Paradoks terimi, “beklentilerin, mevcut inancın veya algılanan görüşün aksine” anlamına gelen Yunanca paradoks kelimesinden gelir.
Kendine çelişkili ya da aptal görünen, ancak gizli bir gerçeği içerebilen bir ifadedir. Kabul edilen geleneksel fikirlere aykırı bir görüş veya ifadeyi göstermek için de kullanılır. Bir paradoks sıklıkla bir okuyucunun bir fikir üzerinde yenilikçi bir şekilde düşünmesini sağlamak için kullanılır.
Paradoks Örnekleri
- Düşmanının arkadaşı senin düşmanındır.
- Ben kimseyim.
- “Gençliğin gençlere harcanması ne yazık” (George Bernard Shaw)
- Bilge aptal
- Gerçek baldır, acıdır.
- “Her şeyden başka bir şeye karşı koyabilirim.” – Oscar Wilde
Yukarıdaki paradoks örneklerinden paradoksun saçma olduğu için okuyucular üzerinde komik bir etki yarattığını söyleyebiliriz.
Edebiyatta Paradoks Örnekleri
Edebiyatta, paradoks sadece zeki veya komik bir ifade ya da kelimelerin kullanımı değildir. Paradoksun ciddi etkileri vardır çünkü sıklıkla kullandıkları eserin ana temalarını özetleyen açıklamalar yapar. Bazı ünlü edebi eserlerden bazı paradoks örneklerini analiz edelim:
Örnek 1 – Hayvan Çiftliği (George Orwell’den)
George Orwell’in Hayvan Çiftliğinde, kardinal kuralın bir kısmı bu ifadedir:
“Tüm hayvanlar eşittir, ancak bazıları diğerlerinden daha eşittir.”
Bu ifade bir anlam ifade etmiyor. Bununla birlikte, daha yakın bir incelemede, Orwell’in politik bir gerçeği işaret ettiği açıktır. Romandaki hükümet herkesin eşit olduğunu iddia ediyor, ancak hiçbir zaman herkese eşit davranmadı. Bu eşitlik ortak inancının zıttı olan bu paradoksta belirtilen eşitlik kavramıdır.
Örnek 2: Hamlet (William Shakespeare tarafından)
William Shakespeare’in ünlü oyunu Hamlet’te, kahramanı Hamlet şöyle diyor:
Nazik olmak için acımasız olmalıyım.
Bu duyuru mantıklı görünmüyor. Bir insan zalim olsa bile başkalarına nasıl nazik davranır? Bununla birlikte, Hamlet annesi ve babasının ölümünün intikamını almak için Claudius’u nasıl öldürmeyi planladığı hakkında konuşuyor.
Bu Hamlet eylemi, Claudius ile evli olan annesi için bir trajedi olacak. Hamlet, annesinin artık babasının katilinin sevgilisi olmasını istemiyor ve bu yüzden cinayetin annesi için iyi olacağını düşünüyor.
Örnek 3 – Romeo ve Juliet (William Shakespeare tarafından)
William Shakespeare’in Romeo ve Juliet Trajedisi’nden:
“Doğanın anası olan dünya onun mezarı;
Gömülü mezarı nedir, rahmindeki gökkuşağı da… ”
Dünyanın doğum yeri ve mezarlık olduğu çelişkili fikirleri bu çizgileri paradoksal kılar.
Paradoksun İşlevi
Yukarıdaki okuma, “Bir mesaj basit ve basit bir şekilde iletilebildiği zaman neden paradoks kullanılıyor?” Sorusunu ortaya çıkarabilir. Cevap, edebiyatın doğasında ve amacında yatmaktadır. Edebiyatın bir işlevi, okuyucuların okumayı sevmesini sağlamaktır. Okuyucular, gizli anlamları, karmaşık olmayan bir şekilde sunulan şeylerden ziyade, yazıdan çıkardıklarında daha fazla eğlenirler. Böylece, bir paradoksun temel amacı zevk vermektir.
Şiirde, paradoks kullanımı sadece zekâ ve zevkle sınırlı değildir; aksine şiirsel diksiyonun ayrılmaz bir parçası olur. Şairler, kelimelerden kayda değer bir düşünce veya imaj oluşturmak için genellikle paradoks kullanırlar.
Şiirdeki bazı paradoks türleri, okuyucularına bir ironi tonu iletmenin yanı sıra, düşüncelerini derhal konuya yönlendirmek anlamına da gelir. Çoğu şiirde paradoks, normal olarak okurların zihinlerinde entrika ve ilgi duyma duyguları yaratmaya, şiirin gerçek mesajının tadını çıkarmak için daha derin ve daha zor düşünmelerini sağlamak için çaba gösterir.