Antonio Gramsci cezaevinde yazdığı notlarda entelektüeller in rolünü analiz ederek onların politik ve sosyal işlevlerini tespit etmeye çalışır.
Gramsci’ye göre tüm erkek ve kadınlar entelektüeldir ama hepsi entelektüel olarak toplumda işlev görmezler. Entelektüeller ve entelektüel olmayanlar arasında ayrım yapıldığı zaman, gerçekte yalnızca entelektüellerin profesyonel oldukları alanın doğrudan toplumsal işlevine atıfta bulunuluyor demektir. Yani entelektüellerden bahsetmek aynı zamanda entelektüel olmayanların varlığına işaret etmez, çünkü entelektüel olmayan yoktur.
Her insan, sonunda, profesyonel mesleki faaliyetinin dışında, bir tür entelektüel faaliyeti sürdürür, yani, bir filozof, bir sanatçı, bir işçi, dünyadaki herhangi bir anlayışa katılır ve bilinçli bir çizgiye sahiptir. Ahlaki davranışın ve dolayısıyla dünyanın bir kavramını sürdürmeye ya da onu değiştirip dönüştürmeye katkıda bulunur.
Geleneksel Entelektüeller
- Egemen sınıfın ahlaki ve entelektüel liderliğini üstlenirler.
- Statükonun temsilcileri olarak, bu aydınlar egemen güç ilişkileri ile özdeşleşir ve ideolojilerinin ve değerlerinin propagandacısı olurlar.
- Bu grup, egemen sınıflara ekonomik, politik ve sosyal işlevleri hakkında homojenlik ve farkındalık kazandıran bir aydınlar tabakasını temsil eder.
- Gelişmiş sanayi ülkelerinde, toplumun her kesiminde bulunabilirler. Endüstri örgütlerinde uzmanlar, üniversitelerde profesörler, kültür endüstrisinde gazeteciler ve orta yönetim pozisyonlarında çeşitli yöneticiler olarak bulunurlar.
Organik Entelektüeller
- Organik entelektüeller belirli bir sınıfın ahlaki ve entelektüel liderliğini sağlamaya çalışırlar.
- Ait oldukları sosyal sınıfın üyelerinin liderlik becerilerini geliştirmek, kolektif mücadeleye girme konusunda yardımcı olmak ve politik farkındalığı arttırmak için gerekli pedagojik ve politik becerileri sağlarlar.
- Öte yandan organik entelektüeller, toplumlarının ekonomik yapısıyla doğrudan ilişkilidir çünkü ekonomik üretimin temel bir görevini yerine getiren her sosyal grup kendi organik entelektüelini yaratır.
- Egemen kültürel ve yönetimsel gücün baskılarına ve sömürülerine meydan okur, eleştirel ve bilinçli bir direniş gösterirler.
Kaynak: Antonio Gramski (1989), Prison Notebooks: The Intellectuals