RegCleaner
Windows'ta kaldırdığınız programlar, geride bir yığın Registry kaydı bırakarak bilgisayarınızın hantallaşmasına neden olur. Bu yazıda, güvenli bir Registry temizliği aracı olan RegCleaner ile bilgisayarımızın her zaman formda kalmasını sağlayacağız.
Registry ya da Windows'un Türkçe sürümlerindeki adıyla Windows Kayıt Defteri, Microsoft Windows 95/98/ME/NT/2000 ve XP'yi aralarında sayabileceğimiz 32 bitlik Windows sürümlerinde sistem ayarlarını ve seçeneklerini depolamak için kullanılan bir veritabanıdır. Registry, tüm donanım, yazılım ayarlarını, kullanıcı tercih ve ayarlarını depolar.
Bilgisayarı kullanan bir kullanıcı ya da bir program işletim sisteminin ayarlarında, dosyaların ilişkilendirildiği programlar listesinde bir değişiklik yaptığında, bu değişiklikler Registry'de depolanır ve Windows tarafından hatırlanır. Registry'i, Windows'un ayarları ve tercihleri unutmamak için kullandığı bir "akıl defteri" gibi düşünebilirsiniz.
Registry'nin açısından en kötü taralı, insanlar için değil, bilgisayarlar için bir akıl defteri olmasıdır. Yani içinde 'süt almayı unutma, mesajlarını cevapla, patrona rapor hazırla1 gibi şeyler değil, 'dump5= Oal81d000167867' gibi notlar bulunur. Registry bilgisayarınızın çalışması açısından son derece kritik bir öneme sahiptir; bilmeden bazı ayarlan değiştirmek, bilgisayarınızın dengesiz çalışmasına, hatta hiç çalışmamasına neden olabilir. Yani, kesinlikle ne yaptığınızı ve nasıl yapacağınızı bilmediğiniz sürece. Registry üzerinde doğrudan değişiklik yapmamalısınız.
Registry nerededir?
'Peki, bu kayıl defteri Windows'ta nerede duruyor' derseniz, hemen söyleyeyim: Registry'! oluşturan dosyalar, kullanmakta olduğunuz Windows sürümüne göre farklı konumlarda bulunur. Windows 95 ve 98'te Windows klasöründeki iki gizli dosyada bulunur; bu dosyalar USER.DAT ve SYSTEM.DAT isimli dosyalardır. Windows Me'de, bu dosyalara ek olarak CLASSES.DAT isimli bir dosya daha vardır.
Windows NT/2000'de ise bu dosyalar WlNNT\System32\Config klasöründe bulunurlar. Bu dosyalan, Notepad ya da Word gibi bir metin editörüyle düzenleyemezsiniz. Registryde değişiklik yapabilmek için. Kayıt Defteri Düzenleyicisi (Registry Editor) isimli bir aracı kullanmanız gerekir. Registry Editor'e, Başlat düğmesinden Çalıştın seçtikten sonra regedit yazıp Enter'a basarak ulaşabilirsiniz. Bunu sadece Registry'nin nasıl bir şey olduğunu görmek için yaptığımızı, sağ panelde hiçbir şeyi değiştirmemenizin gerektiğini tekrar hatırlatayım. Sadece sol paneli kullanarak öğeleri açıp inceleyin ve incelemeniz bittiğinde Regedit'i kapatın. Sağ panelde hiçbir şeyi değiştirmemeye dikkat edin.
Registry'nin yapısı
Şekilde, Registry'nin sabit diskiniz-deki klasör yapısına benzer bir yapıya sahip olduğunu görüyorsunuz. Aynen Windows Explorer da klasörleri açtığınız gibi, diğer Registry öğelerini içeren ana klasörleri (bunlara hive deniyor), sol taraftaki paneli kullanarak açarsınız. Her klasör, başka bir klasörü ya da key (anahtar) adı verilen parametre-de-ğer çiftlerini içerebilir. Her key, değerlerin yanı sıra başka key'leri de içerebilir. Bu değerler, Registry'de depolanan bilgileri içerir. Registry ile doğrudan uğraşmak, ileri düzeyde bilgi gerektirdiği ve bir hata yapmanın sonuçları son derece ciddi olabileceği için, bu yazıda Registry hakkında bu kadar bilgi vermekle yetineceğim.
