Hukuk devletinin özellikleri nelerdir?
Hukuk devleti kavramı “keyfi idare” kavramına karşı ortaya çıkmıştır ve kuralların sadece vatandaşlar için değil, aynı zamanda devlet organları içinde bağlayıcılık taşımasını amaçlamaktadır. Hukuk devleti yanlıları keyfi idare yerine, idari faaliyetin öngörülebilir olmasını ve idarenin hukuk kurallarını çiğnemesi halinde yargı yolu denetlenebilmesini talep etmişlerdir. Hukuk devleti ideali “insanların değil, kanunların hakimiyeti” şeklinde özetlenebilir.
Hukuk devletinin özellikleri:
- İdarenin hukuka tabi olması: “İdarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolu açıktır.” Bunun istisnaları vardır. İdare kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararları ödemekle yükümlüdür.
- Yasamanın hukuka tabi olması: “Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz”. Yasama işlemlerinin Anayasaya uygunluğunun denetlenmesi için 1961 Anayasasıyla kurulan Anayasa mahkemesi 1982 Anayasasında da yerini ve işlevini korumuştur.
- Yargı bağımsızlığı: Yargı organlarının özellikle yasama ve yürütme organları karşısında bağımsız olmasını ifade eder. “Hakimler, Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm verirler. Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hakimlere emir ve talimat veremez, genelge gönderemez ve telkinde bulunamaz.”