Vitiligo Hastalığı Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi Nelerdir?
Vitiligo, ciltte soluk beyaz lekelerin geliştiği uzun süreli bir durumdur. Ciltteki pigment olan melanin eksikliğinden kaynaklanır. Aşağıda daha fazla bilgi bulabilirsiniz.
Vitiligo hastalığı nedir?
Vitiligo hastalığı, cilde önemli bir katkıda bulunan pigmentin melanin kaybından kaynaklanan beyaz cilt lekelerinden oluşur. Melanin, melanosit adı verilen özel hücreler tarafından üretilir. Vitiligo hastalarında bu hücreler vücut tarafından yok edilir. Vitiligonun nedeni bilinmemektedir, ancak kanıtlar vitiligo’nun vücudun bağışıklık sisteminin yanlışlıkla bu spesifik hücreleri hedef aldığı ve yaraladığı bir otoimmün bozukluk olduğunu güçlü bir şekilde göstermektedir.
Vitiligo, ciltte küçük veya kapsamlı değişikliklere neden olabilir. Bazı insanlarda pek fark edilmeyebilir, bazılarında ise açıktır. Koyu tenli insanlarda vitiligo yamaları normal ciltle kontrast oluşturdukları için açıktır. Açık tenli insanların kozmetik endişeleri daha az olabilir, ancak vitiligo cildi bronzlaşmazken, etkilenmeyen cilt alanları da olduğu için, yaz aylarında pigmentsiz lekeler belirginleşebilir.
Vitiligo popülasyonun yaklaşık yüzde 1 ila yüzde 2’sinde görülür. Hastaların yaklaşık yüzde 30’unun ailesinde de aynı durum vardır ve hastaların yaklaşık yarısı 20 yaşından önce semptom göstermeye başlar.
Vitiligo hastalığı türleri nelerdir?
Başlıca iki vitiligo türü vardır:
- Segmental vitiligo
- Segmental olmayan vitiligo
Nadir durumlarda, vitiligonun tüm vücudunuzu etkilemesi de mümkündür.
Segmental vitiligo
Segmental vitiligo durumunda (tek taraflı veya lokalize vitiligo olarak da bilinir), beyaz lekeler vücudun sadece bir bölgesini etkiler. Segmental vitiligo, çocuklarda daha yaygın olmasına rağmen, segmental olmayan vitiligodan daha az yaygındır. Genellikle daha erken başlar ve vitiligo olan 10 çocuktan 3’ünü etkiler.
Segmental olmayan vitiligo
Segmental olmayan vitiligo durumunda (bilateral vitiligo olarak da bilinir), semptomlar genellikle vücudun her iki tarafında simetrik beyaz lekeler olarak görülür. Bu simetrik yamalar aşağıdaki alanlarda görünebilir:
- Ellerin arkası
- Göz çevresi
- Dizler
- Dirsekler
- Ayaklar
Segmental olmayan vitiligo, en sık görülen vitiligo türüdür ve bu durumdaki 10 kişiden 9’unu etkiler.
Vitiligo hastalığı neden olur?
Vitiligo, pigment üreten hücreler (melanositler) cilde, saça ve gözlere renk veren pigment olan melanin üretmeyi durdurduğunda ortaya çıkar. İlgili cilt lekeleri daha açık veya beyaz olur. Bu pigment hücrelerinin başarısız olmasına veya ölmesine neden olan şey tam olarak belirsizdir ancak aşağıdakilerle ilgili olabilir:
- Bağışıklık sistemi bozukluğu (otoimmün durum)
- Aile sağlığı (kalıtsal yatkınlık)
- Stres, şiddetli güneş yanığı veya bir kimyasalla temas gibi bir tetikleyici olay
Kimler risk altındadır?
Aşağıdaki durumlarda segmental olmayan vitiligo geliştirme riski yüksektir:
- Diğer aile üyelerinde aynı hastalığın olması
- Ailede diğer otoimmün durumlar olması (örneğin, ebeveynlerden birinde pernisiyöz anemi varsa)
- İlgili kişide başka bir otoimmün hastalığın varlığı
- Melanom gibi cilt kanserlerinin varlığı
- Genlerde segmental olmayan vitiligo ile bağlantılı olduğu bilinen belirli değişikliklerin olması
Vitiligo hastalığı belirtileri nelerdir?
Vitiligodan en çok etkilenen cilt bölgeleri şunları içerir:
- Ağız ve gözler
- Parmaklar ve bilekler
- Koltuk altı
- Kasık
- Üreme organları
- Ağız içi
Bazen kafa derisi gibi saç köklerinin olduğu yerlerde de gelişebilir. Ciltteki melanin eksikliği, etkilenen bölgedeki saçları beyaz veya gri hale getirebilir.
Vitiligo sıklıkla yavaş yavaş tamamen beyazlaşan soluk bir cilt yaması olarak başlar. Bir yamanın merkezi soluk tenli veya beyaz olabilir. Cildin altında kan damarları varsa, yama beyaz yerine biraz pembe de olabilir.
