Rektum kısaca nedir?
Rektum, kalın bağırsağın en aşağıdaki bölümünü oluşturan ve onu anüse bağlayan kas yapısında kısa tüptür. Rektum yaklaşık 12 cm uzunluğunda olup duvarı uzun ve dairesel kaslardan oluşur, içteki mukoza tabakası kayganlık sağlar.
Rektumun yapısı
Rektumun ilk bölümü dört tabakadan oluşur; en dışta seroz tabaka, kas tabakası, mukoza altı tabakası ve en içte rektumun kayganlığını sağlayan mukoz tabaka bulunur. Rektumun son üçte birlik bölümünde seroz tabaka bulunmaz.
Rektumun görevi nedir?
Rektum beslenme yolunda (ağızdan anüse kadar uzanan tüp biçimli yapı) oluşan dışkıyı toplar. Rektum duvarlarında basınç artısı beyine sinir uyarılarının gönderilmesini sağlar; biriken dışkı rektumu germeye başladığında dışkılama ihtiyacı hissedilir.
Rektum hastalıkları
- Anüs imperfore (rektum ve anüsün doğuştan yokluğu)
- Proktit (rektum iltihabı)
- Rektum polipleri (üzüm salkımı şeklinde yapılar)
- Rektum kanseri
- Rektum tıkanması (rektumun radyoterapi etkisi, granuloma inguinale (cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyon) ya da pelvik inflamatuar hastalık nedeni ile daralabilmesi ve tıkanması)
- Rektum ülseri (nadiren de olsa rektumda kanama ve akıntıya yol açan ülser oluşması)
- Rektal prolapsus (rektum mukozasının anüsten dışarı sarkması durumu)
- Rektosel (rektum ve vajina arka duvarının vajina içine aşağı doğru kayması), bunlar gibi değişik mekanizmalara bağlı rektum hastalıkları gelişebilir.
Rektal muayene nedir?
Rektal muayene, genel fizik muayenenin bir parçası olarak anüs ve rektumun muayene edilmesidir. Rektal muayenenin amacı ağrı yakınmasının, barsak düzenindeki değişikliklerin nedenini araştırmak, prostat bezinin büyüklüğünü değerlendirmek, rektum ya da prostat bezi tümörlerini saptamaktır. Rektum hastalıklarında çoğunlukla rektal muayene ve proktoskopi ya da sigmoidoskopi tetkikleri yapılarak tanı konulabilir.
Rektum kanseri nedenleri, belirtileri ve tedavisi
Rektum kanseri nedir? Rektum kanseri (kalın bağırsağın son kısmını oluşturan kas yapısında tüpün kötü huylu (habis) tümörüdür).
Rektum kanseri belirtileri: Rektum kanserinin erken belirtileri rektal kanama ve ishal ya da kabızlıktır. Daha sonraları ağrı görülebilir. Tedavi edilmediğinde kanser şiddetli kanama ve ağrıya yol açar, bağırsakları tıkayarak dışkı geçişine engel olur. Rektum kanserinin başka organlara yayılma olasılığı da vardır.
Rektum kanseri tedavisi: Tedavi çoğu zaman cerrahidir. Tümör rektumun üst bölümünde ise hastalıklı alan ve kolonun son bölümü çıkartılır, serbest kalan iki uç birbirine dikilir. İyileşmeyi hızlandırmak için geçici bir kolostomi (dışkının karında cerrahi yolla oluşturulmuş bir açıklıktan boşaltılması) açılabilir. Rektumun aşağı bölgesindeki tümörlerde rektum ve anüs tümüyle çıkarılır. Geride dışkı için bir çıkış yolu kalmayacağından kalıcı kolostomi açılır. Radyoterapi ya da antikanser ilaçlar (kemoterapi) cerrahiye ilave olarak, bazen de cerrahinin yerine kullanılabilir. Hastalığın seyri tedavi başlandığı sırada hastalığın ne kadar yaygın olduğuna bağlı olarak değişir.
Rektal prolapsus nedenleri, belirtileri ve tedavisi
Rektal prolapsus nedir? Genellikle dışkılama sırasındaki ıkınmaya bağlı olarak rektum mukozasının anüsten dışarı doğru sarkmasıdır.
