

Sabri Ülgener
( 1.7.1983)
iktisatçı, sosyolog, yazar
8 Mayıs 1911 tarihinde İstanbulda doğdu. İstanbul Hukuk Mektebini bitirdi. Bu okulun iktisat kürsüsü asistanı oldu. İktisat Fakültesi kurulunca (1936) bu fakülteye geçti. 1941 yılında doçent 1951 yılında profesör oldu.
İki kez fakülte dekanlığı yaptı. 1958-1959 yılları arasında Federal Almanyadaki Münih Üniversitesinde, 1964-1965 yılları arasında ABDdeki Columbia Üniversitesinde konuk profesör olarak ders verdi. 1981 yılında emekliye ayrıldı.
1 Temmuz 1983 tarihinde İstanbulda vefat etti.
Görüşleri
Keynesçi iktisat düşüncesini ve makro ekonomi öğrenimini Türkiyede ilk kez sistemli hale getirdi. Max Weberin Batı Avrupada kapitalizmin ruhunu Protestan ahlakının belirlediği görüşünden yola çıkarak bu yaklaşımı Osmanlı-Türk toplumuna uyarlamaya çalıştı. Bu doğrultuda Türkiyenin ekonomik geriliğinde, kuşaktan kuşağa aktarılan düşünce geriliğinin önemli bir rol oynadığını ileri sürerek Max Weberin geliştirdiği yaklaşımın Türkiyedeki ilk önemli temsilcisi oldu.
ESERLERİ:
1.İktisadi İnhitat Tarihimizin Ahlak ve Zihniyet Meseleleri (1951)
2.Milli Gelir, İstihdam ve İktisadi Büyüme (1962)
3.Zihniyet ve Din (1981)
4.Zihniyet, Aydınlar ve İzmler (1983)
HAKKINDA YAZILANLAR
Ne diyordu Ülgener?
Mahmut Çetin
sondevir 25 Kasım 2014
1.Geri kalmışlık ne zaman başladı?
Geri kalmışlığın sebebini hep tarihte aramak adetimizdir
Kimimiz Tanzimatı, kimimiz Lale Devrini, kimimiz İttihat ve Terakkinin iktidara gelişini, kimimiz de Cumhuriyetin kuruluşunu geri kalışımızın miladı olarak alırız.
Tarih bilmeyenler ise çıkar durumuna göre ya mevcut iktidarı ya da bir önceki iktidarı suçlayarak günü kurtarmaya çalışır.
İşte Ülgener toplumsal tarihi yorumlama işinin yukarıdaki seçeneklerden birini seçmek kadar kolay olmadığını anlatmaya çalışan adamdır.
2.Ortaçağlaşma ya da Yörük sırtından kurban kesmek
Ülgenerin ortaçağlaşma kavramını çözümlemesini ağırlıklı olarak Beşir Ayvazoğlunun Geçmişi Yeniden Kurmak adlı eserinden hareketle ele aldım.
Ülgenere göre, Osmanlıda iktisadi çözülme bir ortaçağlaşma hadisesidir. Ülgener ortaçağ kavramını bir zihniyet olarak ele alır. Kavramın ilericilik-gericilik çatışmasıyla ilgisi yoktur.
Ülgenere göre ortaçağlaşma tüketim ve sarfiyata dayalı bir iktisat rejimidir.
Ortaçağ kavramı toprağa bağlı ve merkeziyetsiz bir yapıdır. Bugünkü anlamda bir devlet hiyerarşisinin olmadığı yerel aktörlerin toprak ağalarının ve eşraflık ruhunun öne çıktığı bir yapılanma söz konusudur. Bu merkeziyetsiz yerel yapıyı Şerif Mardin genişletilmiş statü sistemi olarak ifade eder. Kırsal alanda tarım, şehirde çarşı esnafının küçük üretimi belirleyicidir.
Tüketim ve sarfiyata dayalı bir iktisat rejimi olarak ortaçağlaşma, giderek Bürokratik Yönetim Geleneğinin bir yönetme biçimine dönüşmüştür. Aynı anlayış bütün tarihimiz boyunca, bütün iktidarlar eliyle devam etmektedir. Bu hastalık sivil toplum örgütlerinde, sendika, vakıf, dernek, spor kulübü ve partilerde de aynen devam etmektedir. Mesela bütün spor kulüpleri borç batağında. Borçsuz tek takım İlhan Cavcavın yönettiği Gençlerbirliği.
Önce tüketen ve borçlanan bu anlayış ortaçağdan bugüne tarihimizin vazgeçilmezi olmuştur. Bürokratik Yönetim Geleneği alışılmış tahsilat yolları daraldıkça, yeni kaynak üretme biçimleri bulmakta mahirdir.
Ülgenere göre bu yaklaşım faizi ve tefeciliği cazip hale getirmiş, tefeci kapitalizm giderek meşrulaşmıştır. Hikmet Kıvılcımlının tahlilinde bu durum tefeci bezirgan takımı olarak tanımlanır.
