Avlonyalı Mehmed Ferid Paşa
- Görev : Osmanlı devlet adamı
- Doğum : 1851 - Avlonya, Arnavutluk
- Ölüm : 1914 - İtalya
Ferid Paşa Avlonyalı olarak anılan hanedanın atası olan Sinan Paşa'nın torunlarındandır. Hizmetleri ile ön plana çıkmış olan Ferid Paşa Osmanlı Devleti'nin en sıkıntılı dönemlerinden birinde doğdu. Devlet, bu zorlu dönemde yeniden toparlanabilmek için reformlar yapıyordu. Avlonyalı'nın böyle bir atmosferde görev alması ve devlete hizmet etmesi aslında onun önemini bir kat daha artırdı. Arapça, Fransızca, Türkçe, İtalyanca ve Rumca gibi dilleri hem konuşup hem de yazabilmesi onun bürokrasinin içerisindeki gelişimini de önemli ölçüde etkiledi. Görev hayatına Girit'te başlayan Ferid Paşa Girit'ten sonra Bosna ve Bulgaristan'da da birçok görev yürüttü. Özellikle doğu bölgelerindeki iç karışıklık nedeniyle buralarda görev yaparken çokça zorlandı. Mardin'de görevi gereğince hapishanelerin nizamı için uğraşan Ferid Paşa'nın bu esnada babasının sürgün haberini alması onu derinden sarstı. Ferid Paşa doğudaki zor günlerinden sonra İstanbul'a geldi ve burada Şura-yı Devlet Tanzimat Dairesi azası oldu. Avlonyalı Ferid Diyarbekir Valiliğine getirilecek iken ahlak vasıflarının yetersiz olduğu gerekçesiyle bu karar reddedildi ancak iki sene sonra Konya Valisi oldu.
İç meseleler hakkında demiryollarından ziraate, hayvancılıktan ormanlara kadar birçok reformun öncülüğünü yaptı. Özellikle eğitim alanında köklü reformlar yapan Avlonyalı Ferid Paşa evlerin de son derece modern görünümlü yapılar olmasını istedi ve bu yönde adımlar attı. II. Abdülhamid'e sadakatiyle de ön plana çıkan Ferid Paşa, Sultan Abdülhamid'in en önemli ve gözde valilerinden birisi haline geldi. Sadrazamlığı süresince Sırplar, Yunanlar, Bulgarlar ve Arnavutlar kendi aralarında bir egemenlik mücadelesi verdiler. Bu da Avlonyalı'ya olumsuz bir şekilde yansıdı. Bu dönemde Sultan Abdülhamid ile zaman zaman ters düştü. Ferid Paşa, Arnavutlara karşı yumuşak davranılması gerektiğini savunan padişahın aksine onların sert bir şekilde bastırılması görüşünü savundu. Avlonyalı Ferid Paşa, Abdülhamid'in gözdesi iken 1908 ihtilali sürecinde ona ters düşen fikirleri nedeniyle görevinden alındı. Meşrutiyet devrinde yine çeşitli devlet görevlerine getirildi. Zamanla İttihatçılarla da ters düşen Ferid Paşa, hayatının son dönemlerinde ülkeye dönemedi ve sürgünde vefat etti.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Karaman, Fikriye, İslam Araştırmaları Dergisi, sayı 32, 2015
Ünlü, Talha Burak, Tarih Kritik, Nisan, 2017
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Christiaan Huygens
Avrupa’nın en büyük bilim adamlarından biri olan matematikçi ve astronom Christiaan Huygens, iyi bir bilim insanı olmasıyla birlikte ünlü filozof Descartes’in yakın bir arkadaşıydı. Leiden Üniversitesi’nden mezun olan Huygens, yirmi altı yaşında en ünlü astronomik buluşunu yaptı. Lenslerini kendi yaptığı Avrupa’nın en gelişmiş teleskopunu kullanarak Satürn’ün bir uydusu olduğunu keşfetti. Aynı zamanda gezegenin etrafındaki halkanın mevcudiyetini ilk anlayan kişi oldu. Blaise Pascal tarafından cesaretlendirilen Huygens, bir kumar kitapçığı görüntüsü altında olasılık kuramı ile ilgili ilk yazılarını yayınladı. 1657 yılında basılan kitap daha sonra İngilizce olarak The Value of All Chances in Games of Fortune; Cards, Dice, Wager, Lotteries, etc. Mathematically Demonstrated (Kart, Zar Atma, Bahis, Piyango gibi Şans Oyunlarında Tüm Olasılıkların Matematiksel Açıklaması) adıyla yayınlandı.
