Ana Sayfa
İletişim
Yazar Girişi
Arama Yap
:
Kategoriler
Astronomi
Bilgisayar
Bilim
Biyoloji
Coğrafya
Diğerleri
Donanım
Edebiyat
Eğitim
Ekonomi
Etkinlikler
Fizik
Güncel
Hayvanlar Alemi
Hobi
İcadlar
İnternet
Kimdir
Kimya
Mekanlar
Mobilite
Nasıl Çalışır?
Otomobil
Oyun
Popüler Yazılar
Psikoloji
Sağlık
Sanat
Teknoloji
Ürün İnceleme
Yaşam
Yazılım
İskandinavya'nın Jeolojik Yapısı Nasıldır?
02/12/2014 1:00
İskandinavya, Kuzey Avrupa yarım adaları tamamı; Baltık denizi, Kuzey denizi, Norveç ve Barents ile sınırlıdır; İsveç, Norveç, Danimarka ve Finlandiya'yı içine alır.
Coğrafyası: Kıtaya kuzeydoğuda merkezden uzak bir kıstakla bağlanan, büyük kısmı Batı Avrupa'dan Hollanda boğazlarıyla ayrılan İskandinavya'nın kendine has özellikleri vardır. Ortasındaki çöküntü, Botten körfeziyle örtülü geniş bir çanak olan «iskandinav kalkanı» üzerinde uzanır.
Yüzey şekilleri, ya bazı sırttaki alp yükselmesi ve buzul aşındırması sonucunda iyice gençleşmiş peneplenin kalıntıları olan kayalık oluşumlar veya dördüncü zaman buzullarının vadilere yığdığı buzul-taş birikintileriyle nitelenir. Buzul döneminden sonra çarpılan ve yeniden pek iyi bir şekilde düzenlenemeyen hidrografya şebekesi, çağlayanla kesilmiş bir akarsu ve göller karmaşasıdır. Fin-İskandinav kratogeni yaşlı kütle (Ur-berg), Prekambriyum çağında birbirini izleyen üç evrede (sviyonik, gotik ve kareliyen) meydana geldi; bu evrelerin her birinin özelliği dev dağ kütlelerinin ortaya çıkması ve dengelenmesidir.
Algonkiyen'de, peneplenleşme tamdır ve kambrosilüryen çağdaki deniz ilerlemesi batı jeosenklinalinin doldurulmasına ve güneyin alçak kesimlerinde kalker, kumtaşı ve şist birikmelerine yol açmıştır. Kaledonyen kıvrılma, arkeyen kratogeni doğuda yükseltmiş ve batıda biriken tortulları kıvırmıştır. Böylece meydana gelen sıradağlar ikinci zamanda düzeylenmiş, Scania ve Danimarka'da ise ikinci ve üçüncü zaman tortulları yerleşmiştir. Üçüncü zaman başındaki (Neyojen) dağoluş hareketleri, arkeyen kratogenin çarpılmasına ve parçalanmasına yol açmış, aynı zamanda, yeniden yükselen kaledonyen sıradağlar parçalanarak batı kısmı çökmüştür.
Deniz kenarında fay basamaklarıyla yükselen bu gençleşmiş kütlenin arkasında, kalınlıkları 3000 metreyi bulan dördüncü zaman buzulları yığılmış, bu buzullaşma yüzey şekillerini büyük ölçüde değiştirerek dağlık bölgelerde alp tipi buzul aşındırması biçimleri (çanaklar, buzul yatakları v. b. ) çizmiş, bu biçimlerin aşınma kalıntılarını ovalarda çeşitli oluşumlar halinde (dip buzultaşları; buzultaşlı vallumlar, ırmak buzul yığışımları veya ose'ler) yığmıştı. Buzulun geri çekilmesi üç evrede (dani-buzulsal; goti-buzulsal; fini-buzulsal olarak) gerçekleşti. Bu üç evre, birbirinden duraklama dönemleriyle ayrılır; bu dönemlerde cephe buzultaşları yerleşmiştir (gothi buzulsal dönem sonunda Salpauesselka dönemi, M. Ö. 7780'e doğru).
Buzulların çekildiği ovalarda denizin yükselmesini (Yoldia'da deniz) kratogenin güney kısmında izostatik bir yükselmenin izlemesiyle, Baltık çöküntüsünde (Ancylits'de göl) Büyük İsveç gölleri aracılığıyla Kattegat'a dökülen bir tatlı su gölü ortaya çıktı. Daha sonra orta kısmı yükselen kratogen, güneye doğru alçalarak yeni bir deniz yükselmesine yol açtı (littorines denizleri, M. Ö. 1700-1500'e doğru. ). Botten körfezi bölgesinde kratogenin yükselmeğe devam etmesiyle, körfezin düzeyi devamlı olarak alçaldı ve kıyılar boyunca uzanan kayalık bir takım ada (skargard) meydana geldi. İskandinavya, Labrador ve Grönland ile aynı enlemde olduğu halde, Atlas okyanusunun rüzgarları ve akıntıları iklimini yumuşatır. İklim sayesinde ormanlar bol-dur (barrskog) ve güneydeki tortul ovalarda en verimli hale ulaşan tarım, killi çanaklarda kutup dairesine kadar uygulanabilir.
Beşer coğrafya: Buzların çekilmesinden hemen sonra bitki örtüsü gelişti (Finlandiya'da M. Ö. 4400'e doğru çamın ortaya çıkışı), Orta ve Doğu Avrupa'dan gelen ren avcıları (Laponlar) ülkeye yerleşti. Kuzey ırkının ataları olan ilk yerleşik çiftçiler, M. Ö. 3000'e doğru. Danimarka'da ortaya çıktılar ve Finlandiya'ya kadar yayıldılar (M. O. 1800-1600'e doğru. ). Fakat iklimin sertleşmesi (M. Ö. 500'e doğru. ), yayılmalarını geriletti ve güney ovalarında kalmalarına yol açtı; Finler ise Milattan itibaren kuzey ve doğudaki ormanlara yerleştiler, önce güney ve merkezdeki verimli ovalarla, Norveç'in deniz kıyısı ovalarında sınırlanan yerleşme, yavaş yavaş Botten körfezinin kıyı ovalarına, sonra da göçebe Laponlar'ı gerileterek iç vadilere yayıldı; bugün ormanlık bataklıkların sistemli bir şekilde değerlendirilmesiyle iç kısımlarda yeni yerleşme alanları yaratılmaktadır.
Bununla birlikte tarım imkanları, verimli toprakların azlığı ve enlemin sebep olduğu elverişsiz iklim şartları yüzünden sınırlıdır. Buna karşılık hayvancılık, süt ürünleri imalatı, orman zenginlikleri ve deniz balıkçılığının ürünleri mahalli tüketimin ihtiyacından çok daha fazladır. Ucuz hidroelektrik enerjinin kullanılması, dünya pazarlarında önemli yer tutan zengin bir sanayinin (elek-trometalürji, çeşitli metalürji, selüloz kimyası, besin konserveleri) gelişmesine katkıda bulunmuştur. Dört İskandinav ülkesi iktisadi zenginlikleri, kültürel ve sosyal seviyelerinin yüksekliği ile batı milletleri arasında en ön planda yer alır.
Geç bir tarihte başlayan şehirleşme hareketi pek az yerde kendiliğinden olmuş, Danimarka ve Norveç dışında başlıca şehirlerin çoğu (Stockholm, Helsinki, Göteborg, Kariskrona v. b. ) kraliyet fermanlarıyla kurulmuştur. 1850'de İsveç'te şehir nüfusu toplam nüfusun ancak yüzde 19'uydu. Ama 20. yüzyılda sanayinin kalkınması, köylerden şehir ve sanayi merkezlerine doğru büyük bir göç hareketine yol açtı.
