Bu makaledeki ortak yazarlar Luba Lee, FNP-BC, MS. Luba Lee, Tenesse’de yer alan ve Amerika’da uzmanlıkta daha kalifiye olunduğunu gösteren Board Sertifikası’na sahip bir Aile Hemşiresi’dir. Hemşirelikte Yüksek Lisans derecesini 2006 yılında Tennessee Üniversitesi’nden almıştır.
Bu makalede atıfta bulunulan 17 referans vardır ve bu referanslara sayfanın sonunda ulaşılabilir.
Bu makale 50.034 defa görüntülenmiştir.
Güneş, solaryum ya da diğer morötesi ışık kaynakları, güneş yanığına ya da cildin kızarıp acımasına neden olabilir. Güneş yanığından kaynaklanan cilt hasarı kalıcı olduğu için, tedavidense önlem almak daha iyidir ama iyileşmeyi hızlandıran, enfeksiyonu önleyen ve acıyı azaltan tedaviler de mevcut.[1] X Kaynağı araştır
Adımlar
Kısım 1 / 5:
Acıyı ve Rahatsızlığı Azaltmak
-
1Serin bir banyo yap ya da hafif bir duş al. Suyu ılıktan biraz daha soğuk yap (serin olsun ama dişlerini takırdatacak kadar soğuk olmasın) ve 10 ila 20 dakika arası rahatla. Duş alıyorsan cildinin tahriş olmasını önlemek için, suyu sonuna kadar değil, biraz aç. Tahrişi önlemek için, cildini kendi hâlinde kurumaya bırak ya da havluyla hafif hafif dokunarak kurula.
- Banyo yaparken ya da duş alırken sabun, banyo yağları ya da başka temizlik maddeleri kullanmaktan kaçın. Bu tür ürünler cildini tahriş edebilir ve büyük ihtimalle güneş yanığının etkilerini şiddetlendirir.
- Cildin su topladıysa duş yerine banyo yap. Duş yaparken suyun basıncıyla kabarcıklar patlayabilir.
-
2Soğuk, ıslak bir kompres yap. El bezi ya da başka bir kumaş parçasını ıslat ve etkilenen bölgenin üzerine yayıp 20 ila 30 dakika beklet. Gerek duydukça yeniden ıslat.
-
3Reçetesiz bir ağrı kesici al. Ibuprofen ya da aspirin gibi reçetesiz ilaçlar, ağrıyı hafifletebilir; yangıyı azaltabilir de azaltmayabilir de.
- Çocuklara aspirin verme. Onun yerine, çocuklara özel üretilen bir parasetamolü tercih et. Ibufen (Ibuprofen) olası yangı önleyici etkisi nedeniyle iyi bir seçenektir.
-
4Topikal bir ağrı kesici kullan. Eczaneler, kızarmış ve kaşıntılı deriyi rahatlatmayı amaçlayan spreyler de satar. Benzokain, lidokain ya da pramoksin içeren spreylerin, ağrıyı hafifletebilecek uyuşturma etkisi vardır.[2] X Kaynağı araştır Öte yandan, bunlar potansiyel alerjenler olduklarından, kaşıntıya ya da kızarıklığa neden olup olmayacağını görmek için, ilacı önce cildinin güneşten etkilenmemiş bir yerinde test edip bir gün beklemek en iyisidir.[3] X Güvenliir Kaynak PubMed Central Kaynağa git
- Bu spreyler, doktorun onayı olmadan 2 yaş ya da altındaki çocuklarda kullanılmamalıdır. Metil salisilat ya da trolamin salisilat, 12 yaş ve altındakiler için, kapsaisin ise 18 yaş ve altındakiler ya da acı bibere alerjisi olanlar için tehlikeli olabilir.[4] X Kaynağı araştır
-
5Güneşten yandıysan bol ve pamuklu kıyafetler giy. Güneş yanığın iyileşme sürecindeyken, bol tişörtler ve bol pamuklu pijama altı giymek idealdir. Bol kıyafetler giyemiyorsan en azından kıyafetlerinin pamuklu olduğundan emin ol (pamuklu kumaş, cildinin "nefes" almasına izin verir) ve mümkün olduğunca bol şeyler giy.
