"Böylece Muhammed’in asıl olduğu belirlendi. Çünkü hakkında; 'Sen olmasaydın felekleri yaratmazdım' buyurulmuştur."
Bir insanda aklın gölgesi olmazsa onun diğer organları da çalışmaz. Şu halde, bütün organlar akıl sayesinde her işi muntazam, iyi ve yerinde olarak yaparlar. Gerçekten bütün bu işler akıldan meydana gelir. Organlar alettir.
"Dünyada peygamberin bilmediği ne var ki? Herkes ondan öğrenir. Akl-ı cüz'inin akl-ı küllide olmayan nesi var acaba? Kendiliklerinden yeni bir şey bulanlar akl-ı küllidir. Akl-ı kül öğretmendir; onun öğrenmesine lüzum yoktur."
"Yerle gök arasında olan şeyler ve bütün varlıklar akl-ı küllün gölgesidir. Akl-ı cüz’inin gölgesi insana göre, varlıklardan ibaret olan akl-ı küll’ün sayesi de kendisine uygun bir şekilde olur."(9)
Görüldüğü gibi her üçünde de tasavvufun başlıca konularından biri olan Akl-ı kül meselesi en sade biçimiyle anlatılmıştır.
Alemin yaratılması isteğini Tanrı ilk önce ruhlara vermiştir. Şüphesiz alem bu nedenle yaratılmıştır.
Buyurdu ki, sığır gibi olmalarına rağmen nimetleri hak ederler ve ahırda bulundukları halde ahır sahibinin makbulüdürler. Ahır sahibi isterse onları ahırdan nakleder ve padişahın ahırına götürür. Başlangıçta olduğu gibi yokluktan varlığa getirir. Varlık ahırından cansızlık ahırına, oradan bitkiliğe, hayvanlığa; hayvanlıktan insanlığa; insanlıktan melekliğe ve daha böylece sonu gelmeden ilerletilir." (11)
Başka bir yerde de kerametten bahsederken aynı görüşü belirtmekte; "Keramet seni aşağı bir durumdan yüksek bir duruma getirmesidir. Sen oradan buraya seyahat eder bilgisizlikten akla, ölülükten diriliğe kavuşursun. Mesela önce toprak ve cansızdın. Seni bitki alemine getirdi; bitki aleminden uyuşuk bir kan ve bir çiğnemlik et alemine yolculuk ettin. Buradan hayvanlık alemine, hayvanlıktan da insanlığa sefer ettin" (12) diyerek devri anlatmaktadır.