-
Mayer Amschel Rothschild
Rothschildler’in sahip olduğu devasa servete giden yolun ilk adımını atan Mayer Amschel Rothschild, Amschel Moses Rothschild'in sekiz çocuğundan biri olarak Frankfurt’ta dünyaya geldi. On iki yaşında öksüz kalan Mayer, yetim kaldığı ilk günlerde maddi anlamda ciddi sorunlar çekti. 1757'de Hanover'deki Simon Wolf Oppenheimer'ın bankacılık bürosunda Jacob Wof Oppenheimer çatısı altında çırak olarak çalıştı. Daha sonra para bozdurma, para basma ve tefecilik bibi çeşitli işlere tutunarak zenginlik elde etmeye başladı. İşlerin gelişmesi ve daha da büyütülmesi adına beş oğlunu Avrupa’nın çeşitli ticaret merkezlerine göndererek aile işletmesini daha da genişletti. Dışarıdan kimseyi aralarına almayan ve kendilerine has şifreli iletişim yoluyla ilişki kuran ailenin kendilerince dört farklı hedefleri vardı. Hızlı ve namuslu bir şekilde muazzam servet sahibi olmak, birçok hükümetin güvenini korumaya devam ederek bu serveti dağıtmak, halkın kıskançlığını uyandırmadan servetini harcamak, kanunen ve ruhen Yahudi olarak kalmak.
-
Mama Hatun
Anadolu’nun Türklere açılan kapısı Malazgirt Ovası’nda elde edilen Malazgirt zaferinin ardından kurulan Türk beylikleri arasında yer alan Saltuklular’dan II. İzzettin Saltuk’un kızı olan Mama Hatun, uzun süre idareyi elinde bulunduran ağabeyi Nâsırüddin Muhammed’in ardından Saltuklu Beyliği’nin başına geçti. Bir kadın olarak devlet yönetme kabiliyetine sahip olan Mama Hatun’un ağabeyi ve yetişkin yeğenleri varken başa geçmesi, İslamiyet’in kabulünden sonra da Türk toplumunda kadının önemini koruduğunun göstergesidir. Hükümdarlığının ilk yıllarına dair detaylı bilgi bulunmamakla birlikte son dönemlerinde yeğenleriyle iktidar mücadelesi içinde olduğu bilinmektedir. Kendisine düzenlenen saldırılar ve yıldırma politikalarının altından kalkabilmek için Eyyûbî Hükümdarı el-Melikü’l-Âdil’e haber göndererek nüfuz ve itibar sahibi bir kimseyle evlenmek istediğini bildirdi ve bu konuda kendisine yardımcı olunmasını rica etti.
-
Kabakçı Mustafa İsyanı
Her zaman halkın huzur ve mutluluğu için çaba sarf eden padişah 3. Selim ülkenin yönetimi ile ilgili çeşitli yenileşme çabalarında bulundu. 3. Selim’in Nizamı- Cedid çabaları sadece askeri alanda sınırlı kalmamakla birlikte idari ve sosyal alanlarda da etkisini gösterdi. Bu yenileşme çabaları geleneksel değerlerden beslenen taraflarca dirençle karşılanıp, karşıt örgütsel tepkileri doğurdu. İstenen amaçlar bakımından kendi içinde tutarlı olmasının yanı sıra, halk, ordu ve yönetici zümrede yeterli destek sağlanamadı. Girişilen yenilik hareketleri bütün ülkenin içerisinde bulunduğu düzensizliği hedef aldığı için, özellikle ulemanın ve yeniçeri askerlerinin tepkilerine neden oldu. Halkın da bu tepkilere dahil olmasıyla olay giderek büyümeye başladı. Zira ıslahatlar için temel kaynak olan İrad-ı Cedid Hazinesi'nin masraflarının artmasıyla birlikte; halk yeni vergilerle mükellef tutuldu. Bu nedenle ekonomik sıkıntılar yaşamaya başlayan halk, belli kesimlerin lüks ve israf içerisinde yaşamasına itiraz ederek tepkilerini gösterdi.
-
Taşlıcalı Yahya
Arnavut asıllı Dukakin ailesine mensup olan doğum tarihi ve yeri bilinmeyen Taşlıcalı Yahya geldiği yerin taşlık bir bölge oluşundan dolayı Taşlıcalı lakabıyla anıldı. Kuzey Arnavutluk’tan devşirilip İstanbul’a getirildi. Acemi Oğlanları Ocağı’nda eğitilerek yayabaşı ve ardından sipahi oldu. Yeniçeri Ocağı’nda iken öğrenme hevesi ve yeteneğiyle ocağın kâtibi Şehâbeddin Bey’in dikkatini çekti ve onun çırağı sıfatıyla birtakım mecburiyetlerden kurtuldu. Âşık Çelebi’nin ifadesiyle “tâlimhâneyi muallimhâne bilmek suretiyle” Kemalpaşazâde ve Fenârîzâde Muhyiddin Çelebi gibi âlim ve şairlerin meclislerinde bulundu. Yavuz Sultan Selim’in Çaldıran ve Mısır seferlerine katıldı. Zamanla şiirdeki şöhreti arttıysa da hemşehrisi Hayâlî Bey’in bazı eleştirileri yüzünden hak ettiği mevkiyi elde edemedi. Kanûnî Sultan Süleyman, Hayâlî Bey’e gösterdiği iltifatı Yahyâ Bey’den esirgeyince o da veziri Rüstem Paşa’nın himayesine girip Eyüp Vakfı mütevellisi oldu. Ancak bu ikbal devri uzun sürmedi; Rumeli’de İzvornik sancağına sürülünce Yahyalı Akıncılar Ocağı’na katıldı ve bir daha İstanbul’a dönmedi. Son yıllarında kendini tamamen tasavvufa verdi.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun