[“Ekolojik gelecek” ciddi ve çok cepheli tartışmalara kaynak olan bir alan. Bu cephelerden biri de ekoloji ile kalkınma ve büyüme arasındaki ilişki: “Gerçek ekolojik tasanın olduğu yerde durmadan kalkınmaya, sürekli büyümeye, sorumsuz tüketmeye yer olabilir mi? Bunlar taban tabana zıt kavramlar değil mi?” Aşağıda bu konuya değinen bir yazı özeti var. Karmaşık ekonomik kavramları da işleyen uzun bir yazıydı bu. Bu özetle tartışmadan bir esinti vermeye çalıştık.]
İngiltere’de yürütülen bir çalışma yukarıdaki soruya “evet” diyor. Araştırma, İngilizlerin son on yıl içinde daha az su, kâğıt, yiyecek (özellikle et), kumaş, otomobil ve gübre tükettiklerini söylüyor. Kullanılan enerji de azalmış, yolculuklar da. Veriler bu gelişmenin ekonomik krizden bağımsız olduğunu gösteriyor. Bu bakımdan kriz atlatıldıktan sonra tüketimin yeniden canlanacağını düşünmemek gerekiyor. Bu görünümün İngiltere dışındaki çoğu Avrupa ülkesi için de geçerli. Örneğin, Fransa, İsveç ve Hollanda’da konutların enerji tüketiminde %15’e varan azalma var. Aynı olay otomobil kullanımında da gözlüyoruz. Üstelik ekonomik gelişmenin kirliliği attırmamış olduğu da ileri sürülüyor. Oysa sürekli gelişmenin ekolojik sorunları arttırdığına inanılırdı.
Bazı ipuçlarını görmeye başladığımız bu yeni durumu nasıl değerlendireceğiz şimdi? Kimi ekonomist Nobel sahibi Simon Kuznets’in “Kuznets eğrisi” diye tanınan kuramına ve bunun ekolojiye uygulanmasına gönderme yapıyorlar. [Bu ters “U” gibi bir eğri. Yatayda gelir düzeyi var. Düşeyde de çevresel kirlenme. Yani gelir arttıkça çevre kirlenmesi de artar. Sonra bir tepe noktasına varılır. Ondan sonra ise gelir düzeyi artmaya devam eder, ama çevre sorunları azalmaya başlar.] Buna göre endüstrileşme sürecindeki ülkeler önce “ucuz ve kirli” bir süreçten geçerler. Bir aceleyle kaynakları çok kötü kullanırlar ve büyük kirlenme yaratırlar. Belli bir doyma noktasına vardıklarında da kaynakları daha dikkatli ve etken kullanır olurlar. Yani ek olarak ürettikleri her gayrisafi hasıla için daha az malzeme ve enerji kullanmaya başlarlar. Böylece kalkınmışlık noktasından sonra ülkede çevreye daha az zarar veren bir düzen başlar.
Bazıları ise derin bir kültürel değişimden söz ediyor. Örneğin, gelişmiş ülkelerdeki otomobil kullanımında görülen duraksama. Araştırmalar gösteriyor ki, gençler giderek otomobile daha az ilgi gösteriyorlar. Öte yandan nüfus içinde daha fazla yer almaya başlayan yaşlılar da artık otomobil kullanmıyorlar.
Ama bütün bunlardan, “İşte anlaşılıyor ki, çevreciler yanılmış. Kalkınma ve büyüme hem iyidir, hem de yeşildir.” benzeri bir sonuç çıkarmamak gerekiyor. Çünkü bütün bunlardan alınacak ders basit: Yaşama yönelik tavır ve davranışlarımızı değiştirmemiz ve kaynakları daha dikkatli kullanmayı öğrenmemiz gerekiyor.
Bu arada işaret etmek gerekir ki, sorunlar bitmiş değil. Dünyanın çok büyük bir bölümü Kuznets eğrisinin yükselen tarafında yaşıyor şu anda. [Belki de Asya’daki hızla gelişen ekonomilerin ve özellikle Türkiye’nin ekoloji konusundaki vurdumduymazlığını, bir “açlık” içinde olmalarında ve ne pahasına olursa olsun büyümeye saldırmalarında aramak gerekiyor.] Uluslararası Enerji Ajansı geçen yıl dünyada büyüme oranının %5,1’de oluştuğunu, ama gaz karbonik salımının %5,8 arttığını açıkladı. Örneğin Çin dünyada üretilen çimento ile çeliğin %40’ını ve kömürle kauçuğun %30’unu kullanıyor. Bu olgu bir hayli devam edecek gibi duruyor.
Kaynak: Fred Pearcew, Yale Environment 360, 28.11.2011