Paradigma nedir?
Paradigma, bir disipline belli bir süre hakim olan model veya kurumsal çerçeve olarak tanımlanabilir. Başka bir ifadeyle paradigma, bir grup bilim insanı tarafından ortaklaşa kabul edilen görüşlerdir.
Yeni bir görüşün yeni bir paradigma olabilmesi için hem kendi alanında ortaya çıkmış sorun veya sorulara uygun çözüm bulabilme potansiyeline hem de çağını aşarak ileriye dönük yeni açılımlar yapma özelliğine sahip olması gerekir. Ortaya konan paradigma, alanındaki yeni sorulara veya sorunlara çözüm getiremediği takdirde yeni arayışlara gidilir. Bu durumda, var olan paradigmanın çözüm bulamadığı sorunlara çözüm bulma potansiyeline sahip daha kapsamlı görüşler ortaya konur. Bu görüşler, alanındaki sorunları çözdükçe her geçen gün daha fazla güç kazanır. Alanındaki otoriteler tarafından da kabul görür ve yeni bir paradigmaya dönüşür.
?Değişen Enerji Kaynakları” adlı yazımızdada belittiğimiz gibi, enerji kaynakları insanların ihtiyaçlarını karşılayamaz duruma geldiğinde sorunlara çözüm getiren görüşler, alanındaki otoriteler tarafından kabul edilerek yeni paradigmalara dönüşmüştür.
Paradigma değişimi
Newton’un ışık paradigması, ışık olaylarının açıklanmasında ve formülleştirilmesinde kullanılmıştır. Ancak bu paradigma ışığın kırılması, girişimi ve kırınımı olaylarını açıklamada yetersiz kalınca yeni bir paradigma oluşturulmasına ihtiyaç duyulmuştur. Bu nedenle Huygens yeni bir paradigma oluşturmuştur. Huygens’in paradigması, esir maddesinin var olması durumunda bir anlam taşımaktaydı.
Yapılan araştırmalar, Huygens paradigmasında önemli bir yeri olan esir maddesinin olmadığını gösterince ışık konusunda yeni bir paradigmaya ihtiyaç duyulmuştur. Maxwell, Planck ve Einstein’ın birbirlerini destekler nitelikteki çalışmalarından sonra bugün geçerliliğini koruyan ışık paradigması oluşturulmuştur.
Paradigma değişimine bağlı olarak değişen bilimsel bilgilere diğer bir örnek, klasik mekanikten kuantum mekaniğine geçiştir. 1800'lü yılların sonlarına doğru kara cisim ışıması, tayf çizgileri, fotoelelektrik etki gibi bir takım olayları açıklamada klasik mekanik yetersiz kalmıştır. Bu durum bilim insanlarının değil, klasik mekaniğin yetersizliğinden kaynaklanıyordu.
1900 yılında Max Planck enerjinin, 1905 yılında ise Albert Einstein, ışığın paketçiklerden oluştuğunu, yani süreksizlik gösterdiğini ileri sürmüşlerdir. Plack ve Einstein bu görüşlerini bazı deneyleri açıklamak için bir varsayım olarak kullanmışlardır. Benzer şekilde belli bir dönem sonra görelik kuramı ve kuantum mekaniği, belli sorulara cevap vermeyecek duruma düşebilir ve tekrar yeni bir paradigma arayışına gidilebilir. Dolayısıyla bilimsel bilgiler, mutlak gerçekler değil, belirli bir dönem kabul edilen en iyi açıklamalardır.
Sözlükte "paradigma" ne demek?
1. Aynı söz dizimsel bağlam içinde birbirinin yerini alabilecek olan ve güçlü bir karşıtlık bağlantısı kuran öğelerin oluşturduğu bütün, dizi.
2. Belirli bir alanda çalışan bilim adamlarının paylaştığı ortak değerler ve anlayışlar dizisi.
3. Model
Paradigma kelimesinin ingilizcesi
n. paradigm, model, ideal; mold, form; example, pattern
Paradigma kelimesinin kökeni
Latince