Sevres Antlaşması
I. Dünya Savaşı (1914-18) sonrasında İtilaf Devletleri ile Osmanlı Devleti arasında imzalanan banş antlaşması
(10 Ağustos 1920)
Savaştan Almanya, Avusturya-Macaristan ve Bulgaristanla birlikte yenik çıkan Osmanlı Devletinin Mondros Mütarekesini (30 Ekim 1918) imzalamasının ardından, itilaf Devletlerince sonuç belgesi niteliğinde bir banş antlaşması gündeme getirildi. Osmalı Devletine dayatılacak koşulları belirlemek amacıyla kendi aralannda çeşitli toplantılar düzenleyen İtilaf Devletleri, ilk kez Paris Barış Konferansında (1919-20) böyle bir belgeyi hazırlama çalışmalarına başladılar. Bu sırada mütareke uyannca Anadoluda başlamış olan işgale karşı Milli Mücadelenin gittikçe güçlenmesi, bu yöndeki çabaları daha da hızlandırdı, itilaf Kuvvetlerinin İstanbulu işgal ederek (16 Mart 1920) Osmanlı Meclisi Mebusan'ını çalışamaz duruma düşürmesinden kısa bir süre sonra San Remo Konferansı toplandı.
Bu konferansta hazırlanan ve ağır hükümler içeren banş planı, büyük bir baskı altında tutulan Bâbıâliye 11 Mayıs 1920de sunuldu. Ulusal bağımsızlık ve ulusal devlet programı bulunmayan güçsüz Bâbıâli hükümeti, bir süre uzlaşma yolları aradıktan sonra, Anadolu ve Trakyadaki Yunan ve İngiliz askeri harekâtının genişlemesinin yarattığı baskının etkisiyle plana boyun eğdi. Banş antlaşması Fransanın Sevres kentinde 10 Ağustos 1920de imzalandı.
Antlaşmaya göre Osmanlı Devletinden geriye, yabancı güçlerin denetiminde bir payitaht (İstanbul) ve çevresi ile küçülmüş Anadolu toprakları kalıyordu. Batı Trakyanın tümü ile Doğu Trakyanın Büyük Çekmece yakınlarına kadar olan büyük bölümü Yunanistana veriliyordu. İzmir ve bölgesi biçimsel olarak Osmanlı egemenliğinde kalmakla birlikte, bu egemenliğin kullanılışı ve yönetim hakkı da Yunanlılara devrediliyordu. Burada kurulacak bir yerel parlamento bu bölgenin ileride (5 yıl içinde) Yunanistana bağlanmasına karar verebilecekti. Öte yandan Doğu Anadoluda bağımsız bir Ermenistan Devleti ile özerk bir Kürdistan Devleti kurulacaktı. Birincisinin sınırlan ABD tarafından saptanacak, İkincisi ise bir süre sonra Milletler Cemiyetinin de onayıyla bağımsızlığını tam olarak elde edebilecekti. Ülkenin güney sınırlan ise, Antakya, Antep, Urfa ve Mardin Fransaya kalacak biçimde çizilmişti.
Antlaşma hükümlerine göre Osmanlı padişahı ve hükümeti İstanbulda kalacak ve burası başkent olmaya devam edecekti. Ama antlaşmaya aykırı davranılırsa bu hükümler de değiştirilebilecekti. İstanbul ve Çanakkale boğazlan savaşta ve banşta bütün devletlerin ticaret ve savaş gemilerine açık tutulacak, buralardaki denetim İtilaf Devletleri temsilcilerinden oluşan, özel bayrağı ve zabıtası bulunan bir Boğazlar Komisyonu tarafından üstlenilecekti. Ayrıca bu bölgede İtilaf Devletleri askeri güç bulundurabilecek ve manevra düzenieyebileceklerdi. İstanbulda ise bir jandarma alayı ile padişahın muhafız birliği dışında Türk askeri gücü bulunmayacaktı.
Antlaşma İtilaf Devletlerine adli, kültürel ve ekonomik kapitülasyonlarla ayrıcalıklar mali denetim hakları, azınlıklann korunma sı gerekçesiyle müdahale olanakları da tam maktaydı. Türk askeri gücü ise asgari düzeye indirilmişti.
Antlaşmayla umduklarını bulamayan Fransa ve İtalyayı tatmin etmek için İngilterenin katılımıyla gene Sevresde aynı gün imzalanan Üçlü Sözleşme, Fransa ve İtalyaya Anadolunun Türklere kalan topraklarının büyük bölümü üzerinde ekonomik nüfuz bölgeleri tanıyordu. Dolayısıyla geri kalan topraklar üzerinde bağımsız ve egemen bir devletin yaşayabilmesi olanağı da yoktu. Bu nitelikleriyle gerek Sevres Antlaşması, gerekse Üçlü Sözleşme, 1 Dünya Savaşı yıllarında İtilaf Devletleri arasında yapılan ve Osmanlı Devletinin paylaşılmasını amaçlayan emperyalist karakterli gizli anlaşmaların birer uzantısı durumundaydılar.
Sevres Antlaşmasının imzacı devletlerin yetkili organlarınca onaylanması gerekiyordu. Meclisi Mebusan 18 Mart 1920de işgal ve baskılar nedeniyle faaliyetlerine son verdiği, Ankaradaki Büyük Millet Meclisi ise antlaşmaya daha başından kesin olarak karşı çıktığı için, Sevres Antlaşması Türkiye tarafından onaylanmadı. Batılı devletler arasında da Yunanistandan başka antlaşmayı onaylayan çıkmadı. Böylece antlaşma hukuki geçerlilik kazanmadı ve yürürlüğe girmedi. Kurtuluş Savaşının zaferle sonuçlanmasından sonra imzalanan Lozan Antlaşması (24 Temmuz 1923) (Bkn: Lozan Antlaşması) bu durumu tescil etmiş oldu.