Sırt ağrısı, çok yaygın bir şikayettir. Sırt ağrısı; ağrılı ve rahatsız olsa da, genellikle ciddi bir sağlık sorunu teşkil etmez. Her yaştaki insanı etkileyebilir olsa da, 35 ila 55 yaş arasındaki yetişkinler arasında daha fazla görülür. Uzmanlar sırt ağrısının sırtımızdaki kemiklerin, kaslarımızın ve bağlarımızın birlikte çalışması biçimiyle ilişkili olduğunu söylüyor.
Alt sırt ağrısı; lomber omurga, omurlar arasındaki diskler, omurganın etrafındaki bağlar ve diskler, omurilik ve sinirler, bel arkası kasları, karın ve pelvik iç organlar ve bel bölgesinde çevresel cilt ile bağlantılı olabilir. Sırt üstünde ağrı ise; aortta, göğüsteki tümörler ve omurga enflamasyonu bozukluklarına bağlı olabilir.
Sırt Ağrısı İçin Risk Faktörleri Nelerdir?
Bir risk faktörü, bir hastalığa yakalanma ihtimalini artıran bir şeydir. Örneğin obezite, tip 2 diyabet gelişme riskini önemli ölçüde artırmaktadır. Dolayısıyla obezite, tip 2 diyabet için bir risk faktörüdür.
Aşağıdaki faktörler, bel ağrısı şikayetinin ortaya çıkması ile bağlantılıdır:
- Zihinsel stres
- Gebelik (hamile kadınlarda sırt ağrısı olması daha muhtemeldir)
- Yerleşik bir yaşam tarzı
- İleri yaş
- Anksiyete
- Depresyon
- Cinsiyet (kadınlarda daha yaygın)
- Obezite ve aşırı kilolu olmak
- Sigara kullanımı
- Zorlu fiziksel egzersiz (özellikle düzgün yapılmazsa)
- Yoğun çalışma temposu
Sırt Ağrısı Belirtileri Nelerdir?
Sırt ağrısının başlıca semptomu, adından da anlaşılacağı üzere sırtın herhangi bir yerindeki ya da kalçalarda ve bacaklardaki herhangi bir yerde ağrı ya da acıdır. Çoğu durumda, belirti ve semptomlar kısa sürede kendiliğinden iyileşir.
Aşağıdaki belirtilerden veya semptomlardan herhangi biri sırt ağrısına eşlik ediyorsa, doktorunuza danışınız:
- Kilo kaybı
- Yüksek vücut ısısı (ateşlenme)
- Sırt üstü iltihaplanması (şişme)
- Geçmeyen sırt ağrısı (yatma veya dinlenme yardımcı olmuyorsa)
- Bacaklarda ağrı
- Ağrının diz altlarına inmesi
- Sırtta son zamanlarda meydana gelen yaralanma, darbe ya da travma
- Üriner inkontinansı (idrar kaçırma)
- İdrar yapma zorluğu
- Fekal inkontinans (dışkı tutamama)
- Genital bölgede uyuşma
- Anüs çevresinde uyuşma
- Kalça etrafında uyuşukluk
Eğer aşağıda yer alan faktörler mevcutsa, sırt ağrısı olan kişiler tıbbi yardım almalıdır:
- 20 yaşından küçük ve 55 yaşından büyük insanlar
- Birkaç ay steroid alan hastalar
- Madde bağımlıları
- Kanser hastaları
- Düşük bağışıklık sistemi olan hastalar
Sırt Ağrısı Nedenleri Nelerdir?
İnsan sırtı, kasların, bağların, tendonların, disklerin ve kemiklerden oluşan kompleks bir yapıdan oluşur. Omurganın bölümleri kıkırdak benzeri yastıklara sahiptir. Bu bileşenlerden herhangi biriyle ilgili sorunlar sırt ağrısına sebep olabilir. Sırt ağrısının bazı durumlarda, nedeni asla bulunmaz.
