Pencab, Hindistanla Pakistanın ayrılması sırasında en çok zarar gören eyalettir. Bölünme sırasında milyonlarca Müslüman Pakistan tarafına, gene milyonlarca Hindu ve Sikh ise Hindistana göç etmiş, bu sırada meydana gelen katliamlar ve çatışmalarda yüz binlerce insan ölmüştür. 1980lerde gelişen ayrılıkçı Sikh hareketinin terörist faaliyetleri, özellikle Amritsarda ve Altın Tapınakta büyük yıkımlara sebep olmuştur. Pencab eyaletinin en büyük şehri olan Amritsar, Sikh dininin kutsal şehridir. Amritsarın Pakistan sınırına yakın olması nedeniyle eyalet merkezi daha sonra Chandigarha taşınmıştır.
Terörist hareketlere ve dini yapısının farklı olmasına rağmen Pencab eyaleti, ekonomiden sosyal yaşama kadar birçok alanda gelişmiştir. Örneğin; Pencabta kişi başına düşen yıllık gelir Hindistan ortalamasının yüzde 50 üzerindedir. Hindistan nüfusunun % 2.5 kadarı burada yaşarken buğday üretiminin yüzde 60ı ve pirinç üretiminin yüzde 50si Pencapta elde edilir. Öte yandan, Hindistandaki toplam süt üretiminin üçte biri de Pencabtan sağlanmaktadır. Pencablılar tüm Hindistandaki banka hesaplarının % 5ine sahiptir. Ortalama yaşam süresi tüm ülkede 47 sene iken bu, Pencabta 65 senedir. Burada ağırlıklı olarak tarımsal üretim yapılmakla beraber her türlü sanayi dalı da gelişmiştir. Örneğin buradaki Hero bisiklet fabrikası dünyanın en büyük bisiklet üreticisidir. Sikhler
Pencabın bu başarısının ardında hiç kuşkusuz Sikhler bulunmaktadır. Bu dinin üyeleri hakkında ayrıntılı bilgiyi kitabımızın dinler başlığı altında yazmıştık. Sikhler Hindistanda kolay ayırdedilebilen bir gruptur. Vücutlarındaki hiçbir tüyü kesmeyen bu insanlar, daima sakallı ve turbanlı gezerler. Üstelik, oldukça kilolu ve iri cüsselidirler. Sikh kadınları, geleneksel şalvar - kamiz tarzı giysileri tercih eder ve saçlarını tepelerinde toplarlar. Bütün Sikhlerin ortak soyadı Arslan anlamına gelen Singhtir! Sikhlerin durumu akıllı olmakla övünürken aptal durumuna düşen gruplar için anlatılan fıkralara çok uyar. Bizdeki Karadeniz fıkralarının Hint versiyonları Sikhler için anlatılır.
Şehir, 1577 yılında 4. Sikh Gurusu Ram Das tarafından kurulmuştur. Bu şehre Altın Tapınaktaki küçük göl nedeniyle hayat havuzu anlamına gelen Amritsar ismi konmuştur.
Altın Tapınağın temeli atılırken ilk tuğlayı Saien Mir Mian isminde bir sufi - müslüman koymuştur. Yukardaki tablo Amritsar'daki Sih muzesinde sergilenmektedir (Tabloda görülen kişinin başlığına bakılarak Türk asıllı olabileceğini söyleyenler de vardır).
Altın tapınak, Moğol hükümdarı Ekber tarafından yaptırılmış, 1761 tarihinde Amritsarı işgal eden Ahmed Şah Dürani tarafından tahrip edilmiştir. Daha sonra, 1764 ve 1802 tarihlerinde restore edilen Altın Tapınağın çatısı Mihrace Ranjit Singh tarafından 100 kilo kadar altın varakla kaplanmıştır. Bu tarihten sonra bu yapı Altın Tapınak olarak anılmaya başlandı.
