TEMEL FARMAKOLOJİ
TEMEL FARMAKOLOJİ
Özet
Antibakteriyel tedavinin ilkeleri; enfeksiyonlara neden olan bakteriler, hasta hayvan ve enfeksiyonu tedavi etmek için uygulanan ilaç arasındaki üç yönlü bir terapötik ilişkiye dayanmaktadır.
Antibakteriyel tedavinin temel amacı, klinik ve bakteriyolojik bir iyileşme elde edilmesi amacıyla enfekte olmuş alanda yeterli ilaç konsantrasyonu bulunmasını ve bu konsantrasyonun etkinliğini yeterli bir süre devam ettirmesini ve bu esnada istenmeyen etkilerin ortaya çıkmasının en aza indirilmesini sağlamaktır.
Farmakokinetik [PK], moleküllerin organizmaya girdiklerindeki kinetiğini açıklayan bilimdir. PK parametrelerini belirli dozlar için antibakteriyel konsantrasyonu öngörmek ve dolayısıyla uygulama planını tasarlamak için kullanabiliriz.
Plazma arınması [CL], zaman birimi başına ve canlı ağırlık kilogramı başına herhangi bir maddeden temizlenen kan hacmidir. Plazma arınması, idame dozunu belirleyen üç parametreden biri olduğundan en önemli farmakokinetik parametredir.
Dağılım hacmi [Vd], bir antimikrobiyalin organizmadaki miktarı ile plazmadaki konsantrasyonu arasındaki orantı sabiti olarak tanımlanır.
Yarı ömür [t½], bir ilacın damar içi uygulamasından sonra, dağılım dengesine ulaşıldığında, plazmadaki konsantrasyonun yarıya düşürülmesi için gerekli olan süredir. Bir ilacın çoklu dozlarının uygulamasının ardından, kararlı duruma 3 ila 5 yarı ömür geçtikten sonra ulaşıldığı gerçeği dikkate değerdir.
AUC, ilaç uygulaması sonrası bir hayvanda ilaca maruziyetin doğrudan bir ölçüsüdür ve doğrudan uygulanan doz ve arınma ile ilgilidir.
Maksimum konsantrasyon [Cmax], bir hayvana herhangi bir yoldan bir tıbbi ürünün uygulamasından sonra gözlenen maksimum konsantrasyondur.
Tipik bir enfeksiyon sürecinin tedavisi, terapötik hedefe ulaşılması için 3 ila 7 gün sürmelidir. Gözlenen farmakokinetik profilin yalnızca uygulama yoluna değil, aynı zamanda kullanılan tıbbi ürüne de bağlı olduğunun altı çizilmelidir.
Farmakodinamik [PD], organizmada bir antibakteriyelin konsantrasyonunun zaman içindeki değişken etkinliği ile farmakolojik etkilerinin yoğunluğu ve süresi arasındaki ilişkiyi tanımlar.
MIC, spesifik inkübasyon koşullarında hedef bakterilerin çoğalmasını in vitro inhibe eden en düşük antibakteriyel konsantrasyonudur. Bu koşullar bakterilerin in vivo çoğaldığı koşullarla aynı değildir. Sınırlamalarına rağmen, MIC en çok kullanılan farmakodinamik parametredir.
MIC50 ve MIC90 değerleri, hedef bakterinin toplam popülasyonunun %50 ve %90 çoğalmasını inhibe eden en düşük antibakteriyel konsantrasyonları olarak tanımlanır.
Minimum bakterisidal konsantrasyon (MBC) başlangıçtaki bakteri popülasyonunu %99.99 oranında azaltabilen en düşük antibakteriyel konsantrasyon olarak tanımlanır.
Post-antibakteriyel etki [PAE], ilacın enfeksiyon bölgesinden arınmış olmasına rağmen, daha önce antibakteriyele maruz kalmanın sonucu olarak bir mikroorganizmanın çoğalmasının baskılanması olarak tanımlanabilir.
Post-antibakteriyel lökosit artışı etkisi [PALE], bir antibakteriyele maruziyetten sonra bakterilerin fagositoza karşı sergilediği yüksek duyarlılık olarak tanımlanabilir.
Bir PK/PD modeli, bir ilacın farmakokinetiği ile farmakolojik etkisi arasındaki ilişki hakkında klinik olarak anlamlı bilgiler sağlayan matematiksel bir tanımdır. PK/PD modelleri, optimum uygulama planlarının tasarımı için uygun bir araç olabilirler. Normalde sığır ilaçlarında kullanılan antibakteriyeller, PK/PD parametreleri ve bunların, tedavilerin klinik etkinliği ile korelasyonları göz önünde bulundurularak üç gruba ayrılabilir.
Antibakteriyelleri sınıflandırmanın başka bir yolu da bakteri üzerinde gösterdiği etkilerine bakılarak yapılmaktadır. Bakteriyostatik etkisi olan antibakteriyeller, yalnızca bakteriyel çoğalmayı inhibe eden antibakteriyellerdir. Bakterisidal antibakteriyeller hedef bakterileri yok etme özelliğine sahiptir.
Antagonistik kombinasyonda, iki antibakteriyelin birleşik etkisi, bu mikrobiyaller ayrı ayrı uygulandığındaki etkiden daha düşüktür. Bu kombinasyondan kaçınılmalıdır.
Sinerjistik kombinasyonda, iki antibakteriyelin birleşik etkisi, bu antibakteriyeller ayrı ayrı uygulandığındaki etkiden daha büyüktür. İndiferan kombinasyonda ise iki antibakteriyelin birleşik etkisi, bu antibakteriyeller ayrı ayrı uygulandığında gözlenen etkiyle aynıdır.
Arınma süresi, antibakteriyel konsantrasyonunun, tüm gıda değeri olan dokularda, yönetmeliklerle belirlenen maksimum kalıntı limitlerinin [MRL] altında olması garanti edilecek kadar gerekli olan süredir.