Amerika bizonu veya başka bir deyimle ova mandası, bir zamanlar Kuzey Amerika’nın ovalarında dört milyon başlık sürüler halinde dolaşırdı. Bir tek sürü çok kere 40 kilometre eninde ve 80 kilometre uzunluğunda bir saha kaplardı. Beyazların bu kıtaya ilk gelişlerinde Kuzey Amerika’daki bizonların tekmil nüfusu altmış milyon olarak tahmin edilmiştir.
Amerika’nın tarihi yollarından birçoğu Amerika bizonlarının takip ettiği yollardır. Bu hayvanlar kıtadaki en emin dağ geçitlerini ve en müsait yerleri bilir ve buralardan geçerlerdi. Bugünün çelik ve beton yolları da eskiden Amerika bizonlarının çiğnediği yerlerden geçmektedir.
Tipik Amerika bizonu bir ova hayvanıdır.
Bol suyla beslenen açık, ağaçsız ve yassı arazileri sever. Amerika bizonlarının bir zamanlar en kalabalık oldukları merkez, bol sulu ve ormansız Mississippi nehri vadisiydi. Milyonluk Amerika bizonu sürülerine yalnız burada rastlanırdı. Bununla beraber Amerika bizonları, susuz çöllerin ve Pasifik kıyı şeridinin dışındaki bütün Birleşik Amerika bölgelerinde dolaşırlardı.
Çok iri bir başı ve boynu ve hörgüçlü omuzları bulunan Amerika bizonu, özellikle kaba etleri bölgesinde şaşılacak derecede dar yapılı bir hayvandır. Uzun ve dağınık kıllardan meydana gelmiş bir pelerin, başını, boynunu ve ön bacaklarını örtmekle beraber, omuzlarında birdenbire son bulur. Yetişkin erkeklerinin çenesinde uzun bir siyah sakal göze çarpar. Hayvanın vücudunun geri kalan kısmı nispeten kısa ve sık tüylerle örtülüdür.
Kısa ve kalın boynuzları dışarıya ve yukarıya doğru kıvrılır, kısa sayılabilecek kuyruğunun ucunda ise uzun kıllardan meydana gelen bir püskül bulunur.
Orta büyüklükteki yetişkin erkekler omuz hizasında 150 -155 santim boyunda veya biraz daha uzun ve yaklaşık olarak 800 kilo ağırlığındadır. Amerika bizonlarında rekor ağırlık 1500 kilodur. Dişiler çok daha ufak olup ağırlıkları da 350 ile 450 kilo arasında oynar.
Hayvanın postunun rengi genellikle başta ve omuzlarda siyaha dönen zengin bir koyu kahverengidir. İlkbaharın ve tüylerin dökümü mevsiminin gelmesiyle hayvanın siyah pelerininin rengi solar ve soluk bir sarımsı kahverengi olur.
Çiftleşme Mevsimi
Hazirandaki veya temmuzdaki çiftleşme mevsimi yaklaşırken Amerika bizonlarının erkekleri sürüye hakim olmak için aralarında mücadeleye girişirler. Eşit güçlü iki erkek Amerika bizonu arasında çıkan dövüş üst üste iki gün ve bir gece devam edebilir.
Hayvanlar çoğu zaman ikisi de bitkin düşüp dizleri üzerine çökünceye kadar boğuşur, yorgunluklarını aldıktan sonra da dövüşe bıraktıkları yerden devam ederler. Dövüş sona erdikten sonra kazanan erkek hırçınlığını unutarak dişileriyle meşgul olur. Yenilen Amerika bizonu ise gece ve gündüz aralıksız böğürür. Amerika bizonlarının erkekleri kızdırılmadıkça insana pek ender olarak saldırırlar.
Yavrular nisan ile haziran arasında dünyaya gelirler, fakat çoğu, çiftleşmeden dokuz buçuk ay sonra mayısta doğmuş olur. Yavru çoğu zaman bir tanedir, fakat arada ikizlere rastlanır. Yeni doğmuş yavrunun postu hemen hemen sarıya çalan parlak bir esmerdir. Sırtının ortasında koyu kızılımsı bir şerit dikkati çeker.
Annesi tarafından tepeden tırnağa yalana’) temizlendikten sonra, yavru artık titrek bacaklarının üzerine kalkıp ilk sütünü emmeye hazırdır.
Hayvanların çoğu daima fırtınaya arkalarını dönerler. Amerika bizonu bu kaidenin dışında kalır. Vücudunun önü arkasından daha iyi örtülü olduğundan, bir kar fırtınasında bile başını rüzgara vererek ilerler. Ormanların ve dağların Amerika bizonları: Birleşik Amerika’da soyu tükenen Amerika bizonları arasında ormanlarda ve ormanlık tepelerde yaşayan birkaç çeşit daha vardır. Üçüncü bir tür olan «Amerika orman bizonu», «Amerika ova bizonundan daha iri ve daha boyludur. Gerçekten yabani Amerika bizonlarının bu son üyelerine Kanada’da Kuzey Alberta bölgesinde hala rastlanmaktadır. Bunların yetişkin erkeklerinin omuz hizasındaki boyları 180 santimi geçebilir. Hatta daha da irilerine rastlanabilir. Bu Amerika bizonları, sırtlarının ortasında uzanan enli bir kahverengi şeritten de tanınırlar.