Büyük soğutma
Tahıl soğutma teknolojisini kullanarak haşere istilalarını azaltmak ve tahıl kalitesini artırmak
Yazan: Vaughn Entwistle, Milling and Grain Magazine, Birleşik Krallık
Gelişmiş ülkelerde, depolanan tahılın tamamının yüzde on kadarı haşereler, küfler ve mikotoksinlerden ötürü ziyan oluyor. Gelişmekte olan ülkelerde ise bu oran yüzde 40"a kadar çıkabiliyor.
Tahıldaki doğal "solunum"dan kaynaklanan tahıl çekmesi ve nem oranındaki azalma da kayıpları artırıyor. Bu sorunların tamamı doğrudan yüksek sıcaklıklarla bağlantılı.
Bazıları sıcak sever
Yeni hasat edilen tahıl genelde tahıl ambarına aktarıldığında en yüksek ısıya ve nem içeriğine sahiptir. Tahıl etkili bir yalıtkandır ve ambarda sıcaklığını günlerce korur.
Daha da beteri, tahılın sıcaklığı depolandıktan sonra artar çünkü hasat edilen tahıl canlıdır ve "nefes almaya", "terlemeye" devam eder. Oksijeni emip karbondioksit, ısı ve su buharı salar (dolayısıyla ağırlığı da azalır).
Ambarda sıcaklık arttıkça, tepe boşluğundaki hava her gün ısınıp soğuyarak yoğuşma için ideal koşullar yaratır ve yığının tepesindeki tahıl ıslanır. Yakın zamanda hasat edilen tahılın yüksek nem içeriği artan sıcaklıkla birleştiğinde küf, toksin ve haşere oluşumu için kusursuz çevre koşulları sağlanmış olur.
Serin bir rüzgar
Bu sorunu çözmek için birçok ambarda, pervanelerden oluşan bir sistemin ambarın tabanından tavanına dek hava dolaşımı sağladığı, tahılı hava üfleme yoluyla soğuttuğu havalandırma yöntemi kullanılır.
Havalandırma tahılda haşere yayılımını azalttığı gibi (ambardaki sıcaklığı ve nem oranını azaltarak) tahıl kalitesini muhafaza eder, hatta tohum verimliliğini artırır.
Havalandırma genelde bir silonun ya da tahıl ambarının tabanında bazı noktalara santrifüj fanlar yerleştirilerek gerçekleşir. Bu sürecin zamanlamasının doğru olması o kadar önemlidir ki, havalandırma sistemlerinde sıklıkla, tahıl tanelerini soğutmak ve tahılın terlemesine, ısınmasına engel olmak için, yığma tahıl depolanır depolanmaz tahılda azami hava akımını sağlamayı amaçlayan planlı bir kontrol programı kullanılır.
Tahıl ilk depolandığında, havalandırma fanlarının "ısınma cephesi" adı verilen sıcak hava tahılın dibinden tepesine, sonra da tepe boşluğuna yükselene dek bir ila üç gün boyunca sürekli çalışması gerekebilir. Amaç sıcak, nemli havanın tamamını tahıldan ayırmak ve tahılın sıcaklığını hızlıca 30°C"ların ortasından 25°C"ın altına düşürmektir. Otomatik havalandırma sistemleri bunun ardından fanları aralıklı olarak çalıştırarak tahılın sıcaklığını depolanma süresi boyunca olabildiğince düşük tutar.
Havalandırma fanları iki üç gün aralıksız olarak çalıştıktan sonra, fanların çalıştığı süre bunu takip eden yedi gün boyunca dokuz ila 12 saate düşürülebilir. Tahılın sıcaklığının başta 10°C düşürülmesi, tahılın hasara ve haşere saldırılarına karşı daha dayanıklı olmasını sağlarken, sıcaklığın daha da düşürülmesi daha hassas bir işe dönüşür.
