İnsanın Yaradılışı ve Türeyişi Üzerine Türk Mitosları:
Yaradılış ve türeyiş üzerine kurgulanan mitoslar -birkaç farklılık gösterse de genelde- ilk insanın kilden yaratıldığını ve kurt, kartal gibi güçlü hayvanlardan türediğini anlatır.
Yaradılış:
''Tanrı Ülgen denize,
Bakarak uçuyordu.
Şaşırdı birdenbire,
Bir kaya parçacığı,
Sularda yüzüyordu,
Kayanın üzerinde,
Bir kil duruyordu.
Dedi nedir acaba,
İnsanoğlu olsun bu.
Taşın üstündeki kil,
Değişmeye başladı,
İnsan gibi bir şekil,
Oluşmaya başladı.''
Ülgen bu ilk insana Erlik adını verir ve onu kardeşi yapar. Ama kötü duygularla kaplı Erlik, kardeşinden daha güçlü olmak istediği için ona düşman olur. Ülgen de ona kızıp, Mangdeşine'yi ve yedi başka varlığı daha yaratır. Kemiklerini kamıştan, etlerini kilden yarattığı bu varlıklara kulaklarından üfleyip can, burunlarından üfleyip akıl verir.
Yakut Türkleri'nin Sogotoh Destanı'na göre Sogotoh isimli ilk insan gökyüzünden yeryüzüne indirilmiştir. Bu yönüyle Hz. Adem'le benzeşir.
Türeyiş mitosları içinde en fazla kurttan türeyiş görülür. Hayvancılık ve avcılıkla geçinen Türkler kurtlara yırtıcı ve güçlü olmaları nedeniyle korkuyla beraber saygı da duymuşlardır. Bunun sonucu olarak da onu kutsal bir varlık olarak görerek, ataları kabul etmişlerdir.
Kurdun yanı sıra kartal, balık ve yılan da bazı ilk Türk toplulukları için kutsal sayılır.
Hayvandan türeyiş dışında ağaçtan ya da herhangi bir nesneden türeme mitosları vardır. Nesneden türemeye 'Mundus, Koçkar ve Töles boylarının türeyişi' örnek olarak verilebilir.
''Eski zamanlarda büyük bir savaşın sonunda koca bir kavim yokolmuş. Savaş sırasında anne ve babası öldürülen genç bir kız yiyecek birşeyler arıyormuş ki; gökten bir buz parçası düşmüş. Kız, buz parçasını yere vurup kırınca içinden iki buğday tanesi çıkmış. Bu taneleri yiyen kız, iki çocuk doğurmuş. Sonradan evlendiği adamdan bir çocuğu daha olmuş. Bu üç çocuk Mundus, Koçkar ve Töles soylarını oluşturmuş.''
Şamanizm'in doğayla içiçe bir inanç sistemi olması ve Türkler'in daha çok avcılık, hayvancılıkla geçinmeleri gibi nedenlerden dolayı türeyiş mitoslarının çoğu doğa kaynaklıdır.
Önemli Not: Çizdiği tanrı ve tanrıça resimlerini yazımda kullanmama izin veren Resim Öğretmeni Sayın Nuray Yakaryılmaz'a çok teşekkür ederim. Nuray Hanım'ın -Türk Mitolojisi konulu- blogu için tıklayabilirsiniz; http://turkmythology.blogspot.com/
Türk Mitolojisi hakkındaki diğer yazılarım için;
Türk Mitolosi Hakkında - 1
Türk Mitolosi Hakkında - 2