Sosyal ayrımcılık bir olan süreç , bir kişi ya da ilgili ayırt etmek aslında ilgili sosyal grup , bir üretim, demek ki "ayrımcı" olarak adlandırılan sınırlarını oluşturarak, ret için sosyal dışlanma gibi kriterlere sosyal veya etnik köken , din , cinsiyet , düzeyi zeka , sağlık durumu vb
Sosyal ayrımcılık kavramı ikinci yarının başında çoğu Batı ülkelerinde neden erkekler arasında eşit haklar için siyasi mücadeleler sonucunda ortaya çıkmaktadır XX inci yüzyıl, hukuki farklılıklar tedavinin (sonunda kademeli olarak kaldırılması kolonileşme , ırk Amerika Birleşik Devletleri'nde ayrımcılık , vb.). Toplumun rekabet mekanizmalarının genelleşmesi yönünde geliştiği bir bağlamda, belirli sosyal gruplar, ilkesel olarak sahip oldukları yasal eşitliğe rağmen, diğerleriyle aynı fırsatlardan nesnel olarak yararlanmamaktadır. Bu, böyledir azınlık görünür, kültürel azınlıklar, kadınlar , engelliler , yaşlılar , lezbiyenler, gey, biseksüel ve trans bireylere vb
Fırsatlar dengesini yeniden kurmak için, bu Devletler ayrımcılıkla mücadeleye yönelik politikalar başlatmaktadır. Bu mücadele birkaç yoldan geçer. Hukuki açıdan ayrımcılık, bir gruba değil, bir bireye zarar vermekle ilgilidir. Bu kişinin, aynı durumda, meşru bir sebep olmaksızın diğerlerinden farklı muameleye maruz kalması durumunda, ayrımcılık mağduru olduğu söylenir:
“Ayrım veya muamele farklılığı, ancak hukuka aykırı olduğunda ayrımcılıktır. "
Bireyler arasında eşitliğin hüküm sürmesi gerektiğinde, bir veya daha fazla gayri meşru kriter temelinde bunlardan birine farklı (ve olumsuz) muamele edilir. Bu nedenle ayrımcılık, eşitlik ilkesinin ihlalidir. Ayrımcılığı onaylayarak bireyleri korumakla ilgilidir. Aynı zamanda, örneğin iş başvurularını isimsiz hale getirerek ayrımcılığın önlenmesi meselesidir. Ardından, gruplar arasındaki fırsatları yeniden dengelemeyi amaçlayan " pozitif ayrımcılık " adı verilen yeniden dengeleme politikaları . Son olarak, daha genel olarak, ekonomik, sosyal ve kültürel önlemler vardır.
Ayrımcılık kelimesi , "ayrılık" anlamına gelen Latince discriminis'ten gelir. Ayrımcılık sözcüğü, günlük dilde (ve sosyal bilimlerde) daha sınırlı bir anlamla kendini dayatmıştır. Genel anlamda ayrımcılık, bir veya daha fazla kişiye eşit olmayan ve olumsuz bir şekilde muamele edilmesidir. Daha doğrusu, bir sosyal grubu diğerlerine uygulayabilmek için dışsal özelliklere (servet, eğitim, ikamet yeri vb.) veya içsel (cinsiyet, etnik köken vb.) özelliklerine göre diğerlerinden ayırma sorunudur. özel tedavi, genellikle negatif.
Ayrımcılık teşkil etmek için, ayrımcılığa uğrayan sosyal gruba yönelik muamelenin en azından yasa dışı olarak algılanması gerekir. Bu nedenle, Ancien Régime ayrımcı bir rejim olarak düşünülemez, çünkü düzenlere bölünme orada doğal olarak kabul edilir: eşit olmayan bir rejimdir. Bu nedenle ayrımcılık, biçimsel eşitlik ile gerçek eşitsizlik arasında bir boşluk olduğunu varsayar. Bu nedenle, eşitliğin yadsınması veya yokluğu ile sınırlı değildir. Ayrımcılık ve ayrımcılık yapmama, eşitliğin önceden tesis edildiğini varsayar.
Öte yandan, ayrımcılık, ayrımcılığa uğrayan gruba uygulanan özel muameleyi gerektirir. Bu , a priori teorileri, ideolojileri ve diğer düşünce biçimlerini ayrımcılık alanından dışlar . Bu nedenle, örneğin ırkçılık, çoğu zaman ırka dayalı ayrımcılığın kökeninde yer alsa da, kendi içinde ayrımcılık oluşturmaz. Ayrımcılığa yol açmak için bir tedavide somutlaştığı gerçeğinde yazılmalıdır. Örneğin, bir yarışma için adayları seçmek için etnik köken kriterinin kullanılması ayrımcılık teşkil ederken, bu tür etnik kökene sahip bireylerin bir işleve erişiminin engellenmesi gerektiğini iddia etmek, yazmak, yayınlamak bir ( ırkçılık ve ırkçılık) değildir. bu örnek Fransız hukukunda etnik ayrımcılığa kışkırtma vakası teşkil etmektedir ancak bu, azmettiricinin ayrımcılık yaptığını ya da bunu yapma imkanına sahip olmadığını göstermez.
Sağduyuda ayrımcılık yeni bir kavramdır. Bununla birlikte, 1950'lerde, kelime mevcut olumsuz anlamını aldı. Aynı zamanda “ayrımcılık yapmama” ifadesi de karşımıza çıkıyor. Yani İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'nden kısa bir süre sonra . Batı ülkelerinde, özellikle Amerika Birleşik Devletleri'ndeki ırk ayrımcılığı ve Avrupa ülkelerinin (özellikle Fransa ve İngiltere) sömürgelerinin veya eski sömürgelerinin nüfuslarının eşitsizliği ile yasal eşitlik henüz sağlanamamış olsa da, hareket devam etmektedir. Bu açıkçası fiili eşitsizliklerin sürmesini engellemez.
Aynı zamanda bir başka hareket daha başladı: 1947'de özellikle GATT'ın yirmi üç ülke tarafından imzalanmasıyla birlikte rekabet mekanizmalarının yaygınlaştırılması. Avrupa tarafında, Roma Antlaşması malların, insanların, hizmetler ve sermaye. 1960'larda Batı toplumları liberalleştiğinde, eski sosyal engeller zayıfladı.
Bireyler arasındaki rekabetin genelleşmesini sağlayan şey, yasal eşitliğin gelişimi ile ekonomik ve sosyal liberalizmin gelişimi arasındaki bağlantıdır . Bu rekabet bağlamında, bazı gruplar kökenleri, cinsiyetleri, dinleri vb. nedeniyle diğerlerine kıyasla kendilerini dezavantajlı buluyorlar. : onlar ayrımcılığın kurbanlarıdır.
Ayrımcılık, ırk, köken, dil, isim, cinsiyet, fiziksel görünüm, felsefi, sendikal, siyasi veya dini bir harekete mensubiyet gibi kanunla yasaklanmış bir kriter nedeniyle belirli kişilere uygulanan eşit olmayan ve olumsuz muamele olarak tanımlanmaktadır.
Ceza Kanunu , onun içinde “Ayrımcılık” bölümünde ayrılan bölümün “kişinin onuru yönelik saldırılar” , tanır ve ayrımcılık cezalandırır birkaç türleri.
