“Diyebilirim ki, herkes bu çilekeş insanları seyretmekteydi. Hatta bu büyük musibete ağlayarak gözyaşı dökenler bile acılarını gizliyor, azgın yönetimin kendilerini Müslüman olmakla itham etmesinden korkarak, gözyaşlarını bile gizliyorlardı.”(1) İşte böyle bir ortamda İman, İslam, Tevhid mücadelesi veriyordu Zeyneb Gazali. Her ne kadar Zeyneb Gazali ismi ile tanınmış olsa da asıl adı Zeyneb el-Gazali el-Cebili’dir.
Zeyneb el-Gazâlî, Miladî: 2 Ocak 1917 (Hicrî: 8 Rebiu’l-Evvel 1335) tarihinde, Kahire’ye 80 kilometre uzaklıkta bulunan Meyyit Yaîş köyünde dünyaya gelmiştir. O, Ezher bilginlerinden olan ve pamuk ticareti ile uğraşan bir kişinin kızıdır. 10 yaşına kadar eğitimini babasından alan Gazali, babasının vefatından sonra öğrenimine okulda devam eder.(2)
Lise yıllarının hemen ardından, seküler dünya görüşüne sahip olan, Müslüman kadının örtünmesine karşı çıkan ve her haliyle Batılı kadınlar gibi olması gerektiğini savunan Hüda Şaravi’nin başkanlığını yaptığı Kadınlar Birliği’nin en genç üyesi olarak sosyal çalışma alanında yerini alır. Baştan beri fikir birliği içinde olmadığı Şaravi ile fikir ayrılıkları bir süre sonra derinleşmeye başlayan Gazali, Şaravi ve kadınlar birliği ile yollarını ayırır.(3)
Zeyneb el-Gazâlî, kadının örtüyü atmasını savunan Hüdâ Şârâvî’nin başkanlığını yaptığı “Kadınlar Birliği”nin en genç üyesi iken Ezher Üniversitesinde dinlediği konferansların etkisi ile bu teşkilattan ayrılıp Şeriat Fakültesi konferans salonunda “Müslüman Kadınlar Birliği”ni kurduğunda (1937 / 11 Rebiu’l-Evvel 1356) henüz yirmi yaşındaydı. Mısır’da İslâmî ve siyasî alandaki çalışmalarıyla ortaya çıkan bu birlik, ülkenin siyasî hayatında çok önemli roller üstlendi. Gerçekleştirdiği protesto eylemleri ve mitinglerle kısa zamanda Mısır siyaset gündemine oturdu.(4)
Zeyneb Gazali 1937 yılında Müslüman Kadınlar Birliği’ni kurduktan yaklaşık altı ay sonra Atabe semtinde Hasan el-Benna’nın Müslüman Kardeşler’in merkez salonunda Müslüman kadınlara yönelik bir konferansında el-Benna ile ilk görüşmesini yapar. El-Benna bu konuşmada Zeyneb Gazali’ye Müslüman Kardeşler teşkilatının, Müslğman Kadınlar biriminin başkanlığını teklif eder. Bu aynı zamanda Zeyneb Gazalinin kuruculuğunu ve başkanlığını yaptığı Müslüman Kadınlar Birliği’nin, Müslüman Kardeşler teşkilatına bağlanması demek oluyordu. Yönetim kurulu ile durumu görüşen Gazali, kurulunda hemfikir olmasıyla ilişkilerin sıkı tutulması ve dayanışma fikrini tasvip ederken teşkilata katılmama fikrini tercih etdi.(5) Bu durumda Zeyneb Gazali’nin o dönem için Müslüman Kardeşler teşkilatını ve el-Benna’yı bilmiyor olması büyük etkendir. Keza Gazali’nin Zindan Hatıraları kitabının arka kısmında da ekli olan, el-Müctema dergisinin Gazali ile yaptığı röportajda kendisi de belirtmiştir. 1948 yılında Müslüman Kardeşler teşkilatının kapatılması ve mallarına el konulması ile gelişen olayları izleyen Gazali, sonunda el-Benna’nın doğru yolda olduğuna ve ona biat etmesi gerektiğine gözyaşları içerisinde karar verir. Bu süreçten sonra Gazali’nin Müslüman Kardeşler teşkilatı ile asıl bağı başlar. Müslüman Kardeşler 1948 yılından sonra 1954,1959 ve 1965 yıllarında da hükümet tarafından dağıtılmıştır. 1959’da yaşanan olaylarda Gazali’nin ve eşinin de mallarına el konulmuştur. Bu dönemde yine Gazali hapse atılan teşkilat üyelerinin geride kalan ailelerine gizli gizli yardım etmiş, kol kanat germiştir. Bu dönemde dağılan teşkilatı el-Benna’nın çok güvendiği talebelerinden Abdulfettah İsmail ile beraber yeniden toplamaya çalışır. Bu konuda aktif rol alır. Ayrıca teşkilatın en son 1965 yılında uğradığı haksız tutuklamalarda Gazali de tutuklanır. Bu süreçte çok büyük işkenceler görür. Ömür boyu hapse mahkûm edilir. Altı yıl hapis yattıktan sonra Suud kralı Faysal’ın gayreti ile affedilerek hapisten çıkar. Ancak ne köpeklerin ısırıkları, ne soğuk havada ıslak olarak beklemek, ne de o naif bedeninde şaklayan kırbaçlar onu yolundan çeviremez. Onun mücahide gönlünü hain Abdunnasır yönetiminin hiçbir işkence ve zorlaması yıldıramamıştır. O daima Allah’a dayanarak yoluna devam etmiştir.
1971 Ağustosunda hapisten çıktığı andan itibaren Mısır içinde ve dışında geniş bir coğrafyada aralıksız olarak hizmetlerini sürdüren Zeyneb el-Gazâlî, Suudi Arabistan, Pakistan, Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri, Ürdün, Cezair, Türkiye, Sudan, Hindistan, Almanya, Fransa, İngiltere, Amerika, Kanada, Avusturya, İspanya başta olmak üzere pek çok ülkede tebliğ ve irşat faaliyetlerine katıldı.Zeyneb el-Gazâlî, çağdaş âlimlerden Hafız et-Ticânî ile onun vefatından sonra ise hayırsever ve zengin bir kişi olan Seyyid Muhammed Sâlim ile evlendi. Bu evliliklerinde hiç çocuğu olmayan Gazali 3 Ağustos 2005 yılında 88 yaşında Hakk’ın rahmetine kavuşmuştur.(6)
Eserleri:(7)
1- Eyyâm min-Hayâtî: Pek çok kere baskısı yapılan bu eser çeşitli diller yanında Türkçe’ye de ‘Zindan Hatıraları’ adıyla çevrilmiş olup yazarın cezaevi hatıralarından oluşmaktadır.
2- Müşkilâtü’ş-Şebâb ve’l-Feteyât: Cezair’de yayınlanan ve özellikle gençler arasında yaygın olan ‘eş-Şurûku’l-Arabî’ gazetesinde yayınlanan, gençlerden kendisine gelen sorular ve cevaplarından oluşan bu eser yetmiş beş soru ve cevabı içermektedir. Eser ‘Gençlerle Mektuplaşmalarım’ adıyla dilimize kazandırılmıştır.
3- İlâ İbnetî,
4- el-Erbeûn en-Neveviyye,
5- Nahv Bahsin Cedîd,
6- min-Havâtırı Zeynep el-Gazâlî fi’d-Dîn ve’l-Hayat: Ezher Üniversitesi Daru’l-Ulûm Öğretim Elemanlarından Abdüssettar Ali es-Satûhî’nin takdim yazısıyla basılan bu esirinde yazar, on beş güncel konuda, ayet ve hadislerin ışığında fikirlerini açıklamaktadır.
7- Makalât: Yazarın çeşitli dergilerde yayınlanmış makaleleri değişik adlarda kitaplaştırılmıştır. Bunlardan ikisi ‘Yeniden İslâmî Dirilişe’ ve ‘Müslüman Aileye Doğru’ adlarıyla dilimize kazandırılmıştır.
8-Nazarat fi Kitabillah
(1)Zeyneb Gazali, Zindan Hatıraları, Madve yay, terc, H. Hüseyingil, İst, 2001, s.41.
(2) Ali Akpınar, Zeyneb El- Gazali El- Cübeyli makalesi, Cum Ünv. Dergisi, Sivas, 1999.
(3) Ali Akpınar. A.g.m., aynı yer.
(4) Ali Akpınar. A.g.m., aynı yer.
(5) Zeyneb Gazali, a.g.e. sf.33.
(6) Ali Akpınar. A.g.m., aynı yer.
(7) Esma UYSAL, Zeynep Gazali ve tefsiri’ndeki metodu, yüksek lisans tezi, İstanbul – 2013, Marmara üniversitesi sosyal bilimler enstitüsü temel islam bilimleri anabilim dalı tefsir bilim
| Sefa YERLİ