1948 tarihindeki Bağımsızlık savaşları sırasında, özellikle Pencabda ve Amritsarda İngilizlerin kitle katliamlarına girişmeleri, burada yaşayan insanları derinden sarstı. Pencabilerin tarihten gelen savaşçı ve mücadeleci karakteri olduğu bir gerçektir. Yanlarında sembolik de olsa sürekli olarak bir kama veya bıçak taşıyan bir halkın başka türlü olması da zaten beklenmezdi. 1980lerde patlayan ayrılıkçı hareketlerin Pakistan tarafından desteklenmiş olması mümkünse de, Pencap yöresinin insanlarının ve Sikh dininin savaşçı yapısının bu hareketlerin gelişmesinde önemli bir rolü olduğunu da kabul etmek gerekir.
Attari sınır kapısından geçtikten sonra, sınırın hemen dışında bekleyen taksiler sizi Amritsara 300 Rupi gibi oldukça yüksek bir fiyat karşılığında götürmek için yarışa gireceklerdir. Birkaç kişilik bir grupla seyahat ediyorsanız kişi başına düşecek pay pek fazla olmayacağından Taksiyle gitmek tercih edilebilir. Amritsar, buraya 25 km. uzaklıktadır. Sınırlı bütçe ile seyahat edenler için başka araç ve başka alternatifin olmaması kötü bir sürprizdir. Ancak, sınırdan 4 km. kadar sonra yolu, bisiklet rikşaları ile veya yaya olarak geçerseniz Attari köyüne gelirsiniz. Buradan kalkan köy otobüsleri 25 Rupiye sizi Amritsara götürür.
Attari sınırında para bozma konusunda dikkatli olmanızı öneririz. Sınır bölgelerinde kurlar düşük olur. Buralarda büyük miktarda para bozdurmayın. Eğer Hint parasına ihtiyacınız varsa sadece Amritsara gitmeye yetecek kadar (örneğin 20 $) bozdurun. Amritsarda tren istasyonunun hemen karşısında lisanslı Döviz Büfeleri vardır, buralarda pazarlık ederek en yüksek kuru almaya çalışın.
Sitemizin son düzenlendiği 2011 Ekim ayında 1 USD = 48 Rupi civarındaydı. Para bozdururken bu kura yakın fiyatlar almaya bakın.
Jalianwala Bağı (Şehitler Bahçesi)
Hindistann bağımsızlık mücadelesinin sürdüğü 1919 yılında Amritsarda çok önemli bir kitle katliamı meydana gelmişti. Barışçı bir protesto gösterisi için Jalianwala Bağı denilen yerde Pencaplılar toplanmıştı. Bütün toplantıları yasaklamış olan İngiliz Hükümeti, bu toplantıyı da dağıtma kararı almıştı. Ancak toplanılan yerin üç tarafı da yüksek duvarlarla çevriliydi ve İngiliz Askerleri dağılınacak tek girişi de kapatmıştı. Askerlerin komutanı fazla vakit geçirmeden halkın üzerine ateş açtı. Yaşanan katliamdan kurtulmak için birçokları orada bulunan kuyuya atladı. İngilizlerin 700 mermi atarak 1200 kişiyi öldürdükleri söylenir.
Bu katliam, büyük tepki yarattı. İngilizlere karşı mücadele eden Gandinin elini güçlendirdi. Ünlü şair Tagore bile İngiliz kralına mektup göndererek katliamı protesto etti.
Jalianwala Bağında üzerinde kurşun delikleri olan yapı.
Jalianwala Bağı, Altın Tapınakın hemen yanında, olduğu gibi korunmuş. Buradaki küçük müzede katliamı yaşayanların birinci elden anlattıkları olaylar ve büyükçe bir tabloda katliam gösterilmiş.
Müzedeki bu tabloda yapılan katliam gösterilmiş.
Birçok kişinin kendini attığı kuyu, hala bahçenin içinde. O dönemden beri aynen korunmuş olan bir kaç duvar üzerinde İngilizlerin kurşunları halen duvarlara saplanmış olarak duruyor.
Jalianwala Bağında üzerinde kurşun delikleri olan duvar.
Jalianwala Bağındaki video çekimlerimizi izlemek için aşağıdaki linke tıklayın.
Hindistan ile Pakistanın aralarında sürekli yarışan düşman kardeşlere benzediklerini bilirsiniz. Bu iki ülkenin arasındaki tek sınır kapısı ise Attari - Wagah arasındaki bu sınırdır. Dolayısıyla iki ülke askerinin resmi olarak yüz yüze geldiği tek nokta da burasıdır. Bu sınırda her akşam sınır kapılarının adeta birbirlerinin suratına çarpılması şeklinde gelişen askeri törenler binlerce kişinin katılımıyla gerçekleştirilmektedir.
Sınırı geçiş saatiniz akşamüstünü bulduysa Amritsara hemen gitmek yerine bu törenleri izlemek için bekleyebilirsiniz. 16.30 sıralarında sınır geçişlerine kapatılan tampon bölgeye 17.30dan sonra siviller kontrollü bir şekilde alınmaya başlanır. Bu sırada sınırın Pakistan tarafında da aynı hazırlıklar yapılmaktadır. Sınırın -sıfır- noktasında izleyiciler için tribünler kurulmuştur. Bu tribünler istisnasız her gün ağzına kadar dolmaktadır. Törenler başlamadan önce her iki taraftaki insanlar, tıpkı futbol maçlarında olduğu gibi kendi devletlerini tezahüratlarıyla desteklemeye başlarlar. Daha sonra sert hareketlerle tören birliği gelir. En uzun boylu ve en gösterişli askerler, en güzel tören giysileriyle tekmil alıp verirler, silah takıp çıkartırlar ve bu hareketler çılgınca alkışlanırken, her iki tarafın insanları kendi askerleriyle gurur duyarlar. Milli marşların okunmasıyla coşanlar arasında ağlayanlar da görülür...
Tören mangası hazır...
Tören, sınırın birleşme noktasında iki taraftan birer askerin birbiriyle sembolik olarak el sıkışmasıyla devam eder. Bu el sıkışma bile karşısındakine tepeden bakma ve horozlanma davranışlarıyla doludur.
İki taraftan birer asker sembolik olarak el sıkışıyor.
Daha sonra, sınırın demir kapıları aynı anda iki taraftan sert bir şekilde kapatılır. Bu törenler her iki tarafın askerleri tarafından inanılmaz bir ciddiyetle yapılmaktadır. Sanki savaşta büyük bir zafer kazanılmış ve düşmanla kedinin fare ile oynadığı izlenimi verilen bir oyun oynanmaktadır. Böyle bir askeri töreni dünyanın başka hiçbir yerinde göremeyeceğinizi belirterek, eğer imkânınız varsa bu töreni kaçırmamanızı tavsiye edelim.
Hintli tören mangası
Tören bitiminde Hindistan bayrağı yerine götürülür.
Hindistan Bayrağı, yerine götürülüyor
Amritsar Sınır törenlerini çektiğimiz video görüntülerinden izlemek isterseniz aşağıdaki linke tıklayın. Törenlerin birinci ve ikinci bölümleri alt alta yer almışıtır. Hindistan Gezi Rehberi adlı kitabımızı satın alanlar, bu görüntüleri ve daha başka birçok görüntüyü DVD kalitesinde sunan bir adet DVD'yi de hediye olarak edinecektir.
Şehre gidiş
Attari sınır kapısından taksiye bindiğinizi varsayarsak, gideceğiniz yer tren istasyonu olmalıdır. Attari köyünden köy otobüsüyle gidenler, otobüs terminale gelmeden tren istasyonunda inmelidir.
Tren istasyonu bu şehirdeki merkez noktanız olacaktır. Buradaki emanet odasına (cloak room) sırt çantanızı ve diğer eşyanızı bırakarak yükünüzden kurtulabilirsiniz.
İstasyondan Altın Tapınağa gitmek için en kolay yol, bisiklet rikşa veya motorlu rikşaya binmektir. Uzaklık yaklaşık 2 km. dir. Bu yolu, bizde fayton olarak isimlendirilen at arabaları (Tongalar) ile de geçebilirsiniz.
Altın tapınak bölgesine yaklaştığınızda çevredeki polislerin ve askeri birliklerin sıkı denetimleri dikkatinizi çekecektir. Hatırlayacağınız gibi 1984 yılında Pencab eyaletinin bağımsızlığını isteyen Sikh teröristler Altın Tapınaka sığınmış, polise 3 hafta direnmişler, daha sonra İndira Gandi hükümetinin emriyle, güvenlik kuvvetlerinin kanlı baskını sonucu öldürülmüşlerdi. Bu baskın, bölgedeki ayrılıkçı hareketlerin daha fazla popülarite kazanmasına yol açmış ve Pencab eyaleti siyasi cinayetler, çatışmalar ve zaman zaman uygulanan sokağa çıkma yasakları ile Hindistanın en çok baş ağrıtan bölgesi olmuştur.
Daha sonra bölge tekrar sükunete kavuşmuş, Altın Tapınakın duvarlarındaki kurşun delikleri onarılmış ve bir din merkezi olma özelliğine yakışan mistik ortamını yeniden kazanmıştır.
Altın tapınaka girerken ayakkabılarınızı emanete teslim etmeniz istenecektir ki, buna uymaktan başka çareniz de yoktur. Çıplak ayakla bir süre yürüdükten sonra tapınağın girişinde devamlı su akıntısı olan bir yerden geçerken ayaklarınız ister istemez yıkanacak ve temizlenecektir. Dünyanın belki de hiçbir kutsal yerinde böyle bir tedbir akıl edilmemiştir. Tapınağa girerken kadın - erkek herkesin başını örtmesi de zorunludur. Ayrıca Sikh dininin emirleri gereği içeri girerken yanınızda sigara, pipo veya tütün içeren herhangi bir şey sokamazsınız. Bunları da dışarıda bırakacaksınız. Yanınızda sigara varsa çantanızın dibine yerleştirin, burada üst araması yapılmaz.
Altın Tapınakta başka bütün dini merkezlerde olması gerektiği gibi belirli bir sükünet içinde olmanız beklenir, telaşla sağa sola koşturmak, yüksek sesle konuşarak şakalar yapmak, kutsal havuzda yıkanarak arınmaya çalışanların fotoğraflarını çekerken ayrıntıyla uğraşıp onları rahatsız etmek hoş karşılanmaz. Buna karşılık tapınağın herhangi bir yerinde meditasyon yapmanıza kimse karışmaz. Unutmayın ki buraya gelen Sikhler bu ziyaretlerinden sonra kendi dinlerine göre Hacı oluyorlar, burada böylesi önemli bir olay yaşanıyor.
Altın Tapınak genel görünüşü
Tapınak merdivenlerini inmeye başladığınızda, sizi hoparlörlerden yükselen ilahiler karşılayacaktır. Burada Sikh dininin kutsal kitabı olan Guru Granth Sahib kesintisiz olarak okunmaktadır. Havuzun ortasındaki ana yapının içinde ilahileri okuyan rahipleri görebilirsiniz. Önemli törenler sırasında bu kutsal kitabın orijinali çıkartılarak okunur. Altın varaklarla süslenmiş büyük sayfalardan oluşan bu kitaba paha biçilmez.
Altın Tapınak girişi her zaman kalabalıktır.
Havuzun tüm çevresi beyaz mermerlerle çevrelenmiştir. Bu mermer blokların yapımı için bağışlanan çeşitli metal 1 Rupilerin ve 50 Paisalık paraların, bağışta bulunan kişinin ismini de içeren bir kitabe ile birlikte bu mermer blokların içine gömülmüş olduğunu görebilirsiniz !
Altın Tapınak içinde gezerken bazı Sikhler sizinle ilgilenir, konukseverlik gösterir ve size gönüllü olarak rehberlik yapabilirler. Bu durum sizi şaşırtmasın, çünkü Sikhlerin karakteri, Hindistanın genel insan tipinden farklıdır. Özellikle tapınak dahilindeyken size gösterilen bu ilgiden kuşku duymayın. Hatta kalacak bir yeriniz yoksa Altın Tapınakın içinde bulunan Hostelde Dormitory yurt usulü konaklayabilirsiniz. Konaklama ücretsizdir, dilerseniz bağış yapabilirsiniz. Bu konuksever insanlar, sizi kendi dinlerine çekmek için ikna edici konuşmalar yapacak ve gönlünüzü almaya çalışacaklardır.
Altın Tapınağın gece görünümü de çok güzeldir.
Ortadaki havuzun çevresini dolaştıktan sonra ana binaya giren köprü şeklindeki geçite geldiğinizde, binaya hemen girmeyin. Girişin sağ tarafında, bağış karşılığı verilen irmik helvasından alın. Bağışın ise bir sınırı yoktur; 10 Rupi vermeniz yeterli. Kurutulmuş yapraktan yapılma bir kabın içine konan iki lokmalık helvayı da hemen yemeyin, daha sonra gerekli olacak!
Altın Tapınağın yerleşim planı
Şimdi köprülü geçişten geçerek ana binaya yönelebilirsiniz. Ana binanın içinde ilahileri okuyan müzisyenleri, devasa boyutlarıyla altın yaldızla işlenmiş kutsal kitabı ve iç yapısı tümüyle altın kaplı kubbeyi göreceksiniz. Sizinle birlikte onlarca kişi daha bu dar ortama girmiş durumdadır, ve arkadan gelenler sizin fazla oyalanmadan yürümeniz için iteklemeye başlamıştır bile. Bu sırada kutsal kitabı görür görmez yere kapaklanarak selam veren Sikhleri görevliler yerden kaldırmaya uğraşmaktadır. Siz bu ortamın mistisizmini bir süre yaşadıktan sonra ağır adımlarla binanın üst katına doğru merdivenleri çıkmaya başlayın. Bu arada elinizde yapraktan tabak içindeki helvanın bir kısmını görevli Sikh eliyle almış ve tencerenin içine atmıştır. Bu noktadan sonra helva yiyebilirsiniz.
Tapınağın ikinci katındaki balkondan, girişteki ana hol çok güzel görünür. Burada bir süre oturarak bu eşsiz manzaranın tadına varabilirsiniz. İsterseniz, ilahilerin büyüsüne kapılarak meditasyon da yapabilirsiniz. Hiç meditasyon deneyiminiz yoksa bile, başlamak için buradan daha iyi bir atmosfer bulamazsınız. Türkiyeden gelirken geçtiğiniz uzun yol artık geride kaldı, Türkiyedeki yaşantınız sizden çok uzakta, kişisel sorunlarınızı da unutun gitsin; artık burada sadece kutsal bir müzik, kutsal bir ortam ve yoğun bir mistisizm ve sizi büyüleyecek ruhsal bir ortam var. Hindistan size güzel bir hoşgeldin diyor ve binlerce yıllık geleneğinin getirdiği bütün incelmiş duygularıyla karşınızda.
İkinci kattan ana binanın görünüşü.
Altın Tapınakta Törenler :
Gün batımı töreni : Her akşam güneşin batış saatinde yapılır. Bu törende özel kapanış ilahileri hep bir ağızdan okunur. Ana binaya giriş yolu üzerinde ulaşım durur; hatta tapınağın içinde bulunanlar bile bulunduğu yerde kalır, yürümez ve ilahiye katılır.
Gece töreni: Tapınak içinde bütün gün okunan kutsal kitap, gece 22.00 (kış aylarında 21.00) sıralarında her tarafı altın kaplı özel bir tahtırevanla bulunduğu yerden alınır. İlahiler ve çalınan boru sesleri arasında tapınak karşısındaki kilitli bir odaya götürülür.
Gece töreni için kutsal kitabın yerinden alınarak taşınması
Temizlik töreni : Tapınak, gece 23.00 gibi bir saatte ziyaretlere geçici olarak kapanır. Giriş kapısı kapanmadan önce ana binanın içine girdiyseniz dışarıya çıkamazsınız. Dışarıdan da başka kimse giremez. Böylece tapınağın içinin nasıl temizlendiğini görebilirsiniz. Temizlikle görevli olan rahipler, Sikh dininin en üst seviyesinde olanlarından seçilmiş ve genellikle çok yaşlı kişilerdir. Bunlar ana binanın içinde kutsal kitabın üzerinde durduğu halıları, örtüleri, süsleri büyük bir saygı ile birer birer yerlerinden kaldırırlarken ilahiler okur. Platformun altında birikmiş olan tozlar bile büyük bir dikkatle toparlanır. Törende hazır bulunanlar bu tozları toplayıp küçük kağıtlara sararak götürmekte birbirleriyle yarış içindedirler. Bu ilginç töreni de kaçırmayın.
Yıkama töreni : Tapınak, gece saat 03.00 gibi tepeden tırnağa süt ile yıkanır, gül suları ile kokulandırılır. Bu kadar geç saate kalabilirseniz bu töreni de izleyebilirsiniz.
Lenger (Herkese ücretsiz yemek) hizmeti: Ana binadan çıktıktan sonra tapınak içinde gezilecek ikinci önemli yere gitmelisiniz. Herkese ücretsiz yemek verilen mutfak bölümüne. Sürekli yüzlerce insanın ziyaret ettiği bu tapınakta her gelene her an yetecek miktarda, çok basit, ama çok anlamlı bir ikram yapılıyor. Mutfakta çalışanların tamamı gönüllü kişiler, Sikh toplumunun hemen her kesiminden kişileri burada görebilirsiniz. Mutfağın yemekhane kısmına geldiğinizde bir görevli size çelik bir tepsi, diğeri, çelik bir bardak ve kaşık verir. Tek sıra halinde yemekhanenin bulunduğu bölüme çıkarsınız. Büyük bir salonun içinde yere sıra sıra halıların serildiğini ve bir grup yemek yerken, arka taraftakilerin yemeğini bitirerek birer birer kalktıklarını görürsünüz. Yeni gelenler de sıra ile bağdaş kurarak halıya otururlar ve servisin gelmesini beklerler. Böyle büyük kalabalıkların ziyaret ettiği bir yerde, her şeyin sistematik ve basit bir biçimde çözümlenmesi sizi de şaşırtacaktır.
Lenger - Herkese açık mutfak
Yerinize yerleştikten kısa süre sonra çapati servisi başlar, hemen arkasından da Dhal gelir. Size uzatılan çapatiyi tek elinizle almaya kalkışmayın. İki avucunuzu birleştirerek ellerinizi uzatın. Görevli, avuçlarınıza çapatiyi bırakacaktır. Dilenme pozisyonuna benzeyen bu hareketin Sikh dininde önemli bir anlamı olabilir, ya da sadece bir gelenektir, her ne ise o anda bu geleneğe uymaktan başka yapacak bir şey de yoktur.
Daha sonra mutfağın o anki durumuna göre sebze veya pilav da verilebilir. Ya da sadece Dhal ile yetineceksiniz. Tapınağın dışındaki yoksullar ve dilenciler için, böyle ücretsiz yemek imkânının sağlanmış olmasının değerini düşünebiliyor musunuz?
Yemeklerin hazırlanması ve bulaşıkların yıkanması imece usulüyle yapılıyor.
Altın Tapınaktaki bu yemeklerin nasıl olduğunu bizim çekimimizle görmek isterseniz aşağıdaki linke tıklayın. Hindistan Gezi Rehberi kitabımızı satın alırsanız bu ve bunun gibi birçok görüntüyü içeren DVDyi hediye olarak alacaksınız.