Erg.Sena Dönmez
Amaç:Bu çalışmanın amacı, üst ekstremite yaralanması ve cerrahisi olan veya her ikisi de olan hastalar için ayakta tedavi sonrası fonksiyonel sonuçları ölçmektir.
Yöntem: Ohio’daki beş ergoterapi kliniğinde bulunan 33 hastadan oluşan bir çalışma yapıldı.Kanada aktivite performans modeli(COPM), ergoterapi seanslarına rehberlik etmek ve sonuçları ölçmek için kullanılmıştır. Kol, omuz ve el (DASH) sorunları anketi ve kısa form 36 (SF-36) sakatlığı, 6-8 haftalık el rehabilitasyon hizmetleri öncesi ve sonrası hastalara da uygulandı.Tedavi sonucundan iki ila üç ay sonra, hastaları telefonla arayarak topluluk entegrasyon anketine(CIQ) katılım göstermeleri sağlanmıştır.
Sonuç: Hastalar ortalama 13 saat ayakta tedavi hizmeti aldı ve başka bir rehabilitasyon hizmeti almadı. 6 ila 8 haftalık gelişimleri takip edilerek fonksiyonel açıdan aktivite performans kazanımları olumluydu. Hastaların hedeflerindeki ilerleme, fonksiyonel önlemlerdeki ilerleme ile orta derecede bağlantı oluşturmuştur.
Sonuç: Üst ekstremite yaralanması veya ameliyatı olan hastalar,ergoterapi hizmetlerini takiben fonksiyonel önlemlerde güçlü ve olumlu kazanımlar elde ettiler. COPM, hastaların değişikliğine karşı en hassas olanıydı, ardından DASH ve ardından SF-36 geliyordu.
Üst ekstremite yaralanmaları veya ameliyatı olan hastalarda, ergoterapi hizmetleri hastanın travmatize kol ve elinin ya da her ikisinin işlevsel kullanımını yeniden kazanmasını ve yaralanma öncesi mesleklerine dönmesini sağlamaya odaklanır.Genellikle el rehabilitasyonu yoğun ayakta tedavi hizmetlerinden ve önerilen bir ev egzersiz programından oluşur.Tek bir el terapi seansı içinde ergoterapist ağrı, tutukluk, ödem, doku iyileşmesi, skar gibi fizyolojik sorunlara, faydalı olabilir, manuel teknikler ve ayrı ayrı planlanmış aktiviteler hastanın fonksiyonel hedeflerine göre tasarlanmıştır.
Hasta merkezli terapiyi kolaylaştırmak için bir yöntem olarak,Kanada Aktivite Performans Modeli (COPM) kullanılmaktadır.Kanada Aktivite Performans Modeli (COPM), hasta merkezli hedefler geliştirmek ve bu hedeflerin zaman içindeki başarısını değerlendirmek için bir performans değerlendirme süreci sağlar.Kanada Aktivite Performans Modeli (COPM),tedavinin gidişatını, hastanın hedeflerine ve önceliklerine sadık kalacak şekilde belirlemeye yardımcı olur. Bu çalışmanın önemli bir özelliği, Kanada Aktivite Performans Modeli’nin (COPM) sonuç önlemlerinden biri olarak uygulanmasıydı.
Sonuçlar,el rehabilitasyonunda yapılan çalışmalar rol, aktivite ve değer düşüklüğü düzeyi sonuçlarını inceledi ancak Kanada Aktivite Performans Modeli’nden (COPM) türetilenler gibi hastaların hedeflerine ilişkin önlemleri dahil etmedi.Distal radius kırıkları sonrasında el rehabilitasyonu alan 275 hastanın sonuçlarını inceledi. Kol, omuz ve el sorunları a nketi (DASH), hasta derecelendirmesi / el değerlendirmesi (PRWE) ve kısa form 36 (SF-36) sakatlığı anketi ile pozitif aktivite ve rol düzeyi sonuçları gösterildi.Hastalar, farklı bilek hareketlerini maksimum derece kazanımladı ve genel sağlık durumlarıyla ilgili yaşam kalitesinde değişiklik gözlemlendi.
Enstrümantasyon, çalışma için seçilen enstrümanlar günlük faaliyetlerdeki işlevi vurguladı.Hastanın hedeflerinin tanımlandığından, müdahalede ele alındığından ve bir sonuç olarak değerlendirildiğinden emin olmak için kişi merkezli müdahale olan Kanada Aktivite Performans Modeli (COPM) ölçüsü kullanılmıştır. Dash ve SF-36, el rehabilitasyon çalışmalarında sıklıkla kullanılmış ve literatürde önerilmiştir.Bu önlemler,hasta ilk olarak ergoterapi hizmetleri aldığında ve terapi sonlandığında uygulanmıştır. Topluluk işleyişinde bağımsızlığı inceleyen topluluk entegrasyon anketi (CIQ) terapi sona erdikten 2 ila 3 ay sonra uygulanmıştır.
Kanada aktivite performans modeli (COPM): COPM, bireyselleştirilmiş hasta merkezli hedefler geliştirmek ve hasta merkezli ergoterapi uygulamasında bir sonuç ölçüsü olarak hizmet etmek için tasarlanmıştır. Kanada Aktivite Performans Modeli’ni (COPM) kullanırken, terapist ve hasta birlikte mesleki performans sorun alanlarını ve bu sorun alanlarına göre performans ve memnuniyet düzeyini belirler. Hasta, kişisel bakım, fonksiyonel hareketlilik, topluluk yönetimi, iş, ev yönetimi ve boş zamanlardaki sorunları ve hedefleri tanımlar.Hasta, “kayda değer veya memnun değil,iyi yapabilmeyi ve son derece memnun” temsil eden 1 ile 10 puanlık bir ölçek kullanarak performans ve memnuniyetini değerlendirir.
Kol, Omuz ve El (DASH) Sorunları Anketi: Katılımcılardaki fonksiyonel performans, DASH anketi kullanılarak değerlendirildi.Bu sonuç ölçüsü, üst ekstremite kas-iskelet sistemi rahatsızlıklarına bağlı sorunları ve semptomları değerlendiren standart bir ankettir. 30 sorudan oluşan anket, 21 fiziksel fonksiyon öğesi ve 0 ila 4 arası ölçekte derecelendirilmiş 9 belirti öğesi içermektedir. Bu ölçeğin ilk kısmı (21 madde; skor aralığı: 0-84) “performansta zorluk yok” (4) ile “gerçekleştirilemez” (0) arasında puanlanmaktadır. İlk bölümün öğeleri, iki elinizle manipülasyon gerektiren günlük görevlerdir. Ölçeğin ikinci kısmı (9 madde; skor aralığı: 0-36) semptomları derecelendirir (yani ağrı şiddeti ve zayıflık). Bu maddeler “hiç değil” (4) ile “aşırı” (0) arasında puanlanır.
Sağlıkla ilgili yaşam kalitesi,Kısa Form-36 (SF-36) ile ölçülmüştür.Bu ölçek yaşam kalitesi ile ilgili-fiziksel sağlık sorunları nedeniyle fiziksel fonksiyon, rol kısıtlamaları,bedensel ağrı,genel sağlık,canlılık, toplumsal, duygusal sorunları nedeniyle rol sınırlamaları ve ruh sağlığı yönlerini önemser.SF-36, sonuç çalışmalarında iyi kullanılmıştır, çünkü öğeler genel fonksiyonları, günlük yaşam aktivitelerini, ağrı ve rahatsızlığı tanımlamaktadır.
Topluluk Entegrasyonu Anketi (CIQ):Proje yöneticisi, CIQ kullanarak tedavi olduktan 2-3 ay sonra katılımcılarla bir telefon görüşmesi gerçekleştirdi. CIQ, önemli engelleri olan kişilerde ev entegrasyonunu-yetkinliğini, sosyal entegrasyonu ve üretken etkinliği ölçer. Bu 15 maddelik anket,hastanın günlük yaşamındaki enstrümantal faaliyetlerindeki bağımsızlığını derecelendirir. (örneğin, alışveriş, yemek hazırlama, ev işi ve finans yönetimi). Görüşmede 3 puanlık bir ölçek kullanmaktadır (0–2) ve daha yüksek puanlar daha fazla bağımsızlığa işaret etmektedir.
Kanada Aktivite Performans Modeli Sonuçları:Ergoterapistler,hastalar tarafından seçilen hedefleri (örneğin sürüş, yazı yazmak, yemek, çocuk bakımı, çamaşır yıkama, ağır nesneler kaldırma,dantel örme, avcılık, yelken)boş zaman faaliyetleri ve çeşitli yer araçları, bahçe, faaliyetleri kullanarak terapi üzerinde çalışmak için aktiviteleri belirleme ve değerlendirme performans ve memnuniyetleri COPM ile tamamlandı iyileştirme bildirdi.
Sağlıkla ilgili Yaşam Kalitesi (SF-36) Test Sonuçları:Fiziksel sağlık, fiziksel roller, ağrı ve sosyal katılım puanlarının katılımcılarda istatistiksel olarak anlamlı bir iyileşme gösterdiğini, ancak SF-36 ile ölçülen genel sağlığın düzelmediğini göstermektedir.
Fiziksel sağlıkta ve fiziksel rollerde ortalama yaşam kalitesi tedavinin başlangıcında zayıftı ve terapi hizmetlerinden tedavi edildiğinde olumlu hale geldi. Sosyal katılım ve boş zaman etkinliklerinde, gelişmeler son derece önemliydi ve katılımcıların kalan bazı sağlık sorunlarına rağmen yaşam tarzlarını yeniden kazandıklarını belirttiler.Katılımcılar, çalışma süresince genel sağlıklarının değişmediğini belirtti.
Sonuç olarak,ergoterapistler tarafından 6 ila 8 haftalık hasta merkezli el rehabilitasyonunun ardından, hastalar fonksiyonel performansta klinik ve istatistiksel olarak anlamlı iyileşmeler sergilemişlerdir.Hastalara ortalama 13 saatlik ergoterapi seanları verildi.Genel olarak, hastalar ergoterapi seanslarına kabul edildiğinde günlük yaşam aktivitelerinde ciddi zorluklar ve tedavi sonunda hafif zorluklar yaşamıştır. Bu hafif zorluklara rağmen, 25 el rehabilitasyonu hastasından 20’si eski mesleklerine dönmüştür.