"Gerçek kişiler arasında kökenlerine, cinsiyetlerine, medeni durumlarına, hamileliklerine, fiziksel görünümlerine veya ekonomik durumlarından kaynaklanan özel savunmasızlıklarına dayalı olarak yapılan herhangi bir ayrım, görünen veya bilinen ayrımcılık teşkil eder. ikamet ettikleri yer, sağlık durumları, özerkliklerini yitirmeleri, engelleri, genetik özellikleri, örf ve adetleri, cinsel yönelimleri, cinsiyet kimlikleri, yaşları, siyasi görüşleri, sendikal faaliyetleri, kendilerini ifade etme kabiliyetleri kendilerini Fransızca dışında bir dilde, gerçek veya varsayılan bir etnik gruba, Millete, sözde bir ırka veya belirli bir dine ait olan veya olmayan. "
Ayrımcılık doğrudan veya dolaylı olabilir. İlk durumda, ayrımcılık açıktır: gözlemlenebilir ve kınanabilir. Ancak ayrımcılığa karşı mücadelenin gelişmesiyle birlikte bir takım gizli uygulamalar ortaya çıktı. Bu uygulamalar adayları dolaylı olarak dışlamayı amaçlamaktadır.
Dolaylı ayrımcılık kavramı, farklı nüfus grupları arasında yeniden dengeleme girişimlerinin ardından tanıtıldı . Farklı sektörlerdeki (özellikle Amerika Birleşik Devletleri'ndeki) farklı grupların temsilini ölçmek, görünüşte kusursuz olan ancak belirli bir gruba zarar veren bazı uygulamaların gelişmesinin bir sonucu olarak farklılıklar tespit etti. Doğrudan ayrımcılığın tespiti, eşitliğe karşı bir muamele farklılığının tespit edilmesini mümkün kılan yasal bir analize bağlıdır. Dolaylı ayrımcılığın belirlenmesi, istatistiksel bir analiz meselesidir: nedenlerle değil, sonuçlarla tanımlanır. Önlemin yazarının niyeti (görünüşe göre tarafsız) dikkate alınmaz, sadece sonuç önemlidir.
Bireyin bakış açısından bakıldığında ayrımcılık kavramı sadece belirli durumlar için geçerli görünmektedir. Ama hemen bir gruba uzanır . Gerçekten de, bir grubu tanımlayan ölçüt (ten rengi, din, cinsiyet vb.) düzenli olarak bireysel ayrımcılığa temel teşkil ediyorsa, bir grubun ayrımcılık mağduru olduğu söylenir . Öte yandan, eğer yasa, onu aşan bir eşitlik ilkesine karşı çıkıyorsa, ayrımcılık yasal olarak kabul edilebilir. Bu nedenle, artık sadece bireyleri değil, doğrudan grupları hedef alır. Oluşturulan grupları esas alır veya grupları tanımlar ve bunlara uygulanacak tedavileri belirler. Bu nedenle, belirli ayrımcılığa uğrayan grupların uzun bir geçmişi , bir kültürü veya ortak değerleri vardır (örneğin etnik gruplar için durum böyledir), diğerleri ise kendilerini zorunlu olarak böyle algılamazlar ( örneğin engelliler ).
Eğer bir yasanın tanımladığı şekilde ayrımcılığa bağlı kalırsa , yasal ayrımcılık fikri anlamsızdır. Ancak genel anlamda ayrımcılık, sözde eşitlik zemininde kendini gösteren eşitsizliktir . Ancak söz konusu eşitliği kuran norm katı bir şekilde yasal olmayabilir: kaynağını başka yerde bulur. Daha yüksek bir hukuk kaynağında, insan hakları veya bir din tarafından taşınan gibi aşkın olarak kabul edilen bir anlayışta veya sadece toplumun belirli üyelerinin algısında. “Ayrımcılık” teriminin (veya daha kesin olarak “yasal ayrımcılık”) kullanımı, örneğin insan haklarına karşı hukukun karşı çıktığı durumları nitelemek için kullanılır . Ancak, sıklıkla ele alınan olguların 1950'lerin öncesine ait olduğu ve (Fransa'da) geriye dönük olarak “ayrımcılık” olarak nitelendirilebilecekleri (çünkü bu terimin şu anda duyulduğu yerde mevcut olmadığı) belirtilmelidir.
Hukuki açıdan bakıldığında, 1948-1991 yılları arasında Güney Afrika'da var olan apartheid sistemi , ırk ayrımcılığına dayalı eşitsiz , ancak yasal bir sistem oluşturmaktadır . İnsan hakları açısından bakıldığında , bu sistem ayrımcı olarak kabul edilebilir. Tüm insanlar arasındaki yasal eşitliğe (yasal olarak oluşturulmuş) fiili eşitsizliğe karşı çıktı.
1940'tan önce her ulus devlet kendi göç politikasını belirleme özgürlüğüne sahipti . Böylece Amerika Birleşik Devletleri , siyahların , Yahudilerin ve Asyalıların Amerikan topraklarına ve uyruklarına erişimini sınırlamayı amaçlayan bir kota sistemi kurar . 1945'te Nazi rejiminin düşüşüyle birlikte, imha kamplarının keşfi ve Üçüncü Dünya uluslarının ortaya çıkması bilinci değiştirdi. Irkçı bir düşünceyi ifade etmek gayri meşru hale geliyor . Etnik ve ırksal tercihlerin ortadan kalkma süreci aşamalıdır: Amerika Birleşik Devletleri'nde ayrımcı yasaların ortadan kalkması 1965 yılına kadar değildi ; Fransa'da bir vatandaşlığa kabul prosedürünün değerlendirilmesinde menşe kriterinin ortadan kaldırılması için 1973 ; Apartheid için 1991 .
Fransa'da erkekler arasındaki eşitlikteki herhangi bir yasal kırılma (doğru ya da yanlış) ayrımcılık olarak nitelendirilebilir.
Eşit olmayan hukuk, anayasa hukuku ile çelişebilir. Rosa Parks davasında da durum buydu . Bu Amerikalı 1955'te otobüste beyaz bir yolcuya yol vermeyi reddetmişti. Alabama'nın (eşit olmayan) yasasına göre hatalıydı, ancak bu yasanın anayasaya aykırı olduğu ilan edildi. Bu nedenle, o dönemde otobüslerde geçerli olan ayrımcı yasalar, Amerikan Anayasası'na göre ayrımcıydı.
Avrupa'da, Topluluk hukukunun bir ulusal hukuka karşı olduğu durumlar aynı derecededir. Gerçekten de, Topluluk hukuku, hukuk kaynakları hiyerarşisinde ulusal yasaların üzerindedir. Bu nedenle, bu hakla ilgili olarak bu yasaları ayrımcı olarak sorgulamak mümkündür.
Tüm eşitlik standartları , insan haklarının tanınmasından veya bir anayasanın yetkisinden yararlanmaz. Siyasi ve sosyal mücadelede, farklı gruplar eşitlik standartlarını korumaya çalışırlar. Ayrımcılık kavramı daha sonra bu amaç için bir araç haline gelir. Ancak bu, ayrımcılığa karşı bir mücadeleden çok, bir eşitlik mücadelesidir. Bu eşitlik bir kez sağlandığında, ayrımcılık devam etme riski taşımaktadır.
Bir durumu ayrımcılık olarak tanımlamak, onu olumsuz olarak nitelendirmek ve dolayısıyla meşru olmadığını düşünmek anlamına gelir. Dolayısıyla bu tanımlama, ayrımcılıkla mücadele projesinin oluşumunun bir sonucudur. Her zaman olmasa da çoğu zaman yasal ayrımcılık kolektif hafızaya gömülür ve bir ayrılma ve tanınmama hissine neden olur.
Grand Dictionnaire terminologique québequois'in "pozitif eylem" veya "ayrımcılıktan arındırma" adlarını tercih ettiği "pozitif ayrımcılık" ifadesi , genellikle dezavantajlı olan gruplar üzerinde hareket ederek ayrımcılığı düzeltmeyi, onarmayı, tersine çevirmeyi amaçlar. Gerçekten de, dezavantajlı gruplar diğerleriyle aynı silahlardan (aynı kültürel sermaye, toplumun işleyişi hakkında bilgi) yararlanmadıkları için, politikalar ve hukuk sosyal gruplar arasındaki dengeyi yeniden kurmak için mücadele eder. Bu nedenle, işyerinde hiçbir ayrımcılık olmamasına rağmen, nesnel olarak dezavantajlıdırlar. Eşitliğin pratikte gerçekleşmesi için yasal bir eşitsizliği (ayrımcılık, sömürgeleştirme, kadının statüsü) ortadan kaldırmak yeterli değildir.
"Yıllardır zincire vurulmuş bir insanı, onu kurtarmak için alıp, bir yarışın başlangıç çizgisine koyup, 'herkesle rekabet etmekte özgürsün' deyip, sonra haklı olarak düşünemezsiniz. tamamen haklı olduğunu. "
Olumlu eylem ya da olumlu seferberlik, Amerika Birleşik Devletleri'nde Olumlu eylem adı altında, çifte hedefle doğdu : bir yandan geçmişte etnik azınlıklara (özellikle Hintliler ve Siyahlar) miras kalan yapısal sosyo-ekonomik eşitsizlikleri telafi etmek. ); daha mütevazı bir şekilde, diğer taraftan elitlerin temsil edilebilirliğini geliştirin. Fikir ihraç edildi (Hindistan, Avrupa, Güney Afrika vb.) ve artık etnik azınlıklarla sınırlı değil, ayrımcılığa uğrayan tüm sosyal gruplarla sınırlı olduğu için çeşitlendi.
Bu, fiili bir durumu dengelemek için dezavantajlı grupları desteklemek için rekabet alanında (ayrılmış pozisyonlar, kotalar, ayrı kanallar) yasal değişiklikler yapmayı içerir. Artık mesele, bireyler arasında değil, gruplar arasında eşitliği sağlamak meselesidir.
Fransız hukuku ayrımcılığı cezalandırıyor. Orada ayrımcılığa karşı mücadele genellikle bir entegrasyon projesi şeklini alır. Orada birkaç yıldır pozitif ayrımcılık gelişiyor, bazen de politikada eşitlik kanununda olduğu gibi muhteşem bir şekilde, ancak fikir uzun süredir cumhuriyetçi eşitlik fikriyle çatışıyor.
Fransa'da işveren hiçbir zaman ayrımcılık kriterlerine dayalı kararlar vermemelidir. kanunu27 Mayıs 2008şirkette ayrımcılığı yasaklayan dört topluluk direktifinin tanımlarını Fransız hukukuna aktardı .
Kanunu 1 st ırkçılığa karşı mücadele Temmuz 1972. In Ceza Kanunu , makaleler 225-4 için 225-1 ayrımcılık bölümüne oluşturuyor. Madde 225-1 tarifini vermektedir; Madde 225-2 belirtir cezalar; Madde 225-3 belirtir istisnalar; Madde 225-3-1 test tanır; ve makale 225-4 belirtir cezalar tüzel kişilerin uğradıkları.
Ceza yasasının eşyalar yasaları tarafından eklenen veya değiştirildiğini n o 2001-1066 ayrımcılığa karşı mücadele Kasım 2001, 16 n o hasta hakları konusunda 4 2002-303 Mart 2002 ve sistem sağlığı ve kalitesi n o 2006-340 tarih ve 23 Mart 2006, kadınlar ve ev hanımları arasında eşit ücret . 30 Aralık 2004 tarih ve 2004-1486 sayılı La yasa : HALDE kurumu. HALDE, 29 Mart 2011 tarih ve 2011-334 sayılı kanunun 22. maddesi uyarınca kanunun yürürlükten kaldırılmasıyla kaldırılmış ve yerini Hak Savunucusu almıştır .
In çalışma yasası , L1134-5 için makaleler L1131-1 ayrımcılık bölümüne oluşturuyor.
Yasa n o ayrımcılıkla mücadele alanında Topluluk hukuku 2008-496 27 May 2008 kapı çeşitli hükümler. 4 Ağustos 2014 tarihli yasa, kadın ve erkek arasındaki gerçek eşitlikle ilgilidir. 17 Ağustos 2015 tarihli yasa sosyal diyalogla ilgilidir (4 Ağustos 2014 tarihli yasa ile sağlanan müzakere yükümlülüklerinin düzenlenmesini değiştirir). kanunu18 Kasım 2016"Adalet modernizasyonu XXI inci yüzyıl" istihdamda ayrımcılığa karşı minimalist grup bir etki sağlanır.
Başlangıçta yasa tarafından öngörülmeyen belirli kriterler (bkz . HIV taşıyıcılarının Ayrımcılığı makalesi ) sonradan tanıtıldı ( önceki bölüme bakın ). Ancak yine de yasanın resmi olarak öngörmediği bazı ayrımcılıklar var:
Not: Glotofobi genellikle olağan, tanınmayan ve hatta bazen farkında olmadan önemsizleştirilen bir ayrımcılık biçimi olduğundan, bu terim "dilsel ayrımcılık" ifadesine tercih edilir (bu belgenin diğer dillerindeki versiyonlarında bulunur) . Wikipedia sayfası) bu adaletsizliği ön plana çıkarmak için. “Dil ayrımcılığı” ifadesi, ayrımcılığa maruz kalanın dilleri kullanan kişilerden ziyade diller olduğunu düşündürebilir.
Dikkate değer bir dil ayrımcılığı örneği, 1948'de Muhammed Ali Cinnah Urduca'yı Pakistan'ın ulusal dili olarak ilan ettiğinde ve ülkenin en popüler dili olan Bengalce'nin kullanımını destekleyenleri devletin düşmanları olarak adlandırdığında meydana geldi . Eski Pakistan'daki Bengalce Dil Hareketi, bunu Bangladeş'in yaratılmasında kilit rol oynayan siyasi bir kampanyaya dönüştürdü .
Avrupa kurumlarındaki birçok iş ilanı (en azından 2002'ye kadar) başvuru sahiplerinin ana dili İngilizce ( anadili İngilizce veya anadili İngilizce olan ) olmasını gerektiriyordu, böylece ana dilleri İngilizce olan başvuru sahiplerini mükemmel bir seviyede bile olsa ortadan kaldırıyordu. Bu gerçekler , insan haklarının evrensel bildirgesi ile açıkça çelişmektedir : Herkes, bu bildirgede ilan edilen tüm haklardan ve özgürlüklerden, özellikle ırk, renk ayrımı olmaksızın, üstün gelebilir. dil, din, siyasi düşünce veya diğer herhangi bir görüş, ulusal veya sosyal köken, servet, doğum veya diğer herhangi bir durum” . Aynı durum birçok uluslararası kuruluş için de geçerlidir.
Başlıca çok uluslu dillerden birini konuşarak büyüyen insanlar, bir ülkenin yalnızca (küçük bir bölümünde) konuşulan etnik bir dilde yetiştirilenlere göre önemli avantajlara sahiptir, çünkü o ülkeye doğrudan erişimleri vardır. ve dünyadaki birçok ülkenin çocukluklarından beri fikirleri . Dünyanın büyük dillerinin birçoğu, askeri, siyasi ve ekonomik üstünlüklerle desteklendikleri için dünyaya yayılmıştır.
" Yıllarca zincire vurulmuş bir insanı alıp onu özgürleştirip bir yarışın başlangıç çizgisine getirip sonra da "diğerleriyle rekabet etmekte özgürsünüz" diyemezsiniz ve yine de haklı olarak. tamamen adil olduğuna inan . "