Bir öğretmen olarak isteğimiz ya da kurumun isteği üzerine çeşitli eğitimler alırız. Bu eğitimlerin üzerine düşünür, en önemlisi de bizim için kıymetli olan zamanımızı harcarız.
Eğitimler güzel geçer; yeni bilgiler, etkinlikler, uygulamalar öğreniriz ve bu heyecanla öğrendiğimiz her şeyi sınıfımıza gelince göstermek, öğretmek isteriz. Ama bu istek, derse girdiğimizde, planlamamızı elimize aldığımızda karmaşıklaşır ve şöyle sorular dönmeye başlar etrafımızda:
- Öğrendiğim bu etkinliği planımın neresinde kullanmalıyım?
- Bu uygulamayı işleyeceğim konuya nasıl transfer ederim?
Bir şekilde sınıfa girer öğrendiğimizi uygularız, ancak ders bitiminde hüsrana uğrarız ve yine sorular…
- Ben bu etkinlikten çok keyif almıştım, neden öğrencilerim keyif almadı?
- Halbuki bu uygulama çok kolaydı, neden öğrencilerime zor geldi?
- Bu tam sınıfımın ilgisini çeker dediğim uygulamaya öğrencilerim neden ilgisiz kaldı?
İşte bu sorularla karşılaşmamak için, yapacağımız öğretimi tasarlamamız gerekir.
Öğretim Tasarımın değerini gösteren bir örnek, 1960lar ve 1970lerde AT&T’de gerçekleştirilen bir çalışmadır. AT&T, Long Lines şirketi çalışanlarına (Mager, 1977) toplamda 45 gün süren, iş yerinden farklı bir yerde, bir sınıf ortamında dokuz haftalık süre ile bir kurs verdi. Bir yönetici için bu durum, bu eğitimi alan çalışanların, telefon arızalarını iki ayı aşkın bir süre tamir edemeyecek olması anlamına geliyordu.
Eğitimi geliştirmek amacıyla bir Öğretim Tasarım Grubu kurs için yararlı olacak içeriği belirlemek üzere bir görev analizi gerçekleştirdi. Kursun süresini dokuz haftadan dokuz güne indirgeyebilmek için ilave Öğretim Tasarımı teknikleri uygulandı. Verilecek kursun eğitim süresinde %80’lik bir düşüş sağlandı. 1960’larda bu yeni kursun maliyeti 350.000 dolardı, ama Öğretim Tasarımcılarının çalışmasıyla 1968-1973 arasındaki beş yıllık periyotta verilen hizmet içi eğitimlerde 37 milyon dolar tasarruf edilmesi sağlandı. (Morrison, Ross, Kemp, 2012. Etkili Öğretim Tasarımı)
Öğretim Tasarımının amacı, öğrenmeyi daha kolay, daha verimli ve etkili kılmak, bununla birlikte zamandan tasarruf yapmaktır.
Peki Öğretim Tasarımını nasıl yapacağız?
1. Adım: Öğretim Problemlerini, Hedeflerini Belirleme
Bir öğretim problemini belirlemek için öğretim ihtiyaçlarına bakmak gerekir. Bunun için sınıfımızda, okulumuzda ihtiyaç analizi yapmalıyız. Örneğin; öğrenciler genel olarak Matematik dersinde hangi konuyu öğrenmede zorlanıyor? Bu soruyu tüm okulumuzdaki matematik öğretmenlerine sorabiliriz. Yapılan sınav sonuçlarına bakarak da öğrencilerin zorlandığı konuları görebiliriz. Ortak bir görüş, ihtiyaç yakalayabiliriz. Bu ihtiyaçlar doğrultusunda da öğretim hedeflerimizi belirleriz. Hedefleri belirlediğimizde unutmamamız gereken sorular vardır: Öğretim hedefleri probleme uygun mu? Problemin çözümüne yardımcı olacak mı?