- Yün ve bazı sentetik kumaşlar, kaşındıran lifler ya da içeri hapsolan sıcaklık yüzünden özellikle tahriş edicidir.
-
6Kortizon kremi kullan. Kortizonlu kremler, yangıyı azaltabilen steroid tedavileri içerir ama kanıtlar, bunların güneş yanığı üzerinde çok az etkisi olduğunu işaret ediyor. Denemeye değer olduğunu düşünüyorsan düşük dozlu, reçetesiz tüpler hâlinde eczaneden bulabilirsin. Hidrokortizon ya da benzeri bir şey ara.
Reklam
- Kortizon kremini küçük çocuklara ya da yüz bölgesine sürme. Bu kremi kullanma konusunda şüphelerin ya da endişelerin varsa eczacıya danış.
- Kortizon içeren ürünler çoğu zaman reçetesiz satılmaz.
Kısım 2 / 5:
Güneşe Yeniden Maruz Kalmayı ve Daha Çok Zararı Önlemek
-
1Güneşe olabildiğince az çık. Tercihen, gölgede kalman ya da tekrar güneşe çıkıyorsan etkilenen bölgeleri örtecek şekilde giyinmen gerekir.
-
2Güneş kremi sür. Dışarıya her çıkışında, en az 30 koruma faktörlü bir güneş kremi sür. Saatte bir, suya maruz kaldıktan ya da aşırı terledikten sonra ya da ürün etiketindeki talimatlara göre yeniden sür.
-
3Bol su iç. Güneş yanığı, vücudunun susuz kalmasına neden olabilir, o yüzden iyileşirken bunu bol su içerek dengelemek önemlidir. İyileşirken 240 ml’lik bardaktan günde sekiz ila on bardak su içmek önerilir.
-
4Cildin iyileşmeye başlayınca kokusuz bir nemlendirici sür. Artık açık kabarcıkların kalmamışsa ya da güneş yanığının kızarıklığı biraz geçmişse nemlendirici kremi güvenli bir şekilde sürebilirsin. Takip eden birkaç gün ya da hafta boyunca, soyulmayı ve tahrişi önlemek için güneşten etkilenen bölgelere kokusuz bir nemlendirici kremden bolca sür.Reklam
Kısım 3 / 5:
Tıbbi Yardım İstemek
-
1Ciddi durumlar için acil yardım hattını ara. Sende ya da bir arkadaşında aşağıdaki belirtilerden biri ya da daha fazlası varsa, acil yardım hattını ara:
- Ayakta duramayacak kadar bitkinlik
- Kafa karışıklığı ya da net düşünememe
- Bayılma
-
2Sıcak çarpması ya da dehidrasyon belirtileri gösteriyorsan doktoru ara. Güneş yanığınla ilgili aşağıdaki belirtileri gösteriyorsan bir an önce bir doktora git.[5] X Güvenliir Kaynak PubMed Central Kaynağa git Bu belirtilerden herhangi biri seni elden ayaktan düşürüyorsa, doktor randevusunu beklemektense acil yardım hattını ara.
- Kendini bitkin hissetmek
- Baygınlık ya da sersemlik hissi
- Aşağıdaki ağrı giderme yöntemlerine cevap vermeyen baş ağrısı ya da ağrı
- Hızlı nabız ya da hızlı soluma
- Aşırı susuzluk, idrar çıkışı olmaması, çukura kaçmış gözler
- Derinin soluk, nemli ya da soğuk olması
- Mide bulantısı, ateş, titreme ya da döküntü
- Gözlerin acıması ve ışığa karşı hassaslaşması
- Şiddetli, ağrılı kabarcıklar, özellikle de 1,25 cm’den daha geniş olanlar
- Kusma ya da ishal
-
3Enfeksiyon belirtilerine karşı dikkatli ol. Aşağıdaki belirtileri gösteriyorsan ve özellikle de bunlar bir kabarcığın etrafındaysa cildin enfeksiyon kapmış olabilir. Tıbbi yardım son derece önemlidir.