Rektal prolapsus belirtileri: Rektal prolapsus çoğunlukla ağrı, sümüksü akıntı ve rektal kanama ile kendini gösterir. Rektal prolaps küçük çocuklarda genellikle geçici bir durumken yaşlılarda perine (anüs ve cinsiyet organları arasındaki alan) çevresindeki dokuların zayıflaması nedeni ile kalıcıdır. Prolapsın büyük olduğu olgularda dışkı sızıntısı görülebilir.
Rektal prolapsus tedavisi: Tedavisi için liften zengin diyet verilir. Özellikle yaşlı hastalarda cerrahi gerekebilir.
Rektosel nedenleri, belirtileri ve tedavisi
Rektosel nedir? Vajina duvarındaki zayıflamış dokular nedeniyle vajinanın rektum tarafından itilerek içe ve aşağı doğru kaymasıdır.
Rektosel belirtileri: Rektosel genellikle sistosel (mesanenin vajina on duvarına doğru çıkıntı yapması) ya da uterus prolapsus (rahim sarkması) ile birlikte görülür. Rektosel hiçbir belirti vermeyebilir, bazen kabızlığa neden olabilir.
Rektosel tedavisi: Pelvis tabani egzersizleri hastanın belirtilerini hafifletebilir. Egzersizler yararlı olmazsa vajinanın arkasındaki dokuları sıkılaştırıcı cerrahi girişim önerilebilir.
Anüs imperfore nedenleri, belirtileri ve tedavisi
Anüs imperfore nedir? Anüs açıklığının bulunmadığı veya üzerinin kapalı olduğu seyrek görülen doğumsal bir anormalliktir. Bu durumun ciddiyeti anal kanalın (rektumun) hiç olmaması ile anal açıklığı sadece bir deri tabakasının örtmesi durumu arasında değişir.
Anüs imperfore belirtileri: Anüs kanalın olmaması ve anüs açıklığın kapalı olması durumunda çocuk dışkılayamaz. Anüs ağzının olması gereken yerin derisinde yeşile kaçan kabarıklık görülebilir. Anüs olduğu halde rektum yok ise kusma, karında şişkinlik, gerginlik gibi tıkanıklık belirtileri ortaya çıkabilir.
Anüs imperfore tedavisi: Tedavi ameliyat ile yapılır. Ciddi olgularda anüsün oluşturulması için ameliyattan önce kolostomi yapılması gerekebilir. Ameliyatta sadece anal açıklık üzerindeki derinin kaldırılması gerekiyorsa, birkaç ay sonra anal dilatasyon (anüsü genişletmek için yapılan müdahale) yapılması gerekebilir.
Rektovajinal fistül nedenleri, belirtileri ve tedavisi
Rektovajinal fistül (RVF) nedir? Rektumdaki dışkı ve gaz kapsamının anüs dışında vejenden de geldiği bir fistül şeklidir. Tekrarlayan vajinal enfeksiyonlarla genital hijyenin sağlanamaması, kişiye rahatsızlık veren çözümü zor bir sağlık sorunudur.
Rektovajinal fistül belirtileri: Belirtiler arasında vajinadan gaz ve dışkı gelmesi, cinsel ilişki sırasında ağrı, perianal ağrı ve çevre dokularda sertlik, vajina mukozasının irritasyonuna bağlı vajinit oluşması ve buna bağlı vajinal akıntı gibi belirtiler vardır. Belirtilerin şiddeti ile fistülün bulunduğu düzey arasında tam bir parallelik vardır. Düzeyi yüksek olan rektovajinal fistülde semptomlar daha kötü iken alçak yerleşimli fistüllerde daha belirsiz olabilmektedir.
Rektovajinal fistül tedavisi: Tedavi bu duruma neden olan faktöre göre değişiklik gösterir. Tedavide mukozal ilerletme flepleriyle onarımlar, abdominal girişimler, doku transfer prosedürleri, fibrin yapıştırıcılar gibi cerrehi teknikler uygulanabilir. Obstetrik yaralanma sonrası gelişen rektovajinal fistüllerin yaklaşık yarısı kendiliğinden iyileştiği için bu tür olgularda cerrahi tedavi yapılmadan 3-6 ay beklenir.
