- Yanlış bilgilerle mücadele etmek ve toplumun bilime olan güvenini artırmak için bilimsel okuryazarlığın ötesine geçmek, bilinçli görüşler oluşturmak için analiz etme yeteneğini öğretmek ve teşvik etmek gerekir.
- Bilim süreçlerini anlamak, körü körüne güven yerine temelli bir güven ilişkisi kurmaya yardımcı olabilir.
- Üniversite öğrencileriyle yapılan testler, sahte bilimlere ve asılsız inançlara doğrudan değinen derslerin, yanlış bilgilere karşı normal bilimsel metodoloji derslerinden daha etkili olabileceğini gösterdi.
Dünya genelinde yapılan kamuoyu araştırmaları, halkın bilime olan güveninin azaldığı yönünde endişeleri artırdı. Ve bu hiç de şaşırtıcı değil: Bilimden yana olan bir nüfus, muhtemelen teknolojik gelişme için gerekli olan bilimsel projelerin kamu ve özel sektör tarafından finanse edilmesinden ve bundan kaynaklanan teknolojilerin sağlık gibi alanlarda ilerleme sağlamak için kullanılmasından da yana olacaktır.
Dünya Ekonomik Forumu, yalnızca bilimsel kurumlara değil, kamu kurumlarına da duyulan güven eksikliğinin acil bir sorun olduğunu vurguluyor. Edelman Güven Barometresi “küresel güven erozyonuna” işaret ediyor ve bilgi salgını, sağlık konusunda karar alma ve aşı tereddütleri arasında endişe verici bir ilişki ortaya koyuyor. Ayrıca diğer çalışmalar güvenin politik ve ideolojik motivasyonlarla ilişkili olduğunu göstermektedir.
Peki güveni yeniden tesis etmek ve sorunu çözmek yeterli mi? Diğer yazarlar ve ben buna katılmıyoruz. Güven konusuna odaklanmak tehlikeli olabilir. Herhangi bir şeye körü körüne, eleştirmeden güvenmek rasyonel bir tutum değildir.
Dahası, liderler halktan "bilime güvenmelerini" veya "kurumlara güvenmelerini" istediğinde, hangi bilimden ve hangi kurumlardan bahsediyoruz? COVID-19 salgını sırasında, halkın hükümetlerine güvenmesi nedeniyle aşılama oranlarının yüksek olduğu ülke örnekleriyle karşılaştık. Ancak federal hükümet ve Sağlık Bakanlığı tarafından halkın güvenmediği yanlış bilgilere rağmen yüksek aşılama oranları kaydettiğimiz Brezilya örneğini de yaşadık.
Eleştirel olmayan güven sorunu
O'Brien ve meslektaşları , “Aşırı Güven: Bilime Güven, Sahte Bilime İnancı ve Eleştirel Değerlendirmenin Yararlarını Desteklediğinde” başlıklı makalelerinde bilime eleştirel olmayan aşırı güven sorununa dikkat çekiyorlar . Bu çalışmada, bilime güveni yüksek olan kişilerin, bilimsel referanslar içeren veya en azından bilimsel görünen yanlış bilgileri nasıl daha kolay paylaşma eğiliminde olduklarını anlatıyorlar.
Yazarlar, sonuçların analizinde dikkatli davranarak sorunun güven olmadığını, bilgiyi eleştirel bir şekilde değerlendirmeden körü körüne güvenmek olduğunu, böylece bilime benzeyen her şeyin aynı güvenilirliği hak ettiğini vurguluyorlar. Vatandaşlar astrolojinin bilim olduğuna inanıyorsa neden önemli kararlar almadan önce yıldızlara danışmıyorsunuz?
Belki de cevap sadece güveni değil aynı zamanda anlayışı da geliştirmekte yatıyor. Bilimin süreçlerini anlamak, bilimin nasıl çalıştığını, yöntemlerinin neler olduğunu, aktörlerini, oluştuğu bağlamı anlamak körü körüne değil güvene dayalı bir ilişki kurabilir. Bu, herkesi bir uzmana dönüştürmeyi istemekle ilgili değil, bilimsel bilginin eleştirel ve rasyonel bir analizine olanak tanıyan araç ve becerilerin sağlanmasıyla ilgilidir.
Bilimsel okuryazarlığın ötesinde
ABD Ulusal Bilimler Akademisi'nin (NSA) raporu, "bilimsel okuryazarlığın" farklı tanımlarında yer alan kavramları özetlemektedir. Bu terim eğitimde, bireylerin süreci anlamalarını, bilimi bir insan etkinliği olarak anlamalarını ve karar verme için bilimsel kanıtları değerlendirmelerini sağlamak için hangi beceri ve yeterliliklerin gerekli olduğunu tanımlamaya çalışmak için kullanılır.
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD), fen eğitimi amacıyla bilimsel okuryazarlığı “karar verme ve eylem için bilimsel bilgiyi araştırma, değerlendirme ve kullanma” yeteneği olarak tanımlamaktadır .
Ancak pratikte bilimsel okuryazarlığı öğretmek o kadar basit değildir. Bir yanda yanlış bilgilere aldanmamak için bilimi anlamanın önemine dikkat çeken çalışmalarımız varken, sadece bilgilendirmenin yetersiz olduğunu ve gerekçesiz inançların siyasi, ideolojik ve grup üyeliği önyargılarından kaynaklandığını gösteren çalışmalar da var . . Birçok yazar, yanlış bilgi ve sahte bilime aldanmayı önlemek için gerekli becerileri geliştirmek amacıyla bilimsel yöntem ve süreci öğretmenin yeterli olmadığını göstermektedir.
Bu nedenle çocuklara ve gençlere akılcı ve eleştirel düşünmeyi öğretecek etkili sistemlerin oluşturulması gerekmektedir. Gelecekte hangi mesleki kariyeri izleyeceklerine bakılmaksızın, bu popülasyonda karar verme aracı olarak bilimsel düşünceyi geliştirmek acildir.
Schmaltz ve Lilienfeld, 2014 yılında sahte bilimlerin yüksek öğrenimde bilimsel düşünme eğitimi için bir araç olarak kullanılmasını önerdiler. Yazarlar, yanlış bilgi dolaşımının artmasıyla birlikte öğrencilere bilimi saçmalıklardan ayırmayı öğretmenin gerekli olduğunu savundu. Öğretmenler, gerekçesiz uygulama ve inanç örneklerini kullanarak, birçok sözde bilimsel uygulamanın işe yaradığını gösteren mantıksal yanılgılar ve zihin tuzakları hakkında eğitim verdi.
Fasce ve Picó ise sahte bilimden veya daha doğrusu paranormal olaylara ve komplo teorilerine dair sahte bilimsel inançlar da dahil olmak üzere haksız inançlar olarak adlandırdıkları şeylerden kaçmak için bilimsel okuryazarlığın bir aşı olarak kullanımını araştırdılar. Sahte bilime ve paranormal olaylara olan inançların yordayıcısı olarak bilimsel bilgi ile bilime güven arasında korelasyon buldular, ancak korelasyonun çok daha zayıf olduğu komplo teorilerinde bu olmadı.
Dyer ve Hall'un bilimsel okuryazarlık konusunda oldukça umut verici sonuçları vardı. Araştırmacılar, gerekçesiz inançları azaltmak için eleştirel düşünmeyi öğretmeye yönelik kontrollü bir deneme yürüttüler. İçinde Kaliforniya Eyalet Üniversitesi'ndeki lisans öğrencileri üç gruba ayrıldı. Bir grup, Dyer ve Hall'un bilim ve sahte bilim kursuna katıldı; burada astroloji, homeopati, uçan daireler vb. gibi sahte bilimlerin örneklerine doğrudan değindiler. Diğer iki grup ise düzenli olarak bilimsel metodoloji kurslarına katılmıştır.
Kurslardan önce ve sonra üç gruba anketler uygulandı ve belirli bir sahte bilim dersindeki öğrencilerin, neredeyse hiçbir farkın olmadığı normal ders alan öğrencilere kıyasla, gerekçesiz inançlarında büyük bir azalma gösterdiği görüldü. Komplo teorilerine olan inanç ise daha az sarsıldı, ancak özel kursa devam eden öğrenciler arasında hâlâ düşüyor. Yazarlar böylece bilimsel okuryazarlığı öğretmek olarak sözde bilimleri doğrudan ele alan eğitim stratejisinin daha etkili olduğu sonucuna varmışlardır.
Kişisel deneyim
Eleştirel düşünmeyi öğretmeye kişisel katkım, 2017 yılında São Paulo Üniversitesi Biyomedikal Bilimler Enstitüsü'nde (USP) profesör Lourdes Isaac ile sunulan "Bilimin Kamusal İletişimi" konusuyla başladı. Bilim iletişimine odaklanılmasına rağmen ders müfredatı, sahte bilim hakkında nasıl konuşulacağı ve uzman olmayan nüfus arasında bilimsel okuryazarlığın nasıl teşvik edileceğine dair kavramları içeriyordu. Kurs 2020'ye kadar devam etti. 2021'de yeni bir zorluk ortaya çıktı: ABD'deki Columbia Üniversitesi'nin (Columbia SIPA) Uluslararası İlişkiler ve Kamu Politikası Okulu'na öğretmenlik yapmak üzere davet edildim. Buradaki fikir tam olarak bilimsel kanıtların kamu politikalarında kullanımına ilişkin bir kurs tasarlamaktı.
Yine bilimsel okuryazarlık ve bilimin nasıl çalıştığına dair temel bir anlayış gerekli olacaktır. Dyer ve Hall'un gösterdiği gibi, bilim öğrencilerine eleştirel düşünmeyi öğretmek zaten zorsa, bunu mutlaka bilimde bir geçmişi olmayan ancak genellikle bilimsel bilgiyle bilgilendirilmiş kararlar almaya ihtiyaç duyan kamu politikası ve diplomasi öğrencileri için hayal edin.
Haynes ve işbirlikçileri, kamu politika yapıcılarının bilimsel danışman olarak hareket edecek bir uzmanı seçmedeki zorluk konusunda uyardılar. Yeni Zelanda'nın bilimsel işler özel danışmanı Peter Gluckman, hükümetlere danışmanlık yapmanın zorluklarını anlatıyor . Bilim ve hükümet arasında arayüz oluşturacak diplomatların ve kamu yönetimi uzmanlarının eğitilmesi bu nedenle gerekli görünüyordu. COVID-19 salgını, bu köprüyü kurabilecek profesyonellerin yokluğunun ne kadar felaket olabileceğinin ortaya çıkmasına yardımcı oldu.
Daha sonra profesör Stuart Firestein ile ortak olarak SIPA disiplinim geldi. Aynı zamanda, São Paulo'daki Fundação Getúlio Vargas'taki (FGV) Kamu Yönetimi Okulu tarafından benzer bir konu oluşturmak ve daha sonra 2022'de profesyonel yüksek lisans kursu için bir Bilimsel Diplomasi konusu oluşturmak üzere davet edildim.
Tüm bu disiplinlerin ortak noktası, bilimsel okuryazarlığın zorunlu bir parçası olmasıdır; kanıtlara göre yapılan bilimi, sahte bilim veya düşük kaliteli bilimden nasıl ayıracağımızı bilmeye yönelik bir eğitimdir. Kursların amacı, bilimi geleceğin kamu yöneticilerine bir araç olarak sunmak ve bilimin karar alma sürecini etkileyecek çeşitli araçlardan yalnızca BİRİSİ olduğunu açıkça ortaya koymaktır. Dersler, bilim felsefesi kavramlarını, klinik testleri, bilişsel önyargıları, mantıksal yanılgıları, nüfusun karar alma sürecine katılımına yönelik araçları ve bilimi göz ardı eden hükümet kararlarına ve bunların sonuçlarına ilişkin örnek olay incelemelerini içerir.
Öğrencilerden ve kurumlardan gelen geri bildirimler mükemmeldi. Bir sonraki adım, aynı zamanda eleştirel düşünmeyi de öğreten diğer öğretmenlerle ölçümler ve ortaklıklar oluşturmaktır. Bu amaçla, benzer dersler veren meslektaşlarımla birlikte, eleştirel ve rasyonel düşünmeyi öğretmek, üniversite profesörleri için deneyim, fikir, etkinlik alışverişinde bulunmak ve en önemlisi sonuçları değerlendirmek için bir merkez olan Lilienfeld Alliance'ı kurdum. Halihazırda farklı ülkelerden 50'den fazla katılımcımız var.
Aldous Huxley, “Cesur Yeni Dünyaya Dönüş” adlı kitabında , bireyi siyasi ve ticari propaganda mesajlarına eleştirel bir gözle bakmaya hazırlayacak bir “özgürlük eğitimi” önerdi. Eleştirmenlerin alaycı ve değerlerden bağımsız bir nüfus yaratacağını söylemesiyle bu projeye karşı çıkılacağını öngördü. Bunun tam tersi olduğuna inanıyorum: Bilimsel kanıtlara göre eleştirel düşünme yeteneği, demokratik bir toplumun değerlerini inşa eden şeydir.
Microbiologista, Presidente do Instituto Questão de Ciência (IQC) e Professora pesquisadora, Columbia University