İnanılmaz Keşif: Gökbilimciler Dikdörtgenimsi Şekle Sahip Gezegen Tespit Etti
Bu evrendeki çoğu gezegen küreseldir ve bunun iyi bir nedeni vardır. Yer çekimi kuvvetleri genellikle bir bisiklet tekerleğinin parmaklıkları gibi merkezden kenarlara kadar her taraftan eşit olarak çeker. Bu, bir gezegenin genel şeklini bir küre yapar. Bazıları diğerlerinden daha küresel olabilir (Dünya kutuplarda basık, ekvatorda şişkindir) Ancak, Güneş’ten uzaklıklarına ve dönme hızlarına bağlı olarak, genellikle hepsi aynıdır.
Bununla birlikte, Avrupa Uzay Ajansı’nın Cheops dış gezegen misyonu, bir küreden çok bir rugby topuna benzeyen deforme olmuş bir şekle sahip bir gezegen ortaya çıkardı. WASP-103b olarak adlandırılan ve Jüpiter’in 1,5 katı yoğunluğa sahip olan bu gezegen, Herkül takım yıldızında, basık küresel evimizden yaklaşık 1.225 ışık yılı uzaklıkta yer almaktadır.
Paris Gözlemevi’nden Jacques Laskar, “Cheops’un bu küçük deformasyonu gerçekten ortaya çıkarabilmesi inanılmaz bir şey” diyor. “Bu tür bir analiz ilk kez yapılıyor ve daha uzun bir zaman aralığında gözlem yapmanın bu gözlemi güçlendireceğini ve gezegenin iç yapısı hakkında daha iyi bir bilgiye yol açacağını umabiliriz.” diye ekliyor.
Deformasyona, ana yıldızı olan WASP-103’ten gelen yer çekimi çekicileri neden oluyor. Gezegen, Güneşimizden hem daha sıcak hem de 1,5 kat daha büyük olan WASP-103’ten yalnızca 2.8 milyon km uzaklıktadır (kıyaslarsak, Dünya Güneş’ten yaklaşık 150 milyon km uzaklıktadır). Gök bilimciler, bu kadar yakınlığın anıtsal gelgitlere neden olacağından şüpheleniyorlardı, ancak şimdiye kadar bunları ölçemediler.
Araştırmacılar, Hubble Uzay Teleskobu ve Spitzer Uzay Teleskobu tarafından halihazırda elde edilen verilerle birlikte, ötegezegen geçişlerini yani bizim bakış açımızdan bir gezegen yıldızının önünden geçtiğinde meydana gelen ışık düşüşünü ölçen Cheops’tan yeni verileri kullanarak, gelgit kuvvetlerinin dış gezegeni normal bir küreden ragbi topu şekline nasıl deforme ettiğini tespit edebildiler.
Ekip, kütlenin bir gezegen içinde nasıl dağıldığını belirleyen bir sınır elde etmek için WASP-103b’nin transit ışık eğrisini kullanmayı başardı. Kütlenin nasıl dağıldığını anlamak, gezegenin iç yapısıyla ilgili ayrıntıları ortaya çıkarabilir.
Araştırmanın baş yazarı Susana Barros, “Bir malzemenin deforme olmaya karşı direnci, bileşimine bağlıdır” diye açıklıyor. “Örneğin, burada Dünya’da Ay ve Güneş nedeniyle gelgitler var; ama sadece okyanuslardaki gelgitleri görebiliyoruz. Kayalık kısım çok fazla hareket etmiyor. Gezegenin ne kadar deforme olduğunu ölçerek, ne kadarının kayalık, gaz veya su olduğunu söyleyebiliriz.” diyor.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL