Omuriliğin veya beynin parçası olmayan sinirlere periferik sinirler denir. Bu tür birkaç sinirin hasar görmesi rahatsızlığa ve ağrıya neden olabilir. Doktorlar bu durumu Polinöropati olarak adlandırmaktadır.
Bir bakışta
- Periferik sinir sistemi, beyin ve omurilik dışındaki tüm sinirleri içerir.
- Bu sinirler uyaranları algılayabilmek, kasları hareket ettirebilmek ve organları kontrol edebilmek için önemlidir.
- Bu sinirlerin birçoğu hasar görürse ve bunun sonucunda kişinin şikayetleri olursa buna polinöropati denir.
- Bunun nedenleri çeşitlidir. Tetikleyici genellikle diyabet gibi hastalıklardır.
- Tipik şikayetler ağrı ve rahatsızlıktır. Dengesiz yürüme veya kas zayıflığı da belirti olabilir.
- Ağrı tedavisi semptomları hafifletmeye yardımcı olabilir.
Not: Bu yazıdaki bilgiler bir doktor muayenesinin yerini tutamaz ve kişinin kendi kendine teşhis yapabilmesi veya tedavi etmesi için kullanılmamalıdır.
Polinöropati nedir?
Beyin ve omuriliğin dışındaki sinirlere periferik sinirler denir. Bunların çeşitli işlevleri vardır. Örneğin, kasların hareketini kontrol ederler veya dokunma, ısı veya basınç gibi uyaranları iletirler.
Bu tür sinirlerin hasar görmesinden kaynaklanan hastalıklar, polinöropati veya periferik nöropati terimi altında özetlenir.
Bu hastalıkların nedenleri çok farklı olabilir ve her zaman bilinmeyebilir. Kötü kontrol edilen diabetes mellitus (diyabetik nöropati) veya ağır alkol tüketimi (alkolik nöropati) sıklıkla sinir hasarını tetikler.
Yaygın semptomlar, özellikle ayaklarda ağrı ve rahatsızlıktır. Kas zayıflığı ve dengesiz yürüyüş de polinöropatinin belirtileri olabilir.
Tedavinin amacı, nedenleri en iyi şekilde tespit etmek ve ortadan kaldırmaktır.
Polinöropatinin semptomları nelerdir?
Semptomlar çok çeşitlidir ve hangi sinirlerin etkilendiğine bağlıdır.
Uyaranların algılanmasını kontrol eden duyu sinirlerindeki hasar, diğer şeylerin yanı sıra şu şekilde kendini gösterir:
- karıncalanma veya iğne batması gibi anormal duyumlar
- kaşıntı, uyuşukluk
- yakıcı ağrı: kendiliğinden veya örneğin giysiler aracılığıyla hafifçe dokunulduğunda
- sıkışmışlık hissi, rahatsız edici baskı hissi veya pamuk üzerinde yürüme hissi
- sıcaklık hassasiyetinin azalması veya yok olması
- dengesiz yürüme, özellikle karanlıkta
- ağrısız yaralar
Motor sinir lifleri hasar görürse - yani hareket için önemli olan sinirler - aşağıdaki gibi belirtiler görülür:
- kas zayıflığı ve ağrı
- kas seğirmesi ve kramplar
Organlarda sinir hasarı olması durumunda, etkilenen organ sistemine bağlı olarak aşağıdaki belirtiler ortaya çıkabilir:
Polinöropatinin nedenleri nelerdir?
Periferik sinirler, vücutta örneğin enfeksiyonlar veya alkol gibi toksik maddeler (sitotoksinler) tarafından tetiklenen enflamatuar süreçlere duyarlı olarak tepki verir.
Bu, sinir liflerinin (miyelin kılıfı) etrafındaki koruyucu tabakaya veya sinir liflerinin kendilerine zarar verebilir.
Kalıtsal faktörler veya diabetes mellitus gibi hastalıklar da sinir hasarına neden olabilir.
Diğer olası tetikleyiciler şunlardır:
- Uzun süredir devam eden bir HIV enfeksiyonu
- İleri derecede böbrek hastalıkları
- Kanser hastalıkları
- Guillain-Barré sendromu gibi otoimmün hastalıklar
- Lyme hastalığı gibi bakteriyel enfeksiyonlar
- Az çalışan tiroid
- Bazı antibiyotikler ve kanser önleyici ilaçlar
- B12 vitamini eksikliği, örneğin hızlı kilo kaybı veya aşırı kilo (obezite) tedavisi için ameliyat nedeniyle
- Aşırı alkol ve uyuşturucu kullanımı
Polinöropatili birçok insanda - özellikle yaşlı insanlarda - kesin neden bilinmemektedir.
Polinöropatinin görülme sıklığı nedir?
Tüm insanların yaklaşık yüzde 3'ü hayatlarının bir noktasında polinöropati geliştirir.
Bunun en yaygın nedeni şeker hastalığıdır: Etkilenenlerin neredeyse yarısında, şeker hastalığı sırasında sinir hasarı meydana gelmiştir.
Polinöropati, diyabetli kişilerde olduğu kadar alkol bağımlılığı olan kişilerde de yaygındır.
Polinöropati nasıl seyreder?
Polinöropati çok farklı şekillerde seyredebilir.
Örneğin, kötü kontrol edilen kan şekerinin neden olduğu duyu sinirlerindeki hasar, genellikle yavaş ilerler. Bacaklar genellikle duyusal rahatsızlıklardan önce etkilenir, daha sonra eller de etkilenir.
Alkol gibi sitotoksinler polinöropatiyi tetiklerse, gidişat alınan sitotoksin miktarına bağlıdır: alkol tüketimi artarsa rahatsızlık artar.
Sinirlerin iltihabi veya doğuştan gelen hastalıkları polinöropatiye neden oluyorsa, sinir hasarı genellikle sürekli ilerler. Hastalığın tipine ve ciddiyetine bağlı olarak, stabil fazlar, tekrarlayan fazlar ile değişebilir.
Polinöropati nasıl teşhis edilir?
Polinöropatinin kökenini bulmak için ayrıntılı bir tıbbi konsültasyon önemlidir.
Diğer şeylerin yanı sıra doktor şunları soracaktır:
- hangi şikayetlerin var olduğu
- ilk ne zaman ve nerede ortaya çıktıları
- bunların sadece ayaklarda ve ellerde mi yoksa vücudun diğer bölümlerinde de mi meydana geldiği
- semptomların kötüleşip kötüleşmediği veya değişip değişmediği
- önceki hastalıkların olup olmadığı ve hangi hastalıkların var olduğu
- hangi ilaçların alındığı
- ne kadar alkol içildiği ve uyuşturucu kullanılıp kullanılmadığı
- cinsel yaşamın nasıl olduğu ve cinsel yolla bulaşan herhangi bir enfeksiyon olup olmadığı
Fizik muayene de ayrıca önemlidir. Bu esnada aşağıdakiler kontrol edilir:
- duyunun nasıl olduğu
- ne kadar iyi yürüyüp ayakta durabildiği
- kasların zayıflamış veya felçli olup olmadığı
- reflekslerin ne kadar iyi çalıştığı
Tam olarak hangi sinirlerin hasar gördüğünü ve ne kadar kötü olduğunu bulmak için aşağıdaki yöntemler kullanılır:
- Doktorlar, sinir uyarılarının vücutta nasıl iletildiğini ve dağıtıldığını kontrol etmek için elektronörografiyi (ENG) kullanır.
- Elektromiyografi (EMG), kasların sinir uyarılarına ne kadar iyi tepki verdiğini bulmak için kullanılabilir.
Sebeplerin daha fazla endikasyonunu bulmak için idrar, kan veya beyin omurilik sıvısı (likör) incelemeleri, doku örneklerinin alınması veya genetik testlerin yanı sıra ultrason ve manyetik rezonans görüntüleme (MRI) gibi görüntüleme yöntemleri yararlı olabilir.
Polinöropati nasıl tedavi edilir?
Sinir hasarının nedeni başka hastalıklar ise, önce onları tedavi etmek önemlidir.
Önemli bilgi: Söz konusu hastalığı tedavi etmek genellikle şikayetleri azaltabilir, ancak tedavi edemez.
Eşlik eden ağrı tedavisi de önemlidir. Bu genellikle antidepresanlar veya antikonvülzanlarla yapılır.
Doktorlar antidepresanları çoğunlukla depresyonu tedavi etmek için kullanırlar. Bunlar vücudun ağrı sinyallerinin iletimini engelleyen daha fazla haberci madde üretmesine neden olur. Sonuç olarak, daha az ağrı hissedersiniz. Polinöropatisi olan kişiler de bundan faydalanır.
Antikonvülsanlar, öncelikle epilepside nöbetleri durdurmak için çalışan ilaçlardır. Bu ilaçlar sinirlerin uyarılabilirliğini azaltır ve böylece ağrıyla savaşır.
Bu, ağrıyı yeterince hafifletmek için yeterli değilse, opioidler gibi güçlü ağrı kesiciler yardımcı olabilir. Bunlar bağımlılık yapabileceğinden, genellikle çok kısa bir süre için kullanılmalıdır.
- Bodman MA, Varacallo M. Peripheral Diabetic Neuropathy. [Updated 2022 Feb 12]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL). StatPearls Publishing; 2022 Jan-. Aufgerufen am 14.03.2022.
- Deutsche Gesellschaft für Neurologie e.V. (DGN). Diagnostik bei Polyneuropathien. S1-Leitlinie. AWMF-Registernummer 030-067. 03.2019.
- DynaMed (Internet), Ipswich (MA). Peripheral Neuropathy. EBSCO Information Services. Record No. T474253. 2020 (1995). Aufgerufen am 14.03.2022.
- UpToDate (Internet). Overview of polyneuropathy. Wolters Kluwer 2020. Aufgerufen am 14.03.2022.
Institut für Qualität und Wirtschaftlichkeit im Gesundheitswesen (Sağlık Hizmetlerinde Kalite ve Verimlilik Enstitüsü) (IQWiG) ile birlikte hazırlanmıştır.Tarih: