Elektriğin geçmişten günümüze gelişimi
Elektrik, doğanın temel bir parçasıdır ve en yaygın kullanılan enerji biçimlerinden biridir. Birincil olarak doğal kaynaklarlardan elde edilir. İkincil olarak ise, kömür, doğalgaz, petrol, nükleer güç, rüzgar, güneş ve diğerleri gibi kaynaklardan dönüştürülerek elde ediliyor. Eskiden birçok şehir ve kasaba, güç elde etmek için su çarklarını çeviren şelalelerin (birincil mekanik enerji kaynağı) yanında inşa edildi. Elektrik üretimi 100 yıl önce başlamadan evler gazyağı lambaları ile aydınlatıldı, yiyecekler buz kutularında soğutuldu. Odalar odun veya kömür sobaları ile ısıtıldı.
İşte elektrik ile ilgili tarihsel gelişim kısaca aşağıda yer almaktadır.
M.Ö. 600
Miletuslu Thales, kehribarın sürtünmesiyle elektriklenme olayını buldu – şu anda statik elektrik dediğimiz şeyi anlatıyordu.
1600
İngiliz bilim adamı William Gilbert, önce “amber” sözcüğünden “elektrik” terimini üretti. Gilbert birçok maddenin “De magnete, magneticisique corporibus” kitabında elektrifikasyon hakkında yazdı. Ayrıca ilk olarak elektrik kuvveti, manyetik kutup ve elektriksel çekim terimini kullandı.
1660
Otto von Guericke, statik elektriği üreten makineyi icat etti.
1675
Robert Boyle, elektrik kuvvetinin bir vakumdan iletilebileceğini, çekme ve itme özelliklerini keşfetti ve gözlemledi.
1729
Stephen Gray elektrik iletimini keşfetti.
1733
Charles Francois du Fay, elektrik enerjisinin reçineli (-) ve vitröz (+) olarak adlandırılan iki biçimde geldiğini keşfetti. Benjamin Franklin ve Ebenezer Kinnersley daha sonra iki formu artı ve eksi olarak yeniden adlandırdılar.
1745
Georg Von Kleist, elektriğin kontrol edilebilir ve depolanabilir olduğunu keşfetti. Hollandalı fizikçi Pieter van Musschenbroek, ilk elektrik kondansatörü olan “Leyden Jar” ı icat etti. Leyden Jar statik elektriği depolamaya yarıyordu.
1747
Benjamin Franklin, havadaki statik yükler hakkında deneyler yapıyor ve parçacıklardan oluşabilecek elektrikli bir sıvının varlığını teorileştirmişti. William Watson, bir devre yoluyla Leyden Jar’ı deşarj ederek akım ve devrenin anlaşılmaya başlanmasını sağladı. Henry Cavendish farklı malzemelerin elektrik iletkenliğini ölçmeye başladı.
1752
Benjamin Franklin yıldırım çubuğunu yani paratoner veya yıldırımsavar’ı icat etti – yıldırımın bir elektrik akımı olduğunu gösterdi.
1767
Joseph Priestley, elektriğin, Newton’un yerçekiminin ters kare yasasını izlediğini keşfetti.
1786
İtalyan fizikçi Luigi Galvani, kurbağa kaslarını elektrostatik bir makineden gelen bir kıvılcımla seğirme yaptıklarında sinir uyarılarının elektriksel temeli olduğunun anlaşılmasını sağladı.
1800
Alessandro Volta ilk elektrik pilini icat etti. Volta, ayrıca elektriğin teller üzerinden geçebileceğini kanıtladı.
1816
ABD’de ilk enerji şirketi kuruldu.
1820
Elektrik ve manyetizma arasındaki ilişki, elektrik akımlarının bir pusulada iğneyi etkilediğini gözlemleyen Hans Christian Oersted ve Marie Ampere tarafından teyit edildi. Marie Ampere, bir kablo telinin, bir akım geçtiğinde mıknatıs gibi davrandığını keşfetti.
François Arago, elektromıknatısı icat etti.
1821
Michael Faraday ilk elektrik motorunu icat etti.
1826
Georg Simon Ohm tarafından yazılan “potansiyel, akım ve devre direncini ilgilendiren iletim yasası” yazısında elektrik direncinden bahsetti.
1827
Joseph Henry’nin elektromanyetik deneyleri, elektrik indüktansı kavramını ortaya çıkardı. Ayrıca Joseph Henry ilk elektrik motorlarından birini yaptı.
1831
Michael Faraday elektromanyetizma indüksiyonu, oluşumu ve iletimi ilkeleri tarafından keşfedildi.
1837
İlk endüstriyel elektrik motorları üretilmeye başlandı
1839
ilk yakıt hücresi, Galli yargıç, mucit ve fizikçi Sir William Robert Grove tarafından icat edildi.
1841
J. P. Joule’un elektrikli ısıtma yasası yayınlandı.
1873
James Clerk Maxwell, elektromanyetik alanı tanımlayan denklemleri yazdı ve ışığın hızında hareket eden elektromanyetik dalgaların varlığını öngördü.
1878
Edison Electric Light Co. (ABD) ve American Electric and Illuminating (Kanada) kuruldu.
1879
San Francisco’da ilk ticari enerji santrali açıldı, Charles Brush jeneratörü ve ark lambaları için kullanıldı. İlk ticari ark aydınlatma sistemi, Cleveland, Ohio’da başlatıldı.
1880
İlk elektrik sistemi Edison’dan kuruldu.
Grand Rapids Michigan’da: Charles Brush, tiyatro ve mağaza aydınlatmasını sağlamak için kullanılan su türbini tarafından yönlendirilen ışıklı dinamo kullanıldı.
1881
Niagra Falls, New York; Quigley’nin un fabrikasındaki türbinle bağlı olan Charles Brush dinamosu, şehir sokak lambalarını aydınlattı.
1882
Edison Company, Pearl Street elektrik santralini açtı.
Wisconsin’de ilk hidroelektrik santralı açıldı.
1883
Elektrik transformatörü icat edildi. Thomas Edison “üç kablolu” iletim sistemini tanıttı.
1884
Buhar türbini Charles Parsons tarafından icat edildi.
1886
William Stanley transformatör ve Alternatif Akım elektrik sistemi geliştirdi. Frank Sprague, ilk Amerikan transformatörünü yaptı ve Massachusetts Büyük Barrington’da uzun mesafeli AC güç iletimi için kademeli transformatörlerin kullanılabileceğini kanıtladı. Westinghouse Electric Company kuruldu. 40 ila 50 adet suyla çalışan elektrik santrallerinin ABD ve Kanada’da hattında yapım aşamasında olduklarını bildirdi.
1887
Kaliforniya’daki San Bernadino’da, Batı’daki ilk hidroelektrik santrali olan High Grove İstasyonu açıldı.
1888
AC alternatör Nikola Tesla tarafından icat edildi.
1889
Oregon City’de, Willamette Falls istasyonu, ilk AC hidroelektrik santrali oldu.
Tek fazlı güç, Portland’a 13 kilometre uzakta 4.000 voltta iletildi ve dağıtıma 50 volta çıktı.
1891
60 devirli AC sistemi ABD’de piyasaya sürüldü.
1892
General Electric Company, Thomson-Houston ve Edison General Ele’nın birleşmesiyle kuruldu.
1893
Westinghouse, Chicago fuarında evrensel elektrik üretim ve dağıtım sistemini sergiledi.
Teksas, Austin’de, Colorado Nehri boyunca inşa edilmiş hidroelektrik enerjisi için özel olarak tasarlanan ilk baraj tamamlandı.
1897
Elektron J. J. Thomson tarafından keşfedildi.
1900
En yüksek voltaj iletim hattı 60 kilovolt oldu.
1902
Fisk St. Station (Chicago) için 5 Megawatt’lık türbin kuruldu.
1903
İlk başarılı gaz türbini (Fransa). Dünyanın ilk tüm türbin istasyonu (Chicago). Shawinigan Water & Power dünyanın en büyük jeneratörünü (5000 Watt) ve dünyanın en büyük ve en yüksek voltaj hattını (Montreal’e 136 Km ve 50 Kilovolt) kurdu.
Elektrikli süpürge ve Elektrikli çamaşır makinesi icat edildi.
1904
John Ambrose Fleming diyot doğrultucu vakum tüpünü icat etti.
1905
Sault Ste. Marie, Michigan, doğrudan bağlı dikey mıknatıslı türbinler ve jeneratörler ile ilk düşük yakıtlı hidroelektrik santrali açtı.
1906
Ilchester, Maryland, Ambursen Barajı’nın içinde tam dalgıç hidroelektrik santrali inşa edilmiştir.
1907
Lee De Forest elektrik amplifikatörünü icat etti.
1909
İlk pompalı elektrik depolama tesisi İsviçre’de açıldı.
1910
Ernest R. Rutherford atom içindeki elektrik yük dağılımını ölçtü.
1911
Willis Haviland Carrier, temel Rasyonel Psikrometrik Formüllerini Amerikan Makina Mühendisleri Topluluğu’na açıklamıştır. Formül, günümüzde klima endüstrisi için temel hesaplamaların temelini oluşturmaktadır.
R.D. Johnson, diferansiyel yüksek gerilim tankını üretti ve Johnson, hidrostatik cebri boru vanasını üretti.
1913
Elektrikli buzdolabı icat edildi. Robert Millikan, elektrik yükünü tek bir elektronda ölçtü.
1917
W. M. White tarafından patenti alınmış hidrazon taslak tüpü icat edildi.
1920
Yalnızca toz haline getirilmiş kömür yakan ilk ABD santrali açıldı.
1922
Connecticut Vadisi Enerji Değişimi (CONVEX), kuruluşlar arasındaki öncü ara bağlantıyı başlattı.
1935
Büyük liglerdeki ilk gece beyzbol oyunu elektrikli aydınlatma ile oynanır.
1936
En yüksek buhar sıcaklığı, 1920’lerin başında 900 Fahrenheit’den 600 Fahrenheit’e ulaştı. Boulder (Hoover) Barajı’na 266 mil uzaklıkta 287 kilovolt ileten elektrik hattı yapıldı.
1947
Transistör icat edildi.
1953
İlk nükleer güç santrali çalışmaları başlatıldı.
1954
1954 tarihli Atom Enerjisi Yasası, nükleer reaktörlerin özel mülkiyetine izin verir.
1980
İlk ABD rüzgar çiftliği açıldı.
1986
Çernobil nükleer kazası (SSCB) meydana geldi.