K vitamini ihtiyacımız : vücudumuz neden ihtiyac duyar ?
K vitamini, ortak bir kimyasal yapıya sahip olan 2-metil-1,4-naftokinon bileşikleri ailesinin ortak adıdır. Bazı gıdalarda doğal olarak bulunan ve besin takviyesi olarak bulunan yağda çözünen bir vitamindir. Bu bileşikler, filokinon (K1 vitamini) ve bir dizi menakinon (K2 vitamini) içerir.
Phylloquinone öncelikle yeşil yapraklı sebzelerde bulunur ve K vitamininin ana diyet formudur. Ağırlıklı olarak bakteriyel kaynaklı olan menaquinones, çeşitli hayvansal kaynaklı gıdalarda ve fermente maddelerde küçük miktarlarda bulunur. Uzun zincirli dahil olmak üzere hemen hemen tüm menakinonlar ayrıca insan bağırsak mikrobiyotası tarafından üretilir. MK-4, vücutta phylloquinone’dan bakteriyel enzimlerin etkisini içermeyen bir dönüşüm süreciyle üretildiği için benzersizdir.
K vitamini: fonksiyonlar
K vitamini, hemostaz ve kemik metabolizması ile ilgili proteinlerin sentezi ve diğer çeşitli fizyolojik fonksiyonlar için gerekli olan bir enzim olan K vitaminine bağlı bir karboksilaz için bir koenzim olarak işlev görür. Protrombin (pıhtılaşma faktörü II), plazmada doğrudan kan pıhtılaşmasında rol oynayan K vitaminine bağımlı bir proteindir. Varfarin ve K vitamini antagonistleri olan bazı antikoagülanlar ve sırayla protrombin. Bu nedenle, bu antikoagülanları alan kişilerin tutarlı ve düzenli bir K vitamini alımını sürdürmeleri gerekir.
Vasküler düz kas, kemik ve kıkırdakta bulunan K vitaminine bağımlı bir protein olan Matrix Gla-proteini, bazı patolojilerde anormal kalsifikasyonu azaltmaya yardımcı olabileceğinden birçok araştırmanın odak noktasıdır. Osteokalsin, kemikte bulunan ve mineralizasyon veya rezorpsiyon ve kemik rejenerasyonunda yer alabilen K vitaminine bağımlı başka bir proteindir.
Diyet lipidleri ve diğer yağda çözünen vitaminler gibi, K vitamini de safra ve pankreatik enzimler tarafından karışık misellere dahil edilir ve ince bağırsak enterositleri tarafından emilir. Oradan, K vitamini şilomikronlara dahil edilir, lenfatik kılcal damarlara salgılanır, karaciğere taşınır ve çok düşük yoğunluklu lipoproteinlerin bir parçası haline gelir. K vitamini karaciğerde ve beyin, kalp, pankreas ve kemikler dahil olmak üzere vücudun diğer dokularında bulunur.
Kan dolaşımında,
K vitamini esas olarak lipoproteinlerde dolaşır. Diğer yağda eriyen vitaminlere kıyasla K vitamini çok az kanda dolaşır, hızla metabolize olur ve vücuttan atılır. Kandaki filokinon ölçümlerine dayanarak, vücut oral fizyolojik dozunun sadece yaklaşık %30 ila %40’ını tutarken, yaklaşık %20’si idrarla ve %40 ila %50’si safra yoluyla dışkıyla atılır. Bu hızlı metabolizma, diğer yağda çözünen vitaminlere kıyasla K vitamininin kandaki nispeten düşük seviyelerini ve dokulardaki küçük depoları açıklar.
Bağırsak mikrobiyotası tarafından üretilen K vitamininin emilimi ve taşınması hakkında çok az şey biliniyor, ancak araştırmalar kolonda büyük miktarlarda uzun zincirli menakinonların oluştuğunu gösteriyor. Vücudun bu şekilde aldığı kesin K vitamini miktarı belirsiz olsa da, uzmanlar bu menakinonların vücudun K vitamini ihtiyacının en azından bir kısmını karşıladığına inanmaktadır.
Çoğu durumda, antikoagülan alan veya hemostazı olan kişiler dışında, K vitamini durumu düzenli olarak değerlendirilmez. K vitamini durumunun klinik olarak anlamlı tek göstergesi protrombin zamanıdır (kanın pıhtılaşması için gereken süre). Sağlıklı kişilerde filokinonun normal plazma konsantrasyonunun 0.29 ila 2.64 nmol/L olduğu bildirilmektedir. Bununla birlikte, bu değerlerin insan vücudundaki K vitamini alım durumunu ölçmek için kullanılıp kullanılamayacağı açık değildir. Filokinon plazma konsantrasyonları normalin biraz altında olan kişilerde, muhtemelen plazma fillokinon konsantrasyonları bağırsakta üretilen menakinonların katkısını hesaba katmadığı için klinik K vitamini eksikliği belirtileri görülmez.
K vitamini ilginç veriler
Düşük K vitamini alımı ile osteoporoz arasında bir ilişki var gibi görünüyor. Birkaç çalışmadan sonra bilim adamları, yeterli kemik gücü için K vitamininin gerekli olduğunu, kemik yoğunluğunu arttırdığını ve kırık riskini azalttığını öne sürdüler. Ancak bu veriler kesin olarak doğrulanmadı.
Kandaki yüksek K vitamini seviyeleri, yaşlılarda gelişmiş epizodik hafıza ile ilişkilidir.
Bir çalışmada, en yüksek kan K1 vitamini seviyesine sahip 70 yaş üstü sağlıklı bireyler, en yüksek sözel epizodik hafıza oranlarına sahipti.
K vitamini,
arteriollerin ve arterlerin mineralizasyonunu ve kalsifikasyonunu önleyerek kan basıncını düşürmeye yardımcı olabilir. Bu, kalbin vücuda serbestçe kan pompalamasını sağlar.
Mineralizasyon yaşla birlikte doğal olarak oluşur ve kalp hastalığı için önemli bir risk faktörüdür. Yeterli K vitamini alımının da felç riskini azalttığı gösterilmiştir.
Önerilen K vitamini dozları
K vitamini ve diğer besin maddelerinin alımına ilişkin öneriler, Ulusal Akademiler Tıp Enstitüsünde Beslenme Konseyi (FNB) tarafından geliştirilen Diyet Kılavuzlarında (DRI) yer almaktadır. DRI, sağlıklı insanlar tarafından besin tüketimini planlamak ve değerlendirmek için kullanılan bir dizi referans değeri için genel bir terimdir. Yaşa ve cinsiyete bağlı olarak bu değerler şunları içerir:
Önerilen diyet normu (RDA): hemen hemen tüm (%97 – %98) sağlıklı insanların besin ihtiyaçlarını karşılamaya yeterli günlük ortalama tüketim düzeyi; genellikle insanlar için yeterli diyetleri planlamak için kullanılır.
Yeterli alım (AI): Bu seviyedeki tüketimin besin yeterliliğini sağladığı varsayılır (kanıta dayalı tıp verileri RDA’yı hesaplamak için yetersiz olduğunda kullanılır).
Tahmini ortalama ihtiyaç (EAR): Sağlıklı insanların %50’sinin ihtiyaçlarını karşıladığı tahmin edilen günlük ortalama tüketim seviyesi; genellikle insan gruplarının besin alımını değerlendirmek ve yeterli bir beslenme diyeti planlamak için kullanılır.
Kabul edilebilir üst alım seviyesi (UL): Olumsuz sağlık etkilerine neden olması muhtemel olmayan bir maddenin maksimum günlük miktarı.
K Vitamini – Mevcut RDA:
|Yaş||Erkekler||Kadınlar||Hamileler||Emziren anneler|
|Doğumdan 6 aya kadar||2.0 mikrogram||2.0 mikrogram|
|7-12 ay||2.5 mikrogram||2.5 mikrogram|
|1-3 yıl||30 mikrogram||30 mikrogram|
|4-8 yıl||55 mikrogram||55 mikrogram|
|9-13 yıl||60 mikrogram||60 mikrogram|
|14-18 yaş||75 mikrogram||75 mikrogram||75 mikrogram||75 mikrogram|
|19+ yaşında||120 mikrogram||90 mikrogram||90 mikrogram||90 mikrogram|
Hangi besinler K vitamini içerir?
Phylloquinone’un diyet kaynakları arasında sebzeler, özellikle yeşil yapraklı sebzeler, bitkisel yağlar ve bazı meyveler bulunur. Et, süt ürünleri ve yumurtalar filokinon bakımından düşüktür, ancak aynı zamanda az miktarda menakinon içerir. Natto (fermente soyadan yapılan geleneksel bir Japon yemeği) çok miktarda menaquinone içerir.
