Önce günler saatlere bölündü, sonra da saatler dakikalara. Devamında bize bu da yetmedi dakikayı saniyeye bölme ihtiyacı hissettik. Bugün hayatımızın merkezinde olan ve hepimizin en çok eksikliğini hissettiğimiz şeylerin başında gelen zaman insan eliyle mükemmel bir biçimde şekillendi.
Peki tüm bu süreç nasıl işledi ve gelişti? Maddeler haline kısaca işte size zamanın tarihi…
M.Ö 18000 / 8000 – İlk Toprak Takvimler
Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nin Semliki Vadisi’nde bulunan üzeri çentikli kemik, günleri saymak için yapılmış ilk insan girişimi olarak kabul ediliyor.
M.Ö 3500 – Gölgeler Yardımıyla Saati Ölçmek
İnsanlar çubukların ve dikilitaşların gölgesiyle güneşi takip ederek, günü küçük parçalara ayırmaya başladılar. 2.000 yıl sonra Mısırlılar bu yöntemi, bilinen ilk güneş saatine dönüştürdüler. Sonraları güneş saatinin Babil, Yunan, Çin ve Orta Amerika versiyonları türedi.
M.Ö 1500 – Hava Kararınca Zamanı Ölçmek
Hava kararınca güneş saatleri işe yaramıyordu. Suyu bir kaptan diğerine yavaşça akıtıp, sıvı düzeyini önceden belirlenmiş aralıklarla işaretleyerek Mısırlıların geçen zamanı güneş ışığı olmadan da ölçmeye başladı. Kum, tütsü ve ölçekli mum kullanan benzer yöntemler de vardı.
150 – Saniye İle Tanışıyoruz
Matematikçi Batlamyus, gökbilimcilerin yıldızları takibini kolaylaştırmak için gökyüzünü bir küreye yansıttı. Sonra her bir boylam derecesini (toplamda 360 adet) adına dakika dediği 60 parçaya, bunların da her birini daha küçük 60 dilime böldü. Saniye böyle ortaya çıktı.
725 – Mekanik Saat zamanı
Bilinen ilk mekanik saat Çinli rahip Yi Xing ve bilge Liang Lingzan tarafından yapıldı. Akan su bir çarkı döndürdükçe, iç içe geçmiş çubuklar ve manivelalardan oluşan sistem her on beş dakikada bir davul, her saat başı çan çalıyordu.
1267 – Saniyenin Yeni Tanımı
13. yüzyıla gelindiğinde Jülyen takvimiyle ekinoks arasındaki sapma 11 güne çıkmıştı. Hatayı düzeltmek için İngiliz felsefeci Roger Bacon, Batlamyus’un bölünmüş küresindeki dilimleri zaman birimi olarak kullandı. Artık bir saniye,1/ 86.400 güneş günü demekti.
1430 – Yaylı Saatler
Dişlileri yayla dönen ilk saatin sahibi bir 15. Yüzyılda ortaya çıkmıştır. Sistem zaman içinde iyileştirilerek, hata payı günde dört dakikaya kadar indirilmişti.
1656 – İşin İçine Sarkaç Karışıyor
Yaylar gevşedikçe hassaslığını yitirir. Bu nedenle Hollandalı 17. yüzyıl bilim insanı Christiaan Huygens 90 cm’lik sarkaca sahip bir saat inşa etti. Bu saat günde sadece bir dakika hata yapıyordu.
1927 – Kuvars Saati
Yerçekimi sarkaçları yavaşlatabilir. Ama Bell Laboratuvarlarındaki araştırmacılar elektrik verilen kuvars kristalinin sarkaçtan daha tutarlı biçimde titreştiğini ortaya çıkardılar. İlk modeller her yıl saniyenin üçte biri kadar yanılmasına yol açıyordu.
1967 – Saniye Son Halini Alıyor
Atom saatleri saniyeyi daha hassas biçimde tanımlamaya izin verdiyse de, bilim insanlarının bir standart üzerinde anlaşması neredeyse yirmi yıl sürdü. Sonunda, bir saniye, sezyum atomunun elektronları atladığında serbest bıraktığı kesin enerji frekansıyla eşleşti.
1949 – Atom Çağı
Atomlar kuvarstan daha güvenilir biçimde titreşiyor. Bu titreşimleri takip ederek ABD Ulusal Standartlar Bürosu, sekiz ayda sadece bir saniye şaşan bir zamanlayıcı yaptı. Günümüzün en gelişmiş sezyum saati her 300 milyon yılda bir sadece bir saniye geri kalıyor
2001 – Optik Saatler
Titreşimleri, daha hızlı saptamamıza izin veren görünür ışık, her 140 milyon yılda sadece bir saniye şaşan optik saatlerin önünü açtı. Birkaç günden fazla çalışamayacak kadar kırılgan olan bu saatler saniyenin tanımını yeniden yapmamızı gerektirebilir.
İnsanlığın zamanı doğru tanımlama arzusu hiç bitmeyecek bir yolculuk gibi gözüküyor…
Okuma Önerisi: Zaman Ölçümü: Aylar, Mevsimler, Yıllar ve Daha Fazlası
Çizimler: Polly Becker
Matematiksel