Kategoriler:
Coğrafya
Yukarı Git »
İlgili Diğer İçerikler
Hint Uygarlığı Nerede Doğdu?
Hollanda'nın Başkenti: Amsterdam
Hortum Nedir? Nasıl Oluşur?
Höyük Nedir?
İskandinavya'nın Jeolojik Yapısı Nasıldır?
İtalya'nın Başkenti: Roma
Japonya'nın Felsefi Sembolü; Sakura
Kar Tanelerindeki Mucize
Karadenizin İncisi: Amasra
Kauçuk Ağacı
Yapılan Yorumlar
Henüz kimse yorum yapmamış.
Bu sayfada yer alan bilgilerle ilgili sorularınızı sorabilir, eleştiri ve önerilerde bulunabilirsiniz. Yeni bilgiler ekleyerek sayfanın gelişmesine katkıda bulunabilirsiniz.
Yorum Yapın
Adınız:
E-Mail:
Mesajınız:
Doğrulama:
Popüler Sayfalar:
Beton Neden Çatlar? Nasıl Engellenir?
769 ziyaret
Dizel Araç Kullanırken Dikkat Edilmesi Gerekenler
315 ziyaret
Aztek İmparatorluğu ve Aztekler
304 ziyaret
Duygusal Zeka Nedir?
307 ziyaret
Beden Dilinde Ayak ve Bacak Hareketlerinin Anlamları
226 ziyaret
Son Ziyaretler:
İletişimin Alternatifi BİRİ (Koçnet)
Yeni
Pic Programlama Nedir?
Yeni
Hiciv ve Kaside Üstadı: Nef'i
Yeni
Yeşil Enerji: Biyogaz
Yeni
Trans Yağ Nedir? Tehlikeleri Nelerdir?
Yeni
Hosts Dosyası Nedir?
Ekinoks Nedir?
Vista Transformation Pack 5.5
Samsung'un 32 GB Flash Sürücüsü Görücüye Çıktı
İntel'in Core 2 Duo E6400'ü %56'lık oc ile fiyat-performans kralı
İşte Karşınızda Yeni Honda Civic
M-Audio MobilePre USB - USB Beslemeli, Pre-amplifikatörlü USB Ses Kartı
M-Audio, Avid/Digidesign tarafından satın alındı - İki dev birleşti
Avedesk Bölüm2
StrokeIt 9.5
VW Touran CCS (BiZEL Motorlu Tek Araç)
Windows Vista Güncelleştirme Paketi
NanoTeknoloji Nedir?
Murat Günak kimdir?
Arama Motorları Nasıl Çalışır?
AMD: Fusion ile CPU ve GPU'yu Birleştiriyor.
Barkod Nedir?
VW Tiguan ( Küçük Touareg )
Java Destekli Telefonlar için 3D Performans ve Kalite Testleri
Cubase 4 - Kontrol Odası (Control Room)
Avedesk Bölüm 3 - Ave Scripter Eklentileri
MouseIMP Pro
C-Metisse (Citroen'in Yeni Bombası)
SSL Nedir? Nasıl Çalışır?
Ürün incelemesi: Saitek P3000 Wireless PRO Gamepad
Beklenen oyun: Trackmania UNITED çıktı!
Windows Vista Sidebar
Ürün İncelemesi: Toshiba USB 2.0 1GB Flash Bellek
H-racer ve Hydrogen Station
Pardus Linux 2007 Beta 2
VISTA TRANSFORMATION PACK 6.0
Ekran Kartları Nasıl Çalışır?
Yüzyılın icadı: Erke Dönergeci
Saab Bio Power
Nintendo Wii Haber Kanalı Artık Yayında
Samsung'tan Dünyanın En İnce Cep Telefonu
Hidrojen Kullanan Otomobil Sayısı Her Geçen Gün Artıyor!
Apple iPhone
Mobility Radeon X1900
TecrubeliPilotAraniyor.COM
Vista'nın da çıkmasıyla beraber 4 çekirdekli işlemciler artık standart hale geliyor
Super Mario artık Nintendo Wii ‘de
Avedesk Eklentilerin Ayarlanması
Ford Mustang Giugiaro Konsept
Microsoft Virtual PC 2007
Kuantum Bilgisayarlar Geliyor
ATI Catalyst 7.2 Sürücüleri Çıktı!
Video oyunları çocukları zayıflatıyor
Kuantum Bilgisayarlar
Yahoo Messenger Vista !
MSN alternatifi, kullanıcıların yeni gözdesi: Trillian
Vista üzerinde IIS 7.0 Kurulumu
Toshiba'dan 51 GB HD DVD
Corel WordPerfect Lightning' in halka açık beta sürümünü yayımlıyor!
Casper, dört çekirdekli Intel CoreTM 2 Quad Q6600 işlemciye sahip yeni modelini pazara sundu.
HP iPAQ Voice Messenger 510 ; Ses tanıma, Wi-Fi, Windows Mobile 6.0 hepsi bir arada
F1'e geri sayım…
Far Cry'ın devam oyunu, muhteşem grafikleriyle: Crysis
IBM Dünya'nın En Güçlü Bilgisayarını Geliştriyor
Oyunlar yeni bir boyut kazandı: TrackIR!
Hard Disk Pazarının Kralı: Seagate
Elbit Systems VIPeR "avcı-katil" robotu çıkarıyor
Yod'm 3D
Vista Aero Reloaded
AeroClear Glass for Vista Theme
Hava Kirliliğini Arttıran Sıcaklık İnversiyonu- Bölüm1
Türk insanına has Google Logoları…
Yahoo'dan Sınırsız Email Kapasitesi
Adobe'den Ücretsiz PDF Oluşturma Hizmeti
Hava Kirliliğini Arttıran Sıcaklık İnversiyonu- Bölüm2
Ati HD2900XT, Nvidia 8800GTX'a Karşı: Crysis Demo ve 3DMark06 Testleri
Google Spreadsheets
NuSphere PhpED IDE
İTÜRO
Mucitlerimiz Gün Işığına Çıkıyor
768MB 8800GTX, 512MB ATI HD 2900XT, 640MB 8800GTS Oyun ve 3DMark06 Testleri
Hovercraft: Sınır Tanımayan Araç
Free Loader güneş pili
İTÜ Robot Olimiyatları
Beynimiz Nasıl Öğreniyor?
Boğaziçi Üniv. Robot Günleri
Adobe CS3 ile Mac'te, Daha Fazla Şey Yapın
Motorlarda Piston Tipleri ve Kullanılan Malzemeler
Motorlarda Yanma Odaları ve Özellikleri
Güneş Enerjisi Nedir?
Güneş Enerjisinden Elektrik Nasıl Elde Edilir?
Crysis'in sahne tasarımlarına bir göz atalım
Colin McRae: DIRT
Hidrojen Yakıt Pilleri Nasıl Çalışır?
Bilgisayarın İcadı, Tarihçesi ve Dünyanın İlk Bilgisayarı
Hidrojen Yakıt Pilinin Kullanım Alanları ve Dünya Üzerindeki Gelişimi
Hidrojen Nasıl Elde Edilir?
Microsoft ‘Surface' piyasada
Zoho, Google Docs'a Yeni Rakip
Hidrojen Yakıt Pili Çeşitleri Nelerdir?
ASUS Eee PC Notebook
Hidrojen Enerjisinin Konutlarda Kullanımı: Hidrojenin Evlerde ve İşyerlerinde Kullanılması
Bilgisayar dünyasında son gelişmeler…
Need For Speed: PRO STREET
7. Teknoloji Ödülleri'nin finalistleri açıklandı