Registry ile ilgili en temel problem, kurulup kaldırılan uygulamaların geride bıraktıkları kalıntılardır. Bu da giderek gereksiz yere şişmanlayan bir Registry'e neden olur. Sonuçta, Registry gereksiz, kullanılmayan bilgilerle doldukça, Windows da giderek yavaşlar. Az önce belirttiğimiz gibi, Registry'nin insanlar için değil, bilgisayar için bir veritabanı olması, kayıtların anlaşılabilirliğinin son derece düşük olmasına neden olur. Elle Registry temizliğine kalkıldığında, hangi kaydın ne işe yaradığını anlamak neredeyse imkansızdır. Üstelik, Registry üzerinde hatalı bir düzenlemenin yapılması, kaldırılan bir programın tekrar kurulsa bile çalışmamasına, hatta bilgisayarın düzgün çalışmamasına neden olabilir.
Bu yüzden, Registry temizliği için kullanılan ve teknik
detayları sizin yerinize halleden programlar büyük önem kazanmıştır. Şimdi,
Registry üzerinde çalışarak, sisteminizi güvenli bir şekilde optimize etmenizi
sağlayan, RegCleaner isimli programı kullanmayı
öğreneceğiz.
RegCleaner
Bu freeware programı üreticinin web sitesinde bulabilirsiniz. Web üzerinden indirmek isteyenler, geliştiricinin web sitesi olan http://www.jvl6.org/ sitesini ziyaret edip, programı oradan indirebilir. Bu marifetli programın boyu sadece 540 KB ve pek çok sitede en iyi Registry temizleme programı olarak anılıyor.
Programı kurduktan sonra masaüstüne eklenen RegCleaner isimli kısayola çift tıklayarak çalıştırabilirsiniz, ilk iş olarak menüden Options > Language > Select Language'ı seçerek arabirim dilini Türkçe olarak değiştirelim. Karşınıza gelen iletişim kutusunda Turkish.rlg dosyasını seçin ve Aç'a tıklayın.
RegCleaner, Registry üzerinde pek çok temizlik işlemini yapabilmenizi sağlıyor. Örneğin, sisteminizden düzgün bir şekilde kaldıramadığınız ve geride pek çok geçersiz dosya ilişkisi, Registry girdisi bırakmış bir programdan arta kalan kayıt girdilerini temizleyebilirsiniz. Bilgisayarınızın açılışı sırasında otomatik olarak yüklenen programlardan canınızı sıkanların yüklenmesini önleyebilirsiniz.
RegCleaner, Yazılım (Software) sekmesinde Registry'deki her girdiye tarih ve zaman kaydı ekleyerek, bu programı son çalıştırmanızdan bu yana yeni girdilerin yaratılıp yaratılmadığım gösterir. Bu bilgi, programda Yaş (Age) sütununda yer alır. Bu sütunda 'Yeni' yazısını gördüğünüz kayıt girdileri, RegCleaner'ı son çalıştırmanızdan sonra yaratılan girdileri belirtir. Yaş sütunundaki 'Eski' yazıları ise, daha önce kurulan programlara ait girdileri belirtir. Bu, diğer Registry programlarında bulunmayan son derece yararlı bir özelliktir.
Şimdi hemen Registry temizliğinin nasıl yapılacağını görelim. Menüden Araçlar > Kayıt Temizleme > OLE Temizleme'yi seçin. Kayıt Analizi Yapılıyor başlıklı bir iletişim kutusunun açıldığım ve Registry'nin taranmaya başladığını göreceksiniz, işlem bittiğinde ilerleme çubuğu sağa dayanarak durur ve Kapat'a tıklayarak gerçek kayıt temizleme işlemine geçebilirsiniz. Ekranda, gereksiz Registry girdileri görünmektedir.
