Satranç Öğreniyorum (3)
Çoğu satranç kaynağında, özellikle çocuklara anlatırken er ya da asker olarak da nitelendirilen piyon, satranç tahtası üzerinde yer alan en zayıf; ancak sayı olarak en fazla olan taş özelliğini taşımaktadır.
Satranç oyununda, oyunun kuralları gereği, hem siyah, hem de beyaz oyuncu, oyuna sekizer adet piyonla başlamaktadır. Bu piyonlar, siyah oyuncunun da, beyaz oyuncunun da önündeki ikinci yatay sıradan dizilerek pozisyon alırlar.
Satranç oyunu kuralları gereği, piyonlar her daim düz ve ileri yönlü hareket etmektedirler. Piyonlar, ileri hareketleri sonrası, hiç bir durum altında geri yönlü hareket edemezler. Piyonların her hamlesi, açılış hamlesinde bir istisna olmak üzere, tek karelik mesafeleri kapsamaktadır. Yani bir piyon, her seferinde tek kare olarak ilerleyebilmektedir. Yalnızca açılış hamlesinde, yani piyonun ilk hamlesi sırasında, piyonlar 2 kare hareket edebilmektedir.
Öte yandan, piyon hareketlerinin önemi, açılış hamlelerinde genellikle piyonlar ile başlanması nedeniyle öne çıkmaktadır. Beyazların başladığı satranç oyununda, çoğu açılış tarzında d4 ve e4 karelerine piyon sürme hamlelerini görebilmek mümkündür. Akabinde geliştirilmeye çalışılan fil ve atlar da, söz konusu açılış piyonlarının çevrelerinde ya da onları koruyacak şekilde konumlandırılmaktadır. Kısacası piyonlar, her ne kadar zayıf ve değersiz gibi görünse de, satranç tahtasının merkezini ve kritik yerlerini kontrol etmek adına, oldukça önemli görevlere sahip olan taşlardır.
Piyonların Diğer Taşları Alabilmesi Durumu
Her ne kadar düz ve ileri yönlü oynamak zorunda olsalar da, piyonlar diğer taşları alırken çapraz şekilde hareket etmek zorundadırlar. Yani, piyonlar önlerindeki karede yer alan taşları tehdit edemezler ve alamazlar. Ancak, sol ya da sağ ön çaprazlarında yer alan taşları tehdit edebilirler; gerekli durumlarda da alabilirler. Bu durum da, piyonların önünün kesilebilmesi için, doğrudan hemen önlerindeki karenin tutulmuş olması ile mümkün olmaktadır.
Piyonlar İçin Sıra dışı Bir Özellik; Geçerken Alma!
Hiç bir taşta olmayan, ancak sadece piyonlara özgü bir taş alış biçimi vardır. Rakip piyonlardan biri, ilk hamlesini 2 kare şeklinde yaparken, söz konusu iki kareden ilkini tehdit eden bir piyonun olması durumunda, eğer istenirse, açılışı yapan piyon sanki tehdit edilen karede yer alıyormuşçasına oyundan çıkartılabilir ve bu kareye rakip piyon oturtulabilir. Bu kurala, Fransızca en passant, Türkçe ise “geçerken alma” ismi verilir. Kralın mantığı, piyonların çapraz kareleri tehdit etmesinden ve açılıştaki piyonların tehdit edilen kareler üzerinden kolayca geçmemesi gerektiğinden gelmektedir.
Piyonların Terfi Etmesi
Yine sadece piyonlara özgü bir başka özellik, piyonun terfi etmesi durumudur. Beyaz piyon, tüm tahtayı geçmeyi başararak, rakibin son yatayına sağ salim ulaştığı takdirde, istenilen bir taşa dönüşebilir. Beyaz piyon, oyuncunun isteğine göre at, fil, kale ya da vezir olabilmektedir. Bu işleme, terfi adı verilir. Yalnızca beyaz taşlar için değil, kural siyahlar için de aynı şekilde gerçekleşmektedir. Terfi eden piyon oyundan çıkarken, terfinin gerçekleştirildiği kareye, yeni taş konmaktadır.
Piyonlar Hangi Taşlara Terfi Ederler Ve Hangilerine Edemezler?
Terfi etme konusunda öncelikli kural, piyonun kendi renginde bir taşa dönüşmesi gerektiğidir. Beyaz bir piyon, siyah bir vezire dönüşemez ya da siyah bir piyon, beyaz kale haline gelemez. Terfide taş rengi değişmez.
Diğer bir kural ise, hiçbir piyonun şah figürüne dönüşemeyeceği durumudur. Satranç tahtasında aynı renkli birden fazla şah olması mümkün değildir. Bundan dolayı da piyonlar şah taşına terfi edemezler.
Terfi sırasında oyuncu, rakibin taşları ve kendi şahı hariç piyonunu her taşa dönüştürebilir. Söz gelimi beyaz bir piyon beyaz at, beyaz fil, beyaz kale ya da beyaz vezir olabilir. Ancak piyon olarak devam edemez. Aynı kurallar siyah piyon terfisi için de geçerlidir.
Öte yandan terfi sırasında herhangi bir kural dışı durumun olmamasına da dikkat edilir. Taş terfi ettirilirken kurallar haricinde bir konum oluşmamasına, böyle bir pozisyon gelişmemesine dikkat edilir. Açmaz durumu, şahın tehdit altında olması gibi durumlar bu konuya örnek gösterilebilir.
Hayata dair bir oyundur bence satranç
(B.Ş.S)
Satranç Öğreniyorum (2)