Sıtma Nedir
Sıtma ölümcül bir hastalıktır, ancak Amerika Birleşik Devletleri’nde teşhis edilmesi zordur. Doktorlar ve laboratuvar teknisyenleri bile bazen bazı insanlarda sıtmaya neden olan paraziti tanıyamaz. Bununla birlikte, doğru tanı ve tedaviyi ne kadar erken alırsanız, hastalıktan kurtulma şansınız o kadar yüksek olur. Bu yazıda sıtmanın ne olduğunu ve nasıl teşhis edilip tedavi edileceğini gözden geçireceğiz.
Belirtiler
Sıtma, insanları etkileyen ve çeşitli semptomlara neden olabilen bir hastalıktır. Sıtma semptomları genellikle bir sivrisinek ısırığından yedi ila 30 gün sonra gelişir, ancak sıtma ilacı alanlar için kuluçka süresi daha uzundur. Nadir durumlarda, bir kişi parazite maruz kaldıktan sonra birkaç ay veya yıl boyunca herhangi bir semptom yaşamayabilir. Hastalık ayrıca, ilk atak altı ila on gün arasında süren ve sonraki atak bir yıla kadar süren döngüler halinde de ortaya çıkabilir. Mevcut parazit türüne bağlı olarak, sıtma semptomları oldukça hafif veya aşırı derecede şiddetli olabilir.
Sıtmanın semptomlarını anlamak önemlidir çünkü hastalık hemen teşhis edilmezse ölümcül olabilir. Hastalığa, sivrisinek ısırıkları yoluyla insanlara bulaşan Plasmodium adlı bir parazit neden olur. Bu parazit, enfekte bir kişiden veya hayvandan aktarıldıktan sonra sivrisinek karaciğerinde çoğalır. Daha sonra kırmızı kan hücrelerini işgal eder ve sıtma semptomlarına neden olur.
Teşhis
Sıtma teşhisi, bir hastanın hastalığa sahip olup olmadığının belirlenmesini ve en iyi tedavi yolunun belirlenmesini içerir. En yaygın yöntem klinik belirti ve bulgulara ve fiziksel bulgulara dayanmaktadır. Sıtmanın en erken semptomları, karın ağrısı, kusma, ishal ve anoreksi gibi spesifik değildir. Bu semptomlar oldukça yaygın olmakla birlikte, sıtmanın spesifik olmayan doğası nedeniyle teşhis edilmesi de zordur.
Geleneksel sıtma teşhisi, kan filmlerinin ve bir kültürün mikroskobik incelemesini içerir. Ancak tükürük ve idrar örnekleri de faydalıdır. Daha modern teknikler, tanıyı doğrulamak için polimeraz zincir reaksiyonu ve antijen testleri kullanır. Ancak sıtmanın endemik olduğu bölgelerde bu yöntemler henüz emekleme aşamasındadır ve bu nedenle yaygın olarak kullanılmamaktadır. Laboratuvar testlerinin yüksek maliyeti nedeniyle, birçok kişi hala subjektif ateşi tedavi etmeyi tercih ediyor.
Sıtma teşhisi, yüksek derecede duyarlılık ve özgüllük gösteren güvenilir laboratuvar testleri gerektirir. Ayrıca öznel değişkenlik göstermemelidirler. Moleküler biyolojideki son gelişmeler, sıtma parazitinin kapsamlı karakterizasyonuna izin vermiştir. Bu bilgi, sıtma teşhisi için yeni yöntemler ve stratejiler geliştirmek için kullanılabilir.
Tedavi
Sıtmanız olduğundan şüpheleniyorsanız, mümkün olan en kısa sürede tıbbi yardım almalısınız. Sıtmanın yaygın bir hastalık olduğu bir bölgede bulunduysanız da doktorunuza söylemelisiniz. Sıtma tedavisi genellikle sıtma önleyici tabletler şeklinde verilir. Acil bir durumda sıtma için yedek ilaç da taşımalısınız.
Sıtma için mevcut tedavi hala erken aşamalarında olmasına rağmen, bazı yeni ilaçlar mevcuttur. Bunların arasında Malavi’de 10 yıldır kullanılan sülfadoksin-pirimetamin var. Bu ilacın iyi bir etkinliğe sahip olduğu gösterilmiştir, ancak birçok alanda etkisiz olmuştur.
Sıtma en çok tropikal ve subtropikal bölgelerde yaygındır, ancak genellikle ABD, Batı Avrupa, Avustralya ve Yeni Zelanda’da ciddi bir sağlık riski oluşturmaz. Bununla birlikte, yurt dışına çıkmadan önce herhangi bir sıtma önleyici ilaç kullanmazsanız, sıtmaya yakalanma şansınız artar. Bu özellikle son dakika gezileri veya yurtdışındaki akraba ziyaretleri için geçerlidir.
Önleme
Sıtmanın önlenmesi, vektörlerini hedef alarak hastalığın insandan insana bulaşmasını önlemeyi içerir. Bu, bölgedeki sivrisinek popülasyonunun kontrol edilmesini, üreme hızlarının azaltılmasını ve etkili sivrisinek kontrol araçlarının kullanılmasını içerebilir. Önleme önlemlerinin etkinliği, ısırma alışkanlıkları da dahil olmak üzere insanların yaşam tarzının yanı sıra ortama ve iklime de bağlıdır.
Sıtma riski olan bölgelere seyahat etmeyi planlıyorsanız, bu hastalığı önlemenin en iyi yolu bir cibinlik ve böcek kovucu kullanmaktır. Ancak, bu yöntemler yalnızca sınırlı bir şekilde yardımcı olabilir. Sivrisinek ısırıklarından korunmak için kıyafetlerinizi ve çevrenizi daima temiz tutmalısınız. Ayrıca ateş gibi sıtma belirtileri için kendinizi izlemelisiniz. Bu semptomlardan herhangi birini geliştirirseniz, doğru tedaviyi almak için hemen doktorunuza görünün.
Sıtma önleme yöntemlerine ilişkin bilgiler yaş, cinsiyet ve eğitim düzeyine göre değişiklik göstermiştir. Çalışma katılımcıları, değişen okuryazarlık ve eğitim düzeyleri ile karakterize edilen beş yaş grubuna ayrıldı. Sorular, sıtma ve semptomları, önleme yöntemleri ve bilgi kaynakları konusundaki farkındalıklarını test etmek için tasarlanmıştır. Ayrıca sosyodemografik bilgi toplamak için de tasarlanmıştır.( Yardımcı Kaynak: Personel Sağlık)