Peynir gibi diğer fermente süt ürünleri de menakinon içerir. Bununla birlikte, bu ürünlerdeki K vitamini formları ve içeriği, ürünleri yapmak için kullanılan bakteri suşlarına ve bunların fermantasyon koşullarına bağlı olarak değişiklik gösterebilir.
En yaygın K vitamini kaynakları ıspanak, brokoli, marul, soya fasulyesi ve kanola dahil olmak üzere bitkisel yağlar.
Gıdalardan çeşitli K vitamini formlarının biyoyararlanımına ilişkin veriler çok sınırlıdır. Filokinonun serbest formda emilim oranı yaklaşık %80’dir, ancak gıdalardan emilim oranı çok daha düşüktür. Bitkisel ürünlerdeki fillokinon, kloroplastlarla yakından ilişkilidir, bu nedenle yağlar veya takviyelerden daha az biyolojik olarak kullanılabilir. Sebzelerin aynı zamanda biraz yağ içeriği (bitkisel yağlar) ile tüketilmesi, sebzelerden phylloquinone emilimini artırır, ancak emilen miktar hala yağın kendisinden daha düşüktür.
K vitamini: eksikliği
K vitamini eksikliği, yalnızca kan protrombin aktivitesindeki azalmaya bağlı olarak protrombin zamanı önemli ölçüde arttığında klinik olarak önemli kabul edilir. Bu nedenle, kanama ve kanama, K vitamini eksikliğinin klasik belirtileridir, ancak bu tür etkiler yalnızca ciddi vakalarda ortaya çıkar. Kemiklerde osteokalsinin karboksilasyonu için K vitamini gerekli olduğundan, K vitamini eksikliği de kemik mineralizasyonunu azaltabilir ve osteoporoza katkıda bulunabilir.
K vitamini eksikliği, bebeklerde düşük plasental filokinon transferi, düşük pıhtılaşma faktörü seviyeleri ve anne sütündeki düşük K vitamini seviyeleri nedeniyle yaşamın ilk birkaç haftasında ortaya çıkabilir. Çeşitli bir diyet uygulayan sağlıklı insanlarda, kan pıhtılaşmasının standart klinik ölçümlerini değiştirmek için yeterince düşük bir K vitamini alımı elde etmek neredeyse imkansızdır.
K vitamini eksikliği için risk grupları
Aşağıdaki gruplar, çoğu zaman yetersiz K vitamini durumuna sahip olanlar arasındadır.
1) K vitamini tedavisi almayan yenidoğanlar
K vitamininin plasenta yoluyla taşınması zayıftır, bu da yenidoğanlarda K vitamini eksikliği riskini artırır. Yaşamın ilk birkaç haftasında, K vitamini eksikliği, eskiden “klasik neonatal hemorajik hastalık” olarak adlandırılan bir durum olan K vitamini eksikliği (VCD) ile kanamaya neden olabilir. VKDB, göbek yarası, gastrointestinal sistem, ciltte kanama, burun mukozası veya diğer alanlardan kanama ile ilişkilidir.
VKDK, yaşamın ilk haftasında ortaya çıktığında “erken VKDK” olarak bilinir. “Geç VKDK”, özellikle anne sütündeki düşük K vitamini seviyeleri nedeniyle emzirilen bebeklerde veya malabsorbsiyonlu bebeklerde (örn. kolestatik sarılık veya kistik fibroz) 2-12 haftalıkken ortaya çıkar. VKDK, özellikle geç VKDK, ölüm oranı yüksek olan ani kafa içi kanama olarak da kendini gösterebilir. VKDK’nın önlenmesi için, Amerikan Pediatri Akademisi, doğumda 0,5 ila 1 mg arasında tek bir kas içi K1 vitamini enjeksiyonu önermektedir.
2) Bağırsak emilim bozukluğu olan kişiler
Malabsorpsiyon sendromları ve kistik fibroz, çölyak hastalığı, ülseratif kolit ve kısa bağırsak sendromu gibi diğer gastrointestinal rahatsızlıkları olan kişiler K vitaminini gerektiği gibi ememeyebilir. Bariatrik cerrahi geçirmiş hastalarda klinik bulgu olmasa da K vitamini durumu da düşük olabilir. Bu kişilerin K vitamini durumlarını izlemeleri gerekebilir ve bazı durumlarda K vitamini takviyesi alırlar.