|Makale Sayfaları|
|Kimyasal Denge|
|Denge Sabiti ile İlgili Hesaplamalar|
|Kimyasal Dengeye Etki Eden Faktörler|
Dengedeki bir sisteme dışarıdan herhangi bir etki yapıldığında denge reaksiyonu sağa veya sola kayarak tekrar dengeye gelmek ister. Yani dışarıdan yapılan etkiye ters şekilde etki verir. Buna Le Chatelier prensibi denir.
1. Derişim
-
Tepkime dengede iken kaba X gazı eklemek hangi değişikliklere yol açar.
-
Reaksiyon sağa doğru kayar.
-
T miktarı ve derişimi artar.
-
Z miktarı artar ancak derişimi değişmez.
-
Y miktarı azalır.
-
X miktarı artar.
-
k sabiti değişmez. (Sadece sıcaklıkla değişir.)
-
Tepkime dengede iken kaptan bir miktar Y gazı alınırsa hangi değişiklikler olur.
-
Reaksiyon sola kayar.
-
Z ve T'nin miktarı azalır.
-
X miktarı artar.
-
Y miktarı azalır.
-
k sabiti değişmez.
-
Kaba Z katısı eklemek hangi değişikliklere sabep olur?
-
Z katı olduğundan dengeyi etkilemez.
2. Basınç - Hacim
Basıncın artması hacmin azalması demektir. Basınç artarsa reaksiyon mol sayısı fazla olan taraftan az olan tarafa kayar. Mol sayısı eşit olan reaksiyonlarda basınç - hacim değişiminin dengeye etkisi olmaz.
3. Sıcaklık
Sıcaklık k sabitini değiştirir. Denge sabitleri yalnızca sıcaklıkla değişir. Denge tepkimelerinde ısı tıpkı bir madde gibi düşünülmelidir. Ekzotermik reaksiyonlarda ısı sağ tarafa yazıldığından sıcaklık arttırılınca reaksiyon sola kayar. K sabiti küçülür. Endotermik reaksiyonlarda ısı sol tarafa yazıldığından sıcaklık arttırıldığında reaksiyon sağa kayar. K sabiti büyür.
Not 1 : Dengedeki bir tepkimeye katalizör kullanılması dengeyi etkilemez. Ancak dengeye ulaşmamış reaksiyonlarda katalizör kullanılması, dengeye ulaşma hızını arttırır.
Not 2 : Dengedeki bir reaksiyona, reaksiyona girmeyen herhangi bir madde eklemek dengeyi etkilemez.
DENGEYİ KONTROL
Herhangi bir anda reaksiyonun dengede olup olmadığının incelenmesi olayıdır. Herhangi bir andaki bulunan derişimler denge ifadesinde yerine yazılır. Bulunan değer Kd'ye eşit çıkarsa sistem dengededir, denilir. Bulunan değer Kd'den büyükse reaksiyon sola doğru işliyor, bulunan değer Kd'den küçükse reaksiyon ürünler yönüne (sağa doğru) işliyor, demektir.
Örnek - 2
1 lt'lik bir kapta 2 mol X, 3 mol Y, 1 mol T ve 1 mol Z bulunduğu anda;
I. Sistem dengededir.
II. Zamanla X ve Y miktarı artar.
III. Reaksiyon sağa doğru ilerler.
ifadelerinden hangisi ya da hangileri doğrudur?
Çözüm
Dengeyi kontrol etmek için verilen derişimler yerine konularak bulunan değer K' olsun.
Gerçek denge sabiti Kd = 3 olduğundan tepkime sağa doğru kayacaktır. X ve Y miktarları azalacak, Z ve T miktarları ise artacaktır.
Buna göre Cevap Yalnız III olur.
Şayet K' = Kd olsaydı, sistem dengededir ifadesi doğru olurdu.