Endeksler
TÜRK STANDARTLARININ UYGULANMASI
HAKKINDA TÜZÜK
Bakanlar Kurulu Kararının Tarihi : 7.2.1967, No: 6/7677
İlgili Kanunun Tarihi : 10.6.1930, No: 1705
Yayımlandığı R. Gazetenin Tarihi : 22.2.1967, No: 12534
Yayımlandığı Düsturun Tertibi : 5, Cildi: 6, S: 469
BİRİNCİ KISIM
Genel hükümler
Madde 1 - 1705 ve 3018 sayılı kanunlar gereğince iç ve dış ticaret menfaat-
lerini korumak ve ticaret malları üzerinde tağşiş ve hilelere mani olmak üzere
bitki, hayvan ve maden asıllı maddelerin tümü ile bunların yarı veya tam mamul-
lerinin yahut bunların bileşiminden meydana gelen maddelerin hazırlanmasına,
imaline, temizlenmesine, belirli sınıf ve nevilere ayrılmasına ilişkin olup
18/11/1960 tarihli ve 132 sayılı kanuna dayanılarak kabul olunan Türk Standard-
larından Bakanlar Kurulu karariyle mecburi kılınanların uygulanması bu Tüzük
hükümlerine tabidir.
Bu standardlar, yukarıda yazılı maddelerin ambalajlarına, koruyucu kılıf-
larına, alım, satım, nakil ve muhafazalarına ve bu hususlarda uygulanacak usul
ve şartlara, özel veya ulusal işaretlere ve gerekli açıklamalara ilişkin esas-
ları da içine alabilir.
Madde 2 - Bu Tüzükte geçen mal deyimi; 1 inci maddede yazılı maddeler ile
yarı ve tam mamullerine ve bunların bileşimlerinden meydana gelen maddeleri ve
varsa ambalajlarını ve koruyucu kılıflarını da kapsar.
Madde 3 - Türk Standardlarını mecburi kılan Bakanlar Kurulu kararlarında,
bunların uygulanmasına geçileceği tarihler, yayımlarından en az onbeş gün son-
ra başlamak üzere, belirtilir.
Madde 4 - Türk Standartları; malın üretimi, satışı, ihracı veya ithali saf-
larından biri veya bir kaçı veya hepsi için mecburi kılınabilir. Buna göre,
mecburi kılınan standarda aykırı olarak, malın üretimi, satışı, ihracı veya it-
hali yasaktır. Ancak, Bakanlar Kurulu, memleket ekonomisinin zorunlu kıldığı
hallerde; standardına uygun olmıyan malların ithaline veya belgelerine veya
ambalajlarına veya belge ve ambalajlarına (Mal ve ambalaj standard değildir)
veya (Mal standard değildir) veya (Ambalaj standard değildir) gibi deyimler ya-
zılmak suretiyle standardına uygun olmayan malların üretilerek ihracına, izin
verebilir. Bu işlemlerin şekil ve şartları Bakanlar Kurulu kararında belirti-
lir.
Madde 5 - Mecburi kılınan Türk Standardlarının yürürlüğe girdikleri tarih-
lerde, ellerinde bu standardlara aykırı mal ve ambalaj malzemesi bulunan gerçek
veya tüzel kişilerin, bunların nev'i ve miktarlarını, ilgili bakanlıklarca be-
lirtilecek süre içinde ve gösterilen makam ve kurumlara bildirmeleri mecburiye-
ti, ilgili Bakanlar Kurulu kararlarına konulabilir.
Bu malların, ne kadar süre içinde ve ne suretle tasfiye edilecekleri, ilgi-
li bakanlıklarca, bildirme süresinin bitiminden itibaren en geç iki ay içinde,
tesbit ve ilan olunur.
İKİNCİ KISIM
Denetleme
BİRİNCİ BÖLÜM
Genel esaslar
Madde 6 - Mecbur kılınan Türk Standardlarının kapsamına giren mallar, ilgi-
li bakanlıkça görevlendirilenler tarafından bu Tüzük hükümlerine ve standardla-
rındaki esaslara göre denetlenir.
Denetleme ile görevlendirilenler, denetliyecekleri malları sahiplerine veya
bunların temsilcilerine, istek üzerine, görev ve yetkilerini bildiren belge ve-
ya kimlik kağıtlarını göstermekle yükümlüdürler.