Bu girdilerin üzerine sağ tıklayarak, işaretlediğinizde silinecek girdinin Registry içindeki yerini ve değerini görebilir, ya da üzerine sol fare tuşuyla tıklayarak silmek üzere seçebilirsiniz. Tek tek seçmek istemezseniz, menüden Seç > Hepsini'yi seçin. Sonra, sağ alt tarafta gördüğünüz Seçili Öğeyi Kaldır düğmesine tıklayın, işlem tamamlandığında, sol alt taraftaki Tamam'a (hatalı bir şekilde Tama' olarak görünüyor) tıklayarak programın ana ekranına geri dönebilirsiniz.
Menüden Araçlar > Kayıt Temizleme'yi seçerek ulaşabileceğiniz diğer Registry kaydı temizleme seçenekleri şunlar:
- Tek Dosya Türleri: Registry'yi tarayarak, bilgisayarınızdan kaldırmış olduğunuz yazılımlarla ilgili, geride kalan geçersiz dosya ilişkilerini bulur. Örneğin, WinZip programını kaldırdıysa-nız, ancak Windows Registry'de Zip dosyalarının WinZip ile açılacağına dair bir kayıt varsa, bunu bulur.
- Otomatik Kayıt Temizleme: Registry'i tarayarak, temizleyebileceği şeyleri otomatik olarak bulur.
- Hepsini Yap: Tüm kayıt temizleme seçeneklerini uygulayarak, silinmesi güvenli olan, Registry'i gereksiz yere şişiren kayıtları bulur. Önceki seçenekleri tek tek uyguladıysanız, hiçbir şey bulmayacaktır.
RegCleaner'ın en hoş yönlerinden biri, Registry üzerinde yapılan tüm değişiklikler için bir yedekleme dosyası yaratması. Böylece, kaldırdığınız bir Registry kaydı problem çıkarırsa, bu programla yaptığınız değişiklikleri geri alabilir, silinen kayıtları tekrar yaratabilirsiniz. Bunun için, üst taraftaki mavi renkli sekmeleri kullanarak Yedekleme sekmesine geçin. RegCleaner'ı kullanarak Registry üzerinde yaptığınız değişikliklerin tarih sırasıyla görüntülendiğini göreceksiniz. Herhangi bir girdinin üzerine sağ tıklayarak Notepad ile Aç'ı seçtiğinizde, silinen Registry girdilerinin listesi Notepad programında açılır.
Bundan sonra, geri yüklemek istediğiniz temizlik girdisini işaretleyerek, Yedekleme Yap (Restore Backup) düğmesine tıkladığınızda, o oturumda temizlenmiş kayıtların tümünün tekrar yaratılmasını sağlayabilirsiniz.
RegCleaner'ı kullanarak problemsiz Registry temizliği yapmanızı sağlayan seçenekleri gördük. RegCleaner ile yapabileceğiniz daha pek çok şey var; ancak diğer seçenekleri son derece dikkatli kullanmalısınız. Ne yaptığınızı bilmeden değişiklik yaparsanız, başınızı derde sokabilirsiniz. Bu durumda yedekleme sekmesine geçerek son yaptığınız değişikliği Yedekleme Yap düğme-siyle geri yükleyerek sorunu halledebilirsiniz.
RegCleaner'ın temizlikte kullanabileceğiniz diğer sekmeleri şunlar:
Yazılımlar: Burada, daha önce kaldırdığınızdan emin olduğunuz bir yazılımın ismini gördüğünüzde, o yazılımı seçip Seçili Öğeyi Kaldır'ı seçerek yazılıma ait geçersiz girdileri silebilirsiniz. Bir hata yapmanız durumunda hemen Yedekleme sekmesine giderek değişikliği geri almalısınız. Bir öğeyi seçip sağ tıklayarak, açılan iletişim kutusunda Daha Fazla Bilgi'ye tıkladığınızda, silinecek Registry kayıtlarının listesi gösterilir. Bu seçenek herhangi bir yazılımı kaldırmadığını, sadece geride kalan Registry kayıtlarını temizlediğini unutmayın.
