfemektedrr.
Yağmaları, şiddet «ylemîeri, cinayetleri, A’manlara özgü, yıkılmjş ama yenilmemiş
kurbanlarına yaptıkları kötülüklerle halkı kendilerinden soğutmuşlardır.
Vatandaşlar, askerler, kahraman Petrograd Kazaklar?, kim
150
vatana hıyanet ©diyor kim etmiyor bilebiîmem ve boş yere masum kanı akıtmamam için bana
derhal delegelerinizi görv deriniz.
Tam o sırada binanın kızıl koruyucular tarafından sarıldığı haberi geldiw Kırmızı kolluklu bir
subay içeri girerek Belediye Başkanının yanına gitti. Birkaç dakika sonra dışarı çıktı ve
ihtiyar Shreider yüzü alt üst olmuş önce kırmızı sonra sararmış olarak kabinesinden ayrıldı.
— Hemen Dunıayı olağanüstü toplantıya çağırın, diye bağırdı. Salonda tüm çalışmalar
durdu,
— Tüm Duma üyeleri olağanüstü toplantıya.
— Ne oluyor?
— Bilmiyorum, tutuklanacağız. Duma dağıtılacak… Kapıda temsilcileri tutukluyorlar.
Yorumlar birbirini kovalıyordu. Nikolas salonunda ancak ayakta durabilecek yer vardı.
Başkan, tüm kapıların tutulduğunu, çıkmak ve girmenin yasaklandığını ve bir komiserin
Belediye Dumasını, tutuklayıp, dağıtmakla tehdit ettiğini söyledi. Dinleyici ve temsilciler
hararetli bir tartışmaya başladılar. Hiç bir kuvvet, serbestçe seçilmiş belediye hükümetini
dağıtmak hakkına sahip değildi. Başkan ve diğer üyelerin dokunulmazlığı vardı. Despotları,
provokatörleri, Alman ajanlarını tanımayacaklardı. Dağıtma tehditlerine gelince, gelsinler
bakalım. Yalnızca cesetlerimizin üstünden at-lıyarak bu odayı ele geçirebilirler. Evet, bu
odada roma senatörleri gibi Gotların gelişini bekliyeceğiz.
Karar üstüne karar oylanıyordu. Bir tanesi, tüm Rusyadaki Dumalarla, Zemstvoslara
telgrafla olayların bildirilmesini istiyor, bir tanesi Belediye ve Duma Başkanlarının Devrimci
Askeri Komite Temsilcileri ya da uyduruk Halk Komiserleri Kuruluyla ilişki kurmalarının
olanaksızlığına değiniyor, bir üçüncüsü, Pet-rograd halkına yeni bir çağında bulunularak
kendi seçtiği belediyeyi savunmasını öneriyor, bir dördüncüsü de sürekli olarak
toplanılmasını istiyordu…
Bu arada bir temsilci Smolny’ye telefon ederek Devrimci askeri komitenin Dumayı
kuşatmak için emir vermediğini ve birliklerin çekileceğini öğrenmişti. Derhal Dumaya bilgi
verdi bu konuda.
151
Biz aşağıya inerken Riazanov’un heyecanla büyük kapıdan içeri girdiğini gördük.
— Dumayı dağıtacak mısınız? diye sordum.
— Allah göstermesin, dedi. Bir anlaşmazlık oldu. Bu sabah belediye başkanına Dumanın
endişelenmemesini söyledim…
Aksama doğru, çift sıralı bir bisikletliler birliği tüfeklerini omuzlarına asmışlar, Nevski
caddesinden gelerek durdular ve biriken kalabalık hemen sual yağmuruna tuttu onları,
— Kimsiniz? Nereden geliyorsunuz? diye sordu iri yarı bir adam ağzında sigarasiyle.
— On ikinci ordudanız. Allanın belâsı burjuvaya karşı Sovyetlere yardım etmek üzere
cepheden geliyoruz.
Öfke dolu bağırışlar işitildi:
— Bunlar Bolşevik Jandarmalar, Bolşevik Kazaklar bunlar,..
Deri ceketli ufak tefek bir subay merdivenleri koşarak indi.
— Garnizon yüz seksen derece dönüyor, dedi kulağıma fısıldayarak. Bu, Bolşevikler için
sonun başlangıcıdır. Dalgalar nasıl geri çekilirmiş görmek istiyorsanız gelin benimle.
Jimnastik adımlarla Mikhaylovskaia caddesine daldı, biz de arkasından.
— Ne alayı bu?
— Broneviks…
İş ciddiydi. Zırhlı otomobil birlikleri olan Broneviks’I er anahtarı ellerinde tutuyorlardı.
— Duma ve kurtuluş komitesi komiserler onları görmeye gittiler. Şimdi görüşüyorlar…
— Neyi görüşüyorlar? Hangi taraf yanında döğüş-mek için mi?
— Yok canım, iş böyle kararlaştırılmaz. Asla Bolşeviklere karşı dövüşmezler.
Tarafsızlıklarını ilân edecekler, o zaman da Junkerslerle Kazaklar…
Büyük Misel manejinin kapısı ardına kadar açıktı. İki nöbetçi bizi durdurmak istedi, ama
emirlerine aldırmayarak hızla girişi geçtik. Yüksek kolonlariyle pencerelerin yarı karanlıkta
kaldığı büyük salonun tavanına asılı tek bir lamba solgun ısüdariyle aydınlatıyordu içersini.
Zırhlı otomobillerin korkunç siluetleri
152
duvarlar boyunca büzülmüştü. Bir tanesi, ışığın altına, meydana çekilmişti ve etrafındaki
koyu renk üniformaları içinde iki bin kadar asker imparatorluk binasının bu uçsuz bucaksız
büyüklüğü içinde kaybolup gidiyordu. Subaylar, başkanlar ve asker komiteleri
konuşmacılarından oluşan on onbeş kişi otomobilin tepesine tünemiş, ortadaki Kulede
konuşan bir askeri dinliyordu. Bu, geçen yazt Broneviks Rusbirliği Kongresi Başkanı olan
Kanjonov’du. Teğmen epoletli deri ceketinin içinde şık ve kıvrak, tarafsız kalınmasını
savunuyordu güzel konuşmasiyle.
— Rusların kendi öz kardeşlerini Öldürmesi korkunç, diyordu. Tarihin unutamayacağı
döğüşlerle yabancı düşmanı yenen ve çara karşı yan yana çarpışan askerlerin arasında iç
savaş olmamalıdır. Biz askerlerin siyasi parti kavgalarında işimiz ne? Geçici hükümetin
demokratik bir hükümet olduğunu söylemek istemiyorum. Burjuvaziyle de koalisyon
istemiyoruz. Fakat tüm demokrasiyi içeren bir hükümet olmalıdır. Yoksa Rusya çöker gider.
Böyle bir hükümet de kardeşin kardeşi öldürmesi ve iç savaş ortadan kalkar.
Sözleri akılcı görüldüğünden büyük salon alkış ve bravo sesleriyle çınladı.
Sarı yüzünün kasları gerilmiş, bir asker hemen oracıkta yapılan kürsüye çıktı:
— Arkadaşlar, diye bağırdı. Size, önce barış, hemen barış demek için Romanya cephesinden
geliyorum. İster Bolşevikler olsun, ister yeni hükümet, kim bize barışı getirirse onun
arkasından gideriz biz. Artık daha uzun zaman döğüşecek halimiz yok. Ne Almanlara, ne de
Ruslara karşı döğüşmek istiyoruz.
Sözlerini bitirdikten sonra yere atladı. Bu dalgalı kalabalıktan önce anlamsız ve acı bir
mırıltı yükseldi, sonra da aşırı bir Menşevik kürsüye gelip savaşın yalnızca müttefiklerin
zaferiyle bitebileceğim ileri sürdüğü zaman bu mırıltı öfkeye dönüşüverdi. Kaim bir ses:
«Kerenski gibi konuşuyorsun sen» diye atıldı.
Sonra bir delege konuştu Dumadan ve tarafsızlığı savundu. Kendilerinden olmayan bir insanı
dinler gibi sıkıntı içinde dinlediler. Anlamaya ve karar vermeye bu derece dikkat eden
insanlar hiç görmedim. Yerlerinden kıpırdamıyor, konuşmacının üzerinden gözlerini
ayırmıyorlardı. Destan savaşçılarını andıran yüzleri ve
153
pırıl pırıl masum çocuksu gözleriyle bu devlerin alınlarında ter parlıyor ve kaşları düşünce
zoruyla çatılıp duruyordu,..
Sonra kendi birliklerinden bir Bolşevik çıktı, kin ve şiddetle konuştu kürsüde. Diğerleri gibi
onu da onaylamadılar. İstedikleri bu değildi. O anda güncel olaylardan sıyrılmışlar, sanki
devrimin yaşaması ve ölmesi onlara bağlıymış gibi akılları Rusyaya, sosyalizme ve dünyaya
takılı kalmıştı.
Konuşmacılar birbirlerini izliyor, ya gergin bir sessizlik içinde ya da öfke ve bravo sesleri
arasında sürdürüyorlardı konuşmalarını. Eyleme geçecek miyiz, yoksa tarafsızlığımızı
koruyacak mıyız? Sevimli, inandırıcı haliyle Kanjonov geri geldi. Ama tüm barışçı
konuşmasına rağmen, aşırıcı bir subay değil miydi? Vassüi adasından bir işçi «Barışı sen mi
bize getireceksin?» diye selâmlandı sözlerine başlamadan önce.
Yanıbaşımızda, özellikle subaylardan oluşan bir gurup tarafsızlık avukatlarına cesaret
veriyor, durmaksızın «Kanjonov, Kanjonov» diye bağırıyor ve bir Bolşevik konuşmak istediği
zaman da ıslıklıyorlardı.
Otomobilin tepesindeki subaylar ve komite delegeleri birden kızgın bir tartışmaya girdiler.
Konuşmacılar ns olduğunu sorunca bu insan yığını şöyle bir sarsıldı ve subaylardan birinin
tutmaya çalıştığı genç bir asker kendini kurtararak elini kaldırdı.
— Arkadaşlar, dedi Kriletıko burda ve konuşmak istiyor.
Alkışlar, ıslıklar ve bağrışlar kapladı birden salonu.
— Konuşsun, Öbürü, öbürü, dışarı…
Bu sırada Savaş Halk Komiseri, kendisini bir ileri bir geri çekiştirip duran ellerin yardımiyle
otomobilin tepesine çıktı. Bir an hareketsiz kaldıktan sonra radyatör üzerinde ilerledi ve
ellerini beline koyarak etrafa gülümseyen bir yüzle baktı; bodur, kısa bacaklı, saçsız olup
üniformasında hiç bir işaret yoktu.
Yanımızdaki gurup durmaksızın «Kanjonov, Kanjo-nov’u istiyoruz. Dışarı, kesin gürültüyü,
kahrolsun hainler» diye bağırıyordu.
O zaman kalabalık, sesini gittikçe arttırarak çığ gibi bizim bulunduğumuz yöne doğru
hareketlenmeye başladı. Siyah kaşlı uzun boylu adamlar bize doğru yol açarak: 154
— Toplantımızı kim bozuyor, kim ıslık çalıyor burada? diye bağırdı.
Sille tokat dağıtılan kalabalık kaçıştı ve bir daha bir araya gelmedi.
— Arkadaşlar, diye başladı söze Krilenko yorgunluktan kısılmış sesiyle. Konuşacak halde
değilim, üzgünüm. Ama dört gec*e var ki uyumadım. Size asker olduğumu söylemeye, barış
istediğimi söylemeye gerek yok. Söylemek istediğim şey, kanlı burjuva iktidarını sonsuza
dek yıkmış oîan tüm kahraman arkadaşlarla sizin yardımınız sayesinde işçi ve asker
devrimini gerçekleştiren Bolşevik partisinin tüm halklara barış önerisinde bulunduğu ve
onu bugün gerçekleştirdiğidir, (Alkış sesleri). Asla tarafsız olmayan Junkerlerle Ölüm
taburları sokaklarda bizleri öldürür, Petrograd’a Ke-renskiyi ya da çetesinden birini
getirmeye çalışırken sîze tarafsız kalmanızı öneriyorlar? Kaledin, Don’dan yürüyüşe geçmiş,
Kerenski cepheden geri dönüyor, Kor-nilov, Ağustostaki girişimini yenilemek için «tekintsi»
lerini toplayıp durmakta. İç savaşı engellemenizi isteyen tüm bu Mençevîklerle Devrimci
Sosyalistler iktidarda nasıl kalabildiler? Temmuzdan beri süre gelen iç savaş yardımiyle. Ve
bu iç savaşta şimdiki gibi hep burjuvazinin yanında oldular.
«Daha önce karar vernıişseniz sizi nasıl ikna edebilirim? Sorun basittir. Bir tarafta Kaledin,
Kerenski, Kornilov, Menşevikler, Devrimci Sosyalistler, Kadeler, Duma, subaylar var.
Niyetlerinin iyi olduğunu söylüyorlar bizlere. Diğer yanda işçiler ,askerler, gemiciler ve
yoksul köylüler var. Hükümet ellerinizin arasındadır. Egemen sizsiniz. Büyük Rusya sizindir.
Onu teslim mi edeceksiniz?
îrade gücüyle ayakta kaldığı görülüyor ve sözlerini canlandıran derin duygu içtenliği yorgun
sesinde pırıl pırıl parlıyordu. Sona doğru sendeliyerek düşmek üzereyken binlerce kol
uzanarak tuttu kendisini ve büyük salonun geniş duvarları alkış sesleriyle yankılandı,
Kanjanov konuşmak istediyse de her yerden «oya gidilsin» diye bağrıldığındart vazgeçmek
zorunda kaldı ve «Bronevik» temsilcisinin yeniden Devrimci askeri komiteye alınmasını ve
şimdiki iç savaşta tarafsızlığı öneren bir kararı okudu. Lehte olanlar sağa, karşıda olanlar
sola geçecekti. Sessiz geçen bir kararsızlık anın-
155
dan sonra önce yavaş, sonra hızlı hızlı sola akm başlayıvertti. Birbirleri üzerinde sendeleyen
yüzlerce asker alaca karanlıkta ve pis döşeme üzerinde dalgalanmaya başladı… Yanımızda
yüz kadar insan, dağılmış, terkedilmiş, karar lehine inatçılık ediyordu. Tavan zafer
haykırışlariyle çınladığı zaman geri dönerek hem maneji ve hem de devrimi terkettiler,..
Böyle sahnelerin tüm kışlalarda, tüm bölgelerde, cephede ve tüm Rusyada geçtiği düşlerisin,
însan kendisini bir kez de yorgunluktan bitkin, oradan oraya koşuşan, tartışan, tehditeden,
yalvarıp yakaran Krilen-ko’nun alaylarında düşlesin. Köylerde, fabrikalarda, donanmanın
şurada burada dağılıp durmuş gemilerinde, tüm sendika binalarında aynı sahnelerin
yaşandığı, tüm Rusyada yüzbinlerce Rusu, gözleri konuşmacılara dikili, anlamaya .karar
vermeye çalışan bu işçileri, köylüleri, gemicileri ve sonunda hep birlikte karara varan bu
kitleleri döşlesin. îşte Rus devrimi böyle oluşuyordu…
Smolny’de yeni halk komiserleri kurulu boş durmuyordu. İlk kararname baskıdaydı ve aynı
akşam kent sokaklarında binlercesi dağıtılıyor ve kalkan her tren onları yığınlarla Güneye ve
Doğuya taşıyordu:
Köylü temsilcilerin katılmasıyla işçi ve asker temsilcileri ‘Rus B-lrtiği Kongresinin seçtiği
Rus Cumburtyeti Hükümeti adına Halk Komiserleri Kurulu, aşağıdaki kararlan
almıştır:
1 — Kurucu Mecüs seçimleri gösterilen tarihte yani 12 Kasımda yapılacaktır.
2 — Tüm seçim komisyonları, yerel belediye organları, köyfü, işçi ve asker
temsilcileri Sovyetleri, cephedeki asker örgütleri berîrtilen günde seçimin düzenli bir
şekilde serbestçe yapıfmasm» sağlamak için tüm gayretlerini göstereceklerdir.
Rus Cumhuriyeti Hükümeti adına, Halk Komiserleri Kurul Başkanı Vladimİr Ulyanov
Lenin
Belediye Dunıası her zamanki gibi kaynıyordu. İçeri girdiğimiz zaman Cumhuriyet
Meclisinden bir üye konuşuyordu. «Meclis, diyordu, kendisini dağılmış görmemekte, yalnız
yeni bir toplantı salonu olmadığı sürece çalışmalarını sürdüremiyeceğini bilmektedir, idare
Komitesi tümüyle birlikte Kurtuluş Komitesine girmeye
156
karar vermiş bulunmaktadır. Şunu da ekliyeyim ki tarih son kez Rus Cumhuriyeti
Meclisinden söz etmektedir .„
Bolşevik zorbalarının yanında çalışmamak kararında olduklarını belki yüzüncü kez
tekrarlamaya gelen posta telgraf sendikası, Vikjel, ve Bakanlık Delegelerinin defilesi
baş.ladh Kış Sarayında bulunmuş olan bir junker, kızıl koruyucuların utanç verici
tutumlariyle, kendisinin ve arkadaşlarının kahramanlığını dile getiren nefis bir tablo çizdi ve
herkes buna içtenlikle katıldı. Biri kalktı, Devrimci Sosyalistlerin gazetesi Volia Naroda’nın
bir yazısını okudu. Yazıya göre Kış Sarayındaki zararlar 500 milyon Rubleyi
buluyordu ve orada geçen kırma, dökme ve yağma sahneleri ballandıra ballandıra
anlatılıyordu.
Zaman zaman telefon haberleri geliyordu. Dört sosyalist bakan serbest bırakılmışlar,
Krilenko, Amiral Verderevski’ye, Donanma Bakanlığında kimsenin kalmadığını ve Halk
Komiserlerinin kontrolü altında buranın idaresini almasını Rus milleti adına rica etmek için
Pierre ve Paul kalesine gitmişti. Ve ihtiyar gemici razı olmuştu… Kerenski ilerliyor, Bolşevik
garnizonları geriliyordu. Smolny, Belediye Dumasmın yiyecek teminine ilişkin yetkilerini
genişleten bir kararname yayınlamıştı.
Bu son küstahlık büyük bir öfke yarattı. Komiserlerinin belediye garajına el koyduğu bu
Lenin, bu zorba, despot Lenin, özerk, bağımsız ve serbest bir belediyenin yetki sınırlarını
tarif etmeye kalkışıyor, oysa emrindeki haîk komiserleri belediye mağazalarına girmek
cesaretini gösteriyor, levazım komitesinin işlerine karışıyor, yiyecek bölüşüm üne burnunu
sokuyordu. Bir temsilci yumruğunu sallıyarakt Bolşeviklerin levazım komitesine karıştıkları
anda kentin yiyeceğinin kesilmesini önerdi. Özel levazım komitesinin bir temsilcisi de,
kentteki gıda durumunun çok ciddi olduğunu belirterek yiyecek trenlerinin gelişini
hızlandırmak için delege gönderilmesini istedi.
Dedonenko, garnizonun kararsızlık içinde olduğunu, Semenov alayının DevTİmci
Sosyalistlerin emrine girdiğini, Neva torpilcilerinin henüz bir karar almadıklarını acıklı
acıklı açıkladı…
Sonra yaşlı belediye başkanı çıktı kürsüye:
157
— Arkadaşlar, vatandaşlar. Saint ve Paııl’deki tutukluların tehlikede olduklarını öğrenmiş
bulunuyorum. Paul okulundan on dört junker Bolşevikler tarafından soyularak işkence
edilmiştir. Bir tanesi çıldırmıştır. Bakanlar ise linç edilmekle korkutulmaktadır. Kınama ve
bağrışlarm şiddeti, griler giyinmiş kısa boylu bir kadının söz istemesi sert ve tok bir sesle
konuşmaya başlamasiyle daha da arttı. Bu, Dumanın Bolşevik üyesi ve ilk
devrimcilerden biriydi.
— Bu bir yalan ve provokasyondur, dedi küfür salvosu arasında. İdam cezasını kaldırmış
olan işçi ve köylü hükümeti böyle eylemleri hoş görüyle karşılayamaz. Derhal bir araştırma
yapılmasını istiyoruz. Eğer anlatılan olaylarda en küçük bir gerçek payı varsa hükümet
enerjik tedbirler alır.
Tüm partilerin üyelerinden oluşan bir komisyon araştırına yapmak üzere derhal Saint ve
Paul’a gitti. Duma, başkente girişi sırasında kan dökülmesine engel olmak için Kerenski’yi
bulup konuşmakla görevli diğer bir komisyon seçerken biz de ilk araştırma komisyonu ile
birlikte çıktık…
Kaledeki nöbetçilerin önünden geçtiğimiz zaman gece yarısını çoktan aşmıştı. Seyrek
elektrik lambalarının solgun ışığı altında, yaldızlı, şık çan kulesiyle çar mezarlarının
bulunduğu kilise boyunca yürüdük. Devrimden bile aylarca sonra bu çan, hergün öğle üzeri
«Boje tsaria khrani» fAllah çarımızı korusun* anlamına gelen çam vurup durmuştu… Her yer
ıssızdı. Pencerelerin çoğunda ışık bile yoktu. Ara sıra, gölgede el yordamiyle yürümeğe
çalışan bir kalabalığa rast-hyor ve sorularımıza her zamanki «la nie znayu» (bilmiyorum) ile
cevap veriyordu.
Solumuzda ,hürriyet şehitlerinin çar zamanında ya öldüğü ya da çıldırdığı ve geçici
hükümetin çar bakanlarını, Bolşeviklerin ise geçici hükümet babanlarını hapsettiği
Trubetskoi burcunun koyu silueti yükseliyordu.
Sevimli bir gemici, bizi Darphanene yanındaki- kumandanın bürosuna götürdü. Altı yedi kızıl
koruyucu, gemici ve askerlerden oluşan bir gurup, semaverin neşelendirdiği sigara dumanı
dolu sıcak bir odada otur-mıVîıar’Jı. Bizi içtenlikle karşılayıp çay ikram ettiler. Kumandan
dışarı çıkmıştı. Tüm junkerlerin öldürüldü-
158
günü ileri süren Belediye meclisi «sabotajniks» (sabotajcılar) komisyonuyla birlikte gittiğini
söylediler. Bu olay onları pek eylendirmişe benziyordu. Odanın bir ucunda, gece kuşuna
benzeyen, küçük, saçsız bir adam oturmuştu. Redingot ve üstüne pahalı bir pelerin giymiş
olan adam, bıyıklarını kemiriyor ve etrafa kapana sıkışmış bir fare gibi bakıyordu. Yeni
tutuklanmıştı. Askerlerden birit bulunduğu yöne şöyle bir bakarak, onun bakan ya da ona
benzer biri olduğunu söyledi. Küçük, kavruk adam işilmemezlikten geldi. Odadakiler
kendisine karşı hiç te kaba davranmadıkları halde belli ki korkudan ödü patlamıştı.
Yanma yaklaşarak, fransızca konuştuğum zaman, sert bir şekilde eğilerek:
— Kont Tolstoy, dedi. Neden ^tutuklandığımı anlıya-mıyorum. Evime dönmek için tam
Troitski köprüsünü geçiyordum ki bu,,, adamlardan ikisi tutukladı beni. Genel Kurmayda
geçici hükümet komiseriydim. Ama hiç bir zaman hükümet üyesi olmadım…
— Bıraka hm onu gitsin, dedi bir gemici. Zararsız bir adam bu.
-~ Hayır, diye yanıtladı onu getiren gemici. Kumandana sormak gerek.
— Kumandan mı? diye alaya aldı gemici. Hâlâ subaylara boyun eğmek için mi yaptınız
devrimi?
Paul alayının bir «proporçik»i (yeni asker) devrimin nasıl başladığını öyküledi bize.
6 kasım gecesi alay Genel Kurmayda nöbetçiydi. Ben ve birkaç arkadaşım da nöbet
tutuyorduk. Ivan Pavloviç ve ismini hatırlayamadığım diğer bir asker, Genel Kurmayın
toplandığı salonda, pencerelerin perdelerini siper ederek saklanmışlardı. Gaçina junkerlerini
gece Pelrograda getirtmek ve ertesi sabah Kazakları alarm durumuna geçirmek gibi bir
sürü emirleri de işitmek olanağım buldular böylece. Kentin başlıca noktaları güneş
doğmadan Önce işgal ediieeektf. Bu arada köprülerin açılmasına da karar verildi. Smolny’yi
kuşatmak sorunu ortaya çıkınca Ivan Pavloviç kendini daha uzun zaman tutamadı. Tam o
sırada gelen giden çok olduğundan saklandığı yerden çıkarak nöbetçi odasına indi.
Arkadaşları ise hâlâ saklandığı yerden konuşmaları dinlemeye devam ediyordu.
«Bir şeylerin hazırlandığından kuşku duymaya başlamıştım.
İçleri subay dolu otomobiller vızır vızır işliyordu ve tüm bakanlar da oradaydı.
Ivan Pavloviç duyduklarını bana anlattı. Sabahın ikisiydi. Orada bulunan alay komiserine
durumu anlatıp fikrini sorduk.
Tüm giren ve çıkanları tutuklamak gerekt dedi. Biz ds emri derhal yerine getirdik. Bir saat
sonra tutukladığımız birkaç subayla iki bakam Smolny’ye gönderdik. Fakat Askeri komite
daha hazırlıklı değildi orada. Ne yapacaklarını bilmediklerinden bîr süre sonra kimsenin
tutuklanmıyarak serbestçe dolaşmalarına göz yummamız emri geldi. Koşarak Smolny’ye
gittik ve onlara bunun bir savaş olduğunu anlatabilmek için bir saat dil döktük. Genel
Kurmaya döndüğümüz zaman saat beşti ve herkez gitmişti. Bununla birlikte birkaç kişi
bulabildik ve,,, nihayet garnizonu uyarabil-dik…
Vasili adasından bir kızıl koruyucu, kendi bölgesinde o büyük ayaklanma gününün nasıl
geçtiğini etraflıca şöyle anlattı,
— Mîtralyözümüz filan yoktu, dedi gülerek» ve Smo-lny’den de getirt emiyorduk. Mahalle
Duması üyesi olan Zalkind, belediye toplantı salonunda Almanlardan alınmış bir mitralyözün
bulunduğunu hatırladı. Diğer bir arkadaşla birlikte oraya vardığımız zaman Menşevikler-le
Devrimci Sosyalistler toplantıdaydılar. Kapıyı açarak onlara doğru yürüdük. Biz üç kişi,
onlar ise masanın etrafında on beş kişiydiler. Bizi gördükleri zaman konuşmalarını keserek
şaşkın şaşkın yüzümüze bakmaya başladılar. Odayı boydan boya geçtik, mitralyözü söktük,
Zalkind bir parçasını, ben ise Öteki parçasını aldık ve omuzlarımıza yükliyerek çıktık gittik.
Kimse ağ-zmı açmamıştı.
— Kış Sarayının nasıl alındığım biliyor musunuz? diye atıldı bir gemici. Saat onbire doğru,
Neva yönünde hiç bir junker’in kalmadığını görerek kapılara yüklendik ve çeşitli
merdivenlerden birer birer ya da ufak guruplar halinde girmeye başladık. Merdivenlerin
yukarısına vardığımız zaman junkerler bizi tutuklıyarak süahlarınııız aldılar. Fakat
arkadaşlarımız gelmeye devam ettiklerinden çoğunluk bizde kaldı. O zaman biz junkerîerin
silahlarını aldık.
O sırada, gözlerinin etrafı uykusuzluktan morarmış, kolu sargı içinde, güleç yüzlü genç bir
assubay
160
olan kumandan girdi içeri. Gözü derhal esire takıldı, O da başladı durumu açıklamaya.
— Tamam tamam, diye sözünü kesti kumandan, Çarşamba gönü öğleden sonra kurmaylığı
teslim etmeyi reddeden şu komiteye dahilsiniz siz. Kusura bakmayın size ihtiyacımız yok.
Kapıyı açarak kont Tolstoya gidebileceğini işaret etti. Özellikle kızıl koruyucular arasında
bir protesto mırıltısı dolaştı ve gemici kasıla kasıla.
— Ne haber» ben size dememiş miydim, dedi.
Sonradan iki asker kumandanla konuşmaya başladılar, Kale garnizonu tarafından gönderilen
iki delegeydiler ve ancak ölmiyecek kadar yiyicek varken esirlerle nöbetçilerin ayni yemeği
yediklerini söyliyerek olayı protesto ediyorlardı. Neden karşı devrimcilere bu kadar iyi
bakılıyordu?
— Arkadaglar, dedi kumandan, biz devrimciyiz» haydut değil.
Sonra bize döndü. Kendisine, junkerlere işkence yapıldığı ve bakanların hayatının tehlikede
olduğu dedikodularının yayıldığım söyliyerek belki esirleri görme olanağını bularak şunu
kanıtlayabilirdik ki…
— Hayır, diye atıldı genç asker. Bir kez daha esirleri rahatsız edemem. Zaten biraz önce
onları uyandırmak zorunda kaldım. Garanti kendilerini öldürmeye geldiğimizi zannettiler…
Junkerlerin çoğu serbest bırakıldı. Geri kalanlar da yarın sabah çıkacaklar.
Sonra birden geri döndü.
— Duma komisyonu ile gorüleşilir miyiz?
Kendisine bir bardak çay dolduran kumandan olumlu bir işaret yaparak: «Hala salondalar»
dedi umursamaz bir halde.
Gerçekten, kapının öte yanında, belediye başka-nınm etrafım sarmış, bir gaz lambasının
solgun ışığında ateşli bir tartışmaya girişmişlerdi.
— Sayın belediye başkanı dedim. Biz Amerikalı gazetecileriz. Araştırmanızın sonuçlarını
bize resmi olarak açıklayabilir misiniz?
Onurlu ve saygı değer yüzünü bizden tarafa çevirerek ağır ağır:
— Suçlamaların gerçekle hiç bir ilgisi yok. Buraya getirildikleri zaman çıkan birkaç olayın
dışında bakan-
Oünyoyı Sarsan On Gün/F: 11 161
ların hepsine iyi davranılmıştır. Junkerlerin ise hiç bir
şeyden şikayetleri yoktur»
Issız kentin karanlıklarında, Nevski boyunca upuzun bir asker kolonu Kerenskiyi karşılamak
üzere sessizce ilerliyordu. Küçük, simsiyah sokaklarda, farlarını söndürmüş otomobiller
dolaşıyor, köylü Sovyetlerinin genel karargahı olan Fontanka sokağı 6 numaralı binada gizli
bir takım hareketler oluyor ve mühendis okuluyla Nevski caddesindeki büyük bir binanın
lokallerinden birinde de bir faaliyettir gidiyordu,
Smolny’de, üstün bir güçle çalışan dinamodan çıkan kıvılcımlar gibi Devrimci askeri
komiteden de emirler yayılıp duruyordu.
YEDİNCİ BÖLÜM
DEVRİMCÎ CEPHE
10 Kasım Cumartesi…
Vatandaşlar,
Devrimci askeri komite, devrim d ü zerrin I bozulmasına hiç bir şekilde göz
yummayacaktır.
Hırsızlıklar, haydutluk eylemleri, silahlı saldrrrlar ve tüm yahudl katliam] girişimleri en
sert bir şekilde bastırıfacaktır.,.
Paris komünü örnofijlnJ gözönüne alan komite, kargaşalık yağmacıları omansızca
cezalandıracaktır…
Kent rahattı. Kimse saldırıya uğratmıyor, hırsızlık olmuyor, hatta sarhoşlar anısında kavga
bile çıkmıyordu. Gece, silahlı devri yol w sessiz sokaklarda kol geziyor, köşebaşlarında
ufak ;ı Leş Ut in başına çönıelmis askerler ve kızıl koruyucular gülüyor ve şarkı
söylüyorlardı. Gündüz, büyük kah balıkhr kaldırımlarda toplanarak, işçi, öğrenci, iş adamı
arasında geçen ateşli tartışmaları dinliyordu.
Vatandaşlar sokaklarda birbirlerini durdurarak konuşuyorlardı:
~ Kazaklar geliyor mu?
~ Hayır…
~ Son haberlerde ne var?
— Bilmem, Kerenskİ nerede?
— Petrografin yanlızca sekiz kilometre ötesinde olduğu söyleniyor. Bolşeviklerin «Avora»
kravözürüne sığındıkları doğru mu?
— Bilmem, öyle deniyor.,,
163
Duvarlardaki afişler ve birkaç seyrek gazete, haber yayıp duruyorlardı: yalanlamalar,
çağrılar, kararnameler…
Kocaman bir afiş, köylü temsilcileri icra komitesinin ateşli bir manifestosunu duyuruyordu
halka:
…Onlar, (Bolşevikler) köylü temsilcileri Sovyetlerinin desteğini sağladıklarını söylemeye
cesaret ediyorlar… HakJan olmadan köylü temsilcileri Sovyetleri adına da konuşuyorlar.
Tüm işçi Rusya şunu blfmelidîr ki bu bir yalandır ve bütün köylüler, köylü temsilcileri
Sovyetleri fcra Komitesinin aracı 11-ğîyle, tüm çalışanların «İradesine canice karşı çıkarı
her türlü Örgütlenmiş köylü eylemlerini nefretle karşılar..
Diğer bir afişte. Devrimci Sosyalist partisinin asker seksiyonunca hazırlanmıştı:
Bolşeviklerin çılgınca girişimi çökmek üzeredir. Garnizon içten bölünmüştür… ■ Bakanlıklar
grevdedir ve ekmek güç bulunmaktadır. Bolşeviklerin dışındaki tüm partiler Kongreyi terk&
tmişlerdîr, Bolşevikler yalnız kalmışlardır.,.
Tüm akiı başmda kimselere, Devrim ve ülke kurtuluş komitesinin etrafında toplanmaları ve
Merkez Komitenin ilk çağrısına ciddi bir şekilde cevap vermeye hazırlanmaları için Çağrıda
bulunuyoruz…
Özel bir afişte de Cumhuriyet Meclisi çektiklerini dile getiriyordu:
«Cumhuriyet Meclisi 7-Kasım günö süngü zoruyla kendi kendini dağıtmak ve çalışmalarım
geçici olarak kesmek zorunda bırakılınışttr.
Ağızlarımdan bağımsızlık ve sosyalizm lâfı düşmeyen iktidar zorbaları, sosyafîst bakanlar
da dahil olmak özere geçici hükümet üyeterini bir çar hapishanesinde tutukJaınişlar,
gazeteleri yasaklamrşJar ve basımevferfn& el koymuşfardır. Böyle bir hükümet, hatk ve
devrim düşmanı olarak görülmelidir. Ona karşı mücadele ederek alaşağı etmek kaçınılmaz
bîr görevdir…
Cı/mburiyet Meclîsi çalışrnalarma yeniden başlayıncaya kadar tüm vatandaşları,
Bolşeviklerin devrilmesi ve acı çeken ülkeyi Kurucu Mecttse götürmeye yetenekli bir
hükümetin oluşturulması için çalışan ülke ve devrim kurtuluş komitesinin yerel seksiyonları
etrafında sıkı sıkı birleşmeye çağırırız,..
164
Dielo Naroda ise şöyle yazıyordu:
Devrîm, tiîm bir halkın ayağa kalkması demektir.., Lenîrt, TroçKi ve benzerlerinin yaptığı
«ikinci devrimi» kim tanımıştır? Kandırmayı başardıkla» küçük bir Jşçl, asker ve gemici
topluluğu… Bunun dışında hiç kimse…
Narodnoie SIovo (Halkın sesi, popüler sosyalistlerin organı) da şöyle sürdürüyordu yazısını:
Etîr işçi ve köylü hükümeti mî? Ne düş bu. Ne Rusyada ve ne de dış ülkelerdeki kimse bu
.hükümeti tanımaz. Düşman ülkefer bile tanımaz onu.
Burjuva basın ise geçici olarak ortadan yok oluvermişti.
Pravda, Rus Cumhuriyeti parlamentosu olan yeni Tsik’in ilk toplantısı konusunda haber
veriyordu. Bu toplantı sırasında Tarım komiseri Miliutm, köylü sov-yetleri icra Komitesinin
13 Kasımda bir Rusbirliği köylü Kongresi toplayacağını haber vermişti.
— Fakat, diye eklemişti arkasından hemen. Eek-liyemeyiz biz. Köylülerin desteğini sağlamak
gerek. Daha önce davranarak bu kongreyi derhal toplamamız gerek,,.
Devrimci sosyalistler de kabul ettiler bu öneriyi ve Rus köylüsüne çağrıda bulunan bir yazı
aceleyle hazırlandı. Ayriyeten projenin gerçekleşmesi için beş kişiden oluşan bir komite
seçildi.
Toprağın bölüşüm planlariyle sanayideki işçi kontrolü sorunu, uzmanların bu konudaki
raporları vermesine kadar ertelendi.
Üç kararname okunarak onaylandı: Birincisi Le-nîn tarafından hazırlanmıştı ve yeni
hükümete direnmeyi kışkırtan, suç işlemeyi öneren ve bile bile haberleri saptıran tüm
gazetelerin yasaklanmasını öngören bir basm kararnamesiydi bu. İkincisi kiraların
ertelenmesi ve üçüncüsü de bir işçi milisinin kurulmasıyla ilgiliydi. Ayriyeten iki hükümet
tedbiri de kabul olundu. Birincisi, belediye Dumasına boş apartman ve evlere el koyma
yetkisini veriyor» ikincisi ise, ilk gereksinim maddelerinden olan erzakların dağıtılmasını
hızlandırmak ve böylece değerli tekerlekli araçları bir an
165
önce serbest bırakabilmek için vagonların son duraklarda boşaltılmasını emrediyordu..,
îki saat sonra köylü Sovyetleri icra Komitesi tüm Rusyaya aşağıdaki telgrafı yolluyordu:
Rus birliği köyfü kongresi organizasyon bürosu adındaki kanunsuz öolşevîk örgütü, feöyFü
Sovyetlerin telgrafla Petrog-rad’da yapılacak bir kongreye çağırmaktadır,..
Köylü temsilcileri Ftusbirlİğİ Sovyet İcra Komliesi Jse Kurucu Meclis seçimleri
cfolayıslyle gerekil güçlerin taşradan ay-nlmasmm tehlikeli olduğuna karar verir ve tüm
köylülerle ülkenin kurtuluşunun da Kurucu Meclise bağlı olduğuna îna-nır. Köylü Kongresi
<aç\Uş tarihînin her zamanki g\b) 13 Aralık olduğunu bîr kez daha doğrular…
Duma büyük bir heyecan içindeydi, subaylar gidip geliyor, başkan Kurtuluş Komitesi
liderleriyle konuşuyordu. Bir danışman koşarak Kerenskinin bir duyurusunu getirdi.
Alçaktan uçan bir uçak yüzlercesini Nevs. ki caddesi üzerine atmıştı. Baş kaldıranları
korkunç bir intikamla cezalandıracağını söyliyerek, askerleri silahlarını bırakmaya ve derhal
Mars meydanında toplanmaya çağırıyordu.
Başbakanın Tsarkoie-Selo’yu aldığı söyleniyordu. Kendisi kentin yalnızca sekiz kilometre
ötesindeki açık arazide bulunuyordu. Ve ertesi sabah ta, yani birkaç saat içinde kente
girecekti. Kazaklarla temas halinde olan Rus birlikleri geçici hükümet yanına geçmişlerdi.
Çernov ise, iç savaşı engellemek için tarafsız bir kuvvet oluşturmaya gayret ederek iki
taraf arasında bir yerlerde bulunuyordu.
Başkentte isef garnizonun artık Bolşevikleri desteklemediği söyleniyordu. Smolny’de zaten
kimse kalmamıştı. Tüm hükümet çarkı durmuştu. Devlet Bankası memurları Smolny
komiserinin emrinde çalışmayı reddederek paralan vermiyorlardı. Diğer özel bankalarda
kapılarını kapatmışlar, bakanlıklar greve gitmişti. Bir özel Duma komitesi, grevcilerin
ücretlerini ödemek için gerekli parayı bulmak üzere ticarethaneleri dolaşmaktaydı…
Troçki, barış kararnamesini bağlıca dillere çevirtmek için Dışişleri Bakanlığına gittiği zaman
altı yüz memurun istifalarını yüzüne fırlattığı söyleniyordu. Ça-
166
lışma Komiseri Şliapnikov, bakanlığındaki memurların yirmi dört saat içinde yeniden
görevlerine başlamaları için emir vermiş, yoksa hem yerlerinden olacaklarını ve hem de
emeklilik haklarını kaybedeceklerini bildirmişti. Fakat emri dinleyenler yalnız zabıt
katipleri oldu… Özel levazım komitesinin bazı seksiyonları Bolşeviklere boyun eğmelttense
çalışmalarını durdurmayı yeğ tutmuşlardı. Durumlarının düzeltileceği ve ücretlerinin
yükseltileceği üzerine verilen sözlere rağmen telefon santralı memurları Sovyet
karargâhına bağlantı yapmıyorlardı…
Devrimci Sosyalist Partisi, Sovyetler Kongresinde kalan ya. da ayaklanmaya katılan
üyelerinin partiden atılmasına yaptığı oylama sonunda karar vermişti.
Taşrada ise Mohilev Bolşeviklere karşı olduğunu bildirmiş, Kievde Kazaklar Sovyetleri
kovmuş, ayaklanan liderleri tutuklamış, Luga Sovyet ve Garnizonu otuz bine varan üyeleriyle
geçici hükümete bağlılığını tekrarlamış ve tüm Rusyayı da aynı şekilde harekete davet
etmişti. Kaledin ise Donetz havzasındaki tüm Sovyet ve sendikaları dağıtmış, kuvvetleri
Kuzeye doğru yürüyüşe başlamıştı…
Bir demiryolu işçi temsilcisi şöyle konuşuyordu:
— Dün, tüm Rusyaya siyasi partiler arasındaki savaşın derhal sona erdirilmesini isteyen
birer telgraf gönderdik ve sosyalist bir koalisyon hükümeti kurulmasını önerdik. Eğer
isteklerimiz kabul edilmezse yarın tüm işçileri greve çağıracağız… Yarın tüm guruplar
sorunu incelemek üzere toplanacaklar… Bolşevikler de bir anlaşmaya varmayı istiyorlar
galiba…
— O zamana kadar canları çıkmazsa, diye yanıtladı şişman ve kırmızı yüzlü kent baş
mühendisi…
İki kata çıkarılmış nöbetçileri, durmadan gidip gelen işçi ve askerleriyle bırakınız
terkedilmiş olmasını, her zamankinden çok daha faal olan Smolny’ye gelirken ılımlı
sosyalistlerle, burjuva gazeteleri muhabirlerine rastladık.
Volîa Naroda muhabiri «Bizi dışarı attılar yahu» diye yakındı. «Bonç-Bruieviç basm
bürosuna inerek gitmemizi rica etti ve bizlerin birer espion olduğunu söyledi.»
Ve hepsi bir ağızdan başladılar bağırmaya:
— Şiddet, hakaret, basın hürriyetine baskı bu…
167
Avludaki büyük masaların üzerine, duyurular, beyanatlar ve emirler yığılmıştı. Hepsi de
Devrimci Askeri Komiteden çıkmıştı. İşçi ve askerler dışarda bekleyen otomobillere
taşıyorlardı bu paketleri.
Bu manifestolardan bir tanesi şöyle diyordu:
TEŞHİR EDİYORUZ
Rus halkının geçirdiği fcu trajik anda uzlaştırıcı Menşe-viklerle sağcı Devrimci Sosyalistler
işçi davasına İhanet et-mislerdir. Ve onlar Kornllov, Kerenski ve Savinkov tarafına
gsgîvermişlerdir.
Hain Kerenski’nin emirlerini basmakta ve bu döneklerin uyduruk zaferleri konusunda en
gülünç haberleri yayarak kentte bir panik yaratmaktadırlar,,.
Vatandaşlar, ton palavralara irranmayımz. Hiç bir güç, ayaklanmış bir halkın üstesinden
gelemez. Harkettikieri ceza, Keren ski ve benzerferini bek [emektedir,.
Onları rânetlîyor ve eski zincirlerine bağlamak istedikleri köylü, gemicf asker ve işçilerin
gazabıma terkediyoruz. Halk nefretini ve onursuzluk Jekesinî yüzlerinden asla siierTTiyecekJerdİr.
Kahrolsun halk düşmanları…
Devrimci askeri Komite, üst kattaki daha geniş 17 numaralı odaya taşınmış ve girişine de
kızıl koruyucular dikilmişti, İçerisini, parmaklıklarla ayrılan daracık bir yerde» dış
görünüşleri saygı değer, şık giyimli ama içleri ise intikam ve kin duygulariyle kay-nıyan
burjuvalar doldurmuştu. Kimisi otomobilleri için izin istiyor, kimisi kenti terketmek için
pasaport peşinde koşuyordu. Aralarında bir sürü de yabancı vardı. Nöbetçi Bili Şatov’la
Peters işlerini güçlerini bırakarak bize son haberleri okudular.
179. yedek alay çoğunlukla değil, ittifakla devrimi destekliyor, Putilov’daki beş bin rıhtım
işçisi yeni hükümeti selamlıyorlardı. Sendikalar merkezi komitesinden de bağlılık dolu bir
destek sağlanmıştı. Revel garnizon ve filosu kendi devrimci askeri komitelerini seçmişler,
birliklerini Petrograda gönderiyorlardı. Ps~ kov ve Ninsk’te devrimci askeri komiteler
duruma hakimdi. Tsaritsiyne, Don Rostov’u, Piatigorsk, Sivasta-pol… dan sevgi dolu
selamlar vardı. Finlandiya tüme-
168
tıi ile 5 ve 6 ordunun yeni komiteleri bağlılıklarını bildiriyorlardı.
Moskova haberleri ise pek emin değildi. Kentin stratejik pozisyonları Devrimci Askeri
Komite Birlikleri tarafından tutulmuş. Kremlinde nöbette bulunan İki tabur Sovyetlere
geçmişti. Fakat silah deposu Albay Riabtsev ve junkerlerin elindeydi. Devrimci Askeri
Komite işçiler için silah istemiş ve Riabtsev’le sabaha kadar görüşmeleri sürdürmüş, fakat
birden fikir değiştiren Riabtsev, komiteye bir ültimatom göndermiş Ve sovyet birliklerine
teslim olmalarını, komiteye de kendini dağıtmasını emretmişti. Bu arada çarpışmalar da
olmuştu…
Petrograd’da Genelkurmay derhal Smolny Komiserlerine boyun eğmiş, İnat edip direnen
Tsentroflot, Kronstad gemicilerinin oluşturduğu bir taburun başında Dibenko tarafından
işgal edilmişti. Baltık ve Karadeniz gemilerinin desteğiyle hemen yeni bir «Tsent-rof lot»
oluşturulmuştu.
Fakat bu sevinçli güvencenin altında kuvvetli bîr endişe duygusu baş veriyordu. Kerenski’nin
Kazakları ilerliyorlardı. Topçu birlikleri de vardı. Fabrika Komite Sekreteri Skripnik, sarı
ve gerilmiş yüzüyle Kazakların bir kolordu oluşturduklarını bildirdikten sonra gururla
ekledi:
— Bizi canlı ele geçiremezler. Petrovski yorgun yorgun gülümsedi:
— Yarın belki uyuyabiliriz… bir daha uyanmamak üzere.
Kırmızı sakalı ve zayıf yüzüyle Lozovski söze karıştı.
— Ne şansımız var? Biz yalnızız. Eğitimli birliklere karşılık güçsüz bir kalabalık…
Güney ve Güney Batıda Sovyetler Kerenskinin önünde tutunamamışlar, Gaçina, Pavlovski ve
Tsarkoie-Selo garnizonları bölünmüş, bir kısmı tarafsız kalırken diğerleri subaylarından
yoksun, büyük bir bozgun içinde başkente doğru geri çekilmeye başlamışlardı. Salonlarda
aşağıdaki bildiri asılmaya başlanmıştı:
Krasnoİe Selo, 10 Kasım, sabah 6.
Genel Karargâha, Başkumandanlığa, Kuzey Cephesi Ordu
Kumandanlarına v& herkese, herkese iletilecektir.
169
Eski bakan Kerenski, herkese gönderdiği yalanlarla efokj bir telgrafta, Petrograd’daki
devrimci birliklerin silahlarım bı-raktıklarrnı, bir hainJer hükümeti olan eski .hükümet
taralına geçtiklerini ve Devrimci Askeri Komitenin onlara geri çekit-mek emrini verdiğini
yaymafya çalışmaktadjr.
Bağımsız bîr halkın orduları ne geri çekilir ve ne de teslim olur.
Biteklerimiz, kandmlmış Kazak kardeşleriyle aralarında kan dökülmesine engel olmak ve
daha iyi pozisyonlar tatmak ama» clyle Gaçlna’y» düzenli olarak terketmiştir. Şimdiki
posizyonJarı o denJI göçNidür ki Kerenski ve arkadaşlar» kendilerinden on misli üstün bîr
güce sahip olsafar bile endişelenecek bir durum yoktur.
Birliklerimizin morali yerindedir.
Petrograd’da tam bir huzur vardır.
Petrograd yöresi ve Petrograd savunma
şefi Yarbay Muraviov
Devrimci Askeri Komiteden çıkmak üzereyken An-tonov elinde bir kağıt, ölü gibi bir yüzle
içeri girdi. — Gönderin bunu, dedi:
Tüm tebrika Komitelerine ve tüm mahalle işçi temsilcileri Sovyetferîne,
EMİR
KerenskiYıin KorniJov taraftarı çeteleri kent yakınlarım tehdit etmektedir. Halka ve elde
ettikleri haklara karşı yönelen bu karsı devrimci girişimi amansjzca ezmek için gereken
emir-fer verilmiş bulunmaktadır.
Ordu ve kızıl koruyucular işçilerin İvedi desteğine gereksinim duymaktadır.
Fabrika Komitelerine ve mahalle Sovyetlerine aşağıdaki emirleri veriyoruz:
1 — Hendek kazmak, barikat kurmak ve tel örgü çekmek İçin onümkün olduğu kadar ‘işçr
gönderiniz,
2 — Gerektiğinde fabrikalardaki İşleri derhal durdurunuz.
3 — Hendek kazmak ve barfkat kurmak için gerekli alet-ierle eldeki tüm adi ve dikeniî
teller! toplayımz,
4 — Bulabildiğiniz tüm silahları ahnız.
5 — Sıkı bir disiplin göstererek, Oevrim Ordusunu ne fa olursa olsun desteklemek için
hazır olunuz.
170
İşçi ve asker temsilcileri Sovyetler Başkanı
Halk Komiseri
Leon Troçki
Devrimci Askerî Komite Başkanı ve Yöre Baş Kumandan* N.
Dışarı çıkıp kendimizi bu Ölü gibi solgun günün alaca karanlığında bulduğumuz zaman her
yerden fabrika sirenlerinin kulakları yırtarak dalga dalga yayıldığını işittik. Kesik ve boğuk
seslerinde geleceği bildiren bir şeyler vardı. Onbinlerce erkek ve kadın işçi sokaklara
dökülüyor, onbinlerce yıkık dökük işçi evleri, solgun ve aç yüzlü yığınları uğuldayarak sokağa
kusuyordu. Kızıl kent tehlikedeydi. Kazaklar geliyordu. Güney ve Güney-Batıya doğru,
Moskova kapısına giden eski sokaklar boyunca erkek, kadın, çocuk, tüfek, kazma, tırmık, tel
demetleri kavramjş, işçi elbiselerinin üstüne fişeklikleri kuşanmış, birer dalga gibi akıp
gidiyordu. Hiç bir za^ man koskocaman bir kentin kendiliğinden böylesine ayağa kalktığı
görülmemiştir. Beraberlerinde at arabaları, kamyonlar, otomobiller, toplar, askeri birlikler,
ne buldularsa bir sel gibi sürüklüyorlardı: Devrimci proletarya, İşçi ve Köylü Cumhuriyetinin
Başkentini korumak için göğüslerini siper etmeye koşuyordu.
Bir otomobil Smoiny’nin kapısında durmuştu. Etrafı kırmızı halkalarla çevrili gözlerini
büyüten kalın camlı gözlükleriyle ince ve uzun bir adam, elleri eski reglan pardesüsünün
cebinde, çamurluğa dayanmış, zorlukla konuşuyordu. Yanında, pırıl pırıl genç bakış-lariyle iri
ve sakallı bir gemici, elinden düşürmediği mavi çelikten yapılmış büyük tabancasiyle oynuyor
ve sinirli sinirli gidip geliyordu. Bunlar Antonov ile Dibenko idiler.
Askerler arabanın basamaklarına iki askeri bisikleti yüklemeğe çalışıyor, şoför ise, arabanın
cilası bozulacak diye, bağırıp çağırıyordu. O da Bolşevikti elbet. Otomobilin zengin bir
burjuvadan alındığım, bisikletlerin irtibat subaylarına ait olduğunu bilmesine biliyordu ama
şoförlük gururu da bu arada boş durmayıp jıyaklamveriyordu. Nihayet bisikletleri
bıraktılar…
Savaş ve Donanma Halk Komiserleri devrimci cep-
171
neyi denetlemeye gidiyorlardı. Acaba onlarla birlikte gidebilir miydik? Kuşkusuz ki
olanaksızdı bu. Arabada yalnızca beş yer vardı: İki komiser» iki emir subayı ve bir de şoför.
Bununla birlikte* haydi ismine Tru-şişka diyeyim, tanıdığım bir Rus rahat rahat arabaya
yerleşti ve ne soyledilerse onu çıkaramadılar…
Sonradan, Truşiskanın bana anlattıklarına kuşkuyla bakmak için hiç bir neden yok elimde.
Suvorovski caddesini izlerlerken içlerinden biri yiyecek sorununu attı ortaya. Yiyeceğin pek
bol olmadığı bîr bölgede üç dört gün yolda kalabilirlerdi. Hemen arabayı durdurdular ama
para nerede? Savaş komiseri ceplerini karıştırdı. Tek bir köpek bile çıkmadı. Donanma
komiseri ve şoför ele beş parasızdılar. Alışverişi yapan tabii Tru-şişka oldu.
Nevski köşesinde lastik patladı.
— Ne yapacağız? diye sordu Antonov.
— Başka bir araba alacağız, diye yanıtladı Diben-ko tabancasını salhyarak. Antonov yolun
ortasına geçerek bir askerin kullandığı gelişi güzel bir arabayı durdurdu.
—Arabanıza ihtiyacım var, dedi Antonov.
— Alamazsınız, diye diretti asker.
Rus Cumhuriyetindeki tüm orduların Başkumandanı olduğunu belirten ve bu nedenle
herkesin tartışmasız kendisine itaat etmesini istiyen bir belgeyi askere uzatarak Antonov
sordu:
— Biliyor musun ben kimim?
— Allah olsan ne yazar dîye bağırdı kızgın şoför, bu arabayı alamazsın. Birinci mitralyöz
alayına aittir bu araba ve cephane taşıyor şimdi…
Güçlük, italyan bayrağı taşıyan eski bir taksinin çı-kagelmesiyle çözüldü. (Karışıklık
zamanlarında, özel araba sahipleri yabancı konsolosluk adına arabalarını kaydettirerek bu
kıymetli mallarına el konmasını engellemeye çalışıyorlardı.) Zengin bîr kürk giyerek yan
gelip yatan şişman kişiyi arabadan indirerek konvoy yoluna devam etti.
Smolny’den on, on beş mil ötede Narva barika-dına gelirken Antonov, kızıl koruyucuların
kumandanını görmek istedi. Kendisini, iki, üç yüz kadar işçinin hendek kazıp Kazakları
bekledikleri kentin öbür ucuna götürdüler.
172
— Her şey yolunda mı arkadaş, diye sordu Anto-nov,
— Her şey mükemmel, arkadaş, diye yanıtladı kumandan. Birliklerin morali yerinde.
Yalnız… cephanemiz yok…
— Smolny’de iki milyar şarjör var, dedi Antonov. Size şimdi bir emir yabayım. Ceplerini
boşuna araştırdı. Sonra sordu etrafa:
— Bir parça kağıt var mı birinizde?
Ne Dibenko’nun ve ne de irtibat subaylarını yanında kağıt vardı. Truşiska not defterini
uzattı.
— Allah belâsını versin, kalemim de yok, diye bağırdı Antonovt kimin kalemi var?
Tabii, yalnızca Truşişkamn vardı…
Oracıkta ekildiğimiz için Tsarkoie-Selo garına yollandık. Nevski caddesinden yukarı doğru
çıkarken, bazılarının süngü taktığı silahlı kızıl koruyuculara rastladık. Kışın, akşam hemen
oluveriyordu buralarda. Dörtlük az çok düzenli kolonlar halinde, başları yukarda, bandosuz,
trampetsiz, çamur içinde yürümeye çalışıyorlardı. Üzerlerinde, «Barış, Toprak» diye iğreti
bir şekilde yazdıkları kızıl bir bayrak dalgalanıyordu. Çok gençtiler. Yüzlerinde, öleceklerini
bilen insanların anlamı vardı. Kaldırımlarda dizili adamlar, hem korkarak ve hem de hor
görerek bakıyorlardı onların geçtiğine kinle dolu bir sessizlik içinde.
Garda hiç kimse ne Kerenski’nin nerde olduğunu biliyordu ne de cephenin. Trenler yalnızca
Tsarkoie’ye kadar işliyordu…
Vagonumuz, elleri paket ve akşam gazeteleriyle dolu evlerine dönen köylülerle tıklım
tıklımdı. Konuşmalar sürekli Bolşevik devrimi üzerine yapılıyordu. Bu da olmasa güçlü
Rusyanın iç savaşla ikiye bölündüğüne ve trenimizin savaş bölgesine gittiğine inanmak zor
olurdu. Pencereden baktığımız zaman, çabucak çöken karanlıkta, çamurlu yollarda
tartışarak ve silahlarını sallıyarak kente doğru yürüyen asker kalabalığını farkedebiliyorduk.
İçinde büyük ateşlerin yandığı, askerle dolu bir marşandiz treni garaj
yolunda durmuştu ve her şey buydu. Arkamızda, ta ufukta başkentin ışıkları karanlığın
içinde yavaş yavaş kayboluyor, uzak bfr kenar mahallede bir tramvay ağır aksak yokuşu
çıkmaya çabalıyordu.
173
Tsarkoie-Selo’da gar sakindi. Şurada burada top-lanmış askerler alçak sesle konuşuyor ve
Gaçina yönündeki ıssız yola endişeli endişeli bakıyorlardı. Hangi partiye ait olduklarını
sordum onlara,
— Ne düşünmemiz gerektiğini doğru dürüst bilemiyoruz, dedi içlerinden biri. Kerenski,
kuşkusuz bir kışkırtıcı. Ama, diğer yandan Rusların kardeşlerine ateş etmelerini de
kabul edemiyoruz.
Gardaki komiserlik bürosunda, alay komitesinin kırmızı kolluğunu taşıyan şişman, sakallı ve
keyfi yerinde basit bir asker oturuyordu. Smolny’den yanaydı ama aklı da çok karışmıştı.
— îki saat önce kızıl koruyucular burdaydı, ama gittiler şimdi. Bir komiser de bu sabah
geldi ama o da Petrograd’a döndü Kazaklar gelince.
-— Demek Kazaklar burada? Üzüntüyle başını salladı.
— Doğuştuk. Kazaklar sabahleyin erkenden geldiler. Bizlerden iki, üçyüz kişiyi esir aldılar
ve aşağı yukarı yirmi beş kadarını da öldürdüler.
— Nerede şimdi Kazaklar?
— Oh, çok uzağa gitmemişlerdir herhalde. Nerde olduklarını kesinlikle bilmiyorum. Şu
taraftan gittiler. Batı yönünde belli belirsiz bir işaret yaptı.
Gar büfesinde, Petrograd’dakinden hem daha ucuza, hem de daha nefis bir yemek yedik.
Yanımızda, Gaçinadan yaya dönen bir Fransız subayı oturuyordu. Orada her şey sakin, dedi,
kent Kerenskİ’nin elinde.
— Şu Ruslar ne adamlar be, diye ekledi. İşte size bir iç savaş, bir de döğüşülmese.
Kente yollandık. Kapıda, yüz kadar tüccar, memur ve öğrencinin küfür edip bağırdıkları iki
süngülü asker duruyordu. Haksız yere azarlanmış çocuklar gibi kendilerini rahatsız ve
alçalmış hissediyorlardı. Öğrenci üniforması taşıyan, alımlı, genç ve iri bir adam saldırıyı
sürdürüyordu. Küstah bir ses tonuyla:
— Kardeşlerinize karşı silahlanarak katil ve hainlerin birer aleti olduğunuzu anlıyorsunuz
zannederim, diyordu.
— Kardeş i$ böyle değil, diye yanıtladı ciddi ciddi asker. Siz anlamıyorsunuz. îki sınıf var.
Bir proletarya, öbürü burjuvn/.i. Bizlrr…
— Bu (Kiliivnıyı biliyorum, diye kesti öğrenci. Siz
174
cahil köylüler için böyle hazır cümlelerin her yerde amrılması yeterlidir. Hiç bir şey
anlamadan papağan gibi hemen tekrarlamaya koyulursunuz. Kalabalık kahkahadan
duramıyordu.
— Bak, ben marksist bir öğrenciyim. Size, sosyalizm için değil, anarşi için, Almanya
hesabma döğüştü-ğünüzü söylüyorum. .*
— Biliyorum, dedi asker alnından ter damlıyarak. Siz okumuş bir insansınız. Görülüyor bu.
Ben ise cahilim. Ama gene de bana öyle geliyor ki…
— Lenin’in gerçek bir proletarya dostu olduğuna mı inanıyorsun, dîye kestirip attı öğrenci.
— Evet inanıyorum» dedi asker sıkıntılar içinde.
— Ama dostum, Lenin’in kurşun kaplı bir vagon içinde Tüm Almanyayı geçtiğini ve
Almanlardan para aldığını da biliyor musun?
— Bunlardan pek haberim yok, diye yanıtladı asker inatçı bir tonla. Ama söylediği şeyler,
ben ve benim gibi olanların işitmek istedikleri şeyler. Görüyorsunuz ya gene de iki sınıf vart
burjuvazi ve proletarya…
— Sen delisin be arkadaşım. Ben devrimci eylemim için Schlüsselbourg’ta tam iki senemi
verdim. Halbuki o zaman sizler devrimcileri kurşunlayıp «Allah Çarı korusun» diye şarkılar
söylüyordunuz. Benim adım Vassili Georgieviç Panin. Hiç benden söz edildiğini duymadın
mı?
— Kusura bakma ama duymadım dedi asker sıkıla sıkıla. Kuşkusuz ki büyük bir
kahramansınız…
— Elbette, dedi öğrenci inançla. Şimdi de Rusya-mızı ve hür Devrimimizi batırmak üzere
olan Bolşeviklere karşı döğüşüyorum. Nasıl açıklarsın bunu?
Asker başını kaşıdı ve aklı iyice karıştığından yüzünü ekgiterek:
— Nasıl açıklanır bilemem orasını. Ama her şey bana olduğu gibi gözüküyor. Cahil olmasına
cahilim. Gene de yalnız iki sınıf var galiba ortada. Proletarya ve Burjuvazi-..
— Gene bıraktığım yerde otluyorsun be arkadaş» dîye haykırdı öğrenci.
— îki sınıf, diyordu boyuna asker inatla. Birine karşı olan diğeriyle beraberdir.
Sokağın yukarsına doğru çıkmaya başladık. Işıklar
175
çok seyreklemîşti ve gelen geçen de pek yoktu. Korkutucu bir sessizlik oturmuştu kentin
üzerine, insan kendisini cennetle cehennem arasında, arafatta, ya da politik «no man’s
land» gibi bir yerde hissediyordu. Yalnızca berber dükkanları ışık içindeydi ve tıklım tıklım
doluydu. Umumi hamamın kapısında ise büyük bir kuyruk vardı. Bugün cumartesiydi ve böyle
gün-terde bütün Rusya aklanır paklanır, kokular sürerdi. Böyle merasimlerin yapıldığı
yerlerde Kazak ve Sovyet Birliklerinin birbirlerine karıştığından bir an bile kuşku
duymadım.
Büyük parka yaklaştıkça sokaklar daha ıssızlaşı-yordu. Bir papaz, Sovyet Genel Karargahını
korkuyla gösterdikten sonra bize, hemen kaçtı, Sovyet, büyük dük sarayının parka bakan
kanadına yerleşmişti. Pencereler karanlık ve kapı kapalıydı. Ellerini pantalon kemerine
takmış bir aşağı bir yukarı gezinen bir asker son derece kuşkulu gözlerle bizi izliyordu.
— Sovyet gideli iki gün oldu, dedi.
— Nereye gitti?
— Hiç bir şey bilmiyorum, diye yanıtladı omuzlarını silkerek.
Biraz daha uzakta, geniş ve ışık içindeki bir binadan çekiç sesleri geliyordu. Kararsız
kararsız dururken, bir askerle bir gemicinin kol kola geldiklerini gördük. Hemen Smolny’den
aldığım serbest geçiş kartım] gösterdim*
~ Sovyet taraftarı mısınız? diye sordum.
Cevap vermeden, birbirlerine endişeli endişeli baktılar. Gemici binayı işaret ederek,
— Ne oluyor orada? diye sordu.
— Bilmiyorum.
Asker ürke ürke kolunu uzatarak kapıyı araladı. Etaminle kaplı, büyük saksıların olduğu
geniş bir salondu bu. İskemleler dizilmiş ve henüz yapımı tamamlanmamış bir kerevet
duruyordu ortada. Bir elinde çekiç, ağzı çiviyle dolu bir kadın bize doğru ilerledi ve,
—Ne istiyorsunuz? diye sordu.
— Bu akşam temsil var mı? diye sordu gemici de korkarak.
— Pazar akşamı amatörlerin gösterisi var, gidin şimdi hurdan.
Asker ve gemiciyle konuşmak istedikse de, sıkı-
176
lıp çekinerek sorularımızı yanıtladılar ve hemen karanlıkta gözden kayboldular.
Fantasmagorik pavyonları, japon mimarisi köprüleri ve çeşmelerden akan suyun -çıkardığı
şıpırtı sesleriyle dolu karanlık park boyunca yürüyerek çarlık sarayına doğru giden yolu
izledik.
Dökme demirden komik bir kuğunun su fışkırttığı yapma mağaranın yanına gelince, birden
izleniyor muşuz gibi bir duygu sardı içimizi. Gözlerimizi yukarı kaldırdığımız zaman, çimenli
bir terastan bizi gözliyen silahlı, dev gibi altı yedi kadar adamın kuşkulu gözlerle baktığını
gördük.
— Kimsiniz? diye sordum.
— Nöbetçiyiz, dedi içlerinden biri.
Hepsinin yorgunluktan döküldüğünü gördük. Gece, gündüz, haftalar boyunca süren tartışma
ve görüşmelerden sonra başka türlü olacak değillerdi ya.
— Sovyet birliklerine mi yoksa Kerenski’nin birliklerine mi aitsiniz? Bir an sustular
sonra şaşkın şaşkın birbirlerine bakarak,
— Tarafsızız bizf dediler.
Büyük Katerina Sarayının kemerleri altından geçerek iç avluya girdik ve genel karargahın
nerede olduğunu sorduk. Yarım daire şeklindeki beyaz bir pavyonun önündeki nöbetçi,
kumandanın içerde olduğunu söyledi. Çifte bir şöminenin eşit olmıyan iki parçaya ayırdığı
III George sitili beyaz, şık salonda bir gurup subay oturmuş,-endişeli endişeli
konuşuyorlardı. Yüzlerinin rengi soluk, heyecanlı ve belli ki uykusuzdular. Üniforması
madalyalarla kaplı, beyaz sakallı yaşlı bir adam olan albaya bolşevik hüviyetlerimizi
gösterdik,
— Buraya kadar öldürülmeden nasıl geldiniz? diye sordu nezaketle. Sokaklar çok tehlikeli.
Tsarkoie-Selo’ da siyasi hırslar iyice bilenmiştir. Daha bu sabah döğüş vardı, yarın sabah ta
olacak. Kerenski saat sekizde girer kente herhalde.
— Kazaklar nerede?
— Şu yönde, bin beş yüz metre ilerde, dîye koluyla gösterdi.
— Onlara kargı kentinizi savunmaya hazırlanıyor musunuz?
— Hayır, diye yanıtladı gülerek. Kenti Kerenskinin yerine tutuyoruz.
Dünyayı Sarsan On Gün/F: 12 177
Az daha bayılacaktık. Zira hüviyetlerimizde bizim köklü birer devrimci olduğumuz yazılıydı-
Albay bir iki öksürdü ve,
— Oradan verdikleri bu serbest geçiş kartlariyle yakalansaydiniz burada hayatlarınız
tehlikeye girerdi. Eğer savaşı görmek isterseniz, subay otelinde oda ayırtmak için
emir vereyim. Yarın sabah yedide buraya uğrayıp yeni hüviyetlerinizi alırsınız.
— Yani Kerenskiyi mi tutuyorsunuz?
— Şey… tamamen değil. Albay tereddüt ediyordu.
— Garnizondaki askerlerin çoğu Bolşeviktir. Bu sabah savaştan sonra topları da alarak
Petrograd’a gittiler. Aslına bakılırsa hiç bir asker Kerenski yanlısı değil. Fakat bazıları da
hiç çarpışmak istemiyor. Subayların hemen hepsi Kerenski yanına geçtiler, ya da çekip
gittiler. Durumumuz gördüğünüz gibi pek parlak değil…
Tüm bunlardan savaşın olmayacağını çıkardık… Albay emirerini yanımıza katıp bizi nezaketle
gara yolladı. Asker güneyliydi ve Beserabyaya göçetmiş fran-sız anne ve babadan doğmuştu.
«Yorgunluk, tehlike bana vız gelir, diyordu durmadan. Fakat asıl üzüntü, üç senedir anamı
görmemem oluyor..,»
Tren, buz gibi bir gecede Petrograd’a giderken kapı penceresinden, yanan ateşlerin
ışığında, el kol hareketi yapan gurup gurup askerleri, zırhlı otomobilleri, yol kavşaklarında
birbirlerine girmiş araçları ve kulelerinden başlarını çıkararak birbirlerine bozulan
şoförleri görüyordum.
Devrimci askeri komite komiserleri bir guruptan ötekine koşuşturarak savunmayı organize
etmeye çalışırken her şeyin birbirine girdiği böyle bir gecede asker ve kızıl koruyucular,
başlarında subaydan yoksun, karışıklık içinde ve hiçte konuk sevmeyen bu ovada gezip
duruyorlardı.
Kente döndüğümüz zaman, kalabalık sokakları doldurmuştu ve Nevski caddesindeki evleri
bir deniz gibi dövüyordu. Havada bir şeyler vardı ve Varşova garından uzaklardaki top
sesleri işitiliyordu. Junkerlerin okullarında faaliyet -artmıştı. Duma üyeleri kışladan kışlaya
dolaşıyor, nutuk atıyor ve Sovyetlerin barbarlığından söz ediyorlardı: Kış Sarayındaki
junkerler toptan öldürülmüş, kadın taburlarının ırzına geçilmiş,
178
genç bir kız Duma önünde idam edilmiş ve prens Tuma-nov öldürülmüştü… Alexandr
salonunda Kurtuluş Komitesi olağanüstü toplanmıştı ve komiserler her yönde koşuşturup
duruyordu. Smolny’deıı çıkarılmış tüm gazeteciler oradaydılar ve yerlerinde
duramıyorlardı. Tsarkoie’deki durumu anlattığımız zaman inanmak istemediler. Nasıl
oluyqrdu bu? Tsarkoie’nin Kerenski’ nin ellerinde olduğunu ve Kazakların Pulkovoda
olduklarını hepsi bilmiyor muydu? Ertesi sabah Kerenski’yi garda karşılayacak bir komite
bile seçilmek üzereydi…
Bir tanesi, aman kimse duymasın diyerek kulağıma, karşı devrimin gece yarısı bağlıyacağını
fısıldadı ve iki beyanat gösterdi. Bir tanesinde Gotz ve Polkov-nikov’un imzaları vardı ve
Kurtuluş Komitesinin emirlerine uyularak junker okullarının, hastahanelerde iyileşmekte
olan askerlerin ve Saint-Georges şövalyelerinin savaş durumuna getirilmesini emrediyordu.
Diğeri ise Kurtuluş Komitesinin kendisinden geliyordu:
PETROGRAD HALKİNA
Devrimci Petrograd vatandaşları, askerleri ve işçileri,
Bolşevikler cephede banş İsterken geride savaş kışkırtıcılığı yapmaktadırlar.
Onların kışkırtıcı çağrılarını dinlemeyiniz.
Siper kazmayınız. – Silahları bırakınız.
Hain barlkadfan sökünüz.
Askerler, kışlalarınıza dörvünöz-
Petrograd’daki katliam devrimin sonunu getirir
‘Bağımsızlık, toprak ve barış adına Ülke ve Devrim Kurtuluş Komitesi etrafında sı*kı sıkı
bîrlesin. ,
Dumadan ayrıldığımız sırada, sabırları tükenmiş insanların sert anlamlı yüzleriyle bir kızıl
korucu birliği ıssız ve karanlık sokağı iniyor ve genel karargâhlarında karşı devrim komplosu
yaparken suç üstü yakaladıkları Kazak Kurulu yerel seksiyon üyeleri olan on on iki esiri de
beraberlerinde götürüyorlardı…
Elinde kola kovası bulunan genç bir çocuğun yardım ettiği bir asker duvarlara hemen göze
çarpan büyük afişler yapıştırıyordu:
179
kararnameyle Petrograd kenti ve kenar mahallelerinde örfi İdare Uân edilmiştir. Açık
havadakî tüm toplantılar yeni bir emre kadar yasaklanmıştır.
Devrîmci Askeri Komite Başkanı N. Podvoiski
Hava, karışık bir takım sesler, otomobil klaksonları, bağnşmalar ve uzaktan uzağa işitilen
tüfek sesleriyle doluydu. Kent, uyanık, sinirli, bekliyordu.
Sabahleyin çok erkenden, Semenovski alayı erlerinin elbiselerini giymiş junkerlerden oluşan
bir birlik tam nöbet değişimi saatinden önce telefon santralına vardı. Bolşevik parolayı
bildiklerinden kuşku uyandırmadan nöbeti aldılar. Birkaç dakika sonra Antonov denetlemeye
çıkınca kendisini yakalıyarak ufak bir odaya hapsettiler. Asıl nöbeti alacak olan birlik
geldiği zaman ateş açıldı ve çoğu öldü.
Kar§ı devrim başlamıştı…
SEKİZİNCİ BÖLÜM
KARŞI DEVRİM
11 Kasım Cumartesi günü Kazaklar T&arkoie-Selo* ya girdiler, Kerenski beyaz bir ata,
binmişti ve tüm kilise çanları çalıyordu. Kentin dışındaki küçük bir tepenin üstünden, geride
kopkoyu Finlandiya koyu ile ölgün ovada yayılıvermiş başkentin koyu siluetini, ren-gârenk
kubbelerini ve yaldızlı kulelerini seçebiliyordu.
Savaş filan olmadı burada. Ama Kerenski büyük bir gaf yaptı. Saat sabahm yedisinde,
Tsarkoie-Selo 2, tüfek birliğine emir göndererek silahlarım bırakmalarını istedi. Askerler
tarafsız kalmaya razı olduklarını ama silahlarını bırakmayacaklarını söylediler. Kerenski
onlara on dakikalık bir süre tanıdı. Bu tutum askerleri çileden çıkardı. Sekiz aydanberî
komitelerin idare ettikleri özerkliğe alışmışlardı ve bu emir eski rejim kokuyordu burcu
burcu. Birkaç dakika sonra Kazak topçusu kışlalara ateş açtı ve 8 askeri öldürdü,.. Böylece
Tsarkoie-Selo’da artık «tarafsız» asker kalmamış oluyordu.,,
Petrograd, sabahleyin tüfek sesleri ve askerî birliklerin yürürken çıkardığı boğuk ayak
sesleriyle uyandı. Yüksek ve gri bir göğün altında esen buz gibi bir rüzgar kar kokusu
getiriyordu. Güneş doğarken Telgraf binası ve orduevi kuvvetli junker birlikleri tarafından
alınmış, sonra kanlı bir çarpışmadan sonra yeniden ele geçmişti. Saç levhalar, fıçılar ve
sandıklardan olu-$un barikatların arkasında, Morskaia caddesinin tam or-tfisında gizlenmiş
ya da Saint-Isaac meydanıyla Go-rukovaia cddesinin köşesini tutan ve kımıldayan her
hedefe ateş eden gemiciler Telefon Santralını çevirmişlerdi. Arasıra Kızıl-Haç bayrağını
taşıyan bir otomobil görünüp kayboluyordu gemicilerin izniyle…
Meslektaşımız Albert Rhys WÜliams, yaralılarla dolu bir Kızıl-Haç otomobiline binerek
Santraldan çıktı. Araba, kentte birkaç tur attıktan sonra karşı devrimin genel karargahı
olan Misel askerî okuluna gitti. Görünüşe bakılırsa avludaki bir fransız subayı yönetiyordu
harekâtı. Telefon Santralının yiyecek ve cephane ihtiyacı böyle karşılanmıştı. Bu uyduruk
ambulansların çoğu yalnızca junkerler yiçin birer bağlantı ve levazım aracı olmuşlardı.
*
Eski İngiliz zırhlı birliğinden kalan beş ya da altı zırhlı otomobil ellerindeydi. Louise Bryant,
Saint-İsaak meydanı boyunca yürürken bunlardan bir tanesinin A-mirallikten çıkarak
Santrala doğru gittiğini gördü. Gogol sokağı köşesinde araba tam yanında durdu ve odun
yığınlarının arkasında pusuda bekleyen gemiciler ateşe başladılar. Arabanın tareti dönerek
odunların arasına ve kalabalığın tam ortasına körlemesüıe kurşun yağdırdı. Bayan Bryant’ın
durduğu kubbeli pasajda bulunan iki küçük erkek çocuk ve beş kentli derhal öldüler. O
zaman gemiciler büyük bir çığlık atarak siperlerinden fırladılar ve kurşun yağmuru altında
zırhlı arabayı çevirerek gözetleme deliklerinden süngülerini sokup çıkarmaya başladılar
bağırarak… Yaralandığını soyliyen şoförü serbest bırakarak gitmesine . izin verdiler. O da
derhal Dumaya koşarak Bolşeviklerin barbarlığını kanıtlayan bu haberi duyurmaya gayret
etti bir an önce. Arabadan çekilip çıkartılan ölüler arasında bir de İngiliz subayı vardı.
Daha sonra gazeteler, zırhlı bir otomobil üzerinde yakalanan ve Pierre ve Paul’a gönderilen
bir fransız subayından söz ettilerse de Fransız Elçiliği bu haberi yalanladı. Fakat belediye
danışmanlarından biri, adı geçen subayı kendisinin serbest bıraktırdığını bana açıkladı.
Müttefik Elçiliklerin tutumu ne olursa olsun, İngiliz ve Fransız subaylarının şahsen
harekâta katıldıkları ve Kurtuluş Komitesi toplantılarına katılarak fikir bile verdikleri bir
gerçekti.
Çeşitli mahallelerde tüm gün boyunca junkerlerle kızıl koruyucular ve zırhlı araçlar arasında
savaş sür-
182
dö durdu. Her yerde, uzaktan ya da yakından tek tek veya salvo halinde top sesleriyle
mitraly özler in takırtısı işitiliyordu. Dükkânların kepenkleri inmesine rağmen alış veriş
sürüyor, dışarsı karartılmış sinema salonları tıklım tıklım doluyordu. Tramvaylarla
telefonlar işliyor, santralı çevirdiğiniz zaman tüfek seslerini duyuyordunuz. Smolny
devYeden çıkarılmıştı, ama Duma ile Kurtuluş Komitesinin tüm junker okulları ve Tsarkoie’de
bulunan Kerenski ile bağlantıları vardı.
Sabahın yedisinde Vladimir okuluna giden ve kızıl koruyucu, gemici ve askerlerden oluşan
bir devriye, junkerlere silahlarını bırakmaları için yirmi dakika süre tanıdı. Ültimatom geri
çevrildi ve junkerler bir saat sonra bir çıkış yapmayı denediler. Fakat Grebeskaia ve Büyük
Caddeden gelen korkunç bir ateş sonunda geri çekildiler. Sovyet Birlikleri binayı çevirerek
kurşun yağmuruna tutarken iki zırhlı araçta gidip gelerek mitralyözleriyle durmaksızın
tarıyorlardı binayı. Junkerler telefonla yardım istediler. Kazaklar dışarı çıkmaya cesaret
edemediklerini, zira gemicilerden oluşan kuvvetli bir birliğin iki top yardımiyle kışlalarını
gözaltına aldığını haber verdiler, imparator Paul okulu çevrilmiş ve Misel okulundaki
junkerler ise sokaklara kadar çıkarak çarpışmaya başlamışlardı…
Saat on bir buçukta üç sahra topu geldi. Junkerler İse, beyaz bir bayrak taşıyarak ilerliyen
iki sovyet elçisini öldürerek cevap verdiler yeni ültimatoma¥ O zaman gerçek bir
bombardıman başladı. Okul duvarlarında geniş gedikler açıldı ve junkerler ümitsizce
savundular kendilerini. Haykırarak saldırıya kalkan kızıl koruyucular mitraly özlerle delik
deşik ediliyordu… Kerenski Tsarkoie’den telefon ederek devrimci askeri komiteyle her
türlü görüşmeleri yasaklamıştı.
Bıraktıkları ölü sayısı ve başarısız saldırıların kızdırdığı sovyet birlikleri bu kez binaya
karşı bir ateş vç çelik fırtınası yağdırmaya başladılar. Başlarındaki subayları bile bu
korkunç saldırıyı dur dur tam ıy ordu onlara. Kirilov adındaki bir Smolny komiseri başarmayı
denedi ama linç edilmekle tehdit edildi. Kızıl koruyucuların kanı tutuşmuştu bir kere.
Saat iki buçukta junkerler beyaz bayrak çekerek hayatları bağışlanırsa teslim olacaklarını
söylediler. Bunu kabul eden binlerce asker ve kızıl koruyucu pen-
183
cerelerden, kapılardan ve duvarlardaki gediklerden içeri girerek, müdahale etmeye zaman
kalmadan beş j unken süngüyle delik deşik ettiler. îki yüz kadar olan diğerleri ise, dikkati
çekmemek için küçük guruplar halinde Pierre ve Paul kalesine gönderildiler. Yolda kalabalık,
guruplardan birine saldırarak sekiz esiri daha öldürdü.*. Yüzden fazla asker ve kızıl
koruyucu da ölmüştü bu çarpışma sırasında…
îki saat sonra Dumaya gelen bîr telefon mesajı, galip birliklerin Zamok mühendis mektebine
doğru yürüyüşe geçtiklerini bildiriyordu. Kurtuluş Komitesinin son beyanatlarım yüklenen
altı temsilci hemen karşılamaya gittiler. Çoğu geri dönmedi. Diğer tüm okullar da direnç
göstermeden teslim olmuş ve içindekiler Kronstad ya da Pierre ve Paul kalesine
gönderilmişti.
Telefon Santralı ikindiye dek dayandı. Fakat gemiciler zırhlı bir bolşevik aracının arkasında
burayı da ele geçirdiler. Santralci kızlar korkudan çığlıklar atarak her yönde kaçışıyorlardı,
Junkerler tanınmamak için rütbelerini sökmüşlerdi ve içlerinden biri Wil-liams’a saklanmak
için giyeceği paltosu karşılığında ne istiyorsa vereceğini söyledi… «Bizi temizleyecekler»
diye bağırıyorlardı. Zira Kış Sarayında, içlerinden çoğu halka karşı bir daha silah
kullanmamaya şerefleri üzerine yemin etmişlerdi. Williams, Antonov’un serbest bırakılması
koşuliyle aracılık yapacağına söz verdi. Hemen yerine getirdiler isteğini. Antonov ve
Williams, uğradıkları kayıplardan ötürü burunlarından soluyan gemicileri konuşarak
yatıştırdıktan sonra junkerler bir kez daha serbestçe geri çekilmek olanağını buldular…
Bununla birlikte, damdan ya da tavan arasından korkarak kaçmak isteyen birkaçı yukardan
sokağa atıldılar…
Üstleri başları kan içinde, yorgun ama kavgadan galip çıkmış gemici ve işçiler aletlerin
bulunduğu salona girerek bir araya gelmiş bu kadar güzel kız karşısında çivilenmiş gibi
kaldılar oldukları yerde. Hiç bir kız ne rahatsız edildi ve ne de tartaklandı. Önce korkudan
sağa sola kaçıştılarsa da kendilerine bir fenalık yapılmadığını görünce duygularını hemen
açığa vurmaya başladılar. «Amma pis insanlar bunlar, hö~ dük hepsi». Gemiciler ve kızıl
koruyucular şaşırıp kal-mışlardı. Kızların hepsi ceket ve şapkalarını giyerken
İM
gene söyleniyorlardı «Domuz herifler, kaba adamlar» diyerek. Çoğu asil aileden olan ve çok
sevdikleri çarlarına tahtı yeniden kazandırmak için döğüşen parlak ve yakışıklı junkerlere
fişekliklerini vermek ya da onların yaralarını sarmak ne kadar romantikti. Ya bunlar kimdi.
Adi işçilert köylüler, cahil takımı.,.
Devrimci askeri Ttomite komiseri ufak tefek Viş-niak kalmaları için genç kızları ikna etmek
istedi ve tüm kibarlığını kullandı.
— Şimdiye kadar size hep kötü davramlıyordu. Telefon servisi Dumaya bağlı. Ayda altmış
rubleye on saat belki de daha fazla çalışıyorsunuz. Bundan böyle her şey düzelecek.
Hükümet telefonları Posta ve Telgraf Bakanlığına bağlamaya kararlı. Ücretleriniz derhal
yüz elli rubleye çıkarılacak ve çalışma saatleriniz de kısaltılacak. Çalışan sınıf olduğunuz için
mutlu olmaya da hakkınız var…
Çalışan sınıf ha… Acaba böyle demekle bu vahşilerle aramızda ortak bir şeyler mi olduğunu
söylemek istiyor? Burda kalmak ha. Artık bin rubleye bile kalınmaz burada,.. Ve etraflarına
yukardan baka baka bu gururlu telefoncu kızlar ayrıldılar çalıştıkları yerden.
Memurlar, hat bakıcıları ve ameleler kaldılar. Fakat fişlerle uğraşmak gerekti ve telefon
işin can damarıydı. Meslekten gelme yalnızca altı telefoncuyu tutabilmişlerdi. Gönüllü
çağırmak gerekti: Yüz kadar gemici, işçi ve asker geldiler. Kalan altı genç kız talimatlar
vererek, yardım ederek ve azarlıyarak sağa sola koşuşturuyorlardı. Nihayet iyi kötü iş
yeniden ayarlandı ve teller vızıldamaya başladı. En önemlisi Smolny* yi kışla ve fabrikalara
bağlamak, ikincisi ise Duma ve junkerlerin hatlarını kesmekti. Akşama doğru, yapılanlar
kentte yayılmaya başlayınca burjuvalar söylenmeye başladılar. «Aptallar, ayak takımları…
Ne kadar kalacağınızı zannediyorsunuz… Bekleyin Kazaklar geliyor…»
Akşamın alaca karanlığı çöküyordu. Soğuk bir rüzgar ıssızlaşmış Nevski caddesini
kamçılamaya başlamıştı. Kazan katedralinin önünde, birkaç işçi asker ve özellikle tüccar ve
memurlardan oluşan bir kalabalık toplanarak her zamanki tartışmalarına başlamışlardı bile.
185
— Ama Lenin Almanlardan barışı koparamıyacak, dedi biri.
Genç bir asker kızgın kızgın yanıtladı.
— Kimde kabahat? Sizin burjuva, budala, Allahm belası Kerenskide. İstemiyoruz o herifi.
Bize gerekli olan Lenindir.
Duma önünde beyaz kolluk taşıyan bir subay yüksek sesle küfür ederek duvarlardaki
afişleri söküyordu. Bunlardan bir tanesi şöyle yazıyordu:
BOLŞEVİK BELEDİYE ÜANIŞMANLARINDAN PETROGRAO HALKİNA
Belediye Pumasının ;tüm gücünü kullanarak halkı yatıştırmak, ona gerekli olan ekmeği ve
İhtiyaçlarım verebilmek için çatışması gerektiği şu sıkıntılı zamanda, Kadelerle, sağcı Devrkncî
Sosyalistler görevlerini unutarak Dumayj bir karşı devrim yeri haline getirmişler ve
Komllov-Kerenski zaferini kolaylaştırmak için halkın bir kısmım diğerine karşı
ayaklandırmağa çalışmaktadırlar. En basit görevlerini yerine getirecek yerde sağcı
Devrimci Sosyalistlerle Kadeler, işçi, asker ve köylü temsifçiler Sovyetlerrne karşı Dumayı
bir siyasi kavga arenasına çevirmişlerdir. Ekmek, barış ve bağımsızlık için çalışan devrimci
hükümeti karşılarına atmışlardır,
Petrograd halk», sizlerin seçtiği biz Bolşevik Belediye Da-nışmanfarı, sağcı Devrimci
Sosyalistlerle Kadelerln karşı devrim hareketine katıldıklarım, görevlerini yapmadıklarını ve
halkı açlık ve savaşa doğru sürüklediklerini bilmenizi istiyoruz. Yüz «eksen üç bin oyun
seçtiği bizler, seçmenlerimizin dikkatini Dumada olup .bitenlere çekiyor ve sürdürdüğü
tutumundan doğacak kaçmılmsz ve üzüoü sonuçların 1ürn sorumluluğunu reddettiğimizi
bildiriyoruz.
Uzaklardan yer yer tüfek sesleri gelmesine rağmen kent, kendisini gün boyu sarsan
spazmlardan bitmiş tükenmiş gibi sakinleşmişti.
Nikolas salonunda Dumanın toplantısı bitmek üzereydi. Bu gürültüye Duma bile biraz
şaşırmışa benziyordu. Komiserler durmaksızın haber taşıyorlardı: Telefon santralının
alınması* sokak çarpışmaları, Vladi-mir okulunun düşmesi…
— Duma, şiddet ve despotluğa karşı verdiği kavgada demokrasiyi desteklemektedir,
diyordu Trup. A-
186
ma galip kim olursa olsun, aceleye getirilmiş bir adaleti ve işkenceyi asla kabul
etmeyecektir…
Her zaman öfkeyle konuşan yaşlı ve uzun boylu bir kade> Konovski yanıtladı:
*— Yasal hükümet kuvvetleri Petrograd’a girdiği zaman ayaklananları kurşuna dizecektir.
Buna adaletin aceleye getirilmesi denmez.,.
Kendi partisinden de olanlarla birlikte tüm salon protesto etti bu konuşmayı.
Kuşku ve üzüntü ağır basıyor, karşı devrim sürçmeye başlıyordu. Devrimci Sosyalist Partisi
Merkez Komitesi kendi temsilcilerine karşı bir güvensizlik oyu vermiş, sol kanat üste
çıkmaya başlamıştı. Avksentiyev basmıştı istifasını. Bir haberci, Kerenskiyi karşılamak
üzere gara gönderilen delegasyonun tutuklandığım bildirdi. Sokaklarda Batı ve Güney-
Batıdan gelen uzak top sesleri işitiliyordu ve Kerenski hâlâ meydanlarda yoktu.
Yalnızca üç gazete çıkmıştı: Pravda, Dielo Nar oda ve Npvaia Zizn. Üçüde yeni koalisyon
hükümetine geniş sütunlar ayırmıştı. Devrimci Sosyalistlerin organı, bolgevik ve kadelerin
olmadığı bir hükümet istiyordu, Gorki iyimserdi: Smolny taviz verdiğine göre, bu,
burjuvaların dışında tüm partilerin katılacağı tam sosyalist bir hükümet olacaktı demek.
Pravda ise iğneleyip duruyordu:
Ardalarında berbat bir geçmîşle yalnızca burjuva eğilim^ I eri olan küçük gazeteci
guruplarının çoğunluğunu -oluşturduğu ve ne köylünün ne de işçinin fetemedlği bir
koalisyona yal-mzca gülünür. Bizim koalisyonumuz, kendi kendimize gerçekleştirdiğimiz
proletarya devrimci partisinin yoksul köylüler ve devrimci orduyla birlikte kurduğu
koalisyondur.
VikjeHn iddialı bir afişi de, anlaşma olmazsa grevle tehdit ediyordu ortalığı:
Bu kavganın gerçek galipleri, vatanımızdan arta kalan toprakların kurtarıcıları ne
Bolşevikler, ne kurtuluş Komitesi, ne de Kerenskinîn birlikleri olacaktır. Bu davayı bizler,
demiryolu İşçileri sendikası kurtaracaktır…
Kızıl koruyucular, demir yolu kadar karıştk ‘bir hizmeti sağlayamazlar Geçici hükümet ise
İktidarı yürütmekteki yetenek-
187
sizliğim ortaya koymuştur. Tüm demokrasinin güvenini kazanmış bir hükümet aracı ligiyle
İktidarı yürüterniyecek her türlü partiye hizmet götürmeyeceğiz,..
Smolny, bitmek tükenmek bilmeyen bir enerjiyle kaynayıp duruyordu.
Sendika merkezinde Losovski bana, Nikolas hattı demiryolu işçileri delegelerinden birini
tanıştırdı. Büyük mitinglerde konuşan diğer işçilerin liderlerini kınadıklarını anlattı delege,
ve masaya vurarak,
— Tüm iktidar Sovyetlere verilmelidir, diye bağırdı. Merkez Komitenin aşinaları Kornilov’ım
ekmeğine yağ sürüyor, Ordu Genel Kurmay Başkanlığına bir delegasyon göndermek istediler
ama Minsk’te tutukladık onları. Seksiyonumuz bir Rusbirliği Konferansı istedi. Fakat
çağırmayı reddettiler…
Ordu Komiteleriyle Sovyetlerde de aynı durum vardı ve tüm Kusyadaki demokratik örgütler
birbiri ardından çatlıyor ve değişiyordu. Kooperatifler iç kavgalarla çökmüştü. Köylü
temsilcileri icra komitesi toplantıları bir sonuç almadan dağılmak zorunda kalmıştı kavga ve
gürültülerin ortasında. Kazaklarda bile huzursuzluk vardı…
Smolny’nin son katında devrimci askeri komite son gücüyle durmaksızın çalışıyordu. îçeri
girerken sağlam ve dinç giriliyor, sonra gece gündüz çalıştıktan sonra yorgun, biMk, kirli,
ses kaybolmuş bir halde dışarı çıkılarak uyumak üzere döşemeye çöküveriyordu insan.,.
Kurtuluş Komitesi kanun dışı ilan edilmişti. Yeni yeni duyurular yerlere sıralanmıştı:
…He işçi sınıfında ve ne de garnizonda taraftarlar katmayan komplocular yalnızca
saldırılarının bîr sürpriz şeklînde yapılacağına güveniyorlardı. Planları, Pierre ve Paul
komiseri Blagonravov ve ismi sonradan araştı nîacak devrimci bir kızıl koruyucunun
uyanıkJjğı sayesinde zamanında anlaşıJdı. Komplonun ortasında Kurtuluş Komitesi vardı.
Albay Polkovnikûv bir-likJerîn kumandasını almış ve emirler de, eski Tsîk üyesi olup
sonradan söz üzerine serbest bırakılan Gotz tarafından imzalanmıştı.
Devrimci Askeri Komite bu olayları Petrograd ha/k ma duyurur ve komploya karışan
şahısların tutuklanarak devrimci savaş mahkemesine gönderilmelerini emreder.
183
Kazakların ve junkerlerin Kremlin! kuşatarak sov-yet birliklerini teslim olmaya zorladıkları
haberi geldi Moskovadan. Sovyet Birlikleri kabul etmiş ve Kremlini torkedecekleri sırada
üzerlerine saldırılarak öldürülmüşlerdi. Daha az sayıda bolşevik birlikleri telefon ve
tdtfraf binalarından dışarı çıkartılmıştı ve junkerler kent merkezini ellerinde
tutuyorlardı.,. Fakat sovyet birlikleri yavaş yavaş oluşuyordu etrafta. Sokak çarpışmaları
artmıştı ve tüm anlaşma girişimleri boşa çıkmıştı … Sovyetlerin elinde garnizonun on bin
askeriyle, birkaç kızıl koruyucu vardı. Halbuki hükümet, altıbin junkcr, iki bin beş yüz kazak
ve iki bin beyaz koruyucuyu tutuyordu elinde.
lVtrotfrad Sovyeti toplantı halindeydi ve yandaki 4>c];i(]a Halk Komiserleri Kurulunun
durmaksızın üst kuttan gönderdiği emir ve kararnameleri inceliyordu. Bu kurnrnn meler
arasında, kanun yayını ve onaylanmasına, sok iz saatlik çalışmaya ve Lunaçarski’nin halk
eğitim sistemine ilişkin olanları da vardı. Çoğu silahlı olan bu iki toplantıya yalnızca iki üç
yüz kadar delege katılıyordu. Pencere aralarına, binanın yanlarını koruyacak şekilde
mitralyözler yerleştiren nöbetçilerin dışında Smolny ıssızdı.
Tsik toplantısında bir Vikjel delegesi konuşuyordu:
— Hiç bîr partinin birliklerini taşımayacağız. Eğer Fctrograd üzerine yürüyüşünü
sürdürürse tüm bağlan-Lılarını keseceğimizi bildirmek üzere Kerenski’ye bir delegasyon
yolladık.
Yeni hükümeti kurmak için tüm sosyalist partilerin katılacağı bir konferans lehinde
konuşarak artık alışılmış sözlerini bitirdi.
Kamenev temkinli yanıtladı arkasından. Bolşevikler böyle bir konferansa katılmaktan
memnunluk duyarlardı. Yalnız sorun, bu türden bir hükümetin oluşturulması değil, bu
hükümetin Sovyet Kongresinin çıkardığı programı kabul edip etmemesiydi… Tsik, sol1
Devrimci Sosyalistlerle enternasyonalist sosyal demokratların beyanatını görüşmüş ve
köylü Sovyeti eriyle ordu komiteleri delegelerini de içeren nisbi bir temsil önerisini kabul
etmişti.
Büyük salonda Troçki günün önemli olaylarını gözden jçeç iri yordu:
139
1
— Vladimir junkerlerine teslim olmalarını söyledik. Kan dökülmesine engel olmak istiyorduk.
Fakat şimdi mademki kan akmıştır tek bir yol vardır Önümüzde: Amansız bir kavga. Başka
türlü yenebileceğimizi düşünmek çocukça bir iş olur. Herkes devrimci askeri komiteye
yardımcı olmalı, silah, benzin, dikenli tel stoklarım haber vermelidir. İktidarı aldık, şimdi
koruma zorundayız onu…
Menşevik Ioffe, partisinin bir beyanatını okumak İstedi, fakat Troçki prensipler üzerine
yapılacak bir görüşmenin açılmasını engelledi.
-— Görüşmelerimiz şimdi sokakta çözümleniyor, diye bağırdı. Kesin adım atılmıştır. Hepimiz
ve özellikle ben, geleceklerin tüm sorumluluğunu üstümüze alıyoruz.
Cepheden ve Gaçinadan gelen askerler konuştular. 481 ci topçu tümeni şök taburundan bir
asker «Siperler bunu öğrendiği zaman yalnızca bir tek ses yükselecek, îşte nihayet bizim
hükümetimiz» diye bağırdı.
Peterhof tan bir junker, kendisi ve arkadaşlarından ikteinin Sovyetlere kargı yürümeyi
reddettiklerini, arkadaşları Kış Sarayı savunmasından geri döndükleri zaman kendisini
komiser atayarak gerçek devrime hizmetlerini vermek için Smolny’ye gönderdiklerini
anlattı…
Sonra yeniden Troçki çıktı kürsüye. Soruları yanıtlıyor, emirler veriyor, ateşli, yorulmak
bilmeyen bir sesle konuşuyordu.
— Küçük burjuvazi, işçileri, askerleri ve köylü* leri ezmek için şeytanla bile işbirliği
yapar, dedi. Ayri-yeten, şu son iki gün içinde birçok sarhoşluk olaylarına da rastlanmış
bulunduğundan konuşmasını sürdürerek «içmeyiniz arkadaşlar, devriyelerin dışında
saat sekizden sonra kimse sokakta olmamalıdır. Şüpheli bütün yerlerde araştırma
yapılacak ve bulunan alkol derhal imha edilecektir. İçki kaçakçılarının gözünün yaşına
bakmıyacağız…»
Bu sırada devrimci Askeri Komite önce Vyborg Seksiyonu Delegasyonunu sonra Putilov
İşçileri Delegasyonunu çağırttı ve iki delegasyon da derhal yukarı çıktılar,
— Öldürülen her devrimci için, beş karşı devrimci öldüreceğiz, diye sürdürdü konuşmasını
Trokçi.
190
Biz sonra kente döndük. Duma . ışık içindeydi ve büyük bir kalabalık içeri akıyordu.
Aşağıdaki salondan, kederden ağlananların sesleri ve haykırışları geliyordu ve kalabalık, o
gün öldürülen junkerlerin listesinin asıldığı duyuru tahtasının önünde itişip kakışıyordu. Adı
yazılı junkerlerin kesinlikle öldüğü söylenemezdi, zira ölülerin çoğu sapasağlam yemden
piyasaya çıktılar. Yukardaki Alexandre salonunda Kurtuluş Komitesinin toplantısı devam
ediyordu. Oturanlar arasında kırmızı ve sarı sim işlemeli epoletleriyle subaylara. Devrimci
Sosyalist ve Menşevik aydınların tanınan yüzlerine, diplomatlara, sert bakışlı göbekli
bankerlere, eski rejimin memurlarına ve tuvalet giymiş kadınlara rastlanıyordu…
Telefoncu,, kızlar tanıklık yapmaya geldiler. Ayakkabıları delik, yüz kasları kasılmış zavallı
kızlar şık görünmeye çalışarak birer birer kürsüye çıkıyorlar, siyasetteki ünlü isimlerin,
zenginlerin, subayların ve Petrograd sosyetesinin alkışlarına kızararak cevap veriyor,
proletaryanın kendilerine yaptığı işkenceleri anlatarak, eski rejime, kurulu düzene ve o
güçlü döneme bağlılıklarım bir kez daha kanıtlıyorlardı…
Duma yeniden Nikolas salonunda toplantıya başlamıştı. Belediye başkanı büyük bir
iyimserlikle Petrog-rad’daki alayların tutumlarından utanç duyduklarını bildirdi. Propaganda
iyi işliyordu… Haberciler gidip geliyor, bolşeviklerin işlediği korkunç şiddet hareketlerini
anlatıyor, junkerlere aracı olmak, ya da araştırma yapmak için yeniden yola düzülüyorlardı.
— Bolşeviklerin hakkından moral gücü gelecektir, yoksa süngüler değil, diyordu Trup.
Bununla birlikte devrrnci Cephede durum hiçte parlak değildi. Düşman, önlerinde topları
bulunan zırhlı trenler getirmişti. Tecrübesiz kızıl koruyuculardan oluşan sovyet birliklerinin
ne subayları ve ne de belirli bir planları vardı. Yalnızca beş bin düzenli asker katılabilmişti
onlara. Garnizonun geri kalanları ya junkerlerin ayaklanmasını bastırmakla uğraşıyor ya <ln
kenti korumaya bakıyordu. Arta kalanlar ise kara rsrzdılar. Akşamın onunda, kentteki alay
delegelerinin yaptığı bir toplantıda Lenin konuştu ve toplantı v/ac’i bir çoğunlukla sonuna
dek mücadele kararı aldı. llt’S. askerden oluşan bir kurmay komitesi seçildi ve
101
şafak sökerken alaylar savaşa hazır bir halde kışlalarını terkettiler. Eve dönerken,
başkentin ıssız sokaklarında onların süngüleri bir hizada, eski birer asker uygun adımiyle
geçtiklerini gördüm.
Aynı zamanda Sadovara’daki Vikjel genel karargahında tüm sosyalist partilerin katıldığı bir
konferans yeni bir hükümet oluşturmaya çalışıyordu. Merkez Menşevikleri adına konuşan
Abramoviç, ne galip ve ne mağlupların olamıyacağım, geçmişe bir sünger çekmek gerektiğim
söylüyordu. Tüm solcu guruplar kabul ettiler bu öneriyi. Sağcı Menşevikler adına Dan,
aşağıdaki koşullarla Bolşeviklere bîr mütareke götürmeyi önerdi: Kızıl koruyucuların
silahlarından arındırılması, Petrograd garnizonunun Dumanın enirine verilmesi, Kerenskfnin
birliklerine ateş etme ve tutuklama yasağının konması, bolşeviklerin dışındaki tüm sosyalist
partilerin bir hükümet oluşturması, Smolny adına konuşan Kamanev ve Riazanov tüm
partilerin katılacağı bir koalisyon hükümetini kabul etmekle birlikte Dan’ın önerilerini
protesto ettiklerini bildirdiler. Devrimci sosyalistler içten bölünmüşlerdi. Köylü Sovyetleri
icra komitesiyle popüler sosyalistler bolşeviklerin hükümete katılmasına kesinlikle karşı
çıktılar.,. Şiddetli bir tartışmadan sonra gerçekleşebilir bir plan yapmakla görevli bir
komisyon kuruldu.
Komisyon, iki gece bir gün konuyu tartıştı. 9 Kasım günü Martov ve Gorki yeniden
uzlaştırma yolunu denediler. Fakat Kerenski’nin yaklaşması ve kurtuluş komitesinin
yürüttüğü eylemler dolayısiyle Menşevik-Jerin sağ kanadı, Devrimci Sosyalistler ve popüler
sosyalistler bu işe karışmak istemediler. Bu kez junker-lerin giriştiği ayaklanmanın
bastırılması korkutuyordu onları.,.
12 Kasım pazartesi herkes bir şeyler bekliyordu. Eski rejimin eldeki bütün kuvvetlerinin,
bilinmeyen, yeni ve örgütlenmemiş bir güçle karşılaşacağı Petrograd kapılarının önünde
uzanıp giden bu gri ovaya takılmıştı tüm Rusyanın gözü, Moskovada bir mütareke yapılmıştı.
Başkentte girişilen kavganın sonunu bekliyen iki taraf görüşmeleri uzatıyordu. Sovyet
Kongresi delegeleri ekspres trenlere atlıyor, taşraya, ta Rusyanın bir ucuna koşuyor ve
devrim ateşini oralara taşımaya çalışıyorlardı. Mucize haberi ülke yüzeyinde hal-
192
kalar gibi yayılıyordu. Köyler, kentler, kasabalar ta uzaklarda çalkalanmaya ve ayaklanmaya
koyulmuştu. Sovyetler ve devrimci komiteler her yerde dumalara kargı çıkmaya başlamış,
zemstvosları ve hükümet komiserlerini dinlemiyor, kızıl koruyucular beyaz koruyucularla
çarpışıyor,- sokaklarda düğüşülüyor ve durmadan tartışılıyordu. Sonuç Petrograda bağlıydı.
Smolnyde hemen hemen kimsecikler yoktu» fakat Duma ise gürültü ve kalabalıktan
geçilmiyordu. Yaşlı belediye başkanı, aynı gururlu haliyle belediye danışmanları
manifestosunu protesto edip duruyordu.
— Duma, bir karşı devrim merkezi değildir, diyordu bağıra bağıra. Duma partiler arası
mücadeleye katılmamaktadır. Ülkenin yasal iktidardan yoksun olduğu anda düzenin tek
temsilcisi özerk belediye hükümetidir. Aklı başında halk onu tanıyor, yabancı elçilikler
yalnızca kent belediye başkanının imzaladığı belgeleri tanıyorlar. Avrupa düşüncesi başka
bir çözüm kabul etmiyor, zira özerk belediye hükümeti vatandaş] korumaya yetenekli tek
organdır. Kent konukseverliğinden yararlanmak isteyen tüm örgütlere güleryüzlü davranmak
zorundadır. Duma, kendi binası içinde hiç bir gazetenin dağıtılmasını yasaklıyamaz. Faaliyet
alanımız genişliyor ve tam bir eylem bağımsızlığına ihtiyacımız vardır. îki tarafta
haklarımıza saygı göstermelidir…
«Koyu bir tarafsızlık güdüyoruz. Junkerler Telefon Santralını işgal ettikleri ve albay
Polkovnikov Sm-olny’nin hatlarını kesme emrini verdiği zaman yaptığım direniş üzerine
telefonları yeniden çalışmaya başladı..,»
Sol sıralardan alaycı kahkahalar ve sağdan küfürler işitildi.
— Ve bununlabirlikte bize karşı devrimci olarak luikıyor ve halka öyle tanıtıyorlar. Kalan son
otomobil-lor i mi zi de elimizden alarak bizi ulaştırma araçların-Hım yoksun bırakıyorlar.
Eğer kent açlıkla karşı karşıya ysu bizim suçumuz değil bu. Protestolarımız havada
krılıyrır…
Belediye meclisi Bolşevik üyesi Kobozev, devrimci naktTİ Komitenin belediye araçlarına el
koymasını kıi-iktıyla karşıladığını, böyle olsa bile muhtemelen ya
DOnyuyı Sn rem On Gün/F: 13 193
acil bir durum yüzünden ya da şahsen yapılmış bir kanunsuzluk olduğunu söyledi.
— Başkan, toplantılara siyasi bir hava vermememizi söylüyor. Fakat Menşeviklerle
Devrimci Sosyalistler burada yalnızca parti ajitasyonu yapıyor, kapılarda, halkı
ayaklanmaya kışkırtan Iskra (kıvılcım), SoLdatski Golos ve Rabotçaia Gazeta’y1 satıyorlar.
Biz Bolşevikler de kalkar kendi gazetelerimizi satarsak ne olur buranın hali. Ama biz böyle
şey yapmayız, Dumaya saygımız vardır. Özerk belediye hükümetine saldırıda bulunmadık,
bulunmayacağız da. Yalnız halka bir duyuruda bulundunuz, biz de aynisini yaptık o kadar…
Kade Şingariov, suçlanarak ihanet yüzünden mahkeme edilmesi gereken insanlarla
tartışmaya girişmenin olanaksız olduğunu söyliyerek tüm Bolşevik üyelerin Dumadan
çıkarılmasını istedi. Fakat, Bolşevik danışmanların şahsi hiç bir suçu olmadığı ve belediye
yönetiminde görevde bulundukları için önerinin tartışılması ertelendi.
0 zaman iki enternasyonalci Menşevik, Bolşevik danışmanların manifestosunun bir katliam
kışkırtıcısı olduğunu söylediler.
— Bolşeviklere yönelik her eylem karşı devrimcilikle suçlanırsa devrimle anarşi arasında
artık fark kalmaz, dedi Pinkiaviç. Bolşevikler hesaplarını kitlelerde-ki hırsların coşması
üzerine kurmuşlar, biz ise manevi gücümüze dayanıyoruz. Nereden gelirse gelsin her türlü
şiddet eylemlerine karşıyız; zira görevimiz barışçı bir çözüm yolu bulmaktır.
—«Teşhir ediyoruz» başlığı altında sokaklara yapıştırılan ve halkı Menşeviklerle devrimci
Sosyalistleri öldürmeye çağıran afişler, siz Bolşeviklerin asla silemi-yeceğiniz bir cinayet
suçudur, dedi Nazariev. Dünkü cinayetler, böyle bir duyuriyle hazırladığınız diğer
cinayetlere başlangıçtan başka bir şey değildir. Sizi öbür partilerle sürekli olarak
uzlaştırmaya çalıştım, fakat şu anda sizler için hissettiğim duygu yanlızca sizleri hor görme
duygusudur.
Bolşevik danışmanlar bu hakaret karşısında ayağa kalkarak, tehditlere ve kinle, öfkeyle
dolu bağırmalara şiddetle karsı koymaya başladılar.
Salondan çıkarken menşevik ve kent baş mühendisi
194
Gomberg ile üç dört gazeteciye rastladım. Hepsi heyecanlıydı.
— Bakın, korkaklar bizden ödleri patlıyor, Dumayı tutuklamaya cesaret edemiyorlar ve
devrimci askeri Komiteleri buraya bir komiser gönderemiyor. Bugün Sadovai sokağında,
Soldatski Golos’u satan ufak bir çocuğa engel olmak isteyen bir kızıl koruyucu gördüm.
Çocuk gülmekle yetindi herife ve kalabalık az daha parçalıyordu adamı. Şimdi yalnızca
saatler konuşacak. Kerenski gelmese bile hükümet kuracak adamlar yok ellerinde. Aptal
herifler. Smolny’de kendi aralarında doğüşüyorlarmış şimdi de»
Bir Devrimci Sosyalist dostum beni kenara çekerek,
— Kurtuluş Komitesinin nerede saklandığını biliyorum. Onlarla konuşmak ister misin, dedi.
Akşamın alaca karanlığı çökmüştü yeniden eski halini bulan kentin üzerine. Mağazaların
vitrinleri açıktı ve içerde lambalar yanıyordu. Sokaklarda büyük bir kalabalık hem geziniyor
hem de tartışıyordu durmadan.
Nevski caddesi 86 numaraya gelince bir pasaja daldık ve oradan, kiraya verilen büyük bir
evin avlusuna çıktık. 229 numaralı daire Önünde dostum kapıya kendi bildiği bir şekilde
vurunca ayak sesleri işitildi, bir kapı açılıp kapandı ve sonra giriş kapısı aralanarak bir kadın
yüzü gözüktü içerden. Bir dakika kadar bizi süzdükten sonra içeri aldı. Orta yaşlı kendi
halinde bir kadındı bu. Arkaya doğru bağırarak «Sinil, kalabilirsiniz» dedi. Yemek
odasındaki masada, kızarmış ekmek ti il imleriyle füme balığın bulunduğu tabakların yanında
I» r semaver kaynıyordu. Perdenin arkasından üniforma lı bir adamla, ufak bir odadan işçi
gibi giyinmiş dittir bir adam çıktılar dışarı. Bir amerikalı gazeteci görmekten mutluydular.
Kasıla kasıla, bolşeviklerin kendilerini burada bulmaları halinde hemen kurşuna dizecek* I
erin i söylediler, isimlerini söylemek istemediler ama Devrimci Sosyalist olduklarını
açıkladılar.
– Gazetelerinizde neden böyle yalanlar yazıyorsunuz. 7 diye sordum.
I lig alınmadan subay yanıtladı:
Evet yalan bunlar ama ne yapalım, diye omuzlumu silkü. Biliyorsunuz halkın kafasında bir
şeyler «ılııı-jlıırmak zorundayız…
195
Diğeri söze karıştı,
— Bolşeviklerin yaptığı, serüvenden başka bir şey değil. Aydın bir kitleleri yok. Bakanlıklar
yardım etmez onlara.,. Sonra Rusya bir kent değil koskoca bir ülke. Yalnızca birkaç gün
tutunabileceklerini bildiğimiz için en güçlü rakipleri olan Kerenski’yi desteklemeye ve
düzenin sağlanmasına yardımcı olmaya karar verdik.
— Peki, dedim, o halde neden Kadelere katıldınız? Yapmacık işçi içtenlikle gülümsedi,
— Gerçeği söylemek gerekirse, kitleler Bolşevikleri tutuyor. Şimdiki halde taraftarımız
yok. Bir avuç asker bile tophyamayız, silahımız da yok. Bolşevikler bir ölçüde haklılar.
Şimdi Rusyada iki güçlü parti var: Bolşevikler ve Kadelerin etekleri altına saklanan ge
rieiler. Kadeler bizi kullanacaklarını sanıyorlarsa da gerçekte biz onları kullanıyoruz.
Bolşevikleri devirdiğimiz zaman Kadelerle uğraşacağız sonra.
— Bolşevikler yeni hükümete kabul edilecekler mi? Başını kaşıyarak, «soru önemli, dedi,
eğer kabul
edilmezlerse işe yeniden başlarlar herhalde: Kurucu Mecliste, tabi böyle bir Meclis olursa,
duruma hakim olabilirler.» Subay arkasını getirerek,
— Bu soru, ayni nedenlerden Ötürü Kadelerin de hükümete kabulünü gerektirir.
Biliyorsunuz, Kadeler Kurucu Meclisi pek tutmuyorlar, hele Bolşevikleri hemen ezmek
olanağı varsa.
Başını salladı ve,
— Siyaset, biz Ruslar için kolay bir şey değil, dedi. Siz Amerikalılar siyasetçi doğulusunuz.
Hayatınız tümden onun içinde yuvarlanıyor. Biz ise siyasetin ne olduğunu öğreneli, anca bir
sene var.
— Kerenski konusunda ne düşünüyorsunuz? diye sordum. Diğeri yanıtladı,
— Kerenski geçici hükümetin hatalarından sorumludur. Burjuvaziyle koalisyon yapmağa bizi
zorluyan Kerenski’nin kendisidir. Eğer her zaman tehdit ettiği gibi istifa etseydi Kurucu
Meclisin toplanmasından on altı hafta önce yeni bir hükümet krizi patlardı. Bunu engellemek
istiyorduk biz.
— Ama sonunda bu gelmedi mi başınıza?
— Evet ama nasıl bilebilirdik. Kerenski ve Avksen-tiyev’ler bizimle dalga geçtiler. Gotz
biraz daha radi-
196
kaldır. Ben ise gerçek bir devrimci olan Çernov’u tutarım. Bugün Lenin bile, Çernov’un
hükümete alınmasına karşı çıkmayacağını bildirdi.
Biz de Kerenski hükümetinden kurtulmak istiyorduk ama Kurucu Meclisi beklemenin daha iyi
olacağını düşündük… Başlangıçta Bolşeviklerle beraberdim. Ama partimin Merkçz Komitesi
ittifakla onlara karşı cephe alınca ne yapabilirdim? Bu, parti disiplin sorunu…
Bir hafta içinde Bolşevik hükümet yıkılacak. Eğer Devrimci Sosyalistler bir kenarda durup
beklerlerse iktidar kucaklarına düşü verir. Yalnız bir hafta bek-lorsok ülke öylesine
karışacak ki emperyalist Almanlar zîiftTu ulih*jiverecek. Bu yüzden yalnızca iki alayın
destek sözünü alarak —sonradan onlar da bize karşı çıktılar ya – ryleme geçmek zorunda
kaldık. Junkerler-den bafjka d«ı adam yok,.,
— Ya K;ız;ıklar?
Subay şöyle bir iç geçirdi.
— Kıpırdamndılar bile. Önce, piyadenin desteği olursa yürüyeceklerini söylediler.
İçlerinden bir kısmının zaten Kerenskiyle birlik oldukları için bunu hesa-ba katacaklarını
eklediler, sonradan da kendilerinin hep demokrasinin sürekli düşmanı olarak suçlandığını
gevelediler ve nihayet Bolşeviklerin topraklarını almayacaklarına söz verdiklerini,
korkacak bir şeyleri olmadığını ve tarafsız kalacaklarını söyleyip kestirip altılar.
Biz konuşurken, çoğunluğunu üniformalarındaki rütbeleri sökülmüş subayların oluşturduğu
adamlar girip çıkıyorlardı durmadan. Onları kapının antresinde görüyor alçak sesle
heyecanlı heyecanlı konuştuklarını duyuyorduk. Ara sıra, yarı yarıya çekilmiş bir perdenin
aralığından tuvalete oturmuş iri yarı bir albayın ıli/.leri üstünde bir şeyler yazdığını
görüyorduk banyoda. Petrograd’ın eski kumandanı Albay Polnikov’u hrnıon tanıdım.
Tutuklanması için devrimci askeri komi ük neler vermezdi…
– Programımız işte bu, dedi subay. Topraklar, Lııjımk komitelerine verilecek, işçiler
sanayinin yönetimi tır tümden katılacaklar, enerjik bir barış programı ynpiK’uğız, yoksa
Bolşeviklerinki gibi bütün dünyaya \t\r Ültimatom verecek değiliz. Zaten Bolşevikler kit-
197
lelere verdikleri sözü tutamazlar. Yaptırmayacağız zaten. Köylülerin desteğini kazanmak
için kalktılar toprak programımızı yürüttüler. Ayıptır bu. Eğer Kurucu Mecl is i u beki
eşeler di.. .
— Önemli olan Kurucu Meclis değil, diye kesti diğeri. Eğer Bolşevikler burada sosyalist bir
devlet kurmak isterlerse hiç bir zaman onlarla ortak çalışmayız. Kerenski, Kurucu Meclise,
tutuklanmalarını emrettiğim bildirerek Bolşeviklere niyetlerinin ne olduğunu gösterdi ve
böylece büyük bir hata yaptı.
— Peki siz şimdi ne yapmayı düşünüyorsunuz? diye sordum.
Birbirlerinin yüzüne bakarak,
— Birkaç gün içinde görürsünüz. Tarafımıza cepheden yeterince birlik kaydırabilirsek
Bolşeviklerle anlaşmaya gitmeyiz. Yoksa, belki de zorunlu oluruz…
Nevskiye dönüp hemen bir tramvayın basamağına atladık. Sahanlık öylesine kalabalıktı ki
yükü çekemiyor alttan toprağı sürtüp duruyordu.’Ağır aksak bizi Smojny’ye kadar
sürükledi.
Üstü başı temiz, zayıf görünüşlü bir adam olan Mieşkovski dalgın dalgın salondan geçerken
yakaladık. Bakanlıktaki grevler etkisini göstermeye başlıyor dedi. Halk komiserleri Kurulu
gizli anlaşmaları yayınlamaya söz vermişti ama sorumlu memur bu belgelerle birlikte
kayıplara karışmıştı ve onları İngiliz elçiliğinde sakladığı zannediliyordu.
Özellikle banka grevleri ciddiydi.
— Parasız hiç bir şey yapamayız, diyordu Menjins-ki, «Demiryolu işçilerine, Posta ve
Telgraf memurlarına ücretlerini ödememiz gerek.» Durumun anahtarı demek olan Devlet
bankasiyle birlikte diğer bankalar da kapalıydı. Rusyadakİ tüm banka memurları satın
alınmıştı.,,
Fakat Lenin, Devlet Bankası zeminaltı girişini dinamitle atmak için emir vermişti ve
yayınlanan bir kararname de özel bankalara yarın sabah gişelerini açmasını emrediyordu.
Yoksa gidip biz açacaktık onları.