Madde 7 - Denetleme ile görevlendirilenler. Denetliyecekleri mallardan nu-
mune alabilirler. Bu numunelerin miktarları ile alınma şekil ve usulleri, mal-
ların yapılarına ve özelliklerine göre, muayene ve deneylerinin gerektirdiği
ölçüyü aşmamak üzere, standardlarında gösterilir. Alınacak bu numuneler dört
takımı geçemez.
Madde 8 - Denetleme, gereğine göre, malların, üretildikleri, işlendikle-
ri, depo edildikleri, satıldıkları yerlerde veya ihraç sırasında veya gümrük-
lerde veya nakilleri esnasında, bu yerlerin çalışma saatleri içinde ve normal
çalışmalarını aksatmıyacak şekilde, yapılır.
Denetlenmiş mallar gerekirse yeniden denetlenebilir.
Madde 9 - Denetleme görevi, denetlenen malların duysal incelemesi yapılmak,
tartma veya ölçme yoluyla muayene edilmek ve gerektiğinde fiziksel ve kimyasal
deneyler yapılmak veya yaptırılmak suretiyle yerine getirilir.
İKİNCİ BÖLÜM
İç piyasada denetleme
Madde 10 - İç piyasada denetleme, aşağıda gösterildiği şekilde yapılır:
A - Duysal inceleme veya tartma veya ölçme ile yapılan muayeneler sonunda;
malın standardına aykırılığı anlaşıldığı takdirde, durum, bir tutanakla tesbit
olunur ve maldan II nci maddeye göre numune alınır. Bu numunenin bir takımı
ile tutanaklarının birer nüshası denetlemeyi yapan veya bağlı bulunduğu daire
tarafından, ilgilileri hakkında adli kovuşturma yapılmak üzere kırk sekiz saat
içinde o yerin Cumhuriyet Savcılığına bir yazı ile verilir.
B - Denetleme sırasında malın laboratuvarda muayene ve deneyleri gerekli
görüldüğü takdirde, alınan numunenin bir takımı ile tutanağının bir nüshası,
denetlemeyi yapan veya bağlı bulunduğu daire tarafından, muayene ve deneyleri
için, ilgili bakanlıkça gösterilen laboratuvara gönderilir.
Laboratuvar, muayene ve deneyleri en kısa zamanda yaparak sonucunu bir ra-
porla tesbit eder ve bu rapordan iki nüshasını ilgili daireye gönderir.
Laboratuvar raporu ile malın standardına aykırılığı anlaşıldığı takdirde,
durum, bir tutanakla tesbit olunur ve bu tutanağın bir nüshasiyle laboratuvar
raporunun bir nüshası, mühürlü numunenin bir takımı ve tutanağının bir nüshası
denetlemeyi yapan veya bağlı bulunduğu daire tarafından, ilgilileri hakkında
adli kovuşturma yapılmak üzere, kırk sekiz saat içinde o yerin Cumhuriyet sav-
cılığına bir yazı ile verilir.
C - Denetleme sonunda malın standardına aykırılığı görülmediği takdirde,
durum, mal sahibine veya temsilcisine duyurulur. Mal sahibi veya temsilcisi du-
yurma tarihinden itibaren onbeş gün içinde, numuneleri geri alabilir veya aldı-
rabilir.
Madde 11 - Denetleme sırasında maldan numune alındığı takdirde, durum, bir
tutanakla belirtilir. Numuneler özelliklerine göre mühürleri bozulmadan açıla-
mıyacak şekilde denetlemeyi yapan ile mal sahibi veya temsilcisi tarafından
birlikte mühürlenir ve üzerlerine tutanakla bağlantılarını açık olarak gösteren
ve tarafların imzalarını taşıyan etiketler konulur.
Madde 12 - 11 inci maddede belirtilen tutanak dört nüsha olarak düzenlenir.
Bu tutanağa; numunesi alınmış olan malın bulunduğu yer ve miktarı ile cinsi,
malı üreten veya satan firmanın adı ve adresi, varsa üretim seri numarası, fa-
turalarının tarih ve numaraları yazılır ve numune alma sebepleri de belirtilir.
Alınan numunelerin bir takımı, tutanağın bir nüshası ile birlikte, mal sa-
hibine veya temsilcisine verilir; tutanağın bir nüshası ilgili bakanlığa gönde-
rilir; tutanağın diğer nüshalariyle numuneler, denetlemeyi yapan tarafından ve-
ya bağlı bulunduğu dairede alıkonulur.
Alınan numunelerin başka yere taşınması veya korunması güç yahut sakıncalı
ise, durum, tutanağa yazılarak bunlar, mal sahibine veya temsilcisine saklanmak
üzere bırakılabilir.
Madde 13 - Yukarıki maddelerde sözü geçen tutanaklar denetlemeyi yapan ile
mal sahibi veya temsilcisi tarafından birlikte imzalanır.
Mal sahibi veya temsilcisinin numuneleri mühürlemekten yahut etiketleri ve-
ya tutanakları imzalamaktan çekinmesi halinde, bir zabıta memuru çağırılarak
onun önünde, denetlemeyi yapan tarafından numuneler mühürlenir, etiketleri ve
tutanaklar imzalanır ve ayrıca durum tutanağı düzenlenerek her ikisi tarafından
imzalanır.
Mal sahibi veya temsilcisinin itirazı bulunduğu takdirde, bunu, ilgili tu-
tanağın altına yazarak imzalaması gerektir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
İhracatta denetleme
Madde 14 - İhracatta denetleme, ihracatcının veya temsilcisinin malın de-
netlenmesini isteyen bir beyanname vermesi üzerine, en geç yirmi dört saat
içinde, depo, antrepo veya işleme yerlerinden denetlemeye en elverişli olanın-
da, ihracatcı veya temsilcisi de hazır bulunmak suretiyle 9 uncu madde gere-
ğince yapılır.
Bu denetleme sonunda:
A - Malın, standardına aykırı olmadığı anlaşıldığı takdirde, ambalajları
üzerine denetlendiğini gösteren bir işaret konulur ve ambalajların sonradan
açılmalarını önlemek için gerekli tedbir alınır. Denetlenmiş mal için ihracat-
çıya malın standardına uygunluğunu belirten bir denetleme belgesi (Kontrol bel-
gesi) ve gerekli diğer belgeler verilir. Denetleme belgesi ile mal arasındaki
bağlantıyı sağlamak için, ambalajlar üzerindeki parti numarası ve diğer resmi
işaretler belgelere de yazılır.
Belgeye konu olan partinin bölünmesi halinde, her bölüm için ayrı belgeler
düzenlenir ve malın tümü için verilmiş olan belge geri alınır.
Denetleme belgesinin geçerlik süresi, malın standardında gösterilir.
Denetleme belgesinin şekli ve muhtevası ilgili bakanlıkça tespit olunur.
Denetlenerek kapatılmış ambalajların sonradan açılmaları veya üzerlerindeki
resmi işaretlerin değiştirilmesi, ancak denetleyenin önünde yapılır.
İhracattan vazgeçilmesi halinde denetleme belgesiyle diğer belgeler geri
alınır.
B - Malın, standardındaki toleransları bir katına kadar (bir katı dahil)
aştığı ve fakat diğer hükümleri bakımından standardına aykırı olmadığı anlaşıl-
dığı takdirde mal, geri çevrilir ve durum, denetleme isteği beyannamesine ya-
zılır.
C - Malın standardına aykırı olduğu veya standardındaki toleransları bir
katından fazla aştığı anlaşıldığı takdirde, mal reddedilir ve durum, dört nüs-
ha tutanakla tesbit olunur.
D - Mal sahibi veya temsilcisi, (B) ve (C) bendlerindeki sonuçlara itiraz
ederse, bunu, sebepleriyle birlikte beyannameye veya tutanağa yazar ve imzalar.
Madde 15 - 14 üncü madde gereğince yapılan denetlemede, malın laboratuvar-
larda muayene ve deneyleri gerekli görüldüğü takdirde, maldan alınan numunenin
bir takımı ile tutanağının bir nüshası, denetlemeyi yapan veya bağlı bulunduğu
daire tarafından muayene ve deneyler için, ilgili bakanlıkça gösterilen labora-
tuvara gönderilir.
Laboratuvar, muayene ve deneyleri en kısa zamanda yaparak sonucunu bir ra-
porla tesbit eder ve bu rapordan iki nüshasını ilgili daireye gönderir.
Madde 16 - İhracatta denetleme sırasında veya denetleme sonunda maldan alı-
nan numunelerle tutanakları hakkında, 11, 12 ve 13 üncü maddeler hükümlerine
göre işlem yapılır.
Madde 17 - 14 üncü maddenin (D) bendinde sözü geçen itirazlı beyanname veya
tutanak, maldan alınan numunenin bir takımı ve varsa laboratuvar raporuyla bir-
likte, en geç yirmi dört saat içinde, denetleyen tarafından Bilirkişi Kuruluna
verilir.
Madde 18 - İhracatçı veya temsilcisinin denetleme sonucuna yapacakları iti-
razları incelemek ve düşüncesini bildirmek üzere, ilgili bakanlığın gerekli
gördüğü yerlerde, üç kişilik "Bilirkişi Kurulu" teşkil edilir. Bu Kurulun Baş-
kanı ilgili bakanlıkça, üyelerinden biri mahalli ticaret odasınca, ticaret oda-
sı bulunmayan yerlerde ticaret ve sanayi odasınca, diğeri mahalli ticaret borsa-
sınca seçilir.
Kurulda görev alacakların, denetlemeye tabi maddenin ihracatçılarından ol-
ması, bulunmadığı takdirde, o maddeden anlayan kişilerden bulunması şarttır.
Ticaret borsası bulunmayan yerlerde, borsa temsilcisi yerine ilgili Bakan-
lığın seçtiği kişi kurula katılır.
İhraç olunacak madde sanayi mamullerinden ise; ticaret odası temsilcisi ye-
rine, sanayi odası bulunan yerlerde bu oda tarafından bulunmayan yerlerde ti-
caret ve sanayi odasınca, o maddenin sanayicileri arasından bir üye seçilmesi
gereklidir. Ticaret borsası temsilcisi yerine de Sanayi Bakanlığınca seçilecek
bir temsilci Kurula katılır.
Başkan ve üyelerin aynı, suretle, birer yedeği seçilir.
Başkan veya üyelerden biri, denetleme sonucuna itiraz eden ihracatçının
usul ve füruundan veya karı veya kocasından veya dördüncü
dereceye kadar civar veya sıhri hısımlarından olduğu veya ortağı veya beraber
iş gördüğü kişi veya memur ve hizmetlisi bulunduğu takdirde, Kurula yedeği ka-
tılır.
Bilirkişi Kurulu, denetleyenin çağrısı üzerine derhal toplanır ve anlaşmaz-
lık konusunu standardı hükümlerine göre inceleyerek, yirmi dört saat içinde,
gerekçeli raporunu denetleme teşkilatına verir.
Kurul raporu, denetleyenin 14 üncü maddenin (B) ve (C) bendlerine göre be-
lirttiği sonuca uygun bulunursa, mal red olunur; arada fark bulunduğu takdirde,
denetleyen son kararını verir ve ona göre işlem yapar.
Denetleyenin kurul raporuna uymaması için, raporun standardı hükümlerine
aykırı olması veya gerçeğe uymaması gerekir.
Madde 19 - Denetleme sonunda 14 üncü maddenin (D) bendinde gösterilen hal-
lerde, ilgili, sonuca itiraz etmediği veya itirazı yerinde görülmediği takdir-
de; numunenin bir takımı ile tutanağın ve bilirkişi raporunun ve varsa laboratu-
var raporunun birer nüshası, denetlemeyi yapan veya bağlı bulunduğu daire tara-
fından ilgilileri hakkında adli kovuşturma yapılmak üzere kırk sekiz saat içinde
o yerin Cumhuriyet Savcılığına bir yazı ile verilir.
Madde 20 - Denetleme sonunda, malın, standardına aykırılığı görülmediği
takdirde, alınan numuneler, kırkbeş günü geçmemek üzere, malın nev'ine göre,
ilgili bakanlıkça tesbit olunacak sürece veya alıcı ile satıcı arasında anlaş-
mazlık çıktığında bunun giderilmesine kadar, saklanır. Bu sürelerin sonundan
itibaren on beş gün içinde, ihracatçı veya temsilcisi numuneleri geri alabilir
veya aldırabilir.
Madde 21 - Standardına uygunluğunu gösteren denetleme belgesi olmayan amba-
lajları üzerinde gereken denetleme işareti ve diğer resmi işaretleri bulunmayan
veya denetleme belgesinin süresi geçmiş bulunan malların ihracı yasaktır.
Madde 22 - Mevzuatın izin verdiği miktarda olmak üzere; memleket dışına çı-
kacak taşıtların kumanyaları ile yolcu beraberinde dış memleketlere götürülecek
mallar ve gönderilecek numune veya armağanlar bu Tüzük hükümlerine tabi değil-
dir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
İthalatta denetleme
Madde 23 - İthalatta denetleme, ithalatçı veya temsilcisinin, malın denet-
lemesini isteyen bir beyanname vermesi üzerine, en geç üç gün içinde, giriş
gümrüğünde, görevli gümrük memuru ile ithalatçı veya temsilcisi de hazır bu-
lunmak suretiyle 9 uncu madde gereğince yapılır.