- Su toplayan yerin etrafında artan acı, şişme, kızarıklık ya da sıcaklık
- Su toplayan yerden yayılan kırmızı çizgiler
- Su toplayan yerden irin akması
- Boynundaki, koltuk altındaki ya da kasığındaki lenf düğümlerinin şişmesi
- Ateş.
-
4Üçüncü derece yanıklar için acil servisi ara. Nadir olsa da güneşten dolayı üçüncü derecede yanık meydana gelmesi mümkündür. Cildin kavrulmuş, balmumu gibi ve beyaz, çok daha koyu kahverengi ya da kabarık ve kösele gibiyse hemen acil yardım hattını ara. Beklerken yaralı bölgeyi kalbinden yüksekte tut ve giysilerini çıkarmadan hareket ettir ki yaralı yere yapışmasın.[6] X Kaynağı araştırReklam
Kısım 4 / 5:
Kabarcıkları Tedavi Etmek
-
1Tıbbi yardım iste. Cildin, güneş yanığı yüzünden su topluyorsa doktorla bağlantıya geç.[7] X Kaynağı araştır Bu, bir doktorun tıbbi tavsiyeleriyle tedavi edilmesi gereken ciddi bir güneş yanığı belirtisidir ve kabarcıklar seni enfeksiyon kapma riskiyle karşı karşıya getirir. Doktorla randevunu beklerken ya da doktorun belirli bir tedavi önermediyse, aşağıdaki önlemleri ve genel tavsiyeleri uygula.
-
2Kabarcıkları patlatma. Güneş yanığın ciddiyse içi su dolu "kabarcıklar" oluşabilir. Bunları patlatmaya kalkışma, ovuşturmaktan ya da kazımaktan da kaçın. Kabarcıkların patlaması, enfeksiyona ve yara izi kalmasına neden olabilir.
- Kabarcıklar patlamadan kesinlikle rahat hareket edemiyorsan, doktora gidip kabarcıkları güvenli ve steril bir ortamda patlatmasını iste.
-
3Kabarcıkları temiz giysilerle koru. Enfeksiyonu önlemek için kıyafet giyip çıkarmadan önce ellerini su ve sabunla yıka. Küçük kabarcıklar yara bandıyla kapatılabilir, daha büyük olanlarsa tıbbi flasterle dikkatlice yapıştırılmış bir gazlı bezle ya da ameliyat pansumanıyla gizlenebilir.[8] X Güvenliir Kaynak National Health Service (UK) Kaynağa git Kabarcıklar geçene kadar sargıyı her gün değiştir.
-
4Enfeksiyon belirtileri görürsen, antibiyotikli merhemi dene. Enfeksiyondan şüpheleniyorsan, kabarcıklarının üzerine polimiksin B ya da basitrasin gibi antibiyotikli bir merhem sürmeyi düşün. Enfeksiyon kendini, kötü koku, sarı irin ya da derinin etrafında ekstra kızarıklık ve tahriş şeklinde gösterebilir. Teşhis ve belirtilerine özel tavsiyeler için doktora git.
- Bazı insanların bu merhemlere alerjisi olduğunu unutma, o yüzden önce sorunsuz bir bölgeye "alerji testi" yap ve kötü bir tepki göstermediğinden emin ol.
-
5Patlayan kabarcıklarla ilgilen. Patlayan kabarcıktan kalan deri parçalarını koparma. Yakında kendiliğinden döküleceklerdir; cildini daha da fazla tahriş etme riskine girme.[9] X Kaynağı araştırReklam
Kısım 5 / 5:
Ev Çözümlerini Düşünmek
-
1Bunları, riskleri göze alarak kullan. Aşağıdaki çözümler bilimsel olarak yeterince kanıtlanmamıştır ve bilimsel tıbbi tedavinin yerini almamalıdır. Aşağıda listelenmeyen ek çözümler iyileşmeyi geciktirebilir ya da enfeksiyonu teşvik edebilir. Özellikle de yumurta akı, fıstık ezmesi, vazelin ve sirkeden uzak dur.[10] X Kaynağı araştır
-
2Hemen %100 aloe vera, hatta daha da iyisi, bitkisinden saf aloe vera sür. Aloe vera, ağrıyı hafifletmesiyle ünlüdür; aynı zamanda cildi de nemlendirir. Bu yöntem hemen ve sık sık uygulandığında, en kötü güneş yanıklarını bile bir ya da iki günde iyileştirebilir.
-
3Çay yöntemini kullan. Üç ya da dört çay poşetini bir sürahi ılık suya koy. Çayın rengi neredeyse siyah olunca çay poşetlerini çıkar ve sıvının oda sıcaklığına gelmesini bekle. Çaya batırdığın bir bezi güneş yanığına nazikçe sür; bunu ne kadar yaparsan o kadar iyidir. Çay sürdüğün yeri yıkama. Bez canını acıtıyorsa, onun yerine çay poşetlerini sür.[11] X Kaynağı araştır
- Bunu yatma vaktinde yap ve çay gece üstünde kalsın.
- Çayın kıyafetleri ve çarşafları lekeleyebileceğinin farkında ol.
-
4Antioksidanlar ve C vitamini açısından zengin yiyecekler yemeyi düşün. Yanık daha yeni olduysa (hâlâ kızarıksa ve soyulmuyorsa), yaban mersini, domates ve kiraz gibi antioksidan ve C vitamini açısından zengin yiyecekler ye. Bir çalışma bunun, vücudun sıvı ihtiyacını ve susuz kalma riskini azalttığını göstermiştir.[12] X Kaynağı araştır
-
5Aynısefa merhemini dene. Bazıları, aynısefa merheminin su toplamış ciddi yanıklar için özellikle iyi olduğunu düşünür.[13] X Kaynağı araştır Bu merhemi aktarlardan bulabilirsin; satıcıdan tavsiye iste. Hiçbir bitkisel tedavinin ciddi yaralanmalar için uygun olmadığının bilincinde ol; iyileşmeyen ciddi yanıkların ya da kabarcıkların varsa, hemen bir doktora git.
-
6Cadı fındığı losyonu sür. Bu tedavi, cildini rahatlatabilir.[14] X Kaynağı araştır Etkilenen bölgeye dikkatli bir şekilde sür ve orada bırak.
-
7Yumurta yağı kullan. Yumurta yağı, Dokosaheksaenoik asit gibi omega 3 yağ asitleri açısından zengindir. İmmünoglobülinler, ksantofiller (lutein ve zeaksantin) ve kolesterol de içerir. Yumurta yağındaki omega 3 yağ asitleri, fosfolipidlere bağlanır ve bunlar da dermisin derinliklerine işleyip iyileştirebilen lipozomlar (nano parçacıklar) oluşturabilir.
Reklam
- Zarar gören deriye yumurta yağıyla günde iki kez masaj yap. Yanığa ve etrafındaki 2,5 santimlik alana günde iki kez onar dakika boyunca masaj yap.
- Yağı en az 1 saat orada bırak ve doğrudan güneş ışığına maruz bırakmaktan kaçın.
- Yağı yumuşak, pH değeri nötr olan bir duş jeliyle yıka. Sabun ya da diğer alkali maddelerden uzak dur.
- Cilt, yanmadan önceki hâline dönene dek günde iki kez tekrarla.
İpuçları
- Aldığın aloe vera jelini buzdolabına koyarsan sürerken daha çok ferahlık sağlar.
- Güneşten yanan yerin üstüne ılık bir bez koy.
- Güneş yanıkları, özellikle de su toplayanlar, daha sonraki dönemlerde ortaya çıkan cilt kanseriyle ilişkilendirilmiştir.[15] X Güvenliir Kaynak PubMed Central Kaynağa git Cilt kanseri belirtileri için kendini düzenli olarak muayene et, diğer risk faktörlerini öğren ve gerekirse tavsiye almak için bir doktora danış.
