Tarama ve Teşhis için yapılan HIV testleri
HIV testleri oldukça etkili olsa da; hiçbir test, virüsü bulaşmasının hemen akabinde tespit edememektedir. Testin enfeksiyonu ne kadar sürede ortaya çıkaracağı, kullanılan test tipi gibi değişik faktörlere bağlıdır. HIV teşhisinde üç tip test kullanılmaktadır: Antikor testleri, kombinasyon veya dördüncü-nesil testler ve nükleik asit testleri(NAT’lar).
• Antikor testleri antikorların mevcudiyetini, kişinin bedeninin HIV’e karşı ürettiği proteinleri tespit eder. HIV’in kendisini tespit etmez. En hızlı sonuç veren testler dahil HIV testlerinin bir çoğu antikor testleridir. HIV enfeksiyonunun antikor testiyle tespiti için, kişinin vücudunun gerekli antikoru üretmesi 3 haftadan 12 haftaya kadar sürebilmektedir. Genellikle kan örneği kullanılan antikor testleri, oral sıvıların kullanıldığı testlere oranla HIV’i daha çabuk saptamaktadır.
• Kombinasyon veya dördüncü-nesil testler hem HIV antikorları hem de antijenleri tespit etmeye çalışmaktadır. Antijenler virüsün bir parçasıdır ve akut HIV enfeksiyonu süresince mevcutturlar. HIV tespiti için yapılan kombinasyon testlerinde kişinin vücudunun gerekli antijeni ve antikoru üretmesi 2 ile 6 hafta arasında bir süre alabilmektedir. Kombinasyon testleri laboratuvarda yapılan testler için günümüzde önerilen yöntemdir ve ABD’de her geçen gün daha yaygın hale gelmektedir.
• NAT’lar HIV’i kanda arayan en hızlı testlerdir. Bu testlerin HIV’i tespit etme süresi 7 ile 28 gün arasında değişmektedir. Testler oldukça pahalıdır ve kişi yüksek risk altında olmadığı veya erken HIV enfeksiyonu semptomları taşımadığı takdirde çok sık kullanılmamaktadır. İlk HIV testi antikor veya kombinasyon testi olabilir. Hızlı bir test için kan örneği ya da oral sıvı alınmasını içerebilir ya da kan veya oral sıvının bir laboratuvara yollanmasını içerebilir. İlk HIV testi hızlı bir test ise ve bu testin sonucu pozitif ise, kişi ilk testte kullanılan kan örneğiyle takip testlerine yönlendirilmektedir. HIV testleri genelde oldukça etkili olmasına rağmen, takip testleri sağlık uzmanının teşhisinden emin olmasını sağlamaktadır.
İlk HIV testi hızlı bir test ise ve bu testin sonucu pozitif ise, kişi ilk testte kullanılan kan örneğiyle takip testlerine yönlendirilmektedir. HIV testleri genelde oldukça etkili olmasına rağmen, takip testleri sağlık uzmanının teşhisinden emin olmasını sağlamaktadır.
HIV Testi Yapılırken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Testler, bulaşmanın önüne geçilmesinde en önemli araçlardan biridir.
- Kişinin onayı alınmalı,
- Gizlilik ve gönüllük esasına dayanmalı,
- En yüksek standartlardaki testler uygulanmalı,
- Testi yapmada test yapılan kişinin yararı güdülmeli ve
- Testler risk altındaki herkese açık ve ulaşılabilir olmalıdır.
- HIV’in ülkedeki epidemiyolojisinin anlaşılması için testler kritik öneme sahiptir.
- HIV enfeksiyonu tanısı konan kişilerin partnerlerinin bilgilendirilmeleri ve test yaptırmaları için enfekte kişilerin bilgilendirilmeleri gerekmektedir.
- HIV enfeksiyonu tanısı konan kişilerin tıbbi bakım altına girmesini sağlayacak/kolaylaştırılacak önlemler alınmalıdır. 9
Test Endikasyonları
- Erkekler arasında korunmasız cinsel ilişki,
- Damar içi ilaç bağımlılığı ve ortak enjektör kullanımı,
- HIV pozitif kişinin partneri olmak,
- HIV prevalansının yüksek olduğu ülkeden olmak,
- Yüksek prevalanslı bölgelere seyahat etmiş ya da orada yaşamış olmak,
- Temas öyküsü,
- Gebeler (mümkün olduğunca erken dönemde),
- Cinsel saldırıya maruz kalma,
- Evlilik öncesi (gönüllülük esasına dayanmalı),
- Tüberküloz, cinsel yolla bulaşan enfeksiyon tanısı,
- Kişinin isteği ve
- Tıbbi müdahale sırasında temas. 9
Referanslar:
1) HIV/AIDS epidemiyolojisi ve korunma, Dr. Aygen Tümer , Hacettepe Üniversitesi HIV/AIDS Tedavi ve Araştırma Merkezi (HATAM),
http://www.hatam.hacettepe.edu.tr/Epid_web_09.pdf (Erişim tarihi 10.11.2016)
2) Antiretroviral therapy: current drugs. Pau AK, George JM. Antiretroviral therapy: current drugs. Infect Dis Clin N Am 2014;28:371-402.
3) AIDS info. Facts Sheet: HIV/AIDS: The Basics https://aidsinfo.nih.gov/education-materials/fact-sheets/19/45/hiv-aids--the-basics erişim tarihi 13.11.2016
4) Birleşmiş Milletler HIV/AIDS programı 2015 global istatistikleri
5) Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Bulaşıcı Hastalıklar Daire Başkanlığı İstatistiksel Verileri
http://www.thsk.gov.tr/component/k2/353-istatiksel-veriler/bulasici-hastaliklar-daire-baskanligi-istatiksel-veriler.html (Erişim tarihi 10.11.2016)
6) Aids.gov Stages of HIV Infection https://www.aids.gov/hiv-aids-basics/just-diagnosed-with-hiv-aids/hiv-in-your-body/stages-of-hiv/(Erişim tarihi 25.09.2016)
7) HIV enfeksiyonunun Klinik Özellikleri ve tanısı, Dr.Gülay Sain Güven, Hacettepe Üniversitesi HIV/AIDS araştırma merkezi (HATAM)
http://www.hatam.hacettepe.edu.tr/klinik.shtml (Erişim tarihi 10.11.2016)
8) Centers for Disease Control and Prevention websitesi http://www.cdc.gov/hiv/testing/ erişim tarihi 13.11.2016
9) Türkiye Cumhuriyet Sağlık Bakanlığı – Türk Halk Sağlığı Kurumu 2013 HIV AIDS Tanı Tedavi Rehberi 2013
10) AIDS info. Facts Sheet: When to Start Antiretroviral Therapy. https://aidsinfo.nih.gov/education-materials/fact-sheets/21/52/when-to-start-antiretroviral-therapy
erişim tarihi 10.11.2016
11) DHHS Kılavuzu 2016; http://aidsinfo.nih.gov/guidelines Son Erişim Tarihi 1 Ekim 2016
12) AIDS info. Facts Sheet: What to Start: Choosing an HIV Regimen
https://aidsinfo.nih.gov/education-materials/fact-sheets/21/53/what-to-start--choosing-an-hiv-regimen
TK/COM/0050/16