Doğumdan 6-8 saat sonraki dönem bebeğin en aktif dönemidir. İlk 30 dakika boyunca bebek çok uyanıktır, ağlaması güçlüdür, emme için çok isteklidir ve çevreyle çok ilgilidir. Bu dönemde yenidoğan bebeğin gözleri genellikle açıktır. Bu saatler anne- babaya çocuğunu görmeleri için mükemmel bir fırsat sunar. Yenidoğan kuvvetli bir emme özelliğine sahiptir ve emzirmeye başlamak için mükemmel bir dönemdir. Bebek meme başını genellikle çok çabuk kavrar, anne ve bebeğin ikisi de bundan tatmin olur. Bu dönem boyunca yeni doğmuş bebek dakikada 80 kez soluk alıp verir. Dakikada kalbi 180 kez atabilir. Bağırsakları hareket eder.
Yenidoğan bebek 6-8 saat geçtikten sonra, 2. döneme geçer ve bu dönem 2-4 saat sürer. Bu dönemde bebeğin kalp hızı ve nefes alıp verme hızı azalır, vücudunun ısısı azalmaya başlar. İdrarını ve kakasını genellikle yapmaz. Bebeklerde uyku hali görülür. Genellikle uyku nedeniyle bebek sakindir. Bebeğin vücut ısısı bu dönemde azalmaya başlar bu dönemde bebeğe banyo yaptırılmaktan kaçınılmalıdır.
2. reaktif dönem, bebek bu derin uykudan uyandığında başlar; bu dönem 2-5 saat sürer ve çocuk ve ailesinin iletişimi için başka mükemmel fırsatı sağlar. Bebek yine uyanık ve tepkilidir, kalp ve solunum hızı artmıştır, gag refleksi aktiftir, gastrik ve solunum sekresyonları artmıştır ve mekonyum (kaka) çıkışı sıklıkla olur. Bu dönem genellikle solunum sekresyonları miktarı azaldığında biter.
Yenidoğan reaktif dönem boyunca ilk belirgin nokta olan sistematik uyku ve uyanıklık dönüşümleriyle yaşama başlar. Bu ilk dönemi takiben bebek için, doğumun yoruculuğunda kendine gelmek için sonraki 2-3 günde sürekli uyumak alışılmadık değildir.
Brazelton Yenidoğan Davranışsal Değerlendirme Skalasında Yenidoğan Davranışların Gruplandırılması
- Alışkanlık
Yenidoğan uykudayken farklı uyaranlara (ışık, tıkırtı, zil, çimdikleme) engelleyici tepkiler gösterir.
- Oryantasyon
Yenidoğanda uyanık durumun kalitesi ve uyanıkken görme duyma uyaranlarına dikkat etme yeteneği gelişir.
- Motor performansı
Hareket ve tonusun kalitesi değerlendirilir.
- İfade etme durumu
Bebeğin genel uyandırılabilme düzeyinin ölçülmesi gerekir. Uyandırıldığında bebeğin buna karşı ifadesine bakılır.
- Durumun düzenlenmesi
Uyanıklığında bebeğin tepkileri nasıl değerlendirilir.
- Otonomik stabilite
Sinir sisteminin düzenlenmesiyle ilişki olarak stres belirtileri (titremeler, irkilmeler, deri rengi) gözlenir.
- Reflexler
Yenidoğanın birçok refleksi vardır. Bunların uyku ve uyanıklık durumlarında değerlendirilmesi yapılır.
Bebeklerde uyku yukarıda özetlendiği gibi 5 farklı durumu kapsar. Bu durumlar bebek ve çevresindeki kişiler arasındaki iletişime gönderme yapar. Bu uyku durumlarının döngüsü değişkendir. Yeni doğmuş bebeklerde uyku süresi günlük ortalama 16 saattir. Bebeklerde uyku ve uyanıklık durumları çevredeki uyaranlar tarafından etkilenir. Doğum sonrası erken süreçte, bebeklerde uyku bebeğin ihtiyacı ve ona verilen bakımdan etkilenir. Yapılan araştırmalar anne odasında uyuyan bebeğin, bebek odasında uyuyan bebeklere göre daha az ağladıklarını göstermiştir. Bu ailelerin durumları ve bebeklere karşı etkili metodları anlamasında özellikle önemlidir. Bebek beslenmeden önce ve sonrasında daha çok motor aktivite sağlar. Beslenme genellikle acıkmanın neden olduğu ağlamayı bitirir. Kundaklamak veya bebeği battaniyeye sarmak uykuyu destekler ve vücut ısısını korur. Yenidoğanı kucağa almak, uyurken ona ninni söylemek onun daha kolay uyumasını destekler.
Yrd.Doç.Dr.Gülay MANAV
Üsküdar Üniversitesi
Sağlık Bilimleri Fakültesi
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği AD.