Bugün doğal olarak tüm gazeteler, sosyal ve diğer medya dün İstanbulun merkezi sayılan İstiklal Caddesindeki patlamayı yazdı.
Artık terörden şaşkın hale gelmiş halde bir birimize olayın analizini yapmaya, bazı çıkarsamalarda bulunmaya çalışacağız. Okur konumundaki insanların çoğu da son iki-üç aydır durmaksızın yükselen terör şiddetinin arkasında ne olduğunu, daha da önemlisi ne zaman sonlanacağını öğrenmeye çalışacak.
Müthiş bir depresyon içinde insanlar ve umutsuzluk her yanı sarmış durumda.
Belki de sırf bu nedenle, bu yazımda İstanbuldaki patlamaya hiç değinmeyip, bambaşka, ama günümüzle doğrudan ilişkisi olan bir başka konuyu anlatmaya çalışacağım.
2. DÜNYA SAVAŞI SONRASI FRANSA
1 Haziran 1958de Fransanın efsanevi II. Dünya Savaşı kahramanı De Gaulleü, Bakanlar Kurulunu oluşturmakla görevlendirdi. Bu aynı zamanda 4. Cumhuriyetin bitişi, 5. Cumhuriyetin de başlangıcı oluyordu.
5. Cumhuriyet hemen yeni bir anayasa hazırlamaya koyuldu ve yeni anayasa aynı yıl içinde Mecliste kabul edilerek yürürlüğe girdi. Ancak yeni anayasanın sakıncaları kısa süre sonra ortaya çıkacaktı, zira yasa Cumhurbaşkanına olağanüstü yetkiler veriyordu. De Gaulle, yeni anayasa mecliste kabul edildiğinde henüz cumhurbaşkanı değildi, ama aklından geçen elbette sınırsız-sorumsuz, olağanüstü yetkilerle donanmış bir cumhurbaşkanlığına oturmaktı. Yeni anayasa Cumhurbaşkanına sınırsız yetkiler verirken, parlamentonun yetkilerini de sınırlıyordu. Yeni seçim yasası da hazırlanarak, iki türlü seçim sistemi getirildi. Bir aday, ilk turda oyların yüzde ellisinden bir oy fazla alamazsa eğer, en çok oy alan iki aday yeniden yarışacaktı.
İkinci Dünya Savaşı sonrası biraz olsun palazlanmış haldeki Fransız sol ve komünist partileri, 1950li yılların sonlarına doğru sönmüş bir yıldız halindeydiler. Nitekim, De Gaulle 1958 yılının Aralık ayında Fransa Cumhurbaşkanı seçildi.
1966 yılında yeniden Cumhurbaşkanı seçilecek olan De Gaulle zamanında Fransada neler oldu? İşin bizi ilgilendiren asıl yönü de bu:
İkinci Dünya Savaşı başta Avrupa olmak üzere tüm dünyada aşılması zor bir depresyon yaratmıştı. Umutsuzluk bütün toplumlarda kangren gibi yayılıyor, tüm organları kemiriyor ve bundan kurtulmanın tek yolu ise kapitalist model olarak görülüyordu.
DE GAULLEÜN ETKİSİ
Hakkını vermek gerekirse, De Gaulle zamanında sanayi Fransada umulandan hızlı gelişti. Bu ülke için bir şans ve başarı olarak görülüyorsa da, aslında tarımdaki yüzde otuz azalış ve köy nüfusundaki aşırı düşüş, yalnızca sanayi ile kalkınmanın veya sorunları aşmanın mümkün olmadığı gerçeğini gözler önüne seriyordu. Zira başta gıda maddeleri olmak üzere enflasyon önüne geçilemeyecek hızda artarken, işçi ücretleri de buna paralel olarak sürekli kan kaybediyordu.
Nitekim, De Gaullenin ikinci kez Cumhurbaşkanı seçildiği 1966 yılının Mayıs ve Ekim aylarında genel grevler başladı. Bu Fransa için ağır bir ekonomik darbe anlamına geliyordu. Ancak, koşullar ne kadar ağırlaşsa da, ekonomik durum ne kadar bozulsa da, De Gaulle ve hükümetini görevinden alacak kapasitede bir sosyalist veya sosyal demokrat cephe oluşturulamıyordu.
