Geçen Şubat ayında Myanmar’da askeri bir devralma sonrasında artan şiddetten kaçan binlerce kişi gibi Hay da var olmayan güvenli bir sığınak arayışı içinde komşu Tayland’a gitmek için köyünü terk etti. Myanmar’a dönmek onu ve ailesini ölüm riskiyle karşı karşıya bırakır. Yine de, Myanmar’ın iktidardaki ordusuyla ilişkilerini tehlikeye atmaktan çekinen Taylandlı yetkililerin haftada en az bir kez yapmalarını söylediği şey tam da bu.
İki ülkeyi ayıran Moei Nehri üzerinde çürük bir çadırda yaşayan Hay, “Bize geri dönmemizi söylediklerinde ağladık ve neden eve dönemeyeceğimizi açıkladık” diyor. Associated Press, yetkililerin misillemesinden korumak için Hay’in tam adını ve bu hikayedeki diğer mültecilerin tam adlarını saklıyor. “Bazen nehrin Myanmar tarafına geri dönüyoruz. Ama köye hiç geri dönmedim.”
Uluslararası mülteci yasaları, insanların hayatlarının tehlikede olabileceği ülkelere geri gönderilmesini yasaklasa da, mülteciler, yardım grupları ve Taylandlı yetkililerle yapılan görüşmelere göre Tayland, Myanmar ordusunun tırmanan şiddetinden kaçan binlerce insanı evlerine gönderdi. Bu, Hay ve diğer Myanmarlı mültecileri, kendi köylerindeki çatışmalar şiddetlenirken ve kısa bir süreliğine gerilerken nehrin iki yakası arasında sekmeye zorladı.
Tayland’daki Myanmarlı mültecilere uzun süredir gıda, barınak ve diğer desteklerin ana sağlayıcısı olan The Border Consortium’un yönetici direktörü Sally Thompson, “Bu bir masa tenisi oyunu” diyor. “Sınır boyunca ileri geri gitmeye devam edemezsiniz. Kararlı olduğu bir yerde olmalısınız…..Ve şu anda Myanmar’da kesinlikle istikrar yok.”
Geçen yıl devralınmasından bu yana Myanmar ordusu 1.700’den fazla insanı öldürdü, 13.000’den fazla kişiyi tutukladı ve sistematik olarak çocuklara, kadınlara ve erkeklere işkence yaptı.
Birleşmiş Milletler Mülteci Sözleşmesi’ne taraf olmayan Tayland, Myanmarlı mültecilerin savaş halindeki anavatanlarına gönüllü olarak dönmelerinde ısrar ediyor. Tayland ayrıca, insanların işkence, ceza veya zarar görecekleri bir ülkeye iade edilmemesi gerektiğini belirten tüm uluslararası geri göndermeme yasalarına uyduğunda ısrar ediyor.
Tayland Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Tanee Sangrat, “Sınırın Myanmar tarafında durum düzelirken, Tayland makamları Myanmar tarafına gönüllü dönüşlerini kolaylaştırdı” dedi. “Tayland, ihtiyacı olanlara yardım etme konusundaki kararlılığını sürdürüyor ve geri göndermeme ilkesi de dahil olmak üzere uzun süredir devam eden insani geleneğini sürdürmeye devam edecek.”
Myanmar’dan binlerce kişinin sığındığı Tayland’ın Tak eyaletinin valisi Somchai Kitcharoenrungroj, birçoğunun çatışma olmadığı zamanlarda yasadışı yollardan geçtiğini söyledi.
Kitcharoenrungroj, “Yasaların dediği gibi onları geri göndermek zorunda kaldık” diyor. “Tehditlerle karşılaşıp buraya geldiklerinde onlara yardım etmeyi asla reddetmedik. Uluslararası insan hakları ilkesine göre tüm temel ihtiyaçlarını sağladık.”
“Örneğin,” diye ekledi, “geçen hafta burada yasa dışı geçişler de bulduk ve onları geri gönderdik.”
BM Mülteciler Yüksek Komiserliği’ne göre, ordunun devralmasından bu yana yarım milyondan fazla insan Myanmar içinde yerinden edildi ve 48.000 kişi komşu ülkelere kaçtı. UNHCR, Tayland hükümet kaynaklarının, devralma işleminden bu yana yaklaşık 17.000 Myanmarlı mültecinin Tayland’da güvenlik aradığını tahmin ettiğini söyledi. Ancak Tayland-Myanmar Sınır Komuta Merkezi’ne göre, sınırın Tayland tarafında şu anda yalnızca yaklaşık 2.000 kişi yaşıyor.
Ajans, “UNHCR, Myanmar’daki çatışmalardan, yaygın şiddetten ve zulümden kaçan mültecilerin hayatlarının ve özgürlüklerinin tehlikede olabileceği bir yere zorla geri gönderilmemeleri gerektiğini şiddetle savunmaya devam ediyor” dedi.
Sınır boyunca askeri ve etnik azınlık silahlı grupları arasındaki çatışmalardan kaçanların çoğu, iki ülkeyi ayıran nehirleri, eşyalarını ve bebeklerini omuzlarında dengede tutmak zorunda. Tayland’a ulaşanların bölgeyi çevreleyen ve devralmadan yıllar önce Myanmar’dan ayrılan 90.000 kişiyi barındıran onlarca yıllık mülteci kamplarına yerleşmelerine izin verilmiyor.
Bunun yerine, kalabalık sığır barınaklarına veya branda ve bambudan yapılmış cılız çadırlara gönderildiler. Mülteciler ve yardım grupları, Myanmar ordusunun köyleri ele geçirmesine, evleri yakmalarına ve kara mayınları yerleştirmesine rağmen, çatışmalara ara verildiği anda Taylandlı yetkililerin onları geri gönderdiğini söylüyor.
Tay yardım grubu Overseas Irrawaddy Association’ın sekreteri Phoe Thingyan, “Bazılarının bir arabaya binmeye, nehirde inmeye ve diğer tarafa geçmeye zorlandıklarını gördüm” diyor.
Myanmar’ın sınır bölgelerinde, etnik azınlık silahlı grupları, askeri yönetimin ele geçirilmesinden sonra daha fazla çatışmayla birlikte, daha fazla özerklik için on yıllardır merkezi hükümetle savaşıyor. Bazı duraklamalara rağmen, Tayland sınırındaki görgü tanıkları, oradaki savaşın artık on yıllardır görülen en kötü durum olduğunu söylüyor. Zaman zaman Tayland’dan silah sesleri, bombalamalar ve savaş uçakları duyuluyor ve nehrin Tayland tarafındaki evler bile patlamalarla sallanıyor.
Nehir boyunca yaşam acımasız ve korkutucu.
Etnik Karen İnsan Hakları Grubu’ndan Naw Htoo Htoo, “Savaş bölgesinden çok uzakta değil” diyor. “Yaşlılar ve çocuklar derme çatma çadırlarda rahat değil… Sadece havanın değil, COVID-19’un da neden olduğu hastalıklar var.”
Aralık ayında 48 yaşındaki Myint, kocası ve üç çocuğuyla birlikte Tayland sınırına yakın Karen kasabası Lay Kay Kaw’dan kaçtı. Tayland’daki yetkililer onları geri gönderdi. Birkaç seçenekle Myint ve ailesi, Myanmar tarafında nehir yakınında yaşayan yaklaşık 600 kişiye katıldı.
Şubat ayında şiddetli yağmurlar kamplarını sular altında bıraktı ve Myint, yaklaşan muson mevsiminin zaten sefil durumlarını daha da kötüleştireceğinden korkuyor.
“Mülteci kamplarının başının çok dertte olacağını düşünüyorum” diyor. “Geçici çadırlarımızı biraz daha güçlendirmekten başka bir şey yapamayız.”
Nehrin Tayland tarafında, Hay’s çadırı bunaltıcı güneşten, sivrisineklerden ve sırılsıklam yağmurlardan neredeyse hiç koruma sağlamaz.
Aile, Lay Kay Kaw yakınlarındaki evlerini ve mısır tarlalarını özler. 16 Aralık’ta Hay ve kocası, 3 yaşındaki kızlarını ve 10 yaşındaki oğullarını yakaladılar ve bir silah sesleri arasında kaçtılar. Nehre ulaştıklarında çatışmalar hâlâ o kadar yakındı ki Myanmar tarafında güvenle kalamayacaklarını biliyorlardı. Ve böylece sudan geçerek Tayland’a gittiler.
“Geri dönmek istiyoruz ama evimiz yok” diyor.
Tuvalet yok ve para kazanmanın bir yolu yok. Gıda ve diğer malzemeler kıt, ancak Taylandlı yetkililer – UNHCR dahil olmak üzere – uluslararası STK’ların mültecilere erişmesine izin vermeyi reddetti.
The Border Consortium’dan Thompson, “Tay makamları yanıt verecek kaynaklara sahip olduklarını ve INGO’ların ve BM’nin erişim sağlayamayacağını söylediler” dedi. “Tay makamları bunu düşük görünürlük, çok basit bir yanıt olarak tutuyor.”
Yardımın çoğu yerel Tay topluluk gruplarından geldi. Yurtdışı Irrawaddy Derneği’nden Thingyan, grubunun mültecilere her sabah ve akşam 1000 kutu pirinç gönderdiğini, ancak bağışları kabul etmek için Tayland ordusundan izin istemek zorunda kaldığını söylüyor.
Asya merkezli Fortify Rights grubunun insan hakları uzmanı Patrick Phongsathorn, Tayland ordusunun Tayland’daki Myanmarlı mültecilerin varlığını kabul etmek bile istemediğini çünkü tek başına bu durumun Myanmar’ın askeri liderlerini üzebileceğini söylüyor.
“Tay ordusu durumu kontrol etmeye, anlatıyı kontrol etmeye kararlı, çünkü oyunda, Myanmar’da olanlarla ilgili olarak belli ki politik bir görünümleri var” diyor. Myanmar cunta yetkilileriyle çok yakınlar” dedi.
Tayland valisi Kitcharoenrungroj bunu ima ediyor gibiydi: “Çatışma durduğunda geri dönmek zorunda kaldılar” dedi Tayland’ın geri dönen mültecileri. Aksi takdirde, iki ülke arasındaki ilişkiler açısından hassas bir konu olabilir” dedi.
Tayland ordusu yorum yapmaktan kaçındı.
Tayland’da kalanlar sadece fiziksel değil, aynı zamanda yasal bir belirsizlik içinde, sömürüye karşı savunmasız kalıyorlar. AP’ye konuşan Tayland’daki bir Myanmarlı mülteci, yerinden edilmiş kişilerin tutuklanmalarını veya sınır dışı edilmelerini engelleyen resmi olmayan belgeler olan “polis kartlarının” aracılar aracılığıyla aylık ortalama 350 Tayland bahtı (10 $) karşılığında satın alındığını söyledi. Kartlar, sahiplerinin en son aylık rüşvet ödediğini gösteren bir fotoğraf veya sembolle işaretlenir.
Kartlar olmadan mülteciler, Taylandlı yetkililer tarafından daha fazla taciz veya olası tutuklanma riskiyle karşı karşıya.
Güvenlik nedeniyle adı AP tarafından saklanan mülteci, “Sizi karakola götürecekler ve belgelerinizi kontrol edecekler, idrarınızı uyuşturucu kullanımı için test edecekler” diyor. “Polis insanları korkutuyor ve kartlar bundan kaçınmanın en kolay yolu.”
Dışişleri sözcüsü Sangrat, hükümetin herhangi bir haraç veya rüşvetin varlığını “kategorik olarak reddettiğini” söyledi.
23 yaşındaki Win ve ailesi başlangıçta çadırlarını nehrin Tayland tarafında kurmuş olsa da, Taylandlı yetkililer kısa süre sonra onları geri gönderdi. Kimya öğrencisi, Tayland tarafından yiyecek, giysi ve diğer bağışlanmış eşyaları almak için düzenli olarak nehri göğüs derinliğindeki sudan geçiyor. Ardından arkasını dönerek Myanmar’daki kamp alanına geri döner ve burada çocuklar ve yaşlılar da dahil olmak üzere yaklaşık 300 mülteciyle birlikte yaşar.
Hayatta kalıyorlar, ama sadece. Her şeyden çok istediği şeyin, sahip olamayacağı tek şey olduğunu söylüyor.
“Sadece eve gitmek istiyorum” diyor. “Başka bir şey istemiyorum.”
———
Gelineau Sydney’den bildirdi.
Kaynak : https://abcnews.go.com/International/wireStory/risk-death-thailand-sends-myanmar-refugees-back-83925699