Meclis-i Mebusan (Parlamenterler Meclisi), Osmanlı’da, 1876 tarihli Anayasa'ya ile kurulmuş ve I. Meşrutiyet ve 2. Meşrutiyet dönemlerinde görev yapmış yasama organıdır.
Seçilmiş parlamenterlerden oluşmakta ve padişah tarafından atanan (daha az sayıdaki) üst kamara üyelerinin oluşturduğu Soylular Meclisi (Ayan Meclisi) ile birlikte, Genel Parlamentoyu (Meclis-i Umumî) oluşturmaktaydı.
Parlamenterler Meclisi (Meclis-i Mebusan) 7 dönemde faaliyet göstermiştir:
31 Mart 1877’de çalışmalarına başlayan 1. Meclis-i Mebusan üyeleri, geçici bir talimatla il, liva ve kazaların yönetim meclisi üyeleri arasından seçilmiş, İstanbul için ayrı bir seçim yapılmıştı. Bu parlamentoda 115 parlamenter vardı. 28 Haziran 1877’de çalışmalarını tamamlayarak dağıldı.
Aynı seçim yöntemiyle oluşturulan 2. Meclis-i Mebusan ilk kez 13 Aralık 1877’de toplandı. 93 Savaşı'nın getirdiği sorunlar nedeniyle 14 Şubat 1878’de kapatıldı.
II. Abdülhamid döneminin sonunda, 23 Temmuz 1908’de II. Meşrutiyet’in ilanıyla aynı yılın Kasım ve Aralık aylarında parlamenter seçimi yapıldı. Ahrar Fırkası (Özgürlükçüler Partisi) ve İttihat ve Terakki Cemiyeti (Birlik ve İlerleme Partisi)’nin katıldığı seçimlerde, İttihat ve Terakki Cemiyeti çoğunluğu sağladı ve 4 Aralık 1908’de 3. Meclis-i Mebusan açıldı. Bu parlamento, 31 Mart Olayı ve II. Abdülhamid'in tahttan indirilmesi sonrasında Mayıs 1909’da Anayasa üzerinde değişiklikler yaparak padişahın ve Soylular Meclisi'nin yetkilerini daralttı, kendi yetkilerini arttırdı. 1911’de tek bir parlamenteri ilgilendiren, ancak politik yankıları yüksek olan bir ara seçim gerçekleştirildi.
18 Ocak 1912’de padişah parlamentoyu dağıttı ve yapılan seçimlerden sonra, 18 Nisan 1912’de 4. Meclis-i Mebusan toplandı. Bu parlamento, 5 Ağustos 1912’de Gazi Ahmet Muhtar Paşa’nın önerisi ile feshedildi. Balkan Savaşı nedeniyle seçime gidilemedi ve sıkıyönetim ilan edildi. İttihat ve Terakki, 23 Ocak 1913’teki Bâb-ı Âli Baskını ile iktidarı ele geçirdi.
Bu şartlarda tek parti düzeninde 1914’te seçime gidildi ve 5. Meclis-i Mebusan üyeliklerinin tamamını İttihat ve Terakki elde etti. Bu parlamento I. Dünya Savaşı boyunca bu haliyle faaliyetlerde bulundu.
Mondros Mütarekesi sonrasında 21 Aralık 1918’de Padişah Vahdettin tarafından, yeni seçimler yapılmak üzere parlamento feshedildi. Yapılan seçimler sonunda Son Meclis-i Mebusan ilk toplantısını 12 Ocak 1920’de yaptı. 16 Mart 1920’de İstanbul’un işgali üzerine, parlamento, işgal güçlerinin baskısıyla, 11 Nisan 1920'de resmen kapatıldı.
23 Nisan 1920’de Ankara'da Büyük Millet Meclisi faaliyetlerine başladı.
***
Buraya kadar anlattıklarımızdan da anlayacağınız üzere, geçmişte Padişah tarafından yönetilen ülkemizde Meclis-i Mebusan yani bugünkü adı ile Türkiye Büyük Millet Meclis’i, her zaman fesih ve darbeler ile karşı karşıya kalmıştı.
Tüm bunlara rağmen ülkemizin uğradığı işgalde sorumluluktan kaçmamış, Ankara’da toplanarak çalışmalarına devam edecek basireti göstermişlerdir.
Çünkü onlar milletin temsilcileri, halkın taleplerini merkeze taşıyan hizmetkarlarıydı.
TBMM günümüzün gündeminde artık Cumhurbaşkanlığı gölgesinde milletin egemenlik haklarını yasama görevini üstlenerek, ancak belli sınırlar dâhilinde yapacak bir yapı haline dönüşüyor. Ülkemizin demokratik teminatı olan TBMM artık hükümet kuramayacak, hatta bakanların içinden çıktığı bir yapı olmayacak. Bir nevi yasama memuru olarak göreve devam edecek.
Hazindir ama 16 Nisan’dan sadece 1 hafta sonra, Misak-ı Milli’yi tarihte bugün ilan eden Meclis-i Mebusan’ın devamı olan TBMM’nin de kuruluş yıldönümüdür. 1876’da kurulan ve günümüze kadar küçük değişimler ile gelen meclis yapısını 141 sene sonra vatandaşlarımız oylayacak.
TBMM kürsüsü üzerinde yazılı olan “Egemenlik Kayıtsız Şartsız Milletindir” ifadesindeki “Egemenlik” kavramını bundan böyle seçilmiş başkan mı yoksa halkın temsilcilerinin toplanma alanı meclis mi kullanacak, hep birlikte göreceğiz. Oylamadan hemen sonra…
Kalın sağlıcakla…