Yamanın kenarları düz veya düzensiz olabilir. Bazen iltihaplananabilir ve kahverengimsi veya kırmızımsı renk değişikliği (hiperpigmentasyon) olabilir.
Vitiligo ciltte kuruluk gibi rahatsızlığa neden olmaz, ancak yamalar bazen kaşıntılı olabilir.
Durum kişiden kişiye değişir. Bazı insanlarda sadece birkaç küçük beyaz leke vardır, ancak diğerlerinde cildinin geniş bölgelerine yayılan daha büyük beyaz lekeler vardır.
Cildin ne kadar etkileneceğini tahmin etmenin bir yolu yoktur. Beyaz lekeler genellikle kalıcıdır.
Ne zaman doktora görünmeli?
Cildin, saçın veya mukoza zarlarının renklerinin kaybolması durumunda doktora danışılmalıdır. Vitiligo’yu hedef alan tedavi yoktur. Ancak tedavi, renk değiştirme sürecini durdurabilir veya yavaşlatabilir ve cildinize biraz renk verebilir.
Vitiligo nasıl teşhis edilir?
Doktor, cildin etkilenen bölgelerini inceledikten sonra vitiligo tanısı koyabilecektir. Ayrıca şu soruları da sorabilir:
- Ailede vitiligo geçmişi var mı?
- Ailede diğer otoimmün durumların bir geçmişi var mı?
- Cildin etkilenen bölgeleri herhangi bir şekilde hiç yaralandı mı?
- Güneşte kolayca bronzlaşma var mı?
- Cildin herhangi bir bölgesi tedavi olmadan iyileşir veya kötüleşir mi?
- Daha önce herhangi bir tedavi denendi mi?
Doktor ayrıca vitiligonun hastanın yaşamı üzerindeki etkisini de sorabilir. Örneğin bunlar, ilgili kişinin kendine olan güvenini ve benlik saygısını ne kadar etkilediği ve işini etkileyip etkilemediği gibi sorulardır.
Wood lambası
Doktor bazı durumlarda cilde daha ayrıntılı bir şekilde bakmak için Wood lambası olarak adlandırılan bir ultraviyole (UV) lamba kullanabilir. Karanlık bir odada olmanız gerekecek ve lamba cildinizden 10 ila 13 cm uzakta tutulacaktır.
Vitiligo yamalarını UV ışığı altında görmek daha kolay olacaktır, bu da doktorun vitiligoyu pityriasis versicolor (bir mantar enfeksiyonu nedeniyle pigment kaybının olduğu hastalık) gibi diğer cilt koşullarından ayırt etmesine yardımcı olacaktır.
Diğer otoimmün durumların teşhisi
Segmental olmayan vitiligo diğer otoimmün durumlarla yakından ilişkili olduğundan, doktor ilgili kişinin aşağıdaki gibi otoimmün bir duruma işaret eden herhangi bir belirtisi olup olmadığını öğrenmek isteyebilir:
- Yorgunluk ve enerji eksikliği, Addison hastalığının bir işareti olabilir
- Susuzluk ve sık idrara çıkma ihtiyacı, diyabetin bir işareti olabilir
Tiroid bezinin ne kadar iyi çalıştığını kontrol etmek için bir kan testi de gerekebilir.
Vitiligo hastalığı nasıl tedavi edilir?
Tedavi seçimi hastanın yaşına, cildin ne kadarının etkilendiğine, nerede olduğuna, hastalığın ne kadar hızlı ilerlediğine ve hayatını nasıl etkilediğine bağlıdır.
Cilt rengini geri kazanmaya veya cilt tonunu eşitlemeye yardımcı olmak için ilaçlar ve ışık bazlı terapiler mevcuttur, ancak sonuçlar değişebilir ve tahmin edilemez. Bazı tedavilerin ciddi yan etkileri vardır. Bu nedenle doktor önce bronzlaştıran bir ürün veya makyaj uygulayarak cildinizin görünümünü değiştirmeyi denemenizi önerebilir.
Hasta ve doktor durumu bir ilaç, cerrahi veya terapi ile tedavi etmeye karar verirse, sürecin etkinliğinden emin olmak aylarca sürebilir. Hasta için en uygun tedaviyi bulmadan önce birden fazla yaklaşım veya yaklaşımların bir kombinasyonu denenebilir.
Tedavi bir süre başarılı olsa bile, sonuçlar uzun sürebilir veya yeni yamalar görünebilir. Doktor, nüksetmeyi önlemek için bakım tedavisi olarak cilde uygulanan bir ilaç reçete edebilir.
İlaç tedavisi
Hiçbir ilaç vitiligo sürecini durduramaz. Ancak tek başına, kombinasyon halinde veya ışık terapisi ile kullanılan bazı ilaçlar, bazı cilt tonlarını geri kazanmaya yardımcı olabilir.
