En eski pandemilerden bazıları nüfusun büyük bir kısmını yok ederek azaltırken, tıbbi mücadeleler ve halk sağlığı girişimleri bu salgın hastalıkların yayılmasını şimdiye kadar bir şekilde durdurabildi.
İnsan uygarlıkları geliştikçe bulaşıcı hastalık da gelişti. Birbirlerine ve hayvanlara yakın yerlerde yaşayan, çoğu zaman sağlıksızlık ve beslenmenin zayıf olduğu çok sayıda insan, hastalıklar için verimli üreme alanı sağlamıştır. Yeni denizaşırı ticaret rotaları yeni enfeksiyonları çok geniş bir alana yayarak ilk küresel salgınları yarattı.İşte dünyanın en kötü pandemilerinden beşi:
1. Justinian Vebası – Ölümden kimse kaçamayacak
Bilinen tarihin en ölümcül salgınlarından üçüne, veba
olarak bilinen ölümcül bir enfeksiyon olan tek bir bakteri “Yersinia pestis” neden olmuştur.
Justinian Vebası, Bizans İmparatorluğu’nun başkenti olan Konstantinopolis’e MS 541’de geldi. O dönem de fethedilen ve imparator Justinian’a tahıl bolluğu sağlayacağı düşünülen bir toprak olan Mısır’dan Akdeniz üzerinden taşındı. Veba kapmış pireler, tahılda atıştırma yapan siyah farelerle bir yolculuk yaptı. İsmi dahi Justinian olarak adlandırılan Veba Konstantinopolis’i es geçti ve Avrupa, Asya, Kuzey Afrika ve Arabistan’da orman yangını gibi yayıldı, belki de dünya nüfusunun yarısı olan yaklaşık 30 ila 50 milyon insanı öldürdü.
DePaul Üniversitesi’nde tarih profesörü olan Thomas Mockaitis, “İnsanlar, hasta insanlardan kaçınmaya çalışmaktan başka nasıl savaşacakları konusunda gerçek bir anlayışa sahip değildi” diyor. “Vebanın nasıl sona erdiğine dair en iyi tahmin, bir pandemi halindeki insanların çoğunun bir şekilde hayatta kalması ve hayatta kalanların bağışıklığı olması.”
2. Kara Ölüm — Karantina Buluşu
Veba asla gerçekten gitmemişti ve 800 yıl sonra geri döndüğünde çok daha sert biçimde öldürdü. 1347’de Avrupa’yı vuran Kara Ölüm, sadece dört yıl içinde 200 milyon insanı öldürdü.
Hastalığın nasıl durdurulacağına gelince, insanların hala bilimsel çözüm yeterliliği yoktu, ancak yakınlık ile ilgisi olduğunu biliyorlardı. Venedik’in kontrol ettiği liman şehri Ragusa’daki ileri görüşlü yetkililer, yeni gelen denizcileri hasta olmadıklarını kanıtlayana kadar tecrit altında tutmaya karar verdiler.
İlk başta, denizciler 30 gün boyunca gemilerinde tutuldu, gemilerin denizde bekletilmesi Venedik hukukunda trentino olarak biliniyordu. Zaman geçtikçe, Venedikliler zorla izolasyonu 40 güne kadar çıkardı, bu olay karantina kelimesinin kökenini oluştururken bu uygulamanın da Batı dünyasında başlamasına sebep oldu.
3. Londra’nın Büyük Vebası — Hastaların İzolasyonu
Londra, Kara Ölüm’den sonra gerçekten hiç ara vermedi. Veba, her 20 yılda bir 1348 ila 1665-40 300 yıl boyunca salgınlarını yeniden canlandırdı. Ve her yeni veba salgınıyla, İngiliz başkentinde yaşayan erkeklerin, kadınların ve çocukların yüzde 20’si öldürüldü.
1500’lerin başında, İngiltere hastaları ayırmak ve izole etmek için ilk yasaları koydu. Veba tarafından kapsanan evler, dışarıda bir direğe gerilmiş bir balya samanı ile işaretlendi. Aile üyelerine bulaşmış hastalar, halka açık alanlarda beyaz bir sopa taşıyordu. Kedilerin ve köpeklerin hastalığı taşıdığına inanılıyordu, bu yüzden yüz binlerce hayvanın toptan infaz edildi.
