Büyük Buhran'ın Nedenleri
1. Abd'nin alacaklarını altın olarak tahsil etme ısrarı
Birinci Dünya Savaşı sona erdikten sonra geriye Avrupa'da büyük bir yıkım bırakmıştı, savaştan nispeten az zarar görerek çıkan Abd, dünya üzerinde geriye kalan son sağlam büyük ekonomi idi. Birinci Dünya Savaşı sonrası Abd büyük yara alan Avrupa ve dünya ekonomisinin kreditörü haline geldi, Abd alacaklarını altın olarak tahsil etmek istiyordu fakat dünyada bu ticareti gerçekleştirebilecek altın veya altın üretimi mevcut değildi; bu durum ileride Abd'nin alacaklarını tahsil edememesine yol açacaktı.
Abd'nin altın ısrarı yüzünden Altın devamlı olarak değer kazanıyordu ve doğal olarak Abd'nin alacaklı olduğu ülkelerin paraları değer kaybeder iken dünyadaki altın kaynaklarını kontrol eden Birleşik Krallık'ın para birimi sterlin aşırı değer kazanıyordu bu durum yıllar içinde Avrupa ekonomilerinin rekabet gücünü eritti ve Avrupa ekonomilerinin yıldan yıla daha sıkıntılı hale gelmesine yol açtı, bunun da doğal sonucu olarak dünyadaki bütün yatırımcılar(altınları ile beraber) Abd'e yatırım yapmaya başladılar.
|Enflasyona göre düzeltilmiş altın fiyatları|
Özetle Abd alacaklılarının tavuklarını kesip onlardan yumurta bekliyordu.
* Son yıllarda dünya ekonomisine damga vuran varlık alım programlarının en önemli sebebi dönemin Fed Başkanı B. Bernanke'nin 1929 Bunalımı'nda yapılan hataların tekrarlanmamasını istemesiydi; Büyük Buhran'da üretim vardı, tüketim vardı ama ticaret için para yoktu, B. Bernanke ne olursa olsun dünyanın bu çelişkiye düşmemesi için ne gerekirse yaptı.-Link-
2. Abd Başkanı Hoover
Abd Başkanı Hoover sorunun ciddiyetini anlamaktan uzaktı ve kriz dönülmez seviyeye yükselinceye kadar kamunun soruna müdahale etmemesi konusunda ısrarcı oldu oysa ki İskandinav ülkelerinde sosyal demokrasiler krizin ilk yıllarında kamu desteği ile krizi atlatmayı başarmışlardı, Abd'de de kamunun ekonomiye müdahale etmeme tabusu olmasaydı 1929 Buhranı o kadar da ağır olmayabilirdi.
|Herbert C. Hoover|
3. Bankacılık veya borsa regülasyonlarının oluşmuş olmaması
Bugün dünya ekonomilerinin sağlığı için bankalara, borsalara getirilmiş olan kuralların neredeyse tamamı Büyük Bunalım tecrübesinden alınan derslerdir, Büyük Bunalım öncesi bu kuralların olmaması çok büyük sorunlara yol açmıştı, Abd'de kriz sonrası binlerce banka iflas etmişti, borsalarda inanılmaz hatalar yapılmıştı.
4. Abd ekonomisinin çok sınırlı sayıda şirketin kontrolünde olması
Kriz dönemi Abd ekonomisinin yarısı yaklaşık 200 şirketin kontrolündeydi, doğal olarak bu şirketlerde ortaya çıkan sorunlar ülke ekonomisini doğrudan etkilemişti.
|Büyük Buhran|
Büyük Buhran nasıl başladı
1920'de Abd dışındaki dünya ekonomilerindeki sorunlar sebebiyle dünyadaki bütün sermaye Abd'e akmaya başlamıştı, Abd'de büyük bir refah yaşanıyordu ve bir noktadan sonra tasarruflar borsalara akmaya başlamıştı, bu durum kendi kendini besleyen bir balona döndü. 1920'lerde 68 puan seviyesinde olan The Dow 1929'da 380 puanlara ulaşmıştı;(%500-600) devamlı olarak yukarı giden bu borsa sayesinde Abd'de herkes parasıyla veya ulaşabildiği kredilerle hisse alıyordu. İnsanlar hiçbir araştırma yapmadan sadece hisse alıyorlardı ve hissenin değerlenmesini bekliyorlardı.
|The Dow 1920-1929|
Ekim 1929'da The Dow'un (Bugünkü Dow Jones) şişebilecek kapasitesi kalmamıştı ve hisselerde değer kayıpları başladı, 24 Ekim günü Kara Perşembe yaşandı, yaklaşık bir hafta içinde The dow 328 puanda 230 puana düştü, dört bin civarında banka iflas etti, binlerce yatırımcının serveti yok oldu.
Abd'deki kriz çok kısa sürede dünyaya yayıldı ve bütün dünyada ciddi bir işsizlik furyası baş gösterdi. Büyük Buhran döneminde dünyada üretim %40, ticaret hacmi ise %65 düştü.
Abd'de Büyük Bunalım'ın faturası başkan Hoover'a kesildi, ardında gelen Roosevelt büyük bir iddia taşısa da Büyük Buhran'a getirdiği çözümlerin gerçekten etkili olup olmadığı bugün de tartışma konusudur ama 1930'ların sonunda Almanya'da yaşanan ekonomik bunalım nazileri iktidara taşıdı ve devrin Alman yöneticileri krizin ana sebebinin likidite sorunu olduğunu anlamışlardı; Almanlar takas ekonomisine dönerek(devletler arasında !) krizden çıkan ilk büyük ekonomi olmuştu. Almanya, İkinci Dünya Savaşı'nı başlatınca savaş ekonomisi sebebiyle bütün dünyada üretim normale dönmüştü ve kriz ortadan kayboldu.
Günümüzde karşılıksız olarak ifade edebileceğimiz şekilde para basılmasının en önemli sebeplerinden biri altın karşılığı para basmanın 1800'lerin sonlarından başlamak üzere 1970'li yıllara kadar yol açtığı sorunlardır ama bunların en dikkat çekici olanı Büyük Buhran'dır.
Otoritelerin karşılıksız para basabilmesi günümüz dünyasında bir gereklilik olarak ortaya çıkmış olsa da artık günümüzde bu gereklilik çok rahat şekilde suistimal edilmektedir, ekonomi yönetimleri çok yetersiz gerekçelerle sadece mevcut sorunları ötelemek için umarsızca para basabilmektedir ve eninde sonunda ötelenen sorunlar ile yüzleşilecek olması kaçınılmaz bir gerçektir.
Karşılıksız para basma-Link-