Pantelleria Adası, İtalya ile Tunus arasında orta Akdenizin merkezinde yer alan stratejik bir adadır. Kuzey Afrika daha yakın olsa da İtalya’ya aittir. Sicilya’ya 100 km. uzaklıktaki ada Tunus’a 60 km. mesafededir. Pantelleria Sicilya, İtalya ve Tunus arasında kalan bir adadır.
Volkanik bir ada olan Pantelleria’nın yüzölçümü 83 km2 ve en yüksek noktası olan Montagna Grande 836 metredir. En son volkanik patlama 1891 yılında deniz altında meydana gelmiştir. Adada volkanik aktiviteden dolayı kaplıcalar bulunmaktadır. Adanın adı arapça kökenlidir. Kuzey Afrika kıyılarında ortaya çıkan güçlü fırtınalara atıfla ‘rüzgarların kızı’ anlamına gelen Bint al-Riyah adı verilmiştir. Bint al-Riyah daha sonra Pantelleria adına dönüşmüştür. Siculo-Arapça lehçesi, 19. yüzyıla kadar adanın halk dili olmuştur. Pantelleria’daki modern Sicilya dili birçok Arapça kelime içerir ve adanın yer adlarının çoğunda bulunur.
Çok zengin bir tarihe sahiptir. Arap kültürünün etkisi mimariye yansımıştır
Adanın geçmişi neolitik döneme kadar gider. İlk yerleşimciler muhtemelen İber Yarımadasından gelmişlerdir. Akdenizde Kartacalıların üstünlüğü döneminde burası bir üs haline getirilmiştir. Adada Kartacalılara ait önemli miktarda tarihi kalıntı ve Pön mezarları bulunmuştur. Romalıların işgali sonrası Pantelleria adası önemli kişilerin sürgün yeri olarak kullanılmıştır. 700 yılından 1123 yılına kadar Müslüman Arapların elinde kalmıştır. Daha sonra yaklaşık bir 400 yıl Sicilyalıların ve Aragonluların eline geçmiştir. Pantelleria adasında Osmanlı dönemi 1553’te başlamış ve 1912’deki Balkan Savaşlarına kadar sürmüştür.
Pantelleria, Napolyon Savaşları sırasında olduğu gibi 2. Dünya Savaşında da önemli olmuştur. 1943’teki Tirbuşon Operasyonu ile ağır hava bombardımanı sonucu Pantelleria Adası Müttefikler tarafından İtalyanlardan teslim alınmıştır. Sicilya’nın işgaline yönelik Husky Harekatına hazırlık için bu operasyon yapılmıştır. Pantelleria daha sonra Sicilya’ya yapılan saldırı sırasında Müttefik uçakları için 2. Dünya Savaşında hayati bir üs haline gelmiştir.
Batı kıyısında, limanın 3 km. güneydoğusunda küçük lav bloklarından Orta Tunç Çağından kalma bir sur çevresinde bulunan çanak, çömlek ve obsidyen aletler Syracuse’daki müzede sergilenmektedir.
Güneydoğuda, Cunelie olarak bilinen bölgede kaba lav bloklarından inşa edilmiş, içinde sepulchral odaları olan yuvarlak veya eliptik kulelerden oluşan birçok mezar bulunmaktadır.
Adada, kökeni bilinmeyen dammuso adı verilen tipik tek katlı binalar yaygındır. Bir dammuso, volkanik kayaçların yaygın kullanımı nedeniyle genellikle siyah görünen kalın duvarlı bir taş yapıdır. Aşırı ısınmayı önlemek için beyaza boyanmış karakteristik kubbeleri vardır. Kubbeler, kurak mevsimde kullanılmak üzere genellikle binanın altındaki büyük bir depoya veya yakındaki toprağa yönlendirilen yağmur suyunu toplar.
Diğer yapıların çoğu İkinci Dünya Savaşı sırasında tahrip edilmiştir. Dikkate değer bir istisna, kare bir taban kulesine birleştirilmiş iç avlusu olan düzensiz dörtgen bir planla oluşturulmuş bir rönesans binası olan Barbacane Kalesi’dir.
15 Kilometre uzunluğundaki ada, büyük ölçüde denizaltı volkanik aktivitesi sonucu yükselen yapının ortaya çıkan zirvesidir. Adaya iki büyük kalderası hakimdir, ikisinin yaşlısı yaklaşık 114.000 yıl önce, genç Cinque Denti kalderası ise yaklaşık 45.000 yıl önce oluşmuştur. Ada yavaş yavaş çökmektedir. Bunun volkanın altındaki magmanın soğuması ve gazın azalmasından kaynaklandığı düşünülmektedir.
Adada aktif bir hidrotermal sistem nedeniyle çok sayıda kaplıca ve fumarol bulunmaktadır. Adanın güneydoğusundaki Favara Grande en iyi örneklerden biridir.
Pantelleria Milli Parkı adanın% 80’ini kapsamaktadır. Specchio di Venere yani “Venüs’ün aynası”, soğumuş bir volkanik kraterde oluşan ve yağmur ve kaplıcalarla beslenen doğal bir göldür. Göl 12 m. derinliğindedir. Göl, yüzme, kaplıca ve çamur banyosu için popülerdir.
Diğer doğal cazibe merkezleri denize giden yollar, geniş yürüyüş yolları, kaplıcalar ve küçük bir mağaradaki kayalardan süzülen buharlarla beslenen popüler bir doğal saunadır. Ayrıca Laghetto delle Ondine diğer adıyla “Dalgacıkların Göleti” yüzme alanına dönüşmüş bir deniz suyu gölüdür.
Ada, Eleonora şahinlerinin nüfusunu koruduğu için 1994 yılında BirdLife International tarafından önemli bir Kuş Alanı (IBA) olarak kabul edilmiştir.
Adayı Milano, Roma, Venedik gibi şehirlere bağlayan Pantelleria Havaalanı bulunmaktadır. Sicilya’nın Trapani şehrinden adaya feribotla ulaşılabilmektedir.
Kaynakça:
https://en.m.wikipedia.org/wiki/Pantelleria
https://wikitravel.org/en/Pantelleria
https://www.milleworld.com/wp-content/uploads/2019/06/tile-pantelleria-1.jpg
https://www.combinedops.com/COM_PHOTOS/PANTELLERIA%20LOCATION%20MAP.jpg
https://www.architetturaecosostenibile.it/images/stories/2015/pantelleria-dammusi-a.jpg
https://siciliammare.it/wp-content/uploads/2018/11/Pantelleria-porto.jpg
https://mondointasca.it/wp-content/uploads/2008/01/Pantelleria-il-porto.jpg
https://www.telegraph.co.uk/content/dam/Travel/Destinations/Europe/Italy/Pantelleria-xlarge.jpg
Yazar: Ali İhsan Nalbant