Blog
Roma İmparatorluğunun Yükselişi ve Çöküşü Buzullarda Açığa Çıktı| Kategori: Arkeoloji ve Sanat Haberleri | Yorum: 0 yorum
Roma İmparatorluğunun Yükselişi ve Çöküşü Buzullarda Açığa Çıktı
Atmosferi kirleten yalnızca modern insanlar değildi. 2.000 yıl önce, Romalılar toprak ocaklarda değerli madenleri eritiyor, böylelikle gümüş elde ediyor ve çıkan kurşun dumanını gökyüzüne püskürtüyordu.
Roma İmparatorluğundan kaynaklanan kurşun kirliliğine buz katmanlarında korunduğu Grönlandda rastlandı.
C: Louielea/Shutterstock
Havaya salınan bu kurşunun bir kısmı Grönland buzullarına ulaştı ve durmadan biriken buz katmanlarına karıştı. Günümüzde, bu buz katmanlarının yıllık tortularını inceleyen bilim insanları Roma dönemi boyunca oluşan kurşun kirliliğindeki iniş çıkışların Jül Sezarın yapmış olduğu savaşlar da dâhil birçok tarihi olayın zamanlamasına ışık tuttuğunu ortaya çıkardı.
New Orleans, Tulane Üniversitesinden Roma ekonomi tarihi ve hukuku alanında akademisyen Dennis Kehoe, buzullardaki detay seviyesinin hayret verici olduğunu söylüyor. Kehoeyı asıl etkileyen ise kurşun kirliliği değerlerinin antik tarihçilerin denarius olarak bilinen gümüş sikkeler üzerine kurulu Roma ekonomisinin gelişmesi ve çöküşü hakkında bildikleriyle bu kadar yakından örtüşmesi olmuş. Kehoe konu hakkında, Gerçekten de bu, gümüşe dayalı bir parasal sistemin yükselişi ve çöküşüdür. Fiyatlar gümüşe endeksliydi, dolayısıyla gümüş onlar için olmazsa olmazdı. diyor.
Bilim insanları, Roma döneminde kurşun kirliliğinin artışı hakkında 1990lardan beri bilgi sahibi. O yıllarda, araştırmacılar kurşun seviyelerini birkaç yerden, Grönlandın buz tabakalarından çıkarılan buz çekirdeklerinin uzunluğundan ölçüyordu, her ölçüm 2 yıllık bir zaman dilimine denk geliyordu. Daha sonraki incelemelerde ise İspanya, İskoçya ve Faroe Adalarındaki turba bataklıklarından alınan toprak numunelerinde de aynı durumun söz konusu olduğu doğrulandı.
Oxford Üniversitesinden arkeolog ve Roma dönemi uzmanı Andrew Wilson, olaya dair daha net ve bütünlüklü bir resim elde etmek için buz çekirdeği uzmanlarıyla bir ekip oluşturdu. Ekip, kurşun kirliliği seviyelerini Grönlandın MÖ 1100 ile MS 800 arasında donan buz tabakalarından oluşan buzullarından kabaca 400 metrelik bir enkesit üzerinden ölçtü. Buz tabakası bir uçtan diğer uca aşama aşama eritildi, eritilen buz analiz edilmek üzere alındı, Roma dönemi boyunca yıllık yaklaşık 12 ölçüm elde edildi. Yapılan incelemeler, buzlardaki tüm kurşunun maden eritme neticesinde oluşmuş kirlilikten meydana gelmediğini, bir kısmının araştırmacıların tahminen hesapladığı ve total kurşun sayımından çıkardığı doğal olarak oluşan toz ve yanardağ salınımlarıyla ilişkili olduğunu ortaya çıkardı.
Sonuçlar, Roma dönemi kurşun kirliliğinin inanılmaz ölçüde detaylı 1900 yıllık zaman çizelgesi, Proceedings of the National Acedemy of Sciences adlı bilimsel dergide yayımlandı. Kurşun kirliliği Roma İmparatorluğunun zirvesini yaşadığı dönemde, MS 1. yüzyılda, en yüksek seviyedeydi, MÖ. 11. yüzyılda olduğundan kabaca altı kez daha yüksek seviyelere ulaşmıştı. Ancak, milyonlarca kişinin ölümüne yol açan Antonine Vebasının MS 165de ortaya çıkışından sonra, kurşun kirliliği aniden Roma öncesi dönemdeki seviyesine düştü ve 500 yıl boyunca bu seviyede kaldı. Roma döneminin ortalarında da, özellikle MÖ son birkaç yüzyıl boyunca, kurşun-gümüş eritmede önemli bir nokta olan İspanyada savaşlar patlak verince kurşun kirliliği seviyesinde azalmalar meydana gelmişti.
Ekip, hava sirkülâsyonu düzenlerine bakarak, yıllık olarak metre kareye bir gramın milyonda birinden az ağırlıkta kurşun birikimi düştüğü Roma dönemindeki kirliliğin büyük ölçüde Roma İmparatorluğunun batı tarafından, Batı ve Doğu Avrupadan geldiğini öne sürdü. Nevada, Renodaki Çöl Araştırma Enstitüsünden çevre bilimci ve araştırma başyazarı Joe McConnell, karşılaştırma yapıldığında, Grönlanda düşen kurşun miktarının 1900lerdeki seviyeden kabaca 50 kat daha düşük olduğunu belirtiyor.
İngiltere, Warwick Üniversitesinden antik tarihçi Kevin Butcher ise çalışmanın akıllara birçok ilginç soru getirdiğini ifade ediyor. Kurşun kirliliğinde ve gümüş sikke üretimindeki en yüksek seviyeler arasında uyuşmazlık olan birkaç kafa karıştırıcı nokta olduğunu, Romalılar gümüşü eritiyor muydu yoksa hemence sikkeye dönüştürmeden depoluyor muydu diye merak ettiğini söylüyor. Butcherın iddia ettiğine göre elde edilen bilgiler düşündürücü.
Science Mag. 14 Mayıs 2018.
Kaynak: Arkeofili