Bu denetleme sonunda:
A - Malın, standardına aykırı olmadığı anlaşıldığı takdirde, ambalajları
üzerine denetlendiğini gösteren bir işaret konulur ve denetlenmiş mal için
ithalatçıya veya temsilcisine malın standardına uygunluğunu belirten bir de-
netleme belgesi verilir.
Denetleme belgesi ile mal arasındaki bağlantıyı sağlamak için, ambalajlar
üzerindeki işaretler belgeye de yazılır. Denetleme belgesinin şekli ve muhteva-
sı ilgili Bakanlıkça tesbit olunur.
B - Malın standardına aykırı olduğu anlaşıldığı takdirde, mal reddedilir ve
durum, denetleme isteği beyanamesine yazılır ve ayrıca gümrük idaresine derhal
bildirilir.
C - İthal edilecek malın standardına uygunluğunun Hükümetçe kabul edilen
muteber bir müessesenin raporu ile tevsik edilmesi halinde, malın, ayrıca yu-
karıdaki bentler gereğince denetlemeye tabi tutulmaksızın, standardına uygun-
luğunu belirten bir denetleme belgesi verilir.
Madde 24 - Standardına uygunluğunu gösteren denetleme belgesi olmayan mal-
ların ithali yasaktır.
Madde 25 - 23 üncü madde gereğince yapılan denetlemede, malın laboratuvarda
muayene ve deneyleri gerekli görüldüğü takdirde, maldan alınan numune ile tuta-
nağının bir nüshası, denetlemeyi yapan veya bağlı bulunduğu daire tarafından
muayene ve deneyler için ilgili Bakanlıkça gösterilen laboratuvara gönderilir.
Laboratuvar, muayene ve deneyleri en kısa zamanda yaparak sonucunu bir ra-
porla tesbit eder ve bu rapordan iki nüshasını ilgili daireye gönderir.
Madde 26 - Denetleme sırasında, maldan, numune alınmasına lüzum görüldüğü
takdirde, durum, bir tutanakla belirtilir. Numuneler özelliklerine göre mühür-
leri bozulmadan açılmıyacak şekilde denetlemeyi yapan ile ithalatçı veya tem-
silcisi ve görevli gümrük memuru tarafından birlikte mühürlenir ve üzerlerine
tutanakla bağlantılarını açık olarak gösteren ve aynı şahısların imzalarını
taşıyan etiketler konulur.
Tutanak, dört nüsha olarak düzenlenir. Bu tutanağa; numunesi alınmış olan
malın bulunduğu yer ve miktarı ile cinsi, ithalatçısının ve malın satın alın-
dığı firmanın adı ve adresi, varsa üretim seri numarası, faturalarının tarih ve
numaraları yazılır ve numune alma sebepleri de belirtilir. Tutanak, denetlemeyi
yapan ile ithalatçı veya temsilcisi ve görevli gümrük memuru tarafından birlik-
te imzalanır. Tutanağın bir nüshası ithalatçı veya temsilcisine bir nüshası da
gümrük idaresine verilir.
Madde 27 - Mevzuatın izin verdiği miktarda olmak üzere, memleket içine
girecek taşıtların kumanyaları ile yolcu beraberinde dış memleketlerden geti-
rilecek mallar ve dış memleketlerden gönderilecek numune ve armağanlar, bu
Tüzük hükümlerine tabi değildir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Son hükümler
Madde 28 - Bu Tüzük hükümlerine aykırı hareketlerde bulunanlar hakkında
1705 ve 3018 sayılı Kanunlar gereğince adli kovuşturma yapılır.
Madde 29 - 7/11/1959 tarih ve 4/12377 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile yü-
rürlüğe konulmuş bulunan (Türk Standardlarının Tatbiki Hakkında Nizamname) yü-
rürlükten kaldırılmıştır.
Madde 30 - Ticarette Tağşişin Men'i ve İhracatın Murakabe ve Korunması hak-
kındaki 1705 ve 3018 sayılı ve Türk Standardları Enstitüsü Kuruluşu hakkındaki
18/11/1960 tarih ve 132 sayılı Kanunlara dayanılarak düzenlenen ve Danıştayca
incelenmiş bulunan bu Tüzük hükümleri Resmi Gazete'de yayımı tarihinden on beş
gün sonra yürürlüğe girer.
Madde 31 - Bu Tüzük hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.