Osman Gazi ile bağımsız bir beylik haline gelen, Orhan Gazi ile devletleşen, I. Murat ile kurumsallaşan, II. Murat ile Balkanlar’da egemenlik kuran Osmanlı Devleti, II. Mehmet’in İstanbul’u fethetmesiyle cihanşümul bir devlet haline gelmiştir.
Yavuz Sultan Selim Süreci’nde Orta Doğu’ya, Kanuni Sultan Süleyman Süreci’nde Avrupa’ya başat olmuş, III. Murat Süreci’nde ise doğuda en geniş sınırlarına ulaşmıştır.
Osmanlı Devleti, XVI. yüzyılın sonlarına doğru batıda Avusturya, doğuda Safevilerle savaşım etmiştir. Bu mücadeleler, iç isyanlar, değişen tecim yollarının Osmanlı ekonomisine negatif tesiri, orduda düzenin bozulması Osmanlı Devleti’nin üç kıtaya yayılmış topraklarında merkezi otoriteyi kaybetmesine niçin olmuştur.
Osmanlı-Habsburg Mücadelesi ve Zitvatorok Antlaşması
Kanuni Sultan Süleyman Süreci’nde Mohaç Meydan Muharebesi (1526) ile Osmanlı-Avusturya (Habsburg) ilişkileri başladı.
Avusturya, 1533’te imzalanan İstanbul Antlaşması ile Osmanlı Devleti’nin üstünlüğünü kabul etti. Uzun süre ılımlı seyreden Osmanlı-Avusturya ilişkileri 1593’te Orta Avrupa’da egemenlik kurma mücadelesi sebebiyle bozuldu. 1596’da Haçova Muharebesi ile süregelen bu dönemdeki egemenlik mücadelesi, 1606’da imzalanan Zitvatorok Antlaşması ile sonuçlandı.
Habsburg Hanedanı
İlk kez I. Rudolf Süreci’nde Mukaddes Roma Germen İmparatorluğu’na katılan (1273) Habsburglar, Avusturya’ya uzun seneler (1278-1918) yargı devam eden bir hanedandı. Hollanda’yı, Flemenkleri, Castilla (Kastilya) ve Aragonları evlilikler yolu ile egemenliğine aldı.
1521′de I. Ferdinand, Macaristan kralının kızı ile evlenerek bu krallığı da topraklarına kattı. Sonrasında İspanya’ya egemen olan Habsburglar XVI ve XVII. yüzyıllar içinde Avrupa’nın en kuvvetli devletleri içinde yer aldı. I. Dünya Savaşı’ndan sonrasında mutlak monarşilerle beraber Habsburg Hanedanlığı son buldu.
Zitvatorok Antlaşması (1606)
Devrin Padişahı: I. Ahmet
Devrin Vezir-i Âzamı: Murat Paşa
Zitvatorok Antlaşması Mühim Maddeleri
- Avusturya’nın Macaristan için ödediği vergi kaldırılacak.
- Avusturya bir tek bir defaya mahsus iki yüz bin altın tazminat ödeyecek.
- Avusturya Arşidükü (Kralı) protokol bakımından Osmanlı padişahına denk sayılacak.
- Yazışmalarda “Avusturya Kralı” yerine “Roma Cesarı” unvanı kullanılacak.
- Her iki taraf birbirine zarar vermekten kaçınacak.
- Antlaşma yirmi yıl geçerli olacak.
Zitvatorok Antlaşması ile Osmanlı Devleti dış politikada prestij yitirdi. Osmanlı Devleti, Macaristan’dan toprak elde etme gayretinden vazgeçmiş olduğu şeklinde Avusturya’nın ödemekle yükümlü olduğu vergilerin kaldırılmasını da kabul etti. Bu kazanımlar Avusturya’nın siyasal protokolde büyük devlet bulunduğunun kabul edilmesini, Osmanlı Devleti ile diplomatik protokolde eşit olmasını sağlamış oldu. Bu anlaşmayla iki devlet arasındaki diplomatik ilişkilerde mütekabiliyet esası belirleyici oldu.
Mütekabiliyet
Mütekabiliyet, karşılıklı denk olma durumu anlamına gelen bir kelime olup diplomatik bir terimdir. Devletler arası ilişkilerde maruz kalınan davranışa aynı şekilde karşılık verme prensibidir.