Bu son aşamada, otomatik havalandırma kontrolörleri genelde fanları günün en serin bölümlerinde çalıştırır ve çalışma süresi ayda ortalama 100 saattir. Tahılın sıcaklığı kademe kademe, mümkün olduğunca azaltılır ve depolama süresince bu şekilde muhafaza edilir.
Ancak sorun, bağıl nemin yüzde 85"in üzerine çıkması durumunda havalandırma sistemini çalıştırmanın fayda yerine zarar getirmesidir ve bu durumda fanlar kapatılmalıdır.
Büyük soğutma
Bu noktada devreye tahıl soğutucular girer. Tahıl soğutucular oda sıcaklığındaki havanın bir dizi soğutma bobininin içinden üflenmesiyle havanın soğutulması ve bağıl nemin artırılmasını sağlayan, etkinliği kanıtlanmış bir teknolojinin ürünüdür. Tahıl soğutucular genelde kendi fanlarına sahiptir ya da bir siloya ya da ambara soğuk hava üflemek için havalandırma fanlarıyla iş birliği içinde çalışır.
Soğutma ekipmanıyla aynı teknolojiyi kullanan tahıl soğutucular havayı, tek başına kullanılan havalandırma sistemlerinden çok daha hızlı soğutabilir ve silolarda depolanan tahılın sıcaklığını çok daha büyük oranda düşürebilir.
Aslında, programlanabilir bilgisayarlı kontrol sistemleri kullanan modern tahıl soğutma sistemleri enerji tüketimini optimize eder, hatta kurutma sistemleriyle kombine edildiğinde protein içeriğini korurken silodaki tahılın kalitesini artırır.
Frihortec ve Consergra"nın ürettiği türden tahıl soğutucular tekerlekler üzerine yerleştirilen müstakil birimlerdir ve bu sayede silodan siloya kolayca taşınabilirler. Yakına getirilen tahıl soğutucu, silonun tabanından kanal sistemine soğutulmuş hava üfler.
Soğutulan hava yükselirken tahılın sıcaklığının azalmasına sebep olur ve tahılı içindeki nemi emmek suretiyle kurutarak havadaki nemin artmasını sağlar. Soğuk hava, aşağıdan yukarıya olmak üzere tahıl yığınının her yerinde dolaşarak tahılın sıcaklığını absorbe eder.
Soğuk hava bir süre sonra tahılın tepesine ulaşır ve tepe boşluğundaki bütün sıcak, nemli havayı silonun en üst kısmındaki havalandırma kanallarından dışarı atar. Tahılın sıcaklığı 10 ila 18°C"a düşürüldüğünde tahıl soğutucu durdurulur, silonun tabanındaki hava girişi kapatılır ve tahıl soğutucu bir sonraki siloya taşınır.
Frigortec"ten Ralph Kolb"a göre soğutma operasyonu silonun ebadına, içinde depolanan tahılın miktarına ve ortam sıcaklığına/nemliliğine bağlı olarak iki ila üç gün sürebiliyor. Normalde tek bir siloyu iki ila üç günde soğutuyoruz.
Kolb, "Örneğin," diyor, "normal bir silo tesisinde dört ila on silo bulunur. Granifrigor tahıl soğutucumuz kullanıldığında, tesisin tamamı üç haftada soğutulabilir. Böyle bir durumda mantar ya da haşere sorunu yaşanmaz çünkü bunlar gelişmeye vakit bulamaz." Kolb tahıl soğutucunun silo doldurulurken kullanılması durumunda soğutulan havanın tahıldaki terlemeyi başlamadan bitirebildiğini vurguluyor.
Daha önce de belirttiğimiz gibi, tahıl çok iyi bir yalıtkandır ama yalıtkanlığı bu durumda faydamıza oluyor. Zira tahıl soğutulduğunda uzun süre soğuk kalır ve bu süreye sıcak yaz ayları dahildir. Tahılın sıcak dönemlerde periyodik olarak yeniden soğutulması gerekse de, bu yeniden soğutma işlemi daha az enerji tüketilerek, daha hızlı yapılabilir çünkü tahılın sıcaklığı hala hasat sırasındaki sıcaklıktan düşük olacaktır.
Tahılı soğutmanın ekonomik avantajları
Daha iyi bir ürün – Tahılı soğutmak nem içeriğinin dengelenmesine yardım edebilir, hatta tahılı çevirme ya da satılmadan önce silodan çıkarma ihtiyacını ortadan kaldırabilir. Bu yöntem buğday, arpa, hububat, yağlı tohumlar, pirinç ve mısır gibi birçok tahılda kullanılabildiği gibi son ikisindeki çatlama sorunlarını azaltabilir. (Tahıl soğutucular yüksek nem oranının pirincin tadını bozabildiği Asya pazarlarında özellikle popülerdir.)
Daha hızlı üretim - Frigortec"ten Ralph Kolb, ürünün tahıl soğutucu kullanılarak daha hızlı işlenmesinin bir müşteriye nasıl tasarruf ettirdiğini hatırlıyor. "San Antonio, Teksas"tan bir müşteri makinelerimizden birini denemek için üç aylığına kiraladı. Ama kendisi çabucak ürününü daha hızlı soğutarak ne kadar tasarruf ettiğini gördü.
"İşte size benzer bir örnek: belli bir hızda 250 ton tahıl üreten ortalama bir değirmeniniz var diyelim. Değirmenin kapasitesi 300 ton olabilir ama kuruyan ürün üretimde darboğaza sebep olur. Tahıl soğutucu kullanmak değirmendeki üretimin 250 tondan 300 tona çıkmasını sağlar ve günde ekstra 50 tonu yılda 250 günle çarptığınızda, yılda 4 milyon USD"lik ek bir gelir sağlanmış olur."
Daha az ret – Tahıl soğutucular haşerelerin, küfün ve kemirgenlerin yarattığı hasardan kaynaklanan kayıpları azalttığı gibi, tahılı çevirme ihtiyacını ortadan kaldırabilir; böylece tozlanma olmaz ve tahıl zarar görmemiş olur. Bazı durumlarda bir parti tahılın tamamı, canlı ya da ölü tek bir haşerenin varlığından ötürü reddedilebilir.
Bu tahılı satmak için tahılın ambardan çıkarılıp aspiratörden geçirilmesi, hatta başka bir değirmene satış yapmak için uzaklara götürülmesi gerekebilir.
Daha düşük enerji masrafı — Havalandırma mı soğutma mı? – Sıcak yaz koşullarında havalandırma fanlarını bazen on hafta boyunca günde 24 saat çalıştırmak gerekebilir. Buna alternatif olarak, bir tahıl soğutucu üç hafta çalıştırılarak silodaki bütün tahılın sıcaklığı düşürülebilir.
Frigortec"ten Ralph Kolb bu konuyu, "Ama bunun ötesinde, soğutma işlemin kurutucu etkisi sayesinde tahıl kurutucu çalıştırmanın getireceği enerji maliyetini düşürebilir ve bazu durumlarda kurutucu kullanma ihtiyacını tamamen ortadan kaldırabilir," şeklinde açıkladı.
"Avustralya"da buğday hasattan yüzde 12 nem oranıyla çıktığından kurutma işlemine gerek yoktur. Ancak Birleşik Krallık"ta bu oran yüzde 16"dır ve tahıl kurutucu kullanmak oranı yalnızca yüzde 0,75 azaltarak yüzde 15,2"ye düşürür. Tahılı ikinci kez kurutucudan geçirmeniz gerekebilir ve o zaman bile nem oranı ancak yüzde 14,7"ye düşecektir."
