Messier 36 (M36) Arabacı (Auriga) takımyıldızında bulunan bir açık yıldız kümesidir. Yeni Genel Katalog’da NGC 1960 olarak işaretlenen M36 aynı zamanda Fırıldak Kümesi olarak da tanınıyor.
Gerçekte 14 ışık yılı genişlikteki kümenin gökyüzündeki görünür boyutu 10 açı dakikası. Yaklaşık 764 Güneş kütlesindeki (M☉) bu yıldız topluluğu fotometrik verilere göre [Wu et al., 2009] 25.1 milyon yaşında. Daha dün doğmuş sayılır.
Messier 36 nasıl gözlemlenir?
Messier’in kataloğuna aldığı en sönük açık kümelerden birisi olmasına karşın, Fırıldan Kümesi dürbün veya küçük bir teleskop ile rahatça görülebilir. Dürbününüzle baktığınızda karanlık gökyüzü üzerinde sönük, puslu bir ışık yaması şeklinde gözükür. Küçük bir teleskopla düşük büyütmeyle baktığınızda bir düzineden biraz fazla yıldız, bir X formunda belirecektir. Bunlar kümenin en parlak yıldızlarıdır. 15 cm (6 inç) çaplı bir teleskobunuz varsa 25 kadar yıldızı görme şansına erişirsiniz, fakat daha büyük bir teleskopla (12 inç) tüm küme boyunca yıldızları seçebilirsiniz.
M36’yı bulmak içinse önce Arabacı takımyıldızını bulmanız gerekiyor. Orion (Avcı) takımyıldızının üstünde, İkizler ve Kahraman’ın (Perseus) arasında bulunuyor. Arabacı’yı bulduktan sonra onun büyük beşgeninin içinde Fırıldak kümesini rahatça bulabilirsiniz.
Messier 36’nın keşfi
Messier 36 ilk defa Giovanni Batista Hodierna tarafından 1654’ten önce keşfedildi. Hodierna’nın keşfinden bağımsız olarak Guillaume Le Gentil 1749 yılında kümeyi yeniden bulundu. Nihayetinde Charles Messier 1764’te gözlemleyip kataloğuna ekledi.
NGC 5139 katalog numarasıyla da bilinen Omega Centauri (Omega Erboğa ya da ω Cen) Erboğa takımyıldızı sınırları içersinde, bizden yaklaşık 15,800 ışık yılı uzaklıkta bulunana bir küresel yıldız kümesidir.
Bilinen 200 kadar küresel yıldız kümesinin en büyüğü olan NGC 5139, yaklaşık 150 ışık yılı çaplık bir hacim içersinde 10 milyon civarında yıldızı barındırmaktadır. Toplam kütlesi Güneş’in yaklaşık 4 milyon katı olarak hesaplanmakta.
Samanyolu galaksimizin yörüngesinde, gökada halesi içinde hareket eder. Gökada halesinde bulunan diğer küresel kümelerin pek çoğundan farklı olarak, Omega Erboğa’nın yıldızları birbirlerinden farklı yaş ve madde bolluğuna sahiptir. Bu durum astronomlara Omega Erboğa’nın çalkantılı bir geçmişe sahip olabileceğini düşündürüyor. Yıldız kümesinin, Samanyolu gökadası ile birleşen küçük bir gökadanın geriye kalan parçası olması da ihtimaller dahilinde.
Omega Centauri nasıl gözlenir?
Omega Erboğa bir güney gökyüzü cismidir. 3.9 kadirlik görünür parlaklığıyla (en parlak küresel küme) güney yarıküredeki gözlemcilere çıplak gözle bile rahatlıkla kendisini gösterir. Biz kuzeyde yaşayanlar için bu dev kümenin güzelliğini seyretmek çok kolay olmasa da imkansız değil.
Omega Centauri ülkemizden Nisan-Haziran döneminde görülebilir. Güney illeri görebilmek açısından daha şanslı olacaklardır. Dürbün iyi bir gözlem deneyimi sunacaktır. Daha detaylı görüntü almak istenirse teleskop kullanmak gerekir. Güney ufkuna oldukça yakın olacağından, ufkun ışık kirliliği yönünden temiz olması ve yer şekilleriyle kapanmaması şart.
Gözlem Tarihçesi
150 yılında Batlamyus’un Almagest adlı kataloğuna yıldız olarak geçen yıldız kümesi, bu katalogdan yararlanan ve Uranometria adlı yıldız atlasını yayınlayan Johann Bayer tarafından da yıldız olarak işaretlenerek Omega Centauri olarak adlandırılıyor. 1677’de Edmond Halley tarafından bulutsu olarak, 1830’larda John William Herschel tarafından ise küresel yıldız kümesi olarak tanımlandı.
Şu güzelliğe bakar mısınız? Hubble uzay teleskobunun 25. yılı için özel olarak hazırlanmış görselde Gum 49 bulutsusunu şekillendiren Westerlund 2 açık yıldız kümesini görülüyor.
Pırıl pırıl parlayan yıldız kümesi yaklaşık 2 milyon yaşında; astronomik ölçekte ortaya çıkşı daha dün gibi. Galaksimizin en genç, parlak ve kütleli yıldızlarından bazılarını içinde barındırıyor. Bu ağır siklet yıldızların yarattığı morötesi ışın, ve yüklü parçacık kasırgası kendilerini saran hidrojen gaz bulutunu bir heykeltraş misali oyuyor.
Gaz bulutunun her yerde aynı şekilde etkilenmediğini görüyoruz. Gaz ve tozun biraraya gelerek yeni yıldız oluşturmaya başladığı bölgeler daha yoğun olduğu için aşındırıcı rüzgardan daha az etkileniyor ve arkasında kalan gazı da bu rüzgardan koruyor. Böylece gaz sütunları meydana geliyor. Yeni oluşmakta olan bu sönük görünümlü yıldız adayları henüz çekirdeklerinde hidrojen yakmaya başlamamışlar.
Westerlund 2 adı verilen yıldız kümesi adını gruplaşmayı ilk keşfeden İsveç astronom Bengt Westerlund’dan alıyor. Katalog ismi NGC 3247 olan, 3000 kadar genç yıldızın oluşturduğu küme Karina takımyıldızı sınırlarında, bizden yaklaşık 20,000 ışık yılı uzakta bulunan bir açık yıldız kümesidir.
Bulutsunun ise sadece küçük bir parçasını görüyoruz. Aşağıda Spitzer teleskobu verileriyle oluşturulmuş tam boy fotoğrafı var. Gum 29 (RCW 49) adı verilen bulutsu 14,000 ışık yılı uzakta, 350 ışık yılı alana yayılmış vaziyette. Salma bulutsusu olan Gum 29 Samanyolu gökadamızdaki en aktif yıldız oluşum bölgelerinden biridir.
Burda gördüğümüz mavi yıldızların çoğu bizimle gaz bulutu arasında kalıyor ve bu yıldız doğumhanesiyle bir alakaları yok.
Nasıl? Adeta bir mücevher kutusu gibi, öyle değil mi?
Çok çeşitli yıldızlardan oluşan bu harikulade yıldız topu bir küresel yıldız kümesi olup Yeni Genel Katalog adıyla NGC 1898 olarak anılıyor. Samanyolu galaksimizin uydu gökadalarından Büyük Macellan Bulutu içinde, Kılıçbalığı (Dorado) takımyıldızı sınırlarında yer alan NGC 1898 Britanyalı astronom John Herschel tarafından 24 Kasım 1834 tarihinde keşfedildi.
Büyük Macellan Bulutu, çok fazla yıldız kümesine ev sahipliği yaptığı için yıldız oluşumu evrelerini incelemek için en çok yararlanılan cüce galaksidir.
Görüntüyü yakalayan ise şaşırtıcı olmayacak biçimde Hubble Uzay Teleskobu. Bunun için teleskobun Araştırmalar için Gelişmiş Kamera (Advanced Camera for Surveys) ve Geniş Alan Kamerası 3 (Wide Field Camera 3) kullanılmış.
NGC 1898 gözlemi
Yaklaşık 163 bin ışık yılı uzağımızda olan NGC 1898, 11.86 kadir mertebesinde görünür parlaklığa sahip, oldukça sönük bir gökcismi. Büyük Macellan Bulutu içinde, cüce galaksinin kolunda bulunan yıldız kümesi ülkemizin bulunduğu enlemlerde izlenememekte.
Bu NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu görüntüsü, Erboğa (Centaurus) takımyıldızı yönünde 450 milyon ışıkyılı uzaklıkta bulunan Abell S0740 kümesindeki farklı biçimlerdeki gökada topluluğunu göstermekte.
Dev eliptik ESO 325-G004, kümenin merkezinde geniş bir yere kaplıyor. Hubble, ESO 325-G004’ü çevreleyen binlerce küresel yıldız kümesini ayrıştırıyor. Küresel yıldız kümeleri, kütleçekimsel olarak birbirine bağlı yüzlerce yıldızdan oluşan yoğun gruplardır. Galaksinin uzaklığında, yayılma halesi içerisindeki ışık noktaları olarak görünüyorlar.
Bu görüntü, Ocak 2005’te alınan Hubble bilim gözlemleri ile bir yıl sonra 3 renk kompozit oluşturmak için alınan Hubble Heritage gözlemleriyle birleştirerek oluşturuldu. Hubble’daki Araştırmalar için Gelişmiş Kamera (Advanced Camera for Surveys) mavi, kırmızı ve kızılötesi ışığı izole eden filtreler ile birlikte kullanıldı.