|Paylaş|


|Tweet|
Sıvı bir doku olan kandaki alyuvar ya da kırmızı kan hücrelerinin temel görevi oksijen taşımaktır. Oksijen alyuvarların içinde bulunan hemoglobin molekülüyle taşınır. Hemoglobindeki + 2 değerlikli demirle hem oksijen hem karbondioksit taşınabilmektedir. Hemoglobin aynı zamanda kanın kırmızı renginden sorumludur. Yaşamsal önemi olan oksijeni yeterince alamayan hücreler solunum yapamaz ve canlılığını sürdürecek enerjiyi üretemez. Kanda bulunması gereken normal alyuvar ( eritrosit) miktarı 1 milimetreküp kanda kadınlarda 4,5- 5 milyon, erkeklerde 5–5,5 milyondur. Laboratuvar sonuçlarında RBC ( red blood cell) olarak kısaltılan kırmızı kan hücrelerinin sayısı yenidoğanlarda, çocuklarda ve gebelerde değişiklik gösterebilir. Kırmızı kan hücrelerinin kanın toplamına göre oranı % 40–45 arasındadır. Kanda normalden daha fazla alyuvar bulunmasına polisitemia vera denir. Bu bir kemik iliği sorunudur. Olgunlaştığında çekirdeklerini kaybeden alyuvarların ömürleri yaklaşık olarak 120 gündür. Ömürleri tamamlandığında dalak, karaciğer ve kemik iliğinde bulunan özel hücreler tarafından parçalanır, alyuvarların yenisi ise yine kemik iliğinde üretilir.
Sinsice başlayan ve devamlı ilerleyen polisitemia vera orta ve daha yukarı yaşta olan erkeklerde daha çok görülür. JAK2V617F adı verilen bir gendeki mutasyon sonucu hücrelerin DNA’larında farklılaşmalar olur. Bu farklılaşmalardan dolayı bozulan kemik iliği hücreleri aşırı miktarda alyuvar üretir. Karaciğer ve dalağın da fazla alyuvar üretimine katkısı bulunmaktadır. Polisitemia verada alyuvardan başka granülosit türü akyuvarlarda ve trombositlerde de artış gözlenir. Hastalık genlerle ilgili olsa da kalıtsal değildir, mutasyonlar sonradan oluşur.
Belirtilerin nedeni kan hacminin artışı ve kan akışkanlığının azalmasıdır. Erken dönem belirtilerin en önemlisi yorgunluk ve solunum zorluğudur. Diğer belirtiler baş dönmesi, ağrısı, sersemlik, halsizlik, deride kaşıntı, cilt kızarıklığı ve geceleri terlemedir. Ellerde ve ayaklarda da karıncalanmalar olabilir. Hastalık, farkında olunmasa da ilerleyen zamanlarda ciltte kırmızı noktalar, morarmalar, dalağın büyümesi ve karnın üst tarafında şişkinlik, burun ve peptik ülser kanamaları, görüşle ilgili problemler, kemiklerde ağrı şeklinde belirtiler verir. Teşhisi gecikmiş ve ilerlemiş vakalarda pulmoner emboli (akciğerlerde pıhtı oluşumu) görülür.
Polisitemia vera yani kemik iliğinin normalin üzerinde alyuvar üretmesi durumunda kan damarların içinde pıhtılaşabilir. Pıhtılaşma nedeni sayısı fazla olan ve bir araya gelip kümeleşen alyuvarlardır. Kişiler bilinçli olmalı ve kendindeki değişiklikleri fark edebilmelidir. Olguların fark edilmemesi sonucu pıhtılar beyin ve kalbe ulaşıp inme, kalp krizi, derin ven ( toplardamar) trombozu gibi son derece ciddi problemler doğurabilir. İleri yaşlarda akut myelojenik lösemi (AML) adlı bir hastalığa dönüşebilir. Polisitemia verada en önemli belirti yorgunluktur.
Kan sayımı ile teşhis edilebilen Polisitemia vera (PV) için net bir tedavi biçimi yoktur. Tam kan sayımında alyuvar, akyuvar ve hemoglobin miktarının artmış olduğu görülür. Doktor kontrolünde kan pıhtılaşmasını önleyen ilaçlar kullanılmalıdır. Sigara kullanmayan, kan basıncı ve kolesterolü düşük olan 60 yaş altı hastalarda flebotomi denilen bir çeşit kan alma işlemi uygulanarak fazla demir uzaklaştırılır. Flebotomi nispeten daha hafif vakalarda hastalığın belirtilerini tamamen giderebilmekte, ayrıca başka tedaviye gerek kalmamaktadır. Hastalık riski düşük hastalara ayrıca düşük dozda aspirin verilir.
Hastalık bakımından yüksek risk grubunda olan, diyabetli, kan pıhtılaşmasıyla ve yüksek kan basıncıyla ilgili sorunları olan, yaşça ileri olan, flebotomi için uygun olmayan ya da bu yöntemle sonuç alınamayan hastalar hidroksiüre ( hydrea) ve interferon alfa türü ilaçlarla tedavi edilir. Düşük dozlu radyoaktif fosfor da kemik iliğine verilmekte ve aşırı eritrosit ( alyuvar) yapımını baskılamaktadır. Tedavilerdeki amaç belirtilerin azaltılıp kontrol edilebilmesidir. Tedavi için kemoterapi de uygulanabilir.
Polisitemia veralı hastalar tedavi görüyor olsalar da bireysel önlemler de alınmalıdır. Sigara kullanıyorsa bırakılmalı, tansiyon ve kilo dengede tutulmalıdır. Sağlıklı, sorunsuz bir yaşam sürülebilmesi için fazla hareketsiz kalınmamalı, orta ya da hafif tempolu egzersizlere yer verilmelidir.
Bir önceki yazımız olan Endodonti Hangi Hastalıklara Bakar? başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.Sorularınızı Yorum Bölümünden Sorabilirsiniz ...