2. Adım: Öğrenen Kişi Özellikleri
İhtiyacı belirlediğimiz zaman, ihtiyaca yönelik çalışacağımız sınıfın veya grubun tüm özelliklerini (hazır bulunuşluk düzeyleri, ön bilgileri vb.) araştırmamız gerekir. Bu sadece öğrenciye veya katılımcıya özel bir konu değildir. Bu adımda öğrenen kişilerin bulunduğu ortamın da uygunluğunu, özelliklerini de belirlememiz gerekir. Örneğin, bilgisayar laboratuvarında gerçekleştireceğimiz bir öğretim tasarımı yaparız, ama tasarımı yapacağımız okulun bilgisayar laboratuvarında yeterli bilgisayar yoktur. Başka bir örnek, projeksiyon ile yansıtacağımız birçok sunum hazırlamışızdır, ama sunumu yapacağımız sınıfın pencerelerinde perde yoktur ve gün ışığı sunumumuzu görünmez kılacaktır.
3. Adım: Görev Analizi
İşte bu adım; çeşitli eğitimlerden öğrendiğimiz teknolojik uygulamaları, araçları kullanacağımız adımdır. İlk yapmamız gereken tasarımını yaptığımız dersin içeriğini oluşturacak olguları, kavramları ve kuralları belirmektir. Yani içeriğimizin nelerden oluştuğunu belirlememiz gerekir. İkinci yapmamız gereken ise belirlediğimiz dersin hedeflerine ve içeriğine yönelik uygulamar bulma, gerekirse kullanmak istediğimiz uygulamaları revize etmektir.
4. Adım: Değerlendirme Araçları
Son adımmış gibi gözükse de tasarımımızın değerlendirmesi bizim için çok önemlidir. Değerlendirme araçlarımızı hedeflerimize göre hazırlamamız, geliştirmemiz gerekmektedir. Çünkü hedefe ulaşıp ulaşmadığımızı değerlendirme sonucunda görebiliriz. “Hedeflerime yönelik hangi araçları değerlendirme olarak kullanmalıyım? Bu dersin öğretmesi gereken konuyu öğretip öğretmediğine nasıl karar verebilirim?” sorularını dikkate almamız gerekir.
5. Adım: Stratejiler ve Sıralama
“Öğretimi nasıl anlamlı hale getirebilirim? Konuyu hangi strateji ve sırayla işleyeceğim? Belirlediğim araçları hangi sırayla kullanacağım?” sorularına bu adımda cevap veririz.
6. Adım: Mesaj Tasarımı, Öğretim Materyali ve Öğretimi Geliştirme
“Öğrenciye içeriği sunmanın en iyi yolu hangisidir? Öğretim stratejilerini uygulamanın en iyi yolu nedir? Görev analizinde belirlediğimiz teknolojik araçlar, uygulamalar öğrencilerin dikkatini çeker mi?” soruları bu adımda cevaplayacağımız sorulardır.
Öğretimi geliştirmek için şu ilkelere bağlı kalmak önemlidir.
- Somutlaştırma
- Geriye Dönük Atıflarda bulunma
- Uygun bir süre/hız kullanma
- Tutarlılığı Koruma
7. Uygulama ve değerlendirme
Süreç değerlendirmesinin yapılacağı adımdır. Öğrenciler süreçte eğlenmiş ama öğrenmemiş olabilirler. Tasarımımızın etkili olması için süreç değerlendirmesinin sonuçlarını görmemiz gerekir ki, sonuçlara göre tasarımımızı revize edebilelim.
Öğretim Tasarımı adımları esnektir, her adımda geriye dönüp bakabilir, adımların yerini değiştirebilir, tekrar revize edebiliriz.
Teknolojiyi kullanmayı istemek önemlidir. Ama bunu nasıl kullanacağımız çok daha önemlidir. Eğer öğretim tasarımını yapmadan yola çıkarsak; güzel fikirlerimiz, öğrendiğimiz, yararlı olacağına inandığımız tüm uygulamalar havada kalabilir, yarardan çok zarara dönüşebilir.
Gelin, teknolojiyi öğretimimizi tasarlayarak kullanalım; öğretmen açısından zaman kazandıracak, öğrenci açısından da verimli ve etkili olacaktır.
Kaynakça:
Marrison, Garry R.; Ross, Steven M.; Kemp, Jerrold E. Designing Effective Instruction.
Yayına Hazırlayan: İlhan Varank
Çeviren: Adıgüzel, T.; Çakır, H.; Öncü, S.; Perkmen, S.; Şahin, İ.; Toy, S.; Varank, İ. 2012, Etkili Ögretim Tasarımı