- Hindistan cevizi yağı ve elma sirkesi kullan. Karışımı, güneş yanığının üstüne koy. Güneşe maruz kaldıktan en az bir gün sonrasına kadar duş alma, sonra iyice yıka. Uyarı: Bu, hassas ciltleri tahriş edebilir!
- Bir domates al ve birkaç parçaya ayır. Yanan deriye sür; bu, batma hissini biraz hafifletebilir.
- Yanan deriye biraz ekşi krema sürmeyi dene.
- Kulağa ne kadar tuhaf gelse de CamSil ya da klasik cam temizleyiciler, acının hafiflemesine yardım edebilir.
- Bazı kanıtlar, aloe veranın güneş yanıkları üzerinde hiçbir etkisi olmadığını işaret ediyor.[16] X Kaynağı araştır
- Güneş yanığını önlemek için uygun bir güneş kremi kullan. Güneş kremi, güneş yanıklarını engellemek için faydalıdır. Güneş yanıklarına karşı koruyan iyi bir güneş kreminin koruma faktörünün en az 30 olması gerekir. Güneşten koruma faktörü, cildi morötesi B ışınlarının zararlarına karşı koruma sağlar. İyi bir güneş kremi, morötesi A ışınlarına karşı da iyi bir koruma sağlamalıdır. Morötesi A ışınları, güneş yanıklarında büyük bir rol oynar, o yüzden Morötesi A ışınlarına dirençli bir güneş kremi kullanmalısın. Krem güneşe çıkmadan 15 dakika önce cilde sürülmelidir.
- Cildini nemli tutmayı unutma! Kuru güneş yanıkları, soyulmaya daha çabuk neden olur.
Uyarılar
- Güneş yanığınla oynama, onu kaşıma ya da soyma. Bu, daha da çok tahriş olmasına neden olur. Güneşten yanan cilt katmanını soyarak bronzluğu gideremez ya da "soyulma" sürecinin daha çabuk bitmesini sağlayamazsın; ama enfeksiyon kapmasına neden olabilirsin.
- Yan etkileri arasında güneşe karşı artan hassasiyet olan ilaçlara (buna bitkisel çözümler ve esansiyel yağlar da dâhil) karşı çok dikkatli ol.
- Güneş yanığının üstüne buz koyma. Böyle yapmak "Buz yanığına" neden olabilir ve bu, neredeyse güneş yanığı kadar canını yakmakla kalmayıp cildine daha çok zarar verebilir.
- Güneşte kalmak yanıkla değil de bronzlaşmayla sonuçlansa bile cildin zarar görür ve bu, bazı cilt kanserlerine yakalanma riskini artırabilir.[17] X Kaynağı araştır
Referanslar
- ↑ http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003227.htm
- ↑ http://www.knowyourotcs.org/symptom/pain-and-fever/topical-pain-relievers/
- ↑ http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0003711/
- ↑ http://www.knowyourotcs.org/symptom/pain-and-fever/topical-pain-relievers/
- ↑ http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0003711/
- ↑ http://www.healthline.com/health/burns
- ↑ http://www.betterhealth.vic.gov.au/bhcv2/bhcarticles.nsf/pages/Blisters
- ↑ http://www.nhs.uk/Conditions/Blisters/Pages/Treatment.aspx
- ↑ http://www.betterhealth.vic.gov.au/bhcv2/bhcarticles.nsf/pages/Blisters
- ↑ http://www.mayoclinic.com/health/first-aid-sunburn/FA00028
- ↑ http://umm.edu/health/medical/altmed/condition/burns
- ↑ http://umm.edu/health/medical/altmed/condition/burns
- ↑ http://umm.edu/health/medical/altmed/condition/burns
- ↑ http://www.webmd.com/vitamins-supplements/ingredientmono-227-witch%20hazel.aspx?activeingredientid=227&activeingredientname=witch%20hazel
- ↑ http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0003711/
- ↑ http://europepmc.org/abstract/med/16623024
- ↑ https://www.memorial.com.tr/saglik-rehberleri/gunes-yanigi/