Proktit nedenleri, belirtileri ve tedavisi
Proktit nedir? Rektum ve anüs (makat) etrafındaki bölgenin iltihabıdır. Proktit durumuna Crohn hastalığı, ülseratif kolit gibi inflamatuar bağırsak hastalıkları, enfeksiyonlar, cinsel yolla bulaşan hastalıklar ve radyoterapi, rektumdan kullanılan ilaçlar, gıda alerjileri, tüberküloz, yaralanmalar ve kronik kabızlık gibi faktörlere bağlı da gelişebilir.
Proktit belirtileri: Proktit, rektal kanamaya ve mukuslu akıntıya, rektum ve anüste ağrıya, karnın sol tarafında kramplara, rektal kaşıntıya ve dışkı olmadığı halde tuvalete çıkma isteğine neden olabilir.
Proktit tedavisi: Proktit durumunda tedavi altta yatan ve enflamasyona yol açan etkene bağlıdır. Ülseratif kolit ya da Crohn hastalığında kortikosteroid içeren fitil tedavisi ya da lavman uygulanır. Prontit gelişimine cinsel yolla bulaşan hastalıklar sebep olmuş ise tedavide antibiyotikler de kullanılır. Anüs bölgesinin temiz tutulması, cinsel yolla bulaşan hastalıklardan korunma proktit gelişimini önlemek için çok önemlidir. Oturma banyosu gibi yardımcı yöntemler ile ağrıyı azaltmak mümkün olabilir.
Rektal ülser sendromu nedenleri, belirtileri ve tedavisi
Rektal ülser sendromu nedir? Rektal ülser sendromu nedeni tam olarak bilinmeyen, iyi huylu ancak tedavisi konusundaki güçlüklerden dolayı hastayı rahatsız eden, nadir karşılaşılan bir klinik durumdur. Rektal ülser bazen rektumdaki malign ülserler ya da Crohn hastalığı ile karışabilmektedir.
Rektal ülser belirtileri: Rektal ülser genellikle rektal kanama, ağrı, mukuslu dışkılama, rektum boşalmasında gecikme ve zorlanma, kabızlık, uzun süreli ıkınma, alt kadranda karın ağrısı şeklinde kendini gösterir.
Rektal ülser tedavisi: Rektal ülser tedavisinde birçok hastada uygun beslenme ve lif desteği gibi konservatif yaklaşımlar faydalı olabilmektedir. Konservatif tedaviden fayda görmeyen hastalar için ilaç tedavisi, biofeedback ve cerrahi tedavi uygulanabilir.
Rektal kanama neden olur?
Rektal kanama, rektum ya da anüsten kan gelmesi durumudur. Kan parlak kırmızıdan koyu kahverengi ya da siyaha kadar değişen renklerde olabilir. Dışkı ile karışmış ya da üzerine bulaşmış olabileceği gibi, dışkıdan ayrı olarak da gelebilir. Ağrılı ya da ağrısız olabilir.
- Hemoroidler (anüs kenarlarındaki toplar damar şişlikleri) rektal kanamanın en sık rastlanan nedenidir. Az miktarda parlak kırmızı kan dışkı yüzeyinde ya da tuvalet kağıdı üzerinde görülür.
- Anal fissür (anüs bitim çizgisinde yırtılma), anal fistül (anormal anüs kanalı), proktit (rektumun iltihabı) ya da rektum prolapsusu (rektumun sarkması) rektal kanamanın diğer nedenleri arasındadır.
- Kolon ve rektumun kanserleri ya da polip (üzüm salkımı biçiminde yapılar) lar da kanamaya neden olabilirler.
- Kolon hastalıkları, örneğin divertikül hastalığı, koyu kırmızı dışkılamaya yol açabilir.
- Siyah dışkı sindirim yolunun üst bölümlerinden kaynaklanan kanamaya bağlı olabilir.
- Kanlı ishal ülseratif kolit, amipli dizanteri, şigelloz gibi hastalıklarda görülebilir.
Rektal kanaması olan hastada tanı rektal muayene, proktoskopi, sigmoidoskopi, kolonoskopi ya da çift kontrastlı baryumlu grafi ile konulabilir. Rektal kanama kırk yaş üzerindeki kişilerde artmış kolorektal kanser riskinden dolayı büyük bir dikkatle incelenmelidir.