Münih,Almanya’da şehir, Bavyera’nın başkenti, İsar kıyısında, 1 118 800 nüf. Büyük Münih şehirleşmiş bölgesinde (Augsburg, Ingolstadt, Rosenheim, Landshost ve Landberg) 5 milyondan fazla insan yaşamaktadır.
Münih, Bavyera Alpleri’nin kuzeyinde ve İsar nehri kıyısında kurulmuştur. Şehri tanımlayan Slogan (Motto) uzun zaman Die Weltstadt mit Herz (yürekli dünyâ şehiri) idi.
Fakat son zamanlarda bu München mag dich (Münih seni seviyor) şekline dönüştü.
Münih’in Almanca ismi München eski dilde ‘keşişlerin yeri’ anlamına gelen Munichen’den gelmektedir. Bu nedenle Münih’in armasında bir râhip vardır.
Siyah ve altın sarısı – Kutsal Roma İmparatorluğu rengi – Kral Ludwig zamanından beri şehrin resmî renkleridir.
Almanya’nın önemli finansal kaynaklarından biri olan Münih, yüksek yaşam standartları ile birçok göçmenin tercih ettiği bir şehirdir.
Münih Tarihi
İsar üzerinde tuz trafiğinin yolunu değiştirmek için inşa edilen köprü çevresinde Arslan Heinrich tarafından kurulan (1158’e doğru) şehir, adını arazinin eski sahipleri olan rahiplerden (Munichen) aldı. 1255’re Bavyera dükleri (sonra kralları) sülâlesi Wittelsbach’ların merkezi oldu. 1327’deki büyük yangından sonra imparator Bavyera’lı Ludwig, şehri ikinci defa inşa ettirdi.
XIV. yy.da burjuvalarla loncalar arasındaki çatışmalar, şehrin ticarî gelişmesini engellemedi. Otuzyıl savaşları sırasında bu katolik sitesine «Alman Roma’sı» adı veriliyordu.
Münih, XVII. yy.da, Özellikle seçici prens Maximilian (öl. 1651) zamanında en parlak dönemini yaşadı. Orduların geçişinden sık sık zarar gören şehir, 1806’da Bavyera’nın başkenti olunca Wittelsbach’lar, özellikle kral Ludvvig Maximilian II zamanında devamlı olarak güzelleştirildi.
1918’de alman devriminin ayaklanması burada patlak verdi ve Nasyonal-Sosyalist parti burada kurularak (8-9 kasım 1923’te Hitler’in darbesi) şehri barınaklarından biri haline getirdi.
1965’te şehirde bir metro inşaatına başlandı. 1972 Olimpiyat oyunları Münih’te yapıldı.
Münih Tarihi Eserler
Münih şehri, İsarın sol kıyısında uzanırken, sağ kıyıda Rönesanstan önce yapılmış pek az binası olan yeni bir şehir gelişti, her iki şehir de 1944 bombardımanlarından büyük zarar gördü.
Kiliselerin en eskisi XI. yy.da inşa edilen ama birçok defa değişiklik yapılan Peterskirche’dir. Katedral 1468- 1488 arası Jörg Ganghofer tarafından inşa edilmiştir.
İki kulesi üzerinde bakır kubbeler vardır; büyük kısmı XVII. yy.da yapılmış olan Bavyera’lı Ludwig’in lahdini kapsar. Eski Münih’in merkezi olan Marienplatz’taki eski belediye sarayı (Altes Rathaus), XV. yy. sonundan kalmadır. Yapımına 1580’e doğru başlanan ve Rezidenzstrasse’den girilen bir bütün meydana getiren sarayı, XIX. yy.da bitirilmiştir, Bazılan (barok üslûbundaki Grotts bahçesi gibi) çok güzel olan birçok bahçesi vardıı.
Saray kemerlerle çevrili olan bahçelerle (XVIII. yy.) sınırlıdır.Çöken kubbeleri yeniden yapılan Michaelskirche Almanya’da cizvitler tarafından inşa edilen ilk kiliselerden biridir; 1583-1597 arası inşa edilmiştir.
Sanat açısından XVIII. yy. yapılarının niceliği değişiktir. Biri ressam biri mimar olan Asam kardeşlerin masraflarını da ödeyerek yaptıkları (1732-1746) Nepomukkirche’nin süslemeleri çok boldur; sokağa iki sunî kaya arasından açılır ve cephesi sanatçıların evini de içine alır.
1767’de mimar François de Cuvillies, XVIII. yy.da başlanan Theatinerkirche’nin cephesini tamamlamıştır. Şehirde çok güzel saraylar vardır; başpiskoposluk sarayı haline getirilen Holstein sarayını da Cuvillies yapmıştır.
Cuvillies, dehasını özellikle rokoko üslubunun şaheserlerinden biri otan Residsnz tiyatrosunda (1750-1753) ortaya koydu; tiyatro ilk yerinden biraz farklı bir yere mükemmel bir şekilde yeniden inşa edilmiştir. Residenz’in «zengin salonları», şehre katılan Nymphenburg şatosu bahçeleri de şaheserleri arasındadır.
XIX. yy. başında Münih modern bir başkent oldu. Bu işi kral Ludwig I, yeni yunan üslubu tutkunu mimarı Leo von Klenze’nin yardımıyla gerçekleştirdi, özellikle şehrin iki kesiminde faaliyet gösterildi: bir yanda Feldherrnhalle’den üstünde mimar Gârtner’in yaptığı (1829-1843) Ludwigskirche (Cornelius’un çok büyük bir freskiyle süslüdür) bulunan Siegestor’a (zafer kapısı) kadar uzanan geniş ana cadde; öte yanda oldukça uzak bir semtte heykeltıraş Schwanthaler’in süslediği Propylaen, Glyptothek Yeni Devlet galerisiyle (Neue Staatsgalerie) süslü büyük Königsplatz.
Batıda Theresienwiese’de, Klenze’nin başka bir cümle kapısı (Ruhmeshalle) önünde, Schwanthaler’in tunçtan yaptığı dev Bavaria anıtı dikilidir. Kral Maximilian II bu büyük inşaatları İsar’ı aşan ve Maximilian’a ulaşan Maximilianstrasse’yi açtırarak tamamlattı.
Münih’i öbür şehirlere üstün tutan Hitler, buranın sanat başkenti rolünü artırmak istemişti. Aslında yaptırdıklarından mimar Troast’tun planlarına göre inşa edilen Haus der Kunst (Sanat Evi) dışında bir şey kalmamıştır.