Atom çekirdeğinde her biri (+1) pozitif elektrik yükü taşıyan taneciğe Proton denir. Proton, atom çekirdeğinde bulunan artı yüklü atom altı parçacık. Elektronlardan farklı olarak atomun ağırlığında hesaba katılacak düzeyde kütleye sahiptirler. Protonun Yükündeki Hassas Ölçü Evrendeki bütün protonlar 1,6 x 10 19 değerinde pozitif yüke sahiptirler. Bu, atomlardaki çeşitli protonların birbirlerini itmelerini sağlar. Ama aradaki çekim, itmeden 100 kez daha güçlü olduğu için protonlar birbirlerinden ayrılmazlar. Protonun kütlesi elektronunkinden 1836 kez daha fazladır. Ama buna karşın, bilinmeyen bir nedenden ötürü elektronun yükü protonunkiyle aynıdır: 1,6 x 10 19
Nötral bir atom veya molekülden bir veya daha çok elektron koparıldığında geriye kalan tanecik koparılan elektronların toplam eski yüküne eşit miktarda artı yük kazanır.Bir neon atomundan bir elektron koparıldığında geriye kalan tanecik koparılan elektronların toplam eksi yüküne eşit miktarda artı yük kazanır.Bir neon atomundan bir elektron koparıldığında bir Ne(+) iyonu oluşur. Bir elektriksel deşarj tüpünde katot ışınları tüpün içinde bulunan gaz atomlarından ve moleküllerinden elektronların çıkmasına sebep oldukları zaman , bu tür artı yüklü tanecikler oluşur.Bu artı yüklü iyonlar eksi yüklü elektroda doğru hareket ederler. Eğer katot delikli bir levhadan yapılmışsa artı yüklü iyonlar bu deliklerden geçerler. Katot ışınlarının elektronları ise ters yönde hareket ederler.
Pozitif ışınlar adı verilen bu artı yüklü iyon demetleri ilk defa 1886 da Eugen Goldstein tarafından bulundu.Pozitif ışınların elektrik ve magnetik alanların etkisinde sapmaları ise 1898 de Wilhelm Wien ve 1906 da J. Thomson tarafından incelendi. Artı yüklü iyonlar için e/m değerlerinin saptanmasına , katot ışınlarının incelenmesinde kullanılan yöntemin hemen hemen aynısı kullanıldı.Deşarj tüpünde değişik gazlar kullanıldığı zaman değişik tür artı yüklü iyonlar oluşur.
Proton adı verilen bu tanecikler bütün atomların bir bileşenidir.Protonun yüklü elektronun yüküne eşit fakat ters işaretlidir. Bu yüke yük birimi denir. Proton artı bir elektrik yük birimine , elektron ise eksi bir elektrik yük birimine sahiptir.(Protonun kütlesi elektronun kütlesinin 1836 katıdır).
Proton keşfi Nasıl Oldu?
Proton İngiliz kimyager ve fizikçi Ernest Rutherford (1871-1937) tarafından keşfedildi . Azot gazı ile deney yaptıktan ve hidrojen çekirdeği gibi görünen şeylerin bulgularını tespit ettikten sonra, Rutherford bu çekirdeklerin muhtemelen temel parçacıklar olduğu sonucuna vardı.
Her ne kadar bu fikir 20. yüzyılın iyi bir parçası için geçerli olsa da, 1970’lerden bu yana bilimsel kanıtlar protonun hadron ve mezonlar olarak adlandırılan daha küçük parçacıklardan, aslında gerçek temel parçacıklardan oluştuğunu gösterdi. çünkü şimdiye kadar, daha fazla bölünebildiklerine veya içeride başka yapılar içerdiklerine dair hiçbir kanıt yoktur.
Rutherford’un keşfinden onlarca yıl önce, Alman fizikçi Eugene Goldstein, protonların varlığı fikrini teklif etmişti. Ancak fikirleri dikkate alınmadı.
Proton özellikleri Nedir?
Protonlar aşağıdaki özelliklere sahiptir:
Protonların pozitif yükü 1’dir (1.6 x 10-19 Coulomb) Bileşik parçacıklardır : protonlar, kuarklardan oluşan hadron adı verilen daha küçük yapılardan oluşur . Protonların üç kuarkları vardır : iki pozitif yüklü ( kuark yukarı ) ve bir negatif yüklü ( kuark aşağı ). Bir protonun yarı ömrü 10 35 yıldır. Proton, negatif yüklü olmasıyla karakterize edilen, antiproton adı verilen bir antipartiküle sahiptir . Protonlar ve nötronlar atomun çekirdeğinde bulunur, bu yüzden bunlara nükleonlar da denir. Bir protonun kütlesi bir elektronunkinden 1836 kat daha fazladır. Proton 0.88 femtometre genişliğindedir ( 10-15 metre).
Atomların kararlı bir yapıya sahip olması nötronların protonlardan daha ağır olmasının sonucudur. Serbest haldeyken kararsız olan nötronlar, beta ışıması yaparak kendilerinden daha hafif olan proton ve elektronlara parçalanır. Ancak protonlar, baryon grubu parçacıkların en küçük kütleli üyeleri oldukları için kararlıdır. Çünkü ışıma yaparak daha küçük kütleli parçacıklara dönüşmeleri mümkün değildir.
Ölçümler nötronun kütlesinin protonunkinden %0,14 daha fazla olduğunu gösteriyor. Eğer bu değer %0,05’ten daha az olsaydı hidrojen atomları ters-beta bozunmasıyla kolaylıkla nötronlara dönüşürdü. Ya da bu değer %0,05’ten biraz daha fazla olsaydı, Büyük Patlama’dan sonra oluşan hidrojen miktarı çok daha az, helyum-4 miktarı ise çok daha fazla olurdu. Dolayısıyla ilk yıldızlar Büyük Patlama’dan sonrakine benzer bir biçimde oluşmazdı. Bunların yanı sıra eğer nötronun kütlesi protonunkinden çok daha büyük olsaydı, nötronlar çok daha hızlı bir biçimde proton ve elektronlara parçalanırdı. Böylece yıldızlardaki çekirdek tepkimeleri ve dolayısıyla ağır atomların sentezlenmesi hayli zorlaşırdı. Kısacası bugün gözlemlediğimiz evren, proton ile nötronun kütleleri arasındaki ufak farkın doğrudan bir sonucudur.
Atom : Yaprakları üst üste sarılı topak marul. Birkaç türü birleştiğinde çeşitli molekülleri, bir tek türü ise bir kimyasal ögeyi oluşturan parçacık. Eski Yunan filozoflarına göre gerçeğin son, artık bölünemez, bozulamaz diye tasarlanan temel ögeleri.
Pozitif : Artı. Olumlu, negatif karşıtı.
Elektrik : Çarpıcılık, cazibe, canlılık. Bu enerjinin gündelik hayatta kullanılan biçimi. Maddenin elektron, pozitron, proton vb. parçacıklarının hareketleriyle ortaya çıkan enerji türü. Fiziğin, bu enerji ile oluşan olaylarını inceleyen kolu. Bu enerjiden elde edilen aydınlanma.
Tanecik : Çok küçük boyutlu madde ya da cisim
Protonema : Yosun sporlarının çimlenmesinden oluşan iplik biçimindeki organ.
Hidrojen : Oksijenle birleşerek suyu oluşturan, atom numarası 1, rengi, kokusu ve tadı olmayan bir gaz, müvellidülma (simgesi H).
Yüklü : Yapılacak işi çok olan. Yükü olan. Gebe. Çok sarhoş. Paralı, varlıklı. Çok çalışmayı gerektiren. Çok fazla, pek çok. Bir duyguyu, bir olguyu içinde veya üzerinde fazlaca bulunduran.
Atomal : Atomlarla ilgili olan, atomik.
Parçacık : Küçük parça, kırıntı. Elektron, proton, nötron gibi atomu oluşturan parçaların her biri, partikül.
Elektron : Bütün atomlarda bulunan negatif yüke sahip temel parçacık, pozitron karşıtı.
Farklı : Farkı olan, aralarında fark bulunan, değişik, ayrımlı.
Düzey : Bir nesnenin, bir kimsenin başka nesnelere veya kimselere göre olan değer ve yücelik derecesi, seviye. Bir kursun basamaklarından her biri, kur. Bir yüzeyin veya bir noktanın yüksekliğindeki yatay sınır, seviye.
Proton akseptörü : Bir asit-baz reaksiyonundaki proton alıcısı.
Proton pompası : H+ iyonun parietal hücrenin ön yüzünde yerleşmiş bir etkin transport mekanizmasıyla hücreden lümene atılması ve karşılığında lümenden K+ alması mekanizması.
Proton pompası baskılayıcısı : Midenin asit salgısını azaltan ilaçların yeterliliği en yüksek olan grubu.
Proton vericisi : Bir asit-baz reaksiyonundaki proton vericisi.
Protonefridyum : (Yun. protos: birinci; nephron: böbrek) Yassı solucanlar (Platyhelminthes), iplik solucanları (Nematoda), rotatorlar (Rotatoria) gibi ilkel omurgasızlarda görülen, bir uçta alev hücreleri ile başlayan dallanmış kanalların bir merkez kanalla birleşerek vücut yüzeyine bir delik ya da deliklerle açıldığı boşaltım organı. Bazı ilkel omurgasızlarda görülen, bir uçta alev hücreleriyle başlayan ve dallanan kanalların bir merkez kanalla birleşerek, dışarıya açıldığı boşaltım organı tipi. Yassı solucanlar (Platyhelminthes), rotatorlar (Rotatoria) Nemertea, Rotifera ve kimi Trochophore larvalarında görülen, bir uçta alev hücreleriyle başlayan dallanmış kanalların bir merkez kanalla birleşerek vücut yüzeyine bir delik veya deliklerle açıldığı boşaltım organı. (Yun. protos-ilk, Yun. nephros = böbrek), Omurgasız hayvanların ilkel yapılı boşaltım organı.
Protonimf : Kimi mesostigmatid akarların yaşam sikluslarında kan emdikleri erken evre. Akarların üç nimf evresinden birincisi.
Protonlanma : Bir substrata bir protonun transfer olması.