Gerilme ile alakalı sırt ağrısının en yaygın sebepleri şunlardır:
- Kasları germe
- Gergin ligamentler (bağ dokusu)
- Bir şeyi ani kaldırma
- Çok ağır bir şeyi kaldırmak
- Ani ve garip bir hareketin sonucu
- Kas spazmı
Yapısal sorunlar ile alakalı en yaygın sırt ağrısı nedenleri şunlardır:
- Rüptüre olmuş diskler: Omurgamızdaki her omurga disklerle desteklenir. Disk koparsa, sinir üzerinde daha fazla baskı olacak ve sırt ağrısı ortaya çıkacaktır.
- Disk bulging: Rüptüre olmuş diskler ile aynı şekilde, bir diskte şişlik de sinire daha fazla baskı oluşturabilir.
- Siyatik: Bir sinir üzerine baskı yapan bir şişme veya fıtıklı diskten kaynaklanan, kalçadan ve bacağın arkasından geçen keskin bir ağrıdır.
- Artrit: Osteoartritli hastalar sıklıkla kalçalarda, belde, dizlerde ve ellerde eklem sorunları yaşar. Bazı durumlarda spinal stenoz gelişebilir, omurilik çevresindeki boşluk daralır.
- Omurganın anormal eğriliği: Omurga olağandışı bir şekilde eğriyse, hastanın sırt ağrısı yaşaması daha olasıdır. Bir örnek, omurga eğriliği olduğunda skolyozdur.
- Osteoporoz: Omurga vertebrası da dahil olmak üzere kemikler kırılgan ve gözenekli hale gelir ve sıkıştırma kırıkları daha olası hale getirir.
Sırt ağrısının diğer bazı nedenleri aşağıda belirtilmiştir:
- Cauda equina sendromu: Omuriliğin alt ucundan kaynaklanan omurilik sinir kökü demetidir. Cauda equina sendromlu kişiler, sırtta ve üst kalçalarda sıkıcı bir ağrı hissedilirken; kalça, cinsel organ ve uylukta da analjezi (his eksikliği) hissederler. Bazen bağırsak ve mesane fonksiyon bozuklukları vardır.
- Omurga kanseri: Omurganın üzerinde bulunan bir tümör bir sinire basabilir, sırt ağrısı ile sonuçlanabilir.
- Omurga enfeksiyonu: Hastanın vücut sıcaklığının yükselmesi (ateş) ve sırtın üst kısmında hassas bir sıcak alan varsa, omurganın enfeksiyonu sonucu olabilir.
- Diğer enfeksiyonlar: Pelvik inflamatuar hastalık (kadınlarda), mesane veya böbrek enfeksiyonları.
- Uyku bozuklukları: Uyku bozukluğu olan bireylerin diğerlerine kıyasla sırt ağrısı yaşama eğilimi daha yüksektir.
- Zona hastalığı: Sinirleri etkileyen bir enfeksiyondur.
- Kötü yatak: Bir yatak vücudun belirli bölümlerini desteklemiyorsa ve omurgayı düz tutuyorsa bel ağrısı riski daha yüksektir.
Gündelik Faaliyetler Veya Yanlış Duruş:
Sırt ağrısı, bazı günlük aktivitelerin veya kötü duruşların bir sonucu olabilir. Örnekler şunlardır:
- Yanlış eğilme
- Bir şey itmek
- Bir şey çekmek
- Bir şey taşımak
- Bir şey kaldırmak
- Uzun süre ayakta kalmak
- Uzun süre eğilmek
- Öksürme
- Hapşırma
- Kas gerginliği
- Aşırı gerilme
- Uzun süre dik konumda oturmak (örneğin sürüş sırasında)
- Mola vermeden uzun süre araba kullanmak
Sırt Ağrısı Teşhisi
Çoğu pratisyen hekim fizik muayene ve hasta görüşmesi yapıldıktan sonra bel ağrısını teşhis edebilir. Çoğu vakada görüntüleme taramaları gerekli değildir.