1665 Büyük Veba, yüzyıllar boyu süren salgınların sonuncusu ve en kötülerinden biriydi ve sadece yedi ayda 100.000 Londralıyı öldürdü. Tüm kamusal eğlence yasaklandı ve mağdurlar hastalığın yayılmasını önlemek için zorla evlerine kapatıldı. Kızıl Haç kapılarına affedilmenin bir dilekçesi ile boyadı: “Tanrı bize merhamet et.”
Hastaları evlerinde kapatmak ve ölüleri toplu mezarlara gömmek zalimce olsa da, son büyük veba salgınını sona erdirmenin tek yolu gibi görünüyordu.
4. Çiçek hastalığı — Avrupa Hastalığı Dünyayı Kasıp Kavuruyor
Çiçek hastalığı yüzyıllarca Avrupa, Asya ve Arabistan için endemikti, enfekte ettiği on kişiden üçünü öldüren ve geri kalanını yara izleriyle bırakan kalıcı bir tehdit. Ancak, eski dünyadaki ölüm oranı, çiçek hastalığı virüsü 15. yüzyılda ilk Avrupalı kaşiflerle geldiğinde Yeni Dünya’daki yerli nüfuslara uygulanan yıkıma kıyasla azaldı.
Günümüz Meksika ve ABD’nin yerli halklarının çiçek hastalığına karşı sıfır doğal bağışıklığı vardı ve virüs onların on milyonlarcasını yok etti.
İnsanlık tarihinde Amerika’da olanlarla eşleşecek bir ölüm olmadı. Yerli nüfusun yüzde 90 ila 95’i bir yüzyıl boyunca yok oldu. Yüzyıllar sonra çiçek hastalığı, aşı ile sona eren ilk virüs salgını oldu. 18. yüzyılın sonlarında, Edward Jenner adında bir İngiliz doktor, su çiçeği denilen daha hafif bir virüsle enfekte olan sütçülerin çiçek hastalığına karşı bağışık göründüğünü keşfetti.
Jenner, bahçıvanının 9 yaşındaki oğlunu inek çiçeği ile aşıladı ve daha sonra hastalığa yol açmadan çiçek virüsüne maruz bıraktı. Jenner, 1801’de “ insan türünün en korkunç belası olan çiçek hastalığının yok edilmesi, bu uygulamanın nihai sonucu olmalı” dedi. Ve haklıydı. Yaklaşık iki yüzyıl daha sürdü, ancak 1980’de Dünya Sağlık Örgütü çiçek hastalığının tamamen ortadan kaldırıldığını duyurdu.
5. Kolera — Halk Sağlığı Araştırmalarında Bir Zafer
19. yüzyılın başlarından ortalarına kadar, kolera İngiltere’yi geçerek on binlerce kişiyi öldürdü. Günün hakim bilimsel otoritesi, hastalığın “miasma” olarak bilinen kötü hava tarafından yayıldığını söyledi. Ancak John Snow adında bir İngiliz doktor, ilk belirtilerden birkaç gün sonra kurbanlarını öldüren gizemli hastalığın Londra’nın içme suyunda gizlendiğinden şüphelendi.Snow, ölümcül salgınların kesin yerlerini izlemek için hastane kayıtlarını ve morg raporlarını araştıran bilimsel bir Sherlock Holmes gibi davrandı. 10 günlük bir süre zarfında kolera ölümlerinin coğrafi grafiğini oluşturdu ve içme suyu için popüler bir şehir olan Broad Street pompasını çevreleyen 500 ölümcül enfeksiyondan oluşan bir küme buldu.
Snow, “Kolera’nın bu yıkımının durumu ve kapsamıyla tanışır tanışmaz Broad Street’teki çok sık rastlanan sokak pompasının suyunda bir miktar kontaminasyon olduğundan şüphelendim.”
Çılgın bir çaba ile Snow, yerel yetkilileri Broad Street’teki pompa kolunu iyi içmeye ikna etti, kullanılamaz hale getirdi ve şehir enfeksiyondan kurtuldu . Snow’un çalışması bir gecede kolerayı iyileştirmedi, ancak sonunda kentsel sağlık koşullarını iyileştirmek ve içme suyunu kontaminasyondan korumak için küresel bir çabaya yol açtı.
Kolera büyük ölçüde gelişmiş ülkelerde ortadan kaldırılmış olsa da, üçüncü dünya ülkelerinde yeterli kanalizasyon arıtması ve temiz içme suyuna erişim olmaması bu ülkelerde koleranın halen etkili bir katil olmasına sebep oluyor.
Kaynak; History