Diderot ve Ansiklopedinin Fransız ihtilâlinde ne gibi etkileri olmuĢtur?
Diderot ve Ansiklopedinin Fransız ihtilâli hakkında bilgi
Ansiklopedi, onsekizinci yüzyıl Fransız burjuvazisinin aynasıdır. Fransız burjuvazisinin tüm ataklıklarını ve davranıĢlarının sınırlarını en iyi yansıtan eserdir. Ansiklopediyi biçimlendiren, aynı zamanda baĢyöneticisi olan Diderotdur (1713-1784), Diderot, Ansiklopedinin hazırlanmasında, Alembert ve Buffon gibi bilginlerden, Helvetius gibi maliyecilerden, Tanrıtanımaz düĢünürlerden dHolbachtan, fizyokrat iktisatçıların temsilcisi Quesnayden, hatta kısa bir süre için de olsa Voltaire ve Rousseaudan yararlanmıĢ, böylece aslında kollektif bir eser olan Ansiklopedi, onsekizinci yüzyıldaki fikirlerin bir sentezi niteliğini kazanmıĢtır.
Diderotnun ve Ansiklopedinin savunduğu fikirleri birbirinden ayırarak ayrı ayrı ele almaya ne yer ne de konumuz bakımından olanak vardır. Onun içindir ki Diderot ile Ansiklopediye hâkim olan fikirleri birlikte ele alıyoruz. Her ikisinde de geliĢmeye inanç vardır, insanları, değiĢtirerek onları mutlu kılmak mümkündür; bu aynı zamanda bir görevdir de. Evren, her Ģeyin bir zincirin
halkaları gibi birbirine bağlı olduğu tek bir mekanizmadan ibarettir. Bu düĢüncede, mekanist de oisa, materyalist felsefenin derin izlerini görmekteyiz.
Faydacılık teorisinin tohumlarını Ansiklopedide bulmak mümkündür. Ansiklopedi siyaseti iktisada bağımlı görür. Politikaya iktisadi amaçlar yön verir. Ansiklopediye göre hürriyet aslında iktisadî hürriyettir. Devletin görevi uyruklarına iktisadî hürriyeti sağlamak, yarattıkları ürünlerden yararlanmalarını önleyen engelleri kaldırmaktır. Burada söz konusu olan hürriyetin üretim araçlarına sahip olanların hürriyeti olduğunu, Devletin kapitalist piyasa kanunlarının iĢlemesini önleyen engellerin kaldırılmasıyla görevlendirildiğini belirtmek gerekir.
Ansiklopedinin siyasî alındaki tek kaygısı, dengeli ve sağlam bir yönetimin kurulması, iktisadî ve kültürel alanlardaki giriĢimlerin böylece cesaretlendirilmesidir. Genel tutumuyla ne ihtilâlci ne de demokrasiden yanadır. Tarihten kopuk, sosyal geliĢmelere kapalı bir devlet anlayıĢına sahiptir.
Özetleyecek olursak, Touchardın belirttiği gibi. Ansiklopedi, kapitalizmin geliĢme halinde olduğu bir ortamda, geçmiĢle bağların kopuĢunu dile getirerek ihtilâlin hazırlanmasında büyük etken olmuĢtur.