SOL İLK KEZ BAŞARI KAZANIYOR
Sonunda Fransa solu bir yolunu buldu ve Fransız Komünist Partisi ile Sol Federasyon, Mart 1967de yapılacak genel seçimlerde ittifak yapma kararı aldı. Bu ittifak kararı, Fransada solun müthiş güçlenmesine neden oldu. Fransız Komünist Partisi oylarını bir milyon artırarak, parlamentodaki sandalye sayısına 32 kişi daha eklemeyi başardı. Böylece hükümet ile muhalefet arasındaki parlamenter sayısı birkaç kişiye kadar geriledi.
1968 OLAYLARI
Fransa içinde giderek büyüyen huzursuzluk ve tıpkı bugün Türkiyede yaşanana benzer depresif durum, 1968 ilkbaharı ve yazıyla birlikte öğrenci olaylarının patlak vermesine neden oldu. Tarihe 1968 olayları olarak geçen eylemler, Sorbonne üniversitesinde okuyan öğrencilerin hayat pahalılığından ve eğitimdeki yetersizlikten şikayetleriyle başladı. Aynı yılın Mayıs ayında işçiler de öğrencileri destekleme kararı aldı ve genel grev ilan ettiler.
16 Mayıs 1968de Renault fabrikalarında başlayan grev, diğer fabrikalara da sıçradı ve bir anda tüm Fransa bir genel grev dalgası içinde çalkalanmaya başladı. Greve katılan işçi sayısının o sıralarda on milyondan fazla olduğu söylenir. Şiddete başvurulmadan fabrikalar işgal edildi, işçiler istedikleri emekli aylıklarının yükseltilmesi, sosyal sigortalar konusunda hükümetin aldığı olumsuz kararların geri çekilmesi ve çalışma saatlerinin yeniden ayarlanması maddelerini hükümete kabul ettirmeyi başardılar.
Genel grev, Fransadaki tüm yaşamı altüst etmişti. Bu da bir gerginlik oluşmasına yol açtı. Hükümet şaşkındı. De Gaulleün ilk tepkisi reformların en kısa sürede yapılarak aynı yılın Haziran ayında halk oyuna sunulacağı şeklinde oldu. Ama askerlere de danışan De Gaulle bu fikrinden çabucak vazgeçti ve 23 Haziranda erken genel seçim yapılacağını açıkladı.
Ancak Fransa solu De Gaulle ve hükümetinin bu zayıf konumundan yararlanamadı. Beceriksizce atılmış birkaç adım nedeniyle de ellerinde bulunan sandalyeleri de kaybettiler. Seçim sistemi de değişmişti bu arada... Bu sol partilerin kan kaybetmesine neden olmuştu. Örneğin Fransız Komünist Partisi 1968 seçimlerinde 4,5 milyona yakın oy almasına karşın, sandalye sayısı 73ten 34e düşmüştü.
KİM KAZANDI?
Aslında kazanan De Gaulle ve hükümeti gibi görünse de, asıl kazanan Fransız halkıydı. Zira, 1968 seçimlerinden sonra Fransa parlamentosu işçi ücretlerinde ortalama yüzde 12 artışa gitti, işçi haklarında rahatlama oldu.
İkinci Dünya Savaşı sonrası dünyanın genel durumu ve umutsuzlukların, depresyonların en üst noktaya çıkması savaşın ve sonrasının getirdiği yıkımlardı. Bunu en hızlı aşan ülkelerden biri Fransa olmuştu, ama bir süre sonra varoluşçuları da harekete geçirecek olumsuzluklar bu ülkede de başladı.
Demem şu ki, her zaman için umut var. Bu depresyondan, olumsuzluklardan ve mutsuzluklardan bu ülkenin insanları da en kısa süre içinde kurtulacaklar. Fransa hikayesini anlatmamın tek nedeni de budur.
Henüz kimse yorum yapmamış, ilk yorum yapan siz olun.