Açılış Listesi: Bilgisayarınız açılırken otomatik olarak çalıştırılan programların listesini gösterir. Bu listeden bir şey kaldırmayı düşünüyorsanız, dikkatli davranın. Yine de, bir zamanlar kurduğunuz sonra yakayı kurtaramadığınız küçük programlardan kurtulmak için bire birdir.
Silme Menüsü: Denetim Masası'nda yer alan Program Ekle/Kaldır öğesini kullanarak kaldırabileceğiniz programların listesini gösterir. Programlardan birini kaldırmış olmanıza karşın Program Ekle/Kaldır listesinde görünmeye devam ediyorsa, ya da bir kaldırma öğesi zarar görmüşse, buradan seçip kaldırarak Program Ekle/Kaldır listesinden silinmesini sağlayabilirsiniz. Tüm öğeleri görmek için, menüden Ayarlar > Uninstall Menu > Bütün Yazılımları Göster'i seçmeniz gerekebilir.
Dosya Türleri: Bilgisayarınızda hangi dosya uzantılarının kayıtlı olduğunu gösterir. Örneğin bir programı denemek amacıyla kurduğunuzda, program bazı dosya tiplerini sisteme kaydedebilir. Örneğin, WinRar programı RAR uzantılarını Registry'e ekler ve kendisiyle ilişkilendirir. WinRAR'ı kaldırdıysamz, bilgisayarınızda RAR dosyalarını açan başka bir program da yoksa, bu uzantıyla ilgili girdiyi silebilirsiniz
Yeni Dosya: Masaüstünde boş bir yere sağ tıklayıp Yeni'yi seçerek yaratabileceğiniz dosya tiplerinin listesini gösterir. Bu menüde görmek istemediğiniz öğeleri seçip kaldırabilirsiniz.
Dosya Büyüklükleri: Bu, Türkçe arabirimde hatalı çevrilmiş bir öğe İngilizce arabirimde Shell Extensions olarak yer alan bu sekmenin doğru çevirisi Kabuk Genişletmeleri ya da Dosya ilişkileri olabilirdi. Burada, uzantılarına göre belirlenen, hangi dosya tiplerinin hangi programlarla ilişkilendirilmiş olduğunun listesini göreceksiniz. Bu öğelerden birini silmeniz, Windows'un o dosya tipiyle program arasındaki ilişkiyi yitirmesine neden olur. Yani, o türde bir dosyaya çift tıkladığınızda, Windows size dosyayı hangi programla açacağını sorar.
Bu programla ilgili önemli bir tavsiye: Araçlar menüsünde yer alan Hardware Konfigürasyonları Sıfırla seçeneğini asla kullanmayın. Bu seçeneği kullanmanızı gerektirecek tek durum, bir donanım problemi yüzünden Win-dows'u tekrar kurmaya karar verebilecek halde olmanız. Bu seçeneği seçtiğinizde, bilgisayarınızdaki tüm donanımların aygıt sürücülerini tekrar kurmanız gerekir. Bunu kullanmanız gerekiyorsa, tüm aygıt sürücüsü CD ve disketlerini el altında tutmalısınız.
Araçlar menüsünden Paylaşımlı DLL Dosyalarını Göster'i seçerek, hiçbir program tarafından kullanılmayan DLEleri bulabilir ve güvenle silebilirsiniz. Bu DLL dosyaları ve Registry girdileri RegCleaner tarafından depolanır. Sistem DLL Dosyalarını Göster seçeneğini kullanmamanızı, ne yaptığınızdan emin değilseniz hiçbir şeyi kaldırmamanızı tavsiye ederim. Aksi halde Windows'un düzgün çalışmamasına neden olabilirsiniz. Yine bir hata yapmanız durumunda, Yedekleme sekmesine giderek yaptığınız değişikliği geri almalısınız.