Doktor sırtta bir miktar yaralanma olduğundan şüphelenirse, testler yapılabilir. Ayrıca, eğer doktor şüphelenirse bel ağrısı altta yatan bir nedene bağlı olabilir veya ağrı çok uzun süre devam ederse, daha ileri testler önerilebilir.
Şüpheli disk, sinir, tendon ve diğer problemler: Hastanın sırtındaki yumuşak dokuların durumunun daha iyi anlaşılabilmesi için BT (bilgisayarlı tomografi) veya MR (manyetik rezonans görüntüleme) taraması gibi röntgen ışınları veya başka bir görüntü taraması kullanılabilir.
- Röntgen: Hastanın artrit mi yoksa kırık kemiklerin mi olduğunu gösterebilir. Kaslar, omurilik, sinirler veya disklerle ilgili problemleri tespit etmek için ideal değildirler.
- MR veya BT taraması: Fıtığa bağlı diskler veya doku, tendonlar, sinirler, bağlar, kan damarları, kaslar ve kemiklerle ilgili problemleri açığa çıkarmak için uygundur.
- Kemik taraması: Kırılgan kemiklerin (osteoporoz) neden olduğu kemik tümörlerini veya sıkıştırma (kompresyon) kırıklarını tespit etmek için bir kemik taraması kullanılabilir. Hastaya bir damarın içine bir radyoaktif madde enjeksiyonu yapılır. Bu madde kemiklerde toplanır ve doktorun kemik problemlerini özel bir kamerayla tespit etmesine yardımcı olur.
- Elektromiyografi veya EMG: Kaslara yanıt olarak sinirler tarafından üretilen elektriksel uyarılar ölçülür. Bu çalışma, fıtıklaşmış bir disk veya spinal stenoz (spinal kanal daralması) ile oluşabilen sinir sıkışmasını doğrulayabilir.
Doktorlar, enfeksiyon şüphesi varsa, kan testi isteyebilir.
Kayropraktik, Osteopati ve Fiziksel Terapi (Fizyoterapi):
- Kayropraktik: Spinal eklemlerin ayarlamaları üzerinde yoğunlaşan doğrudan bir yaklaşım olarak bilinir. Görüntü tarama sonuçlarının yanı sıra kan ve idrar testlerini de görmek istenecektir.
- Osteopati: Osteopatik yaklaşım da dokunarak ve görsel bir muayene ile tanı koyar. Osteopati, yavaş ve ritmik germe, basınç veya dolaylı teknikler ve eklemler ve kaslar üzerinde manipülasyonlar içerir.
- Fizyoterapi: Bir fizyoterapistin eğitimi vücudun eklem ve yumuşak dokularındaki sorunları teşhis etmeye odaklanır.
Sırt Ağrısı Tedavisi
“Sırt ağrısı nasıl geçer?” Vakaların büyük çoğunluğunda sırt ağrısı tıbbi yardım almadan sadece özen ve evde tedavi ile kendiliğinden iyileşir. Ağrı genellikle reçetesiz ağrı kesici ile giderilebilir. Dinlenme yararlıdır, ancak genellikle birkaç günden fazla sürmemelidir. Fazla dinlenme aslında verimsiz olabilir.
Genellikle sırt ağrısı iki gruba ayrılır:
- Akut: Sırt ağrısı aniden ortaya çıkar ve maksimum üç ay devam eder.
- Kronik: Ağrı yavaş yavaş daha uzun bir süre boyunca gelişir, üç aydan fazla sürer ve uzun vadeli problemlere neden olur.
Sırt ağrısı olan hastaların önemli bir yüzdesi, hem akut hem de kronik sırt ağrısı olup olmadığını belirlemelerini zorlaştıran, nadiren daha yoğun ağrılara ve daha az veya daha az sürekli hafif sırt ağrısına maruz kalmaktadırlar.
