100 yaşında ölen Henry Kissinger, Franco rejimiyle ilişkilerde ve Demokrasiye geçişte kilit rol oynadı. O zamanki Dışişleri Bakanı’nın İspanya’nın demokratik geleceği veya ülkenin liderlik kapasitesi konusunda pek umudu yoktu. Kral Don Juan Carlosancak ne pahasına olursa olsun güney Avrupa’nın istikrara kavuşmasına ihtiyacı vardı. Dahası, farklı darbelerde (örneğin Şili’de Salvador Allende’ye karşı), müdahalelerde (o, savaşın mimarıydı) elinin gölgesi tekrar tekrar hissediliyordu. Akbaba Planıdiktatörlüklerin muhaliflerine zulmetme operasyonu Arjantin, Bolivya, Brezilya, Paraguay ve Uruguay) ve ABD’nin Latin Amerika’da aldığı kararlar.
Kendi neslinin çoğu gibi İspanya tarihiyle ilgili klişelerle dolu yaşayan ve nefes alan İspanyol dünyasını anlamak için önemli bir kişilikti.
1983’te Kissinger, ABD Senatosu’nda başkanlığını yaptığı bir komisyonda birçok Hispanik ülkenin demokratik eksikliklerini ve eşitsizliklerini İspanyol geleneğine bağladı ve bu, İspanya Dışişleri Bakanlığı’nın oldukça ürkek bir protestosuna yol açtı. Bakan Fernando Moran Metnin vardığı sonuçları “son derece adaletsiz” olarak nitelendirdi. Rapor, İbero-Amerikan bölgesinin Amerikan devine göre yaşadığı ekonomik gecikmeyi tarihsel nedenlerden ve siyasi yapılarının Katolik ve İspanyol yapısından dolayı haklı çıkardı.
Özellikle Kissinger’ın başkanlığını yaptığı komisyon tarafından hazırlanan raporun üçüncü bölümünde, Orta Amerika’nın tarihi bir vizyonu1520’den 1820’ye kadar olan üç yüzyıllık İspanyol sömürge egemenliği sırasında, Orta Amerika siyasi sisteminin otoriter olduğu; ekonomi sömürücü ve merkantilistti; Toplum elitistti, hiyerarşikti ve temelde yalnızca birbirinden oldukça farklı iki sınıftan oluşuyordu ve hem Kilise hem de eğitim sistemi otoriterlik kalıplarını güçlendiriyordu. Sömürge dönemi aynı zamanda özerk bir yönetim deneyiminin olanaklarını da kolaylaştırmadı; “Geniş yerli nüfus hiçbir zaman kolonilerin siyasi yaşamına entegre edilmedi.”
Amerika Birleşik Devletleri’nin miras aldığı Anglo-Sakson üstünlüğüne tipik bir yaklaşım Yeni Dünyanın nöbetçisi rolü. İspanyollara karşı duyulan fobiden, Meksika, Peru ve devralan cumhuriyetlerin Latin Avrupa’nın en kötü ahlaksızlıklarından etkilendiği ve uygarlaştırıcı bir ruhla müdahale edilebileceği (gerektiği) düşünülüyordu. Bu fikir, Latin Amerika’daki son başarısızlıklarını haklı çıkarmak için bir günah keçisine ihtiyaç duyan sayısız popülist politikacının da gündemine geldi.
İspanyol olan her şeye karşı duyulan Anglo-Sakson fobisinden Meksika, Peru ve miras kalan cumhuriyetlerin Latin Avrupa’nın en kötü ahlaksızlıklarından etkilendiği düşünülüyordu.
Meksika’nın başkanı bizzat Lopez Obrador, ülkesindeki kronik yolsuzluğun kökeninin “saçma ve saldırgan bir şey” olan ulusal kültürden kaynaklandığını defalarca yaptığı açıklamalarda reddetti, ancak “nasıl başladığını” görmek için Hernán Cortés’in gelişine geri dönmemiz gerektiğini söyledi. Bu tezlere göre Meksika’nın bütün kötülüklerinden İspanya ve yalnızca İspanya sorumludur.
Ancak iki yüzyıl sonra İspanyol İmparatorluğu’nun ortadan kaybolmasının ardından mirasçılarının başına gelenlerden dolayı İspanyol İmparatorluğu’nu suçlamak, yıkılışı Avrupa’yı kaosa sürüklediği için Romalıları suçlamak gibidir. Tarih göstermiştir ki, refah yaratma ve ticareti teşvik etme kapasitesine sahip güçlü devletlerin olmadığı durumlarda, bölgeler arasındaki ilişki ve köprü ve yolların oluşturulmasıHer şey düzene girene kadar bir güvensizlik, parçalanma ve mücadele dönemi başlar.
İber-Amerika’nın bugün hala bu bölünmüşlüğün içinde olması, yerli hareketler ve ideolojik çatışmalar tarafından teşvik edilmesinin, Antik Roma zamanlarından beri görülmemiş bir hızda yollar, hastaneler, köprüler, üniversiteler yaratan ve şehirler kuran bir imparatorlukla pek ilgisi yoktur.
İmparatorluktan sonraki kaos
Ne ırk ne de belirli bir dine ait olmak genellikle bir bölgenin diğerine göre geriliğini açıklamaya yetmez. Bunun güzel bir örneği, İtalya’nın kuzeyinin güneyden bin kat daha zengin olmasına rağmen bir o kadar da Katolik olmasıdır. Ya da ne Almanya’nın Bavyera eyaletiKatolik çoğunluğa sahip olan bölge, bugün Avrupa’nın en zengin bölgelerinden biridir. Bizzat Latin Amerika’da, İspanyol İmparatorluğu’nun çöküşünü takip eden karışıklığı tüm ülkeler eşit derecede kötü yönetemedi. Arjantin, 19. yüzyılın sonlarında dünyanın en güçlü ekonomilerinden biri olmayı başarmış, hatta 1895 ve 1896 yıllarında kişi başına düşen GSYH sıralamasında birinci sırada yer almıştı.
Bağımsızlıktan önceki zamanlarda Amerika’daki Hispanik bölgelerin kuzeydekilerden daha büyük bir güce sahip olduğundan bahsetmiyorum bile. Sadece 1800 civarı Meksika şehri 137.000 ruha ev sahipliği yapıyordu; bu, Boston’dan dört kat daha fazla ve New York ile Philadelphia’nın toplamından daha büyüktü. O zamanlar ülke, büyük bir ulus olarak ortaya çıkmak için gerekli ekonomik, demografik ve kültürel kaynaklara sahipti; buna Amerikalıların birbirini izleyen savaşlarda kendisine karşı kullandığı yol ağı da dahil.
Kıtanın tamamında kültürel ve bilimsel alanda rakibi olmayan Yeni İspanya’nın başkentinden, Panama’dan Kaliforniya’ya, Florida’dan Filipinler’e kadar uzanan devasa ve zengin bir bölge yönetiliyordu. Üç kıtayı birbirine bağlayan şehrin barok mimarisi karşılaştırmaya imkan vermiyordu. Prusyalı gezgin Alexander von Humboldt 1799 yılında buranın sokaklarına ayak bastığında, buranın kıtanın kuzeyindeki veya güneyindeki herhangi bir şehrin üstünde olduğuna dair aklında hiçbir şüphe yoktu.