Kimyasalsız tahıl bakımı – Tahıl kurutucu kullanmak, genelde haşerelerin, küfün ve mikotoksinlerin kimyasal kullanımına başvurulmadan kontrol edilmesini sağlar. Kolb konuyla ilgili, "Tahıl soğutulduğunda genelde kimyasal uygulamalara gerek kalmaz," sözlerini sarf etti. "Bu sayede arpa gibi tahılları, kimyasallarla işlenmiş tahıl satın alması yasak olan bira fabrikalarına satabilirsiniz. Bunun yasak olmasının sebebi, kimyasalların tahılı öldürüp bira yapımında kullanılamaz hale getirmesidir. Aynı şey tohumlar için de geçerlidir. Tohumun organik sayılması için soğutma yapmanız gerekir çünkü kimyasal işlemlere izin yoktur."
Hızlı yatırım getirisi - Consergra"dan Joan Rius, müşterilerinin genelde hızlı bir yatırım getirisi gördüğünü söylüyor. "Tahıl soğutucularımız ılıman iklime sahip bölgelerde kullanıldığında bile, yatırımdan sıklıkla kullanımın ilk yılında kar edilmeye başlanır. Depolanan ürün gerektiği şekilde soğutulduğunda ağırlık kaybı asgari düzeye indirilir, buharlı dezenfeksiyona gerek kalmaz, ürün kalitesi muhafaza edilir (filizlenme potansiyeli, tat, renk…). Bu yöntemin faydaları son derece açıktır."
Tahıl Soğutucular—İklim değişimi söz konusuyken gerekli mi?
Dünyanın her yerinde yazlar daha sıcak geçmeye başladı ve Kuzey Yarımküre"nin tamamı bütün yaz süren bir sıcak dalgasına maruz kalmışken tahıl soğutmanın önemi daha da arttı. Consergra"dan Joan Rius bu konuda, "Çok sıcak ülkelerde bulunan, sert çöl ikliminde çalışan birçok müşterimiz var," şeklinde açıklama yapıyor.
"O kadar sıcak olmayan tropik bölgelerde de müşterilerimiz var ama nemden ötürü onlar da yüksek soğutma kapasitesine ihtiyaç duyuyor. Avrupa"da genelde hava sıcaklığı daha düşük seyrediyor ama İspanya"nın, Portekiz"in ve Yunanistan"ın bazı bölgelerinde yazın sıcaklık çok artabiliyor. Gelgelelim, ortam sıcaklığının en fazla 25°C"a çıktığı ülkelere de tahıl soğutucu birimler tedarik ettik ve ediyoruz."
Özet: Tahıl soğutmanın avantajları:
• Tahıl soğutucular tahılı tek başına çalışan havalandırma sistemlerine göre daha hızlı soğutur ve üretimi hızlandırır
• Küfü, mikotoksinleri ve haşere istilalarını sıklıkla buharlı dezenfeksiyona gerek bırakmadan kontrol eder ya da dezenfeksiyon masrafını azaltır
• Kimyasal işleme gerek bırakmaz ve bu yüzden organik ürünlere uygundur
• Tahıl kurutucuların enerji masrafını azaltır
• Tahılı "canlı" tutar
• Tahıl nemini ve dolayısıyla ağırlığını muhafaza eder
• Tahılı çevirme ihtiyacını ortadan kaldırarak enerjiden tasarruf edilmesini sağlar, tahıldaki hasarı ve tozu (ve toz patlaması riskini) azaltır
• Soğutma genelde tahıl kurutucu kullanma ihtiyacını ortadan kaldırır ya da azaltır
• Soğutma buğday, yağlı tohumlar, hububat, pirinç ve arpa dahil birçok tahıl için kullanılabilir
• Soğutma depolanan tahılların nem içeriğinin dengelenmesine yardım edebilir
• Tahıl soğutma teknolojisi 40 yılı aşkın süredir araştırılmaktadır ve etkinliği kanıtlanmıştır
• İlaç kullanımı azaldığından işçi güvenliği artırılmış olur
• Tahılı güvenli bir biçimde depolanmak üzere soğutmak için harcanan enerji, kurutmak için harcanan enerjiye kıyasla daha düşüktür ve bu sayede önemli ölçüde enerji tasarrufu yapılıp küresel ısınma üzerindeki etki azaltılmış olur