Evde tedaviler istenen sonuçları vermezse, doktor tarafından aşağıdakiler önerilebilir:
- İlaç tedavisi: Reçetesiz ağrı kesicilere iyi yanıt vermeyen sırt ağrısı, reçeteli bir NSAID (nonsteroidal anti-inflamatuvar ilaç) gerektirebilir. Doktor tarafından yakından izlenmesi gerekir.
Amitriptilin gibi bazı trisiklik antidepresanlar, hastanın depresyon olup olmadığına bakılmaksızın bel ağrısı semptomlarını hafiflettiği gösterilmiştir.
- Fizyoterapi: Sırt, kas, yumuşak dokulara ısı, buz, ultrason ve elektrik stimülasyonunun yanı sıra bazı teknikler uygulanması ağrı hafifletmeye yardımcı olabilir. Ağrı giderek azaldığında, fizyoterapist sırt ve karın kasları için esneklik ve güç egzersizleri yaptırabilir. Duruş geliştirmeye yönelik teknikler de yardımcı olabilir. Hasta, ağrının ardından bile sırt ağrısının nüksetmesini önlemek için teknikleri düzenli olarak uygulamaya teşvik edilir.
- Kortizon enjeksiyonları: Yukarıdaki terapiler yeterince etkili değilse veya ağrı hastanın bacaklarına inerse, omuriliğin etrafındaki alana kortizon enjekte edilebilir. Kortizon bir anti-inflamatuvar ilaçtır; sinir köklerinin etrafındaki iltihaplanmayı azaltmaya yardımcı olur. Ağrı giderme etkisi altı haftadan kısa sürede azalabilir.
Enjeksiyonlar, ağrıya neden olduğu düşünülen alanları uyuşturmak için de kullanılabilir. Bazı erken çalışmalara göre botox, spazmdaki burkulmuş kasları felç ederek ağrıyı azalttığı düşünülmektedir. Bu enjeksiyonlar yaklaşık üç ila dört ay boyunca etkilidir.
a) Ameliyat
Sırt ağrısı ameliyatı çok nadirdir. Eğer bir hastada fıtıklaşmış bir disk varsa, özellikle kas güçsüzlüğüne neden olabilen kalıcı ağrı ve sinir sıkışması varsa, bir seçenek olabilir. Cerrahi işlem örnekleri arasında şunlar vardır:
- Füzyon: İki omur birlikte aralarında giden bir greftle birleştirilir. Ardışık omurgalı vertebrada daha sonra artrit riski vardır.
- Yapay disk: Suni bir disk yerleştirilir.
- Diskektomi (kısmen bir diski çıkarma): Diskektomi ile bir diskin kısmen bir kısmı, rahatsız edici veya sinirlere baskı yapıyorsa alınabilir.
- Bir omurgayı kısmen çıkarmak: Omuriliği veya sinirleri sıkıştırıyorsa omurganın küçük bir kısmı çıkarılabilir.
b) Bilişsel Davranış Terapisi:
Bazı çalışmalara göre, bu terapi hastaların kronik bel ağrısı yönetmesine yardımcı olabilir. Terapi, kişinin hissettiği yolun kısmen şeyleri düşünme biçimine bağlı olduğu ilkesine dayanır. Kendilerini ağrıya farklı bir şekilde tepki vermeye eğitmek için öğretilen insanlar daha az algılanan acıyı yaşayabilir. Gevşeme tekniklerinin yanı sıra, olumlu bir tutum takibi stratejileri de kullanılabilir.
c) Tamamlayıcı Tedaviler:
Çok sayıda hasta tamamlayıcı tedavileri ve konvansiyonel tedaviler tercih etmektedir. Bazıları sadece tamamlayıcı terapileri tercih ediyor. Kayropraktik, osteopati, shiatsu ve akupunktur hastanın sırt ağrısını hafifletmesine yardımcı olabilir. Ayrıca hastayı rahat hissetmeye teşvik edebilir.
Tamamlayıcı tedaviler üzerine yapılan çalışmalarda karışık sonuçlar alınmıştır. Bazıları önemli fayda sağlamış, bazıları ise önemli fayda sağlamamıştır. Alternatif terapileri düşünürken, nitelikli ve kayıtlı bir terapist kullanmak önemlidir.
d) Transkutanöz elektrik sinir stimulasyonu (TENS): Kronik (uzun süreli) bel ağrısı olan hastalar için popüler bir terapidir. TENS makinesi cilde temas eden elektrotlar vasıtasıyla vücuda küçük elektrotlar gönderir. Uzmanlar, TENS’in vücudu endorfin üretmeye teşvik ettiğine inanıyor ve beyne dönen ağrı sinyallerinin engellenmesine neden olabilir.
TENS üzerine yapılan çalışmalar karışık sonuçlar vermiştir. Bazıları hiçbir yarar sağlamamakla birlikte, bazıları ise bazı hastalar için yararlı olabilmektedir.
Uyarı: Gebe kadınlar, epilepsi hastaları, kalp pili kullanan kişiler ve kalp hastalığı öyküsü olan hastalarda TENS makinesi kullanılmamalıdır.
Sırt Ağrısı Nasıl Önlenir?
Sırt ağrısı şikayeti riskini azaltmaya yönelik adımlar, esas olarak bazı risk faktörlerine değinmekten oluşur.
- Egzersiz: Düzenli egzersiz vücudunun ağırlığını azaltmanın yanı sıra güç kazanmaya yardımcı olur. Uzmanlar, düşük etkili aerobik faaliyetlerin en iyi olduğunu söylüyor. Herhangi bir egzersiz programına başlamadan önce bir sağlık uzmanıyla görüşünüz.
- Sigara: Aynı yaş, boy ve kiloda olup, sigara içenlerde sırt ağrısı sıklığı yüksektir.
- Vücut ağırlığı: Vücut ağırlığı ne kadar fazlaysa, sırt ağrısı gelişme riski o kadar yüksektir. Obez ve normal ağırlıklı bireyler arasındaki sırt ağrısı riskindeki fark büyüktür.
- Ayakta duruş: Nötr bir pelvik pozisyona sahip olduğunuzdan emin olun. Dik durun, kafa öne bakacak, sırt üstü düz olacak ve ağırlığınızı her iki ayağınızı dengeli bir şekilde dengeleyecek şekilde bacaklarınızı düz tutun.
- Otururken duruş: Otururken iyi bir sırt ve kol desteği olmalıdır. Otururken dizlerinizi ve kalçanızı seviyede tutmaya çalışın ve ayaklarınızı yerde düz tutun; yapamıyorsanız, bir ayak taburesi kullanın. Dik oturmaya özen gösterin. Klavye kullanıyorsanız dirseklerinizin dik açılı ve kolların yatay olduğundan emin olun.
- Bir şey kaldırmak: Herhangi bir eşya kaldırırken ani hareketlerden kaçının ve sırtınızı koruyun. Diğer deyişle, bir şey kaldırırken ayaklarınıza ağırlığı verin. Sırtınızı elinizden geldiğince düz tutun ve hafif öne eğilerek kaldırın. Böylece dengenizi koruyabilirsiniz.
- Ayakkabı: Düz ayakkabılar sırt ağrısını önler.
- Araba kullanmak: Sırtınızı düzgün şekilde desteklemek önemlidir. Uzun bir yolculuktaysanız; bol bol mola verin, arabadan inin ve dolaşın.
- Yatak seçimi: Omuzlarınızın ve kalçalarınızın ağırlığını desteklerken, aynı anda omurgalarınızı koruyan bir yatağa sahip olmalısınız. Yastık kullanın.