Petrograd Sovyeü tam faaliyet halindeydi. Tıklım tıklım dolu olan salonda herkes silahlıydı,
ve Troçki konuşuyordu:
Kazaklar Tsarkaie-Selo’yu terketmektedirler. (Salon tepinip alkışlıyordu). Ama savaş
yeni başlamak
198
üzeredir. Pulkovo’da çetin döğüşlor olmaktadır. Eldeki tüm kuvvetleri oraya göndermek
gerek…
Moskovadan gelen haberler ise pek iyi değil. Kremlin junkerlerin elinde ve işçilerin pek az
silahı var. Çıkış yolu Petrograd’a bağlı.
Barış ve toprak üzerine yayınlanan kararnameler cephede büyük bir heyecan yaratmıştır,
Kerenski siperlere telgraflar yolhyarak Petrograd’da kan gövdeyi götürdüğünü ve
Bolşeviklerin kadın ve çocukları öldürdüğünü yaymaktadır. Ama kimse inanmıyor buna…
Oleg, Avrora ve Respublika kruazörleri Neva’ya demir atıp toplarını kentin civarına
çevirmişlerdir.
— Neden kızıl koruyucularla cephede değilsiniz? diye bağırdı sert bir ses.
— Şimdi gidiyorum, diye yanıtladı Troçki ve kürsüden indi- Yüzü herzamankinden daha san,
arkadaşları etrafında, salonun yanından yürüyerek hızla kendisini bekleyen otomobile doğru
gitti.
Sonra Kamenev, parti uzlaştırma komisyonunun çalışmaları konusunda bilgi vermek üzere
kürsüye çıktı. Menşeviklerin önerdiği koşullar, üzerinde durulma-yarak geri çevrilmiştir.
Demiryolu işçileri sendikasının seksiyonları bile karşı çıkmıştır.
— fiiz iktidarı ele geçirmiş ve eylemlerimiz tüm Ilusyaya yayılmışken onlar bize üç küçük
koşul öneriyorlar: 1. İktidarı bırakmak, 2. Askerleri, savaşı sürdürmeye ikna etmek, 3.
Köylülerin bir daha toprak lâfını ağızlarına almamalarım sağlamak…
Devrimci Sosyalistlerin suçlamalarına cevap verin ek üzere Lenm kürsüye geldi,
— Toprak programlarım çalmakla suçluyorlar bizleri.,. Eğer böyleyse kendilerini kutlarız.
Bu program Krrçekten işimize yarıyor.,.
Toplantı aynı havada sürüp gidiyor, liderler birbirleri ardından kürsüye çıkarak
açıklamalarda bulunuyor, mic! amaları çürütüyor ve kitleleri arkalarından sürüklemeye
çalışıyorlardı. Sonra asker ve işçiler kürsüde yerlerini alıyor, duygu ve düşüncelerini dile
getiriyorlardı.,.
Dinleyici kitlesi durmadan değişiyor ve yenileniyordu. Arada sırada cepheye gidecek şu ya
da bu birlimin üyeleri çağrılıyor, cepheden dönenler, yaraları itttlııyiHİylc tferi hizmete
alınan ya da Smolny’ye silah
almaya gelenlerle yer değiştiriyorlardı. Salondan ayrılıp, devrimci askeri komite üyesi
Holtzman’ın yüzü allak bullak koşarak geldiğini gördüğümüz zaman saat sabahın üçüydü.
— Herşey yolunda, diye haykırdı ellerimi yakalı-yarak. Bak cepheden gelen şu telgrafa,
Kereneski hapı yutmuş.
Kurgun kalemle acele acele karalanmış bir kağıt parçasını tutuşturdu elimize ve sonra yazıyı
sÖkemedi-ğimizi görerek başladı yüksek sesle okumaya:
Pulkovo, Genel Kurmay, Sabah 2.10
12 Kasamı 13 Kasıma bağ fay an gece tarihi ‘bir gecedir bundan böyle. Devrim Başkenti
üzerine karşı devrimci birlikleri sürmek isleyen Kerenskî’nîn girişimi püskürtülmüşler.
Kerenskl gerilemekte, biz ilerlemekteyiz. Petrograd asker, gemîcr ve işçileri, sîJah elide
demokrasinin otoritesini güçlendirmek kararını ve bunu yapacak durumda bulunduklarını
kanıtlamışlardır. Burjuvazi devrim ordusunu yalnız bırakmaya çalışmış ve Kerenski,
Kazakları kullanarak onu parçalamayı denemiş ama her Jkt plan da fos çıkmıştır.
Demokrasi egemenliğinin yüce fikri ordu saflarım sıklaştırmış ve İradelerini
güçlendirmiştir. Bundan böyle tüm ülke, sov-yet iktidarının günJük bir rüya olmadığını
anlıyacaktır işçi asker ve köylü egemenliği yıkılmaz bir gerçektir. Kerenskinin yenilgisi,
büyük toprak ağalarının, burjuvazinin ve Kornilov taraftarlarının yenHgistdir. Kerenskinin
yenilgisi, halkın özgürlük ve barış dolu bir yaşama, toprağa, ekmeğe ve İktidara olan
hakkjnın bir kez daha doğrulanmayıdır. Pulkovo birliği gösterdiği kahramanlıkla işçi ve
köyJü devrim davasını güçlendirmiştir. Geçmişe dönüş artık olanaksızdır, Mücadele,
engeller ve özveriler şimdi bizi beklemekledir. Fakat yoJ açık ve zafer kesindfr.
Devrimcî Rusya ve Sovyet İktidarı, Atbay VValden’in emrindeki Pulkovo birliğiyle
öğünebijjr.
Ölenlere, devrim savaşçılarına, halka bağlı kalan subay ve askerfere sonsuza dek şükran,
şan ve şeref.
Yaşasın sosyalist, halkçı ve devrimci Rusya.
Kurul adına
Halk Komiseri
L. TROÇKf
200
Znamenskaia meydanını geçerken Nikolas garı önünde alışılmamış bir kalabalık gözümüze
çarptı. Süngülerini takmış binlerce gemici gar binasının önüne yığılmıştı. Basamaklara çıkmış
bir Vikjeî üyesi onlarla görüşmekteydi:
— Arkadaşlar sizleri Moskovaya götüremeyiz. Biz tarafsızız. Hiç bir partinin birliklerini
taşımıyoruz. Şimdiden korkunç bir iç savaşın olduğu Moskovaya götüremeyiz sizi…
Büyük bir uğultu yükseldi cevap olarak ve gemiciler ilerlemeye başladılar. ‘Birden
kapılardan biri açılarak iki üç serftren, bir ateşçi ve birkaç demiryolu işçisi gözüktü.
— Buradan arkadaşlar, diye bağırdı içlerinden b> rL Biz sizi götüreceğiz Moskovaya,
İsterseniz Vladivos-tok’a bile gideriz. Yaşasın devrim,..
DOKUZUNCU BÖLÜM
ZAFER
Emir, No- 1 PULKOVO BİRLİKLERİNE
13 Kasım 1917, saat 9,38
Boğaz boğaza bir savaştan sonra Pulkovo birlikleri, karşı devrim kuvvetlerini bozguna
uğratmış ve yenilen düş^nan, bu* lunduklan yerleri dağınık bîr halde ■terkaderek Pavlosk If
ve Gaçina yönünde Tsarskoie-Selo arkasına çekilmiştir
İleri birliklerimiz Tsarskoie-Selo yöresinin kuzey-doğu ücu-rtu ve Afexandrovkaia garını
tutmuş, Kolpino toirlîği solumuzda ve Krasn-oîe-Selo birliği sağınızda pozisyona girmiştir
PuNcovo kuvvetlerine Tsarsfcoie-Seîo’yu işgal ederek, özellikle Gaçina tarafındaki fer
olmak üzere tüm girişleri güçlendirmelerini ve ayrıca, PavlovskoieVî işgal ederek, güneyden
göç-lencfîrmeferîni ve demfiryolunu Dno’ya kadar ele geçirmelerini emrediyorum.
Birlikler işgal ettikleri pozisyonları, siper ve diğer savunma araçlarıyla güçlendirmek içîn
gerekli tedbirleri alacaklardır.
Kolpino ve Krasnoie-SeFo birlikleriyle olduğu kadar, Pet-rograd Savunma Başkumandanlığı
Genel kurmayiyle de sık) bağlantı halinde kalacaklardın
karşı devrim biri i ki eriyle mücadele eden tüm kuvvetler baş kumandanı Yarbay
MURAVIOV
202
Salı. Sabah. Bu nasıl olabilir? îki gün önce Petrog-rad çevresindeki araziler, kumandansız,
yîyeceksiz, topsuz, hiç bir amacı olmadan dolaşan birliklerle kaynıyordu. Örgütsüz,
disiplinsiz, subaysız bu asker ve kı-/,t\ koruyucu kitlelerim, kendi kendilerine başlarında
getirdikleri kumandanları dinleyen, topçu ateşine göğüs tferip kazak süvarilerinin
saldırılarını püskürten bir ordu haline getiren neydi?
Ayaklanan halk, askerlik san’atının tüm yöntemlerini altüst ediyordu. Walmy’de,
Wissembourg’ta, Fransız devriminin perişan ordularım bir kez düşünün. Sov-yi’l
birliklerinin önünde junkerin oluşturduğu bir du-v;ır\ K;ı/;ıkhr, büyük toprak ağalan, asil
sınıf, «siyah yıi/liTM, ^»rın dönüş ümidi, Okhrana umacısı, sibirya mntlenleri vıv nihayet
Alman emperyalizminin korkunç tehdidi vjınlı. Zafer, «Clarlyle»a göre «apotheosis and
millemmmı vvillmul end» idi.
Pnz;«ı* ak.^iiın, drvrimci askeri komite komiserleri savaş alan mıhın ümitsiz dönerlerken,
Petrograd garnizonu beş kişiden oluşan komitesini, savaş kurmayını seçmişti bile. Üç asker
ve iki subaydan oluşan kurmay heyeti karşı devrimin amansız birer düşmanıydılar.
Klimandan, eski bir vatansever, yetenekli ama yakından gözetilmesi gerekli albay
Muraviov^u. Kolpino, Obukho-vo, Polkovo, Krasnoie-SeîoMa geçici birlikler oluşturulmuş;
sayıları, hemen heryerden katılan birliğini kay-hotmiş askerlerle büyümüştü. İçlerinde
karmakarışık h skorler, gemiciler, kızıl koruyucular, piyade alayların-cfcırı arta kalanlar,
topçular, süvariler ve birkaç ta zırhlı ıınıç vardı.
Şafakta, Kerenski’nin Kazak devriyeleriyle ilk te-ııtns başladı: Her karşı karşıya gelişte
birkaç el ateş rtİiliyor, teslim çağrısı yapılıyordu. Soğuk ve durgun hu varta, savaş sesi
buzla örtülü ovada hızla yayılıyor, yaktıkları ufak ateşlerin başında bir şeyler bekleyen,
birliklerini kaybetmiş askerlerin kulaklarına kadar geli-ynrrtu. «Başladı ha», diyorlardı- O
zaman savaşa doğru ilerliyorlar, dümdüz yollarda işçi birlikleri adımlarını mi İtiştiriyorlardı.
Böylece, kızgın adam sürüleri kendili Hinden saldırı noktalarına doğru akıyordu. Komiserler
onları karşılıyor, tutacakları pozisyonlara gönderi-ynr yıı da yapılacak işleri gösteriyorlardı.
Bu kez sa-v»y, onların savaşıydı, kendi dünyaları için kavga ve-
203
riyorlardı. Kumandanlarını kendileri seçmişler, kitlelerin birbirlerine benzemeyen, dağınık
iradeleri bir tek irade halinde lehimlenmişti…
O günlerin savaşçıları, gemicilerin nasıl son kurşunu attıktan sonra saldırıya geçtiklerini,
eğitimsiz işçilerin kazak süvari saldırılarını nasıl karşıladıklarım ve onları nasıl eğerlerinden
alaşağı ettiklerini, gece savaş etrafında toplanmış isimsiz bir halkın nasıl bir sel haline
gelerek düşmanı boğduğunu uzun uzun anlatırlar… Pazartesi günü gece yansından önce,
Kazaklar dağılarak kaçmış ve toplarını geride bırakmıştı. Proletarya ordusu tüm cephe
boyunca ilerliyerek, düşman büyük radyo’ istasyonunu havaya uçurmadan önce Ts-arskofye
girmiş ve Smolny komiserleri dünyaya hemen şu zafer sarkışım duyurmuşlardı:
TÜM ASKER VE İŞÇİ TEMSİLCİLERİ SOVYETLERİNE
12 Kasım günü, Tsarskoi-Selo yakınlarında verilen boğaz boğaza bir savaştan sonra devrim
ordusı: Kerenskî ve Kor-nMov’un karşı devrim ordusunu tümüyle yenilgiye uğratmıştır.
Devrimci hükümet acfma tüm alaylara, devrimci demokrasi düşmanlarına karşı mücadeleyi
sürdürmelerini, proletarya zaferiyle devrimin elde ettiği haktan tehdideden buna benzer
serüvenlerin bir kez daha tekrarlanmasını engeJîemek ve Kerenskî’yi tutuklamak için
gerekir tüm tedbirleri almalarını emrediyorum.
Yaşasın devrim ordusu.
Keren&kî’ye karşı savaşan birlikler baş kumandanı
MURAVJOV
Taşra Haberleri.,.
Sivastopol’da yerel Sovyet iktidarı almış, limanda bulunan zırhlıların askerleri yaptıkları
büyük bir toplantı sonunda subaylarını yeni hükümeti tanımaya ve ona bağlı kalmaya
zorlamışlardı. Nijni-Novgorod’da Sovyet, iktidarı elegeçirmişti. Kazandan gelen haberler,
bîr yandan bolsevik garnizonu diğer yandan topçu tugayıyla junkerler arasında sokak
çarpışmaları olduğunu bildiriyordu.
Moskovada ümitsiz bir savaş yeniden başlamıştı. Kremlin ve kent merkezini ellerinde tutan
junkerler ve beyaz koruyucular, devrimci askeri Komite birlikleri tarafından tamamiyle
çevrilmişti. Skobelev meydanına
204
yerleşmiş sovyet topçusu Belediye Dumasını, Emniyet Müdürlüğünü ve Metropol otelini
bombardıman ediyordu. Tverskaia ve Nikitskaia caddelerindeki kaldırım taçları sökülmüş,
siper kazılıyor ve barikatlar yapılıyordu. Mitralyöz ateşi büyük banka ve ticarethanelerin
bulunduğu caddeleri tarıyordu. Ne ışık, ne telefon konuşması vardı ve halk mahzenlere
inmiş, oralarda yaşıyordu. Son haber bültenine göre devrimci askeri Komite, kurtuluş
Komitesine bir ültimatom göndererek Kremlinin derhal teslimini istemiş aksi halde topa tu-
Lulaeatfını bildirmişti.
«Kremimi topa tutmak ha. Asla yapamazlar bunu, cesm’tîl edemezler buna» deniyordu her
köşeden.
Sil>İry;ının bir ucunda Vologda’dan Tchita’ya, Pskov’ dan Siviistopora, Karadenizde, tüm
büyük kentlerle küçük köylerde K* savaşın alevleri yükseliyordu. Binlerce l’abrikn, binlerce
kîiylü komünleri, alaylar, ordular, ge-ınilcr Petrogratt’daki halk hükümetine hoş geldin
diyordu.
Novoçersak Kazak hükümeti Kerenski’ye şu telgrafı gönderiyordu:
Kazak birlikferi hükümeti, Cumhuriyet Meclisi üyeleriyle geçici hükümeti, bolşeviklere karş!
mücadelemizi ortaklaşa ör-gütleyeblleceğimsz Novoçersak’a çağırır ve mümkünse oraya gol
melerini rica eder.
Finlandiya da kıpırdamaya başlıyordu. Helsinfors Sovycti ve Tsentrobalt (Baltık donanması
merkez Komitesi) örfi idare üan ederek, Bolşevik kuvvetlerin eylemlerine engel olacak her
türlü girişimle, halk komiserleri Kurulunun yayınlanacağı emirlere karşı silahlı tüm
direnmelerin sertlikle bastırılacağını bildiriyorlardı. Ayni wı manda, Finlandiya demiryolu
işçileri Birliği, Ke-rrnsUrnin dağıttığı 1917 Haziran sosyalist Diyetince ka-Imledilcn
kanunların uygulanmasını sağlamak için tüm [İlkinle sen el bir grev ilân etmişti.
Krtesi gün, erkenden Smolny’ye gittim. Dış kapıdan Muny-ı tfiden tahta kaldırımlarda
yürürken kopkoyu bir HıHtli-ıı kararsız, ince, ilk kar tanecikleri atıştırmaya
Kur, diye haykırdı nöbetçi sevinçten gülerek. Şililinle l>un<İ«n yararlısı yoktur.
205
İçerdeki uzun ve loş koridorla kederli salonlar terkedilmiş gibiydi ve koskocaman binada hiç
kimse kıpırdamıyordu. Boğuk ve garip bir gürültü kulaklarıma çarptı ve etrafıma bakındığım
zaman yerlerde, duvarlar boyunca uzanmış insanları farkettim. Bir ölüm umursamazlığı
içinde yalnız başlarına ya da birbirlerine sokulmuş, çamur içinde, kirli, partal birer insan
topluluğuydu bunlar. İşçi ve askerdiler. Bazılarının sargı bezleri yırtık ve kan içindeydi.
Tüfek ve fişekler yerlerde sürünüyordu… Önümdekiler zaferi kazanmış proletarya
ordıssuydu.
ilk kattaki büfenin önünde öylesine birikmişlerdi ki aralarından geçmek olanaksızdı. Odanın
havası kokmuş ve buğu içinde kalmış camlardan solgun bir ışık süzülüyordu içeri. Tezgâh
üzerinde, kirli bardaklar arasında soğuk ve yamru yumru bir semaverin yanında, son sayfası
kargacık burgacık yazılarla karalanmış ve tersine konmuş devrimci askeri Komitenin son
bültenlerinden birini gördüm. Kerenskiye karşı verdikleri mücadelede ölen arkadaşları için
bir askerin ağıtıydı bu. Belliki uyku gözlerinden akarken yazmıştı bunu ve göz yaşlan iz
bırakmışa benziyordu kağıt üzerinde…
Alexi Vinogradov
D. Moskvin
S. Stolbikov
A. Voskressenki
D. Leonski
D. Preobrajenski
V. Laidanski
M. Berçikov
Bunlar 15 Kasım 1916 günü askere alınmış ve içlerinden yalnızca üçü şimdi hayatta
bulunmaktaydılar;
Misel Berçikov
Alexei Voskressenski
Dimitri Leonski
Savaş kartalları, uyuyun, Ruhunuz sonsuza dek dinlensin Siz kardeşlerim, çoktan kokettiniz
San ve şerefle bu uzun uykuyu.,.
Yalnt/r:ı devrinin ;ı,sktri komite uyumuyor ve durmaksızın <;;ilı>;ıyun]ıj. Skripnik (JipU’kİ
odadan çıkarak
206
Gotz’un tutuklandığını, fakat Avksentiyev gibi kurtuluş Komitesinin beyanatını imzaladığını
kesinlikle inkâr ettiğini bildirdi. Kurtuluş Komitesi de garnizona bir çağrıda
bulunmadığını,söylüyordu. Skripnik, kentteki alaylar arasında hâlâ uyumsuzluk olduğunu ve
Volinski alayının Kerenskiye karşı yürümeği reddettiğini ekledi.
Çernov’un yönettiği tarafsız birliklerden çoğu Ga-çinada bulunuyor ve Kerenski’yi
Petrograd üzerine yürümekten vazgeçirmeye çalışıyorlardı.
Skripnik başladı gülmeye:
— Artak tarafsız marafsız kalmaz, dedi, zaferi kazanan biziz.
Sanki dinsel bir mutluluk sakallı ve sert çizgili yüzünü aydınlatıyordu.
— Henüz bilgi edinemediğimiz Romanya cephesi dışında bütün orduların bağlılıklarını
bildiren altmıştan fazla delege geldi cepheden, Ordu komiteleri Petrograd’ dan gelen tüm
haberleri durduruyorlar, fakat biz de düzenli bir kurye sistemi uyguladık…
Zemin katta, «yeni bir hükümet oluşturma konferansının gece toplantısından biraz önce
dönen Ka-menev’e rastladık. Yorgun îiiiki mutluydu,
— Devrimci Sosyalistler şimdiden hükümete katılmamız eğilimindeler, dedi. sııftcı
gurupların devrim mahkemelerinden ödleri »iiUıyor ve korkudan paniğe kapılmış bir halde
onl:ırı ilaüıhıuııııı/ı istiyorlar,,. Homojen sosyalist bir hükiimrl kurm;ı konusunda VikjeF in
önerisini kabul ettik. !>imtlt hu .sorunla uğraşıyorlar. Görüyor musunuz, tüm bun hır Hde
ettiğimiz zaferin meyveleri. En zayıfları ohluttıımıiK zanum kimse bizi istemiyordu. Şimdi
ise herkes suvyH.Irrle anlaşmak istiyor. Fakat bize gerekli i»1;m, gerçekten kesin bir
zaferdir, Kerenski mütareke istiyor, htınun için teslim olması gerek…
Bolşevik şeflerin d üşün iri İn-i bunlardı. Kendisinden beyanat almak isteyen bir y;ı1umc:ı
gazeteciye Tro-çki «Şu anda verebileceğimi/, irk heyımat, toplarımızm ağzından çıkandır»
diyordu.
Fakat bu zafer perdesinin .ilhınkı parasal sorunla-rm yarattığı gerçek bir emliye
gizleniyordu. Banka memurları sendikası, devrimci askeri Komitenin emri uyarınca bankaları
açacağı yenle yıi|>tıftı toplantıdan sonra greve gitmişti. Smolny, DrvlH Bankasından 35 mil-
207
yon ruble kadar bir para istemiş, fakat sorumlu kasadar kasaları kapamış ve yalnızca geçici
hükümet temsilcilerine ödemede bulunuyordu. Gericiler Devlet ‘Bankasını siyasi bir silah
gibi ellerinde bulunduruyorlardı. Örneğin Vikjel, Devlet demiryolu memurlarına ücretlerini
ödemek için para isteminde bulunduğu zaman, Sm-olny’ye gitmesi söylenmişti kendisine.,.
Petroviç isminde Ukranyah ve kızıl saçlı bir Bolşevik olan yeni komiseri görmek üzere
Devlet Bankasına gittim. Grevcilerin karmakarışık bıraktıkları işleri bir düzene sokmaya
çalışıyordu. Büyük binanın tüm bürolarında, gönüllü işçiler, askerler, gemiciler şaşkınlık
içinde, dilleri dışarı uğramış bitkin ve yorgun, defterlerin içinden çıkmaya çalışıyorlardı…
Duma binasında ise İğne atsan yere düşmezdi. Yeni hükümete karşı kabadayılık çok
seyrekte olsa sürüyordu. Merkez toprak Komitesi, iç savaş ve karışıklık getireceği
bahanesiyle Sovyetlerin toprak kararnamesini tanımamalarını emreden bir çağrıyı köylülere
hemen duyurmuştu. Belediye başkanı Schreider, Bolşevik ayaklanması nedeniyle Kurucu
meclis seçimlerini belirsiz bir tarihe ertelemek gerektiğini söylüyordu.
tç savaştan bunalmış halkı iki şey düşündürüyordu: birincisi kan dökülmesine bir son
vermek, ikincisi, yeni bir hükümet kurmak. Popüler sosyalistlerle köylü Sovyetleri dışında,
Bolşevikleri ezmek ve hele onları hükümetin dışında bırakmak söz konusu değildi. Smolny’
nin en açık düşmanı olan Ordu merkez Komitesi, Mo-hilev’e telefon ederek «yeni bir
hükümet oluşturmak İçin Bol şevi ki eri e anlaşmak gerekiyorsa azınlık olarak kabineye
katılmalarına» razı olduklarım bildirmişti.
Pravda gazetesi, Kerenski’nm Kurtuluş Komitesine gönderdiği mesajı yayınhyarak alaycı bir
şekilde okuyucularının dikkatini onun «insancıl düşünceleri» üzerine çekiyordu.
Kurtuluş Komitesi ve onun etrafında lopîanmış demokratik örgütlerin ön eri teri ne uyarak
ayaklananlara karşı her türlü askerî harekâtı durdurdum ve görüşmelere başlamak için
Stan-kieviç başkumandanlığına bağfı komiseri görevlendirdim. Gereksiz kan dökülmesine
engel olmak İçin gerekli tedbirleri alınız.
Kerenski
208
Vikjel, ise tüm Rusyaya aşağıdaki telgrafı çekti:
6îr anlaşma gereğine İnanan ve mücadele halindeki parti ve örgüt temsilcileriyle demiryolu
İşçileri sendikası arasındaki konferans, İç savaş süresince, özellikle devrimci demokratik
fraksiyonlar arasında şiddet eylemterîne başvurulmasını kesinlikle kınar ve şiddetin, T>e
şekil altında olursa olsun, yeni bir hükümet oluşturmak üzere yapılmakta olan görüşmelerin
amaç ve anlamına ters düştüğünü beyan eder…
Konferans, Gaçina cephesine delegeler gönderdi. Kesin sonuç artık alınmışa benziyordu.
Konferans geçici bir Halk Kurultayı bile seçmeye karar vermişti. Bu kurultayın 400
temsilcisini» Smolny ve eski Tsik’ten yetmişbeşer üyeyle, Belediye Duması, sendikalar,
toprak komiteleri ve siyasi parti üyeleri arasından seçilen delegeler oluşturacaktı. Çernov,
Kurultay başkanı olarak belirlenmişti. Lenin ve Troçki ise, söylenenlere bakılırsa, Kurultay
dışt kalacaklardı.
Öğleye doğru, Smolny önünde devrimci cepheye giden bir ambulans şoförüyle
konuşuyordum. Birlikte gelip gelemeyeceğimi sorunca, kabul etti. Kendisi bir üniversite
öğrencisiydi ve gönüllü olarak yazılmıştı. Yolda giderken berbat bir almancayla konuşmaya
baş-îadı başını çevirmeden. «AlsoT gut. Wir nach dîe Ka-ser nen zu essen gehen». Bu
sözlerden bir kışlada yemek yemek zorunda olduğumuzu çıkardım.
Kiroçnaia’ya gelince askerî binnUırla çevrili büyük bîr avluya vardjk ve karanlık bir
merdiveni çıkarak bir tek pencerenin aydınlattığı «Ivak tavanlı bir odaya girdik. Uzun bir
tahta niîiMmm etrafına oturmuş yirmi kadar asker, yüksek sesle konuşup gülerek tahta
kaşıklariyle teneke mnşnıpnlnrdciki lahana çorbasını içiyorlardı,
— 6, yed ok istihkâm üıhuru Komitesine selâm, diyerek beni ameriknt) bir sosyalist olarak
tanıttı şoför. Hepsi elimi sıkmak için :iyagn kalktılar. Yaslı bir asker beni kollarına alarak
sarıldı ve başladı ağlamaya. Bana bir tahta kaşık verdiler ve oturdum sofraya. «Kaşa» dolu
bir diğer tencereyle koca bir siyah ekmek somunu koydular masaya. Tabi çaydanlıkları da
eksik etmediler ve her bir i Amerika üzerine sorular yağdırmaya başladılar. Bu özgürlük
ülkesinde insanların oylarını
Dünyayı Sarsan On Gün/F: 14 209
parayla sattıkları doğru muydu? O zaman istediklerini nasıl elde ediyorlardı? Ve «Tammany
Hail» neydi? özgür bir ülkede küçük bir azınlık gurubun tüm bir kente egemen olarak kendi
yararına onu sömürmesi doğru muydu? Halk bunu nasıl hoş görüyordu? Rusyada, çar
zamanında bile böyle şeyler olmazdı. Yolsuzluk el-betteki vardı. Ama koca bir kenti almak
ya da satmak» olacak şey miydi bu? Hem de içindeki halkla birlikte, özgür bir ülkede…
Demek halkın hiç bir devrim duygusu yoktu ha?
Onlara, ülkemdeki halkın kanunlar yoluyla reformları gerçekleştirmeye çalıştığını açıkladım.
Fransızca konuşan ve ismi Baklanov olan genç bir çavuş, «Peki ama, dedi, sizdeki kapitalist
sınıf, elindeki bu güçle kanun yapımını ve adaleti kontrol edebilir herhalde. O zaman halk
nasıl elde eder istediği reformları? Ülkeyi tanımadığıma göre ikna olmak isterim ama bu pek
olanaksız görünüyor bana…
Tsarskoie-Selo’ya gittiğimi söyledim tartışmadan sonra.
— Ben de, dedi birden Baklanov…
— Biz de, biz de, diye bağırdı tüm salon.
O zaman hepbirlikte Tsarskoie-Selo’ya gidilmesine karar verildi. O sırada kapı vuruldu ve
albayın silueti aralıkta gözüktü. Kimse ayağa kalkmadı ama içtenlikle hoş geldin dediler
kendisine.
— Girebilir miyim? diye sordu albay.
— Elbette, girin girin…
Uzun boyu, kibar görünüşü ve altın işlemeli kürkten bonesiyle albay gülümsüyerek girdi
içeri.
— Zannedersem, beyler, Tsarskoie-Selo’ya gitmek istediğinizi söylüyordunuz. Ben de
gelebilir miyim?
Eaklanov düşündü ve,
— Bugün burada yapacak pek fazla şey olduğunu zannetmiyorum, dedi» elbette sizi
aramızda görmekten memnunluk duyarız.
Albay teşekkür etti ve masaya oturarak bir bardak çay doldurdu kendisine.
Albayın gururunu yaralamamak; için Baklanov bana alçak sesle açıkladı:
— Komite başkanı benim. Kumandanlığı albaya bıraktığımız askeri operasyonların dışında
taburun kesin yönetimi bizim elimizde. Askeri operasyonlarda ise
210
herkes emirlerini yerine getirmek zorundadır, fakat gene de bize karşı sorumludur. Kışla
içinde bize danışmadan hiç bir şey yapamaz. Birbakıma yürütme organı-mızdır o…
Silahlar, tabancalar, tüfekler dağıtıldıktan sonra —yolda Kazaklara raethyabilirdik—
cepheye gönderilen üç büyük gazete paketinin yanına, ambulansın içine doluştuk. Önce
Liteini, sonra Zagorodni’den geçtik. Tüm Avrupa dillerini kolaylıkla konuşabilen genç bir
teğmenin yanına oturdum. O da tabur komitesine dahildi.
— Ben bolşevik değilim, dedi dobra dobra. Ailem çok eski bir asil sınıfa dayanır. Ben, hadi
öyle diyelim, bir kadeyim.
— Ama o zaman nasıl oluyorda… diye sormak istedim şaşırarak.
— Tamam, komite üyesiyim, siyasi fikirlerimi de saklamıyorum. Diğerlerinin de buna pek
aldırdığı yok. Zira çoğunluğun fikrine karşı gelmiyeceğimi biliyorlar… Rus kardeşlerime
karşı silaha sarılmanın faydasına inanmadığım için bu iç savaşa da katılmayı redettlm.
— Kışkırtıcı, Kornİlovçu, diye bağıriyorlardı diğerleri gülerek ve omuzuna vurarak genç
teğmenin.
Çar isimleri, büyük imparatorluk kartalları, altın hiyerogliflerle süslü gri taştan kocaman bir
anıt olan Moskova zafer takını geçtikten sonra ilk karların beyaz bir örtüyle örttüğü geniş
yola saptık. Kimisinin gülerek ve hay kırarak cepheye gittiği, kimisinin de sapsarı bir yüzle,
çamur içinde cepheden döndüğü kızıl koruyucular doldurmuştu yolu. Çoğunluk çoluk çocuktu.
Kadınlar da vardı aralarında. Bazıları tırmık, bazıları boyunlarından geçen fişekliklerle
tüfek tadıyor, bazılarında ise Kızıl Haçı simgeleyen kolluklar bulunuyordu kollarının
üstünde. Hepsi de çalışmanın czrlrgi, iki büklüm bıraktığı kenar mahalle kadınlarıydı bunlar.
Uygun adım gitmeyi pek umursamıyan asker gurtıptan ise dostça dalga geçiyorlardı kızıl
koruyucularla. Yolda sert yüzlü gemiciler, ailelerine yiyecek taşıyan çocuklar da vardı.
Şoseyi kapbyan santimetrelerce katın beyazımsı çamur deryasında batıp çıkıyorlardı. Büyük
bir demir gürültüsü içinde Güneye doğru giden topçu birliklerini geride bıraktık. Silahlı
insanlarla tıklım tıklım dolu kamyonlar birbirlerine giriyor, yaralılarla yüklü ambulanslar
211
cepheden dönüyordu. Üzerinde, karnından yaralanmış genç bir çocuğun sapsarı bir yüzle
acıdan kıvrandığı bir kağnı arabası güç belâ ilerliyebîliyordu. Yolun iki yanındaki tarlalarda
kadınlar ve yaşlılar hendekler kazıyor, dikenli tel örgü çekiyorlardı.
Bulutlar kederli kederli Kuzeye doğru akıyordu durmadan. Birden solgun bir güneş yüzünü
gösteriverdi. Bataklıkla dolu ovanın bir ucunda, Petrograd pırıl pırıl çıkıverdi ortaya. Sağda,
sabun köpüğünü andıran kub-belert kuleler, bembeyaz, yaldızlı ve rengârenk uzanıyor, solda
yüksek bacalar simsiyah bir duman kusuyor ve taa dipte alçak bir gök, Finlandiya üzerine
çökmüş duruyordu. Yolun iki yanından kiliseler, manastırlar akıp gidiyor, bazan da proleter
ordusunun nabzını sessizce yoklayan bir keşişe rastlıyorduk.
Pulkovo’da yol ikiye ayrılıyordu. Üç insan selinin birbirine karıştığı bir kalabalığın ortasında
durduk. Birbirlerini görmekten mutlu insanlar kucaklaşıyor, karşılıklı savaşı anlatıyorlardı
durmadan. Yol ağzındaki bazı evlerde kurşun izleri vardı ve etraftaki toprak metrelerce alt
üst olmuştu. Savaş burada iyice kızışmıştı demek. Ovadaki, otlar çoktan tükendiğinden,
süvarilerinden yoksun kazak atları yiyecek bulabilmek için koşturup duruyordu. Tam
karşımızda bir kızıl koruyucu bu atlardan biri üstüne çıkmaya çalışıyor, beceremeyip boyuna
düşüyor ve bu koca çocukların eğlencesi oluyordu.
Kazak birliklerinden sağ kalanların geri çekildiği soldaki yol, kısa bir yokuşla ufak bir
kasabaya varıyordu. Koca koca bulutların üzerine yığıldığı ve rüzgârsız bir denizi andıran
uçsuz bucaksız gri bir ovayla, yollara binlerce insanı salıveren imparatorluk kentine
bakıyordu bu ufak kasaba. Sol tarafta, dipte, imparatorluk çiftliğiyle muhafız alayının
yazları geçit resmi yaptığı Krasnoie-Selo tepeciği vardı. Büyük duvarlarla çevrili birkaç
manastır, kıyıda köşede kalmış iki üç f.rbhka ve sürülmemiş topraklariyle birkaç büyük evin
difjındn ovanın monotonluğunu bozan hiç bir şey yoktu. Bu t’vlırin bazıları da yetimhane ya
da düşkünler eviydi.
Çıpi.ık bir trfJeyİ çıktı rkrıı, «i^tr tam burada, dedi şoförümü/, Wn« Slnl.kiii rtlüııılo
ktınıldjı$lı. ftvet o, Du-mamn kadın lîolırvik üyrMiytü. Sabahleyin erkenden
212
Zalkind ve bir diğer adamla, mütareke yapıldığından, cepheye gidiyorlardı. Konuşup
gülerlerken, içinde Ke-renski’nin de bulunduğu trenden biri onu Farkederek silahını
ateşlemiş ve vera Slutkaia’yı hemen Öldürüver-misti…
Proleter ordusunun kahramanlariyle cıvıl cıvıl kaynaşan Tsarskoie’ye-vardık. Sovyetin
bulunduğu sarayda büyük bir faaliyet vardı. Kızıl koruyucular ve gemiciler avluyu
doldurmuşlardı. Nöbetçiler kapıları tutuyor, bir kurye ve komiser ordusu ise durmadan girip
çıkıyordu. Sovyet salonunda, bir semaverin etrafında topta nmış elli kadar işçi, asker,
gemici ve subay hem çay içiyor hem de tartışıp duruyordu. Bir köşede, iki subay beceriksiz
hareketlerle teksir makinesini işletmeye çalışıyordu. Ortadaki masada, iri yarı Dibenko bir
haritanın üzerine edilmiş, mavi ve kırmızı kalemlerle işgal edilecek pozisyonları işaretleyip
duruyor, sol eli ise her zamanki gibi Iniyük, mavi çelikten tabancasını sıkı sıkı kavramı *
bırakmıyordu. Bîrden doğrularak bir daktilonun önüne ohırclıı ve Lek parmakla yazmaya
başladı. Ara sıra duruyor, t;ıb;ınc;ısını yokluyor ve topunu büyük bir sevgiyle dündürüp
duruyordu.
Duvarın yanınd.ıki y;ıl:«i:;ı tfenç bir işçi uzanmıştı. Üzerine eğilmiş il< i ki/.il koruyucunun
dışında kimse ilgilenmiyordu onu rıhı, (ir^sünün ortasında bjr delik açılmıştı ve her k;ılp ;< ti
sırır f;ı knn, fujkınırnk elbiselerini kızıla boyuyordu. (Jo/lrri k; udimin s ve sakallı genç yüzü
yemyeşil bir renk ;ıînır>ü, Yhv;i:j yavii^ soluyor ve her soluk alışmdn cljı:
— Banş geliyor, l»:ırı.; geliyor, diye tekrarlıyordu. İçeri girdiğimi/, z,;ımjııı l)il>rııkcı
gözlerini kaldırarak,
— Ah, dedi Rjıkl.-ıımv’.’r ıjöm’n’k. Kumandanlık bürosuna gidip kum;ırul;«yj ılı>
.’îhK’iiksmız şimdi. Ben hizmet emrini yazdır;ıyun, hi’UU’yin biraz.
Daktiloya fîiıitTfk vı- liiiıTirri bulmaya çalışarak yazmaya koyuldu.
Tsarskoic-Sclo’ımıı yeni kumandanıyla birlikte Ka-terin sarayına gittim. U’nlchınov
heyecanlı heyecanlı kasılıyordu. Daha Öne*1 <lr tnnidığım şık, beyaz salonda birkaç kızıl
koruyucu mcnıkla heryeri gözden geçiri-yorlardı. Eski dostum allmy pencerenin yanında
ayakta durmuş bıyıklarını ihiriyordu* Yeniden bulduğu bir er-
213
kek kardeşi gibi karşıladı beni, Besarabyalı Fransız da kapının yanındaki masaya çökmüştü.
Bolşevikler kendisine olduğu yerde kalmasını ve eski görevini sürdürmesini emretmişlerdi.
— Ne yapabilirim? diye fısıldadı. Kitle diktatörlüğü karşısında duyduğumuz bu içten gelen
tiksinme ne olursa olsun benim gibi insanlar böyle bir savaşta, ne bu yandan ne de öte
yandan döğüşe katılamaz. Yalnızca Beserabya ve anamdan uzakta olduğuma yanıyorum…
Albay kumandanlığı resmen Baklanov’a bırakırken,
— îşte, dedi sinirli sinirli, büronun anahtarları. Bir kızıl koruyucu sözünü keserek,
— Paralar nerede? diye sordu kabaca. Albay şaşırmışa benziyordu.
— Para mı? Ne parası? Ha… kasadan söz etmek istiyorsunuz. Üç gün önce kumandanlığı
aldığım zamanki gibi işte. Anahtarlar mı?
Aîb^y omuzlarını silkerek «Anahtar falan yok bende» dedi.
Kızıl koruyucu sinsi sinsi gülerek «çok kolay be» dedi.
— Şimdi açarız, diye karıştı Baklanov. Gidin bir balta getirin. Burdaki Amerikalı arkadaş
kapağı kanırtıp içerde bulduklarını da bir kağıda yazacak.
Baltayı salladım, îçersi bomboştu. Kızıl koruyucu nefretle bağırdı, «tutuklamak gerek onu.
Kerenski taraftarı. Parayı yürüttü ve Kerenski’ye
verdi hepsini».
Ama Baklanov bu fikirde değildi.
— Hayır, hayır, dedi. Bu haltı yiyen Albaydan önceki Konolovist. O suçlu değil bu işte.
— Ama, ben size onun Kerenski yanlısı olduğunu söylüyorum, diye yanıtladı kızıl koruyucu.
Eğer tutuk-Inmnk İstemiyorsanız bizler yaparız bu işi ve Pierre vı* Pnıırn götürürüz. Yeri
orası onun.
DiftiT kızıl koruyucular da bu işin yanlısı olduklarını siiyloyincıs ■ ncınaklı gözlerle bize
bakan albayı alıp
. sû rayının <mîin(l<> bir kamyon cepheye gitmeyi* im/ırhımyiK’ilu. Altı kızıl koruyucu, birkaç
gemici, bir iki <*ikI«t, flrv tflbl bir İsçinin emrinde kamyona tırmanırken huım ıhı
tfHmrmi !ittylrıltlt>r. Crubitle yüklü-
214
dinamitten beş kez daha hassas ve on kez daha kuvvetli oldukları söyledikleri bir patlayıcı—
bomba paketleriyle genel karargahtan çıkan kızıl koruyucular yüklerini kamyona attılar ve
sonra üçlük dolu bir top ip ve tellerle kamyonun arkasına bağlandı.
Bağrışların ve gürültülerin ortasında tam hızla yola koyulduk. Ağır kamyon sağa sola
sallanıyor, top tekerleklerinin üstünde dans ediyor ve gurubit bombaları ayaklarımızın
dibinde yuvarlanarak kamyonun kenarlarına çarpıp duruyordu.
Vladimir Nikolayeviç ismindeki iri kızıl koruyucu Amerika üzerine sorular yağdırıyordu
durmadan. Neden Amerika savaşa girmişti? Amerikan işçileri kapitalistleri devirmeye hazır
mıydılar? Mooney davası ne alemdeydi? Berkman San Francisco’ya teslim edilecek jniydi?
Bu türden yüzlerce zor soruyu kamyonun çıkardığı gürültüyü bastırabilmek için avazı çıktığı
kadar bağırarak soruyor ve biz de yerlerde yuvarlanan bombaların ortasında dans ederek
düşmemek için birbirimize sarılıyorduk.
Bazan bir devriye bizi durdurmak istiyor, askerler tüfeklerini sallıyarak- yolun ortasına
geçip «dur» diye beğırıyor ama dikkat bile etmiyorduk onlara.
— Cehenneme kadar yolunuz vart diyorlardı kızıl koruyucular. Hiç kimse için duramayız.
Bize kızıl koruyucu derler.
Yolumuza cakalı cakalı devam ederken Vladimir Nikolayeviç, Panama kanalının uluslararası
yapılması ve buna benzer konulardaki fikirlerini kulağıma bağırıp duruyordu.
Tsarskoie’nin sekiz kilometre kadar ilersinde cepheden dönen bir gemici birliğine
rastlıyarak durduk.
— Cephe nerede arkadaş?
Başta yürüyen durdu ve başını kaşıdı.
— Bu sabah, beş yüz metre ilerdeydi. Şimdi hiç bir yerde değil köpek oğlu köpek.
Yürümekten imanımız gevredi, gene de bulamıyoruz onu.
Onları da kamyona alarak hareket ettik. Bir mil ötede Vladimir Nikolayeviç elini kulağının
arkasına götürerek şoföre durmasını söyledi.
— Ateş sesleri. Duyuyor musunuz?
Birkaç saniye ortalığı bir ölüm sessizliği kapladı. Sonra sola doğru ve biraz ilerde üç ayrı
patlama oldu
215
peş peşe. Sık bir orman, yolu iki yandan izliyordu. Alçak sesle konuşarak, tetik üstünde
yavaşça yolumuza devam ettik. Ateş edilen yere gelince yere atlıyarak etrafa yayıldık ve
ihtiyatla ormana girdik.
Bu esnada iki arkadaş topu çözüp yerine oturturken ağzını da tam üzerimize çevirmeyi
ihmal etmediler.
Ormanda çıt yoktu. Yapraklar dökülmüş ve ağaç gövdeleri bu zayıf ufka iyice yatmış
görünen güneşin altında solgun bîr renk almışlardı. Hiç bir şey kımıldamıyor, yalnızca ufak
su birikintilerinin buzları ayaklarımızın altında çıtırdıyordu. Acaba bir tuzak mıydı bu?
Ağaçlar iyice seyrekleş inceye kadar yürüdükten sonra durduk. Biraz ötede, küçük bir
meydanlıkta, üç asker hiç bir şeyi umursamadan bir ateşin etrafında oturmuş bize
bakıyorlardı. Bir top, yirmi tüfek ve her an patlamaya hazır grubit yükünün verdiği
cesaretle Vladimir Nikolayeviç askerlere doğru yürüdü ve «Merhaba» arkadaşlar dedi.
Hemen ayağa fırladılar.
— Biraz önce buradan neden tüfekle ateş edildi? diye sordu.
— Oh, dedi asker. Ateş eden bizdik, İki tavşanı yakalamak istiyorduk…
Kamyonumuz Romanovo yönünde yeniden ilerlemeye başladı. îlk kavşakta iki asker
tüfeklerini doğrultarak bize doğru ilerlediler. Yavaşlıyarak durduk.
— Arkadaşlar, geçiş kağıtlarınız… Kızıl koruyucular başladılar gürültüye,
— Biz kızıl koruyucuyuz. Geçiş kağıdına ihtiyacımız yok. Yürü yahu. Sıkmaya başladılar
artık…
Fakat bir gemici karıştı.
— îyi yapmıyoruz ama arkadaşlar. Devrim disiplinine uymak gerek. Karşı devrimcilerin
kamyonla gelip «iî<\*i§ kağıdına ihtiyacımız yok» dediklerini düşünün bir k*’/. Arkadaşlar
bizi tanımazlar ki..,
Hir tartışmadır başladı. Bununla birlikte gemici ve ; ıslı erler birer birer bu fikre
katıldılar* Mırıldana mırıld.’ina ceplerinden kirlenmiş kağıtlarını çıkardılar. Smulııy devrim
kurmayının hazırladığı benimki dışında hc]>si hirbirinc benziyordu. Nöbetçiler bana
kendilerini izk’iıırmr (•mrt’UiltT. Kızıl koruyucular hemen başladılar karşı (,*ıkrn;ıy;ı.
Kjıkııt <l;ıh;ı önoo konuşan gemici yeniden L’i
216
— Bu arkadaşın gerçek bîr arkadaş olduğunu biliyoruz. Ama Komitenin emirleri var, onları
da dinlemek gerek. Devrim disiplini bu.
Güçlük, çıkarmamak için yere atlıyarak kamyonun uzaklaşmasını seyrettim. Hepsi ellerini
sallıyarak selamlıyorlardı beni. Askerler alçak sesle bir süre konuştuktan sonra beni bir
duvarın dibine götürdüler. Hemen anladım, kurşuna dizeceklerdi beni.
Etrafta kimsecikler yoktu. Tek hayat belirtisi, yolun iki yüz metre ilerisindeki odundan
yapılmış küçük bir kuîübeden çıkan dumandı. Askerler yola doğru seğirttiler. Ben de koştum
arkalarından ümitsizce.
— Ama, arkadaşlar, bakın işte devrimci askeri Komitenin mühürü.
Geçiş kağıdıma şaşkınlıkla bir göz attıktan sonra birbirlerine baktılar.
— Diğerlerine benzemiyor, dedi bir tanesi inatla. Okumada bilmiyoruz..
Hemen kolunu tuttum.
— Hadi kargı (ta ki eve kadar gidelim, dedim. Okuma bilen birisi vardır orada muhakkak.
Kararsız kararsız (kiraladılar.
— Hayır, dedi biri.
Diğeri ise durmadan süzüyordu beni.
— Neden olmasın? ıJiyo mırıldandı. Bir suçsuzu öldürmek gene de büyük bir tfünah.
Eve kadar giderek kapıyı vurduk. Şişmanca, küçük bir kadın kapıyı açtıktan mmra korkuyla
geriledi.
— Hiç bir şey bilmiyorum, onları görmedim, dîye kekelemeye başladı.
Nöbetçilerden bir tanesi geçiş kağıdımı uzatarak,
— Yalnızca bize şunu okumamızı istiyoruz, dedi. Kararsız, titreyerek kağıdı aldı ve aceleyle
okudu:
Bu geçiş kağuimın sahibi John Fteed, Amerikan sosyaf-demokrasisirrin bir lamsliclsl
olup enternasyonalisttir…
İki asker yeniden görüşmelere başladılar yolda.
— Bizimle May komitesine kadar gelmeniz gerek, diye karar verdiler nihayet.
Çabucak çöküveren karanlıkta çamurlu yola düzüldük. Arada sırada asker guruplarına
rastlıyorduk. Du-
217
ruyorlar, bakışlarıyla beni tehdit ederek etrafımızı çeviriyor, geçiş kağıdımı elden ele
dolaştırıyor ve kurşuna dizilip dizilmemem konusunda tartışıyorlardı. Büyük yolun
kenarındaki alçak binalardan oluşan Tsars-koie-Selo 2. tüfek birliği kışlalarına vardığımız
zaman gece yarısı olmuştu bile. Giriş Önünde bir aşağı bir yukarı gezinen askerler hemen
sual yağmuruna bağladılar. Kışkırtıcı mı? casus mu? Döne döne çıkan bir merdiveni
tırmandıktan sonra boş ve büyük bir odaya girdik. Büyük bir soba ortada duruyor ve yere
yapılmış yatakların üstünde askerler ya iskambil oynuyor, ya gevezelik ediyor ya da
uyuyorlardı. Kerenski* nin toplan tavanda büyük bir gedik açmıştı.
Kapıda durduğum zaman, kalabalık sesini keserek bana doğru döndü. Önce yavaş, sonra hızlı
harekete geçerek kinle dolu yüzlerini bana çevirdiler ve üstüme atıldılar.
— Arkadaşlar, arkadaşlar, diye bağırıyordu beni getiren askerlerden biri, komite…
komite…
Mırıldanarak etrafımda durakladılar. Kızıl bir kolluk takan genç bir adam yol açtı kendisine
kalabalık arasından.
— Kim bu? dedi sert sert. Nöbetçiler açıkladılar.
— Gösterin bana bakayım şu geçiş kağıdını. Dikkatle kağıdı okurken bana da ara sıra
bakıyordu.
Sonra gülümsedi ve bana geri uzattı geçiş kağıdımı.
— Arkadaşlar, dedi, Amerikalı bir dost bu. Ben komite başkanıyım ve size alayımıza hoş
geldiniz diyorum.
Rahat bir nefes aldılar, sonra hoş geldin faslı başladı. Herkes elimi sıkabilmek için itişip
kakışıyordu,
— Yemek yediniz mi. Biz yedik. Sizi subay kantinine götürelim. Bazıları dilinizi bilir.
Avluyu geçerek diğer bir binanın kapısına kadar götürdü beni. Tam o sırada teğmen
üniforması taşıyan aristokratik yüzlü genç bir adam içeri girmek üzereydi. Itaşkan beni
tanıştırdıktan sonra elimi sıkarak uzaklaştı.
– Adım Stopan Giorgieviç Morovski, emrinizdeyim, dedi grn<; U’tfım-n mükemmel bir
fransızcayla.
Pırıl pırıl ;ıvİ/,Hı>rin ayriınlaUıftı lüks bir merdiven, çok güzel (k’korc rdllıtıijj utılrcılt’tı
yukarı çıkıyor ve
218
ikinci kattaki koridor üzerine bilardo salonu, oyun salonları ve bir kitaplık açılıyordu. Yemek
odasına girdik. Ortadaki uzun bir masanın etrafında yirmi kadar subay, altm ve gümüş saplı
kılıçları ve çarlık nişanla-riyle resmi kıyafetler içinde oturuyorlardı. îçeri girince hepsi
nezaketle yerlerinden kalktılar ve gri sakallı otoriter bir adam olan albayın yanında yer
gösterdiler bana. Şık giyinmiş emirerleri servis yapıyordu. Avru-padaki subay kantinlerinin
havası burda da vardı- Peki ama devrim neredeydi?
— Siz Bolşevik değil misiniz, diye sordum Morovski*
ye-
Masanın etrafında bir gülümseme oldu ve o arada birkaç subayın emirerlerine doğru
kaçamaklı kaçamaklı baktıklarını gördüm,
— Hayır, diye yanıtladı dostum. Alayda yalnızca tek Bolşevik vardır, O da bu akşam
Petrograd’da. Albay MenşevikLir. Şuradaki yüzbaşı Kerlov kadedü\ Ben sağ Sosyalist
devrimciyim. Zannedersem ordudaki subayların çoğu Bolşevik değildir, benim gibi
demokrattırlar. Asker ço&unlugunu izlemek gerektiğini düşünürler…
Yemekten sonra hur i Utlar geldi ve albay masaya yaydı onları. Herkes de arkasına
toptandı. Kurgun kalemle işaretlenen pozisyonları göstererek,
— İşte, dedi albay, bu snİKilıki yerlerimiz, Vla-dimir Kiriloviç sizin bölücünüz nerede?
Yüzbaşı Kerlov pnrmntfjm koydu haritanın üstüne.
— Emirler uyarınca yolun kenarına yerleştik. Kar-savin saat beşte nöbeti benden teslim
aldı.
O anda kapı açılarak, bir askerle birlikte alay komite başkam girdi içeri. Albayı çeviren
guruba katılarak haritayı izlemeyi1 koyuldular.
— İyi, iyi, dedi ;ıllmy. Kazaklar bizim bölgemizde on kilometre gerilimliler. Daha ileri
pozisyonları işgal etmek gereksiz bence. Bu gece, beyler, şimdiki hattı koruyun ve
pozisyonları güçlendirerek…
— izninizle, diyerek sözünü kesti albayın başkan. Emirler son hızla ileriye giderek yarın
sabah Gaçina kuzeyinde Kazaklarla savaşmamızı istiyor. Ezici bir zafer gerekli. Gerekli
tedbirleri alınız.
Kısa bîr sessizlik oldu. Sonra Albay haritaya doğru dönerek ilgisiz bir sesle,
219
— Peki, dedi, Stepan Geogieviç, lütfen…
Bir çavuş steno ile notlar alırken albay da hızla yeni hatları mavi kalemle işaretliyordu.
Sonra çavuş çıkarak on dakika içinde döndü ve emirlerin daktilo edilmiş iki kopyasını
getirdi.
Komite başkanı bir tanesini alarak haritayı incelemeye koyuldu. ^
— Mükemmel, dedi ayağa kalkarak. Kağıdı katlayıp cebine koydu. Sonra diğerini, üzerinde
taşıdığı yuvarlak bir mühürle mühürleyip imzaladıktan sonra albaya geri verdi…
Şimdi devrimi tanımaya başlıyordum…
Alay kurmayının otomobiliyle Sovyet’in yerleştiği saraya geri döndüm. Giren ve çıkan işçi,
gemici ve askerlerin oluşturduğu aynı kalabalık, giriş kapısı önünde top, zırhlı araç ve
kamyonların eski sıkışıklığı devam ediyordu. Her yerde, uzun süredenberi beklenen
zaferden duyulan kıvanç dalga dalga taşıyordu. Beş altı kadar kızıl koruyucu aralarına bir
din adamını almışlar yol açmaya çalışıyorlardı kendilerine. Söylediklerine bakılırsa Kazaklar
kente girdikleri zaman onları taktis eden papaz Ivandı bu. Sonradan kurşuna dizdiklerini
öğrendim…
Sağa sola hızlı hızlı emirler vererek dışarı çıkan Dibenko’nun elinde büyük bir tabanca
vardı. Kaldırımın kenarında motoru çalışır durumda bekliyen bir oto-mobilin arka koltuğuna
yalnız başına yerleşti. Gaçina-ya Kerenskiyle kavgaya gidiyordu.
Gece olunca kentin varoşlarına gelerek yoluna yaya devam etti. Dibenko’nun Kazaklara ne
söylediğini kimse bilmiyordu, ama gerçek olan general İCrasnov’ la kurmay heyetinin ve
binlerce Kazağın Kerenski’ye giderek aynı şekilde hareket etmesini önerdikleridir.
Kerenski konusunda, General Krasnov’un 14 Kasım sabahı yaptığı tanıklığı aynen burada
yayınlamakla yetineceğim:
Gnçlna, 14 Kasıın 1917.
Bu sabah üçö doğru yüce Kumandan Kerenski beni yanma çağırcb. Çok Jıoyacnnlı ve
sinirliydi.
— Gononıf. dedi, bnnn llmnet ettiniz, KazakJarmız beni tutuklayıp gomlcilnro
toullm ftimokton söz «diyorlar…
220
-r- Evet» diye yanıtladım, gerçeklen bundan söz ediliyor. Hiç ıtrlr yerde sevilmiyorsunuz,
— Ama subaylar da aynı şeyi söylüyorlar…
— Evet, özellikle subaylar sizden hoşnut değİMer.
— Ne yapmalıyım o halde. Kendimi öldürmekten başka çarem yok,
— Eğer namuslu bir insansanız, beyaz bir bayrakla derhal Petrograd’a gider, hükümet
başkam sıfatiyle görüşmelerde bulunmak üzere devrimci askeri komiteye başvurursunuz,
— Bu iyi general, yapacağım bunu…
— Size bir muhafız mangası vereceğim ve .bir gemicinin yanınızda bulunmasını istiyeceğim.
— Hayır, hayır, özellikle gemiciye hayır. Dibenko’nun bur-da olduğunu biliyorsunuz,
— DibenkoVıun kim olduğunu bile bilmiyorum.
— Düşmanundır o benim…
— önemi yok. Mademki büyük oynuyorsunuz sorumluluklarınızı yüklenmeniz gerek.
— Kuşkusuz. Bu gece gidoceğim,
— Neden? Kaçar gibi bir haliniz olur o zaman. Herkesin kaçmadığınızı bilmesi için sakin
sakin açıkça çekip gidin.
— Peki oldu. Ama iyi bir muhafız mangası ver bana.
— Anlaştık.
Dışarı çıkarak 10. Don alayından Kazak Rusakov’u çağırdım ve yüce Kumandanla birlikle
gitmek üzere seKiz kazak askeri seçmesini emrettim. Ynnm saat sonra Kazaklar bana
gelerek Kerenski’yİ bulamadıklarını ve kaçmış olduğunu bildirdiler. Gaçina’dan
kaçamıyacnQ>nı ve buralarda bir yerde olacağını düşünerek derhal alarm vrmiim ve onu
aramalarını emrettim. Ama ne yaptıysak olo goçiremedik…
Rus halklarının kalplerinde kendisi için sakladığı bir parça sevgiyi de yitirerek gemici
kıyafetine girmiş olan Kerenski brjylotv yapayalnız kaçıp gitti…
Bîr işçinin kullandığı kızıl koruyucularla dolu kamyonun Ön koltuğunda yenidon Petrograd’a
döndüm. Gaz olmadığı için ön lamba):»r yanmıyordu. Yol, geriye donen proletarya ordusu vo
onun yerini almaya gelen yedek birliklerle tıkanıp knlmıştı. Bizim gibi lambasız koca
kamyonlar, top koloninn ve atlı arabalar karanlıkta birdenbire ortaya çıkıveriyorlardı. Amat
kaçınılmaz gibi görünen çarpışmalardan kıl payı kurtularak, tekerleklere takılarak ve
yayaların da küfürlerini yiyerek son hızla gidiyorduk.
221
Ufukta, çıplak ovaya yaslanmış kıymetli taşlardan örülü bir baraja benzeyen başkentin
ışıkları pırıldayıp duruyordu. Petrograd geceleyin gündüze kıyaslanmıya-cak derecede daha
güzeldi.
Yaşlı işçi bir eliyle direksiyonu tutuyor diğer eliyle de uzakta ışıldayan başkenti kıvançla
işaret ederek,
— Benimsin artık, diye bağırıyordu yüzü ışıl ışıl, şimdi benimsin artık Petrogradım…
ONUNCU BOLÜM!
MOSKOVA
Devrimci Askeri Komite demir gibi bir iradeyle zaferini sürdürüyordu.
14 Kasım
Tüm Ordu, Kolordu, Tümen ve Alay Komiteleriyle İşçi, Asker ve Köylü TemçİJ eller
Sovyetlerin e,
Kazaklar, junkerler, gemiciler ve İşçiler arasında yapılan anlaşma sonucunda Aleksandr
Feodoroviç Kerenskİ’nln halk adaletine teslim edilmesine karar verilmiştir. Böylece
Kerensld’ yi hatk matı kemeler i ne götüreceksiniz. Onu tutuklayıp mahkemeye gönderilmek
üzere dorhal PotrogracTa gelmesini aşağıda yazılı örgütler adına sağlayınız,
ılmza t Don Kazakları Uasurl I, Süvari Tümeni, PetrogracT yöresi partizan birliği
jtmker komitesi, 5 Ordu delegesi. Halk Komiseri : DlBENKO
Kurtuluş Komitesi, Duma, Devrimci Sosyalist Partisi Merkez Komitesi Kerenski’nin
kendilerine ait olduğunu bildirip yalnızca Kurucu Meclis önünde sorumlu olduğunu ileri
sürerek şiddetle karşı koydular bu emre.
16 Kasım akşamı «Marseyez»i çalan bir bandonun arkasında iki bin kızıl koruyucunun
defilesini seyrettim. Zagorodni caddesinde. Başkenti savunmaktan dönen kardeşlerini
selamlamak üzere yürüyen işçi ordusunun üzerinde dalgalanan kan kırmızısı bayraklarla
birlikte bu marşta ne iyi seçilmişti. Yarınlarından pek emin olmamakla birlikte etraflarına
yüksekten bakan
223
sessiz bir burjuva kalabalığının ortasında, yarı yarıya aydınlatılmış çamurlu ve kaygan
sokaklarda tüfeklerinin uçlarındaki süngülerini salhyarak erkek ve kadınların oluşturduğu bu
ordu ilerliyordu yavaş yavaş.
Herkesi kargılarına almışlardı; iş adamları, spekülatörler, rantiyeler, toprak sahipleri,
subaylar, politikacılar, tüccarlar, memurlar. Diğer sosyalist partiler de ölesiye nefret
ediyorlardı Bolşeviklerden. Sovyetlerin yanında ise yalnızca basit işçiler, gemiciler, morali
bozulmamış askerler, topraksız köylüler ve çok seyrek birkaç aydın bulunuyordu…
Sokak savaşlarının birer dalga gibi kudurarak dövdüğü Rusyanın en uzak köşelerinden
Kerenski’nin yenilgi haberi, Proleter zaferinin birer yankısı gibi esip duruyordu. Kanın
sokaklarda oluk gibi aktığı Kazan’dan, Saratov’dan, Novgorod’dari, VinitsaMan, ve
Bolşeviklerin toplarını burjuvazinin son kalesi olan Kremlin’e çevirdikleri Moskova’dan
geliyordu bu korkunç yankılar,
«Kremlin’i bombaladılar». Haber Petrograd sokaklarında kulaktan kulağa yayılarak dehşet
saçıyordu ortalığa, «Küçük anne» yaldız kubbeli beyazlık diye adlandırılan Moskoyadan
gelen yolcular korkunç öyküler anlatıyorlardı: Ölüler binleri geçiyor, Tvarskaia ve Kuznetski
köprü sokakları alevler içinde yanıyor, Basü kilisesi birer harabe haline geliyor, Uspenski
katedrali çöküyor, Kremlindeki Kurtarıcı Kapısı sallanıyor ve Duma yerle bîr ediliyordu.
Bolşeviklerin yaptıkları kötülüklerden hiç birisi, bu aziz Rusyanın kalbine sokulan kâfirlik
ateşiyle kıyaslanamazdı. Dindarlar, Rus milletinin mabedini yerle bir ederek Aziz Ortodoks
Kilisesine ateşler yağdıran topların gümbürtüsünü işitir gibi oluyorlardı…
15 Kasımda, Halk Komiserleri Kurul toplantısındaki Eğitim Komiseri Lurmçarski birden
ağlamaya başlayarak salondan dışarı Fırlamış ve haykır arak,
— Elimde değil, «tnmşti, bu güzellik ve törelerin canavarca yıkılış ınjı ur tık
dayanamıyacağım…
Aynı gün isüaf ıiM’klııhu gazetelerde yayınlanıyordu:
Moskova’da ne nluıı imilfllnl bu olnylnrn gözleriyle tanık olanlardan öğrenmiş İiiiIlhiuvitiini,
Basit kilisesiyle LJujtftımM kıılmlrnlln) yıkmak üzereler Mûs-
224
kova ve Petrograd’ın en değerli sarfat hazinelerinin toplanmış bulunduğu KremlinPİ
bombalamaktadırlar.
Binlerce kurban verilmiştir.
Kavga, vahşiliğin son kertesine gelmiş dayartmısttr.
Daha nereye dek gidecek bu? Daha ne gelebilir?
Tüm bunlara arttk dayanamıyorum. İş çığrmdan çıkmıştır ve bu korkunç eylemleri
durdurmak için kendimde güç bulamıyorum. Beni deli eden bu düşüncelerden bunaldığım için
çatışmam olanaksız hale gelmiştir Bu nedenle Halk Komiserleri Kurulundan çekiliyorum.
Karan mm tüm ciddiliğini kavramış bulunmaktayım, fakat daha fazlasına dayanacak güçte
değilim…
Aynı gün junkerlerle beyaz koruyucular teslim olarak serbestçe çekilmelerine izin verildi ve
aşağıdaki anlaşma yapıldı:
1 — Halk Kurtuluş Komîtesf dağıtmıştır
2 — Beyaz koruyucular silahlarını tealim ederek kendilerini dağıtacaklardır.
Subaylar kılıçlarını yanlarında alıkoyabilirler. Okullar yalnızca ofjUimo gerek!;
silahJarr bulundurabileceklerdir, Junkerlerin olindokl tüm öteki silahlar teslim
edilecektir. Devrimci Askeri Komlio horkesin özgürlük ve dokunulmazlığını garanti eder,
3 — ikinci maddede öngöriılon silahlardan arındırma işlevi, devrimci asKerl
koınltoylo fiuiuymolor© kanlan subay ve örgütlerin temsilcilerinden oluy:m bir
komisyon tarafından yü* rütüjecektir.
4 — İşbu anlnşmnnm Itrı/nlnnmnsından hemen sonra taraflar her türlü düşmanca
oylomlnro bir son vermek için derhal emir verecekler ve bu omdu inm yürütülmesi için
gerekli ted* birleri atacaklardır.
5 — İşbu an1,ı;>m;mın imzalanmasıyla 1üm esirler derhal serbest bsrakılacakiır.
Bolşevikler iki ^iindenberi kente egemendiler. Kor-ku içindeki haJk, ölülerini aramak için
mahzenlerden sürünerek çıkıy<n\ barikatlar yıkılıyordu. Bununla birlikte Moskova’nın
yıkılışına ilişkin dedikodu sayısı durmadan artıyor, artıyordu. Duyduğumuz korkunç öyküler
bizi oraya gİLmeye zorladı.
Petrograd, hükümet merkezi olarak iki asırlık geç-misine rağmen gene de yapma bir kent
olarak kaldünyayı
Sarsan On Gün/F: 15 225
maktadır. Gerçek Rusya, geçmiş ve gelecekteki Rusya ise Moskovadır. Devrim karşısında
Rus halkının gerçek duygularının ne olduğunu Moskovada bulabileceğiz. Hayat orada daha
bir yoğun, daha bir başkadır.
Basit demiryolu işçilerinin yardımiyle Nikolas hattını ele geçiren devrimci askeri komite,
geçen hafta boyunca Güney-Batıya gemici ve kızıl koruyucularla dolu trenleri peşpeşe
göndermiş durmuştu. Smolny’den serbest geçiş kağıtlarımızı aldık. Onlarsız kimse
Başkentten adımını dışarı atamazdı.
Tren gara girer girmez büyük yiyecek çuvalları taşıyan hırpani bir alay asker kapılara
saldırıp camları kırarak kompartımanları koridorları işgal ediyor, danalarına kadar çıkıyordu
vagonların. İçimizden üç ki-Şİ zorla bir kompartımana girmeyi başardılarsa da yirmi asker
derhal doluşu verdiler içeri Yalnızca dört yer vardı. Tartışarak karşı çıktık, kondüktör de
bizden yana çıkmak isteyince askerler başladılar gülmeye. Birkaç burjuva için keyiflerini
kaçıracak değillerdi ya. Smolny’den aldığımız serbest geçiş kağıtlarını gösterdiğimiz zaman
derhal durumlarını değiştirdiler.
— Dur bakalım arkadaşım, diye bağırdı içlerinden biri, bunlar amerikah dostlar. Devrimimizi
görebilmek için otuz bin kilometre yapmışlar. Elbette yorgunlardır.,.
Sonra dostça ve nezaketle özür diliyerek komportı-mandan çıktılar. Sonradan, kondüktöre
para vererek kapıyı arkadan sürgüleyen iki göbekli ve iyi giyinmiş Rusun kompartımanına
büyük bir gürültüyle girdiklerini işittik.
Akşamın yedisine doğru gardan ayrıldık. Bir yılan gibi uzayıp giden trenimizi odun ateşiyle
işleyen bir lokomativ sürüklüyor, sık sık durarak, kör topal ilerlemeye çalışıyordu.
Tavandaki askerler ayaklariy-le tempo tutarak uzun köylü havaları söylüyor, geçmenin
olanaksızlaştığı koridorlarda tartışmalar gece yarılarına dek sürüyor ve kondüktör biletleri
kontrol etmek için ara sıra tur atıyordu. Bizim dışımızda kimsenin bilt’li yoktu. Hir yarım
saat uğraştıktan sonra kollarını h<ıvny;ı kalfltrıp fokip gidiyordu. Pîs kokular ve sigara
dumîimylıı dolu h;ıv;ıdu nı-fes alınamıyordu.
226
Eğer camlar da kırık olmasaydı hepimiz geceleyin boğularak ölürdük.
Ertesi günü yığınla rötar yapmıştık ve dışarda yalnızca bembeyaz bir sonsuzluk vardı.
Korkunç bir soğuk her yanı kasıp kavuruyordu. Öğleye doğru bir köylü kadın ekmek
dilimleriyle dolu bir sepet ve ılık kahveye benzeyen tfir nesnenin içinde sallandığı büyük bir
göğümle göründü kapıda. Sonra akşama dek gördüklerimiz, tıklım tıklım dolu olduğu halde
sarsılıp duran ve sık sık olduğu yerde kalakalan trenle, birkaç gar bozuntusu oldu. Aç bir
kalabalık, zaten çok az bir şeyin bulunduğu gar büfesine saldırarak göz açıp kapayıncaya
kadar ne var ne yok süpiirüyorchı. Bu duraklamalardan birinde, kendi sovyetlerine yakınmak
üzere Moskovaya donen Nogin ile Rikov isimli iki muhalif komisere ve Leninden daha da
solda olduğu söylenen kısa kızıl sakalı ve fanatik gözleriyle ufak tefek bir adam olan
Bukarin’e rastladım. Çan üç kez çalınca derhal trene atlıyor, gürültülü ve kalabalık
koridorlarda kendimize bir yol açmaya çalınıyorduk… Bu insanların iyi karaktori, ra hatmi
ığa sabır ve neşe içinde karşı koymasını bitiyordu. Pctrograd’dakî durumdan ingiliz
treydünyon sistemine kadar her konuda tartışıyor, kendileriyle birlikti* trene binmiş
birkaç burjuvayla da çekişip duruyorlardı. Moskovaya gelmeden önce hemen her vagon krndi
levazım komitesini seçmiş., bu komiteler de siyasi guruplara bölünerek temel prensiplerde
tartışmaya girmişti bile…
Moskovtı garı tenhaydı. Dönüş bilet sorunumuzu çözmek üzere komiserin bürosuna gittik.
Komiser, teğmen rütbesini layıyım asık suratlı genç bir adamdı, Smolny’den aldığımız geçiş
kağıtlarımızı görünce küplere binerek kentlisinin Bolşevik olmadığını ve kurtuluş komitesini
temsil etliğini söyledi. Garip olan şuydu: kentin ele getirilmesi sırasında büyük gar tamamen
unutulmuştu galip birlikler tarafından.
Ortalıkta araba da gözükmüyordu. Garın biraz iler-sinde, küçük kızağının üstünde kazık gibi
uyuya kalmış ve garip bir şekilde giyinmiş bir İzvoçik’i uyandırdık.
— Kent merkezine ne vereceğiz?
Başını kaşıdı. «Beyler otelde oda bulamazsınız, de-di, verin yüz ruble atayım sizi…»
227
Devrimden önce iki rubleye patlıyordu bu kısa yolculuk. Karşı çıktığımızı görünce omuzlarını
silkti ve «Bugün bir kızak sürebilmek için insanda cesaret olması» gerek dedi.
Elli rublenin altına indirmek olanağı yoktu arabacıyı. Yarı yarıya aydınlanmış ıssız
sokaklarda, karın üstünde kayarken altı günlük döğüs. sırasında bağından geçenleri
anlatmaya başladı.
— Araba sürüyordum ya da bir sokak köşesinde müşteri bekliyordum. Birden «güm» diye
bir obüs, «güm» diye bir tane daha. Sonra «ta, ta, ta,» diye makinalı tüfek başladı. Dört
nala kalktım. Ama bu heriflerin ateş etmediği köşe yok ki.,. Sonunda rahat bir sokak
buldum, başladım kestirmeye, derken «güm» bir obüs daha, «ta» ta, ta,» gene makinalı,,.
Allah belâsını versin, rahat yok adama…
Kentin merkezinde karla örtülü sokaklar hastalık sonrası bir huzur içinde dinleniyorlar,
yalnızca birkaç sokak lambası yanıyordu. Seyrek yayalar kaldırımlarda hızlı hızlı
koşuşturuyor, buz gibi iliklere işleyen bir rüzgâr ovadan doğru esiyordu. Rastladığımız ilk
otele daldık, Resepsionda iki mum yanıyordu.
— Birkaç rahat odamız var, ama bütün camlar kurşunlardan delik deşik. Eğer baylar soğuk
havadan rahatsız olmazlarsa…
Iverskai caddesi boyunca uzanan mağaza vitrinlerinin hepsi paramparçaydı. Obüslerin
deldiği şose üzerinde sökülmüş kaldırım taşları vardı. Otelden otele dolaştık. Hepsi ya
tıklım tıklım doluydu ya da otol sahipleri olan bitenden öylesine korkmuşlardı ki «hayır
odamız yok» diye kestirip atıyorlardı. Büyük ticarethanelerle bankaların bulunduğu ana
caddelere Bolşevik topçusu hedef gözetmeden ateş açmıştı. «Junkerlerle beyaz
koruyucuların nerelerde olduğunu kestiremediğimiz zaman, çek karnelerini bombalıyorduk»
diye anin Uj bir sovyet memuru bana.
Yabancı olduğumuz ve devrimci Askeri Komite ya-bnncılnrın bulundukları yerleri korumaya
söz verdiği için tfrniş «Nasyonal OteMnrîe bir yer bulabildik. Müdür, üst katta
şarapnellerin parça parça ettiği bir sürü pencnvyi göstererek yumruğuyla hayalî Bolşevikleri
gcisteıvrek,
— Hayvan kır, dedi, bekleyin biraz. Zamanı gelecek
228
onların da. Birkaç gün içinde o gülünç hükümetleri devrilecek ve bunların hesabını
verecekler bize. Duvarlarında Tolstoyun resimleri bulunan ve «kimseyi yemiyorum» diyen
bir de iştah açıcı tabelası olan lokantada yalnızca sebze yemeği yedikten sonra etrafa bir
göz atmak için dışarı çıktık.
Moskova Sovyeti genel karargâhı, Skobelev meydanında beyaz cepheli büyük bir bina olan
genel valinin sarayına yerleşmişti. Kızıl koruyucular kapıda nöbetteydiler. Duvarları siyasi
parti manifestoları ve miting haberleriyle kaplı büyük ve muhteşem merdivenin yukarısında,
üzerleri kırmızı örtüyle kaplı altın çerçeveli yağlı boya tabloların süslediği, tavanları delik
bir sürü odadan geçtikten sonra yaldızlı kornişleri ve kristal avizeleri olan gösterişli bir
salona girdik. Yirmi kadar dikiş makinesinin boğuk gürültüsüne karışan bir ses vızıltısı her
yeri dolduruyordu. Yerlerin ve masaların üzerine kırmızı ve siyah pamuklu bez topları
açılmış ve elli civarında kadın devrimde ölenlerin cenazeleri için bayrak ve örtüler kesip
dikmeye koyulmuşlardı. Üzüntü ve kederin yüzlerini damgalayıp sertleştirdiği bu kadınlar
gayet ciddi çalışıyorlardı, çoğunun gözleri de yaşlıydı. Kızıl ordunun kayıpları çok olmuştu
buralarda…
Siyah bir işçi elbisesi giymiş, tek camlı bir gözlük takan sakallı ve zeki görünüşlü bir adam
köşedeki bir masaya oturmuştu. Eogov, ertesi günü bizi cenaze ge-çiti İcra Komitesine
katılmaya davet etti,
— Ne Devrimci Sosyalistlere ve ne de Menşevikler e bir şeyler öğrctobilmck ümidine
kapılmamak gerek, diye bağırdı. «Uzlaşma» onlarda ikinci bir karakter olmuş çıkmış.
Junkörlerle birlikle cenazeleri kaldırmamızı teklif etmıvlrr mi bize…
Yüzü bana yabancı gelmeyen yırtık kaputlu ve şapkalı (metinde lürk<;c yazılıdır) bir adam
geçti odadan. Standard oil grovî sırasında Bayonne’da (New-Jersey) saatçilik yaparken
tanıdığım Melniçanskiydi bu. Şimdi ise Moskova metalürjistleri sendika sekreteri ve savaş
şuasında devrimci askeri komite komiserlerinden biriydi.
Yırtık pırtık halini göstererek, «bakınız şimdi bana» dedi, «Junkerler ilk kez Kremlin’i
aldıkları zaman ben de oradaydım çocuklarla birlikte. Beni bir mah-
229
zene kapatıp paltomu, paramı, saatimi hatta parmağım-ciaki yüzüğü bile aldılar. Giyecek bir
bunlar kaldı bana.»
Moskovayı ikiye bölen kanlı altı gün savaşları üzerine etraflı bilgi verdi bana.
PetrogracPdakmin tersine Belediye Duması beyaz koruyucularla junkerlerin yönetimini eline
almıştı. Birliklerin ve Halk Kurtuluş Komitesinin operasyonlarını yöneten Rudnev ile Duma
Başkam Minör idi. Demokrat eğilimli kumandan Riabs-tev devrimci askeri komite emirlerine
direnmekte kararsızlık göstermesine rağmen sonunda Dumanın iradesine boyun eğmişti…
Kremlinin işgal edilmesini isteyen Belediye Başkanıydı ve «Bir kez orada oldunuz mu ateş
etmeye cesaret edemezler üstünüze» demişti,..
Uzun zamandan beri hareketsiz kaldığından morali bozulmuş olan ve iki partinin birbirine
çekiştirdiği garnizon alayı, takınacağı tutumu belirlemek için bir miting düzenlemiş ve
sonunda tarafsız kalarak sokaklarda silgi ve ay çiçeği çekirdeği satmaya karar vermişti.
Yeni faaliyet sahasıydı bu.
— En berbadı, diyordu Melniçanski, tam savaş içinde örgütlenmek zorunda kalıyorduk.
Rakibimiz ne istediğini çok iyi biliyordu. Bizde ise askerlerin ayrı, işçilerin ayrı Sovyetleri
vardı. Başkumandanlığı kimin alması gerektiği konusunda korkunç bir mücadele oldu. Bazı
alaylar eyleme geçmeğe karar vermeden önce günlerce tartıştılar ve subaylar da bizi
ekince askeri operasyonları yürütecek kurmay heyetinden de yoksun kaldık.
*
Bana daha neler anlatmadı ki… Soğuk ve kapah bir günde mitralyöz ateşinin silip süpürdüğü
Nikits-kaia sokağı köşesinde kalmıştı. Gazete satıcısı olduklarını sandığı zavallı sokak
çocuklarından bir gurup toplanmıştı oraya. Yeni bir oyunun sevinci içindeymiş gibi çığlıklar
atarak ateşin yavaşlamasını bekliyorlar ve sonra koşarak karşıdan karşıya geçmeye
çalışıyorlardı. Çoğu öldürüldüler ama geri kalanlar gene de gülerek ve birbirlerine cesaret
vererek sokağı geçmeye uğraşıyorlardı.
İkimlİ ü/iTİ Moskova Bolşevik lor İnin Nogin, Rikov ve diğer nıuhtılir komisorlrn dinlrmrk
için toplandıkları «Asiller Kulülılbıu* Kitlim.
Toplantı, rski rojirn /Jim;mmdrı amatör tiyatrocu-
230
larm en son Paris temsillerini subaylar ve mücevherli güzel kadınlardan oluşan bir topluluğun
önünde oynadıkları büyük temsil salonunda yapılıyordu. Önce merkezde oturan aydınlar
geldi. Nogin konuştu ve dinleyicilerin çoğu onayladı sözlerini. Ancak geç saatlere doğru
işçiler görünmeye başladılar. îşçi mahalleleri kentin bir ucunda “bulunduğundan ve
tramvaylar da işlemediğinden geç kalıyorlardı.
Gece yarısına doğru ağır adımlar merdivenlerde duyulmaya başladı. Onarlık yirmişerlik
guruplar halinde sert yüzlü kabaca giyinmiş işçiler görünmeye başladılar. Etraflarında
arkadaşlarının öldüğünü görerek bir hafta boyunca deliler gibi döğüştükleri savaştan henüz
kurtulmuşlardı.
Toplantı resmen açılır açılmaz Nogin bir alay ve Öfke fırtınasiyle karşılaştı. Boşuna
açıklamaya çalıştı sözlerini arna kimse dinlemiyordu. Halk Komiserleri Kurulunu terkctmişT
savaşın göbeğinde yerinden ayrılmıştı. Burjuva basını ise Moskovada hiç yoktu. Belediye
Duması kendi kendini dağıtmıştı. Bukarin kalktı ayağa, karşı duru I mn sı olanaksız keskin
mantığiyle konuşarak top gibi düğmeye başladı etrafı… Gözleri ışıl ışıl dinliyorlardı onu.
Halk Komiserleri Kurulunun eylemlerini onaylayan bir k;ırar ezici bir çoğunlukla alı-nıverdi.
İşte Moskova böylt1 konuşuyordu.
Gecenin ilerlemiş bir san tinde ıssız sokakları gezerek îberya kapısını çelikten sonra
Kremlin önündeki kızıl meydana çıktık. Hası t kilisesi, karanlıklar içinde parlak kubbeler i ti
in mermer ki re miti eriyle bük-lümlü sütunlarını göğe sermişti. Hiç bir şey zarar görmüşe
benzvmiyonhı. Meydan boyunca Kremlinin kuleleri ve duvarları karanlık bîr yığın halinde
yükseliyor, yüksek duvarın üstünde, bir yerlerde yanan ateşlerin kırmızımtırak akisleri
oynaşıyordu ve geniş meydanın ta öte ucundan kazma kürek gürültüleriyle insan sesleri
ulaşıyordu bize kadar. Meydanı geçtik.
Duvarların dibinde taş ve toprak yığını yükseliyordu. Tepeye çıktık ve o zaman gözlerimiz,
büyük ateşlerin ışığında yüzlerce asker ve işçinin kazmaya çalıştıkları elli metre boyunda ve
yedi sekiz metre derinliğindeki iki büyük çukura takılı kaldı.
Genç bir öğrenci almanca olarak:
— Ortak mezar bu, dedi, yarın buraya devrim uğruna ölen beş yüz proleteri gömeceğiz.
231
Bizi çukura indirdi. Kazma ve kürekler durmaksızın çalışıyor ve toprak yığını büyüyüp
duruyordu. Kimse konuşmuyordu etrafımızda. Başımızın üstünde milyarlarca yıldız parlıyor
ve çarların Kreırüini korkunç duvarlarını yükseltiyordu biraz ötede,
— Tüm Rusyanın en kutsal yeri olan burada, yarın içimizdeki en kutsal varlığı gömeceğiz.
Çarların uyuduğu tam burada, bizim çarımız Halk uyuyacak…
Savaşta aldığı bir kurşun nedeniyle bir kolu sarılı duruyordu omuzuna. Gözleri yarasına
takılı sürdürdü konuşmasını:
— Bir orta çağ monarşisine uzun zamandanberi katlandığımız için siz yabancılar bize
yüksekten bakarsınız. Fakat çarın dünyada tek despot olmadığı, kapitalizmin daha
berbat bir sey olduğu ve yeryüzünün tüm ülkelerinde kapitalizmin bir imparator olduğu
artık anlaşılmış bulunmaktadır… Rus devriminin taktiği gerçek yolu açmıştır…
Ayrılacağımız anda, soğuğa rağmen ter içinde kalan işçiler, bitkin ve yorgun, zorlukla
çukurdan yukarı çıkmaya çalışıyorlardı. Diğer bir ekip ise karsıdan görünmüştü. Tek bir
kelime söylemeden çukura indiler ve kazmalar, kürekler çalışmaya koyuldu yeniden…
Böylece tüm gece boyunca halk gönüllüleri durmaksızın izlediler birbirlerini ve şafağın
soğuk ve solgun ışıkları karlı meydan üzerine yayılmaya başladığı zaman simsiyah ağzı açık,
ortak mezar bitmişti bile.
Güneş doğmadan kalkarak henüz aydınlanmamış sokaklardan geçip Skobelev meydanına
vardık. Koskocaman kentte bir tek canlı bile görünmüyordu. Yalnızca, bazan uzaktan bazan
da çok yakından, henüz çıkmaya başlayan bir rüzgarı andıran bir ses ve soluk dalgası
farkediliyordu. Sovyet genel karargahının önünde, günün ilk solgun ışıkları altında sarı
harfli kırmızı bayrak demetlerini taşıyan bir küçük erkek ve kadın topluluğu toplanmış
bekliyordu. Bu, Moskova Sovyeti Merkez İcra Komitesiydi. Gün ağardı ve zayıf sesler
sürokü ve güçlü bir koro haline dönüştü. Kent uyanıyordu. Bayraklar rüzgarda dalgalana
dalgalana Tvers-kaia ciKİdtVJini indik. Yol üzerindeki küçük kiliseler kapalı ve
kıtpknnıııtıkl.t. Tnç giyme töreninden önce her çarın gidip ziyjırH. H,l,i#i Ilu-rya Meryem
Ana kilisesi de simsiyahtı. JlnlInıkİ tfcco vo gündüz sürekli olarak
232
açık kalır ve dindarların yaktıktan mumlar ikonların altın, gümüş ve kıymetli taşlarını pırıl
pırıl aydınlatırdı. Söylenenlere bakılırsa Napolyondan beri ilk kez mumlar yanmıyordu.
Aziz Ortodoks Kilisesi ise, Kremlini bombalayan kâfir yılanların yuvası haline gelmiş olan
Moskovaya yüzünü çevirmişti. îtiliseler karanlık, sessiz ve soğuk kalakalmış, papazlar
ortadan kaybolmuşlardı. Kızıl cenazeler için hiç bir din adamı yoktu, ölüler için son dini
merasim yapılmayacaktı ve bu küfürbazların mezarları başında dua da okunmayacaktı.
Moskova metropoliti TikonMa Sovyetleri aforoz etmekten geri kalmayacaktı,,.
Dükkânlar da kapalıydı ve varlıklı sınıflar başka nedenlerle evlerine kapanmışlardı. Bugün
Halk günüydü ve yürüyüşünün çıkardığı gürültü, yükselen dalgaların gürültüsünü
andırıyordu…
Daha şimdiden îberya kapısından bir insan seli akıyor, büyük kızıl meydan binlerce küçük,
siyah noktalarla örtülüyordu. Haç çıkarmadan yanından geçilmeyen îberya kilisesinin
etrafındaki halkın bu kez onu farkettiklerini bile zannetmiyordum.
Büyük kalabalık arasından kendimize bir yol açarak Kremlin duvarlarının önüne geldik ve
toprak yığınlarından birinin üstüne tırmandık. Birkaç kişi daha vardı orada. Moskova
kumnndnnı seçilen, tatlı yüzlü, basit tavırlı, sakallı ve u/.un boylu bir asker olan Nu-ralov da
aralarındnydh
Acı ve sefaletin damgasını vurduğu binlerce ve binlerce insandan nluyiirı seL sokaklardan
kopup Kızıl Meydana doğru akıyordu. Knternasyonali çalan bir as-keri bando mcyrliinii
geldiği zaman, şarkı suda yayılan halkalar gibi tfiirkemli ve yüce kalabalığı bir anda
sarıverdi kendiliğinden. Kremlin duvarlarından yerlere kadar büyük ve üzerlerinde beyaz ve
altın yazıların bulunduğu dev gibi kızıl bayraklar sarkıtıîmıştı. «Dünya sosyalist devriminin
ilk şehitlerine», «Yaşasın Dünya İşçilerinin Knrdeşlîği…»
Soğuk bir rüzgâr meydanı kasıp kavuruyor ve bayrakları havalantliriyordu. Şimdi en uzak
mahallelerden ölüleriyle birlikte işçiler gelmeye başlamıştı. Büyük kapının altından parlak
bayrakları ve daha koyu kan rengi tabutlariyle fabrika işçilerinin geçtiğini görüyor-
233
duk. Yüzleri göz yaşına boğulmuş bu sert adamların omuzlarında hiç rendelenmeden kaba
tahtadan yapılmış ve sonra kırmızıya boyanmış tabutlar vardı. Onların arkasından hıçkıran,
inleyen ya da ölü gibi dimdik yürüyen kadınlar geliyordu. Birkaç tabut açılmış ve kapakları
arkadan geliyort diğerleri altın ya da gümüş sim işlemeli kumaşlarla örtülmüş ya da tahtanın
üzerine bir asker kasketi çevîlenmişti. Yapma çiçeklerden oluşan bir sürü çelenkte izliyordu
korteji.
Tabutların geçmesi için açılan ve sonra hemen kapanan kalabalığın arasından kortej ağır
ağır bize doğru yaklaşıyordu. Büyük kapının altından, kırmızının her tonundan oluşan bir
bayrak seli akıyordu. Üzerlerinde altın ve gümüş simden yazılı yazılar ve bayrak direklerinin
tepesinde de siyah krepler dalgalanıyordu. Ayrıca üzerlerinde beyaz yazılar bulunan siyah
anarşist bayraklar da vardı. BandoT devrim cenaze marşını çalıyor ve başları açık, muazzam
koronun sesleri arasından, tabutları taşıyanların kesik sesleriyle, boğulmaya çalışılan
hıçkırıklar işitiliyordu…
Fabrika işçilerine karışmış kendi tabutlarını taşıyan askeri birlikler, arkasından tören
adımlariyle yürüyen süvari kıtaları, topçu bataryaları geliyordu. Topların üstü sanki sonsuza
dek kalacak olan siyah ve kırmızı kumaşla Örtülmüştü. Bayraklar üzerinde «Yaşasın 3.
enternasyonal» ya da «Dürüst, demokratik ve genel bir barış istiyoruz» yazıları
yazılmıştı.
Nihayet cenaze mezarın başına kadar getdi ve tabutlarla birlikte toprak yığınını aşarak
mezara indi. Aralarında» tıknaz, sağlam pek çok halk kadım vardı. Arkadan genç ve kederli
kadınlar, oğullarını ya da kocalarını bırakmak istemeyen ve yaralı hayvanlar gibi inleyen
yüzleri buruşuk yaşlı kadınlar geliyordu. Ölülerini mezarda da izlemek istiyor ve kendilerini
tutan merhametli ellerden sıyrılmaya çalışıyorlardı. Yoksul insanların birbirlerini sevmeleri
böyleydi işte.
Bütün gün îberya kapısından gelerek Nikolskaia caddesinden meydanı terkeden cenaze
alayı, kızıl bayraklardan oluşan bir sel halinde ümit, kardeşlik ve gelccoğt* ilişkin sözlor
bağırarak elli bin k is. inin arasından, iüm «lünyn işçileriyle gelecek maillerin arasından geçti
tfiLti.,.
Beş yü/ Uıhııt birer birer numara kondu. Akşa-
234
mın alaca karanlığı etrafa çöktüğü zaman bayraklar hâlâ dalgalanıyor* bando sürekli cenaze
marşım çalıyor ve büyük kalabalık, şarkılariyle ortalığı inletiyordu- Ağaçların çıplak
dallarına çelenkler asıldı rengârenk garip çiçekleriyle. İki yüz insan kürekleri kaptılar ve
şarkıların arasından tabutlar üzerine atılan toprakların boğuk gürültüsü duyuldu sonra,.
Işıklar göründü o zaman, Son bayraklar da geçtiler ve son kadınlar da arkalarına bir kez
daha acıyla baktıktan sonra ayrıldılar. Yavaş yavaş proleter dalgası da geniş meydandan
uzaklaştı…
O zaman anladım ki dindar Rus halkının axtık papazlara ihtiyacı yoktu kendisine göğün
yollarını açmak için. Yeryüzünde, göktekinden de görkemli bir ülke kurmak üzereydi ve onun
için ölmek öylesine şerefliydi ki.,.
on birinci bölüm
iktidarın ele geçirilmesi
RUSYA’DA YAŞAYAN HALKLARA İLİŞKİN HAKLAR
BEYANNEMESi
İçinde bulunduğumuz senenin haziran ayında yapılan birinci Sovyet Kongresi, Rusya
halklarının kendi kenditerini idare etmek hakkım açıkça belirlemişti.
Kasımda toplanan İkinci Sovyet Kongresi ise, Rusyada yaşayan halkların bu vazgeçilme*
hakkım kesinlikle doğrulamıştır.
Bu kongrelerin idaresine uyan Halk Komiserleri Kurulu, mîlletler sorunu üzerine yapacağı
girişimlere temel olarak aşağıdaki prensipleri getirmeye karar vermiştir,
1 — Rus halklarının eşitliği ve egemenliği,
2 — Tüm aynlma ve bağımsız bir devlet oluşturma haklan da dahil olmak üzere Rusyada
yaşayan halklarm serbestçe kendi kendilerini İdare edebilme hakkı,
3 — Dini ve milJİ karakterde kısıtlamalarla her türlü imtiyaz ların kal d ı rı İm as»,
4 — Rus topraklan üzerinde yaşayan etnik gurupların ve azınlıktaki milletlerin serbestçe
gelişmeleri.
Milletler Komisyonunun kuruluşundan hemen sonra yaptırım kararnameleri haz ırf anaç
aktır.
Rus Halkı Adına
Milletler Komiser};
lossff ÇugaşvîJf Sfaiin
IMk Komlsorierî Kurulu Başkanı
V. UIYANOV (LENİN)
14 Kasım 1917
236
Kiev Merkez Rada’sı Ukranya Cumhuriyetini derhal bağımsız ilân etti ve Finlandiya
Hükümeti Helsing-fors Senatosuna benzer bir karar aldırttı. Sibirya ve Kafkasyada
bağımsız hükümetler doğdu. Polonyada, savaş yüksek Komitesi Rus Ordusundaki polonyah
birlikleri derhal geri çekerek ordu komitelerini kaldırdı ve sıkı bir disiplin uygulamaya
başladı.
Tüm bu hükümetlerle eylemlerin ortak iki yönü vardı: birincisi varlıklı sınıflar tarafından
yönetiliyorlardı ve ikincisi bolşevizmden hem korkuyor ve hem de nefret ediyorlardı.
Bu karışıklıkların ortasında Halk Komiserleri Kurulu sosyalist düzenin kurulması için canla
başla çalışıyordu. Sosyal sigortalar, işçi kontrolü, yerel toprak komiteleri, her türlü titr ve
rütbenin kaldırılması, eski mahkemelerin kapanması ve yeni halk mahkemelerinin kurulması
üzerine sürekli kararnameler yayınlıyordu.
Kara ve Deniz Kuvvetleri delegeleri yeni hükümeti peşpeşe kutlamaya geliyorlardı.
Birgün Smoîny önünde siperlerden dönen üstleri başları dökük bir alay gördüm. Büyük giriş
kapısının önüne yayılmış zayıf ve sapsarı yüzlü askerler, sanki içinde Allah varmış gibi büyük
binaya bakıyorlar, bazıları ise kapının üstündeki çarlık kartallarını işaret ederek
gülüyorlardı.., O sırada kızıl koruyucular nöbet değiştirmeye geldiler. Tüm askerler,
isminden çok söz edile]”» ama hiç görülmeyen bir şeye bakar gibi büyük bir merakla
bakmaya başladılar. Ve içten gülerek, sıralarından ayrılıp kızıl koruyucuların omuzlarına
vurmaya ve yarı alaylı y;ırı övgü I ü sözler söylemeye başladılar…
Geçici hükümet nrtik ortadan kalkmıştı. 15 Kasım günü başkentin tüm kiluselerindeki
papazlar onun için dua etmeyi keşliler. İnikat, Lenin’in Tsik’e söylediği gibi iktidarın ele
geçirilme işlevi henüz başlangıcında bulunuyordu. Ülkenin ekonomik hayatına egemen olan,
silahları elinden »Immış muhalefet, karışıklıklar çıkarma* ya koyularak Kus halkının ortak
eylemler için gösterdiği tüm zekayı da kullanıp Sovyetleri küçük düşürmek ve zayıflatmak
için engelleri çoğaltmaya koyuldu.
İyice pişirilip kotarılmış memurlar grevi, büyük ticari müesseseler ve bankalar tarafından
parasal destek görüyor ve hükümet örgütünü ele geçirmek için Bolşeviklerin yaptıkları tüm
girişimler büyük bir direnmeyle karşılaşıyordu,
237
Troçki Dışişleri Bakanlığına gittiği zaman memurlar onu tanımayı reddederek odalarına
kapandılar. Kapılar zorlanıpta içeri girildiği zaman istifalarını vermekte gecikmediler.
Arşivlerin anahtarların: istediği zaman, ancak kilitleri kırmak için işçiler getirildiğini
görerek razı oldular kendisine vermeye anahtarları. O zaman da, eski Bakanlık Müsteşarı
Neratov’un gizli anlaşmaları da beraberinde götürerek sırra kadem bastığı anlaşıldı,..
Şliapnikov, Çalışma Bakanlığını ele geçirmeyi denedi. Hava çok soğuk olmasına rağmen ateş
yakmak için kimse ortalıklarda görünmüyordu. Yüzlerce memurun arasından bir tanesi bile
bakanın odasının nerde olduğunu söylemedi kendisine…
13 Kasımda Halk Yardımlaşma Komiseri seçilen Aleksandra Kollantai yalnızca kırk kadar
memurun dışında kalanların büyük bir grevi ile karşılaştı bakanlığa adımını atar atmaz.
Büyük kentlerin yoksul-lariyle düşkünler evinde kalanlar ise daha berbat bir durumdaydılar.
Açlıktan ölen sakatlarla, yüzleri morarmış ve solmuş yetimlerden oluşan temsilciler
bakanlığı kuşatıyordu. Kollantai, gözleri yaş içinde, kasa ve büroların anahtarlarını verene
dek tüm grevcileri hapsettirdi. Anahtarları ele geçirdiği zaman da, eski bakan Kontes
Papina’nın paralarla birlikte çekip gittiğini ve Kurucu Meclisin emri olmadan onları geri
vermeyi reddettiğini anlattılar kendisine.
Ziraat, Levazım ve Maliye Bakanlıklarında da aynı olaylar sürüyordu. Emeklilik haklarını ve
yerlerini kaybedecekleri tehdidi altında görevleri başlarına dönmeleri istenen memurlar ya
cevap vermiyorlar ya da sabotajda bulunmak üzere geri geliyorlardı… Hemen tüm
«Entelijantsiya» antibolşevikti ve sovyet hükümeti için yeni memur bulabilmek hepten
olanaksızdı…
Yalnızca spekülatörlerin gizli bir kapıdan girebildiği tüm özel bankalar inatla kapılarını
kapatıyorlar, Bolşevik komiserler geldikleri zaman memurlar defterleri ve pîiriilnn
kaçırarak ortadan kay bölüyorlar di. SmolnyT den tfrîert emirleri dinlemeyip buna karşın
Belediye Du-masiyl;ı Kurl.uliiJj Komitesini1 öze] olarak büyük miktarlarda ödemede
Imlurınn ve jw;ı taısmıiyle hazmeden sorumlu okmhırm tlışınrlji Iüid Devlet Hunkası
memurları grevdeydiler..
238
Bir kızıl koruyucu taburiyle iki kez bankaya gelen bir komiser, hükümet harcamaları için
gerekli büyük miktarların kendisine ödenmesini isteyince ilk keresinde orada bulunan
Belediye Duması üyeleri, Menşevik ve Devrimci Sosyalist Parti Liderleri girişiminin
sonuçları üzerinde öylesine ciddi beyanlarda bulundular ki komiser ürküverdi, ikincisinde ise
getirdiği bir emri her türlü yasalara uyarak okumasına rağmen bir memur enirin ne mühürü
va. ne tarihi olduğunu söyleyince resmi belgelere karşı Rusların gösterdikleri saygı hemen
çekilmeye zorladı komiseri…
Halk kredi bankasının memurları tüm defterleri imha ettiklerinden Rusyanm diğer ülkelerle
ilgili tüm mali raporları kayboldu.
Levazım Komiteleri ve kamu yararı belediye hizmetler idaresi ya çalışmıyor ya da işleri
sabote ediyordu. Halk ihtiyaçlarının ivediliği karşısında yardım etmek ya da hizmet
yönetimini ele almak isteyen Bolşevikler tüm memurların grevleriyle karşılaşıyor ve Duma
Rusyanın her yönüne telgrafJar göndererek Bolşeviklerin belediye özerkliğini bozduklarını
bildiriyordu.
Genel Kurmayda, Sttvaş ve Donanma Bakanlıklarındaki yaşlı memurlar ç;ıLışmuya razı
olsalar bile ordu komiteleriyle yüksek kumandanlık cephedeki birliklerin durumlarını
tehlikeye .sokmak pahasına sovyet eylemlerine her türlü engeli çıkarıyor, Vikjol Sovyet
Birliklerini taşımayı reddediyor düşmanca ve trenleri zorla ele geçirerek demiryolu
mnmırbırını tutuklamak gerekiyo?-du/O zaman da VikjH tutukluları serbest bıraktırmak
için genel grevle IH id i L ediyordu hükümeti…
Smolny’nin güçsüzlüğü açıktı. Gazeteler, yakacak noksanı nedeniyle IVlrograd’daki tüm
fabrikaların üç hafta sonra kaparmrııAım yazıyor, Vikjel 1 Aralıktan sonra trenlerin işlem
iveceğini bildiriyordu. Petrograd’ in yalnızca üc günlük yiyeceği kalmış ve tüm gelişler
durdurulmuştu. (Vplıcde, ordu açlıktan ölüyor, Kurtuluş Komitesiyle vcşitli merkez örgütleri
ülkenin her yanına duyurular yol İn yarak halkı hükümet kararnamelerini dinlememeye
v<ı#ırıyordu. Müttefik elçilikler ya soğuk bir ilgisizlik gösteriyor ya da açıkça düşmanlık
taslıyorlardı. Ya saki andıklarının ertesi gününden itibaren başka bir isimle yeniden
yayınlanan muhalefet gazeteleri yeni rejimle alay ediyor, «Novaia Zizn» onu «demagoji ve
güçsüzlük ittifakı» olarak görüyordu.
239
Hükümet her gün, günlük İhtiyaçlar çamuruna gömülmektedir. Bolşevikler iktidarı kolayca
ele geçirdiler ama onu kullanmaya yeteneksizler.
Mevcut hükümet mekanizmasını ellerimde tutamayarak, serbest ve kolay bir şekilde
İşleyişinin, sosyalist tecrübelerinin ihtiyaçlarına cevap verebileceği yenî mekanizmayı da
yaratamıyorlar.
Yalnızca dil ve kalemi konuşturmak sorunu ortaya çıktığı zaman bire parti çatışmaları için
adanı bulamayan Bolşevikler, devlet hayatının o kadar karışiK ve o kadar geşitff özel
işlerinin yürütülmesine gerekir personeli nereden bulacaklar?
Yeni hükümet çırpınıp gürültü çıkanyor ve hepsi birbirinden daha «sosyalist» ve daha
«radikal» kararnamelerle ülkeyi boğup duruyor.
Bir gün gelecek torunları mtzm şaşırıp kalacağı bu kağıt sosyalizminde ise güncel sorunları
çözmek konusunda ne bir istek ve ne de yetenek var.
Bununla birlikte yeni bir hükümetin oluşturulması için Vikjerin topladığı konferans gece
gündüz çalışıyordu, tki parti şimdiden yeni hükümetin oluşturacağı temel üzerinde prensip
anlaşmasına varmışlardı bile. Halk Kurulu’nun oluşumu üzerinde tartışma yapılıyor ve
Başbakan olarak Çernov’un başkanlığında bir deneme kabinesi üzerinde anlatılıyordu.
Azınlık bir Bolşevik gurubu olacaktı ama Troçki ve Lenin dışarda bırakılacaklardı.
Devrimci Sosyalist ve Menşevik Partileri Merkez Komiteleriyle köylü Sovyetleri İcra
Komitesi, Bolşeviklerin caniyane politikalarına karşı olmakla birlikte «kardeş kanı
dökülmesine» engel olmak için onların Halk Kuruluna girmelerine karşı çıkmamışlardı.
Fakat Kerenski’nin kaçışı ve Bolşeviklerin her yerde elde ettikleri başarılar durumu
değiştirdi. 16 Kasım günü Tsik’in bir toplantısı sırasında Sol Devrimci Sosyalistler,
Bolşeviklerin diğer sosyalist partileri de içeren bir koalisyon hükümeti kurmalarını istiyerek
aksi halde Tsik’ten ve devrimci askeri komiteden çekileceklerini açıkladılar. Malkin şöyle
konuştu:
— barikatların iki yanında da arkadaşlarımızın öldüğü Moskovndıın g,v\cn haberler bir kez
daha iktidar sorunuyhı kiiryı karşıyü hırakm;ıkt;i(lır bizleri. Bu şekilde hareket etmek
yjtlmv. hakkımız defti! görevimizdir
240
de… Smolny duvarları arasında bolşeviklerle birlikte burada toplanmak ve bu kürsüden
konuşmak hakkım elde ettik. İçerde parti mücadelesinden sonra, eğer uzlaşma
istemezseniz Smolny dışında da kavga vermek zorunda kalacağız.. Demokrasiye kabul
edilebilir bir uzlaşma önerisi getirmemiz gerek.»
Bu ültimatomu İncelemek için verilen aradan sonra Bolşevikler Kamenev’in okuyacağı
aşağıdaki kararla geri döndüler salona.
7 Kasım devriminin elde ettikleri haklar ofan sovyet iktidarı, barış ve toprak
kararnameleri, işçi kontrolüyle İşçi kitlelerinin silahlandırılması gibi konulan tanıyan ve işçi,
köylü, asker temsilciler Sovyetlerin i oluşturan tüm sosyalist parti temsilcilerinin hükümete
katılmasını arzulayan merkez icra komitesi, hükümeti oluşturmak için başlatılmış olan
görüşmeleri tüm sosyalist partilerle birtikta sürdürmeğe karar verîr ve aşağıdaki koşulların
anlaşmaya temel olması konusunda ısrar eder:
Hükümet, genişletilip üye sayısı 150’ys çıkarılacak olan Tsik önünde sorumludur. İşçi ve
asker temsilcilerin oluşturacağı bu 150 delegeye ek olarak taşra köylü sovyetferinden 75
delege, ordu ve donanmadan 80 delege, sendikalardan 40 delege (üyelerinin sayısfyle
orantı^ olarak çeşitli Rusblrliği Sendikalarından 25 detege, Vikjer’cfen 10 delege ve
postacılar sendikasından 5 delege) ve Petrograd Belediye Duması sosyalist guruplarından
50 delege katılacaklardır. Hükümetteki bakanlıklardan en az yansı Bolşevik partisine
verilecek, ayrıca Dışişleri, İçişleri v© Çalışma Bakanlıkları da zorunlu olarak bolşeviklere
bırakılacaktır. Petrograd ve Moskova yörelerindeki Birlik Kumandanlıkları Pelrograd v&
Moskova İşçi ve asker temsilciler Sovyetleri delegeleri -tarafından yürütülecektir.
Hükümet sistemli olarak Rus-yadaki işçi kitlelerinin silahlandırılmasını örgütleyecektir, teri
in ve Troçki’nln hükümete katılmaları gerekli görülür
Sonra Kamenev açıklamaya başladı:
— Konferansın Önerdiği sözde «Halk Kurulu&mm 420 kadar üyesi olacak. 150 Bolşevik,
karşı devrimci eski Tsik delegeleri, belediye dumalarının seçtiği ve hepsi kornilov yanlısı
100 üye, Avksentiyev’in seçeceği 100 köylü sovyet delegesi ve askerleri temsilden yoksun
eski ordu komitelerinden 80 delege. Eski Tsik üyeleriyle belediye üyelerini kabul etmiyoruz.
Köylü Sovyet delegeleri, bizim çağıracağımız köylü kongresi tarafından seçÜme-
Dünyayı Sarsan On Gün/F: 16
Udîr. Bu kongre aynı zamanda yeni icra komitesini de seçecektir. Lenin ve Troçki’yi dışarda
bırakmak önerisi partimizi başsız bırakmak eğilimi taşıdığından bizim için kabul edilemez.
Ayrıca bu Halk Kurulunu da gerekli görmüyoruz. Sovyetler tüm sosyalist partilere açıktır
ve Tsik, halk arasındaki gerçek önemlerine göre onları temsil etmektedir…
Sol Devrimci Sosyalistler adına konuşan Karelin, Tarım Bakanlığının kendilerine
bırakılmasını isteyerek ve köylü temsilcileri gibi bazı detayları değiştirmek hakkını saklı
tutarak Bolşevik kararı yönünde oy kullanacaklarını açıkladı. Koşullan kabul edÜdi.
Sonra, Petrograd Sovyetinin bir toplantısında yeni hükümetin oluşturulması konusunda
sorulan bir soruya Troçki şöyle cevap verdi:
— Bunlardan haberim yok. Görüşmelere katılmıyorum ben. Ama gene de büyük bir önem
taşıdıklarını zannetmiyoru m…
Gece konferansta herkes sıkıntılıydı ve Belediye Duma delegeleri çekildiler salondan…
Smolny’de bile Bolşevik partisi sıralarında Lenin’e karşı güçlü bir muhalefet oluşmaya
başlıyordu. 17 Kasım aksamı büyük toplantı salonu adamakıllı dolmuştu ve böylesine ağır bir
havada Tsik toplantısı başladı.
Bolşevik Larin, Kurucu Meclis seçim tarihinin yaklaştığını ve siyasi terörizmi artık
terketmek zamanı geldiğini söyledi;
— Basın Özgürlüğüne karşı alınan tedbirleri değiştirmek gerek. Mücadele zamanında
haklıydılar ama, artık şimdi gereksiz bunlar. Halkı ayaklanmaya ve karışıklık çıkarmaya
kışkırtan haller dışında basın özgür olmalıdır.
Kendi partisinden yükselen ıslık ve yuhalar ortasında Larin aşağıdaki öneriyi getirdi
toplantıya:
Halk komiserleri kurulunun basm üzerine yayınladığı kararname geçersiz kılınmıştır.
Siyasi baskı tedbirleri, yalnızca Tsik’îr* temsil edilen paMi-terin önem oranına göre
seçeceği özel bir mahkeme karariyle uygulanır Bu nuıhknmn, oiıcokl Ijiıskı Ifldbirtnrl
konusunda revizyon hakkım Ha nUtıtlu tulm,
242
Bu metin, sol Devrimci Sosyalistlerle Bolşeviklerin bir kısmı tarafından bile alkışlarla
karşılandı.
Lenin gurubu adına konuşan Avanessov, sosyalist partiler arasında anlaşma oluncaya kadar
basın sorununun ertelenmesini istedi. Bu öneri ise ezici bir çoğunlukla geri çevrildi.
— Şimdiki devrim özel mülkiyete saldırmakta tereddüt etmemiştir, diye konuşmasını
sürdürdü Avanessov. Basın sorunu, özel mülkiyet sorunu gibi düşünülmelidir.,. Ve sonra
Bolşevik gurubunun resmi kararını okudu:
Ayaklanma sırasında ve karşı devrim girişimlerinin ezilmesi sürecinde burjuva
-gazetelerinin yasaktanması, yalnızca bir mücadele aracı olarak kalmamış aynı zamanda yeni
-basın rejiminin getirilmesi için gerekli ve geçici bir tedbir olmuştur. Yeni rejimde, kağ<t ve
basımevleri sahipleri olan kapitalistler kamu oyunu arhk kofayca ve keyiflerine göre
oJuşturarmya-caklardır.
Kağıt stoklarına ve basım evlerine el koyarak ve onları sovyet fktJdarma devrederek
görevimizi sürdürmek zorundayız. Başkentte ve taşrada parti v« guruplar böylece temsil
ettikleri -fikirlerin gerçek önemiyle, ynnl üyo sayılariyle orantılı olarak ellerine teknik
olanakları goçirmlş olacaklardır. Sözde «basın özgürlüğüsnün yeniden gefirilmosf, ynni kamu
bilincini zehirle^ yen kapitalistlere basımevi vo knljıihırın gori verilmesi sermaye önünde
alçakça bîr teslim olaenk, ı;:çl vr> köylü devriminin en önemli pozisyonlarından birini terk
;tnl;tmıııa gelecek, tek kelimeyle tartışmasız karşı devrimcî jL>ir oytnm utacaktır öu.
Parti Merkez Komîtesi, Tsik Hoh;.fwlk Uaksiyonuna eski basın rejimini geri getirmeye
yönelik hor omu İyi geri çevirmeye ve karşı devrimci burjuva yarnrkırnı.ı nlV’ikca hizmet
etmek duygusuyla küçük burjuva arifikirlrtrlnm fJlklo ettirdiği istem ve iddialara karşt
Hafk Komiseriori Kııruhınu eksiksiz desteklemeye davet eder.
Bu kararın okunması sol devrimci sosyalistlerin alaycı lâf atmaları ve karşıt lîolstvik Itrin
gücenmiş pro-testolariyle kesildi. Karelin hırsh yerinden fırlıyarak konuştu:
— Üç hafta önce Bolşeviklt^r h^ısın özgürlüğünün en ateşli savunucusuduylar. Bu k;ır;mn
gerekçeleri, «yüz-siyahlar^îa çar rejiminin snnsiır komisyonu tarafından
243
ileri sürülen görüşleri aynen hatırlatmaktadır. Onlar da halk bilincini zehirliyenlerden söz
ediyorlardı.
Troçki uzun uzun kararı savunduktan sonra iç savaş sırasındaki basınla zaferden sonraki
basın arasındaki ayrıcalıklara değindi.
— İç savaş sırasında şiddet kullanmak hakkı yalnızca ezilenlere aittir. (Bağrışlar: nerede
şimdi ezilenler) düşmana karşı kazandığımız zafer henüz tanı değildir ve gazeteler bizim
için birer silahtırlar. Bu koşullarda gazetelerin yasaklanması bizim için yasal savunma
tedbiridir…
Sonra zaferi izleyen günlerin basm sorununa geçerek:
— Basın özgürlüğü konusunda sosyalistlerin tutumu» ticaret serbestisi konusundaki
tutumlarını yansıtmaktadır aynen… Bugün Rusyada örgütlenmiş demokratik iktidar,
sanayide olduğu gibi basının da özel mülkiyet egemenliğim ortadan kaldırmak
istemektedir.,, Sovyet iktidarı tüm basımevlerine el koymak zorundadır. (Bağrışmaları
Pravda basımevine de el koyun).
— Burjuvazinin basın üzerindeki tekeli kaldırılmalıdır. Yoksa iktidarı ele geçirmenin bir
anlamı kalmaz. Her vatandaş gurubu kendi basımevi ve kağıdına sahip olabilmelidir. Kağıt ve
basımevi mülkiyet hakkı günümüzde önce işçi ve köylülere, sonra birer azınlık olan
burjuvaziye aittir. İktidarın Sovyetlerin eline geçmesi, tüm varlık koşullarının da köklü bir
değişimini beraberinde getirecek ve bu değişim basında da gerekli olarak kendini
gösterecektir,.. Bankaları millileş-tirirsek, parayla çıkan gazetelerin varlığına nasıl izin
verebiliriz. Bu böyle bilinsin. (Alkışlar ve öfkeli haykırmalar).
Karelin, Tsik’in böyle önemli bir konuda, özel bir komisyonca daha önce görüşülmeden karar
veremiye-ceğini savunarak bir kez daha basın özgürlüğü konusunda ateşli bir savunma yaptı.
O zaman, sakin, endişesiz, alnı kırışmış olarak Le-nin kürsüye geldi ve ağır ağır,
kelimelerim” seçerek konulmaya başladı. Her cümlesi birer çekiç darbesi gibi İniyordu:
İc si)v;i!j dnha bitmemiştir ve düşman her zaman karşım ı/.r]jırlır. lîu nedenle basına karşı
yönelen bask] tedbirlerini kuhlırmiik olanaksızdır. Hiz Bolşevikler, ik-
244
tidarı ele geçireceğimiz zaman burjuva basınını kaldıracağımızı söyledik. Burjuva basınının
varlığına göz yummak demek sosyalistliği bırakmak demektir. Devrim bir kere yapıldıktan
sonra zamanı oyalamak diye bir şey olmaz, ya ileri gideceksiniz ya da geriye. Basın
özgürlüğünden söz eden kimse geriye gidiyor ve sosyalizme doğru ileri yürüyüşümüzü
engelliyor demektir.
İlk devrim nasıl çar boyunduruğunu silkip atmışsa biz de kapitalist boyunduruğu silkip attık.
İlk devrim çar basının kaldırmakta nasıl haklıysa bizim de burjuva basınını kaldırmak o
kadar hakkımız. Basın özgürlüğü sorununu, sınıf mücadelesinin diğer sorunlarından ayırmak
olanaksızdır. Bu gazeteleri kaldıracağımıza söz verdik ve sözümüzü tuttuk. Halkın büyük
çoğunluğu bizi onaylamaktadır.
Ayaklanmanın bittiği şu anda, sovyet iktidarına karşı çıkmaları ya da halkı silahlı bir
ayaklanmaya kışkırtmaları dışında diğer sosyalist parti gazetelerini yasaklamayı kesinlikle
düşünmüyoruz.
Yalnızca, sosyalist basın özgürlüğü kisvesi altında ve burjuvazinin gizli yardımlariyle
basımevi, basım mürekkebi ve kağıt tekelini ellerine geçirmelerine izin ver miyeceğiz. Bu
gereçler artık sovyet otoritesinin mülkiyetine geçmiştir ve üye sayılariyle orantılı olarak
önce sosyalist partiler arasında bölüşülmelidir.»
Sonra oylamaya geçildi. Sol Devrimci sosyalistlerle Larin’in kararı 22’ye karşı 31 oyhı tferi
çevrildi. Lenin’ in önerisi isr 24’e karşı 3-1 oyla kalnıl edildi. Azınlıkta bulunan
Bolşeviklerden Riazanov ve Ln/nvski basın özgürlüğünü kısıtlayan herhangi lifi* karanı oy
veremiye-ceklerini bildirdiler.
Oylamadan sonra sol < fevri inci sosyalistler sorumluluklarını bırakmak zorııml;ı olduklarını
söyliyerek devrimci askeri komiteden ve ellerinde bulundurdukları Önemli görevlerden
çekildiler. Halk komiserleri kurulundan beş üye nşiigıılnki beyanatı vererek istifa ettiler.
Bunlar Nogin, Rrkov, Miliutin ve Teodoroviç idi.
Bszter, tüm sosyalist partileri içeren sosyalist bir hükümetten yanayız. Kahraman Kasım
günlerinde devrim ordusiyle işçi sı-nıfmın elde etliği hakların yalnızca böyle bir hükümet
tarafından güçlendirileceğine İnanıyoruz, Bu çözümün dışında bîr tek olanak görüyoruz:
siyasi terörizm yoffyle tüm Bolşevik!erden oluşan
245
bir hükümetin devamı. Ve Halk Komiserleri Kurulu bu yola girmiş bulunmakladır. Omı bu
yolda izliyemeyiz, izlemekte İstemeyiz, Böyle bir yolun, siyasi Jıayattan büyük proleter örgütîerîn
elenmesine, sorumsuz bîr rejimin yerleşmesine, ülke ve devrimin çökmesine
gideceğini düşünüyoruz. Böyle bir siyasetin sorumluluğunu üzerimize alamadığımızdan Tsik
önünde halk komiserleri görevlerimizden istifa edjyoruz.
İstifa etmeyen diğer komiserler de bu beyanatı imzalamaktan geri kalmadılar: Riazanov,
basın komiseri Derbişev, Devlet Basımevi Komiseri Arbuzov, kızıl koruyucular komiseri
Tureniev, Çalışma Komiserliğinden Feodorov ve Kanun çalışmaları seksiyon şefi Larin.
Aynı zamanda Kamanev, Rikov, Miliutin, Zinoviev ve Nogint gerekçelerini açıklayarak
Bolşevik parti merkez komitesinden çekildiler.
İşçi ve asker temsilcileri Sovyetleri Ruabîrliği 2. Kongresi tarafından kabu! edilen barış
programının yürütülmesi ve Kurucu Mecfte’fn istenilen zamanda toplanabilmesi™
sağfamafc îçin ve Kaledin tarafından devrimin ezilmesini, ortalığı tehdideden açlığı ve yeni
t>îr kan dökülmesin i engellemek üzere tüm sos-yalis* partilerin Katılacağı bir hükümetin
oluşturulmasını gerekli buluyoruz.
Demokrasinin çeşitti gurupları arasında kurulacak bir barışa susamış ve ^an dökülmesini
istemeyen askerlerle proletarya çoğunluğunun İradesine karş< yürütülen Merkez Komitesi’
nfn yrfcıcr siyasetini kabul edemeyiz. Bu neden/e, işçi ve asker khlelerine fikirlerimizi
söylernek hakkını elde etmek için Merkez Komitesi üyeliğinden ayrılıyoruz.
Partimizin iktidara geldiği bir zamanda, zafer günlerinde ayrrlryoruz merkez -komiteden.
Zira Merkez Komite yöneticileri tarafından yürütülen siyasetin, bizi proletaryanın
ezilmesine ve zaferin getirdiği hakJarm kaybolmasına götüreceğini bildiğimizden, buna
daha uzun zaman göz yumamayız.
İsçi kuleleriyle garnizon askerleri endişeleniyor, içten içe kaynıyor ve Smolny ile
Bolşevikler arasında çıkan bölünmelerin büyük bir sevinç yarattığı konferansa delegeler
göndererek yeni bir hükümet oluşturulmasını istiyordu.
Fa kil t Lenin gurubunun cevabı kesin ve çabuk oldu. Şliapnikov vt- IVodorovîç parti
disiplinine boyun eğerek
246
görevlerinin başına döndüler. Kamenev, Tsik başkanlığından alınarak yerine Sverdlov
getirildi. Zinoviev’in elinden de Petrograd Sovyet Başkanlığı alındı. 20 Kasım sabahı Pravda
gazetesi Lenin’in yazdığı acımasız bir beyanatı Rus halkına tanıtıyor, yüzbinlerce basılan
afişler duvarlara yapıştırılıyor ve tüm Rusyada dağıtılıyordu:
Sovyetler 2. Rusb’rliği Kongresi iktidarı Bolşevik partisine vermiştir. Yalmzca bu parti
taraftndan kurulan bir hükümet bir eovyet hükümeti olabilir. Bolşevik Partisi Merkez
Komitesinin, yeni Jıükümetîn kurulmasından birkaç saat önce ve Sovyetler Rusbirlîği 2.
Kongresine üyelerinin listesini vermeden sol Devrimci Sosyalistlerin en gözde üç üyesi olan
Kamkov, Spiro ve Karelini çağırarak kendilerinden yeni hükümete katılmalarını istemiştir.
Devrimcî Sosyalist arkadaşların tunu kabul etmeme-terini üzüntüyle karşılıyor ve işçi
sınıfının savunucuları ve devrimciler yönünden bu red cevabım geçersiz olarak görüyoruz.
Sol Devrimci Sosyalistleri hükümete almaya her zaman hazıra, Fakal Sovyetler Rusbirliği 2,
Kongresinde çoğunluk partisi oîa-rak halkın Önünde, hükümeti oluşturmak görev ve
hakkımız olduğunu bildiririz.
Arkadaşlar, partimizin Merkez Komitesinden bazı üyelerle Halk Komiserleri Kurulundan
birkaç üye, Kamenev, Zİnoviev, Nogin, Rîkov, Miliutln ve diğer bazı üyeler 17 Kasım günü
Merkez Komitesinden ve son üç üye de Halk Komiserleri Kumlundan çekilmişlerdir.
Bizden aynlan arkadaşlar birer kaçak gibi hareket etmişlerdir. Zira. yanlızca kendilerine
verilen görevleri terketmekla kalmamış, ayrıca Partimiz Merkez Komite yöntemlerine de
karşı çıkmışlardır. Halbuki bu yöntemlere göre Petrograd ve Mos-kova Parti örgütlerinin
kurarlarını beklemeleri gerekirdi çekilmeden önce.
Bu kaçışı kesinlikle kınıyoruz. Bilinçli tüm işçilerin, askerlerin ve köylülerin teier partimize
ait olsunlar ‘ister sempatizanı olsunlar, böyle bir ayrılışı kmryacaklarından kuşkumuz yok.
Bu kaçaklardan ikisi olan Kamenev ile Zinoviev’in Petrograd ayaklanmasından ünce de kaçak
ve grev kırıcısı olarak hareket ettiklerini hatırlayın. 23 Ekim günü Merkez KomHesİ kesin
toplantısında ayaklanmaya karşı oy kullanmakla yetinmeyip ayrıca Merkez Komite
kararından sonra bile işçiler arasında ayaklanmaya karşı eylemlerini sürdürmüşlerdir.
Kitlelerin güçlü heyecanı, ‘köylerdeki, aiperlerdekl cephedeki, Moskova ve Pet-
247
rogrmfdaki milyonlarca köylü, asker ve ‘işçilerin asil kahraman-hMart, o zaman bu kaçakları
bir trenin yolu üzerindeki çalı çırpıyı süpürmesi <gtbi süpürüp atmıştır.
İnançsızları» tereddüt edenleri, kuşku duyanları, burjuvazinin korkuttuklarını, ya da dolaylı
dolaysız suç ortaklarının çığlıktan önünde hemen teslim oluverenter! bırakalım utançlariyle
başbaşa kalsınlar. İşçi kitleleri arasında, Petrograti, Moskova ya da başka yerlerdeki
askerler arasrnda kararsjzjjk yoktur.
Arkalarında kitreleri değil» ama yalnızca Konilovlan, Savin-kovtaru funkerleri ve
benzerlerini bulunduran aydrn gurupların ültimatomları önünde eğilmiyeceğlz.
Tüm ülke, üzerinden bir fırtına soluğu esmiş gibi ayaklanıverdi. Hiç bir yerde «kaçaklardın
halk önünde konuşmalarına ve açıklamalarda bulunmalarına izin verilmedi. Kayalıklara çarpan
dalgaların erişilmez gücü gibi halkın sert kınayışları Tsik’in üstünde patladı durdu.
Petrograd’daki fabrikaların, Volgamn, cephenin kınama bildirilerini getiren delegeler
Smolny’yi doldu-ruverdi. «Neden hükümetten çıkmak istediler? Devrimi yıkmak için
burjuvaziden para mı almışlardı? Geri dö-aüp merkez Komitesi kararlarına uymalarını
istiyoruz.»
Yalnızca Petrograd garnizonu kararsızdı. 24 Kasımda askerlerin yaptığı bir toplantıda tüm
siyasi parti -îerin temsilcileri söz aldı… Lenin’in siyaseti ezici bir çoğunlukla kabul edilerek
sol Devrimci Sosyalistler hükümete katılmaya davet edildi…
Menşevikler son bir ültimatom vererek tüm bakanlarla junkerlerin serbest bırakılmasını,
kesintisiz bir özgürlüğün tüm gazetelere tanınmasını, kızıl korucuların silahlarından
arındırılma sim ve garnizonun Dumanın emrine girmesini istediler. Smolny, tüm sosyalist
bakanlarla, çok azı dışında tüm junkerlerin daha önce serbest bırakıldıklarını, burjuva
basını dışında bütün gazetelerin serbest olduğunu ve Sovyetlerin askeri kuvvet
komutanlıklarını ellerinde tutacaklarını bildirdi… 19 Kasım günü yeni bir hükümet
oluşturmaya çalışan Konferans dağıldı vo birer birer çekip Mohilev’e gittiler muhalefet
üyeleri ve orada da Büyük Genel Kurmayın koruyucu^ hığu altımla hükümet üstüne hükümet
kurma girişimlerini sürdürdüler sonuna dok.
Bolşevikler ayni /»mamla Vikjd’İTi gücünü baltalamaya uğralıyorlardı, IVlnitfrad
Sovyetinin yayınladığı
bir duyuru tüm demiryolu işçilerini, VikjeH iktidarı bırakmak için zorlamaya çağırıyordu. 15
Kasımda, köylülere karşı uyguladığı taktiği kullanarak 1 Aralık tarihinde demiryolu işçilerini
Rusbirliği Kongresine çağırdı Tsik. Vikjel iki hafta sonra kendi kongresini çağırarak cevap
verdi buna. 16 Kasım günü Vikjel üyeleri Tsik’te yerlerini aldılar. 1 Aralığı 2 Aralığa
bağlayan gece demiryolu işçileri Rusbirliği açılış toplantısında Tsik, Vikjel’e resmen Ulaşım
ve haberleşme komiserliğini teklif etti ve Vikjel de kabul etti bu teklifi, „
İktidar sorununu bir çözüme bağlayan Bolşevikler pratik sorunlara yöneldiler hemen. Önce,
ülkeyi, ketıtı ve orduyu beslemek gerekliydi» Gemici ve kızıl koruyuculardan oluşan ekipler
depoları, garları dolaştılar, kanallardaki mavnaları araştırdılar, spekülatörler tarafından
saklanan binlerce kilo yiyeceği topraktan çıkararak el koydular hepsine. Delegeler taşraya
yollandı ve orada tarım komitelerinin yardımiyle büyük tüccarların tahıl depolarına el
koydular. Dişlerine kadar silahlanmış gemiciler 5000 kişilik gruplar halinde, beyaz
koruyucuların elinde bulunan kentleri ele geçirmek, düzeni sağlamak ve yiyecek bulmak
göreviyle Güneye ve Si-biryaya gönderildiler. Sibiryayı boydan boya geçen demiryolu
üzerinde yolcu trafiği iki hafta süreyle durduruldu ve herbiri bir komiserin yönetiminde 13
tren, fabrika komitelerince toplanan demir çubuklar ve kumaşlarla yüklü olarak Sibiryalı
köylülorce buğday ve patates karşılığı değiştirilmek ü’/.vm doğuya yollandı.
Kaledin Donetz havzası kömür madenlerini elinde tuttuğundan y;ıkiic;ık sorunu gittikçe
ciddüeşiyordu. Sm-olny, tiyatrolar d;», m;ı#r/<ıhrda ve lokantalarda elektrik kullanılmasını
ya s; ı M adı, tramvay trafiğini azalttı ve tüccarların ol in dok i ısıtma odununa el koydu…
Kömür yokluğu maniyle Petrograd fabrikaları kapanmak üzereyken lîîiHık denizcileri
donanmadan gelen 200.000 kilo kömürü İşçilere gönderiverdiler…
Kasım sonuna doğru, önceleri Kış Sarayı kilerinde başlayan mahzen yağmaları olmaya
başladı. Sokaklar günlerce sarhoş askerle dolup taştı. Karşı devrimin parmağı burada hemen
belli oluyordu. Zira alaylara alkollü içki mağazalarının yerlerini gösteren planlar dağıtıyor ve
başını kaldırmaya çalışıyordu. Smolny komiserleri önce sağduyuya çağrı yapmakla yetindiler
ama
249
bu, gittikçe artan karışıklığı önliyemiyor, askerlerle kızıl koruyucular birbirlerine
giriyorlardı. Sonunda devrimci askeri komite, mitralyözlü gemici birlikleri gön-cJererek
yağmacılar üzerine ateş açtırdı ve çoğunu öldürttü. Sonra özel birlikler, baltalarla
mahzenlere gönderilerek şişeleri kırmak ya da dinamitle havaya uçur-makja
görevlendirildiler…
İyi ücret alan disiplinli kızıl koruyucu taburları, eski milisin yerini almış gece gündüz nöbet
tutuyordu Sovyet binalarında. Tüm mahallelerde, hafif suçlara bakmak üzere işçi ve
askerler tarafından seçilmiş, küçük devrim mahkemeleri kurulmuştu…
Spekülatörlerin esaslı işler çevirmeye devam ettikleri büyük oteller kızıl koruyucular
tarafından kuşatılarak spekülatörler hapse atıldılar.,.
Sürekli olarak uyanık olan işçi sınıfı geniş bir gözetleme sistemi kurdu kendisine. Burjuva
evlerini hizmetçiler yardımiyle gözetliyor ve tüm bilgileri devrimci askeri komiteye
aktarıyor ve o da gereken cezayı veriyordu. Duma eski üyesi Purişkieviç ile bir grup subay
ve asilin hazırladıkları komplo bu şekilde ete geçti. Subayları ayaklandırmak üzere hazırlık
yapıyorlar ve Pet-rograd’a çağırmak için Kaledin*e mektup bile yazmaktan çekinmiyorlardı.
Yine Kaledin’e \n\ru ve asker gönderen Petrograd Kadelerinin haz irim ligi komplo da ayni
yoldan ortaya çıkarıldı…
Kaçışının halkta uyandırdığı öfkeden korkan Nera-tov, gizli anlaşmalar!ii yeniden meydıımı
çıkarak tümünü Troçkiye geri verdi vr ı> da dr dm I Pravda’da yayınına başladı
anb^maİJinn. Hııyıık bir skandaldi bu…
Hükümetin resmi örfinin mı m reklam tekelini elinde bulundurduğunu bildiren bir
knnırnameyle basın öz-tfürKigünc yeni kiMlhuiuıhır tfel.lrUrtl. Protesto olarak di-ı;er
tfıızeteler yjıyıııhrım durdurdular ya da dinlemediler bu emri ve snıııınrhi yunaklımriılar<
Ancak üç hafta <ıiır,’i l>■ ııyun etfrnryt1 yJMu^hllır.
MfikunlıkİJirdjı ıın-ııtıır1 ur^vlori «ürüyor, sabotajlar vr t^knııoınkk lijiyjti.il etmrfMııolrr
birbirlerini izliyordu. Srrtolııy’tını arlurtiııdjt \ttf> ynlru/rıı hdyiik olmasına kar-mu
lir^tUlrıımi’ml;) hlr finlk hltlrHİ vjınlı, Onların deste-n,\y\r fuılk kurnhrrlrM Kıınılıı
dl^ıiutıtu karşı devrimci eylemini İmijmIyli’ yOıırlrlıllıli. Tüm JtuHynya yayılan
hryjıtıntlurhi Lcnltı, hulkn ııtılıynbilecekleri bir
250
dilde devrimi açıklıyor, onu bizzat iktidara çağırıyor, varlıklı sınıfların direncini kırmaya ve
hükümet örgütlerini zorla ele geçirmeye davet ediyordu. Devrimci düzen… Devrimci
disiplin… Sıkı bir kontrol ve hesap.,. Grev yok… Tembelliğe paydos..,
20 Kasım günü. devrimci askeri Komite aşağıdaki duyuruyu yayınladı:
Zengin sınıflar, Sovyetler hükümetine, köylü, İşçi ve asker hükümetine direnişe geçmiştir.
Bu sınıf yanlıları, memuTİarın çalışmasını engelle m elete, bankada çalışanları hizmetleri
aksatmaya çağırmakta ve demiryolu, posta ve telgraf ulaşımlarını kesmeye- çalışmaktadır.
Onlara, ateşle oynadıklarını bildiririz, ülke ve ordu açlık tehdidi akındadır. Buna karşı
mücadele etmek için tüm hizmetlerin düzenli olarak işlemesi gerekir, işçi vq ıköylü
hükümeti, ordu ve ülkenin ihtiyaçların) sağlamak için gerekli tüm tedbirleri atmaktadır.
Bu tedbîrlere karşı çıkmak halka karşı büyük bir suç iş-lemek demektir. Zengin sınıflarla,
yanlılarına, sabotajların durmaması ve yiyecek ulaşımının kesilmesi halinde bunlardan ilk
olarak kendilerinin zarar göreceğini haber veriyor ve uyarıyoruz,
Zengin sınıflar ve onların suç ortaklan yiyecek alma hakkından yoksun kalacaklar, ellerinde
bulunan yedek ve stok yryecekler ger» alınacak ve başlıca suçluların mallarma el konacaktır.
Ateşle oynıyanlan uyararak görevimizi yapmaktayız.
Bu enerjik tedbirlerin alınmasında tüm işçiler, askerler ve köyfülerin onayım alacağımızdan
eminîz.
22 Kasım fiünü kentin duvarları aşağıdaki başlığı taşıyan afişlerle kaplanmıştı:
OLAĞANÜSTÜ BILDIR!
Halk Komiserleri Kurulu, Kuzey Cephesi Kurmayından aşağıdaki telgrafı almıştır:
Daha uzun süre dayanmak olanaksızdır. Bizi açlıktan Ölmeye bırakmayınız. Birkaç
gündenberi Kuzey Cephe Ordusunda bir lokma ekmek kalmamıştır ve iki üç gün İçinde de,
şimdiye etek el sürülmemiş olarak kalan yedeklerden kendisine verilen bisküileri de
bitirecektir. Birkaç gün içinde, insan gücünü aşan yokluklar sonucu aklını kaybeden, üstü
başı yırtık, ayakkabısız.
251
hasta, siperlerde geçen üç yıhn yorgunluğunu taşıyan ve aç-hktan ölen askerlerin
oluşturacağı bir bozgunun başlıyacağım öngören ordu defegeferi, birliklerden bir kısmrnı
sistemli olarak geriye çekmenin kaçtmtmaz olduğunu söylemektedirler.
Devrimci askeri Komite bu durumu Petrograd garnizonuna ve isçilerine duyurur ve en
enerjik tedbirlerin zaman geçirmeden alınması gerektiğini bildirir. Halbuki, hükümet
örgütlerinin, bankaların, hazinenin, demiryollarının, posta ve telgraf idarelerindeki yüksek
düzeyde memurlar, cepheyi beslemek için uğraşan hükümetin çalışmalarım baltalayıp sabote
etmektedirler.
Geçen her saat, binlerce askerin hayatına mal olabilir. Karşı devrimci memurlar, açlıktan
ızdırap çeken ve cephede ölen kardeşlerimize karşı birer yüzsüz canı gibi
davranmaktadırlar.
Devrimci askeri Komite bu katillere son bir in Ur vermektedir. En ufak bir direniş ya da
muhalefet halinde suçlarına göre en şiddetli cezalara çarptırılacaklardır .»
Tüm Rusyadaki asker ve işçiler öfkeden yerindi1 du-ramıyorlardı. Başkentteki devlet ve
banka memurları yüzlerce duyuru ve çağrı dağıtarak durumu protesto ediyor ve kendilerini
savunuyorlardı:
TÜM VATANDAŞLARİN DİKKATİNE DEVLET BANKASI KAPALIDIR. NEDEN?
Bolşeviklerin bankaya yaptıkları şiddet eylemleri ve bas-kılar çalışmaları olanaksız
kılmıştrr. Hatk komiserlerinin yaptıkları ilk girişim, on milyon ruble istemek olmuştur ve 27
Kasım günü de nerede kullanılacağı konusunda belge vermeden yirmi beş milyon
istemişlerdir,..
Biz, Devlet Bankası memurları, millet hazinesinin soyulmasına katılamayız. Çalışmalarımızı
durdurmuş bulunmaktayız .
Vatandaşlar, Devlet Bankasının parası, sizin paranızdır, alnınızın teriyle, kanımz pahasına,
emeğinizle kazandsğjmz paradır.
Vatandaşlar, millet hazinesini yağmadan kurtarıntz. Bıu şiddete karşı koruyunuz vn l>lz da
derîınl gömülerimizin basma dönelim,
Unvlor JJfmku!:ı Mamurları
Levazım, Maliye bakanlıklariyle, Levazım özel Komitesinden yayınlanan beyanatlar, devrimci
askeri Komitenin memurların çalışmasına engel olduğunu ileri sürerek Smolny’ye karşı halkı
yardıma çağırıyordu. Fakat memurların işleri sabote ederek halk ve orduyu aç bıraktıkları
kanısı öylesine köklüydü ki işçi ve asker kitleleri inanmıyorlardı bu beyanlara. Buz gibi
sokaklarda uzayıp giden ekmek kuyruklarında, Kerenski zamanında olduğu gibi artık
hükümete küfredilmiyor fakat «Çinoniks» sabotajcılara ver yansın ediliyordu. Zira,
hükümet, bakanlık memurlarının istemediği kendi hükümetleriydi, kendi sovyetleriydi…
Muhalefetin kalbi, döğüş organı kurtuluş Komitesi o]an Dumaydı. ■ Halk komiserlerinin
yayınladığı tüm kararnamelere karşı çıkıyor, her fırsatta Sovyet hükümetini tanımadığını
bildiriyor ve Mohilev’in yapmacık karşı devrimci hükümetleriyle açıkça işbirliği yapıyordu…
17 Kasım günü, kurtuluş Komitesi, tüm belediye meclislerine, Zemstvos’lara devrimci ve
demokratik işçi, köylü, asker ve diğer vatandaş örgütlerine aşağıdaki çağrıyı gönderdi:
1 — Bolşevik hükümetini tanımayınız ve ona karşı mücadele veriniz.
2 _ Tüm demokratik güçleri birleştirerek Rusbirliği Kurtuluş Komitesiyle
işbirliğinde bulunmak için yerel vatan ve devrim kurtuluş komiteleri kurunuz ve
bikirlerinizle olduğu kadar Rusbirliği Komitesiyle de sıkı temas halinde kalınız.
Bununla birlikte PetrogradTdaki Kurucu Meclis seçimlerinde Bolşevikler büyük bir çoğunluk
sağlıyorlardı. Enternasyonal İst Menşevikler bile bu çoğunluk karşısında yeni bir Duma
seçmek gerektiğini ve eskisinin artık Petrografi halkının siyasi oluşumunu temsil etmediğini
söylediler… İşçi örgütleri» askeri birlikler ve civar köylüler bile Dumaya yazılar
göndererek karşı devrimci ve Kornilov yanlısı olarak niteliyorlar ve dağılmasını istiyorlardı.
Dumanın son günleri, normal birer ücret isteyen belediye işçilerinin ayaklanması ve grev
tehditleri yüzünden oldukça fırtınalı geçti…
23 Kasımda, devrimci askeri Komitenin yayınladığı bir kararname Dumanın dağıtıldığını
bildiriyordu. 29 Kasım günü Halk Komiserleri Kurulu, Dumanın dağıl-
253
masını emrederek yeni bir Petrograd Belediye Duma-sımn seçilmesini istedi:
KorniJov olayından önce 2 Eylüi günü seçifmiş bulunan Petrograd Belediye Dumasmın açık
ve kesinlikle Petrograd lıaU kmı temsil etmediğini ve halkın istem ve amaçlariyle çelişki
halinde ‘okluğunu, hiç bir siyasi güvenceden arhk yararianamı-yan çoğunluk üyelerinin \şç’t
asker ve köytü isteklerine karşs yöneltilmiş karşı devrim girişim ferini desteklemek ve
devlet faaliyetlerini baltalamak İçin .İmtiyazlarım kullanmaya devam ettiklerini göz önüne
alan,
Hafk Komiserleri Kurulu, Petrograd hafkmı özerk Beiedıye siyasetini belirlemeğe çağırarak
aşağıdaki kararnam&yi yayınlar;
1 — Belediye Duması 30 Kasım 1917 tarihinde dağıtsf-nuşhr.
2 — Şimdiki Dumanın atadığı 1üm memurlar görevlerinin başında Kalarak yeni Duma
yerlerine geçeceklerini bildirinceye kadar görevlerini sürdüreceklerdir.
3 — Tüm belediye memurları görevlerini yapmaya devam edeceklerdir Hizmet/erini
yerine getirmiyenfer işten çıkarılmış olarak kabul edileceklerdir.
4 — Yeni Petrograd Duma seçîmlerî, işbu kararnameyle birlikte yayınlanan «9 Aralık
1917 Petrograd Belediye Duma üyeleri seçimleri üzerme kararname hüküm/erine»
uygun olarak 9 Aralık 1917 günü yapılacaktır.
5 — Yeni Duma ilk toplantısını 11 Aralık günü saat 2 de yapacaktır.
6 — işbu kararnameye karşt gelenlerle beledfye msdantıa bile bil© zarar veren ya da
onları İmha etmekte suçlu her kişi
sl tutuklanarak askerî devrim mahkemesinde yargılanacaktır.
Eski Duma toplanarak derhal kahramanlık gösteririnde bulunmaya başladı. Verdiği
kararlarda kanının damlasına kadar durumunu savunacağım bildiriyor ve halkı serbestçe
seçtiği belediyesini kurtarmaya çağ-nyordu ümitsizce. Fakat halk ilgisiz ya da düşmanca
‘l;ıvr;ın<)ı bu canlar karşısında. 30 Kasını günü beledi ye Ufkimi Sehreider ve birçok
danışman tutuklandı ve snr^nyjı ekildikten, sonra serbest bırakıldılar. Aynı gün vr wlr\\
lû’mi’t l>umı\ yeniden toplanmaya devam etti. F;ık;ıL kızıl kıtnıyıırııl.ırl.ı tfrmicilor sık sık
İçeri girerek ncznkt’llr h^i.ıntınm tl;tjîiltıı;ısını isliyorlardı, 2 Ara-lık günü, l>ir k…..ışının
kiırsiidc kftnt«sm;ısını sürdürür-
254
ken bir subayla birkaç gemici salona girdiler ve içerde bulunanlara dışan çıkmalarını
emrederek aksi halde zor kullanacaklarını bildirdiler. Yalnızca «şiddete boyun eğdiklerini»
söyleyen meclis sonuna dek protesto etmekten geri kalmadı bu baskını,..
Ilımlı sosyalistlerin katılmadığı seçimler on gün sonra yapıldı ve yeni Dumanın hemen
tamamını Bolşevikler oluşturdular…
Kesinlikle antisovyetik eğilimler gösteren Ukranya ve Finlandiya gibi cumhuriyetlerin de
aralarında bulunduğu birsürü sert muhalefet merkezleri eksik değildi. Helsinfors ve
Kiev’de hükümetler en güçlü ve güvenceli birliklerini topluyor ve Bolşevikleri ezmek için
hazırlık yaparak ayni zamanda Rus askerlerini de silahlarından arındırarak toprakları dışına
çıkarıyorlardı. Ukranya Radası tüm güney Rusyayı egemenliği altına almış, Ka-ledin’e
yiyecek ve askeri güç gönderiyordu. Finlandiya ve Ukranya, Almanlarla gizli görüşmelere
girerek derhal müttefik hükümetler tarafından tanındılar. Sovyet Eusyaya karşı, karşı
devrim saldırı üsleri kurmak ama-ciyle müttefik kuvvetler Finlandiya ve Ukranyadaki
varlıklı sınıflarla anlaşma yaparak büyük paralar döküyorlardı ortaya. Sonunda bolşevizm bu
iki ülkede de zafere ulaşınca yenik burjuvazi Almanları çağırdı bu kez yardımına…
Fakat sovyet hükümetine en korkunç tehlike içten geliyordu. Birincisi Kaledin’in eylemleri,
ikincisi ise başında general Dukonin’in bulunduğu MobUev büyük genel kurmayıydı.
Heryerdcn çıkıvcren Munıvivov, Kazaklara karşı girişilecek operasyon kumandanlığına atandı
ve fabrika işçileri arasından bir kız t i ordu toplamaya girişti. Yüzlerce propagandacı Dorfii
gönderildi. Halk komiserleri Kurulu, Kazaklara yönelttiği bir çağrıda onlara sovyet
hükümetinin m” oldu£unut varlıklı sınıflarla memurların, toprak sahiplerinin, bankerlerin ve
müttefikleri olan Kazak generalleriylc toprak ağalarının halk tarafından zenginliklerine el
konulmasını önlemek için nasıl devrimi ezmeye çalıştıklarını anlattı.
27 Kasım günü, Lenin ve Troçki’yi görmek için bir Kazak Komitesi Smolny’ye geldi. Sovyet
hükümetinin ka^ak topraklarını Rus köylülerine dağıtmak gibi bir niyeti olup olmadığını
öğrenmek istiyorlardı.
255
— Hayır, dîye yanıtladı TroçkL
Kazaklar kendi aralarında bir süre konuştuktan sonra,
— Peki, dediler, Sovyet hükümeti büyük kazak toprak ağalarının topraklarına el koyup
sonradan onları Kazak işçileri arasında dağıtacak mıdır, böyle bir niyeti var mıdır?
— Bunu siz yapacaksınız, diye yanıtladı Lenin. Kazak işçilerini, yapacakları tüm girişimlerde
destekliye-ceğiz. En iyi metod, Kazak Sovyetlerini kurmakla işe başlamamzdır. O zaman
Tsik’e katılabilir ve Sovyet hükümeti, sizin de hükümetiniz olur…
Kazaklar bu sözleri düşünmek üzere çekip gittiler ve iki hafta sonra general Kaledin’e bir
askeri delegasyon gönderdiler.
— Kazak ağalarının topraklarını kazak işçileri arasında bölüştürmek konusunda bize söz
verebilir misiniz? dediler.
— Öleyim daha iyi, diye yanıtladı Kaledin.
Bir ay sonra ordusunun yavaş yavaş eridiğini gören Kaledin beynine bir kurşun sıkarak
kendini öldürdü. Kazak eylemi bitmişti…
Mohilev’de eski Tsİk ile Avksentiyev ve Çernov gibi ılımlı sosyalist liderleri, eski ordu
komite şefleri ve girici subaylar toplanmıştı. Kurmay heyeti, halk komiserler Kurulunu
tanımayı inatla redediyordu. Etrafına ölüm taburlarını, Saint-Georges şövalyelerini ve
cephe Kazaklarını toplamış, müttefik askeri ateşelerle, Kale- din’le ■ ve Ukranya Rada’siyle
sıkı temas halinde kalıyordu.
Müttefik hükümetler, Sovyetler Kongresinin genel bir mütareke istediği 8 Kasım tarihli
barış kararnamesini cevapsız bırakmışlardı.
20 Kasım günü Troçki müttefik elçilere aşağıdaki notu gönderdi:
Saym Büyükelçi,
İşçi, asker, köylü temsilciler Sovyetleri RusbirJiği Kongresinin 8 Kasım günü Halk
Komiserleri Kurulu adı altında yeni bir Rus Cumhuriyet? Hükümeti oluşturduğunu sîze
bildirmekle onur duyarım. Bu hükümetin Başkanı Vladİmir llyiç Lenln’dir ve ben, Dışlşlorl
H;ıfk Komiseri sıfatJyle, dış siyaseti yürütmekle görevliyim.
.256
Halkların kendi kendilerini idare etmek haklan üzerine kurulu, tazminatsız ve toprak II
haki olmayan demokratik bir mütareke ve banş teklifinin Sovyetler Ru&birliği Kongresince
de onaylanan ■metni üzerine dikkatinizi çekerek, bu belgeyi ivedi olarak barış
görüşmelerinin açılması ve tüm cephelerde derhal bir mütarekeye gidiJmesl konusunda
resmi bir teklif olarak germenizi Vioa ederim. Rus Cumhuriyeti Hükümeti aynı teklifi tüm
döğüşen halklara ve onların hükümetlerine de anda götürecektir.
Eşi görülmemıiş .böylesine kanlı Wr kavgadan bitik ve yorgun çıkmış tüm halklar gM barış
yapılmasını isteyen sizin halkmız için de Rus hükümetinin derîn saygısını kabul ediniz lütfen,
sayın büyükelçi.
Ayni gece, halk komiserleri Kurulu Dukonin’e aşağıdaki telgrafı gönderdi:
■Halk Komiserleri Kurulu, İster müttefikimiz, ister düşmanımız olsun, tüm döğüşen
ülkelere ivedi bir mütareke önerisi götürülmesini gerekli görür Bu yönde bir duyuru,
Dışişleri taralından Petrograd’dakl tüm müttefik temsilcilerine verilmiştir.
Halk Komiserleri Kurulu, İşçi, asker, köylü temsilcileri Sovyetleri Rusbirİiğl Kongresinin
aldığı karar uyarınca siz yüce komutanı, bu telgrafj alır olmaz, düşman askeri otoritelerine
başvurarak barış görüşmelerinin başlaması İçin derhal ateşin kesilmesi konusundaki
önerimizi vermekfe görevlendirir.
Bu ön görüşmeleri yürütmekle sizi görevlendiren Halk Komiserleri Kurulu aşağıda
yazmanları emreder;
1 — Düşman orduları temsilcileriyle yapılan görüşmelerin gidiş şeklini direk telefonla
sürekli olarak bildiriniz,
2 — Mütarekeyi ancak Haik Komiserleri Kurulunun onayını aldıktan sonra imzalayınız.
Müttefik elçiler Troçkfnin notunu umursamaz bir sessizlik]e kabul ettiler. Gazetelerde
iğneleyici ve alaycı isimsiz röportajlar da yayınlandı. Dukonin’e verilen emir, açıktan açığa
ihanet olarak görüldü… Dukonin’ den ses seda çıkmıyordu. 22 Kasım gecesi, telefonla
kendisine aldığı emri yerine getirip getirmiyeceği sorulunca, ancak ülke ve ordunun
desteklediği bir hükümetten gelirse emre uyabileceğini söyledi.
Derhal telgrafla yüksek kumandanlık görevinden ahnarak yerine Krilenko atandı. Kitlelere
doğrudan çağ-
Oünyayı Sarsan On Gün/F: 17 257
rıda bulunma taktiğine bağlı kalan Lenin, tüm kolordu,
tümen ve alay komiteleriyle, ordu ve donanmadaki tüm askerlere radyoyla Dukonin’in
cevabını ileterek cephe alaylarına, karşılarındaki düşman birlikleriyle görüşmelere başlamak
için delege seçmeleri emrini verdi,
23 Kasım günü, hükümetlerinden aldıkları direktiflere göre hareket eden müttefik askeri
ateşeler Duko-nin’e bir nota vererek antant devletleriyle yaüiîan anlaşmaların
bozulmamasına dikkat etmesini bildirdiler. Notat Almanya ile yapılacak ayrı bir barış
halinde bunun Rusya için çok kötü sonuçlar doğuracağını söylüyordu, Dukonin bu duyuruyu
derhal asker komitelerin bilgisine sunmakta gecikmedi…
Troçki, ertesi günü birliklere yeni bir çağrıda bulunarak, müttefik temsilciler notasını, açık
bir şekilde Rusyanın iç işlerine karışma olarak niteliyor ve çar tarafından yapılmış
anlaşmaları yürütmek için Rus ordusu ve halkım tehditlerle savaşı sürdürmeye zorlayan
küstah bir girişim olarak görüyordu.
Dukonin ile etrafını çeviren karşı devrimci subayları ve binlerce kilometre uzunluğundaki
cephede güvenini yitirmiş öfkeli askerleri kışkırtan Mohilev’de toplanmış gerici
politikacıları kınayan duyurular peşpeşe çıkıp duruyordu Smolny’den. Ayni zamanda
Krilenko, son derece sadık gemicilerden oluşturduğu üç birlikle Büyük Genel Kurmay’ın
hesabım görmek üzere yola koyuluyor ve heryerde askerlerin çılgınca alkışlariyle
karşılanıyordu. Gerçek bir zafer yürüyüşüydü bu. Ordu merkez Komitesi Dukonin lehinde
bir duyuru yayınladığı zaman on bin kişi derhal Mohilev’e yürüyüşe geçti.
2 Aralık günü MohİIev garnizonu ayaklanarak kenti ele geçirdi ve Dukonin ile ordu merkez
Komitesini tutuklayıp sancaklariyle birlikte yeni kumandanı karşı-1ama yît çıktı. Krilenko
ertesi sabah Mohilev’e girerken içine Dukonin*in hapsedildiği bir vagonun etrafını çevirmiş
bağırıp duran büyük bir kalabalıkla karşılaştı. DııkoDjnY bir fenalık yapmamalarını
askerlerden rica orlon’k fin un Petrograd’a götürüleceğini ve orada devri in nınhluMTiesi
önünde yargılanacağını bildirdi. Fakat timi koMiiKLııihı sinirin, sanki halka nutuk atmak
ister-rnisn’siiM. Ookonİn <\o hasmı nenccreden dışarı çıkardı. lîıınıı Killin luılk ürkcyt1
kjımliinık yaslı generali yaka-ladığı ^İl)j açık bir yen» jîtttiîrvrok orada öldürdü…
258
Böylece Büyük genel Karargâh ayaklanması da sona ermiş oldu*,,
Rusyadaki düşman askeri gücünün son kalesi de düştükten sonra Sovyet hükümeti Devletin
örgütlenmesine girişti. Eski memurlardan çoğu ve diğer partilerden birsürü üye devlet
hizmetine girdiler. Fakat para hırsının kamçıladığı kimseler, halk komiserlerinin aylıklarını
ayda en fazla 500 ruble olarak belirleyen Devlet memurları kararnamesiyle düş kırıklığına
uğradılar… Birlikler birliği tarafından yürütülen memurlar grevi» tüccarların ve para
bablarının artık kendilerini desteklememesinden ötürü başarısızlığa uğradı. Ve banka
memurları da görevlerinin başına döndüler…
Bankaların millileştirilmesi üzerine kararname çıkarılması, milli Ekonomi yüksek Kurulunun
oluşturulması, toprak kararnamesinin sıkı bir uygulaması, ordunun yeniden demokratik bir
şekilde örgütlenmesi, tüm devlet ve kişi yaşamlarında yapılan köklü değişiklikler ve yalnızca
işçi, asker ve köylülerin tam inançlariyle gerçekleşebilen tüm bu tedbirlerin alınmasiyle
türlü engellerin ve türlü yanlışlıkların arasında, proletarya Rus-yası yavaş yavaş kendine bir
biçim vermeye başladı…
Bolşevikler iktidarı alırken ne varlıklı sınıflarla ya da çeşitli siyasi liderlerle anlaşmaya
girişmiş ve ne eski hükümet mekanizmasını kendilerine bağlamak istemişlerdi. Ufak bir
kliğin örgütlenmiş şiddet eylemi de değildi bu. Eğer tüm Rusyada kitleler ayaklanma için
hazır olmasalardı başarısızlık kesin olurdu. Bolşeviklerin tek başarı nedeni, halkın en derin,
köşelerinde yatan geniş ve basit istemlerini harekete geçirerek geçmişi yıkmak ve
kendileriyle birlikte henüz dumanı tüten bu harabeler üzerinde yeni bir dünya kurmak için
onları işbaşına çağırmalarıdır…
on ikinci bölüm
KÖYLÜ KONGRESİ
18 Kasım günü kar yağmaya başladı. Uykudan uyandığımız zaman beyaz bir örtü pencere
kenarlarına yığılıp kalmıştı. Kar tanecikleri öylesine sık uçuşuyordu ki iki metre ilerisini
görebilmek olanaksızdı. Çamur kaybolmuş, ölgün ve karanlık kent, göz açıp kapayıncaya
kadar parlak bir beyazlıkla kaplanmıştı. Kürklerine bürünmüş arabacılar, tekerlekleri
çıkarıp kızaklarını takmış, yağan kar taneleriyle sakalları taş gibi sertleşmiş, sokağın iğri
büğrü taşları üstünde sektirerek sürüyorlardı arabalarını… Devrime rağmen, tüm Rusyanın
bu bilinmeyen alemde yaptığı baş döndürücü ve korkunç sıçramalara rağmen, büyük bir
kıvanç sardı tüm kenti karların gelmesiyle birlikte. Herkes gülüyor ve sokaklara çıkıyor,
ellerini uzatarak tüy gibi beyazlıkları kucaklamaya çalışıyordu. Tüm gri renk kaybolmuş,
yalnızca kule ve kubbelerin altm süslemeleriyle canlı renkleri, doğulu güzelliklerini daha çok
vurgulayan karın üzerinde belirginleşiyordu.
Öğleye doğru, solgun, rengi atmış bir güneş kendini gösterdi. Yağmurlu mevsimin nezleleri,
romatizmaları artık gerilerde kalmıştı. Kent hayatı canlandı ve devrim bile adımlarını
sıklaştırmaya başladı,•♦
Bir gün, Smolny karşısındaki küçük handa (trak-tir) oturmuştum. «fl’om amcanın kulübesi»
denen bu alçak tavanlı gürültülü yere sık sık gelen kızıl koruyucular Ickctarlr kaplı küçük
masaların etrafına yığılır, önlerine lopmkUm büyük çaydanlıkları çeker ve salonu
sigaralarının konkın dumanıyla doldururlar, gar-
260
sonlar ise sağa sola koşuşturarak «Seyças, Seyças» (hemen, hemen) diye bağırırlardı.
Bir- kösede, etrafındakilere nutuk atan ama sözleri sürekli olarak kesilen bir yüzbaşı
oturmuştu:
— Sizler gerçek birer katilsiniz, diye bağırıyordu. Sokaklarda kendi öz kardeşlerinize ateş
ediyorsunuz.
— Ne zaman, nerede oldu bu yahu? diye sordu bir işçi.
— Geçen pazar, hani junkerler,.,
— Peki ya onlar? Onlar ateş etmedi mi bizim üzerimize?
Adamlardan biri sarılı kolunu göstererek «Bak o haydutlardan kalan hatıraya» dedi. O
zaman yüzbaşı ciğerlerinin tüm gücüyle,
— Tarafsız kalmalıydınız tarafsız, diye bağırdı. Ne hakla yasal bir hükümeti yıkıyorsunuz?
Lenin de kimmiş? Almanın bîri.
— Ya siz? Siz de bir kışkırtıcı, bir karşı devrimcisiniz, diye bağırdılar etraftan. Sesini
yeniden duyurmaya başladığı zaman yüzbaşı ayağa kalktı.
— Peki, dedi. Siz Rus halkı olduğunuzu ileri sürüyorsunuz. Rus halkı siz değil, köylülerdir.
Köylüleri bekleyin ki… ;
— Evet, diye bağırdılar sağdan soldan. Bekleyin ki köylüler konuşsun. Biz biliyoruz ne
söyleyeceklerini. Bizim gibi işçi değil mi onlar da?
Gerçeklen herşey köylülere bağlıydı. Siyasi yönden geri kalmış olmalarına karşın kendilerine
göre bir fikirleri vardı ve nüfusun % 80 nin oluşturan onlardı. Bolşeviklerin, aralarında pek
az yanlısı vardı ve yalnızca sanayi işçilerinin diktatörlüğü sürekli olarak olanaksızdı…
Eskidenken köylülerin partisi Devrimci Sosyalist partîsiydî vo hükümeU destekliyen tüm
partilerden yalnızca sol Devrimci Sosyalist partisi, köylü yığınlarının gerçek önderliği
mirasına konmuştu ve kentlerdeki örgütlenmiş proletaryanın koruyuculuğu altında kırsal
alanların desteğine gereksinim duyan da oydu*
Smolny, kendi yönünden onları ihmal etmiş değildi. Toprak kararnamesinden sonra yeni
Tsik’in ilk girişimlerinden biri köylü Kongresini toplamak oldu. Birkaç gün sonra kantonal
(volost) toprak komitelerine ilişkin bir yönetmelik ve arkasından Lenin’in köylülere çağrısı
yayınlandı. Lenin bu çağrıda, köylülere basit
261
kelimelerle devrim ve yeni hükümetin neler olduğunu anlatıyordu. 16 Kasımda Lenin ve
Miliutin, binlerce örnekleri köylere dağıtılan «stasra temsilcilerine direktifler»!
yayınladılar:
1 — Temsilci, kendisine gösterilen taşraya gelir gelmez, işçi, köylü asker temsilcileri
Sovyetlni toplayarak toprak yasasını anlatacak ve taşra Ife (gubernîya) bölge
(uiezd) Sovyetlerin i toplayacaktır
2 — Taşradaki toprak sorunu üzerine bilgi edinecektir, a — Ağaların topraklarına el
konmuş mudur? Nerede ve
hangi yörede?
b — El konan topraklan kim yönetmektedir? Toprak komiteleri mi yoksa eski sahipleri
mi?
c — Hayvan ve toprak aletleri ne olmuştur?
3 *- Köylüler tarafından sürülen toprakta genişleme oimuş mudur?
4 — Taşra, Öngörülen tüm randımandan ne kadarına ulaşmıştır?
5 — Topraklar artık köylülerin elinde olduğundan, temsilci, randımanı arttırmak ve açlık
tehdidini engellemenin tek yolu olan kentlere buğday göndermeyi sürdürmek gereğini
açıklayacaktır
6 — İşçi, asker, köylü temsilciler Sovyetlerin©, yöre ve kanton toprak komitelerine
toprakların aktarılabilmesi™ tamamlamak için ne gibi ledbirler alınmıştır ve alınmaktadır?
7 — 1yi bakılmış ve iyi donatılmış çiftliklerin, yetkili zi-raatçîlerin yönetimi altında
zirai işçi sovyetlerine bırakılması önerilir.
Heryerde köyler heyecan içindeydi. Gerçekten, toprak kararnamesinin uyandırdığı bir etki
değildi bu yalnızcn, cepheden dönen ve devrim ruhunu da beraberi ri(le getiren binlerce
köylünün de katkısı vardı bunda- Bir köylü Kongresinin toplanmasını yürekten isteyen de İm
insnnlardı.
his ki Tsik, işçi ve asker Sovyetleri ikinci Kongresini n;ısil Uiirijilamışsa, köylü Sovyetleri
icra komitesi de SmoIny’yr çatfrılan köylü kongresini engellemeye ça-\v>iU ve t.i|>kı ı\ski
Tpîk gibi girişiminin başarısız kaldırım tfî>riuu*e lırıtıon heryere telgraflar çekerek tutucu
dck’tfi’trnn sı\-ılıncsini emretti. Kongrenin Mohilev* de to[)hm;u’;i^ı söylentileri
öylesine yayılmıştı ki bir-
262
kaç delege gerçekten bu kente gittiler. Bununla birlikte 23 Kasım günü 400 kadar delege
Petrograd’a geldiler ve partilerin ön toplantıları başladı…
îlk toplantı Dumanın Aleksandr salonunda yapıldı, îlk oylama, delegelerden yarıdan fazlasını
sol Devrimci Sosyalistlere ait olduğunu, Bolşeviklerin beşte bir oranında oy aldıklarını ve
sağ Devrimci Sosyalistlerin ise dörtte bir oy topladıklarını ortaya koydu. Geriye kalanlar,
Avksentiyev, Çaykovski ve Pieşenkonov’un egemen olduğu eski icra komitesine duydukları
ortak düşmanlıkla kenetlenmişlerdi birbirlerine.
Büyük salon ağzına kadar doluydu ve gürültüden geçilmiyordu. İnatçı ve derin bir düşmanlık
delegeleri karşıt guruplara ayırmıştı. Sağda subay epoletlerinin parladığı görülüyor ve ve
hali vakti yerinde yaşlı köy ağaları sakallariyle farkediliyordu. Ortada birkaç köylü,
assubaylar ve birkaç ta asker vardı. Soldaki tüm delegeler basit asker üniforması
taşıyorlardı. Bunlar ordudan yeni dönen genç kuşaktı,.. Tribünler, daima köylü kökenlerini
anımsayan işçilerle kaplıydı,..
Eski Tsik’in aksine, icra Komitesi toplantıyı açarken Kongrenin resmi bir karakter
taşımadığım söyledi. Asıl resmi Kongre 13 Aralıkta açılacaktı. Büyük bir alkış ve şiddetli
protesto sesleri arasında komite konuşmacısı, toplantı halindeki meclisin olağanüstü bir
konferans olduğunu söyledi. Fakat olağanüstü konferans, başkanlığa sol Devrimci
Sosyalistlerin lideri bayan Maria Spridonova’yı getirerek komiteye karşı beslediği
duyguları bir anda göstermiş oldu…
ilk gün şiddetli tartışmalarla geçti: Kanton delegeleri de çağrılacak mıydı? Yoksa yalnızca
taşra delegeleri mi gelecekti? Asker ve işçi sovyetlerinde olduğu gibi ezici bir çoğunluk,
mümkün olabilen en geniş bir temsilciler kongresi istedikleri zaman eski icra komitesi
salonu terketti…
Başlangıçtanberi delegelerin çoğunun, halk komiserleri hükümetine karşı olduğu belliydi.
Bolşevikler adına konuşmaya çalışan Zinoviev yuhalandı ve gülüşmeler arasında kürsüden
ayrıldığı zaman birinin «işte başı belada bir halk komiseri» dediği işitildi.
r— Biz sol Devrimci Sosyalistler, diye haykırdı Na-zarev bir taşra temsilcisi olarak,
köylüler temsil edilmediği sürece bu göstermelik işçi ve asker hükümetini
263
tanımıyoruz. Şimdi yalnızca bir işçi diktatörlüğü vardır… Tüm demokrasiyi temsil eden yeni
bir hükümetin oluşturulmasını istiyoruz… Gerici delegeler bu duygulardan ustaca
yararlanarak Bolşevik itirazları arasında halk komiserleri Kurulunun Kongreye zorla
iradesini kabul ettirmek istediğini ve onu güç kullanarak dağıtmak niyetinde olduğunu
söylediler. Bu sözler öfkeyle karışık yuhalarla karşılandı.
Üçüncü gün Lenin birden kürsüye çıkarak konuşmak istedi. On dakika süreyle toplantının
üzerinden deli gibi bir rüzgar esti; «Çık dışarı» diye bağırıyorlar-dı etraftan «Sizin halk
komiserlerinizi dinlemiyeceğiz, hükümetinizi tanımıyoruz.»
Lenin, ayakta, san derece sakin, iki eliyle kürsünün kenarlarını yakalamış küçük gözleriyle
patırdıyı izliyordu dikkatle. Sağ taraf dışında, gürültüler yavaş yavaş azaldı.
— Halk komiserleri Kurulu üyesi olarak bulunmuyorum burada, dedi Lenin gürültünün
kesilmesi için sözlerini yarıda bırakarak. Fakat bu Kongreye yasal olarak katılan Bolşevik
partisi üyesi olarak burdayım.
Ve herkesin görebilmesi için delege kartını uzattı.
— Fakat, diye sürdürdü konuşmasını ayni güvenceli sesle, hiç kimse şimdiki Rus
hükümetinin Bolşevik partisi tarafından oluşturulduğunu inkâr edemez —yeniden sözlerini
kesti— öyleki pratik olarak ayni kapıya çıkar bu.
Bu sözler üzerine sağ sıralardan sağır, edici bir gürültü koptu. Halbuki merakı uyanmışa
benzeyen orta ve sol sıralar gürültüyü bastırdılar.
Lenin’in sözleri çok basitti.
— Şimdi siz köylüler, bana açık açık söyleyin. Po-mieçiklerin topraklarını alıp sizlere verdik.
Buna karşılık işçilerin sanayi kontrol etmesine engel olmak istiyor musunuz istemiyor
musunuz? Bir sınıf mücadelesi var burda. Toprak sahipleri nasıl köylülere karşı ti irmiyorsa,
sanayiciler de işçilere öyle direniyorlar. Prok’turya sıralarını bölünmeye mi bırakacaksınız?
Ne yarıdnn oJrmık İstiyorsunuz?
Hiz Bolşevikler, proletarya partisiyiz, hem köylü prokîbıryiisımn, \wm de ifjçi
proletaryasının. Biz Bolşevikler sovyHtfrin koruyLicusuyuz, hem köylü Sovyetlerinin ve hoııı
t\v İsjvİ vi’ hsIcit sovycl [erinin. Şimdiki hü-
264
kümet bir sovyet hükümetidir. Yalnızca köylü sovyetle-rini hükümete katılmaya çağırmadık,
sol Devrimci Sosyalist temsilcilerini de halk komiserleri Kuruluna girmeye davet ettik.
Sovyetler, halkın, fabrika ve maden işçilerinin, ayni zamanda tarlada çalışanların da en
görkemli bir temsilcilsidir, Sovyetleri dağıtmak isteyen kim olursa alsım antidemokratik ve
karşı devrimci bir eyleme geçmiş olur. Sağ Devrimci Sosyalist arkadaşlar ve siz bay
Kadeler, sizlere ihtar ediyorum: eğer Kurucu Meclis, Sovyetleri dağıtmaya kalkışırsa buna
izin vermiyece-ğiz.»
25 Kasım günü öğleden sonra, icra Komitesinin çağırdığı Çernov acele Mohilev’den geldi. İki
ay önce aşırı bir devrimci ve köylüler yanında popüler olarak bakılan Çernov’a baş vurularak
Kongrenin tehlikeli bir şekilde sola kaymasını önlemesi isteniyordu şimdi, Ge-lirgelmez
tutuklandı Çernov ve Smolny’ye gönderildi. Sonra, kısa bir konuşma sonunda serbest
bırakıldı.
İlkönce Kongreyi terkettiğinden dolayı icra Komitesine şiddetle çattı. Kendisiyle birlikte
geri dönmeye razı oldular ve salona girer girmez çoğunluğun alkışları ve Bolşeviklerin alay
ve yuhalariyle karşılandı. Çernov.
— Arkadaşlar, burada yoktum. Batı cephesindeki orduların tüm köylü delegelerinin
katılacağı bir kongrenin toplanması için 12. Ordu Konferansına gitmiştim. Bu nedenle burada
geçen ayaklanmalardan pek bilgim yok…
Zinoviev ayağa fırhyarak bağırdı:
— Evet, yalnızca birkaç dakika yoktunuz. (Bağırmalar: Kahrolsun Bolşevikler).
Çernov yeniden söz alarak savundu:
— Petrograd üzerine ordu göndermeye yardım etmekle suçlanmanın hiç bir geçerli temeli
yoktur ve tümüyle yalandır. Bu suçlama nereden geliyor? Dayandığınız kaynakları açıklayın
da görelim…
Zinoviev:
— Izvestia vo Dİelo Naroda. Sizin kendi gazeteleriniz. İşte kaynaklar bunlar.
Gri sakallı, kabarık saçlı ve küçücük gözleriyle Çernov’un yüzü öfkeden kıpkırmızı kesildi,
sonra kendine hakim olarak sürdürdü konuşmasını:
265
— Olan bitenlerden hiç haberim olmadığını, buradaki ordudan başka (köylü delegeleri
göstererek) orduyla ilgim olmadığını tekrarlarım. Bu köylü delegelerin gelmesini de bana
borçlusunuz, (Gülmeler ve bağırmalar: Bravo). Dönüşümde, Smolny’ye gittiğim zaman bana
böyle suçlamalarda bulunmadılar. Kısa bir konuşmadan sonra ayrıldım. Hepsi de bu oldu.
Kalksın birisi de bu suçlamayı tekrarlasın burada…
Büyük bir gürültü koptu sözlerinin sonunda, Bolşe-viklerle birkaç sol Devrimci Sosyalistler
ayağa kalkmış bağırıp çağırıyor, yumruklariyle Çernov’u tehdit ederken diğerleri de onların
seslerini bastırmaya çalışıyorlardı.
— Bu toplantı değil, bir skandaldir, diye haykıran Çernov salondan ayrıldı ve toplantı da
gürültü ve kargaşalık nedeniyle ertelendi.
Bununla birlikte İcra Komitesinin hukuksal durumundan ortaya çıkan sorun zihinleri çelmişti
bir kez. Kongreyi «olağan üstü konferans* olarak nitelemekle icra Komitesinin yeniden
seçilmesine engel olunmak isteniyordu, ama bu da iki tarafı keskin bir bıçak gibi
tehlikeliydi. Sol Devrimci Sosyalistler, Kongrenin icra Komitesi üzerinde hiç bir yetkisi
yoksa, İcra Komitesinin de Kongre üzerinde bir yetkisi olmadığını söylediler ve 25 Kasım
günü toplantı, icra Komitesi yetkilerinin olağanüstü Konferans tarafından yürütüleceğini ve
oylamaya yalnızca delege olarak yönetmeliklere uygun bir şekilde seçilmiş Komite üyelerinin
katılacağını kararlaştırdı.
Ertesi günt Bolşeviklerin şiddetli karşı çıkmasına rağmen bu karara yeni bir düzenleme
getirildi. Delege ölsün olmasın tüm icra Komitesi üyeleri oylamaya katılacaklardı.
27 Kasım günü, Boişeviklerle sol Devrimci Sosyalistlerin programının ayrıcalıklarını ortaya
çıkaran top-ntk sorunu üzerine görüşmelere geçildi.
So? Devrimci Sosyalistler adma konusun Kaçinski, devrim .süresinde toprak sorununun
geçirdiği aşamaları nnlnltı. Itk köylü Sovyetleri Kongresi, büyük toprak mülkİyHleriııi
derhal toprak Komitelerine devredilmesi lehinde bir ktmıv vermiş, fakat devrim liderleriyle
hükümetteki burjuva hır Kurucu Meclis toplanmadan önce sorununun v’MÜnıknmesine kar^ı
çıkmışlardı… «Uzlaş-
266
ma süreci» olarak görünen devrimin ikinci sürecindeki en büyük olay Çernov’un kabineye
girmesiydi. Köylüler, toprak sorunu üzerindeki pratik çözümün yaklaştığına içtenlikle
inanıyorlardı. Fakat ilk köylü Kongresinin emredici kararına rağmen icra Komitesindeki
gericilerle uzlaştırıcılar bu konuda herhangi bir eyleme geçilmesini engellemi$lerdi. Bu
siyaset, kırsal alanlarda bir dizi karışıklık yarattı. Sabrı taşan ve ümitleri kırılan köylüler
kımıldamaya başlamışlardı. Onlar devrimin gerçek anlamını kavrıyor ve sözden eyleme
geçilmesini istiyorlardı.,.
— Yakın zamanda ortaya çıkan olaylar, basit birer ayaklanma, bir Bolşevik serüveni değildir,
diye konuşmacı devam etti. Fakat tüm ülkenin desteklediği gerçek bir halk ayaklanmasıdtr…
Bolşevikler genellikle toprak konusu üzerinde alınacak tek tutumu aldılar, ama köylüler
toprakları zorla ele geçirmeyi önererek korkunç bir yanlışlık yaptılar… îlk gündenberit
köylülerin toprakları «kitlesel devrimci bir eylemle» ele geçirmeleri gerektiğini söyleyip
durdular. Bu anarşinin ta kendisidir. Toprakların köylülere devri bir düzen içinde
yapılmalıdır, Bolşevikler için önemli olan, devrim sorunlarının biran önce çö-zülmesiydi, ama
nasıl çözülecekler, bunlara Önem verdikleri yoktu…
Sovyet Kongresinin toprak kararnamesi, esas bakımdan köylü Kongresinin kararlarına
benzemektedir. O zaman neden hükümet bu Kongrenin çizdiği yolu izlemedi? Çünkü haik
komiserleri Kurulu, Kurucu Meclisin artık bu işle uğraşmaması için sorunun biran önce
çözüme bağlanmasını istiyordu…
Hükümet kuşkusuz ki pratik tedbirler almanın gerektiğine inanmıştı ama hiç düşünmeden
toprak komiteleri yönetmeliğini çıkararak garip bir durum yarattı. Zira halk komiserleri
Kurulu, özel mülkiyeti geçersiz kılıyor, buna karşılık ise toprak Komitelerinin yöntemlerinde
temel olarak bu mülkiyet almıyordu… Ama hiç bir kötülük çıkmadı bu karışıklıktan, zira
toprak Komiteleri Bolşevik kararlarını hiçe sayarak kendi tedbirlerini uygulamaya
başladılar. Bu tedbirler de büyük köylü çoğunluğunun istemlerini yansıtmaktadır…
«Adıgeçen toprak Komiteleri, soruna yasal bir çözüm getirmeye çalışmamaktadır. Bu Kurucu
Meclisin
267
görevidir… Ama Kurucu Meclis Rus köylüsünün istemlerini yerine getirmeye istekli midir?
Bunu kesinlikle ileri süremeyiz. Emin olduğumuz tek şey, devrimci duyguların artık
köylülerde uyanmaya başladığı ve Kurucu Meclisin de toprak sorununu köylülerin isteklerine
göre çözmek zorunda kalacağıdır… Kumcu Meclis halk iradesini hiçe saymaya cesaret
edemiyecektir…»
Kaçinski’den sonra sözü Lenin aldı. Herkes göz kulak olmuş dinliyordu kendisini:
— Şu anda, yalnızca toprak sorununu değil, sosyal devrimin tüm sorunlarını çözmeye
çalışıyoruz hem Rus-yada ve hem de bütün dünyada. Toprak sorunu, sosyal devrimin tüm
diğer sorunlarından ayrı olarak çözülemez. Topraklara el konulması, yalnızca Rus toprak
sahiplerinin değil fakat bu büyük toprak sahiplerinin bankalar aracıhğiyle bağlı oldukları
yabancı sermayenin de direncini beraberinde getirir.,,
Rusyadaki toprak mülkiyeti rejimi, korkunç bir sömürü düzeni yaratmıştır ve bu nedenle
topraklara köylüler tarafından el konması devrimimizin en önemli eylemlerinden biridir.
Fakat devrimimizin geçirmek zorunda kaldığı aşamaların da kanıtladığı gibi bu eylem,
devrimin diğer eylemlerinden ayrı tutulamaz. Sol devrimci Sosyalistlerin hatası, kitle
bilincinin gelişme-sini yeterli görmedikleri bahanesiyle uzlaşmaya karşı çıkmamış
olmalarıdır…
Eğer sosyalizm, ayrıcalıksız tüm herkesin yeterli bilinçlenmeye ulaştığı zaman ancak
gerçekleşebilecek-se, belki de beş yüz sene önce göremeyiz sosyalizmi yeryüzünde. Siyasi
sosyalist parti, işçi sınıfının ön-cüsüdür. Kitlelerin bilinç seviyesi düşüklüğü yüzünden kendi
kendini engelÜyemez. Ama Sovyetleri, Devrimci girişimin birer aleti gibi kullanarak kitleleri
sürüklemek zorundadır.,. Fakat kararsızların başını çekmek için, Sol Devrimci Sosyalist
arkadaşların bizzat kendilerinin kararsızlıktan kurtulması gerekir.
Geçen temmuz ayından beri halk kitleleriyle uzlaştırıcılar arasındaki ilişkilerde bir sürü
çatlaklar oluştu. Halbuki bugün, Kasım ayında. Sol Devrimci Sosyal isl.lrr halkı uyutan
Avksentiyev’e kalkmış el uzatı-yorlnr. K&vr mlıışma kesil messo devrim bitti demektir.
Burjuvaziyle nnla.-jin^ olmaz. Gücünün kesinlikle -ezilmesi tîm
268
Biz Bolşevikler, kendi toprak programımızı değiştirmedik. Toprak özel mülkiyetini geçersiz
kılmayı red-etmedik ve onu yapmayı da düşünmüyoruz. Özel mülkiyet üzerine kurulu
olmayan toprak Komiteleri yönetmeliğini kabul ettik. Zira sosyalist bir devrim için kavga
veren tüm unsurlasın arasında sıkı bir iş birliğini daha da geliştirmek için halkın istemlerine
göre halk iradesini gerçekleştirmeğe çalışıyoruz biz.
