batı armonisinin temelini olusturan tertian veya tertiary (üçlü) denen bir sistemin varliği nedeniyle (bunun geçmişi pisagor'a dayanıyor, ama o başka bir yazının konusu) akorlar kök notasından başlayıp üçer üçer atlayarak elde edecegin notalarla oluşturuluyor. yani kök (1) ile başlıyorsun, sonra üzerine 3 geliyor, sonra 5 geliyor. kök, 3 ve 5'ten oluşan temel akorlara triad deniyor, yani üç notadan oluşan akor.
bunların da dört çeşidi var: majör, minör, augmented, diminished.
insanlık uzun süre bu triad denen akorlarla idare etmiş. 19. yuzyılın ortalarına kadar yazılmış eserlerde pek bunun dışında birşey bulamazsın. ancak piyano dersi alan bir ufaklıkla aynı ortamı paylaşan herkesin kısa sürede farkedecegi gibi, bütün gün majör-minörden başka şey duymamak insanın kulağını, beynini, müzik zevkini ve yaşama sevincini dumura uğratan talihsiz bir durumdur. bu nedenle 19. yy sonlarında daha zengin sesler aranmaya baslanmış ve triad'lerin üzerine o ses dizisinden yeni sesler eklenmeye başlanmıştır.
ilk akla gelecek nota 7'dir (üçlü silsileyi korumak açısından). gerçekten de üçlü bir akora 7'liyi ekleyerek sese inanılmaz zenginlik kazandırabilirsin.
ama orada durmaya ne gerek var? yine 3'lü silsileyi koruyarak akorun üzerine 9, 11 ve 13'ü de eklemek mümkündür. bunlara tension denir.
tension'ları yemeğin baharatı gibi düşünebilirsin. uygun miktarda kullanıldığında lezzet verir. caz rock'a göre çok daha fazla baharatlı bir yemektir.
fakat öyle her akora her tension eklenmez. eklenir de genel kabul görmüş bir yolu yordamı vardır işin. majör akorlara 9, minör akorlara 9 ve 11 rahatlıkla ekleyebilirsin. dominant akorlara 9 ve 13 iyi gider. jimi hendrix diyarına girmek istersen bunları da biraz değistirip #9 veya b9 ile b13 gibi karışımlara da girebilirsin. örneğin:
c7#9b13 (jimi'nin çok kullandığı bir akor) şu notalardan oluşur:
c-e-g-bb-d#-ab
makamla gam ayni seydir denebilir. daha dogrusu ayni sey olmamakla beraber ayni islevi gorüyorlar. türk muziginde bir oktavda cok daha fazla nota yeraldigi icin makamlar bati muziginin gamlarina gore cok daha karmasıktır.
bir parcanin "karar notasi" denen bir "agırlık merkezi" vardir, sanki beste surekli o notaya dogru gitmeye calısıyormus gibidir. iste o notayi ve parcada kullanilan ses dizisini yanyana getirdigin zaman parcanın gamını elde etmis olursun, yani kullanilan ses dizisi minörse ve tüm notalar sol'e gitmek istiyorsa şarkının gamı sol minör'dür. çogu klasik muzik parcası bu karar notasını abartılı biçimde vurgulayarak sonuclanır, hani en sonda "ta-taaaaa" diye kafana vurduklari nota ayni zamanda parcanin karar notasıdır.
cagdas armonide karar notası pek o kadar belirgin kullanılmaz, hele caz'da veya çagdas senfonik muzikte şoyle bir ima eder gecersin karar notasını, hatta non-functional harmony denen bir alan vardir ki esamesi okunmaz karar notasının.
...ifadesini şöyle açalım: türk müziğindeki makâmlar batı müziğindeki gamlar gibi sadece nota aralıklarına dayanmaz, aynı zamanda hangi notalarda gezindiğinize de bakar. aynı nota aralıklarını kullandıkları halde farklı diziler üzerinde gezindikleri için ayrı makâmlar olarak tanımlanan birçok makâm vardır.
bunlar esasen "naturel minor" (natural minor veya pure minor) denen gamdan turuyor. once onu bir yazalim. do'dan baslarsak:
do-re-mi bemol-fa-sol-la bemol-si bemol
veya
c-d-eb-f-g-ab-bb
bu da aslinda major gam'dan tureyen bir gamdır; mi bemol major gamini do'dan baslayarak calarsan bunu elde edersin. cunku mi bemol major gami sudur:
eb-f-g-ab-bb-c-d
dogru terminolojiyi kullanacak olursak, mi bemol major ile do naturel minor paralel gamlardir.
e tabi sirf major gamdan turedi diye insanlik bu naturel minor denen naneyi bagrina basmamis. gercekten de pek heyecan verici bir ses dizisi oldugu soylenemez. buna biraz atraksiyon vermek icin 6 ve 7. notalari naturel hale getirmisler, yani:
do-re-mi bemol-fa-sol-la-si
veya
c-d-eb-f-g-a-b
bu kulaga daha melodik geldigi icin (surpriz!) adi melodik minor olmus.
fakat bu melodik minor eski yuzyillar için çok onem tasıyan bir sorunu da beraberinde getiriyor: eger iki nota arasindaki aralik eksilmis besli (diminished fifth veya tritone) ise, gecmis yüzyıllarda bu iki notayi birarada kullanmaktan deli gibi kacınılıyormus. bunun nedeni bu araligin icinde bir cekisme veya gerginlik olması. Özellikle barok dönemde buna "music diabolicum" (seytanin muzigi) deniyormus (ornegin do ile fa diyezi ayni anda çalmak gibi).
tabi bu ses bugün bize çok normal geliyor, çünkü blues bu ses araligini bol bol kullanir, biz de blues ve turevlerini bol bol dinledigimiz için kulagımız alışıktır. Ama ta 1960'lara kadar neden bazı insanlarin blues icin "seytanin muzigi" dediklerine akademik bir açıklama isterseniz iste burada okudunuz
yukaridaki melodik minor konusuna donersek, gamin 3 ve 6. notalari (mi bemol ve la) arasinda baba gibi bir diminished 5 oldugu icin bu gamdan turetilen seslerin birarada kullanılamayacagına -yani armonik olarak ise yaramayacagına- karar verilip gamin altinci sesi bir perde kalınlastırılmış. dolayısıyla do armonik minor:
do-re-mi bemol-fa-sol-la bemol-si
veya
c-d-eb-f-g-ab-b
tabi bunun da sesi kulaga çok karmaşık geldigi için hicbir zaman melodik olarak kullanılmamış (klasik batı muziginde). hep armonide kalmıştır. __________________
BU SADECE ARMONİ DERSİNE BASİT BİR GİRİŞ KONUSU OLUP. KONU ÜZERİNDEKİ EĞİTİMİN SÜRESİ MİNİMUMU 4 YIL. MAXSİMUM,U YOKTUR. HEPİNİZE KOLAY GELSİN.Mesut GÜN.
---------------------
Eğer VATAN tehlikede ise,her şey VATANA aittir.
Konu mesutgun1982 tarafından (02-11-2009 06:16 Saat 06:16 ) değiştirilmiştir.