22 bini Orta Afrika Cumhuriyeti'nin başka bölgelerinde yerinden edilip buraya yerleşmiş insanlar olmak üzere 31 bin kişinin yaşadığı bir kasaba olan Batangafo'daki hastane yoğun. Şu günlerde şüpheli COVID-19 vakalarını belirlemek ve izole etmek için enfeksiyon önleme ve kontrol önlemlerine ağırlık verilse de, burada yaşayan insanların gündeminde başka bir ölümcül hastalık var.
Eylül, yağmur mevsimi. Her yıl bu zamanlarda sıtma Orta Afrika Cumhuriyeti'nde daha fazla ölüme yol açıyor. Hastalık, ülkede beş yaşın altındaki çocukların başlıca ölüm nedeni. Sıtma bulaşının yüksek olduğu dönemlerde, Batangafo'da Sınır Tanımayan Doktorlar (MSF) tarafından desteklenen hastanedeki on çocuk sağlığı muayenesinden sekizi, anemi ve dehidrasyon gibi sıtmadan kaynaklanan komplikasyonlara dayanıyor.
MSF, Batangafo'da yılın başından bu yana 39.631 sıtma vakasını tedavi etti. Geçtiğimiz yılın aynı döneminde ise 23.642 vaka tedavi edilmişti. Bu yıl sıtma nedeniyle hastaneye kaldırılan beş yaşın altındaki 1.074 çocuktan 28’i hayatını kaybetti.
“Sıtmaya yakalandığı için oğlum çok zayıf düştü, doktorlar anemik olduğunu söylediler. Ölümcül olabilecek komplikasyonların ortaya çıkmaması için durumunu stabilize etmeye çalışıyorlar.” Beş yaşındaki Yakota Abbias'ın annesi Chancella Gbtoum, çocuğunu kaybetmekten çok korkuyor. 11 aylık bebeği ve kendisi için MSF’den sıtmaya karşı ilaç alan Chancella, "Bu sefer güvendeyiz", diyor.
Bu ölümcül hastalığın etkisini azaltmak için MSF, yağmur mevsiminin başında sıtma için toplu/kitlesel ilaç uygulaması olarak da bilinen bir önleyici tedavi kampanyası başlattı. Maksimum sayıda insana ulaşabilmek ve toplumun kampanyanın önemini anlamasını sağlamak için üç aşama izlendi.
MSF ilk olarak toplum liderlerinin yardımıyla ve yerel radyoda spotlar yayınlayarak kampanyayla ilgili farkındalık üzerinde çalıştı. Daha sonra ekip, önleyici tedaviyi insanlara ulaştırmak için kapı kapı dolaştı. Son olarak, insanların ilaçları alıp almadığını kontrol etmek ve herhangi bir yan etki görülüp görülmediğini tespit etmek amacıyla evler tekrar ziyaret edildi.
İnsanların ilaçlara kalabalık dağıtım noktaları yerine kendi evlerinde ulaşmaları sağlanarak COVID-19'a yakalanma riskinden kaçınıldı. MSF ekipleri de maske ve fiziksel mesafe gibi koruyucu önlemler aldı.
Sıtma vakalarında görülen artış Çad sınırının yakınında bulunan bu bölge ile sınırlı değil, ülkenin tamamında artış gözlemleniyor.
“Sıtmanın yağmur mevsimi boyunca, sağlık hizmetlerine ve önleyici tedbirlere erişimi sınırlı olan topluluklar üzerinde ağır bir etkisi oluyor. MSF olarak her yıl Orta Afrika Cumhuriyeti'ndeki projelerimizde sıtma vakalarının arttığını görüyoruz. 2019 yılında ülke genelinde 578.072 sıtma vakasını tedavi ettik.” MSF'nin tıbbi koordinatörü Carmen Terradillos şöyle ekliyor: “Etkili sıtma tedavisi, yıllarca çatışma yaşanmış ve sağlık hizmetlerinin ihmal edildiği bir ülkede istenen düzeye ulaşmış değil. Su geçirmez sivrisinek ağları (sineklik) pahalı ve çoğu kişi için erişilebilir değil. Toplu ilaç uygulaması, sıtma kaynaklı komplikasyonları önlemenin etkili bir yolu."
Batangafo sakinleri, kendilerini ve aile üyelerini, toplumlarında zaten birçok çocuğu öldüren bu hastalıktan korumak istiyorlar. Felice, "Hamileyim ve sıtma olmak istemiyorum. Doğacak çocuğum için tehlikeli bir hastalık. Hamile olduğum için daha dikkatli olmalıyım. Bu ilacı almam gerekiyor."
Kampanyanın ilk turunda MSF, 6.531'i çocuk ve 135'i hamile kadınlar olmak üzere toplam 32.670 kişiye önleyici tedavi sağladı. Kampanyanın bir sonraki turunun bu ay sonunda başlaması planlanıyor.
Orta Afrika Cumhuriyeti'nin kuzeyindeki Ouham vilayetinde bulunan Batangafo’da, on yıldan fazla bir süredir siyasi, etnik ve dinsel temelli çatışmalar yaşanıyor. Bu nedenle güvenlik durumu hayli değişken. Aralık 2020’de yapılması planlanan seçimlerle istikrarsızlığın artması bekleniyor.
MSF, 2006 yılından beri Batangafo'da faaliyet gösteriyor. Sağlık Bakanlığı’na Batangafo Hastanesi ve civardaki bölgelerde acil bakım, ameliyat, anne sağlığı, çocuk sağlığı, HIV/AIDS ve tüberküloz tedavisi, cinsel şiddetten hayatta kalanlara bakım ve ruh sağlığı hizmetleri konusunda destek veriliyor.