Sol Devrimci Sosyalistleri koalisyona girmeye çağırıyor ve kendi partilerinin
uzlaştırıcılarıyle ilgilerini keserek artık geriye bakmamalarım istiyoruz.
Kurucu Meclis konusunda bir önceki konuşmacının da dediği gibi, çalışmalarından doğacak
sonucun kitleler tarafından yapılacak devrimci baskıya bağlı olduğu açıktır. Sözlerimin
sonunda tekrar ediyorum: Bu devrimci baskıya güveniniz ama tüfeklerinizi de unutmayınız.
Sonra Lenin, Bolşevik karar projesini okudu:
Köylü Kongresi, işçi ve asker temsilciler Sovyetleri Rus-birliği Kongresi tarafından 8 Kasım
1917fde kabulediüp, Rus Cumhuriyeti İşçi ve köylü geçici hükümeti olarak Halk Komiserleri
Kurulunca yayınlanan toprak kararnamesini oy birliğiyle ve tüm metniyle onaylamaktadır.
Köylü Kongresi, bu kararnamenin uygulanmasını bütün gücüyle desteklemekteki sarsılmaz ve
kesin kararını bir kez daha açıkhyarak köylüleri, hep birlikte kendisini desteklemeye vb
zaman geçirmeden, adıgeçen kararnameyi bizzat kendileri tarafından uygulamaya çağırır ve
aym zamanda, önemti tüm görevlere, sömürülen köylü İşçilerin yararlarına kesin
bağhhkfarını ve tıu yararlan büyük toprak sahipleriyle, kapitalistlerin ve onfarm tüm yanlısı
ve suç ortaklarının direnmelerine karşı gösterdikleri savunma yetenek ve iradeleriyle bilfiil
kanıtlamış olan kimseleri getirmeye davet eder.
Köylü Kongresi toprak kararnamesini oluşturan tedbirlerin tüm uygulamasının yalnızca 7
Kasımda başlatılmış bulunan sosyalist işçi devriminin zaferiyle mümkün olabileceği
konusundaki İnancım belirtir. Gerçekten, toprakların işçi köylülere kesinlikle geçlşîni,
ziraat makinelerine el konmasını, kapitalist kölelik sisteminin tümünden geçersiz
kılınmasiyle toprak işçileri yararlarının savunmasını, sanayi ve toprak ürünlerinin çeşitli
bölgeler ve yurttaşlar arasında akılcı ve düzenti bir şekilde bölüştürülmesînI,
269
bankalara eJ konmasını (bu yapılmadan halkın topraklara el koyması olenskstzdır),
sömürüJenlere ve İşçilere Devletin yar-d)mını v.s.,, yalntzca sosyafîst bir Devrim
gerçekleştirebilir. Bütün ıbu nedenlerden ötürü, 7 Kasım sosyalist Devrimini tümüyle
birlikte destekleyen köyJü kongresJ, Rus Cumhuriyetinin sosyalist değişimine ilişkin
tedbîrleri, yavaş yavaş fakat hiç bir kararsızlık duymadan gerçekleştirmek konusundaki
sarsılmaz Kararını belirtir.
Toprak kararnamesinin uygulanması ve sürekli başansını sağhyabllecek tek yol oJan
sosyalist devrim zaferinin gerekli koşulu, ktfsai alanlardaki sömürülen işçilerin, ilerlemiş
tüm üJ-keJerin işçi sımfj ve proletaryasıyla sıkı sıktya kenetlenmeleridir. Bundan toöyfe
Rus Cumhuriyetinde, en yukardan en aşağıya kadar tüm devJet örgütü, t>u kenetlenme
üzerine dayanacak ve böyle bir birleşme de, burjuvazi ve onun siyasetini yönetenlerle
İşbirliğine dönebilmek için yapılacak açrk ya da gizli, doğrudan ya da dofaylı tüm girişimleri
ortadan kaldırarak dünyada sosyalizmin zaferini yafnız basma sağlayabilecektin
İcra Komitesinin gerici üyeleri artık açıkça ortaya çıkmaya cesaret edemiyorlardı. Bununla
birlikte Çer-nov, birçok kez ayağa kalkarak alçak gönüllülükle ve sempati toplayan bir
şekilde konuştu durdu ve sonunda büroya katılmaya çağrıldı… Kongrenin ikinci gecesi
başkana sunulan isimsiz bir notta Çernov’a onur başkanlığı verilmesi isteniyordu. Ustinov
notu yüksek sesle okudu, fakat Zinovivev derhal ayağa fırtıyarak, bunun Kongre yönetimini
ele geçirmek için eski icra Komitesince hazırlanan bir tuzak olduğunu haykırdı» Salon bir
anda iki tarafın öfkeli yüzleri ve delicesine hareket eden kollarından oluşan uğultulu bir
deniz haline dönüşüverdi… Fakat herşeye rağmen Çernov oldukça popüler kalmasını bildi.
Toprak sorunu ve Lenin karar projesi üzerine gecen fırtınalı görüşmeler süresinde
Bolşevikler iki kez toplantıdan ayrılmak üzereyken liderleri tarafından engellendi. O zaman
Kongrenin bir çıkmazda olduğu izlenimi uyandı bende.
Ki İt a t, .sol Devrimci Sosyalistlerle Bolşevikler arası ndıı SmolnyMe gizli görülmelerin
yapıldığım içimizden kimse bilini yordu. Devrimci Sosyalistler önceleri, Sovyetlerde temsil
edilsin edilmesin tüm sosyalist par-
270
tilerden oluşan işçi ve asker örgütleriyle köylü örgütü delegelerinin eşit sayıda temsil
edildiği ve belediye Dumalariyle zemstvos delegelerinin tamamladığı bir halk Kurulu önünde
sorumlu bir hükümet istemişlerdi. Lenin ve Troçki açığa alınacak, askeri devrimci Komiteyle
diğer baskı prgütleri dağıtılacaklardı.
28 Kasım Çarşamba sabahı, bütün gece süren çekişmeli görüşmelerden sonra bîr anlaşmaya
varılabil-dL 108 üyeden oluşan Tsik’e, köylü kongresi tarafından nisbî temsil sistemine göre
seçilen 108 üye, Ordu ve Donanmadan doğrudan doğruya seçilen 100 delege ve 50 sendika
temsilcileri eklenecekti (Rusbirliği sendikalarından 35f demiryolculardan 10 ve PTT den 5
temsilci). Duma ve zemstvoslar artık sorun olmaktan çıkmıştı. Lenin ve Troçki hükümette
kalacaklar ve devrimci askeri Komite de görevini sürdürecekti.
Bu arada toplantılar, imparatorluk hukuk okuluna, köylü Sovyetleri icra Komitesinin merkezi
olan Fontan-ka’da 6 numaraya nakledilmişti. Çarşamba günü öğleden sonra, delegeler büyük
amfiteatrda toplandılar. Eski icra Komitesi çekilmiş ve Ordu Komiteleri delegeleriyle bu
işten hoşnut olmayan delegelerin katıldığı yarı resmî bir toplantı yapıyordu diğer bir
salonda.
Görüşmelerin yürüyüşünü dikkatlice izleyen Çernov bir odadan diğerine geçiyordu.
Bolşeviklerle bir anlaşmanın görüşülmekte olduğunu öğrenmiş» fakat böyle bir anlaşmanın
çoktan yapılmış olduğunu kestire-miyordu. Yarı resmî olarak toplanan meclise dönerek şöyle
konuştu:
— Herkesin bir sosyalist birliği hükümet yanlısı olduğu şu günlerde, çok kişi, bir koalisyon
hükümeti olmayan başbakanlığı unutmaktadır. Ama o başbakanlığın tek bir sosyalisti vardı:
Kerenski. Zamanında çok sevilen bir hükümetti. Bugün ise Kerenski suçlanıyor ve yalnız
Sovyetlerce değil büyük halk kitlelerince de iktidara getirilmiş olduğu unutuluyor.
Kamu oyu neden Kerenski konusunda böylesine değişti? Vahşilerin tapındıkları birer
tanrıları bulunur ve dileklerinden biri olmayınca kalkar kendi tanrılarını kendileri
cezalandırırlar. Şu anda da böyle bir durum oluşmaktadır. Dün Kerenski, bugün Lenin ve
Troçki, yarın bir başkası…
271
Hem Kerenski’ye ve hem de Bolşeviklere iktidar] bırakmalarını söyledik. Kerenski kabul
etti ve bugün çekildiği yöreden başbakanlıktan istifa ettiğini bildirdi. Bolşevikler ise, nasıl
kullanılacağını bile bilmeden iktidarda kalmayı inatla sürdürüyorlar…
Bolşevikler ister basarsın ister başarmasın Rusya-nın kaderi değişecek değildir. Rus köyleri
ne istediklerini çok iyi biliyorlar ve kendi tedbirlerini de uygula-maktalar su anda… Bizi
kurtaracak olan gene de köylülerdir …»
Bu sırada, büyük salonda Ustinov Köylü Kongresi ile Smolny arasında yapılan anlaşmayı
haber vermiş ve tanımlaması olanaksız bir kıvanç delegeleri sarıvermiş.-ti. Birden Çernov
ortaya çıkarak söz istedi.
— Smolny ile köylü Kongresi arasında bir anlaşmanın yapılacağını Öğrenmiş bulunuyorum.
Böyle bir an-Jaşma yasalara aykırıdır. Zira gerçek köylü Sovyetleri Kongresi ancak gelecek
hafta toplanabilecektir…
Zaten şunu da bildireyim ki size, Bolşevikler isteklerinizin hiçbirini kabul
etmeyeceklerdir…»
Büyük bir kahkaha tufanı sözlerini yarıda kesti Çernov’un. Durumu kavradığından, ününü de
beraberinde götürerek kürsüyü ve salonu terketti…
29 Kasım Perşembe günü akşama doğru Kongre ola-tfanüstü olarak toplandı. Bir bayram
havası sarmıştı heryam ve yüzler sürekli gülümsüyordu… Gündemdeki diğer sorunlar
çabucak geçiştirildikten sonra, Sol Devrimci Sosyalistlerin en yaşlısı olan beyaz sakallı Na-
Unson, gözleri yaşararak titreyen bir sesle köylü Sovyetlerinin, işçi ve asker Sovyetleriyle
yaptıkları birleşme metnini okudu. «Birleşme» sözünün her geçişinde îjiddetlî alkışlar
salonu inletiyordu… Sona doğru Us-l.ınovt içlerinde Kızıl Ordu delegelerinin de
bulunduğu \)\v delegasyonun Smolny,den geldiğini bildirdi. Bir alkıştır koptu o anda ve
birbirlerini izleyerek bir asker, hır i$çi ve bir gemici kürsüye çıkarak Kongreyi selâm-\mU\
i\r:
Sun m, Amerikan sosyalist işçi parti delegesi Boris It.riıısl.cin soy, ;ıldt:
Köylü Kongresinin işçi ve asker temsilciler Sov-ycUoriylı.’ birimliği tfün, devrimin büyük
günlerinden bi-
.272
ri olarak anımsanacaktır. Tüm dünyada, Pariste, Lon-drada ve okyanusun öte yanındaki New
York’ta derin bir yankı uyandıracaktır bu birleşme. Ve gene bu birleşme, ezilen ve
sömürülenlerin yüreklerine bir kıvanç getirecektir.
«Büyük bir fikir zaj:er kazanmıştır şimdi. Batılı ülkeler ve Amerika, Rus proletaryasından
böylesine büyük şeyler bekliyorlardı*.. Dünya proletaryasının gözü şimdi Rus devrimine
çevrilmiş ve gerçekleştirilmekte olan bu büyük eseri beklemektedir…»
Tsik başkanı Sverdlov da Kongreyi Selamladıktan sonra köylüler binayı «Yaşasın iç savaşın
sonu, yaşasın birleşik demokrasi» haykırışları altında terkettiler.
Karanlık çoktan bastırmıştı ve donmuş karın üzerinde yıldızlarla ayın beyaz aydınlığı
oynaşıyordu. Kanalın kenarında, Paul alayı arazi giysilerini giymiş, sıralanmış bekliyordu ve
bando Marseyez’i çalmağa başladı o an. Askerlerin çılgınca alkışları arasında köylüler sıra
haline geçerek Rusbirliği köylü Sovyeti icra Komitesinin büyük kırmızı bayrağını açtılar.
Bayrağın üzerinde altın simle yeni işlenmiş bir yazı bulunuyordu «Yaşasın devrimci çalışan
kitlelerin birliği». Diğer bayraklar da arkadan gelmekteydiler: Mahalle Sovyetleri bayrağı
ve üzerinde «Tüm halkların kardeşliğini yaratmak için bu bayrak önünde eğiliyoruz» yazısı
bulunan Putilov fabrikalarının bayrağı.
Meşaleler portakal renkli ışıklariyle geceyi aydınlatıyor, buz kristalleri üzerinde binlerce
kez yansıyor ve ağızlarını bıçak açmayan şaşkın kalabalıklar arasından Fontanka boyunca
şarkılar söyleyerek geçen kortej üzerine dumandan yapılmış bir sis bırakıyordu.
«Yaşasın devrim ordusu, yaşasın kızıl koruyucular, yaşasın köylüler».
Yolda gittikçe büyüyen ve altın sim işlemeli yepyeni kırmızı bayraklar açan büyük kortej
tüm kenti dolaştı. İki yaşlı köylüt belleri bükük» çocukça bir mutluluğun aydınlattığı
yüzleriyle kol kola girmiş yürüyorlardı.
Bir tanesi» «şimdi sıkıysa gelsinler topraklarımızı alsınlar elimizden» dedi. Smolny
yakınında sevinçlerinden yerinde duramayan kızıl koruyucular sokağın iki yanma
dizilmişlerdi. Diğer yaşlı köylü arkadaşına dö-
Dünyayı Sarsan On Gün/F: 18 273
nerek, dıiç yorulmadım yahu, dedi. Sanki bunca yolu havalarda gittim.»
Smolny merdivenleri üzerinde bayraklariyle birlikte yüz kadar işçi ve asker delegesi
içerden, sütunların arasından gelen ışıkların önünde koyu bir yığın halinde bekleşirken birer
dalga gibi coşarak köylülere doğru atıldılar kucaklıyarak ve göğüslerine bastırarak onları.
Sonra büyük giriş kapısını geçen kortej şiddetli alkışlar arasında merdivenleri çıktı.
Büyük beyaz salonda Tsik, tüm üyeleriyle birlikte Petrograd Sovyeti ve binlerce seyirci,
tarihin büyük anlarını simgeleyen görkemli bir havaya bürünmüş bekliyorlardı köylülerin
gelişini.
Zinoviev, toplantıda bulunanların kıvançlı onayları arasında köylü Kongresi ile yapılan
anlaşmayı açıkladıktan sonra koridorda bandonun sesi işitilerek kortejin ilk sıralan salona
girdiği zaman sevinç gösterileri bir fırtına uğultusuna dönüşmüştü. Presidyum ayağa
kalkarak kürsüde köylü presidyumuna yer gösterdi ve iki başkanlık üyeleri birbirleriyle
kucaklaştılar. Arkalarındaki çarın portresinin sökülüp atıldıktan sonra boş kalan yere, beyaz
duvarın üzerine iki bayrağı da çaprazlamasına astılar…
Sonra zafer toplantısı açıldı. Hoş geldiniz diyen Sverdlov’un arkasından kürsüye Rusyamn
en güçlü ve en sevilen kadını Maria Sprİdonova çıktı» zayıf» uçuk rengi, düz saçları,
gözlükleri ve bir İngiliz öğretmeni haliyle:
— Şimdi Rus işçilerinin önünde tarihin hiçbir zaman görmediği ufuklar açılmaktadır…
Geçmişin tüm işçi eylemleri yenilgi ile sonuçlanmıştır. Şimdiki eylem uluslararası olduğu
içindir ki yenilmemiş tir ve dünyadaki hiç bir güç, devrim ateşini söndüremiyecektir. Eski
dünya yıkılmakta ve yeni bir dünya başlamaktadır…
Maria’nm arkasından kürsüye Troçki çıktı heyecanla:
Köylü dostlar, size hoş geldiniz derim. Devrim yüreğinin attığı ■ bu evde, sizler birer
davetli değilt bu evin ö/, sahibisiniz. Milyonlarca işçinin iradesi -bu salonda birltvjiııis.lir.
Bundan böyle Rus toprağı yalnızca
274
bir efendi tanımaktadır. O da, işçi, asker ve köylülerin büyük beraberliği…
Sonra alaycı ve iğneleyici bir sesle müttefik elçilerinden söz etti. Sonunda büyük merkez
hükümetlerinin kabul ettiği Rus barış önerisine hep yukardan bakmışlardı şimdiye dek.
— Bugün yeni bir insanlık doğmaktadır. Bu salon-da, tüm ülkelerin işçilerine yemin ediyoruz
ki devrimci görevimizin başından sonuna dek hiç bir zayıflık işareti göstermeden kalacağız.
Eğer yenik düşersek, bayrağımızı savunurken olacaktır bu ancak..,
Krilenko cephedeki durumu açıkladı. Dukanın, halk komiserleri kuruluna karşı bir direniş
hazırlıyordu.
— Dukanın ve arkadaşları şunu iyice kafalarına soksunlar ki barış, yolunu tıkamak
istiyenlere karşı amansız davranacağız.
Dibenko, Donanma adma toplantıyı selâmladıktan sonra Vikiel’in üyesi Kuruşinski söz aldı;
— Tüm gerçek sosyalistlerin birleştiği şu günde, demiryolu işçi ordusu da devrimci
demokrasinin hizmetine girmiştir.
Sonra, gözlerinde yaşlarla Lunaçarski, sol Devrimci Sosyalistler adına Prosian ve nihayet
Martov ve Gorki gruplarının üyelerinden oluşan birleşik enternasyonalciler adına Sakaraşvili
konuştu:
— Bolşeviklerin uyuşmaz siyasetleri nedeniyle Tsik’i terketmiştik. Tüm devrimci
demokrasinin birleşmesi için onları gerekli özverilerde bulunmaya zorlamak istiyorduk.
Şimdi bu birlik gerçekleştiğine göre Tsik’teki yerlerimizi almayı kutsal bir görev sayarız…
Ve Tsikl terk eden herkezin, tüm üyelerin» oraya dönmek zorunda olduklarını bildiririz.
Köylü Kongresi büro üyesi olan yaşlı Staçkov, salonu dört bir yandan selâmladıktan sonra
şöyle konuştu;
— Yeni Rus özgürlüğü ile yeni yaşamın bu kutsal gününde sizlere en iyi dileklerimi sunarım…
Polonyalı sosyal demokratlar adına Gronski, fabrika Komiteleri adına Skripnik, Selânikteki
Rus birlikleri adına Tif onof ve daha diğerleri birbirleri arkasından
kürsüye çıkarak ümitleri gerçekleşmiş insanlara özgü güzel konuşmalarla içlerini döküp
durdular».
Gecenin geç saatinde ise aşağıdaki karar oybirliğiyle alındı.
Asker v© İşçi Sovyetleri Rusbirllği Merkez icra Komitesi, Petrograd Sovyetî ve Köylü
Rusbİrliği Olağanüstü Kongresi, İşçi ve Asker Temsilciler Sovyetleri İkinci Kongresi
tarafından fca bu I edil en Banş ve Toprak Karam amel eriyle Rusbİrliği Merkez İcra
Komitesi tarafından kabul edilen sanayinin İşçi kontrolüne girmesi konusundaki
kararnameyi onaylarlar.
Rusbiriiği Köylü Kongresi ve Tsik’tn Birleşik Meclisleri, tüm çalışanlarla sömürülenlerin
kardeşçe yanyana geldiği isçi, Köylü ve Asker Birliğinin, efe geçirdiği iktidarı
güçlendireceğine ı/e diğer ülkelerde de iktidarın ^çilere geçişini hızlandırmak jçln gerekir
tüm tedbirleri alarak barış ve sosyalizm davasına sürekti bir zafer getireceğin© kesinlikle
inanmaktadırlar.
John Reed’in “Dünyayı Sarsan On Gün” adlı kitabını sonuna kadar aynı dikkat ve büyük bir
ilgiyle okuduktan sonra bu yapıtı tüm ülkelerin işçilerine yürekten öneririm. Bu kitabın
milyonlarca basılarak tüm dillere çevrilmesini istedim, zira proletarya diktatörlüğünü ve
proleter devrimin ne,olduğunu anlamak için öylesine büyük bir önemi taşıyan olayların doğru
ve son derece canlı bir tablosunu vermektir. Bu gün bu sorular genel olarak bir tartışmayı
oluşturmakla birlikte bu fikirleri kabul ya da red etmeden önce hangi taraf tutulacaksa o
tarafın tüm olgularını anlamak gerekir. Kuşkusuz ki John Reed’in kitabı, dünya işçi
hareketinin bu temel sorunu üzerine ışık tutmaya yardım edecektir. 1919 sonu V. I. LENİN
John Reed
-I-
N. KRUPSKAYA’NIN İLK RUS BASIMINA ÖNSÖZÜ
«Dünyayı Sarsan On Gün», İşte John Reed’ln bu şaşırtıcı kitabına verdiği ad. Bu yapıt, Ekim Devrimi’ nin ilk günlerini olağanüstü
bir doğruluk ve canlılıkla yeniden yaşatıyor. Karşımızda olayların basit bir sıralaması, bir
belgeler dökümü değil, fakat öylesine yaşanmış tipik olaylar dizisi var ki devrimin içinde
bulunan herkese kendisinin de yer aldığı benzeri sahneleri hatırlatmaktan geri kalmıyor.
Sıcağı sıcağına çizilen bu tablolar, kitlelerin olayları nasıl hissettiklerim son derece güzel
yansıtarak böylece büyük devrimin farklı olaylarındaki gerçek olguyu da yakalamaya
yardımcı oluyorlar.
İlk bakışta, bu kitabın memleketin dilini ve törelerini bilmeyen bir yabancı, bir Amerikalı
tarafından yazılmış olması garip gözükebilir. Her adımda en gülünç yanlışlıklara
düşebileceği, olayların en büyük faktörlerini unutabileceği düşünülebilir. Yabancılar, Sovyet
Rusya hakkında böyle yazılar kaleme almazlar. Ya olaylardan hiç bir şey anlamamakta ya da
hiç bir zaman tipik olmayan bağımsız olayları genelleştirmektedirler. Şahsen Devrimin
tanığı olanların sayıca çok az olduğu da doğrudur. John Reed ise ilgisiz bir gözlemci
olmamıştır. Sonuna kadar devrimci komünist olup olayların ve büyük kavganın gerçek
anlamını kavramıştır. Görüş keskinliği de buradan ileri geliyor zaten, yoksa böylesine bir
kitap yazmak olasılığını bulamazdı. Ruslar da Ekim Devrimi’nden böyle bahsetmezler. Ya
onun hakkında bir yargı verirler ya da tanığı oldukları olayları anlatmakla yetinirler. Reed’in
kitabı, halk yığınlarının başkaldırışını gerçekte olduğu gibi tüm bir tablo halinde vermekte
olup bu yüzden gençlik için, gelecek kuşaklar için ve Ekim Devrim i’nin artık bir tarih
olacağı gelecekteki insanlar için ayrıcalı bir anlam taşımaktadır. Reed’in kitabı kendi
türünde bir destandır. John Reed, Rus Devrimine kopmaz bağlarla bağlıydı. Kendisine yakın
hissettiği Sovyet Rusya’da
tifüse yakalanarak öldü ve şimdi Kremlin’deki Kızıl Duvar’ın dibinde son uykusunu
uyumaktadır. Devrim kurbanlarının cenazelerini anlatan John Reed gibi birisine de bu onur
lâyıktı. N. KRUPSKAYA
YAZARIN ÖNSÖZÜ
Bu kitap gördüğüm bir tarih dilimidir. Ekim Devri-mi’nin, yani Rus asker ve işçilerinin
başındaki Bolşeviklerin devlet gücünü ellerine geçirip onu Sovyetlerin ellerine bıraktıkları
günlerin etraflıca bir hikâyesinden öteye bir İddiası yoktur.
Kitaptaki tüm olaylar isyanın merkezi hattâ yüreği olan Petrograd’da geçer. Fakat okuyucu
şunu da akıldan çıkarmamalıdır ki bu yörede olup bitenlerin tümüt Rusya’nın her tarafında
az çok aynı şiddette ve uzun ya da kısa aralıklarla aşağı yukarı aynı doğrulukla
tekrarlanmıştır.
Çalışmakta olduğum bir dizinin ilkini oluşturan bu kitapta, tanığı olduğum ve şahsen
karıştığım ya da güvenilir kaynaklardan öğrendiğim olayların bir tarih sıralamasını yapmakla
yetinmek zorunda kaldım. Ekim Devrİmi’nin nedenlerini ve oluşumlarını kısaca anlatan iki
bölüm asıl kitabın başında yer atmaktadır. Bu İki bölümün okunmasında güçlük çekileceğini
çok iyi biliyorum, fakat bunu izleyen bölümlerin anlaşılmasında gerekli oldukları
kanısındayım.
Birçok soru okuyucunun aklına takılacaktır.
Bolşevizm nedir? Bolşeviklerin kurdukları hükümet şekli nelerden oluşmuştur? Ekim
DevrimVnden önce Kurucu Meclis taraftan oldukları halde nasıl oluyor da sonradan özellikle
kendileri onu zorla dağıtmışlardır? Ve Boh °vik tehlikesinin ortaya çıkışına kadar Kurucu
Meclise karşı olan burjuvazi sonradan neden onu savunmaya kalkmıştır?
9
Tüm bu soruların cevaplarım burada bulmak olanaksızdır. Almanya’yı da içeren barış
anlaşmasına kadar geçen olayları anlattığım ^Kornilovdan BrestLi-tovska» adlı diğer bir
kitapta çeşitli devrimci örgütlerin kökeni ve rollerini, halkın duygularının nasıl geliştiğini,
Kurucu Meclisin dağılışım, Sovyet DevletVnİn yapısını, Brest-Litovsk görüşmelerinin
gelişimini ve sonucunu bulabilirsiniz.
Bolşevik ayaklanması incelemesine geçerken 1915 yılma kadar uzanan bir oluşumun akılsal
bir sonucu olan Rus ekonomi ve ordusunda görülen çözülüşün 25 Ekim (7 Kastm) I$î7’de
değil, daha çok önceleri başladığım gözden ırak tutmamak gerekir. Çarın sarayım
egemenlikleri altına almış, düşünceden yoksun gericiler, Almanya ile ayrı bir bartş anlaşması
yapabilmek için Rusya’nın çöküşünü kesinlikle kararlaştırmışlardı, Î915 yazında büyük geri
çekilişin kökenlerinde yatan cephedeki silah noksanlığı, ordu ve büyük kentlerdeki yiyecek
sıkınttst, 1916’da üreüm ve ulaşımın durması gibi tüm sıkıntılar, Şubat Devrimi’nin tam
zamanında önlediği dev bir sabotaj planını oluşturmaktaydılar.
Dünyanın en fazla ezilen 160 milyonluk bir ulusunu kurtaran böylesine büyük bir devrim
hareketinin sonucu olan kargaşalığa karşın yeni rejimin ük aylarında gerek iç durumt gerek
orduların döğüşkenlik gücü belirgin bir biçimde geliştiler.
Fakat bu «balayı» kısa süreli oldu. Varlıklı sınıflar, yalnızca iktidarı çarın elinden alıp
kendilerine veren siyasi bir devrim istiyorlardı. Rusyada, Fransa ve Amerika modeline uygun
bir Anayasal Cumhuriyet ya da İngiltere’deki gibi bir meşrutiyet kurmak istemlerine karşın
halk kitleleri gerçek bir işçi ve köylü demokrasisi istiyorlardı.
William English Walling> 1905 Devrimini anlatan ^Rusya Mesajı» adlı kitabında, büyük
çoğunluğunun sonraları bolsevizmi destekleyeceği Rus işçilerinin düşüncelerini açık bîr
biçimde anlatır;
<âşçilerf liberal bir idare altında bile, iktidarın diğer sosyal sınıfların elinde olması halinde
açlıktan ölmek tehlikesiyle karşılaşacaklarım çok iyi anlıyor-lardı.
Rus işçisi devrimci olmakla birlikte, ne saldırgan ne dogmatik ve ne de akılsızdır. Sokak
vuruşmalarına
10
hazırdır ama dünya işçileri arasında ayrıcalı olarak bunların kurallarım pratikte öğrenmiştir.
Kendisini ezen kapitalist sınıfa karşı kavgasını sonuna dek sürdürmeye kararlıdır. Diğer
sınıfların da varlığım bilmez değildir ama yaklaşan kıyasıya kavgada onların da belirgin bir
biçimde yerlerini almalarını istemektedir.
Rus isçileri, bizdeki Amerikan siyasi kurumlarının kendüerininkine tercih edüebilineceğini
tartışmasız kabul etmekle birlikte, bir despotizmin yerine diğer bîr despotizmi (kapitalist
sımf) kabul etmekte pek istemli gözükmemektedirler.
Rus işçileri Moskova’da, Riga’da, Odesa’da kendilerini ölümün kucağına atmış ve yüzlercesi
idam edilmişse, gene binlercesi Rus zindanlarına atılmış, buzlu yörelere ve çöllere
sürülmüşset Goldfields ve Çrîpple-Creek isçilerinin ne olduğu belirsiz imtiyazların satın
almak için değildir tüm bu özveriler.
Rusya’da, bir dış savaşın koşullarında bile oluşan siyasî bir devrimin sonunda, bolşevîzmi
zafere ulaştıran sosyal devrim böylece gelişti
Amerİkada Rus Haber Alma Bürosu Müdürü ve Sovyet Hükümetine karşı olan Mr. A. J.
Sack, «Rus Demokrasisinin Doğuşu» adlı kitabında şöyle der:
«Bolşevikler, başkanlığını Lenin’in ve Dışişlerini de Leon Troçki’nin yürüttüğü bir hükümet
kurdular. Şubat Devriminden hemen sonra iktidara gelmeleri kaçınılmazdı. Devrimden sonra
Bolşevik tarihi İse, sürekli bir yükselişin simgesidir.»
Başta Amerikalılar olmak üzere yabancılar, Rus İşçilerinin bilgisizliği üzerinde ısrarla
dururlar. Gerçekten onların batı halklarının siyasî tecrübelerine sahip olmadıkları doğrudur.
Fakat buna karşın kitlelerin örgütlenmesinde son derecede başarılı olmuşlardır, 1917’de
tüketim kooperatiflerine girenlerin sayıst 12 milyondan fazlaydı. Sovyetler sistemi, kendi
başına bile onların örgütlenme üstünlüklerinin görkemli bir örneğidir. Ayrıca, yeryüzünde
sosyalizm teorisi ve onun pratikteki uygulamalariyle böylesine kolayca anlaşan bir halk yok
gibidir.
William English Walling, bu konuda şöyle yazar:
<sRus işçileri çoğunlukla okuma ve yazma bilirler. Ülkenin yıllardan beri içinde bulunduğu en
üst düzeydeki kargaşalık ortamı, aralarındaki en yetenekli kili
sileri başlarına getirmek gibi bir avantaj sağlamış ve, kendilerinin de devrimci olduğu
kültürlü sim fırt büyük bir kısmı da İdeaîîerİndeki Rus siyası ve sosyal canlanmasını onlara
aşılamışlardır.»
Birçok yazarlar, devrimin son aşamasının, Bolşevik saldırılarının acımazlığına karşı
toplumdaki uygar unsurların bîr savunma kavgasından başka bir şey olmadığını öne sürerek,
Sovyet Hükümetine karşt olan tutumlarını haklt çıkarmaya çalışmışlardır. Gerçektet varlıklı
sınıfları oluşturan bu unsurlar, kitlelerin devrimci örgütlenme güçlerinin büyüdüğünü
görerek her ne pahasına olursa olsun onları yok etmeye ve devrime bir set çekmeye
çalışmışlardır. İsteklerine erişebilmek için umutsuz birtakım oyunlara başvurmuşlar,
Kerenski’yi devirmek, Sovyetleri yok etmek için ulaşımı bozmuşlar, içte kargaşalıklar
çıkarmışlar, fabrika komitelerini kısıtlamak için onları kapatmışlar, yakacak ve ham
maddeleri ortadan kaldırmışlar, ordu komitelerinin hakkından gelmek için ölüm cezasını
yeniden uygulamaya koymuşlar ve askerî bir bozgunu kışkırtmaya çalışmışlardır.
Gerçekte bu, bolşevİk ateşinin üstüne yağ dökmek demekti. Onlar da sınıf kavgasını
önererek ve Sovyetlerin üstünlüğünü bildirerek cevap verdiler,
Bu iki aşın ucun arasında çeşitli guruplar tara-ftndan az çok destek gören ve Menşeviklerin
de içinde bulunduğu «ilimin denen sosyalistler, Devrimci Sosyalistler ve daha az Önemli
birkaç fraksiyon da bulunuyordu. Tüm bu partiler varlıklı sınıfların saldırılarına hedef
olmakla birlikte direnme güçleri bizzat kendi teorileri tarafından kırılmaktaydı.
Menşevikler ve devrimci sosyalistler Rusya’nın henüz sosyal bir devrime hazır olmadığım ve
yalntzca siyasî bir devrimin olasılığım ileri sürüyorlardı. Onlara göre, Rus kitleleri iktidarı
ele geçirmek için gerekli eğitimden yoksundu. Bu yönde yapılacak her girişim yalntzca bir
tepki doğurur re bu sayede düşüncesiz bir serüven heveslisi de eski rejimi yeniden
kurabilirdi. Daha sonraları ılımlı sosyalistler, olayların gelişmesiyle iktidarı almak zorunda
oldukları zaman onu kullanmaya cesaret edemediler,
Rusya’nın kendi hesabına, Batı Avrupa’nın geçirdiği aym siyasî ve ekonomik aşamaları
geçirmesi ge-
12
rektiğine ve sonuçta tüm ülkelerin hep birlikte sosyalist cennete ulaşacaklarına
inanıyorlardı. Böylece Rusya’da, batı demokrasilerinden biraz daha gelişmiş biçimde bit
parlemanter devlet kurmak için varlıklı sınıflarla anlaştılar ve onların da hükümete
katılmaları için israr ettiler. Şu düşünüşle bir destek politikası arasmda atılacak yalnızca
bir adım kalıyordu, Ilımlı sosyalistlerin burjuvaziye gereksinim duymasına karşın burjuvazi
hiç de böyle bir gereksinim duymuyordu, Varlıklı sınıflar baskılarını arttırdıkça sosyalist
Bakanlar da programlarının tümü üzerinde yavaş yavaş ödünler vermek zorunda kaldılar.
Ve sonuçta bolşevikler bu anlamsız uzlaşmayı çökerttikleri zaman, Menşevikler ve Devrimci
Sosyalistler kavgaya varlıklı sınıfların yanında katıldılar. Bugün yeryüzünün hemen tüm
ülkelerinde aynt olayın akıp gittiğini seyrediyoruz.
Bana öyle geliyor ki Bolşevikler Rusya’da yıkıcı bir güç olmaktan uzakta, yaptct bir
programı olan ve onu ülkeye uygulamaya yetenekli tek partiyi oluşturmaktadırlar, Eğer o
anda zafere ulaşamasaydılar hiç kuşkum yok ki Alman İmparatorluk orduları aralık ayında
Moskova ve Petrograd’a girerler ve bugün bir çar yeniden Rusya’nın başmda tünerdi.
Bir yıllık bir Sovyet rejiminin varlığından sonra bile Bolşevik Devrimi’nden bir serüven
olarak sözaç-mak modadır. Olsun! Eğer serüvenden sözetmek gerekirse, çalışan kitlelere
tarih sayfalarım açan ve her şeyi onların doğal ve büyük istemlerine bağlı kılan, insanlığın
yaşadığı en görkemli serüvenlerden birisi olarak söz etmek gerekir. Hemen söyleyelim ki
kasımdan önce büyük toprak sahiplerinin topraklarının köylülere dağıtılacağı Örgütlenme
hazırdı, sanayideki işçi denetimini gerçekleştirecek fabrika komiteleri ve sendikalar
kurulmuştu, her kent, her köy, her yöre yerel idareyi sağlamaya hazır kendi asker, köylü ve
İşçi temsilcilerinden oluşan Sovyetlere sahipti,
Bolşevizm konusunda ne düşünülürse düşünülsün, Rus DevrimVnin insanlık tarihindeki en
büyük olaylardan biri olduğu ve Bolşeviklerin İktidara gelişinin dünya çapında bir önemi
olduğu inkâr edilemez. Tarihçiler nasıl Paris Komünü’nü en ince ayrıntılarına kadar
incelemeye merakltysalar aynı şekilde 1917 Kasımında
13
Petrograd’da olup bitenleri, halkın davranış ve düşüncelerini, liderlerinin yüzlerini, sözlerini
ve eylemlerini de tanımayı isteyeceklerdir. Bu kitabı onları düşünerek yazdım.
Kavga sırasında sevgim bağımsız kalamadı. Ama bu büyük günlerin tarihini yeniden yazarken,
gerçekleri saptamaya uğraşan titiz bir tarihçi olarak olayların üstüne eğildim,
New York 1 Ocak 1919 John REE0
ÖN NOTLAR
Okuyucuların çoğunluğu için Rus örgütlerinin çeşitliği —siyasî partiler, komiteler, merkez
komiteleri, Sovyetler, dumalar, sendika ve birlikler— oldukça karışıktır. Bu yüzden birkaç
tanımlama ve açıklamalarla kitabıma başlayacağım.
SİYASÎ PARTİLER
Petrograd’da Kurucu Meclis seçimleri on dokuz liste üzerinden yapılmakla birlikte bu sayı
bazı taşra kentlerinde kırka kadar ulaşmaktadır. Siyasî partilerin oluşumları ve amaçlarını
gösteren bu kısa açıklamada yalnızca bu kitapta adı geçenler ele alınmıştır. Aşağıda
bunlardan her birinin genel bir tanımlaması ve programlarının özü verilebilmiştir*
1 — Monarşistler (Oktobristler – Ekimciler – vb… olmak üzere çeşitli farklar gösterir).
Eskiden güçlü olan bu fraksiyonlar artık açıkça varlıklarını sürdürememişler ya gölgede
çalışmaya geçmişler, ya da üyeleri, gittikçe monarşist programa yaklaşan Kadelerle
birleşmişlerdir.
2 — Kadeler. «Anayasal-Demokrat Parti» adının İlk harflerine göre tanınmakla birlikte
(Rusçada K.D.) resmî adı «Halk Özgürlük Partisizdir, Çarlık idaresi altında varlıklı
sınıflardaki liberallerden oluşan bu büyük siyasî reform partisi aşağı yukarı «Amerikan
İlerici Partisiyle eşdeğerdedir. 1917 Martında Devrim başladığı zaman geçici ilk hükümeti
Kadeler kurmuşlardır. Hem müttefiklerin ve hem de çar hükümetinin
İS
emperyalist amaçları yanında olduklarını bildirdiklerinden Nisan ayında devrildiler,
Devrimin ekonomik ve sosyal yönü güç kazandıkça Kadeler gittikçe daha tutucu oldular. Bu
kitaptaki temsilcileri Miliyukov, Vi-naver ve Şastki’dir.
3 — Etkili adamlar Grubu; Kadeler, Kornilov’un karşı-devrimci eylemleriyle ilgilerinden
Ötürü gözden düştükleri zaman Moskova’da bir «etkili adamlar grubu» oluştu. Bu gurubun
üyeleri Kerenskinin son kabinesinde bakanlıklar aldılar, Rodzianko ve Şulkin gibi
entelektüellerin peşlerinden gitmelerine rağmen kendilerini «partisiz» sayan bu gurup,
Sovyetlerin, kendi silahları olan ekonomik örgütlenmeyle yenik düşebileceklerini anlayacak
kadar zekî ve çağdaş bir kafaya sahip sanayici, tüccar ve bankacılardan oluşmuştu. Tipik
temsilcileri Lianozov ve Konovalov’dur.
4 — Popüler Sosyalistler ya da Trudoviskler (İşçi Partisi). Sayıca Önemsiz bir parti olup,
ılımlı aydınlardan kooperatif başkanlarından ve tutucu köylülerden oluşmuştur. Kendilerini
sosyalist olarak tanımlamalarına rağmen trudoviskler gerçekte memur, ufak tüccar vb., gibi
küçük burjuvazinin yaralarım savunuyorlardı. Gerçekten, çoğunlukla köylülerden oluşan IV.
imparatorluk Duması’ndaki îşçi Partisinin uzlaştırıcı törelerinin doğrudan mirasçısıydılar.
1917 Şubat Devrimi başladığı zaman Kerenski, İmparatorluk Duma-sı’ndaki trudovisklerin
lideriydi. Milliyetçi bir parti olan popüler sosyalistlerin bu kitaptaki temsilcileri Peşekhonov
ve Çaykovskdir.
5 — Rus Sosyal Demokrat îşçi Partisi. Başlangıçta marksist sosyalist olan bu parti 1903
*de toplanan bir kongresinde taktik sorunu üzerine iki fraksiyona ayrıldı: Çoğunluk
(bolsenstvo) ve azınlık (menşenst-vo). Çoğunluk ve azınlık üyeleri demek olan bolşevik ve
menşevik adları buradan gelmedir. Bu iki kanat hem kendilerine «Sosyal Demokrat îşçi
Partisi »adını vererek ve hem de marksist olduklarını iddia ederek iki farklı partiye
dönüştüler. 1905 DevrimiTnden itibaren bolşevikler azınlıkta olmalarına rağmen isimlerini
korudular ve ancak 1917 eylülünde çoğunluğu yeniden ele geçirdiler.
a) Menşevikler — Bu parti, toplumun doğal gelişmeyle sosyalizme doğru ilerleyeceğine ve
işçilerin ön-
16
ce siyasî iktidarı ele geçirmek zorunda olduklarına inanan çeşitli farklılıkları olan
sosyalistleri kapsamaktadır. Milliyetçi ve sosyalist aydınların partisidir. Eğitim tümüyle
varlıklı sınıfların ellerinde olduğundan, aydınlar döküldükleri kalıba saygı göstererek doğal
olarak bu sınıfların savunucusu olmaktadırlar. Temsilcileri Dan, Liebea ve Tseretelli’dir.
b) Enternasyonalist menşevikler — Menşeviklerin sol kanadı, enternasyonalist, varlıklı
sınıflarla koalisyon düşmanı, fakat bolşeviklerin önerdiği proletarya diktatörlüğüne karşı
olup tutucu menşeviklerden ayrılmak isteyenler tarafından oluşturulan bu gurubun
liderleri Martov ve Martinovdur. Troçki de uzun süre bu gurubun içinde idi.
c) Bolşevikler. Menşevİklerle, tüm ülkelerdeki çoğunluk sosyalistlerine egemen
olan «parlemanter» ya da «ılımlım sosyalizm töreleriyle tüm ayrılıklarını belirginleştirmek
için kendilerine «Komünist Partisi» adını verdiler. Sanayi» toprak, doğal kaynaklar ve finans
kurumlarının ele geçirilmesini emreden sosyalizmin gerçekleşmesi için ivedi
proletarya ayaklanmasını ve iktidarın ele geçirilmesini önermekteydiler. Bu parti başlıca
fabrika işçilerini olduğu kadar fakir köylü tabakasının Önemli bir kısmını da temsil
etmekteydi. Bolşevik kelimesinin maksimalistlerle bir ilgisi yoktur. Maksimalistler ayrı bir
gurup oluştururlar. (Bak: paragraf 6/b).
d) Birleşik Enternasyonalist Sosyal Demokratlar. Kendi organları olan çok etkili «Novaya
Jizm gazetesine göre «Yeni Hayat Gurubu» olarak da adlandırılırlar. Aralarında partinin
lideri Gorki’nin gurubunun da bulunduğu yalnızca birkaç iğciden ve aydınlardan oluşan küçük
bir topluluktur. Bu aydınların programı, enternasyonaüst menşeviklerin programı ile
belirgin bir biçimde uyuşuyordu, şu farkla ki «Novaya Jizn^ gurubu bu iki büyük
fraksiyondan birine girmeyi daima reddetmişti. Bolşeviklerin taktiğine karşı çıkmakla
birlikte gene de Sovyetler hükümetinde kalan Gorki gurubunun bu kitaptaki başlıca
temsilcileri Avîlov ve Kramarov’dur.
e) Edinstvo. 1880 yıllarına doğru Rus sosyal demokrat hareketinin öncülerinden bîri olan
ve onun en büyük teorisyeni olarak görülen Plekhanov’un tümüy-
Düıtyvyt Sarsan On <3ttn/F: 2 17
le kendi öğrencilerinden oluşan silinmeye yüz tutmuş çok küçük bir gurup. Bugün artık
ihtiyarlayan Plek-hanov çok vatanperver ve Menşevikler için bile oldukça tutucuydu.
Bolşevik darbesinden sonra gurup dağıldı.
6 — Devrimci Sosyalist Parti. Üyeleri, çoğunlukla parti adının ilk harfleri alınarak «S.R.»
diye anılır, Başlangıçta devrimci köylü partisi ve vuruşma, yani terörist örgütlerin partisi
olan bu guruba» Şubat devriminden sonra çoğunluğu, önceleri sosyalist bile olmayan üyeler
akın etti. O devirde devrimci sosyalistler, sahiplerine tazminat verilmesi koşuluyla
topraktaki özel mülkiyetin kaldırılmasını istiyorlardı. Köylüler-‘ deki devrimci ruhun
gelişmesi, bu tazminat koşulundan ödünde bulunulmasını gerektirdi ve en ateşli gençler
partiden ayrılarak «sol devrimci sosyalistler adı altında bir gurup kurdular. Sol guruplar
tarafından «sağ devrimci sosyalistler» diye adlandırılan «S.R.» ler, Menşeviklerin politik
davranışlarım benimseyerek onlarla birlikte çalıştılar. Sonunda, zengin köylüleri, aydınları
ve uzak kırsal yörelerdeki siyasi bilinci olmayan halkı temsil etmeye başladılar. Bununla
birlikte, politik ve ekonomik düşünce bakımından, Menşe* viklerden fazla çeşitli fikirlere
sahiptiler. Bu kitaptaki temsilcileri Avksentiyev, Gotzt Kerenski, Çernov ve «büyük anne»
diye adlandırılan Breşkovskai’dır,
a) Sol devrimci Sosyalistler. Teori olarak Bolşeviklerin proletarya diktatörlüğü
programını benimsemekle birlikte, başlangıçta onların acımasız taktiğini kabul etmeye pek
yanaşmadılar. Fakat Sovyet Hükümetinde kalarak özellikle tarım bakanlığı gibi bakanlıklar
aldılar. Çoğu defa hükümetten çekilmelerine kargın gene de geri döndüler. Sağcı devrimci
partiyi sürekli olarak terkeden köylüler sol devrimci sosyalistlere katılıyorlardı. Böylece
bu gurup, sovyet hükümetini destekleyen, büyük topraklara tazminatsız el konmasını ve
bizzat köylülerin yapacağı bir bölüşmeyi isteyen büyük bir koylu partisi oldular. Liderleri:
Spi-ridonova, Karelin, Kamkov ve Kalagiev’dir,
b) Maksimalistler. 1905 devrimi sırasında, güçlü bir köylü hareketinin ruhu olan
Devrimci sosyalist partinin, sosyalist programının en geniş bir biçimde uy-
18
gulanmasını istediği süreçteki gurubu. Sonradan anarşist köylülerden oluşan önemsiz
topluluk.
PARLEMANTO
Rusya’da Meclis ve Kongreler, Amerikan örneğinden ziyade Avrupa örneklerine göre
örgütlenmişlerdir, îlk işlem, bir başkan, bir sekreter ve bir prezidyumun seçimidir.
Prezidyum, her gurubun sayısal önemiyle orantılı olarak, Meclisteki çeşitli siyasi gurup
delegelerinden oluşan bir Başkanlık Divanıdır. Prezidyum, gündemi hazırlar ve başkan,
çeşitli üyeleri geçici başkan yapabilir.
Her sorun, en genel bir biçimde ortaya döküldükten sonra tartışmasına geçilir; tartışma
sonunda, çeşitli franksiyonlarm önerdiği kararlar ayn ayrı oya konur. Genellikle, gündem
daha ilk yarım saatten sonra alt üst olur. Sürekli olarak kabul edilen bir «ivedilik»
bahanesiyle her üye söz alarak istediğinden söz edebilir.
Milletvekilleri tüzüklerin saygınlığına kendileri dikkat ettiklerinden, başkanın rolü hemen
hemen çıngırağı salhyarak düzeni sağlamak ve konuşmacıları kürsüye davet etmekten öteye
geçmez.
İşlerin hemen tümü, çeşitli fraksiyonların hazırlık toplantılarında görülür ve genellikle bir
delegenin ara-cılığiyle toptan oy verilir. Bu yüzden, önemli bir sorun ortaya konduğu zaman
ya da oylama gerektiğinde, Meclis çalışmasını yarıda keserek fraksiyonların toplanmasına
yardımcı o!ur. Salon çok gürültülüdür: Konuşmacıları destekleyerek ya da yuhalayarak
Prezidyum planlarını alt üst eder. Sık sık işitilen sözler şunlardır: Prosim (rica ederiz, rica
ederiz,) Pravilno {,çok doğru), Eto vierno (çok iyi, mükemmel), Dovol-no (yeter), Doloi (çık
dışarı), Pozor (Ayıp, ayıp) ve Tiche (susunuz).
BAŞLICA ÖRGÜTLER
1 — Sovyet. Sovyet kelimesi «Meclis» demektir. Çarlık zamanında Devlet Yüce Meclisinin
adı Gosdarst-verini Sovyet idi. Fakat devrimden sonra sovyet keli-
19
rnesî, Özel anlamda ve cinste meclisler tanımlamak için kullanıldı. Bunlar ekonomik işçi
örgütleri tarafından seçilen, işçi ,asker ve köylü milletvekillerinin oluşturduğu sovyetlerdi.
Bu yüzden sovyet kelimesini bu sonuncular için kullanarak diğerleri için Meclis sözcüğünü
kullandım.
Her kent ve köyün yerel sovyetlerinden ve büyük şehirlerin mahallerindeki Sovyetlerden
ayrı olarak, bölgesel Sovyetler (oblastnye), taşra sosyalistleri (guo-bernskie) ve başkentte
tüm Rusyadaki Sovyetlerin, ismini baş harflerine göre adlandırılan (Tsik), bir Merkezî
Yürütme Komitesi vardır. (Bak: Merkezî komiteler). Hemen her yerde Şubat devriminden
sonra işçi ve asker Sovyetleri birleştiler, Bununla birlikte özel sorunlar için ayrı ayrı
toplanmayı sürdürdüler Köylü Sovyetleri ancak Bolşevik darbesinden sonra onlara katıldılar.
Köylüler de aynen İşçi ve asker gibi Örgütlenmiş olup başkentte bir «Köylü Sovyetleri Rus
Birliği Yürütme Komitesi» bulunuyordu.
2 — Meslekî birlikler ya da sendikalar. Bu birlikler, isimlerine rağmen, aynı bir mesleğin
değil de çoğunlukla aynı sanayinin tüm işçilerini topluyorlar di. Ekim devrimi sırasında
üyelerinin sayısı 3-4 miTyona ulaşmış olup, merkezî yürütme komitesinin başkentte
bulunduğu bir çeşit C.G.T. (Confederation Generale des Travailleurs) olan Rus Birliği
Konfederasyonları halinde toplanmışlardı.
3 — Fabrika Komiteleri. Devrimi izleyen idarî başıboşluktan yararlanmak amaciyle, sanayii
denetim altında bulundurmak için fabrikalarda işçilerin kendiliklerinden kurdukları
Örgütlerdir. Amaçlan, devrimci eylemle fabrikaları ele geçirmek ve çalışmalarını
sağlamaktı. Fabrika komitelerinin de Petrograd’da meslekî birlikler ve sendikalarla birlikte
çalışan bir merkezî komitesi ve Rus Birliği örgütü vardı.
4 — Dumalar. Duma sözcüğü yaklaşık olarak «tartışan gurup» demektir. Îİk devrimden altı
ay sonra daha, denıokratlaştırıimış bir biçimde varlığını sürdüren imparatorluk duması, 1917
eylülünde kendiliğinden dağıldı. Bu kitapta adı geçen belediye duması, yeniden örgütlenmiş
eski belediye duması olup, çoğunlukla «özerk belediye hükümeti» olarak adlandırılır.
Gizli ve birinci derece seçimle iş başına gelmiş olup, bunların
bolşevik devrimi sürecinde kitleleri denetim altmda tutamarnasırun nedeni, ekonomik
guruplar üzerine dayalı örgütlerin büyüyen gücü karşısında, özellikle siyasî meclislerin
etkenliğindeki genel bir azalmada görülebilir.
5 — Zemstvos. Çarlık rejimi zamanında, toprak varlıklı sınıfların aydın liberalleri
tarafından kurulup yönetilen, çok zayıf idarî güçte, yarı sosyal, yarı siyasî örgütlerdir. En
önemli görevleri köylülerin eğitimi ile onların sosyal koşularını geliştirmeye çalışmaktı.
Savaş sürecinde zemstvoslar yavaş yavaş Rus ordusunun levazım islerini ve yabancı
ülkelerden alımları da tümüyle yüklenerek askerlerin yanında Amerikan Y.M.C.A.’sma
benzer bir rol oynadılar. Şubat devriminden sonra kırsal bölgelerdeki hükümet yerel
organlarını oluşturmak amaciyîe zemstvoslar dem ok-ratikleştirildî. Fakat belediye
dumaları gibi Sovyetlerin yanında tutunamadılar.
6 — Kooperatifler. Bunlar köylü ve işçi tüketim kooperatifleri olup devrimden önce
tüm Rusya’daki üyelerinin sayısı milyonları geçiyordu. Ilımlı sosyalistler ve liberallerin
kurduğu kooperatifçilik, önceleri devrimci sosyalistler tarafından desteklenmedi. Zira, bu
eylem onlar için, üretim araçlarının ve bunların bölüşülerek işçilerin eline tüm ve
gerçekçi geçişini ertelemek için kullanılan bir yöntemden öte bir şey değildi- Şubat
devriminden sonra kooperatifler hızla geliştiler. Bu süreçte popülist sosyalistler,
menşevikler ve devrimci sosyalistlerin etkinliğinde kalıp Bolşevik devrimine dek siyasî
tutucu bir güç olarak kaldılar. Bununla birlikte eski ekonomik ve ulaşım yapısınm
çöküşünden sonra Rusya’yı besleyen de bu kooperatifler oldu.
7 — Ordu komiteleri. Eski rejim subaylarjnın gerici etkinliğiyle savaşmak için cephede
askerler tarafından kurulan bu komitelerden her taburr alay, tugay, tümen ve kolorduda
vardı. Tüm bu komiteler, Genel Kurmayla beraber çalışan Ordu Merkezî Komitesini
seçiyorlardı. Devrimi izleyen süreçte askerî mekanizmanın çöküşü, savaş genel kurmaylık
görevlerinden çoğunluğunu ve bazı hallerde, birliklerin yönetimi ve kumandasını da bu
komiteler üzerine yıktı.
8 — Donanma komiteleri. Deniz kuvvetlerindeki eşdeğerde Örgütler.
21
MERKEZİ KOMİTELER
1917 yaz ve ilkbahar sürecinde tüm örgütlerin Rus Birliği Kurultayları Petrograd’da
toplandı: işçi, köylü ve asker sovyet kurultayları, fabrika, donanma ve ordu kurultayları
(özel askerî komitelerin tümü dışında) kooperatifler, uluslar vb… Bunlardan her biri
hükümet önünde kendi özel yararlarını savunmakla yükümlü bir merkezî komite ya da bir
merkezî yürütme komitesi seçiyordu. Geçici hükümet zayıfladıkça, bu merkezî komiteler
idari kuvvetin gittikçe büyüyen çürümüş mekanizmasını da yüklenmek zorunda kaldılar. Bu
kitapta adı geçen komitelerin en önemli olanları şunlardır:
Birlikler Birliği — 1905 devrimi sürecinde Profesör Miliukov ve diğer liberaller, serbest
meslek üyelerinden oluşan örgütler kurdular. Bunlar, Birlikler Birliği diye adlandırılan
merkezî bir örgüt etrafında toplandılar. 1905 yılında Birlikler Birliği, devrimci
demokrasiyle eylemde bulunmasına karşın, 1917’de Bolşevik ayaklanmasına karşı çıktı ve
Sovyetlerin otoritesine karşı greve sürüklemek amaciyle devlet memurlarını birleştirdi.
Tsik — İşçi ve asker Sovyetleri Rus Birliği Merkezî Yürütme Komitesi. Baş harflerine göre
böyle adlandırılıyordu,
Tsentroflot — Deniz Kuvvetleri Merkezî Komitesi.
Vikjel — Demiryolu İşçileri Sendikası Rus Birliği Merkezî Komitesi. Baş harflerine göre
adlandırışı böyle idi.
DİĞER ÖRGÜTLER
Kızıl koruyucular — Bunlar silahlı fabrika işçileridir. İlk olarak 1905 devriminde örgütlenen
kızıl koruyucular, kentte düzenin sürdürülmesi için silahlı bir gücün gerektiği 1917
Şubatında yeniden ortaya çıktılar. O devirde zaten silahlı olduklarından geçici hükümetin
bunları silahlarından arındırmak için yaptığı tüm gayretler sonuçsuz kaldı. Devrimin her
büyük bunalımında, devrimci atılımla dolu olmalarına karşın, sokaklarda askerî eğitim
görmemiş, disiplinsiz Kızıl Koruyucular görünüp durdular.
Beyaz koruyucular — Bolşeviklere karşı özel mülkiyeti savunmak için devrimin son
aşamalarında sahneye çıkan gönüllü burjuvalar olup çoğunluğunu öğrenciler oluşturuyordu.
Tekintsy — Bunlart General Kornilov’a bağlı orta Asyanın müslüman -kavimlerinden oluşan
«vahşi tümencin ünlü askerleri olup, körü körüne bağlılıkları ve savaşlardaki vahşice
zalımliklerîyle tanınmışlardı.
Ölüm taburları ya da şok taburları — Genellikle ünlü kadın taburuna bu ilk ad verilmesine
rağmen, erkeklerden oluşan ölüm taburları da vardı. 1917 yazında Kerenski tarafından
oluşturulan bu taburların görevi, kahramanlık örneği vererek ordunun doğuşken gücünü ve
disiplinini kuvvetlendirmeye yardım etmekti. Ölüm taburları genellikle zengin sınıfın ateşli
ve genç vatanperverlerinden oluşturuluyordu.
Subaylar birliği — Ordu komitelerinin büyüyen gücünü siyasî alanda devirmeyi amaç edinen
ve gerici subayların oluşturduğu örgüt.
Saint-Georges şövalyeleri — Saint-George nisam savaş alanında gösterilen parlak eylemlere
verilmekteydi. Saint-George şövalyeleri örgütünün başlıca amacı, askerî fikri savunmaktı.
Köylüler birliği — 1905 yılında köylüler birliği» devrimci bîr köylü örgütüydü. 1917’de
zengin köylülerin siyasî ideallerini temsil etmekte olup köylü Sovyetlerinin devrimci
amaçları ve büyüyen gücüne karşı savaş veriyordu.
KRONOLOJİ
Batı takvimi ,on üç gün geri olan eski rus takviminin yerine tüm yörelerde kabul edilmiştir.
KAYNAKLAR
Kaynak olarak çoğunlukla kendi notlarımı kullandım. Ayrıca incelenen süreç için hemen
hemen tüm bir dizi oluşturan bazı Rus gazeteleriyle, Russian Daily News adlı ingilizce çıkan
bir gazeteye ve Journal de Russie ile Entente adlı iki Fransızca gazeteye başvurdum. Fakat
benim için diğerleriyle karşılaştırılamayacak düzeyde kıymetli bir kaynak olan unsur,
önemli tüm olaylarla Rus basınında çıkan yorum ve konuşmaları veren Petrograd Fransız
Haberler Bürosunun günlük olarak yayınladığı Basın Bülteniydi. 1917 baharından 1918 Ocak
sonuna dek çıkan hemen tüm sayıları elimde bulundurmaktayım.
Ayrıca, 1917 Eylülünün İkinci yarısından 191Ö Ocak sonuna dek Petrograd duvarlarına
yapıştırılmış bulu nan tüm bildiriler, kararlar ve duyurular ile Bolşeviklerin Dış İşleri
Bakanlığına girmeleriyle ortaya çıkan diğer belgelerle hükümet tarafından yayınlanan giz]i
anlaşmaların metni ve tüm hükümet emir ve kararlarının resmî metinleri de elimde
bulunmaktadır.
birinci bölüm
KÖKENLER
1917 Eylül ayının sonuna doğru, RusyaV1 ziyaret eden yabancı bir sosyoloji profesörü
Petrograd’da beni görmeye geldi îş adamları ile aydınlar, kendi-sine devrimin artık
yavaşlamaya başladığını söylemişlerdi. Bir yazısında bu görüşü ortaya koyduktan sonra*
kbyiü «komünlerini» ve sanayi merkezlerini gezerek ülkeyi dolaşmaya koyulmuştu. Fakat
buralarda büyük bir şaşkınlıkla devrimin gelişmekte olduğunu gör-müş, kentlerde ve kırsal
alanlardaki işçiler arasında «Toprak köylülere, fabrikalar işçilere» sloganlarını sık sık
duymuştu. Eğer profesör cepheyi de dolaşsaydı, tüm ordunun barıştan başka bir şeyden
sözetmediğini saptayabilecekti.
Profesör şaşırmış kalmıştı, ama haksızdı. îki göz* lem tümüyle gerçekti* Varlıklı sınıfların
gittikçe tutucu olmalarına karşın, halk kitleleri de gittikçe radikal oluyordu.
îş adamları ve «entelijantsiya> için devrim uzakta kalmış ve çok sürmeye başlamıştı. Artık
her şeyin bir düzene girmesi zamanı gelmişti* Ilımlı sosyalistler gurubu^ aşırı menşevikler
ve devrimci sosyalistler bu duyguyu paylaşarak geçici Kerenski hükümetini destekliyorlardı.
«Devrim dramı iki sahneden oluşur» diyordu, 14 Ekimde çıkan ılımlı sosyalistlerin resmi
organı, «Eski rejimin yıkılışı ve yenisinin kurulması. Birinci sahne oldukça uzadı. Şimdi
ikinciye geçmek ve olabildiği kadar hızlı oynamak gerek. Büyük bir devrimcinin
dediği gibi: «Dostlar, devrimi bitirmekte acele edelim, onu fazla uzatan meyvalarmı
toplayamaz.»
îşçi ve köylü kitleleri ise, birinci sahnenin bittiğine İnanmayı inatla reddediyorlardı.
Cephede, ordu komiteleri, emrindeki askerleri birer insan olarak görmeye ahşamayan
subaylarla sürekli mücadele ediyor, geride, köylülerin seçtiği tarım komiteleri, toprağı
ilgilendiren resmî kuralları uygulamayı denedikleri için hırpalanıyorlar, fabrikalardaki
işçiler, karalistelere ve lokavtlara karşı kavga vermek zorunda kalıyorlardı. Üstelik, geri
dönen siyasî sürgünler «istenmeyen adam» olarak yeniden sürülüyorlardı. Yabancı
memleketlerden köylerine donenler, 1905fde işledikleri devrimci eylemlerden ötürü
^mahkemeye verilip hapse bile giriyorlardı.
Halkın tüm hoşnutsuzluk belirtilerine, ılımlı sosyalistlerin verecekleri tek bir cevap vardı:
«Aralıkta toplanacak Kurucu Meclisi bekleyin». Fakat but kitleleri memnun etmiyordu.
Kurucu Meclise evet ama, uğrunda Rus devriminin yapıldığı, kendileri için «Champs de
Mars» toplu mezarlığında devrim şehitlerinin kokuştuğu belirgin amaçlar unutuluyor muydu
yoksa? Kurucu Meclis olsun olmasın, gerekli olan barış, toprak ve sanayinin işçi denetimi
altına girmesiydi. Kurucu Meclis çağrısı çoğu kez ertelenmiş ve muhtemelen gene de
ertelenecekti. Halkın, sonunda yatışacağı ve İstemlerini değiştireceği umut ediliyordu, Her
halde, sekiz aylık bir devrim süreci geçmişti ve bu da ender görülen bir şeydi.
Bununla birlikte, askerler, barış sorununu kaçarak çözümlemeyi deniyorlar, köylüler,
şatoları yakarak büyük mülkiyetleri ele geçiriyorlar, İşçiler sabotaj ve grev yapıyorlardı.
Sanayiciler, büyük toprak ağaları ve subaylar ise herhangi demokratik bir uzlaşmayı
önlemek için tüm etkinliklerini kullanıyorlardı.
Geçici hükümetin siyaseti, etkisiz reformlarla amansız bir baskı arasında sallanıyordu.
Sosyalist çalışma bakanının çıkarttığı bir kararname, işçi komitelerinin çalışma saatleri
süresinde toplanmasını yasaklıyor, cephede muhalefetin kışktrtıcıları tutuklanın yor, sol
gazeteler yasaklanıyor ve devrim propagandacıları ölümle cezalandırılıyordu. Kızıl
koruyucuları silahlarından arındırmak için girişimler yapılıyor ve
26
düzeni koruyabilmek için Kazaklar taşra yörelerine gönderiliyordu.
Bu tetbirler, varlıklı sınıflarla işbirliğini gerekli gören ılımlı sosyalistlerle hükümete katılan
liderlerinin de onayını alıyordu. Halk, programları barış, toprak, sanayinin denetimi ve bir
işçi hükümeti olan Bolşevikler tarafına geçmek üzere onları bir anda terke-di verdi. 1917
Eylülünde anlaşmazlık iyice kızıştı. Ülkedeki büyük çoğunluğu Mçe sayan Kerenski ve ılımlı
sosyalistler, varlıklı sınıflarla bir koalisyon hükümeti kurmayı başardılar. Sonuçta,
Menşevikler ve Devrimci Sosyalistler halkm güvenliğini tümden yitirdiler.
Ekim ortalarına doğru» «sosyalist bakanlar» adı altında «Raboçi Put’da» (îşçi Yolu)
yayınlanan bir yazı, ılımlı sosyalistlere karşı halk kitlelerinin duygularım çok iyi dile
getiriyordu:
işte yaptıkları hizmetlerin bir listesi:
Tsereteltî: General Poîovtsev’tn yardtmiyfe işçilerden silahlarını aldı, devrtmc-l işçileri
susturdu, orduda ölüm cezasını uygulattırdı.
Skobelev: Kapitalist kârları m yüzde yüz vergilendirmek ^ibi b-ir niyetle ise başlamasına
rağmen, sonunda, fabrifca ve atölye İşçi komitelerini dağılmak için girişimlerde
bulundu.
Avksenttyev: Tarım komiteleri üyelerinden yüzlercesini hapsettirdi ve İşçi, köylü
gazetelerinin çoğunu kapattırdı.
Çernov: Fin Diyetinin dağıtılmasını emreden çar kararım imzaladı,
Savinkov: General Kornilovla birleşti. Petrograd’t «vata~ tun kurtarıcısına» teslim
etmediyse de. bu, yalnızca kendisine bağlı olmayan olayların sonucudur.
Zarudnİ; Ale*mskl ve Kerenski’nin onayıyla binlerce devrimci a&ker, îşçi ve gemiciyi hapse
gönderdi, Rus adaleti içjn Beyi is olayı kadar alçakça olan «Bolşevik» olayının tezgâhlan*
masına yardım etti.
Nitûtin: Demiryolu işçileri karşısında adî bir polis gibi hareket etti.
Kerenski: Ondan söz etmemek daha iyî of ur. Zira yaptı ğt hizmetlerin listesi oldukça
uzundur
Helsingsfors’ta Baltık Denizi Filosu delegelerinin oluşturduğu bîr kurultay aşağıdaki şekilde
başlayan bir kararı kabul etti:
27
Burjuvazi yararına yaptığı utafvmaz şantajlarla, büyük devrimi ve onurtîa birlikte devrimci
fcitteteri küçök düşüren mace^ ra siyasetçisi «sosyalist» Kerenski’nin derhal hükümetten
alın-masmı istiyoruz.,.
Tüm bunlar, boişeviklerin daha da sevgi kazanmasını sağlıyordu.
Torid sarayının duvarlarını coşkun bir deniz gibi döven asker ve işçi kalabalığının,
imparatorluk Duma-sini istemeye istemeye iktidarı almaya zorladığı 1919 Şubatından beri,
devrime tüm bu yön değiştirmeleri zorla kabul ettiren işçi, köylü ve askerlerden oluşan halk
kitleleriydi. Bakan Miliyukov’u deviren onlardı. Tazminatsız, toprak ihlâksız, halkların kendi
kendilerini yönetme haklarını, Rus barışının bir teması gib? dünyaya haykıran da onların
sovyetleriydi. Temmuz ayında, örgütlenmemiş olmasına rağmen, kendiliğinden gelen bir
ayaklanma ile Torid sarayını basarak Sovyetlerin Rusya’daki hükümeti ele geçirmelerini
isteyen de gene Proletarya idi.
Çok küçük bir siyasî topluluk olan Bolşevikler eylemin basma geçtiler. Fakat ayaklanma bir
bozgunla başarısız kalınca, halk bunların karşısına çıktı. Lidersiz kalan birlikler, Petersburg
Saint-Antoin varoşu Vyborg’a geri çekildiler, O zaman acımasız bir insan avı başladı.
Trocki, Kollantay ve Kamenev’i de içeren yüzlercesi hapse atıldı; Lenin ve Zinoviev
yakalanıp mahkemeye verilmemek için saklanmak zorunda kaldılar; bolşevik gazeteler
yasaklandı. Kışkırtıcı ve gericiler, bolşeviklerin birer Alman ajanı olduklarını söyleyerek
öyle gürültü kopardılar ki bütün dünya sonunda buna inandı.
Fakat Geçici Hükümet, bu suçlamaları bir temele oturtamadı, Almanya ile bir olduklarını
kanıtlayan belgelerin düzmece olduğu meydana çıktı. Bolşevikler, içlerinden altısı dışında,
mahkemesiz uydurma bir kefaletle, hatta kefaletsiz, birer birer salıverildiler.
Sürekli olarak değişen bu hükümetin güçsüzlüğü ve kararsızlığı Bolşeviklere çürütülmez bir
delil verdiğinden, haikm pek sevdiği savaş çığlığını yeniden atmakta gecikmediler: «Tüm
iktidar Sovyetlere». Onları bu yola iten şahsî hırsları değildi; zira o zamanlar
28
Sovyetlerin çoğunluğu, en büyük düşmanları olan ılım-h sosyalistlerden oluşuyordu.
Eylem programlarını hemen çizi verdiler: «işçi, köylü ve askerlerin en belirgin ve en basit
hak istemlerini yerine getirmek». Böylece, aşın menşeviklerle devrimci sosyalistler
burjuvaziyle uzlaşmaya gitmek için ter dökerlerken bolşevikler kitleleri hızla kendilerine
kaydırdılar. Temmuzda hor görülen ve kova-lananlar, bu kez eylülde, Baltık denizcileriyle
askerleri . ve başkentin işçilerini tümüyle ken<|i davalarına kazandırıyorlardı. Bu açıdan,
eylülde büyük kentlerdeki belediye seçimleri çok anlamlıdır, Menşevikler ve devrimci
sosyalistlerden seçilenler, hazirandaki yüzde yetmişten fazlasına karşılık bu kes yanlızca
yüzde onsekizdiler.
Yabancı gözlemcileri şaşırtan bir olay da, Sovyet Merkezî Yürütme Komitesinin, Ordu ve
Donanma Merkezî Komitelerinin, demiryolu işçileriyle PTT başta olmak üzere bazı sendika
merkezî komitelerinin bolşe-viklere karşı yürüttükleri şiddetli muhalefetti. Fakat, bu
merkezî komitelerin tümü, menşevik ve devrimci sosyalist taraftarlarının çoğunlukta olduğu
yaz ortasında, ya da, daha önceleri seçilmişlerdi ve oluşumlarını değiştirebilecek her türlü
yeni seçimleri de engelliyorlardı. îşçi ve asker Sovyetleri yasasına göre Rus Birliği
kurultayının eylülde toplanması gerekiyordu. Fakat Tsik, Kurucu Meclisin iki ay sonra
toplanacağını ve o zaman Sovyetlerin tüm yetkilerini devretmesi gerektiğini ileri sürerek
kurultayı çağırmadı. Bununla birlikte bolşevikler, tüm yerel Sovyetlerde, sendikalarda,
asker ve gemiciler arasında güçleniyorlardı. Köylü Sovyetleri ise, kırsal yörelerdeki
kayıtsızlık içinde siyasî bilincin yavaş gelişmesinden, ve tüm bir nesil boyunca kırsal
alanlarda yanlızca devrimci sosyalistlerin propaganda yapmalarından Ötürü tutuculuktan
kurtulamamışlardı. Fakat, köylülerin arasında bile devrimci bir kanat oluşuyordu. Sol
devrimci sosyalist kanadı yeni bir gurup oluşturmaya başladığı zaman, ekim ayında köy
devrimciliği gözle görülebilir duruma geldi.
Buna paralel olarak da, gericiliğin yeniden canlanmaya başladığım veren işaretler de az
değildi. Örneğin, Petrograd’da Troçki Tiyatrosunda oynanan «Çarın
Cinayetleri» komedisi, bir gurup monarşist tarafından yarıda kesilerek basılmış ve
oyuncular çara hakaretten dolayı linç edilmekle tehdid edilmişlerdi. Bazı gazeteler bir «Rus
Napolyonu» istiyorlar, JEnteîi jantsıya burjuvaları ise, işçi sovyet temsilcilerini (ra-boçiye
debutati) köpeklerin temsilcileri (Sobatçye de-putati) olarak adlandırıyorlardı.
15 Ekim günü, siyasî görüşleri Kadelerin tarafında olan «Kus Rockfelleri», büyük kapitalist,
Stefan Ge-orgeviç Lianazov’la bir görüşme yaptım.
Bana «devrim bir hastalıktır» dedi. Hasta bir çocuğun, yürümesine yardım etmek, ya da,
iyileşmesini sağlamak için nasıl müdahale etmek gerekirse yabancı güçlerin de ergeç
müdahalesi gerekir- Kuskusuz ki ilaçların en iyisi değildir bu, ama milletler kendi içlerinde
yuvalanmış bolşevik tehlikesine ve «dünya devrimi», «proletarya diktatörlüğü» gibi bulaşıcı
fikirlerin yayılmasına karşı ilgisiz kalamazlar. Bu müdahalenin kaçınılmaz olmaması için tek
şans vardır. Ulaşımda bir moral çöküntüsü görülmekte, fabrikalar kapanmakta, Almanlar
ilerlemektedir. Açlık ve bozgun belki Rus halkının aklını başına getirir…
Liazonov, sanayici ve tüccarların fabrika komitelerinin varlığını asla kabul etmeyeceklerine
ve ne olursa olsun fabrika yönetimine işçilerin katılmasına müsaade etmeyeceklerine olan
inancım kendine özgü bir enerjiyle belirtti.
— «Bolşeviklere gelince; Haklarından gelmek için iki yol vardır. Askerî kumandanlığın,
kanunu hiçe sayan bu baylardan bizi kurtarabilmesi için, Petrograd’ı boşaltmak ve
sıkıyönetim ilan etmek, ya da, ikinci seçenek oîarak, hayalci en ufak eğilimler gösterdiği
zaman Kurucu Meclisi silah zoruyla dağıtmak.»
Korkunç Rus kışı yaklaşıyordu. îş adamlarının, ş, Rusya’nın en iyi dostu olmuştur hep. Belki
de bizi devrimden gene o kurtarır.» dediklerini işitiyordum. Her yönü buzların kapladığı
cephede, heyecanlarını yitirmiş ordular, açlıktan Ölmeye devam ediyor, ulaşım araçları
bozuluyor, yiyecekler azalıyor ve fabrikalar kapanıyordu. Umutsuzluk içindeki kitleler,
burjuvazinin cephede bozgunluklar yaratarak halkın davasını sabote ettiklerini ileri
sürüyorlardı. Kornilov’un
30
açıktan açığa «Ülkenin görev bilincine yeniden varabilmesi için Riga’nın elden çıkarılması
gerekecek midir?» diye sormasından sonra Riga terkediliyordu.
Amerikalılar için, sınıf savaşının böylesine aşırı uçlara ulaşması anlaşılmaz bir tutumdur.
Fakat Ku-%ey cephesinde, askerî bir bozgunu, asker komiteleriyle beraber çalışmaya yeğ
tutan subaylara bizzat rastladım. Kade partisinin Petrograd seksiyonu şefi, bana, ekonomik
çöküntünün, devrimi küçültmeyi içeren bir kampanyaya dahil olduğunu söyledi. İsmini
yazmamaya söz verdiğim müttefik bir diplomat da bu olayı doğruladı, Karkov yakınlarında
kömür madenlerinin ateşe verildiğini ve sahipleri tarafından ocakların su baskınlarına
açıldığını, Moskova’da tekstil mühendislerinin, fabrikaları terketmeden önce makineleri
kullanılamayacak duruma getirdiklerini ve demiryolu memurlarının, lokomotiflere sabotaj
yaparken işçiler tarafından suç üstü yakalandıklarını biliyordum.
Zengin sınıfların çoğu, Almanları, devrime, hatta geçici hükümete yeğ tutuyor ve bunu
kimseden gizlemiyorlardı. İçlerinde yaşadığım Rus ailesinde, yemek yerken, hep kanun ve
düzen getirecek olan Almanların gelişinden söz ediliyordu. Moskovalı bir tüccarın evinde
geçirdiğim bir gecede, çay içilirken, hazır bulunanlara, Giyom’u mu yoksa Bolşevikleri mi yeğ
tuttukları sorulduğunda, bir kişiye karşı on kişi Giyom diye cevap verdiler.
Spekülatörler, genel başıbozukluktan yararlanarak
yığdıkları paraları ya akılalmaz içki alemlerinde har-‘ cıyorlar ya da devlet memurlarına
rüşvet olarak dağıtıyor, gizlice yaptıkları yiyecek ve yakacak stoklarım kaçak olarak îsveç’e
ihraç ediyorlardı. Devrimin ilk dört ayında, Petrograd’da büyük belediye mağazalarındaki
yiyecek rezervleri hemen açıkça yağma edilmiş ve iki senelik buğday stoku bir aylık
gereksinimin altına düşmüştü. Geçici hükümetteki son levazım bakanının resmî raporuna
göre, yarım kilosu Vladivostok* da toptan iki rubleye alınan kahve Petrograd’da tüketiciye
13 rubleye satılıyordu. Büyük kentlerin tüm mağazalarında tonlarca giyecek ve yiyecek
vardı ama bunları yalnızca zenginler satınalabiliyordu.
:tı
Bir taşra şehrinde, Rusların kendilerine bostan hırsızı dedikleri spekülatörlerden oluşan bir
aile tanıdım. Üç erkek çocuk, rüşvet yoluyla askerlikten kaçmışlardı. Bir tanesi yiyecek
karaborsacılığı yapıyor, diğeri, Lena madenlerindeki altım kanunsuz yoldan esrarengiz
Finlilere satıyor, diğeri ise, yerel kooperatifleri besleyen bir çikolata fabrikasının önemli
hisselerini ele geçirdiğinden, gereksinim duyduğu tüm malları kendisine vermeleri koşuluyla,
kooperatiflere satış yapıyordu. Böylece, halk, karneyle siyah bir ekmeğin dörtte birini zor
bulurken, onun evinde francala, geker, çay, pasta ve tereyağı bulunuyordu. Soğuk ve
açlıktan bitkin düşen askerler artık cephede tutunamadıkları zaman, bu ailenin ne büyük bir
aciyle «bu korkaklara» sövüp saydıklarını işitmek gerekirdi, Rus olmaktan ne utanç
duyuyordu bu aile ve evinde bul-dukları yiyecek stoklarına el koyan bu bolşevikler ne yaman
haydutlardı!
Dıştaki bu kokuşmuşluğun altında, II. Nikola’nuı düşüşünden arta kalan eski zamanın gizli
güçleri ise esrarengiz ve yoğun çalışmalarını sürdürüyorlar, ünlü Okrana’mn ajanları çar için
çara karşı, Kerensi için ya da Kerenskiye karşı kim para verirse onun emrinde çalışıyorlardı.
«Siyah yüzler» gibi çeşitli yeraltı örgütleri, hangi biçim altında olursa olsun, karşı devrimin
başarısı için eylemlerde bulunuyorlardı.
Bu yarım yamalak çirkin gerçeklerin ve kokuşmuşluğun içinde bolşeviklerin her gün daha
işleyici, aydınlık notası duyuluyordu: ^Tüm yetkiler sovyetlere! Tüm iktidar, milyonlarca
işçi, asker ve köylünün doğrudan seçtiği temsilcilere! Toprak, ekmek ,anlamsız savaşa son,
gizli diplomasiye, karaborsaya, dönekliğe son. Devrim ve onunla birlikte halkların davası
tehlikede».
Şubatın ilk günlerinde proletarya ile burjuvazi ve Sovyetlerle hükümet arasında başlayan
mücadele en üst noktasına varmak üzereydi. Bir sıçrayışta ortaçağdan yirminci yüzyıla
geçen Rusya, sarsılan dünyaya iki devrim sahneliyordu: birbirleriyle ölüm kalım savaşına
girmiş siyasî devrim ve sosyal devrim.
Açlık ve düş kırıklığı ile geçen bu kadar aydan sonra Rus devrimi ne büyük bir canlılık
gösteriyordu. Burjuvazi kendi Rusya’sını daha iyi tanımalıydı, Sö-
32
zütiü etmekten zevk aldığı «devrim yorgunluğu* hiç bir yerde görülmüyordu.
Geriye bakıldığı zaman Ekimden önceki Rusya başka bir çağa aitmiş gibi görünür ve
inanılmaz ölçüde tutucu zannedilir. Bununla birlikte yaşamın daha hızh yeni akıntısına
çabucak alışıverdik. Rus siyaseti sola doğru öylesine’bir atılım yaptı ki Kade partisi halk
düşmanı olarak kanun dışı bırakıldı; Kerenski bir «karşı devrimci» olarak bilindi; Tseretelli,
Dan, Lieber, Gotz ve Avksentiyev gibi ılımlı sosyalist liderler, kendi taraftarlarına fazla
gerici olarak gözüktüler, Çernov ve Maksim Gorki gibileri bile sağ kanada itildiler.
1917 eylülünün yarısına doğru, gurup halinde îngiliz elçisi Sir George Buchanan’nı ziyaret
eden bazı sosyalist devrimci şefleri, kendilerinin çok sağda göründüklerini ileri sürerek
elçiye bu ziyaretten kimse-ye söz etmemesini rica ettiler.
Sir George ise «geçen sene hükümetim, tehlikeli bir biçimde solda yer aldığından
Miliyukov’u görmemem için bana emir vermişti. Onu düşünüyordum» diyerek durumun
çelişkenliğine işaret etti.
Eylül ve Ekim, özellikle Petrograd’da en berbat iki aydır. Bu kısacık günler boyunca gri ve
alçak bir göğün altında, yağmur durmadan yağarak her şeyi iliklerine dek ıslatır. Belediye
hizmetlerinin durumundan ötürü her zamankinden çok daha kötü yollarda, kalın, kaygan,
yapışkan ve ağır çizme izleriyle kaplı çamur deryasında bocalanır. Soğuk vt nemli bir rüzgâr
yüzleri kamçılayaraktan Finlandiya körfezinden bir fırtına gibi eser ve dondurucu bir sis
dalgası sokaklarda kol gezer durur. Geceleri, kısıntı olsun diye ve zeplin korkusundan, sokak
fenerleri yer yer yanar. Evlerde elektrik, akşam altıdan gece yarısına kadar vardır, mumun
tanesi yarım dolardır, petrol ender bulunur ve bu yörelerde gece öğleden sonra üçten,
ertesi gün ona dek sürer. Hırsızlık ve soygun çoğaldığından, evlerde erkekler dolu
tüfeklerle ve sıra ile nöbet tutmaktadır. Geçici hükümet zamanında Petrograd’da
sürdürülen yaşantı bundan öte bir şey değildir.
Haftadan haftaya yiyecekler azalmaya başlıyordu. Günlük 750 gr. olan tayın 500 gr.’a
indirilmiş, sonraları 300, 250 ve 125 gr. kadar düşmüştü. Daha Derki günlerde ise tüm bir
hafta, ekmeksiz geçirildi. Ay-
Dünyayı Sarsan On GÜn/F: 3 33
da bir kilo seker hakki olmasına rağmen, halk onu bile güç buluyordu. Bir kalem çukolata ya
da yarım kilo tatsız tussuz karamela, her yerde 7 ilâ 10 rub-leye, yanı en azından bir dolara
satılıyordu. Süt, kentteki çocukların ancak yarısına yetiyordu. Evler ve oteller aylar
boyunca yüzünü bile görmediler sütün. Meyve mevsiminin tam ortasında, sokak köşelerinde
elma ve armutların tanesi bir rubleden biraz daha az bir fiyata satılıyordu.
Süt, ekmek, şeker ya da tütün satın alabilmek için, buz gibi bir yağmurun altında saatlerce
kuyruk yapmak gerekiyordu. Gece toplantılarından dönerken, bazılarının kollarında çocukları
olduğu halde, çoğunluğunu kadınların oluşturduğu bu kuyruklara gün ağarmadan önceleri çok
rastladım. Cariyle, «Fransız Dev-rimiü> adlı yapıtında, Fransız halkını kuyruk yapmaya çok
yetenekli bir halk olarak tanımlar. Rusya, bu yönteme «kutsal Nikola» zamanında geçerek
1917 yatına dek aralıklarla alışkanlığını sürdürmüş ve o tarihten sonra da kuyruk,
yaşantısının normal uygulamalarından biri olmuştu- Sert Rus kışında, Petrograd sokaklarının
buz gibi kaldırımlarında gün boyu ayakta duran bu yırtık pırtık insanları bir düşleyin. Ekmek
kuyruklarında, Rus halkının mucizeye dek yumuşak sabrını taşıran acı ve keskin
hoşnutsuzluk notasına çok rastladım.
Tiyatrolar, pazarları da olmak üzere her gece oyunlarını sürdürüyorlar. Karsavina, Marie
tiyatrosunda, yeni balede dans ediyor ve dansa deli gibi tutkun tüm Rusya otıu görmeye
geliyordu. Şalyapin aryasını geçiyor, Meyerhold’un sahneye koyduğu «Korkunç îvanT in
Ölümü» yeniden oynanıyordu. Bu temsillerden birinde, «Saray subayları okulundan» tören
giysileri içinde bir öğrencinin her perdeden sonra, kartalları sökülmüş, bomboş çarlocası
karşısında hazırola geçtiğini anımsıyorum. «Krivoie Zerkalo», Şnitzler’in Reigen’ini pek
tantanalı biçimde sahneye koymuştu.
Ermitage ve diğer galerilerin koleksiyonları Moskova’ya gönderilmelerine karşın, her hafta
resim sergileri açılıyordu, «Entelejantsıya» kadınları, sanat, ede* biyat, modern felsefe
üzerine yapılan konferanslarda kalabalıktan itişip kakışıyordu. Mevsim, özellikle tasavvuf
şarlatanlarıyla renklenmiş, Rusya’da ilk kez
34
kabul edilen «kurtuluş ordusu», dinleyicileri eğlendirdiği kadar şaşırtan kutsal toplantılarım
ve mitinglerini duyuran bildirgelerini duvarlara asıyordu.
Böyle zamanlarda, eskiden olduğu gibi, alışılagelmiş yaşantılar devrimi olabildiği kadar
görmezlikten gelerek sürdürülüyor,^ şairler, devrim dışında her konuda şiirlerini yazıyor,
gene realist ressamlar devrim dışında ortaçağ Rusya’sından sahneler sergiliyorlardı.
Taşranın genç kızları Fransızca öğrenmek ve seslerini eğitmek için başkente geliyor, genç
ve pırıl pırıl subaylar, otel salonlarında, altm işlemeli kırmızı başlık-lariyle, zengin işlemeli
Kafkas kılıçlarını gezindiriyorlar, yüksek memur karıları öğleden sonra çaylı toplantılara
katılıyor, her biri manşonunun içinde parlak taşlarla süslü altın ya da gümüşten şeker
kutusuyla yarım dilim ekmeği de beraberinde getiriyor, çarın dönüşünü, Almanların gelişini,
sonunda da hizmetçi sorununu çözecek her yolu diliyorlardı* Dostlarımdan birinin kızıt bir
gün, tramvaydaki biletçi kadın kendisine «yoldaş* dediği için, kızgınlığından küplere binmiş
bir halde eve dönmüştü.
Büyük Rusya, acılar içinde yeni bir dünya doğuruyordu. Hayvanlar gibi davranılan ve paraları
verilmeyen hizmetçüer kaçıp kurtuluyorlar, o zamanlar bir çift papuç yüz rubleden fazla
olduğu ve hizmetçi aylıkları da otuzbeş ruble civarlarında olduğundan, kuyruğa girerek
papuçlarını eskitmeyi reddediyorlardı. Bu yeni Rusya’da, tüm kadın ve erkekler oy
kullanıyor, işçi sınıfı, alışılmamış heyecanlı haberler veren kendi günlüklerini okuyordu.
Sonra, Sovyetler vardı, sendikalar vardı. İzvoçikler bile Petrograd Sovyetinde temsil
ediliyorlardı ve kendi sendikalarına sahiptiler. Lokanta ve otel garsonları Örgütlenmiş, artık
bahşiş kabul etmiyorlardı. Lokanta duvarlarında, «bahşiş kabul edilmez» ya da «Bir insan,
başkalarına masada hizmet ederek hayatını kazanıyor diye, bahşiş vererek ona hakaret
edilmez» gibi yazılar görülüyordu.
Cephede askerler, subaylara kargı kavgalarını sür~ duruyor ve komitelerde kendi
kendilerini yönetmeyi öğreniyorlar, atölyelerde, eşsiz birer örgüt olan fabrika
komitelerinde tecrübe ve güç ediniyorlar, eski düzene karşı savaşta tarihî görevlerinin
bilincine varıyorlardı. Tüm Rusya okuma öğreniyordu. Siyaset, ekonomi, tarifi
okuyordu; zira halk öğrenmeye gereksinim duyuyordu. Her kentte, hemen her köyde ve
tüm cephede her siyasi fraksiyonun kendi bir, ya da birçok günlüğü vardı. Binlerce örgüt,
yüzbinterce broşürü ordudat köy lerde, fabrikalarda ve sokakta dağıtıyordu. Uzun süredenberi
frenlenmiş eğitim susuzluğu devrimle birlikte gerçek bir sayıklama sürecine
girmişti* Yanhzca Smolny enstitüsünden her gün ilk altı ay boyunca tonlarla eser çıkıyor,
arabalarla, vagonlarla ülkeyi doyurmaya gönderiliyordu. Doymak bilmez Rusya, kızgın kumun
suyu emmesi gibi içiyor, içiyordu. Ama bunlar, garip romanlar, yalan katılmış tarihler,
hafifletilmiş din kitapları ya da ahlâk çöküntüsünü hazırlayan ucuz edebiyat değil, tam
tersine, ekonomik ve toplumsal teoriler, felsefe, Tolstoy, Gogol ve Gorki’nin yapıtlarıydı.
Şu konuşmalar ne de büyük rol oynuyordu! Carly-le’nin Fransa konusunda söz ettiği
«hitabet selleri,» kışlalarda, sendika merkezlerinde, Sovyet toplantı salonlarında, kulüp,
okul, sirk ve tiyatrolardaki konuşmalar, tartışmalar ve konferanslar yanında çocuk oyuncağı
kalırdı. Fabrikalarda, siperlerde, köy meydanlarında mitingler yapılıyordu. Konuşmaların
uzunluğuyla ilgisiz, ama herkese aynı dikkati göstererek kırkbin Putilov işçisinin sosyal
demokrat, devrimci sosyalist, anarşist ve diğer konuşmacıları dinlemeye gitmesi ne gözalıcı
bir manzaraydı. Aylar bojaınca Petrograd, ve tüm Rusya’daki sokak köşeleri birer halk
kürsüsü olmuştu. Trenlerde, tramvaylarda, her yerde kendiliğinden bir tartışma oluşu
veriyordu.
Bir sürü kurultay ve konferans, iki kıtanın insanlarını birbirlerine karıştırıyordu: Milletler,
zemstvoslar, kooperatifler, din adamları, köylüler, siyasî parti kurultayları, Petrograd
Demokratik Konferansı, Moskova Milli Konferansı, Rus Cumhuriyeti Konseyi. Petrog-rad’da
üç ya da dört kurultay birlikte toplanıyor, konuşma süresini sınırlama önerileri aynı biçimde
rette-diliyor, herkez içindeki düşünceyi serbestçe karşısındakilere aktarabiliyordu.
Rigamn gerisinde, 12.’nci ordunun bulunduğu cepheye gittik bir gün. Ayakları çıplak, solgun
benizli insanlar, siperlerdeki kurumak bilmeyen çamurların içinde ölüp gidiyorlardı.
Yaklaş tığımızda, kasılmış
36
yüzleri, giysilerinin yırtıklarından gözüken soğuktan morarmış derileriyle doğrularak
«okuyacak bir şeyler getirip getirmediğimizi» sordular hırsla.
Değigiklik, binlerce işaretle belir ginleşiyordu: Alek-sandre Tiyatrosu’nun önündeki büyük
Katerina heykeli, elinde küçük bîr kırmızı bayrak taşıyor, tüm resmî binalarda, biraz solgun
olmalarına rağmen aynı bayraklar dalgalanıyordu. Çarlık kartal ve işaretleri her yerde
koparılmış ya da üzerleri örtülmüştü. Korkunç gorodovoi (kent çavuşları) yerini, sokaklarda
silahsız gezen iyi yüzlü milislere bırakmıştı. Bununla birlikte, bir sürü eski töreler de
etkenliklerini sürdürüyorlardı.
Örneğin, Büyük Petro’nun demir elleriyle Rusya’ya zorla kabul ettirdiği «Rütbeler tablosu»
hâlâ yürürlükteydi. Liseli öğrencilerle birlikte hemen herkes, omuzluklarda ve düğmelerde
imparatorun işaretleri bulu-nan resmî üniformaları giyiyordu. Akşamın beşine doğru
sokaklar, kışla görünüşlü resmi binalar ve uçsuz bucaksız bakanlıklardaki işlerinden dönen
itaatkâr yüzlü, koltuk altlarında çantalarını taşıyan, üniformalı ihtiyar insanlarla dolup
taşıyordu. Kuşkusuz ki, rahat bir emeklilik ve belki de bir Sainte-anne madalyasıyla birlikte,
özlenen bir özel müşavirlik ya da bir kolej müdür yardımcılığını koparabilmek için üst
düzeydeki memurlardan kaçının ölmesi gerektiğini hesap ediyorlardı.
Senatör Sokolov’un devrimin en kızgın günlerinde, Senatodaki bir oturuma sivil olarak
gittiği ama çarın hizmetkârlarına ait zorunlu giysiyi taşımadığı için içeri sokulmadığı da
anlatılmaktadır.
Üzerinde, Rus kitlelerinin gerçekleştireceği ve büyük ayaklanmanın oluşacağı zemin budur
—çürümek-te olduğu kadar kaynamakta da olan bir millet—…
IKINC! BÖLÜM
FIRTINA YAKLAŞIYOR
Eylül ayında, general Kornilov, kendisini Rusya’nın askerî diktatörü olarak ilân etmek
niyetiyle Petrograd ürerine yürüyordu. Hemen arkasında, devrimin üzerine çullanmaya
hazır, burjuvazinin demir eldivenli elini görmek zor değildi. Birkaç sosyalist bakan
satılmıştı, bizzat Kerenski bile şüphe altındaydı. Ait olduğu Devrimci Sosyalist Partisi
Merkez Komitesi tarafından açıklamalarda bulunmaya davet edilen Savİnkov, red cevabı
vermesi üzerine, partisinden çıkarıldı. KorniloV asker komitelerince tutuklandı. Generaller
ordudan uzaklaştırılıp, bakanlar da görevlerinden alınınca, kabine düştü.
O zaman Kerenski, burjuva kade partisini içeren yeni bir hükümet kurmayı denedi. Üyesi
olduğu Devrimci Sosyalist Parti, Kadeleri hükümet dışı bırakmayı emredince, sosyalistlerin
İsrarı halinde istifa etmekle etrafı tehdit ederek bu emre karşı çıktı. Fakat halkın
kızgınlığı öylesine büyüktü ki ona karşı gelmeye cesaret edemedi. Yeni bir çözüm yolu
bulununcaya dek Ke renski’nin başkanlık ettiği beş eski bakandan oluşan bir direktuvar
iktidarı yüklendi.
Kornilov olayı, ılımlılarla gerçek sosyalistleri aynı savunma düzeyinde birleştirdi. Devrimi
destekleyen unsurlar önünde sorumlu yeni bir hükümet isteniyordu. Tsik, halk örgütlerini
eylülde Fetrograd’da toplanacak demokratik bir konferansa delege göndermeye davet etti.
Tsik içinde hemen üç fraksiyon ortaya çıktı. Bol,şe-38
vikler, Rus Birliği Sovyet Kurultayının toplanmasını ve iktidarı bunların ele geçirmesini
istiyorlardı, Çernov* un idaresi altındaki Merkez Sosyalist Devrimciler, Kam-kov ve
Spridonova’nın yönettiği Sol Sosyalist Devrimci-ler, Martov’un güdümündeki
Enternasyonalist Menşevikler ve Bogdanov ^le Skobelev’in idaresindeki Merkez
Menşeviklerle birleşerek arı bir sosyalist hükümet İstediler. Menşeviklerin sağ kanadının
başı olan Tsere-telli, Dan ve Lieber, sağ sosyalist devrimcileri temsil eden Avksentiyev de
Gotz ile birlikte varlıklı sınıfların yeni hükümete katılmaları gereği üzerinde duruyorlardı.
Bolşevikler, Petrograd sovyetinde hemen hemen ivedilikle çoğunluğu ele geçirdiler»
Arkasından Moskova, Kiev, Ödesa ve diğer kentlerdeki Sovyetlerde de çoğunluğu sağladılar.
Tsik’e egemen olan Menşeviklerle, Sosyalist Dev* rimciler bundan ürkerek, Kornilov’un
LeıüVden daha az tehlikeli olduğuna hükmettiler. Kooperatif kuruluşlarıyla diğer tutucu
örgütlerin temsilci sayılarını çoğaltarak Demokratik konferanstaki delege dağılımını
değiştirdiler. Bu temsilci toplama işleminden sonra bile, Meclis, kadeleri içermeyen bir
koalisyon hükümetini önceleri kabul etmesine karşın, Kerenski’nin istifa tehdidi ve
cumhuriyetin tehlikede bulunduğunu ilân eden ılımlı sosyalistlerin çaldığı tehlike çanları
karşısında Konferans zayıf bir çoğunlukla burjuvaziyle koalisyon yapılması ilkesi yönünde oy
kullanarak, Rus Cumhuriyeti Geçici Konseyi adı altında, kanun yapma gücünden yoksun bir
çeşit danışma parlamentosunun kurulmasını onayladı. Yeni kabinede iktidarı gerçekte
yüklenenler, varlıklı sınıflardı ve Cumhuriyet Konseyinde de, sayılariyle ters orantıda
sandalye ele geçirdiler.
Gerçekte Tsik, Sovyetleri temsil edemez duruma gelmiş ve Eylülde toplanması gereken yeni
Sovyet Rus Birliği Kurultayının çağrılmasına haksız olarak karşı çıkmıştı» Ne kurultayı
toplamaya, ne de toplantı çağrısına izin vermeyi düşünüyordu. Resmî organı Izvestia,
(haberler) Sovyetlerin eylemlerine son verileceğini ve yakında dağıtılacaklarını üstü kapalı
olarak bildiriyordu. Gerçekten, yeni hükümet, programının bir maddesi olarak, sorumsuz
örgütlerin, başka bir deyimle, sovyet-îerin tasfiye edileceğini söylüyordu.
Bolşevikler, Sovyetleri 2 kasımda Petrograd’da top-
39
lantıya çağırarak ve onları iktidarı ele geçirmeye davet ederek cevap verdiler. Aynı
zamanda, halka ihanet eden bir hükümete katılmayı red ettiklerini bildirerek Cumhuriyet
Konseyinden çekildiler.
Fakat, Bolşeviklerin ayrılmasiyle zavallı Konsey barışa kavuşamadı. Eylem serbestisini ele
geçiren varlıklı sınıflar daha çok küstahlastılar, Kadeler, Hükümetin Rusya’da kanunen
cumhuriyeti ilân etmeğe hakkı olmadığını bildirdiler. Bu arada, asker ve denizci
komitelerine karşı sert tetbirler istiyorlar ve Sovyetleri suçluyorlardı. Meclisin karşıt
ucundaki enternasyona * list Menşeviklerle, Sol Devrimci Sosyalistler, ivedi olarak barış
anlaşması yapılmasını, toprakların köylülere verilmesini ve sanayinin işçiler tarafından
denetlenmesini istiyorlardı. Bu ise, bir bolşevİk programı idi.
Martov’un kadelere cevap verdiği gün ben de oradaydım. Ölüm derecesinde hasta bir
durumda, kürsünün üzerinde iki büklüm olarak ve parmağını sağdaki sıralara doğru
sallayarak, kısık bir sesle şöyle konuşuyordu: — Bize yenilgici diyorsunuz. Ama gerçek
yenilgicî-ler, barış yapmak için daha uygun bir zamanı bekleyenler, Rus ordusu dağılıp
tükendiği ve Rusya’nın çeşitli emperyalist guruplar arasında bir pazarlık konusu olacağı
zamana dek barışı ertelemek isteyenlerdir. Rus halkına, burjuvazi yararîarmnı dikte
ettirdiği bir siyaseti zorla kabul ettirmek istiyorsunuz. Barış sorunu ivedilik
göstermektedir. Alman ajanları diye adlandırdığınız Zimmerw aidi en fl erin boşuna
çalışmadığını ve tüm ülkelerde demokratik kitlelerin bilinçlenmesi için uğraştığını
öğreneceksiniz…
Menşevikler ve Devrimci Sosyalistler bu iki aşırı uç arasında sallanmakta ve kitlelerin
büyüyen hoşnutsuzluğu karşısında zorunlu olarak sola doğru kaymaktaydılar. Derin bir
düşmanlık, Konseyi birbirleriyle bir daha uyuşamayacak guruplara bölüyordu.
Uzun süreden beri beklenen Paris Müttefiklerarası Konferansının toplanacağı haberi
üzerine, dış siyaset sorunu ortaya atıldığı zaman Rusya’daki durum bu idi. Teorik olarak,
Rusya’daki tüm sosyalist partiler, olabildiği kadar acele ve demokratik bir temeli olan
barıştan yanaydılar. 1917 Mayısında, o zamanlar Menşevik ve Devrimci Sosyalistlerin
egemen olduğu Pet-
40
rograd Sovyeti, Rus banşının ünlü koşullarını bildirmiş ve savaş amaçlarının tartışılması için
müttefikler arası bir konferansın toplanmasını istemişti. Adı geçen konferansın ağustosta
yapılacağı öngörülmüşken, önce eylüle, sonra ekime ertelenmiş ve sonunda 10 kasımda karar
kılınmıştı.
Geçici hükümet,* gerici bir asker olan general Alek-siev ile dışişleri bakam Tereşçenko’yu
delege olarak göstermiş, Sovyetler ise Skobelev’i seçerek, kendisine, ünlü NAKAZ olarak
adlandırılan, etraflı talimatları vermişlerdi. Geçici hükümet, Skobelev ve nakaza karşı
çıkmış, yabancı elçiler protestolarda bulunmuşlar ve sonunda fionar Law, Avam Kamarasında
kendisine sorulan bir soru üzerine soğuk bir biçimde: «Bildiğim kada-riyle, Paris Konferansı
savaş amaçlarını değil, yalnızca savaşa değgin metodları tartışacaktır» demişti.
Tutucu Rus basmı, bunun üzerine, sevinç çığlıkları atmış, Bolşevikler ise «Uzlaşma taktikleri
Menşevik-lerle Devrimci Sosyalistleri nerelere götürdü. Görün de, öğrenin» diye
bağırmışlardı,
Bin kilometreden fazla tüm cephe boyunca Rus ordusunun milyonlarca ■ askeri, kabaran
dalgalar gibi hareketleniyor ve başkentin üzerine «Barış, barış» diye haykıran yüzlerce
delegasyonlar yolluyordu.
Sayılan her gece artan ve tüm kentin her yanında yapılan halk mitinglerinden birinde hazır
bulunmak için nehri geçerek modern sirke gittim. İnce bir tele asılı beş küçük ampulün
aydınlattığı çıplak ve soğuk bir amfiteatrdaki tavana kadar uzanan pis sıralar üzerinde,
askerler, gemiciler, işçiler, kadınlar, sanki hayatları tehlikedeymiş gibi hepsi dikkat
kesilmişlerdi. 548’nci Tümenden bir asker şöyle konuşuyordu:
— Arkadaşlar, iktidardakiler bizden özveri üstüne özveri isteyip, her şeyi ellerinde
bulunduranları rahat bırakıyorlar.
Almanya ile savaş, halindeyiz. Alman generallerinden gelip bizim Genel Kurmayda
çalışmalarını istiyor muyuz? Kapitalistlerle de savaş halindeyiz ama onların bizi
yönetmelerine katlanıyoruz.
Asker, ne için ve kimin için döğüştüğünu bilmek istiyor, istanbul için mi, demokrasi için mî
yoksa kapitalist haydutlar için mi? Devrim için savaştığımı kanıtlayın bana, yürüyeyim ve
beni ölümle tehdit etmeye bile gerek kalmadan döğüşeyim.
41
Toprak köylülere, fabrikalar işçilere ve iktidar sov-yetlere geçince, bizim de savunacak bir
şeylere sahip olduğumuzu ve onları kurtarmak için döğüştüğümuzü öğreneceğiz.»
Kışlalarda, fabrikalarda, sokak köşelerinde yorulmak bilmeyen asker konuşmacılar savaşın
sona erdirilmesini istiyor ve eğer hükümet barış lehinde enerjik bir girişimde bulunmazsa
askerlerin siperleri terkederek evlerine döneceklerini bildiriyorlardı. 8 nci Ordu sözcüsü
şöyle konuşuyordu: «Zayıfız, taburumuzda birkaç asker kaldı. Bize yiyecek, ayakkabı, taze
kuvvet göndersinler, yoksa siperler bomboş kalacak yakında. Ya barış yapılsın, ya da bize
baksınlar. Hükümet ya savağa bîr son versin ya da orduya göz kulak olsun.
Bir diğeri de 46 ncı Sibirya Topçu Alayı adına şöyle konuştu;
— Subaylar komitelerimizle çalışmak istemiyor, bizi düşmana satıyor, adamlarımıza ölüm
cezası uyguluyorlar ve bu karşı devrim hükümeti de kendilerini destekliyor.
«Devrimin barış getireceğini umuyorduk, ama şimdi hükümet bundan söz açmamızı bile
yasaklıyor ve bize ne yiyecek veriyor ve ne de döğüşmek için silah…»
Bu arada, Rusya’nın zararına yapılmış barış dedikoduları da Avrupa’dan yayılmaktaydı.
Fransa’daki Rus birliklerine yapılanlar hakkındaki haberler de hoşnutsuzluğu arttırıyordu.
Birinci alay, tıpkı Rusya’da yapıldığı gibi subaylarının yerine asker komitelerini geçirmek
istemiş ve Selanik’e gitmeyi rettederek memlekete gönderilmeyi istemiş, karşılığında
etrafı sarılarak aç bırakılmış, sonradan topçu ateşine tutulmuş ve çoğu da Ölüp gitmişti.
29 Ekim günü, barışa susamış ve iliği kemiği kurumuş tüm ülkenin büyük bir huzursuzluk
içinde beklediği hükümetin dış politikasına ilişkin Tereşçenko’nun yapacağı beyanatı
dinlemek için Marie sarayında Cumhuriyet Kongresinin toplandığı kırmızı renklerle
donatılmış beyaz mermerli salona gittim.
Temiz giyinmiş, yumuşak yüzlü, elmacık kemikleri çıkık, uzun boylu genç bir adam tatlı bir
sesle, iyice etiid edilmiş, temkinli, ama hiç bir anlam taşımayan bir nutuk okuyordu.,.
Müttefiklerin yardııniyle Alman militarizminin ezilişine, Rusya’nın «milli menfeatlerbne
ve Skobelev’e verilmiş Nakaz’ın yarattığı şaşkınlık üzerine kurulu bîr dizi lâf salatasıydı
bunlar. Ve nutkunu da herkesçe bilinen aynı nakarat üzerine bitirdi:
— Rusya büyük bir güçtür. Ne olursa olsun Rusya büyük kalacaktır. Onu savunmak, büyük
bir idealin savunucuları ve büyük bir milletin çocukları olduğumuzu kanıtlamak hepimizin
görevidir,..
Kimse ho§nut kalmamıştı. Gericiler, kuvvete dayalı emperyalist bîr politika istiyorlar,
demokratik partiler ise hükümetten barışı bir an önce getireceğine ilişkin söz koparmaya
bakıyorlardı,
Petrograd Bolşevik Sovyet organı oan «Roboçi Solda t», «işçi ve askerî», bir sayısında şöyle
yazıyordu:
HÜKÜMETİN SİPERDEKİLERE CEVABI
]şXet Bakanlarımızdan en az konuşkanı TerescenkoYıun, Savaş ve Barış anlaşması
konusunda hatka ve orduya verdiği cevap:
1 — Müttefiklerimize sıkı sıkıya bağlıyız (Halklara değil de, hükümetlere)
2 — Bir kış savacının olanak ve olanaksızlığı konusunda tartışmak demokrasiye ait
değildir. 6u sorun müttefiklerimizin hükümetlerince çözülecektir,
3 — 1 Temmuz taarruzu yarar I» ve çok başarı t« olmuştur, (Sonucunda neJer oldu? Bîr
kelime bile yok bundan}
4 — Söylendiği gibJ, mültefikienmizin bize ilgisiz kaldıkları doğru değildir. Bakan
bu konuda kesin beyanatta bu-furrmuştur. (Beyanatlar mı? Ama ya olaylar? Ya
ingiliz donanmasın m durumu? Karşı devrimci General Gurko üle İngiltere Kralı arasında
geçen konuşmalar? Bakan bunlardan hiç söz «tmiyor.)
5 — SkoboJev’e verilen Nakaz hiç de İyi olmamıştır. Ne Rus diplomatlarının ve
ne de Müttefiklerin hoşuna gîtmlş-tir. Oy^a müttefik konferansında hepimizin ay m dili
kutlanması gereklidir.
— Peki hepsd bu mu? — Evöit hepsi bu,
O halde ne sonuç istiyorsunuz? Müttefiklere ve Teresçen-ko’ya güvenin. Ne zaman barışa
kavuşacağız? Ne zaman müttefiklerin canı İsterse.
İşte barış sorununda hükümetin sîperdekllere cevabı bun-!ar oluyor.
43
Bu arada» politik sahnenin arkasında sinsi bir yavaş yavaş gölgeden arınmaya başlıyordu:
Kazaklar. No vay a Jin (Yeni haber, Gorki’nİn gazetesi) bunların eylemleri üzerine dikkati
şöyle çekiyordu:
Devrimin başlarında kazaklar, halkın üstüne ateş etmeyi reddettiler ve Komilov, Petrograd
üzerine yürüdüğü zaman da peşinden gitmediler. Şimdiye kadar sığındıkları bu karşı rolden
sıyrılıp devrim karşısında gösterdikleri pasif bağlılıktan yavaş yavaş taarruza geçmeye
başlamışlardır..
Don Kazaklarının atamanı Kaledin, Kornilov olayındaki suç ortaklığından ötürü geçici
hükümet tarafından azledilmiş olmasına karşın, çekip gitmeyi red el-mis,, üç büyük Kazak
ordusunu etrafında toplayarak saman altında su yürütmüş ve etrafı tehdit ederek öylesine
bir güce ulaşmıştı ki hükümet, başkaldırışını gö’rmemezükten gelmeye başlamış ve Kazak
orduları Birlik Konseyini kesin olarak tanıyarak yeni kurulan Kazak Sovyetini de illegal ilân
etmişti.
Ekim ayının ilk yarısında bir Kazak delegasyonu Kerenski ile görüşerek üstüne basa basa
Kaledin’e karşı yapılan suçlamaların geri alınmasını istemiş ve Başbakanı Sovyetlere
yumuşak davranmakla suçlamıştı. Kerenski, Kaledin’i rahatsız etmemeye razı olmuş ve
söylenenlere bakılırsa «Ben Sovyet şeflerinin gözünde bir despot, bir tiranım… Geçici
hükümet, bırakın Sovyetlere dayanmayı, onların varlıklarını bite üzücü bir olay olarak
görür» demişti.
Aynı zamanda diğer bir Kazak misyonu da İngiî-tere elçisiyle «bağımsız Kazak halkı adına»
dobra dobra konuşmuştu.
Don üzerinde bir çeşit Kazak Cumhuriyeti kurul muş, Kuban, kendini Özerk devlet ilân
etmiş, Don ve Ekaterinborg Sovyetleri, Kazak orduları tarafından dağıtılmış ve Harkov’daki
Maden İşçileri Sendikası merkezi yağma edilmişti. Tüm bu gösterilerde Kazak eylemleri
antisosyalist ve militarist olup, şefleri ise Moskova’nın kudretli tüccar ve bankerlerinin
desteklediği Kaledin, Kornilov, Dutov, Karaulov ve Bardije gibi asiller ve büyük toprak
sahipleriydiler.
İhtiyar Rusya hızla çözülüp duruyordu. Ukranya, Finlandiya, Polonya, ve Beyaz Rusya’da
milliyetçi ey-
44
temler güçleniyor ve daha atılgan oluyorlardı. Varlıklı sınıfların egemen olduğu yerel
hükümetler Özerklik istiyor ve Petrografin emirlerine karşı çıkıyorlardı. Hel-singfors’da,
Fin Meclisi, Geçici Hükümete borç para. vermeyi rettederek Finlandiya’nın özerkliğini ilân
ediyor ve Rus birKkleıynin geri çekilmesini istiyordu. Kiev’de, burjuva Rada’sı Ukranya’nm
sınırlarını Ural Dağlarına kadar uzatıyor, Rusya’nın güneyindeki en verimli toprakları ele
geçiriyor ve milli bir ordu kurma girişimlerine başlıyordu. Başbakan Vinniçenko, Almanya ile
ayrı bir barıştan üstü kapalı söz ediyor ve geçici hükümet eli kolu bağlı kalıyordu. Sibirya ve
Kazakistan kendi Kurucu Meclislerini toplamak istiyor ve tüm ülkede yerel işçi ve koylu”
Sovyetleriyle iktidar arasında kıyasıya bir kavga gelişip büyüyordu.
Tüm ülkede durum günden güne karışıyor, cepheyi terkeden yüzbinlerce asker geri gelen
yüce bir dalga gibi boşalıyor, tüm ülkede başı boş dolaşıyor, Tambov ve Tver
hükümetlerinde köylüler, toprak beklemekten usanarak hükümetin baskı tedbirlerinden
yakınıyor, şatoları ateşe veriyor ve toprak sahiplerini öldürüyorlardı. Grevler ve lokavtlar
Moskova, Odesa ve Donetz* in maden bölgesini sarsıyor, ulaşımlar felce uğruyor, ordu
açlıktan ölüyor ve büyük şehirlerde ekmek sıkıntısı baş gösteriyordu.
Gericilerle demokratlar arasında savrulan hükümet hareket etmek olanağından yoksun
kalıyor ve aldığı her tedbir varlıklı sınıfların yararına oluyor, köylüler arasında düzeni
sağlamak ve grevleri kırmak için Kazakları kullanıyordu, TaşkentTdeT Sovyetler hükümet
tarafından ortadan kaldırılıyor, Petrograd’da ülkenin ekonomik hayatını canlandırmak
amaciyle kurulan ekonomik kurul» emek ve sermayenin karşıt güçleri arasında eli kolu bağlı
kalarak Kerenski tarafından kapatılıyordu. Kadelerin desteklediği eski rejim askerleri ordu
ve donanmada disiplini sağlamak için enerjik tedbirler istiyor ve gerçek donanma bakanı
amiral Verderevski üe savaş bakam general Verkhovski, ordu ve donanmayı yalnızca asker
ve gemici komiteleriyle işbirliği özerine kurulu ve serbestçe kabuledilen yeni bir
demokratik disiplin ruhunu kurtarabileceğini boş yere tekrarlamalarına karşın sözleri
dinlenmiyordu bile.
Gericiler, halkın öfkesine karşı çıkmayı kararlı
görünüyorlar ve Kornilov davası da yaklaşıyordu. Burjuva basını büyük Rus vatanperveri
dediği Kornilov’u açıktan açığa savunuyor, Eourtzev’in günlüğü ise (Obc-htcheite Dielo:
ortak amaç) Kornilov» Kaledüı ve Ke-renski’den kurulu bir diktatörlük istiyordu.
Bir gün, Cumhuriyet Meclîsi basın locasında, buruşuk yüzlü, kambur, kalın gözlüklerinin
arkasındaki miyop gözleriyle beyazlaşmaya yüz- tutmuş karmakarışık sakal ve saçlariyle
ufak tefek bîr adam olan Bourt-zev’le konuştum.
— Sözlerimi hatırlayınız, genç adam, dedi bana. Rusya’nın eksikliğini duyduğu şey, kudretli
bir insandır. Şimdi devrimi düşünmeyi bırakıp, dikkati Almanya üzerine çevirmek gerekir.
Budalalar Kornilov’un yenilmesini sağladılar; budalaların arkasında da Alman ajanları var.
Kornilov yenmeliydi…
Aşırı sağda, kendisini saklamaya pek gerek görmeyen monarşist basın, örneğin
Purickieviç’in Nar od -ni Triboun (Halkm vekili), Novaia Rouse (Yeni Rusya) ve Jivoie Slovo
(canlı söz) açıktan açığa devrimci demokrasinin kökünün kazınmasını istiyorlardı.
23 Ekim günü, Riga körfezinde, Aİman filosiyle bir deniz savaşı oldu. Petrograd’ın
tehlikede olduğu bahanesiyle geçici hükümet başkentin boşaltılmasına girişti. Önce, tüm
Rusya içinde bölüştürmek istedikleri büyük mühimmat fabrikaları gidecek ve hükümet bile
Moskova’ya taşınacaktı. Fakat Bolşevikler, devrimi güçsüz kılmak için başkenti bırakmak
isteyen hükümetin gerçek amaçlarını ortaya çıkardılar. Zaten Riga’yı Almanlara
bırakmışlardı, şimdi de Petrograd teslim edilecekti demek.
Burjuva basının ise keyfine diyecek yoktu, Kade-lerin günlüğü Riyeç (söz), hükümetin
Moskova’da anarşistler tarafından rahatsız edilmeden çalışmasını huzur içinde
sürdüreceğini söylüyor, Kade partisi sağ kanat lideri Rodzianko ise «Outro Rosib (Rus
şafağı) günlüğünde Petrograd’ın Almanlar tarafından alınma-sının ülke yararına olacağını,
söylüyordu. Böylece Sovyetler düşecek ve Rusya’yı da devrimci Baltık donanmasından
kurtaracaktı.
tehlikede, «fiye yazılıyordu. O halde btrakaltm Petrograd’i Allah korusun.
Petrograd’m ■kaybının, merkezî devrîmcr
örgütlerin sonunu getireceğinden korkuluyor. Ben de cevap veriyorum ki ‘batarlarda
sevinirim. Zira Rusya’ya yalnızca feîâfoet getireceklerdir…
Oemyor ki Petrograd’ın ‘kaybı Saftık filosunun da kaybın % beraberinde getirecektir.
Bunda gocunacak bir şey yok. Zaten askerlerin çoğunda moral sıfır.
Halkın kızgınlığı öylesine oldu ki boşaltma projelerinden hemen vazgeçildi.
Bununla beraber, Sovyet Kongresi, şimşekler çakan bir fırtına bulutu gibi ufukta
gözükmeye başlamıştı. Ama, yalnızca hükümetin değil, ılımlı sosyalistlerin bile tepkisiyle
karşılaşıyor, Ordu ve Donanma Merkez Komiteleri, bazı sendikalarınkiler, köylü Sovyetleri
ve özellikle Tsik toplantıyı engellemek için ellerinden geleni yapıyor, Petrograd Sovyeti’nin
kurduğu ve Tsik’ in eline geçen îzvestia ve Golos Soldata (askerin sesi) ile devrimci
sosyalist partisinin iki organı olan Delo Naroda (Halkın davası) ve Volia Naroda (Halkın
iradesi) da Kongreye ver yansın ediyorlardı.
Seçimleri yaptırmamak ya da geciktirmek için tüm ülkeye delegeler gönderiliyor, ordu
komiteleriyle yerel sovyet komitelerine telgrafla emir yağdırılıyordu. Kongreye karşı büyük
kararlar alınıyor ve Kongre toplantısının Kurucu Meclis toplantı tarihine bu kadar yakın
olmasının demokratik prensiplerle bağdaşamayacağı ileri sürülüyordu. Cephe delegeleri,
zemstvoslar Birliği, Köylüler Birliği, Kazak Orduları Birliği, Subaylar Birliği, Saint-George
Şövalyeleri, Ölüm taburları her yerde protestolarda bulunuyor, Rus Cumhuriyeti Meclisi
olayı hep birden kınıyordu. Şubat devriminin tüm unsurları Sovyet Kongresinin toplantısına
karşı çıkmak için harekete geçmişti.
Bu muhalefetin karşısında, fakir köylüler, basit askerler ve işçilerden oluşan proletaryanın
henüz bir şekle kavuşamamış idaresi dikiliyordu. Yerel Sovyetlerin çoğunluğu bolşevikti,
üstelik sanayi işçileri örgütleri, fabrika komiteleri, Ordu ve Donanma devrimci örgütleri de
vardı. Bazı yerlerde, delegelerini muntazam seçmesine engel olunan halk kendiliğinden
mitingler düzenliyor ve Petrograd’a gönderilecek bir temsilci seçiyordu. Diğer yerlerde,
engelleyici eski komiteleri da-
AT
ğıtıyor ve yerine yenilerini getiriyordu. Devrim, dipten gelen bir dalga gibi su yüzüne
çıkıyor, geçmiş aylar boyunca devrimci lavın üzerinde yavaş yavaş birikmiş kabuk kırılmaya
başlıyordu. Yalnızca kendiliğinden gelen bir kitle eylemi Sovyet Rus Birliği Kongresini
zafere ulaştırabilirdi.
Bolşevik hatipier her gün kışla ve atölyeleri gezerek «iç savaş hükümetlini şiddetle
eleştiriyorlardı. Bir pazar günü, Schlüsselbourg caddesinde şehrin dışm-daki devlete ait
mühimmat fabrikalarından biri olan Oboukhovo’da düzenlenen bir mitinge gittik. Buharla
işleyen tramvayımız hörgüç gibi tavamyla büyük fabrika duvarları, muazzam kiliseler ve bir
çamur deryası içinde zar zor ilerliyordu.
Miting, yarıda kalmış kocaman bir binanın yüksek tuğla duvarları arasında yapıldı. Siyahlar
giymiş, odun ve tuğla yığınları üstüne tırmanmış erkek kadın on-binlerce dinleyici son
derece dikkatli ve gök gürültüsüne benzeyen bir sesle gösterilerde bulunarak kırmızı
kumaşla örtülü bir kürsünün etrafında toplanmıştı. Gü* neş, ara sıra koyu bulut kümelerinin
arasından çıkarak pencere deliklerinden içeri giriyor ve bize çevrilmiş bu basit insan yüzü
yığınını kırmızımtırak bir ışığa boğuyordu.
İncecik öğrenci sulieti ve bir artist yüzüyle Luna-çarski, iktidarın neden Sovyetler
tarafından ele geçirilmesi gerektiğini anlattı. Yolu, yeni bir Kornilov olayına hazırlayarak
ülke ve orduyu bile bile uçuruma sürükleyen düşmanlarına karşı devrimi başka hiç bir şey
koruyamazdı bundan gayri.
Romanya cephesinden zayıf, trajik yüzlü ve heyecanlı bir asker haykırdı:
— Arkadaşlar, biz cephede soğuk ve açlıktan gebe-riyoruz. Hiç yüzünden bizi ölümün
kucağına atıyorlar. Amerikalı arkadaşlara rica ediyorum, Amerika’da söylesinler ki Ruslar
devrimi ancak ölünce bırakırlar. Tüm halklar ayaklanıp yardımımıza gelinceye kadar kalemizi
savunacağız. Amerikalı işçilere ayaklanıp, sosyal devrim için kavga vermelerini söyleyiniz.
Ondan sonra, sakin, ağır ve ince sesiyle yakışıklı Petrovski konuştu:
— Artık konuşmak değil, eyleme geçmek gerek. E-konomik durum berbat ama alışmamız
gerek buna da.
43
Düşmanlarımız bizi açlık ve soğuğa mahkûm ederek kışkırtmak istiyorlar. Fakat şunu
bilsinler ki ellerinden geleni ardlarına koymayabilirler. Fakat örgütlerimize dokunmaya
kalkışırlarsa onları yeryüzünden birer pislik yığını gibi süpürür atarız.
Bu arada Bolşevik basın da yepyeni bir güç kazandı- Partinin iki günlüğü olan Rab aç i Put
(işçilerin sesi) ve Soldat (Asker) dan başka iki günlük daha yayınlamaya bağladı: Biri, her
gün yarım milyona yaklaşan tirajıyla Derevenskay Biednota (Fakir köylüler), diğeri de
Raboci Soldat (İşçi ve Asker), Bu sonuncusu, 17 Ekimde çıkan son sayısında bolşevik
görüşünü göyle özetliyordu:
Bfr dördüncü savaş yılı, ordu ve ülke için felâket demek-t îr… Devreme! Petrograd
tehlikededir. Karşı devrimciler halkın gördükçe sevinmekte ve ona son darbeyi vurmak
hazırlanmaktadırlar. Ümitsiz kalan köylüler açıktan açığa başkaldırmış&rdır. Hükümet ve
varlıklılar, kendilerim ceza oi-eun diye savaşa sokmakta ve öldürtmektedirler. Fabrikalar
işlerini bırakmış, işçiler açlıkta boğuşmaktadır. Burjuvazi ve onun generalleri, amansız
tedbirlerle orduda kör bir disiplin uygulamak istemektedirler. Burjuvazinin desteklediği
Komitov taraftarları açıkça Kurucu Meclisi dağıtmaya hazırlanmaktadırlar.
Kerenski hükümeti» burjuvazinin hükümetidir. Tüm siyaseti, işçilere, askerlere ve köylülere
karşıdır ve ülkeyi uçuruma götürecektir…
Günlüğümüz, tehditlerle dolu günlerde yayına başlamıştır Petrograd garnizonumla
proletaryanın sesi olacaktır, fakir köylülerin yorurmak bilmeyen bir savunucusu olacaktır
tw. HaJkın kurtulması ve devrtmfn sonucuna ulaşması gereklidir. İktidar, burjuvazinin oanî
ellerinden sökülerek devrimci asker, köylü ve îşçilerfn örgütlerine verilmelidir. Ve bu
Alfanın belâsı savaşa bir son vermek gerekir.
Raboçi Soldat’ın program», Pötrograd İşçi ve asker Sov-yetinln programıdır. Yani:
Başkentte olduğu gfbi tüm taşrada da tfktidar Sovyetlere aittir.
Tüm cephelerde derhal mütareke yapılmalı, halklar arasında dürüst bir banş kurulmalıdır.
Mal sahiplerine tazminat ödemeden topraklar köylülere geçmelidir.
Kurucu bfr Meclis sağlıklı olarak seçilmelidir.
Dünyayı Sarsan On Gün/F: 4 49
Bütün dünyada Almanların ajanları olarak tanınan bolşeviklerin organı olan aynı gazetenin
diğer enteresan bir yazısını daha verelim:
Milyonlarca insanın kanına bulaşmış Alman imparatoru ordusunu Fetrograd’a etek sürmek
istemektedir. En az bizim kadar barış İsteyen Alman köylü, \şç\ ve askerlerine sesleniyor
ve bu pis savaşa karşı çıkmalarım istiyoruz.
Su İs& yalnızca, Rus kbylü, asker ve işçileri adına gerçek olarak konuşabilen, diplomatları
bir kenara itip Alman or-duJarma doğrudan seslenebilen ve siperlerini Almanca yazılı
beysnnameterle doldurabilecek olan devrimci bir hükümet ■ tarafından yapılabilir
Pilotlarımız, tüm Almanyayı bu beyannamelerle dolduracaktır…
Cumhuriyet Meclisinde ise iki aşın uç arasındaki uçurum her gün daha çok derinleşiyordu.
— Varlıklı sınıflar, diye haykırıyordu Karelin, Sol Devrimci Sosyalistler adına, Rusya’yı
müttefiklerin savaş arabasına koşabilmek için devletin devrimci kanadını kullanmaya
bakıyorlar. Ama devrimci partiler böylesine bir siyasete karşı duracaklardır.
ihtiyar Nicolas Çaykovski, popülist sosyalistlerin (troudoviks) adına konuşuyor ve
toprakların köytüler arasında bolüşülmesine karşı çıkarak Kadelerin tarafını tutuyor
«Orduda derhal sıkı bir disiplin uygulamalıyız» diyordu.
— Savaşın başından beri, sosyal ve ekonomik re-formları savaş zamanında yapmanın delilik
olduğunu tekrarlayıp durdum. İşlediğimiz büyük bir suçtur. Ama ben bu reformların
düşmanı değilim zira ben bir sosyalistim (Soldan ^inanmıyoruz» sesleri, sağdan şiddetli
alkışlar).
Kadelerin adına konuşan Adjemov, «orduya neden döğüştüğünü söylemek hiç bir zaman
gerekli değildir. Her asker ilk görevinin, düşmanı Rus topraklarından kovmak olduğunu
bilmelidir» diye bağırıyordu.
Kerenski iki kez kürsüye gelerek milli beraberlik için konuştu ve bir tanesinde de hıçkıra
hıçkıra ağladı. Meclis ise kendisini soğuk bir hava içinde dinleyerek sözlerini istihza dolu
sataşmalarla kesiyordu.
Petrograd Sovyetinin ve Tsik’in genel karargâhı olan Smolny enstitüsü, şehrin bir ucunda,
merkezden
50
kilometrelerce uzakta, geniş Neva nehrinin kıyısın-dathr. Kötü döşenmiş, çamurlu sokaklar
boyunca ık-hya şıklıya giden ve ağzına kadar dolu tramvaya bindim. Hattın sonunda, Smolny
manastırının mat altın kakmalı mavimsi zarif kubbeleriyle» yanında, üç katlı ikiyüz metre
uzunluğunda ve giriş kapısının üstünde taştan oyulmuş büyük ve kibirli imparatorluk
armasiyle Smolny enstitüsünün kışlayı andıran büyük cephesi gözüküyordu.
îşçi ve asker devrimci örgütleri, eskiden Çariçenin himayesinde asil genç kızlar için ünlü bir
pansiyon olan bu enstitünün içinde yuvalanmışlardı. Yüzden fazla geniş, beyaz ve çıplak
odalar, kapıların üstünde «Dördüncü sınıf» veya «öğretmenler odasın yazılı sedef tabelâlar
ziyaretçilere hâlâ eski günleri hatırlatıyorlardı. Fakat aceleyle yazılmış diğer yazılar da,
binada hüküm süren yeni faaliyetleri işaret ediyorlardı: «Petrog-rad Sovyeti İcra
Komitesi», «Tsik», «Dışişleri Bürosu», «Sosyalist Askerler Birliği», «Fabrika Komiteleri,»
«Ordu Merkez Komitesi». Diğer odalar, merkezî bürolar ve siyasi parti toplantılarına
ayrılmıştır.
Uzaktan uzağa elektrik ampulleriyle aydınlanmış uzun, kubbeli koridorlarda işi başından
asmış bir işçi ve asker kalabalığı dolaşıyor, bazıları iset her türden basılmış propaganda,
beyanat ve gazetelerin oluşturduğu büyük paket yüklerinin altında iki büklüm koşuştu* rup
duruyordu. Döşemenin üstünde ağır çizmelerin çıkardığı gürültüler durmak bilmeyen bir gök
gürültüsünü andırıyordu. Her yerde «Arkadaş, sıhhatinin yararı iğin temizliğe dikkat et»
yazıları konmuştu. Her katta, merdivenlerin üstüyle, sağanlıklarda, yığınlarla siyasi broşür
ve yayınların satıldığı uzun masalar yerleştirilmişti.
Zemin katındaki alçak tavanlı geniş yemekhane lokanta salonu olmuştu. İki ruble vererek bir
yemek karnesi aldım ve yirmi kadar erkek ve kadının geniş kazanlardan aldıkları lahana
çorbalarıyle, et parçalarım, yığınlarla «kaça»ları ve siyah ekmek dilimlerim servis yaptıkları
uzun büfelerden birine yanaşabilmek için bekleyen binlerce kişinin arasına katıldım. Beş
köpek karşılığında tenekeden maşrapalarda çay veriliyordu. Yağlı tahta kaşıkları bir
torbadan kendiniz alıyordunuz. Tahta masaların etrafındaki kerevetlerin
Sİ
üzerinde acıkmış proleterler yemeklerini yiyor, birbirleriyle dedikodu yapıyor ve kocaman
salonda bir uçtan bir uca birbirlerine açık saçık şakalar yapıyorlardı.
İlk katta, Tsik’e ayrılmış, fakat herkesin gidebildiği diğer bir büfede istediğiniz kadar
üstlerine bol te-reyağ sürülmüş ekmek dilimleriyle çay içebilirdiniz.
Güney kanattaki ikinci katta» eskiden Enstitünün balo salonu olan şimdi ise toplantıların
yapıldığı büyük salon vardı. Burası, işlenmiş yüzlerce elektrik abajurlarının parlak
şamdanlıklar üzerine asıldığı ve büyük kolonların böldüğü bembeyaz duvarlı yüksek bir
salondu. Bir ucunda, çok kollu iki yüksek lambanın yer aldığı bir taht ve arkada, çarın
portresinin kaldırıldığı altından bir çerçeve bulunuyordu. Grand-düşesler için yapılmış bu
dekorda bayram günleri cafcafalı üniformaları içinde askerler ve din adamları boy
gösteriyordu.
Koridorun yanında, toplantı salonunun karşısında, Sovyet Kongresi delegelerinin mazbata
kontrolü yapılıyordu. Yeni delegelerin gelişini gözledim; sakallı, güçlü kuvvetli askerler,
siyah gömlekleri içinde işçiler ve uzun saçlı birkaç köylü. Plekhanov Edînstvo üyesi olan genç
bir kız bu işleri görüyor ve etrafı hor görerek gülümsüyordu,
— İlk Kongre üyelerine hiç de benzemiyorlar, diyordu. Şu kaba ve cahil hale bakın. Ne
kütülük gibi şeyler.,.
Doğruydu bu. Rusya kökünden sarsılmış ve alt tabakalar yukarı çıkmışlardı. Eski Tsik’in
atadığı Kontrol Komitesi, her delegenin mazbatasının doğruluğu hakkında tartışma
çıkarıyor, Merkezî Bolşevik Komite üyesi Karakhine ise gühnekle yetiniyordu.
— Merak etmeyin, diyordu. Zamanı gelince sizi iskemlelerinize oturtacağız.
Raboçi Soldat bu konuda şöyle yazıyordu:
ı Yeni Rüs Bîri iğ I Kongresi delegelerinin dikkatini, Kongre-yî baltalamak isteyen bazı
organizasyon komitesi üyelerinin yaptıkları girişimlere çekeriz. Kongrenin yapılmayacağını
v© delegelerin Petrograd’ı terketmelerl gerektiği havasını veriyorlar. Bu yalanlara
İnanmayınız. Büyük günler yaklaşmaktadır
2 Knsunda çoğunluğun sağlanamayacağı açıktı, bu ncrii’tılı1 Kongre ayın 7 sine ertelendi.
Fakat tüm ül-
52
ke heyecan içinde idi. Devrimci Sosyalistlerle Menşevikler, yenildiklerini anlayınca, taktik
değiştirerek taşradaki tüm örgütlerine telgrafla mümkün olabildiği kadar ılımlı sosyalistleri
seçmelerini salık verdiler. Köylü Sovyetleri icra Komitesi, muhtemel asker ve işçi
eylemlerinin önüne geçmek için 13 Aralıkta açılacak bir köylü kongresi için acele çağrıda
bulundu.
Bolşevikler ne yapacaklardı? Şehirde, asker ve işçilerin silahlı bir gösteri hazırladıkları
dedikodusu dolaşıyordu. Gerici ve burjuva basın, bir ayaklanmanın olacağını bildiriyor ve
hükümetten, Petrograd Sovyeti-nin tutuklanmasını, ya da hiç olmazsa Kongrenin
toplanmasına engel olunmasını istiyordu. Novaya Rus gibi günlükler ise Bolşeviklerin toptan
öldürüleceğini söylüyordu.
Gorki’nin günlüğü Novai Jizn, Bolşevikleri de haklı çıkararak gericilerin devrimi boğmaya
çalıştıklarını ve gerektiğinde bunlara silahla karşı koymak gerektiğini bildiriyor, fakat her
şeyden önce tüm devrimci demokratik partilerin bir cephe oluşturması gerektiğine işaret
ediyordu:
Demokrasi kendi güçlerini örgütlemedlkçe, eylemleri güçlü bir direnişe çarptıkça, taarruza
geçmek ihtiyatsızlık olur. Fakat karşı taraf şiddete başvurursa, devrimdi demokrasi de
Jfctfdan ele geçirmek için mücadeleye atılmak zorunda kalacak ve bu konuda halkın
ta açlnden destek görecektir.
Gorki, hem hükümet ve hem de gerici gazetelerin Bolşevikleri şiddete kışkırttıklarını ve
gerçekten bir ayaklanmanın yeni bir Kornilov olayına yol açacağına işaret ediyor ve
Bolşevikleri dolaşan dedikoduları yalanlamaya çağırıyordu* Menşeviklerin organı Dien’de
(Gün) Potressov, Bolşeviklerin gizli savaş planlarını açıkladığını idida ettiği, haritalı
sansasyonel bir yazı yayınladı.
Duvarlar bir anda, nereden gelirse gelsin tüm gösterileri kınayan ve işçilerle askerleri
kışkırtıcıları dinlememeye çağıran Tsik’in, tutucuların ve ılımlı merkez komitelerin
hazırladığı duyurular, beyanatlar ve çağrılarla örtülüverdi. örneğin, Devrimci Sosyalist parti
askerî seksiyonunun beyanatından bir özet verelim:
53
Şehirde yeniden şiddete başvurulacağı dedikoduları doPa-şıyor, Buntann kaynağı nedir?
Kışkırttılar hangi örgüt adına ayaklanmaya çağırıyorlar? Bu konuda Tsik’te sorguya çekilen
Bolşevikler her ,tDr7ü sorumMuğu inkâr etttter… Fakat bu dedikodular fcile kendi
başlarına birer tehlikedir, işçi, köylü ve asker çoğunluğunun gerçek düşüncesine ilgisiz
ttiıfcaç he-veskâr sokakta işçi ve askerterfn bîr kısmım kandırarak ayaklanmaya
fctakınmaları olanak dışj değildir. Devrimci Rusya’nın geçîrdfğl ‘bu kargaşalık zamanında
her türlü ayaklanma kofayca İç savaşa dönüşebilir ve bunun sonucu olarak da bir sürü
güçlükler pahasına kurutmuş olan tüm proleter örgütler de çöker gider.
Karşı devrimciler, devrimi kanla boğmak ve Kurucu Meclisin seçilmesine engel olmak için
böyle bîr ayaklanmadan faydalanmak frrsaîınj kaçrrmaziar Diğer yandan Avrupada kar-şf
devrim şefi Guillam İL yeni darbeler hazırlamaktadır. Kuvvete başvurmak yok, Herkes
yerinde kalsın,
28 Ekini günü, latin ırkına özgü jestlerle konuşan, kırmızı sivri sakallı küçük bir adam olan
Karnen ev*] e Smolny koridorlarında görüştüm. Yeterli delege sayısının olacağından emin
değildi.
— Eğer Kongre toplanırsa, halkın ezici bir çoğunluğunu temsil edecektir. Düşündüğüm gibi
çoğunluk bol-çeviklerden oluşursa, iktidarın Sovyetlere bırakılmasını istiyecegiü ve
geçici hükümet de çekilmek zorunda kalacak.
Gözlüklü, teninin rengi bozuk, solgun yüzlü, uzun boylu genç bir adam olan Volodarski daha
kesin konuştu :
— Lieberler, Dan ve diğer fırsatçılar Kongreyi baltalamak üzereler. Eğer toplanmasına
engel olmayı ba-şarırlarsa, bunun bizi durduramayacağını anlayacak kadar gerçekçiyiz.
Not defterimin 29 ekim tarihli sayfasında aşağıda* ki gazete Özetlerini buluyorum:
Mohitev. (Büyük Genel Karargâh)- Ölüm taburları, Kazaklar, vahşi tümen ve Çara bağh
muhafjz alaylar» burada yoğun-
Peterhof, Tsarkoie-Selo ve Pavlosk Juırkerleıti, hükümetten Petrograd’a harekete geçmek
için nazır olma emrini atmışlardır. Orarrienbaum Junfceheri Başkente geîmefd-edirfer.
Petrograd garmromj zırhlı araçlar tümeninin bir Kısmı Kış Sarayında -bulunmaktadır,
Troçkirrîn emri üzerine, Sesîoretsk silâh fabrikaları, Petrograd Işçtf <felegeJerine
binlere© tüfek dağıtmışür.
Bas-LJiteiny mataifesindefci bir belediye zabrta nritlngİnde, iktidarın Sovyetlere
bırakılmasını isteyen bir -karar alınmıştır. *
Herkesin, bir şeyler olacağını bildiği, ama ne olduğunu kestiremediği bu heyecanlı günlerde
hüküm süren karışıklığın yalnızca birkaç örneğidir bunlar,
Smolny’de, 30 ekim gecesinde yapılan bir Petrog-rad Sovyet mitinginde konuşan Troçki,
Sovyetler Kongresini başarısız kılmak ve küçük düşürmek amacıyle gerici bir girişim olarak
Sovyetlerin ayaklanma projelerine ilişkin Burjuva basının iddialarım reddetti.
— Petrograd Sovyeti hiç bir ayaklanma emri vermemiştir. Eğer gerekirse bu emri veririz
ve Petrograd garnizonunun da desteğini sağlarız… Hükümet gerici bir eylem
hazırlamaktadır. Biz ise buna, kesin ve amansız bir taaruzla cevap vereceğiz,
Petrograd Sovyetinin silahlı bir gösteri emri vermediği doğruydu. Fakat Bolşevik Partisi
Merkez Komitesi bir ayaklanma olasılığını da Öngörüyordu, 23 ekim gecesi sürekli olarak
toplandı. Partinin tüm aydınları, liderler, işçi delegeleriyle Petrograd garnizon delegeleri de
hazır bulundular. Aydınlar arasında yalnızca Lenin ve Troçki ayaklanmadan yanaydılar.
Askerler bile bımun karşısındaydılar. Durum oya konuldu ve ayaklanma reddedildi.
O zaman, yüzü hiddetten kasılmış bir işçi ayağa fırladı:
— Ben Petrograd proletaryası adına konuşuyorum. Biz ayaklanmadan yanayız. Siz
dilediğinizi yapın. Ama şunu da söyleyeyim ki eğer Sovyetleri ezdirirseniz, bizim için
tükenirsiniz.
Birkaç asker de işçinin yanını tuttuklarından ayaklanma yeniden oya kondu ve bu kez
kazandı.
Buna karşın, Bolşeviklerin sağ kanadını oluşturan ve Kamenev, ■ Zinoviev ve Riazanov’un
yönettiği gurup silahlı bir ayaklanmaya karşı mücadelesini sürdürüyordu. 31 ekim sabahı,
Raboçi Put, Lenin’in, dünyanın şimdiye dek tanıdığı en cüretkâr siyasi ajitasyon ya-
55
zılanndan biri olan ^Arkadaşlara mektuplarını yayınlamaya başladı. Lenin, burada, Klamenev
ve Riazonov’ un karşı çıkışlarından hareket ederek ayaklanma lehine tüm görüşlerini ortaya
döküyordu:
Ya UebBT ve Dan’ın tarafına geçerek parofamız olan «tüm iktidar Sovyetlere» elogammızı
bırakacağız, ya da ayaklanacağız. İkisinin ortası diye ‘bîr şey yoktur.
Ayni gün Öğleden sonra, Kadelerin lideri olan Miliyukov, Cumhuriyet Meclisinde parlak ve
iğneli bir nutuk attı. Skobelev’e verilen nakazın Alman hayranlığını eleştirerek, devrimci
demokrasinin Rusya’yı uçuruma götürmekte olduğunu söylüyor ve Tereşçenko’yla alay
ederek Alman diplomasisini Rus diplomasisine yeğ tuttuğunu söylemekten kaçınmıyordu.
Sonunda korkunç bir gürültü salonun solunu sarstı.
Hükümet ise kendi yönünden, Bolşevik propagandasının gördüğü başarının önemini
küçümseyemezdi. 29 ekim günüt Meclis ve hükümet delegelerinden oluşan bir karma
komisyon, bir tanesi köylülere geçici olarak toprak veren, diğeri ise enerjik bir barış
politikasının temellerini atan iki kanun tasarısını aceleyle hazırlayı-verdi. Ertesi günü
Kerenski ordudan ölüm cezalarını kaldırıyordu. Ayni gün «Cumhuriyet rejiminin
güçlendirilmesi ve karşı devrimle anarşiye karşı mücadele» komisyonunun ilk oturumu
yapıldı. Fakat sonraları tarih, bunun izine bile rastlayamayacaktır. Ertesi gön iki
gazeteciyle birlikte Kerenslti’yle konuştum. Ve bizler, kabul ettiği son gazete muhabirleri
olduk.
— Rus halkı, dedi büyük bir elemle, hem her şeyin yokluğunu çekiyor ve hem de
müttefiklerince düş kırıklığına uğratılıyor. Dünya devrimin bittiğini zannediyor. Ama sakın
kanmayın buna. Zira devrim daha yeni bağlıyor.
Düşündüğünden daha da aleriyi görücü sözlerdi bunlar…
Hazır bulunduğum Petrograd Sovyet mitingi 30 ekim gecesi sabaha dek gürültülü bir
şekilde sürdü. Ilımlı sosyalistler, aydınlar, subaylar, Tsik ve ordu komiteleri üyelerinin tümü
gelmişlerdi. Onların karşısında ise, işçiler, köylüler, askerler basit ama ateşliydiler.
Bir köylü, kendisine göre zirai komitelerin tutuk-
56
lanmasiyle ileri gelen Tver’deki kargaşalıkları anlattı,
— Bu Kerenski, büyük toprak ağalarının (Pomiech-chiks) kalkanından başka bir şey değildir.
Kurucu Mecliste, toprakları eninde sonunda ele giçereciğimizi bildikleri için daha şimdiden
işi boğmaya çalışıyorlar.
Putilov fabrikalarında çalışan bir makinist, yakacak ve ham madde yokluğu bahanesiyle
müdürlerin tüm fabrikaları teker teker kapadığını, oysa fabrika komitesinin saklı büyük
rezervler bulduğunu açıklayarak:
— Bu bir kışkırtmadır, dedi. Şiddete itmek için bizi aç bırakmak istiyorlar.
Bir asker ise şöyle başladı:
— Arkadaşlar, size siper denen ama kendi mezarlarından başka bir şey olmayan
çukurları kazanların selâmını getiriyorum.
Sonra, uzun boylu, gençt gözlerinden şimşekler çakan, zayıf bir asker kürsüye çıktı ve gök
gürültüsünü andıran bir alkış ve heyecanla karşılandı, Bu, temmuz savaşlarında öldüğü
bildirilen, ama ölüler arasından dırilip gelen Çudnovski’ydi…
— Artık askerlerin kumandanlarına güveni kalkmamıştır. Kendi sovyetimizin toplanmasını
red eden ordu komiteleri bile ihanet etmişlerdir. Askerler, Kuruca Meclisin belirtilen
tarihte toplanmasını istiyorlar. Ertelemeye kalkanların başı laya girecektir. Bu sudan bir
tehdit değildir» Ordunun topları konuşacakta* sonunda…
Beşinci orduyu kasıp kavuran seçim kamyanya-sından söz açtı ayni zamanda:
— Subaylar, özellikle menşevikler ve devrimci sosyalistler Bolşevik partisini batırmak için
sistemli çalışıyorlar. Siperlerde gazetelerimizin dağtılması yasaklanıyor, konuşmacılarımız
tutuklanıyor…
— Ekmek sıkıntısından neden söz etmiyorsun? diye bîr asker karıştı.
— İnsan yalnızca ekmekle yaşamaz» diye cevap verdi Çudnovski kızgın.
Ondan sonra, Vitebesk Sovyet delegesi, sapına kadar menşevik olan bir subay söz aldı:
— iktidarın kimin elinde olduğu şimdi Önemli de-ğiL Sorun hükümet değil, savaştır. Bir
değişiklik olmadan önce savaşı kazanmak gerekir. (Islıklar ve istih-
57
zalı sataşmalar). Bolşevik kışkırtıcılar birer demagogtur.
Bu söz üzerine salon kahkahaya boğuldu.
— Biran için sınıf mücadelesini unutalım…
Daha fazlasını söyleyemedi, bir ses haykırdı: «Daha
çok beklersin sen…»
Petrograd, o zamanlar garip bir görünüşteydi. Fabrikalarda,
komite odaları tüfekle doluydu. Postacıların
biri gelip biri gidiyor, kızıl koruyucular eğitim yapıyor,
tüm kışlalarda her gece mitingler düzenleniyor ve
günler tükenmek bilmeyen ateşli tartışmalarla geçiyordu.
Sokaklar, akşam olmaya başladı mı kalabalıklaşıyor,
Nesvki caddesine doğru ağır dalgalar halinde yayılıyor,
gazeteler tartışılıyordu. Yayalara saldırı o derece
yoğunlaşmıştı ki yan sokaklara girilemiyordu. Bir
gün öğleden sonra Sadovaya’da, yüzlerce kişiden oluşan
bir kalabalığın hırsızlık yaparken yakalanan bir
askeri dövüp tekmelediklerini gördüm. Garip tavırlı
adamlar, ekmek ve süt kuyruklarında titreşip bekleyen
kadınların etrafında dolaşıyor, onlara, yahudilerin erzak
stokları yaptıklarını, halk açlıktan ölürken Sovyet
üyelerinin bolluk içinde yüzdüklerini fısıldıyorlardı…
Smolni de, giriş ve dış parmaklıkta, nöbetçiler serbest
giriş kartlarınızı inceden inceye kontrol ediyordu.
Toplantı salonlarında, gece. gündüz sürekli toplantılar
yapılıyor, bitmeyen bir uğultu her yanı kaplıyor, yüzlerce
işçi ve asker döşemelerin üstünde bir yol bulup
uyuyordu. İlk kattaki büyük salonda, binlerce dinleyici
Petrograd Sovyet’inin kavgalı toplantılarında bulunmak
için itişip kakışıyordu…
Sabahın köründen akşama dek, klüplerde çılgınca
kumar oynanıyor, şampanyalar oluk gibi akıyor, ortaya
konan paralar yirmi bin rubleyi buluyordu. Şehir
merkezindeki sokak ve kahveler, pahalı kürk ve
mücevherlerle örtülü orospulardan geçilmiyor, monarşist
komplocular, Alman casusları, planlar kuran kaçakçılar
ortalıkta fink atıyordu.
Gri bir göğün altında, soğuk ve yağmurda kaynayan
koca şehir koşuyor, koşuyordu, ama nereye?
ÜÇÜNCÜ BOLÜM
BÜYÜK AKŞAM
Ayaklanma halindeki bir haikla zayıf bir hükümet arasındaki ilişkilerde öyle bir an gelirki
iktidarın her eylemi kitleleri kızdırır ve yapmaktan sakındığı işlevler ■ de onlarda kendisine
karşı bir hor görü duygusu uyandırır,
PetrogTacTı terketmek projesi öylesine bir fırtına kopardı ki Kerenski’nin hükümetin böyle
bir niyeti olmadığına ilişkin açık yalanlaması yuhalar ve alaylarla karşılandı.
Raboçi Put şöyle yazıyordu;
Devrimle köşeye sıkışmış geçîol burjuva hükümeti, Pet-rograd’dan kaçmayı rviç bir zaman
düşünmediğini ve ne de başkenti teslim etmeye niyetli oîmâdtğmt iddia ederek yalanlarla
İşin içinden sıyrılmaya bakıyor…
Harkov’da, I. W. W/nin mukavele başlangıcında bulunan «işçi sınıfıyle işveren sınıfı
arasında ortak hiç bir şey yoktur» sloganını benimseyen örgütlenmiş otuz bin maden işçisini
Kazaklar dağıttılar, bazı maden ocağı sahipleri lokavt ilân ettiklerinden maden işçilerinin
geri kalan kısmı da genel greve gittiler. Ticaret ve sanayi bakanı Konovalov, müsteşarını tam
yetkiyle karışıklıklara bir son vermekle görevlendirdi. Madenciler Orlov’dan nefret
ederlerdi. Tsik, bu görevi uygun bulmakla kalmayıp, kazakların Donetz havzasından
çekilmesini İstemeyi de reddetti.
Bu olaylar sonunda Kaluga Sovyeti dağıtıldı. Sovm
yette çoğunluğu ele geçirmiş bulunan Bolşevikler birkaç siyasi tutukluyu serbest bıraktılar.
Belediye Du-ması (Meclisi), hükümet komiserinin rızasiyle Minsk* ten birlikler getirterek
Sovyet merkezini topçu âteşine tutturdu. Bolşevkiler teslim olup binayı boşalttıkları anda
Kazaklar «Moskova ve Petrogr ad Makilerle tüm Bolşevik Sovyetlerin başına gelecek
budur» diye haykıra-rak saldırdılar. Bu olaydan sonra korkunç bir kızgınlık dalgası Rusya’yı
kasıp kavurdu.
Aynı dönemde, Bolşevik Krilenko’nun başkanlığındaki Kuzey Sovyetleri bölgesel Kongresi
Petrograd’da çalışmalarını bitiriyordu. Ezici bir çoğunlukla iktidarın Rus Birliği Kongresi
tarafından tümden ele geçirilmesi gerektiğine işaret eden Kongre, çalışmalarının sonunda»
kurtuluş saati yaklaştığından sevinmeleri için çağrıda bulunarak tutuklu Bolşeviklere
selamlarını yolladı. Diğer yandan, Fabrika komiteleri Rus Birliği ilk konferansı da kesin
olarak Sovyetlerin tarafını tutarak şu açıklamada bulundu:
İşçi sınıfı, çarlığın siyasi boyunduruğunu sarstıktan sonra, kendi üretici faaliyetlerinin
içinde bile demokrasi prensibini zafere ulaştırmaya gayret etmektedir. Egemen sınıfların
kahredici politikasının yarattığı ekonomik çöküntü arasında kendiliğinden ortaya çıkan
üretimin işçi tarafından kontrolü fikrinde belirginleşen gayret de budur.
Demiryolu işçileri sendikası Ulaştırma Bakam Li-verovski’nin istifasını istedi,
Skobolev, Tsik adına, Nakazın müttefiki er ar a sı konferansa sunulmasını isteyerek
Tereşçenko’nun Par ise gönderilmesine kesinlikle karşı çıktı ve Tereşçenko istifasını verdi.
Ordunun yeniden örgütlenmesi planını gerçekleştiremeyen Verkhovski kabine toplantılarına
seyrek gelmeye başladı.
3 kasım günü, Bovrtzev’in «Obchtcheie Dielo»su (Ortak dava), büyük harflerle aşağıdaki
yazıyı yayın-ladı:
Vatandaşlar, vatanı ‘kurtarın.
Şimdi öğrenrrriş .bulunuyorum ki dün, Milli Savunma Komisyon toplantısında, Korntlov
başarısızlığının başlıca sorum-
60
]ularından olan savaş Bakanı General Verkrıovski ayrı bir barış imzalamak önerisinde
bulunmuştur.
Bu Rusyaya karşı bir itıanettir.
Tereşçenko, geçlc-l hükümetin Verlovsfcinin önerisârri incelemeye bile gerek’duymadığını
bildirmiştir.
Tereşçenko, kendi kendine «Borası tımarhane ıra?» diye sormuştur.
Komisyon üyeleri generalin bu önerisinden şaşkına dönmüşlerdir.
General Alekseyev ağlamaktadır.
Hayır, bu delilik değil, daha da fenası gerçek bir İhanettir.
Kerenski, Tereşçenko ve Nekrassov, Verfchovski’nin sözteri üzerin© derhal bize
açıklamalarda bulunmalıdırlar.
Vatandaşlar, herkes «yağa kaîks>n.
Rusya satışa çrkarjlmışfır
Kurtarın onu.
Gerçekte, Verkhovsk’nin önerisi, müttefikler üzerine baskı yaparak kendilerinden barış
teklifleri koparabilmekti. Zira artık Rus ordusunun döğüşecek gücü yoktu.
İzlenim, Rusya’da olduğu kadar dışarda da gürültülü oîdu, Verkhovski sıhhi nedenlerle
süresiz izne çıkarılarak hükümeti terketti. Obchtcheie Dielîo kaldırıldı…
4 kasım pazar günü içinT Petrograd Sovyeti bir gün hazırladı. Kentin her yanında büyük
mitingler yapılacaktı. Bahane, basın ve Sovyet için para toplamak olarak ileri sürüldüyse bile
gerçek amaç bir kuvvet gösterisiydi. Birdenbire, aynı gün Kazakların da bir geçit resmi
düzenleyerek, mucizevi müdahalesiyle Na-polyon’u Moskova’dan kovan 1812 îkonunu
kutlayacakları öğrenildi.
Hava barut kokuyordu, bir tek kıvılcım iç savaşı çıkarabilirdi. O zaman Petrograd Sovyeti
«Kardeş Kazaklara» aşağıdaki bildiriyi yayınladı:
Biz asker ve İşçilere karşı sizi çıkarmak İstiyorlar, Bu alçakça plan ortafc düşmanlarrmn
tarafından hazırlanmıştır: Asil tiranlar, bankerler, büyük mal sahipleri, eski memurlar ve
Çarın eski uşakları.
KazakJar! sizinkiler de dahil otmak üzere, tüm zenginlet,
prensler, asiJler, generaller, faizciler bizden nefret ederler. Pet-rograd Sovyetinl ezmek,
ttev/rmi bozmak İçin zaman kollamaktadırlar.
4 Kasım gürvü İçin bîr Kazak resmi geçrti hazırlanmaktadır. İçinizden her biri buna katılıp
katılmamaya vicdamnca karar verecektir. Biz bu işe karışmıyor ve hiç kimsemin hürriyetine
engel oimak istemiyoruz.
işçi ve Asker Tem&itcîleri Petrograd Sovyet)
Resmi geçit derhal iptal edildi…
Bolşevikler, kışla ve işçi mahallerinde «tüm iktidar sovyetlere» sloganının yayarken gerici
ajanlar da halkı sinsice ayaklanmaya, Yahudileri, tüccarları ve sosyalist liderleri öldürmeye
çağırıyorlardı.
Bir yandan, monarşist basın ayaklanmanın kanlı bir şekilde bastırılmasını istiyor, diğer
yandan Lenin’in güçlü sesi «Ayaklanma saati gelmiştir, beklenilmez* diye gürlüyordu.
Burjuva basını da endişeliydi. «Bir Jevye Viedo-mosti» (Borsadan haberler) t Bolşevik
propagandasını, özel mülkiyet* kişi güvenliği ve toplumun temel prensiplerine karşı durma
olarak nitelendiriyordu.
Ama özellikle, düşmanca tavırlar takınanlar ılımlı sosyalist gazetelerdi. Dielo Naroda,
«Bolşevikler, devrimin en tehlikeli düşmanıdırlar» diyor, Menşevik Di-en «hükümet hem bizi
hem kendisini savunmalıdır» diye yazıyor, Plekhanov’um gazetesi Edinstvo (Birlik) ise,
hükümetin dikkatini Petrograd işçilerinin silahlandırılmasına çekerek Bolşeviklere karşı
sert tetbirler alınmasını istiyordu.
Hükümet her geçen gün daha zayıf görünüyor, belediye idaresi göçüyordu. Sabah
gazeteleri, cürekâr hırsızlık ve cinayet haberleriyle dolup taşıyor, caniler cezasız
kalıyordu.
Silahlı işçiler geceleri sokaklarda kol geziyor, hırsızlan kovalıyor ve buldukları silahlan
topluyorlardı.
1 kasımda, Petrograd askeri kumandanı Albay Pol-kolnikov aşağıdaki emri çıkarttı:
Ülkenin geçirdiği güç günlere rağmen, Petrograd’da şsld-det ve cinayete sorumsuzca
çağrılar yapılmaya devam edilmektedir. Hırsızlık ve !karış»k)ık gündert güne
artmaktadır.
62
Bu durum vaîandaşter^ hayam» r bozmakta, hükümet ve belediye hurutuşlarıntn
çalışmasını engellemektedir.
Olkeme Karşı sorumluluk ve görev bilincinde olanak şunları emrediyorum:
1 — Her askerî birlik, garnizon sahası İçinde ve öze) direktiflerine uygun otarşi hükümet
‘kurutuşlarının savunması için milis kuvvetlerine, komiserlere ve belediyeye yardım etmek
zorundadır.
2 — Belediye Mills temsilcisi ve bötge kumandanının rıza-siyle canilerin ve kaçakların
yakalan masr için nöbetçiler çfka-rrtacak ve gerekli tetbirler alınacaktır.
3 — Kışlalara giren, silahlı gösteri ve kabama çağrıda bulunan her kişi
tutuklanarak, yöredeki ‘kumandan yardımcısı genel karargâhına götürülecektir
4 — Sokak yürüyüşleri, mitingleri ve gösterileri yasak I an -mıştır,
5 — Her s-îlahlı gösteri, her kavga, mevcut: silahlı kuvvetler tarafından anında
bastırılacaktır
6 — Kanunsuz tutuklamalara ve ev aramalarına engel ol* mak için komiserlere her türlü
yardım gösterilecektir,
7 — Askeri birlikler, kendi bölgelerinde çıkan olayları anında Petrograd Kurmay
Başkanlığına bildireceklerdir.
Tüm ordu örgüt ve komitelerini, görevlerinin yerine getirilmesinde kumandanlarına
yardımcı olmalarına davet ederim.
Cumhuriyet Meclisinde, Kerenski, hükümetin Bolşevik hazırlıklarından haberdar olduğunu ve
her türlü gösteriye karşı durmak için yeterli güce sahip olduğunu bildirdi. Sonra, Novaye
Rus ve Raboçi Put*u, ayni yıkıcı faaliyetlerde bulunmakla suçlayarak, basın hürriyetinin
hükümetin yalanlara kargı mücadele vermesine engel olduğunu belirtti. Bu iki gazetenin,
bölgede çalışanlar tarafından şiddetle arzulanan kargı devrimi amaçlayan bir propagandanın
iki yönünü temsil ettiklerini bildirerek «Ben nasıl olsa ölmüşüm, başıma geleceklerin önemi
yok. Fakat şunu da cesaretle söylüyorum ki şimdiki durumun tek nedeni, Bolşeviklerin tüm
şehirde yürüttükleri inanılmaz kışkırtma kampan-yasıdır..,:» dedi.
2 kasımda, Sovyetlerin Kongresine yanlızca on beş delege gelmişti. Ertesi günü yüz ve daha
ertesi günü de
63
yüz üçü Bolşevik olan yüz yetmiş beş delege vardı. Fakat nisabın sağlanması için dörtyüz
delege gerekliydi ve Kongrenin açılışına yalnızca üç gün vardı.
Smolni’de çok bulundum. Artık oraya girmek eskisi gibi kolay değildi. Çift sıralı nöbetçiler
dış kapıyı tutuyor ve orayı atlatınca, büyük kapının altında bekleşen uzun bir kuyruk
gözüküyordu. îçeri dörder kişilik guruplar halinde giriliyor, hüviyetini ve işini bildirdikten
sonra, modeli her an değişen bir serbest giriş kartı alınıyordu. Zira casuslar içeri kadar
sokulmayı ba-şanyorlardı.
Bir gün dış kapıya gelirken önümde Troçki ve karısına rastladım. Askerin biri onlan
durdurduğunda Troçki tüm ceplerini aramasına rağmen kartını bulamadı ve askere:
— Ben Troçki’yim, dedi.
Asker, inatla, «Kartınız olmadığına göre giremezsiniz. Ben isme bakmam,» diye cevap verdi.
— Ama ben, Petrograd Sovyetinin Başkanıyım.
— Madem bu kadar önemli bir kişiniz, üzerinizde tanıtıcı bîr kart olması gerek.
Troçki sabretti ve, «Beni kumandanına götür,» dedi. Asker, önüne gelen herkez için
kumandanın rahatsız edilemeyeceğini mırıldanarak, kıpırdamak istemedi ve sonra oranın
kumandanı bir astsubayı çağırdı. Troçki ona durumu anlatarak,
— Ben Troçki’yim,» diye tekrarladı.
Astsubay kafasını kaşıyarak, «Troçki mi?» dedi, «cBen bu ismi bir yerden duydum ama.,. Ha
evet evet, tamam, geç arkadaş geç.»
+
Koridorda Bolşevik Merkez Komitesinden Kara-han*a rastladım. Bana yeni hükümetin nasıl
olacağını açıkladı.
— Sovyetlerde olduğu gibi, esnek, halkın iradesine saygılı, yerel güçleri tam serbest
bırakan bir örgüt. Şimdiki halele geçici hükümet çar hükümetiyle ayni derecede yerel
demokratik iradeleri boğmaktadır. Yeni toplumda, insiyatif alttan gelecek. Hükümet şekli,
Rus Sosyal Demokrat İşçi Partisi’nin bünyesi gibi olacak. Sık sık çağrılacak olan Rus Birliği
Sovyet Kongresi önünde sorumlu yeni Tsik Parlemantoyu oluşturacak» Çeşitli bakanlıkların
başında, bakan yerine, doğrudan
64
Sovyetler önünde sorumlu bir memurlar gurubu olacak…
30 ekim günü, Smolni Enstitüsünün yukarı katında, küçük bir odada Troçki’nin bana verdiği
randevuya gittim. Odanı nortasında, boş bir masa önüne eski bir iskemleye oturmuştu.
Kendisini uzun uzun sorguya çekmeden, bir saatten fazla-bir süre hızlı ve kesin bir tonla
konuştu, îşte kendi deyimleriyle bana söylediklerinin özeti:
— Geçici hükümet tamamen güçsüzdür. Gerçekte iktidarda olan burjuvazidir. Fakat bu,
aşırı uçtaki partilerle yapılan uydurma bir koalisyonla gizlenmektedir. Köylüler, kendilerine
söz verilen toprakları beklemekten usanmış, ayaklanmaktadırlar. Tüm ülkedeki emekçi
sınıflarda aynı yılgınlık göze çarpmaktadır. Burjuvazinin egemenliği yalnızca iç savaşla
sürdürülebilir. Kornilov’un metodu, kendisine iktidarı sağlayacak tek yoldur. Fakat
burjuvazinin eksikliği güçtedir. Ordu bizimledir. Uzlaştırıcı ve pasifistler yanı Devrimci
Sosyalistlerle, Menşevikler her türlü otoriteyi yitirmişlerdir. Zira toprak ağalariyle
köylüler, işçilerle patronlar ve subaylarla askerler arasındaki kavga daha
şiddetlenmiş ve eskisinden daha fazla uzlaşamaz hale gelmiştir. Halk kitlelerinin bilinçli
eylemi ve proletarya diktatörlüğünün zaferiyle devrim eserini tamamlayacak ve halk
kurtulacaktır…
«Devrimci tecrübeleri, fikirleri ve amaçlariyle halkı en mükemmel şekilde temsil eden
SovyetlerdLr. Doğrudan doğruya cephedeki birliklere, fabrikalardaki işçilere ve köylülere
dayandıklarından gerçekten devrimin belkemiğidirler.
«Sovyetler olmadan iktidar oluşturulmak istendi. Ama sonuç güçsüzlük oldu. Şimdi
Cumhuriyet Meclisi kulislerinde her türden karşı devrimci projeler yapılmaktadır. Kade
partisi militan karşı devrimciliği temsil etmekte, onun karşısında Sovyetler halkın davasını
savunmaktadırlar. Bunların arasında önemli hiç bir gu-Tup yoktur. Bu son kavgadır. Burjuva
karşı devrimi, güçlerini organize ederek bize saldırmak için zaman kollamaktadır. Şubatta
ancak başlayan, fakat kornilov olayında gelişen eserimizi tamamlayacağız.
Sonradan, yeni hükümetin dış politikasına geçerek,
— îlk görevimiz, tüm cephelerde derhal bir muta-
Dünyayı Sarsan On GÜn/F: 5 65
reke yapmak ve demokratik bir barışın koşullannı tartışmak üzere bir halk konferansı
toplamaktır, Elde edeceğimiz barış, Avrupa’da devrimci ruhun uyanması ölçüsünde daha
demokratik olacaktır. Zira bu hükümet^ hiç aracısız doğrudan doğruya halklara çağrıda
bulunarak onlara mütareke önerecektir. Devrimci Rusya barış anlaşmasında şu prensibi
güdecektir: «Ne toprak ilhakı ne tazminat», halkların kendi kendilerini idare hakkı, bir
Avrupa federatif cumhuriyetinin kurulması. «Bu savaşın bitiminde Avrupayı diplomatlarla
değil, proletarya ile güçlenmiş görüyorum. Avrupa federatif Cumhuriyeti, —Avrupa Birleşik
Devletleri— İşte olması gereken budur. Milli özerklik yetmez. Ekonomik gelişme milli
hudutların ortadan kalkmasını istemektedir. Avrupa küçük milli guruplara parçalanırsa,
emperyalizm yeniden işe koyulacaktır* Yalnızca bir Avrupa federatif cumhuriyeti dünyaya
barış getirebilir,
Vet ince, hafifçe alaycı gülümseyigiyle bitirdi: — Fakat Avrupa kitle olarak buna
katılmazsa, bu amaçlar derhal gerçekleşemez.»
Herkezin, Bolşeviklerin sokağı ele geçirip, beyaz yakalıklı beylere ateş açmasını beklerken,
gerçekte ayaklanma güpegündüz ve en olağan şekliyle başladı.
Geçici Hükümet, Petrograd Garnizonunu cepheye göndermeyi tasarlıyordu. Garnizonun,
devrimde birinci rolü oynamış 60.000 askeri vardı. Mart günlerinde olayların akışını
değiştiren, Asker Sovyetlerin! kuran ve Petrograd kapılarında Kornilov’u püskürten onlardı.
İçlerinden çoğunluğu Bolşevik olmuştu. Geçici hükümet şehri boşaltmaktan söz ettiği
zaman, garnizonun cevabı $u olmuştu: «Başkenti savunamıyor sanız, barış yapın. Barış da
yapamıyorsanız çekip gidin ve yerinizi ikisini de becerebilecek bir halk hükümetine bırakın.»
Her türlü ayaklanma girişiminin Petrograd Garnizonunun tutumuna bağlı olacağı açıktı. Bu
yüzden geçici hükümet şehirdeki alayları, güven duyduğu birliklerle değiştirmek istiyordu:
Kazaklar ve Ölüm taburları. Ordu komiteleri, ılımlı sosyalistler ve Tsik, hükümetle ayni
fikirdeydiler. Petrograd’da ve cephede geniş bir kampanyaya giriştiler. Sekiz aydan beri
Petrograd Garnizonu şehirdeki kışlasında keyfince yaşıyor, oysa siper-
66
lerdeki arkadaşları her şeylerini yitirmiş açlıktan ölüyorlardı.
Garnizon alaylarının, bir ölçüdeki rahatlıklarını bir kıy savağının korkunçluğuna
değişmekteki isteksizlikleri üzerine yapılan suçlamalarda gerçek payı yok değildi. Ama
gitmek istememelerinin diğer nedenleri de vardı. Petrograd Sovyeti, hükümetin niyetinden
çekiniyordu. Cephelerden basit askerleri temsil eden yüzlerce delege geliyor ve «Takviyeye
gereksinim duyuyoruz. Fakat Ptrograd’ı ve devrimi iyi korunuyor görmek bizim için daha
önemli- Siz geriyi tutun. Biz cephelerde işimizi biliriz» diyorlardı.
25 ekimde, Petrograd Sovyeti Yürütme Kurulu gizli olarak toplanarak, takınılacak tutum
hakkında karar verecek olan özel bir Askerî Komitenin kurulmasını kararlaştırdı. Ertesi
günü, Petrograd Sovyeti asker seksiyonu, burjuva basınına ivedi boykot ilân eden ve
Sovyetler Rus Birliği Kongresinin toplanmasına kargı çıkan Tsik’i sert bir şekilde kınayan
bir Komite seçti. 29 ekimde, Petrograd Sovyetinin bir açık oturumunda Troçki, Devrim
Askerî Komitesinin Sovyet tarafından resmi olarak tanımasını önerdi,
«Savaşa gitmek* gerekirse ölmek için kendi örgütümüzün olması şarttır.» Genel Kurmay
başkanlığı ve Asker Komiteleriyle konuşmak için biri Sovyetlerin, diğeri Garnizonun adına
iki delegasyonun cepheye gönderilmesine karar verildi.
Pskov’da, Kuzey cephesi kumandanı general Çe-remisov, Sovyet delegelerini kabul ederek
onlara sert ve soğuk bir tavırla Petrograd Garnizonunun cepheye gelmesi için emir verdiğini
ve sözlerine ilâve edecek bir şeyi olmadığını söyledi. Garnizon delegelerine ise şehri
terketmek izni verilmedi,
Petrograd Sovyeti Askerî Seksiyonuna ait bir delegasyon, Petrograd Yöresi Genel Kurmay
başkanlığında bir temsilcilik almak istediyse de bu isteği rettedil-di. Petrograd Sovyeti
Askeri Komitesinin izni olmadan hiç bir emrin verilmemesini istedi. Bu da rettedildi.
Delegelere sert bir şekilde «Sizi değil, Tsik’i tanıyoruz, kanunlara karşı gelirseniz sizi
tutuklarız» denildi.
Ayın 30 unda, tüm Petrograd alaylarının temsilcileri, bir mitingde şunları kararlaştırdılar;
«Petrograd Garnizonu artık Geçici Hükümeti ta-
67
nımamaktadır. Hükümetimiz, bundan böyle Petrograd Sovyetidİr. Yalnızca, Devrimci Askerî
Komitesinin ara-cıhğıyle Petrograd Sovyetinden emir alacağız.»
Yerel birlikler, Petrograd Sovyetinin Askeri Seksiyonundan gelecek direktifleri beklemek
emri aldılar.
Ertesi günü, Tsik, Özellikle subayların katıldığı bir toplantı yaptı, Genel Kurmayla İşbirliği
Komitesi kurdu ve şehrin tüm mahallelerine komiserler gönderdi.
3 eylülde Smolni’da büyük bir asker mitingi şöyle karar verdi:
Petrograd Sovyeti Devrimci Askeri Komitenin kurulmasını selarolıyan Petrograd ve civarı
garnizonu, devrimin yararma cephe ve cephe geris’i arasmda daha sıkı bir WrlJk kumıa*
amaciyle yapacağı eylemlere tüm desteğini vereceğine sö2 verir.
Ayrıca, garnizon, örgütlenmiş proletarya yardımıyla, Petrog-rad’da devrimci düzenin
sürdürülme&ini -gözeteceğini beyan eder. Burjuva ya öa Korrrilov taraftarlarınca yapılacak
îıer türlü (kışkırtma girişimi amansız bir direnişle karşılaşacaktır.
Gücünden emin olan Devrimci Askeri Komite, Petrograd Genel Kurmayından kendi kontrolü
altına girmesini istedi, ve tüm basımevlerîne kendi izni olmadan duyuru ya da beyanat
basmalarını yasakladı. Silahlı komiserler Kronwerk silah deposuna giderek büyük
miktarlarda silah ve mühimmat eleği çirdiler ve Kal edin’in karargâhı olan Novoçerkask’a
gönderilmek üzere olan 10,000 süngüye el koydu.
Tehlikeyi birden kavrayan hükümet, kendi kendini dağıtmaya razı olduğu takdirde Komiteye
dokunulmazlık vereceğini bildirdi. Fakat zaman çok geçti. 5 kasımda gece yarısı Kerenski,
Malevski’yi yollayarak Petrograd Sovyetinin Genel Kurmayda temsilini önerdi. Devrimci
Askeri Komite bunu kabul etti. Bir saat sonra savaş bakanlığına vekâleten bakan general
Ma-nilovskî öneriyi geri aldı.
6 kasım salı sabahı halk şehir duvarlarında» Petrograd Asker ve İşçi temsilcileri Sovyeti
Devrimci Askeri Komitesinin imzaladığı bir bildiriyi şaşkınlıkla seyretti.
PETROGRAD HALKINA
Vatandaşlar,
Karşı devrim canî başım doğrultmaktadır. Kornilov taraftarları, Kurucu Meclisi dağılmak ve
Sovyet Rus Birliği Kongresini ezmek için göçlerini harekete geçirmişlerdir. Aynı zamanda
Yahudi düşmanları, belklde halkı kantı olaylara sürüklemeye çalışacaklardır. Petrograd
Asker ve İşçi Temsilcileri Sovyetî, her türlü karşı devrim eylemi ve Yahudi katliamına karşı
devrimci düzeni sağlayacaktır.
Petrograd garnizonu şiddet olaylarına ve kargaşaîıkîara izin vermeyecektir. Halk, serseri ve
kışkırtıcılar» en yakın kışladaki Sovyet Komiserliğine tutuklayarak götürecektir. Petrograd
sokaklarında. Karışıklık, yağma ve savaş çıkarmak için şüp-neftlerin yapacağı İlk girişimde,
suçlular amansızca ve derhal cez! andırılacak I ardı r.
Vatandaşlar… soğuk kanlılığınıza ve sükunetinize güveniyoruz. Düzen ve devrim davası emin
ellerdedir.
3 kasımda bolşevik liderler gizli olarak önemli ve tarihi bir toplantı yaptılar. Zalkind haber
verdiğinden koridorda bekliyordum. Salondan yeni çıkan Volodars-ki bana olup bitenleri
anlattı.
Lenin şöyle konuşmuştu:
«6 kasım çok erken. Ayaklanmanın tüm Rusya’ya dayanması gerekir. Oysa, ayın altısında
tüm delegeler daha Kongreye gelmemiş olacaklar. Diğer yandan 8 kasım da çok geç. Bu
tarihte, Kongre oluşacağından kesin ve acele kararlar alamaz. Kongrenin açılacağı gün olan 7
sinde, harekete geçip, «işte iktidar ne yapacaksınız yapınız» diyebileceğiz o zaman.»
Bu esnada, üst kattaki odalardan birinde, ince yüzlü, uzun saçlı, şimdi devrimci olmuş eski
Çar ordularının eski bir subayı, sürgün, iyi matematikçi, satranç oyuncusu, kendisine
Antonov denilen Ovseinko adında biri başkentin elegeçirilmesi için etraflı bir plan üzerinde
çalışmaktaydı.
Hükümet de kendi yönünden hazırlıktaydı. Birbirlerinden çok uzaklardaki tümenlerden
seçilmiş, kendisine en bağlı alayları Petrograd’a çağırmış, Junkerslerin topçuları Kış
Sarayına yerleştirilmişti. Temmuz günlerinden beri İlk kez yeniden Kazak birlikleri
sokaklarda gözükmeye bağladılar. Polkolnikov, her türlü ayaklan-
69
mayı şiddetle bastıracağından söz ederek emir üstüne emir veriyordu. Kabinenin en nefret
edilen üyesi olan Eğitim bakam Kiçkin, Petrograd’da düzeni korumak göreviyle özel komiser
atandı. Rutenberk ve Palçinski adında kendisi gibi nefret edilen iki adamını da yanma aldı.
Petrograd, Kroçtad ve Finlandiya’da sıkıyönetim ilân edildi. Bu ise Novoye Vremia adlı
burjuva gazetesinin alaylarına hedef oldu:
Neden sıkıyönetim? Hükümetin artık gücü kalmamıştır. Her türlü manevî otoriteyi
kaybetmiş, ‘kuvvet kullanmak jçin gerekli çareîerî bile yoktur. Her şeye İyi açıdan
kakarsak, yalnjzca bu işe razı olanlarla oturup konuşabilir. Otoritesi daha öteye gidemez..,
5 kasım pazartesi sabahı, Cumhuriyet Meclisinde olup bitenleri öğrenmek için Marİe
sarayına geldim, Tereşçenko’nun dış siyaseti üzerine ateşli tartışmalar, Burtzev-
Verkhovski olayının akisleri. Söylendiğine göre Karso olayından etkilenmiş olan İtalyan elçisi
dışın-da tüm diplomatlar oradaydı. Geldiğimde, sol devrimci sosyalistlerden Karelin,
Londra’da çıkan «Times» deki bir yazıyı okuyordu, «Bolşevizme karşı ilâç kurşundur»
diyordu yazı. Sonradan, kadelere doğru dönerek:
— Sizin de fikriniz bu mu? diye sordu.
Sağ taraftan «tabi, tabi,» sesleri duyuldu.
O zaman Karelin, «düşündüğünüz bu ama, eyleme geçecek cesaret yok sizde,» diye karşılık
verdi.
Altın pırıltılı saçlarının dalgaları ve tatlı, sarı sakalıyla bir matine seyircisinin hayranlığını
çekecek kadar yakışıklı Skobelev sıkıla sıkıla Nakazı savundu. Ondan sonra, soldan gelen
«istifa, istifam sesleri altında Tereşçenko kürsüye çıktı. Tsik ve hükümet delegelerinin
Paris’de ayni görüşü —kendisininki— savunmaları gerektiğini söyledi. Zafere dek savaştan,
orduya yeniden disiplin getirilmesinden söz açtı. Fakat salon gittikçe gürültülü oluyordu ve
Sol’un inatçı ve patırdılı muhalefeti karşısında Meclis gündeme geçti.
Bolşevik sıralan boştu, İlk günlerde Meclisi terke-den yerin sahipleri oranın canlılığını da
alıp götürmüşlerdi. Merdivenleri inerken, tartışmaların canlılığına rağmen dışarı dünyadan
hiç bir sesin bu yüksek ve soğuk salona giremediğini ve Geçici Hükümetin, üzerinde
70
bakan Miüyukov’un daha önceleri kendini yitirdiği bu barış ve savaş kayalıklarında kaybolup
gideceğini düşündüm. Kapıcı» pardesümü verirken homurdandı:
— Zavallı Rusya’ya ne oluyor, hiç bilmiyorum. Tüm bu Bolşevikler, Menşevikler,
Trudoviksler.,, Bu Ukrayna, bu Finlandiya, -bu Alman emperyalistleri, bu İngiliz
emperyalistleri. Kırkbeş yaşındayım. Buradaki kadar hiç bir yerde bu kadar konuşulduğunu
işitmedim.
Koridorda, Kade partisinde çok etkili, gık bir redingot giymiş, fare yüzlü profesör Çatski’ye
rastladım. Kendisine» bu kadar çok sozedilen ünlü Bolşevik darbesi konusunda ne
düşündüğünü sordum. Omuzlarım silkti ve alaylı alaylı: