“Ben Yaptım Oldu”
Bilimsel olsun veya olmasın, herhangi bir çalışmanın değerlendirilmesinde en önemli aşama planlama aşamasıdır. Hangi amaçla, neyin, nerede, kimlerle, nasıl yapılacağı çok önemlidir. En önemli noktalardan biri de bu amaca ulaşmak için nasıl bir yol izleneceğidir. Planlama yapılmadığında, yapılacak işle ilgili rastlantısal bir yol izlenecek ve aradan geçen uzunca bir zaman sonunda “Eyvah! Keşke başlamadan önce bunları da düşünseydik ve uygulasaydık?” gibi geri dönüşü imkansız veya maliyeti yüksek bir duruma düşülecektir.
Akademik çalışmalarda, çalışma konusu belirlenirken araştırmacı merak ettiği ve ilgi duyduğu konular üzerine odaklanır. Bu bazen bir dizi kaynak tarama sonucunda bazen de bir aydınlanma ile olur. Böylece çalışma konusuna karar vermek, ilk aşamayı oluşturur. Bundan sonraki aşamada bir başka alan uzmanı ile işbirliği kaçınılmazdır: İstatistik. İstatistik uzmanı ile işbirliği, planlamanın belki de en önemli ayağıdır. Çünkü araştırmacının, çalışma konusuyla birlikte amacını belirledikten sonra bu çalışmayı kimlerle, nasıl, nerede yapılacağına karar verme aşamasında bir istatistik uzmanının desteğine ihtiyacı vardır. Eğer başlangıçta bu soruların cevabı bulunmamışsa ve rastlantısal olarak çalışılmışsa, araştırmanın sonuçlanmasını beklemek veya yapılan çalışmaya nitelikli bir çalışma demek yanlış olur. Örneğin; bir yüksek lisans öğrencisi lise öğrencilerinin medya ile ilişkisini ölçmek istemiş ve bunu danışmanına söyleyerek onayını almıştı. Daha sonra hazırladığı bir anketi 730 öğrenciye uygulamış ve sonuçlarını bilgisayar ortamında grafikler halinde göstermişti. Sıra tezini yazmaya geldiğinde “Hocam, bana destek olur musunuz? Şimdi ne yapmam gerekiyor?” diyerek geldi. Benim ilk sorum “Çalışmada neleri amaçlamıştınız?” oldu. Yapılan çalışma amaçla hiç örtüşmüyordu. Daha sonra “Peki, uyguladığınız anketi nasıl geliştirdiniz?” diye sorduğumda “Nasıl yani? Ben kendim yazdım, hoca onayladı, uyguladım” dedi. Tamamen bilimsel yöntemden uzak bir uygulama ve bir yüksek lisans öğrencisi için en az bir dönem kaybı. Eğer çalışmanın daha başlangıcında bir istatistik uzmanından destek alınsaydı, bu çalışma şu şekilde yönlendirilecekti: Bu çalışmayı kimlerle yapmak daha uygun olur? Çalışma grubunda kaç kişi yer almalı? Hangi ölçme aracı kullanılırsa amaca ulaşmak mümkün olur? Daha önce bu ölçme aracı kullanılarak benzer bir çalışma yapılmış mı ve nasıl sonuçlar elde edilmiş? Bu ölçme aracı geçerli ve güvenilir bir araç mıdır? Veriler nasıl toplanmalı? Veriler nasıl değerlendirmeli? Hangi amaca ulaşmak için hangi veri analizini kullanmak daha doğru olur? Elde edilen bilgiler nasıl raporlaştırılmalı? Tüm bunların yanında, eğer çalışma amacın dışında başka bir boyuta taşınmışsa B planı ne olabilir? Akademik bir çalışma yapılıyorsa, ancak uzman bir istatistikçinin desteği ile çalışmanın her aşamasında emin adımlarla ilerlenebilir. Yukarıdaki örnekte, yüksek lisans öğrencisi tez konusunu değiştirmek zorunda kaldı. Yine de işin başında iyi bir planlama yapmamanın sonucunda kazandığı bir şey vardı: Eğer akademik bir çalışma yapmak istiyorsan, planlama en önemli aşamadır ve bu aşamada istatistik uzmanı desteği almak zorunluluktur.
Bir başka örnekte, araştırmacı kongrede sunduğu bildiride izleyicilerden çalışmanın “bir lise öğrencisi ödevi gibi olduğu” söylendi. Bu bildirinin kongre kitabından yayınlanmaması için oturum başkanı uyarıldı. Hiçbir akademisyen bu duruma düşmek istemez. Ayrıca çalışma uygun şekilde planlanıp uygulanmaz ve sonuçlandırılmazsa ya tez jürisinden ya da yayınlanması için gönderilen bir dergi hakeminden geri dönmesi de kaçınılmazdır.
Her insanın uzman olduğu bir alan olduğu kabul edilmez bir gerçektir. Bir araştırmacı, belki de bir istatistikçi kadar istatistik konusunu bilmek zorundadır. Bu işbirliğini kolaylaştıracaktır. Fakat konu istatistik uygulamalarına gelince “Herkes kaşık yapar, ama sapını yapamaz” atasözünü hatırlamak gerekir. Tüm akademik çalışma yürüten bilim insanlarının, çalışmaları henüz planlama aşamasında iken bir istatistik uzmanı desteği almaları bir zorunluluktur. Akademik çalışmalarda “Ben yaptım, oldu” demek belki de en büyük hatadır. Disiplinler arası bir yaklaşımla hem kendi alan uzmanlarının hem farklı alan uzmanlarının görüşlerinden yararlanmak gerekir. Eğer bu bilimsel paylaşım olmasaydı, bilim olduğu yerde saymaya devam ederdi.
19/09/2014
Doç.Dr.Arzu Özyürek
Çocuk Gelişimi