Ortado?u tarihsel süreç
içerisinde, gerek jeopolitik konumu gerekse stratejik önemi bak?mdan küresel ve
bölgesel güçlerin odak noktas? olagelmi?tir. Asya, Avrupa ve Afrika k?talar?n?
birbirine ba?layan ticaret yollar?n?n kesi?im noktas?nda bulunmas? ve sahip
oldu?u petrol rezervleri bölgenin jeopolitik ve stratejik önemine i?aret
etmektedir. Di?er taraftan Ortado?u, kadim medeniyetlerin ve kültürlerin
bulu?tu?u çok dinli, çok kültürlü ve çok etnisiteli ve ayn? zamanda co?rafi
özellikleriyle kendine özgü dinamikleri olan bir bölgedir.
Ortado?u’nun
jeopolitik konumu ve hemen her dönem güç mücadelelerine sahne olmas?, di?er
küresel ve bölgesel aktörlerin güvenlik ve refah?n? etkileyecek potansiyel
riskleri de beraberinde getirmektedir. Bu ba?lamda, bölgede süregelen çat??ma
ve istikrars?zl?klar?n yans?malar? bölgeyi küresel ölçekte kritik bir konuma
getirmi?tir.
Co?rafi olarak
Ortado?u’ya kom?u, hatta onun bir parças? olan Türkiye Ortado?u ile tarihten
gelen siyasi, ekonomik, dini ve sosyokültürel yak?n ve iç içe geçmi? ba?lara
sahiptir. Bahse konu ba?lar?n yan? s?ra Ortado?u’daki geli?melerin do?rudan
veya dolayl? olarak Türkiye’nin ekonomik ve siyasi istikrar?n?, güvenlik, bar??
ve refah?n? da etkileme potansiyeli nedeniyle bölge Türkiye aç?s?ndan da son
derece önem arz etmekte ve buradaki geli?meler Türkiye’yi de yak?ndan
ilgilendirmektedir. Buna kar??n son y?llara kadar bölge Türkiye d?? politikas?
aç?s?ndan ikincil planda kalm??, di?er bölge ve politikalara ba?l? olarak
de?erlendirilmi? ve sonuç olarak bölgeye gereken önem verilememi?tir.
Son y?llarda bölge
yeniden hareketlenmi?, yeniden küresel ölçekte siyasi, ekonomik ve jeopolitik
güç mücadelelerinin sahas? haline gelmi?tir. Bu ba?lamda hem iç, hem de d??
faktörlerin etkisiyle büyük bir de?i?im ve dönü?üm geçirmektedir. Bölgeyi
yeniden ?ekillendiren bu de?i?imler de dikkate al?nd???nda, Türkiye’nin bölge
ile geli?tirdi?i ili?kiler ve bölgeye dair politikalar?n?n Türkiye’nin ve
bölgenin güvenlik, bar??, istikrar ve refah? için hayati öneme sahip oldu?u daha
iyi anla??lacakt?r.
Günümüzde do?ru, geçerli
ve uygulanabilir politikalar?n bizleri arzu edilen amaç ve hedeflere
ula?t?rabilmesinin anahtar?n?n ancak ve ancak bu politikalar?n tarihi
gerçekliklere uygun ve bunlarla uyumlu bir ?ekilde belirlenmesiyle mümkün
olabilece?i dü?üncesinden hareketle, bu çal??ma Türkiye’nin Ortado?u
politikalar?na tarihi perspektif içerisinde genel bir bak?? sunarak özellikle
1945-1960 dönemi d?? politikas?n? incelemeyi amaçlamaktad?r. Bu kapsamda,
bütüncül bir bak?? sa?layabilmek amac?yla sözkonusu dönemin öncesi ve sonras?
da günümüze bakan yönleriyle ele al?nacakt?r. Sonuç bölümünde ise elde edilen
inceleme, analiz ve de?erlendirmeleri dikkate al?narak mevcut ve gelece?e dönük
belirlenecek hedef ve politikalara katk? sa?layabilecek hususlar
vurgulanmaktad?r.