Dün son günlerde ülkemizde olan Ekonomi Nobeli adayı MIT Profesörü Daron Acemoğlu'nun yaptığı konuşmada altını çizdiği kriz analizini kendisinin sunumundan faydalanarak özetlemiştim.
Acemoğlu kriz öncesindeki dönemde siyasilerin gerçeklere sırtlarını döndüklerini, politikacıların kampanya masraflarını finans kesiminden gelen bağış ve katkılarla yürüttüklerini, katkıların ise ABD'deki şirket karlarının yüzde 40'tan fazlasını elde eden finans kesimi kuruluşlarından ve yöneticilerinden çıktığını vurguluyordu.
Bu ortamda finans kesimindeki yöneticilerin çoğunun gelir dağılımının en yüksek yüzde birinde olduklarını ve toplumdaki tüm gelirlerin yüzde 20-25 kadarını da nüfusun yüzde birini oluşturanların elde ettiğini ve bu yüzde birin önemli bir kısmının finans yöneticileri olduğunu vurguluyordu. Sonunda politikacılar gelir eşitsizliği ve finans sektöründeki aşırılıklardan besleniyorlardı. Kriz de buradan kaynaklanıyordu. Acemoğlu sunumuna tezlerini kuvvetlendirecek verileri de eklemişti.
Aşağıda Acemoğlu'ndan iki grafik sunuyoruz. Birincisi ABD'de en yüksek yüzde bir geliri elde edenlerin ne zaman azıttığı gözüküyor. 1990'lı yıllardan sonra hızla artan gelir eşitsizliğini gösteren grafik 2008 yılında 368 bin dolar üstü yıllık gelir elde edenlerin payını içeriyor ve artışı grafikteki siyah çizgi ile gösteriliyor. Dikkatli bir göz benzer bir eşitsizliğin 1929 krizi öncesi de ortaya çıktığını görebilir.
İkinci grafik ise ABD'de toplam özel sektör şirket karlarının yüzde kırktan biraz fazlasının banka ve diğer mali kurumlar tarafından elde edildiğini gösteriyor. Bu paydaki artışın kriz öncesindeki dönemdeki hızlanma trendi çok ilginç.
Önemli bir soru da bankalar ve bankacılar kurtarılacağına, acaba iflas eden subprime konut malikleri kurtarılsa idi, daha iyi olur muydu?