Yerli tefeci kapitalizm, Batıda olduğu gibi üretim odaklı, iş ve kredi organizasyonu değildir. Ortaçağlaşma Bürokratik Yönetim Geleneğinin tefeci bezirgan takımıyla ittifakı elinde üretim kaynaklarını tıkayan bir mekanizmaya dönüşmüştür.
Alınan borçlar, kamu maliyesinin hesapsız açıklarının faizini ödemeye harcanmıştır. Yeni borçlanmalar zorunlu hale gelirken Bürokratik Yönetim Geleneği devlet adına lüks tüketime hiçbir zaman ara vermemiştir.
15.Yüzyıl sonlarından 19. Yüzyıla kadar Osmanlı iktisadının hakim çizgisi ortaçağlaşma olmuştur.
Kıvılcımlı, tefeci bezirgan kavramını kapitalizm öncesi üretim ilişkilerinin yerel aktörleri için kullanır. Devleti haraca bağlayanlar gayrimüslim tefecilerdir. Galata Bankerleri, Ermeni ve Yahudi tefeciler eliyle iç borçlanma artarken giderek yabancı devletlerden ve bankerlerden borç alma sürecini başlatmıştır. Yabancı devletler giderek Osmanlıdan alacaklarını ülke içinde Duyun-u Umumiye idaresi eliyle kendileri sağlama yoluna gitmiştir. Ormanlar, madenler, vergi ve gümrük gelirleri Duyun-u Umumiye idaresi eliyle yabancılara verilmiştir. Cumhuriyet döneminde Duyun-u Umumiye idaresi kaldırılmakla birlikte Osmanlı dönemi borçlarının ödemesi 1950ye kadar devam etmiştir.
3.Nazım Hikmetin komünizme karşı akrabası
Sabri Ülgener, Nazım Hikmetin akrabalarındandır
Nazım Hikmetin anneannesi Leyla Hanımın annesi Ayşe Sıdıka Hanım ile Ülgenerin anneannesi Hatice Hanım kardeştir. Ayşe Sıdıka Hanım ve Hatice Hanımın babaları Hafız Mehmet Paşadır.
Ancak akrabalığa rağmen Ülgenerin siyasi eğilimiyle Nazım Hikmetin eğilimi birbirine 180 derece zıttır.
Ülgenerin Marksizm karşıtlığı 1960lı-70li yıllarda süreç içinde oluşmuştur. Ülgenerin temelde Max Weberi esas aldığı hep söylenir. Ama onun komünizm karşıtlığı, agresif Sola tepki olarak gelişmiştir. O üniversitenin solun arenası haline getirilmesine karşı tavır alır. İktisat Fakültesinde İdris Küçükömer ve Sencer Divitçioğlunun dersleri miting havasında geçmeye başlar. Solun kendisini bilimsel sosyalizm başta olmak üzere bilimsel kılıfla takdim etmesine karşı gelir. Hoca bilimin proleter ve burjuva bilimi olarak ikiye ayrılamayacağını anlatmaya çalışır.
Weberin aydınların seçkinci tavrını eleştirisiyle Bürokratik Yönetim Geleneğinin Sole evrilerek jakoben-buyurgan bir yapıya bürünmesini Aydınlar Sosyolojisi adlı önemli makalesiyle ele alır.
Ülgenere CIA Ajanı dediler!
Ülgener, en basit eleştirilerden birinin kapitalizm eleştirisi olduğunu ancak iktisadi gelişme ve piyasa mekanizmalarının kapitalizmin dışında ekonominin doğası olduğunu vurgular. O bu tavrı ve Marksizme karşı oluşu nedeniyle Solcu Yeni Ortam gazetesinde CIA Ajanı olarak suçlanır. Zaten bizde Sovyet işbirlikçileri muhaliflerini CIA Ajanı, İngiliz muhipleri ise MİT Ajanı şeklinde suçlar.
Suçlamalara rağmen Ülgenerin farkında olan Sol çevreler de vardır. Şahin Alpay, Cumhuriyet gazetesinde yazdığı Sağlıklı Bir Bilim Anlayışı adlı yazısında Ülgeneri saygın bir yere oturtur. Yalçın Küçük de Ülgenerin hakkını teslim eden aydınlardandır: Aydın çalışması nedeniyle Sabri Ülgener Beyin Çözülme Devri Zihniyetini yeniden okudum, kartlara geçirdim. Çok yararlandım. Sabri Hocanın izlediği yöntem yararlı olarak kullanılabilecek bir yöntemdir.
4.Gümüşhanevi muhibbi taliksever bir adam
Ülgener, dostu Süheyl Ünverin tanımıyla tam bir talik hat hastasıdır. Sadece talik hat örneklerini takip etmekle kalmaz aynı zamanda bazı talik eserlerin yeniden yazımlarını da yapar. Yazdığı talik eserlerden biri ailecek bağlı oldukları Ahmet Ziyaeddin Gümüşhanevi hakkındadır. Bu talik hat eserinde Ya Hazret-i Şeyh Ahmed Ziyaeddin Gümüşhanevi kuddüse sırrıhu ve aziz yazmaktadır.
5.Filozof iktisatçı