- İnflamasyonu kontrol eden ilaçlar: Etkilenen cilde kortikosteroid krem uygulamak rengi döndürebilir. Bu, vitiligo hala erken aşamalarında olduğunda etkilidir. Bu tür krem etkili ve kullanımı kolaydır, ancak birkaç ay boyunca cildin renginde değişiklikler görünmeyebilir. Olası yan etkiler arasında cilt incelmesi veya ciltteki çizgiler görülür. İlacın daha hafif formları çocuklar ve geniş renksiz cilt alanları olan insanlar için reçete edilebilir. Kortikosteroid hapları veya enjeksiyonları, durumu hızla ilerleyen insanlar için bir seçenek olabilir.
- Bağışıklık sistemini etkileyen ilaçlar: Takrolimus veya pimekrolimus gibi kalsinörin inhibitör merhemleri, özellikle yüz ve boyunda küçük depigmentasyon alanları olan kişiler için etkili olabilir. ABD Gıda ve İlaç İdaresi (FDA), bu ilaçlar ile lenfoma ve cilt kanseri arasında olası bir bağlantı konusunda uyarmıştır.
Unutmayın, hangi ilacı ne şekilde alacağınıza doktorunuz karar verecektir.
Cerrahi olmayan tedaviler
Cerrahi olmayan mevcut tedaviler arasında aşağıdakiler vardır:
- Işık tedavisi: Dar bant ultraviyole B (UVB) ile fototerapinin aktif vitiligo ilerlemesini durdurduğu veya yavaşlattığı gösterilmiştir. Kortikosteroidler veya kalsinörin inhibitörleri ile kullanıldığında daha etkili olabilir. Haftada iki ila üç kez tedaviye ihtiyaç olacaktır. Hastanın herhangi bir değişiklik fark etmesi bir ila üç ay sürebilir ve tam etkiyi elde etmek altı ay veya daha uzun sürebilir. Dar bant ultraviyole B tedavisinin olası yan etkileri arasında kızarıklık, kaşıntı ve yanma bulunur. Bu yan etkiler genellikle tedaviden birkaç saat sonra geçer.
- Psoralen ve ışık terapisini birleştirirmek: Bu tedavi, psoralen adı verilen bitki kaynaklı bir maddeyi ışık tedavisi (fotokimoterapi) ile birleştirerek renk verir. Psoralen’i ağızdan aldıktan veya etkilenen cilde uyguladıktan sonra ultraviyole A (UVA) ışığına maruz kalınır. Bu yaklaşımın etkili olmakla birlikte uygulanması daha zordur.
- Depigmentasyon: Hastada vitiligo yaygınsa ve diğer tedaviler işe yaramadıysa, bu tedavi bir seçenek olabilir. Etkilenmeyen cilt bölgelerine bir depigmente ajanı uygulanır. Terapi dokuz ay veya daha uzun süre günde bir veya iki kez yapılır. Yan etkiler kızarıklık, şişme, kaşıntı ve cilt kurumasını içerebilir. Depigmentasyon kalıcıdır.
Cerrahi tedavi
Işık tedavisi ve ilaçlar işe yaramadıysa, stabil hastalığı olan bazı insanlar ameliyat için aday olabilir. Aşağıdaki teknikler, rengi geri yükleyerek cilt tonunu eşitlemeye yöneliktir:
- Cilt aşılama: Bu prosedürde doktor sağlıklı, pigmentli cildin çok küçük bölümlerini pigmenti kaybeden bölgelere aktarır. Bu prosedür bazen küçük vitiligo yamaları varsa kullanılır.
- Blister aşılama: Bu prosedürde, doktor pigmentli ciltte genellikle kabarcıklar oluşturur ve daha sonra kabarcıkların üst kısımlarını renksiz cilde nakleder.
- Hücresel süspansiyon nakli: Bu prosedürde, doktor pigmentli ciltten biraz doku alır, hücreleri bir çözeltiye koyar ve daha sonra bunu hazırlayarak etkilenen bölgeye nakleder. Bu repigmentasyon prosedürünün sonuçları dört hafta içinde ortaya çıkmaya başlar.
Gelecekteki potansiyel tedaviler
İncelenen tedaviler şunları içerir:
- Renk üreten hücreleri (melanositler) uyarmak için bir ilaç: Afamelanotid olarak adlandırılan bu potansiyel tedavi, melanositlerin büyümesini teşvik etmek için cildin altına implante edilir.
- Melanoctyes kontrolüne yardımcı olan bir ilaç: Prostaglandin E2, yaygın olmayan veya yayılmayan vitiligo hastalarında cilt rengini düzeltmenin bir yolu olarak test edilmektedir. Cilde jel olarak uygulanır.
Kaynak:
Not: Konu hakkında ilgili videoyu aşağıdan izleyebilirsiniz: