"Daire-i İmkânda Daha Ahsen Yoktur." Üstad Muhakemat'ta İmam-ı Gazali'nin sözü için, kainattaki hüsne adem-i kanaat diyor. Fakat Şualar'da ve bazı yerlerde bu cümleyi kullanıyor? Bunu nasıl anlamalıyız?
Pts, 25-Nis-2011 - 00:00 tarihinde gönderildi
Değerli Kardeşimiz;
Burada bir tezat söz konusu değildir. Muhakemat'ta geçen "Daire-i imkânda daha ahsen yoktur" ifadesi şu anlamı ihtiva etmektedir: Allah'ın, kudret ve ilmi gibi diğer sıfatlarında mübalağa ve mücazefeye gidenlere bir cevap niteliğindedir. Allah, daha büyüğünü daha mükemmelini yaratır diyenlere karşı ,"Elbetteki daha büyüğünü daha mükemmelini yaratır. Ancak değerlendirmeyi yaparken kainat standartlarını esas almak lazım. Mevcut standartlar içinde en mükemmel budur."
Mesela; Allah, ağaçların boylarını beşyüz veya bin metre olarak yaratamaz mıydı? Elbetteki yaratabilirdi. Ancak hüsün ve kemalat yalnız uzunlukta değildir ki, ağacın uzunluğu ölçü alınabilsin. İnsanın istifade etmesi gibi bir çok hikmet nazara alınınca en mükemmel mevcut yaratılışı olduğu ortaya çıkar. Hilkatteki kemal ve hüsne adem-i kanaat ve istihfaf eden, İmam Gazali değildir. Belki mübalağa ve mücazefe yapanlardır.
Hasıl-ı kelâm, her muhibb-i dine ve âşık-ı hakikate lâzımdır: Her şeyin kıymetine kanaat etmek ve mücazefe ve tecavüz etmemektir. Zira, mücazefe, kudrete iftiradır. Ve "Daire-i imkânda daha ahsen yoktur" olan sözü İmam-ı Gazalî'ye dediren, hilkatteki kemal ve hüsne adem-i kanaattir ve istihfaf demektir.
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör