Üst solunum yolu enfeksiyonu nasıl geçer? Üst solunum yolu enfeksiyonu için bilinen bir tedavi yöntemi bulunmamaktadır. Antibiyotiklerin üst solunum yolu enfeksiyonu virüslerine karşı bir etkisi bulunmamaktadır. Bu ilaçlar bir bakteri enfeksiyonu olmadıkça kullanılmamalıdır. Üst solunum yolu enfeksiyonu tedavisi genel olarak belirtilerin hafifletilmesi üzerine odaklanmaktadır.
Üst solunum yolu enfeksiyonu tedavisinde sıklıkla kullanılan ilaçların bazı yararları ve zararları şöyle sıralanabilmektedir: (1)
Ağrı kesiciler: Ateş, boğaz ağrısı ve baş ağrısı için birçok kişi asetaminofen veya diğer hafif ağrı kesiciler kullanmaktadır. Bu ilacı kullanmaya karar verirseniz mümkün olan en kısa sürede kullanın ve yan etkileri önlemek için ilaç bilgilerini kontrol edin.
Çocuklara veya gençlere aspirin verirken çok dikkatli olunmalıdır. Suçiçeği veya gribe benzer belirtilerden kurtulan çocuklar ve gençler asla aspirin kullanmamalıdır. Bunun nedeni, aspirinin bu tür çocuklarda nadir görülen, ancak potansiyel olarak yaşamı tehdit eden bir durum olan Reye sendromuyla bağlantılı olmasıdır.
Çocuklar ve bebekler için yapılmış ağrı kesici ilaçlar bulunmaktadır. Mecbur kalındığında onlar kullanılabilir. Bunlar belirtileri hafifletmek için asetaminofen veya ibuprofen içeriğine sahiptir. (2)
Dekonjestan burun spreyleri: Yetişkinler, dekonjestan damlaları veya spreylerini beş güne kadar kullanabilmektedir. Uzun süreli kullanımı durumunda tekrar aynı belirtilere neden olabilir. Altı yaş altındaki çocuklarda soğuk algınlığı için dekonstrüktif damlalar veya sprey uygulamamalıdır.
Öksürük şurupları: Yapılan araştırmalara göre, 4 yaşından küçük çocuklara öksürük ve soğuk algınlığı için öksürük şurupları verilmemelidir. Bu ilaçların çocuklar için yararlı ve güvenli olduğuna dair yeterli kanıtlar bulunmamaktadır.
Daha büyük bir yaşta olan bir çocuğa öksürük ya da soğuk algınlığı ilacı veriyorsanız, mutlaka ilaç bilgilerini iyice kontrol edin. Çocuğunuza, antihistaminik, dekonjestan veya ağrı kesici gibi aynı etkin maddelerin bulunduğu iki ilacı vermeyin. Çok miktarda tek bileşen, doz aşımına neden olabilir. (3)
Alternatif Tedavi Yöntemleri
Her ne kadar etkinliği bilimsel açıdan hala araştırılmaya devam edilse de, birçok alternatif tedavi yöntemi soğuk algınlığı belirtilerini hafifletmeye yardımcı olabilmektedir. C vitamini ve ekinezya bitkisi bu alternatiflerin başında gelmektedir. Bazı yaygın olarak kullanılan yöntemler şunlardır:
C vitamini: Her ne kadar bağışıklık sistemini güçlendirmeye yardımcı olsa da, soğuk algınlığı hastalığını önlemeye ya da tedavi etmeye etki etmemektedir. (4)
Ekinezya: Ekinezyanın soğuk algınlığını önleme veya iyileştirme süresini kısaltma üzerindeki etkileri hala araştırılmaktadır. Bununla birlikte, bağışıklık sistemi güçlüyse, reçeteli ilaç almıyorsanız ve ekinezya alerjisine sahip değilseniz, ekinezya takviyeleri kullanmanın zarar verme olasılığı düşüktür.
Çinko: Çinko soğuk algınlığı ile mücadelede oldukça ünlüdür. Soğuk algınlığı belirtilerini hafifletmeye yardımcı olabilmektedir.
Çinkonun yan etkileri arasında mide bulantısı bulunmaktadır. Bir çinko takviyesi almadan önce mutlaka doktorunuzla konuşun.
Burun içi çinko, koku duyusunda kalıcı hasara neden olabilir. Yapılan araştırmalarda, çinko içeren üç soğuk algınlığı burun ilacı uzun süreli veya kalıcı koku kaybı (anosmi) ile ilişkilendirilmiştir. (5)
Üst Solunum Yolu Enfeksiyonu İçin Hangi Doktora Gidilir?
Aile hekimleri, çocuk doktorları ve dâhiliye (iç hastalıkları uzmanları) üst solunum yolu enfeksiyonunu teşhis ve tedavi edebilmektedir. (6)
Üst Solunum Yolu Enfeksiyonundan Korunma Yöntemleri
Üst solunum yolu enfeksiyonun yayılmasını tamamen önlemek imkânsız olsa da, yanınızdakilere virüsü bulaştırma riskini azaltabilecek bazı yöntemler bulunmaktadır:
- Gün içinde elleri sık sık yıkamak soğuk algınlığı bulaştırmayı engellemek için en etkili olan yollardan biridir.
- Soğuk algınlığı yaşayan biri varsa özellikle burun, ağız ve göz bölgelerinin yüzünüze dokunmasından kaçının.
- Sigara içmeyin. Sigara dumanı hava yollarını tahriş etmekte ve soğuk algınlığı ya da diğer enfeksiyonlara yatkınlığı artırabilmektedir.
- Ailede ya da çevrenizde hastalığa yakalanan biri varsa bardak gibi ortak kullanım eşyalarını kişiye özel tutun ya da tek kullanımlık olarak kullanın.
- Kapı kolları, çekmece, klavyeler, ışık anahtarları, telefon, uzaktan kumandalar, tezgâh ve lavabolar virüsün yaşaması için uygun yerlerdir. Bu nedenle, temizliğin dikkatlice yapılması önemlidir.
- Havlu gibi ıslak kalmaya devam eden eşyalar yerine kağıt havlu gibi tek kullanımlık ürünler tercih edin.
- Sağlıklı bir yaşam sürmek oldukça önleyici bir yöntemdir. Yeterli uyku, iyi beslenme ve fiziksel egzersiz ile iyi yemek yemek bağışıklık sistemini güçlendirmekte ve vücudun virüslere karşı koymasını sağlamaktadır.
- Duygusal stres yaşayan insanların bağışıklık sistemleri zayıflamaktadır. Bu nedenle, virüslere açık hale gelmektedir. Stresten uzak durmak soğuk algınlığı ile mücadele etmek için başka bir seçenektir. (7)
Üst Solunum Yolu Enfeksiyonu Nedir?
Soğuk algınlığı olarak da bilinen üst solunum yolu enfeksiyonu, yaşanan en yaygın hastalıklardan biridir. Her yıl özellikle sonbahar ve kış mevsimlerde pek çok insan üst solunum yolu enfeksiyonu nedeniyle bir doktora başvurmakta ve okul ya da iş ortamından uzak kalmamaktadır. (8)
Birçok farklı virüs soğuk algınlığa neden olmaktadır, ancak, özellikle rhinovirüslere diğerlerinden daha sık rastlanmaktadır. Rhinovirüslerin neden olduğu soğuk algınlığı hastalıkları, ilkbahar ve sonbaharda daha sık görülmektedir. Diğer virüsler ise yılın diğer soğuk zamanlarında üst solunum yolu hastalıklara yol açmaktadır. (9)
Üst Solunum Yolu Enfeksiyonu Belirtileri
Üst solunum yolu enfeksiyonu belirtileri genellikle bir haftaya kadar sürebilmektedir. Üst solunum yolu enfeksiyonu başlangıcında, hastalığına neden olan virüsle temasa geçildikten yaklaşık 2 veya 3 gün sonra belirtiler ortaya çıkmaktadır. Belirtiler ise çoğunlukla burnu etkilemektedir.
En yaygın üst solunum yolu enfeksiyonu belirtileri şunlardır:
- Burun tıkanıklığı
- Burun akması
- Boğaz kaşıntısı
- Hapşırma
Soğuk algınlığı olan yetişkinler ve daha büyük çocuklarda genellikle ateş görülmemektedir. Küçük çocuklarda ise ateş görülebilmektedir. Hangi bir virüsün neden olduğu soğuk algınlığı durumunda şu belirtiler de ortaya çıkabilmektedir:
- Öksürük
- Azalan iştah
- Baş ağrısı
- Kas ağrıları
- Geniz akıntısı
- Boğaz ağrısı (10)
Üst Solunum Yolu Enfeksiyonu Nedenleri
Üst solunum yolu enfeksiyonu neden olur? Birçok virüs türü soğuk algınlığına neden olabilmektedir, ancak, özellikle rinovirüsler soğuk algınlığına yol açmaktadır.
Üst solunum yolu enfeksiyonuna neden olan virüs vücudunuza ağzınızdan, gözlerinizden veya burnunuzdan girebilmektedir. Virüs, soğuk algınlığına yakalanan hastanın öksürdüğü, hapşırdığı veya konuştuğu zaman havadaki damlalar yoluyla yayılabilmektedir.
Aynı zamanda, soğuk algınlığı hastası olan biriyle elle tutarak veya bulaşık, havlu, oyuncak veya telefon gibi kirlenmiş nesneleri paylaşarak virüsü kapabilirsiniz. Böyle bir temas sonrasında gözlerinize, burnunuza veya ağzınıza dokunursanız, muhtemelen soğuk algınlığına yakalanırsınız. (11)