Ülgener, Zihniyet ve Din başlıklı eserinde Osmanlı-Türk iktisadi rasyonalizasyonun oluşma-ma-sında Batıni akımların etkisini ortaya koymuştur. Bu durum bir yönüyle Yahya Kemalin çözülme tezinin açılımı anlamına gelmektedir. Yahya Kemal şöyle der: Eğer tasavvuf ve Melamilik raya girmeseydi tıpkı İngilizler gibi işinde ve ibadetinde çalışkan insanların cemaati olurduk.
Ülgener, daha işin başında Weberin etkisiyle Türk toplumunun yakın geçmişini kurcalarken şu can alıcı soruyla üstün körü İslamiyet iktisadi kalkınmayı engellemiştir yaklaşımını sarsıyordu. O, temel soruyu bizim insanımız neden iktisadi maddeden kaçıyor, yaşadığı dünyaya niçin yabancı kalıyor? şeklinde belirliyor ve bunu açmaya çalışıyordu.
Ahmet Güner Sayar, Osmanlı İktisat Düşüncesinin Çağdaşlaşması adlı eserinde Ülgenerin anlaşılma yollarını bize açar. Klasik felsefe geleneğinden mahrumiyet analitik iktisada geçemeyişte ciddi bir engel olarak görülmektedir. Maddeye doğru kuluçka dönemini yaşamadan, ani bir açılma ve toplumsal dertlerle yüzyüze geliş Osmanlı münevverinin alelacele ansiklopedist eğilimlere kapılmasına yol açmıştır. İşte toplumsal tarihi yorumlamada karşılaştığımız bu tıkanmayı Ülgener düşüncesiyle aşmaya çalışırız.
Eğer Sayarın Bir İktisatçının Entelektüel Portresi Sabri F. Ülgener kitabını okumasaydım, Ülgener hakkında bu yazıyı kaleme almaya cesaret edemezdim.
6.Hatime: Ortaçağlaşmayı nasıl sonlandıracağız?
Şark Meselesi, özelde Osmanlı İmparatorluğunun parçalanması, genelde İslam Dünyasının sömürgeleştirilmesidir.
Modernleşme projesini sonuçlandıran Batı ülkelerinin hemen hepsi, sanayileşmede belirli bir ekonomik seviye tutturmuştur. Batı ülkeleri, sınıfsal ve itikadi iç uzlaşmasını önemli ölçüde sağlamıştır. Bu ülkeler, ekonomik güçlerini birbirleri karşısında kullanmayı bırakıp, Şark Meselesi adını verdikleri Doğuyu sömürgeleştirme uğraşını beraberce başarmıştır.
Şark Meselesi, büyük oranda başarıya ulaştı. Osmanlı İmparatorluğu parçalandı, İslam Dünyasının sömürgeleşti. Afrika ve Amerikanın tamamı Batı sömürüsüne maruz kaldı.
Asyadaki sömürü bizi daha yakından ilgilendiriyordu. Türkistan coğrafyası Rusyanın, Çin Japonyanın ve Hindistan İngilterenin sömürgesi oldu.
Tarih, et yiyenlerin ot yiyenleri, kuzeylilerin güneylileri, teknoloji üretenlerin üretmeyenleri ve bilgiyi dönüştürenlerin dönüştürmeyenleri yendiğini göstermiştir.
Osmanlı Devleti aslında et-ot, kuzey-güney dengesini sağlamış bir topluma sahipti. Teknoloji takibinde geri kalmışlığımız sınırlıydı. Bilgi üretimi konusunda Batı karşısında tartışılmaz önemli birikimimiz vardı. Ancak ortaçağlaşmayı sonlandırabilecek iç hamlemizi yapamadık.
Batının Şark Meselesi bakışının mağduru, Büyük Paylaşım Savaşı denilen Birinci Dünya Savaşının mağlubu olduk.
Osmanlı bakiyesi Anadolu ve Trakya, Türkiye Cumhuriyeti olarak yoluna devam etti.
Parti bilimi, devlet bilimi, ordu bilimi, cemaat bilimi olmaz. Parti bilimi oyununa gelen Sovyetler Birliği çözülmekten kurtulamadı.
Bugün tüketim ve sarfiyata dayalı iktisat rejimi olan ortaçağlaşmayı sonlandırabilecek bilgi birikimine vakıfız. Biz ve onlar denkleminin dışına çıkarak rasyonel muhasebeye ulaşma şansımız var.
Ortaçağlaşmayı sonlandırabilmek için Yerli Aydının inisiyatif almasına ve Milli Burjuvazinin kendilikbilgisine ulaşmasına ihtiyacımız var. Ülgener ve bütün Yerli Düşünce ustaları bu görev sırasında eserleriyle bize yol gösteriyor.
Yüce Allah, Ülgener ve bütün Yerli Düşünce ustalarına rahmet eylesin, mekanları cennet olsun.


Siz de biyografi.net'te yer alabilirsiniz


"
İyi ki, biyografi.net var!"


biyografi.net


Tanıtım


Tanıtım

