-
aşağıda değineceğim çok önemli siyasi mesajları mevcut bir eser ve ülkemize getirilmesi ile yapıcı bir siyasi tartışma yaşanması da söz konusu olacak.
gelelim eserdeki ikinci kişinin kim olduğuna: cem sultan olması çok kuvvetle muhtemel.
tablo çizildiğinde cem sultan 24-25 yaşlarında olmalı. konya sancakta olduğu söyleniyor, fakat italyan ressam gentile bellini ile cem sultan'ın karşılaştıkları muhakkak. çünkü bellini'nin cem sultan'ı tasvir ettiği bir başka (kağıt üstüne yapılmış) eseri daha var.
diğer teorilere gelirsek: o dönemde bir batılının, özellikle bir hristiyanın kafasında müslüman sarığıyla padişahla aynı seviyede resmedilmiş olması , fatih sultan mehmed gibi yeniliğe açık bir padişahın bile cüret etmesi düşünülemeyecek bir durum.
o dönemde gayrimüslimlerin giyebilecekleri kıyafetler son derece katı bir biçimde denetleniyor.
keza hristiyan alemindeki tutuculuğun boyutu da osmanlı'dan altta kalır gibi değil. cem sultan'ın eserati döneminde fransız kralı ülkemde müslüman istemiyorum diyerek sultan'ı roma'ya gönderiyor.
cem sultan dışında tek alternatif zekası, yetenekleri ile öne çıkan, müslüman bir paşanın oğlu, padişahın gözdesi bir genç olması, ki bu da pek makul gözükmüyor. (bilinen öyle bir tarihi kisilik yok, üstelik sultan yetenekleri, özellikleri ne olursa olsun hanedana mensup olmayan bir gencin kendisi ile aynı seviyede resmedilmisine muhakkak karşı çıkardı).
resmin cem sultan olması yönünde bir diğer kanıt ise joseph von karabeck'in şu eseri.
bu eserde cem sultan'ın yüz hatları birebir bellini'nin eserine benziyor. diğer taraftan bu tablo da, bellini'nin eserine bakılarak çizilmiş olması dolayısıyla, hatalı olabilir.
ama o halde de, bellini'nin eserindeki ikinci kişinin o devirde de cem sultan olarak görüldüğüne kesin delil.
özetle bu resmin, cem sultan'ın bildiğimiz ilk gerçek portresi olması ihtimali çok güçlü.
bu tezi cem'in fatih'in gözde şehzadesi olması, gönderildiği sancağın (konya'nın), şehzade beyazıt'a göre istanbul'a ulaşılması daha kolay bir yerde olması ( dönemin saraya ulaşıp padişahlığı ilan etme yarışında cem sultan'ın babası tarafından kayırılmış olması) gibi sebepler de destekliyor.
o halde fatih kendi yerine geçecek kişi, bir sultan olarak kendisiyle eşit değerde şehzade olarak net bir biçimde cem sultan'ı görüyordu.
kaldı ki, fatih ile cem'in kişilikleri de tutucu ve bürokrat yapılı beyazıt'a göre birbirine çok benzer. cem fatih gibi karizma sahibi, cesur (biraz fazla cesur hatta) ve atik bir kişilik.
venedikle yaptığı anlaşmada önemli bir madde olarak oradan bir ressam gelmesini isteyen, batı dünyası ile yazışmalarında batı kültürünü değerli gördüğü bilinen, batı dillerini öğrenen fatih'in, osmanlı'yı batı dünyasına yakınlaştırma projesi için uygun veliaht elbette cem.
fakat neredeyse hiçbir osmanlı sultanı gibi fatih de kendi ölümü sonrasında olacakları planlamamış. istese bile planlayabileceği de şüpheli.
beyazıt'ın fatih'in hayatta olduğu dönemde öldürülmesi, hayatta kalan şehzade sayısını bire indirerek cem sultan'ın ölmesi durumunda imparatorluğu varissiz kalmasına sebep olacağı için kabul edilebilir değil.
üstelik çıkar dengelerini iyi gözetmeyi bilen beyazıt'ın yeniçeriler ve paşalar arasında güçlü destekçileri mevcut, fatih'in bile bu yolda atacağı adımlar kendisine karşı bir isyan başlatabilirdi.
sonuçta osmanlı imparatorluğunun tarihini, kültürünü ve hatta yayıldığı coğrafyayı ciddi bir biçimde değiştirecek olaylar fatih'in ölümü sonrasında yaşandı. 1959'da isviçre'de bir tesadüf eseri bulunan bu tablo da, fatih'in mirasının ve zihnindeki osmanlı'nın yönü konusunda ilginç bir teyit olması yönünden çok önemli.
tablonun sembolik anlamı günümüzde bile devam eden arap kültürüne yakınlık/ batı kültürüne yakınlık tartışmasında özel bir yer tuttuğu için, büyükşehir belediyesinin bu oldukça pahalı hamlesi, yine de makul ve üzerinde durulması gereken ciddi bir siyasi anlam taşıyor.
ekşi sözlük kullanıcılarıyla mesajlaşmak ve yazdıkları entry'leri
takip etmek için giriş yapmalısın.
hesabın var mı? giriş yap