Jim Crow Yasaları’na göre siyahların beyazlarla aynı koltukta oturmaları yasaktı. Beyaz bir yolcu, siyah bir yolcuyu oturduğu yerden kaldırıp, yerine oturabilirdi. Ta ki 1955 yılına kadar… Rosa Parks isimli siyah bir kadının isyanıyla bir eşitlik kavgası başlamış ve on binlerce insanın da katıldığı mücadele zaferle sonuçlanmıştı.
Bugün ölüm yıldönümü olan Sivil Hakların Annesi Rosa Parks’ı yakından tanıyalım.
Rosa Parks, 4 Şubat 1913’de Alabama’da dünyaya geldi. Eğitimini 11 yaşına kadar annesi Leona’dan aldı. Daha sonra teyzesinin yaşadığı Montgomery’deki Endüstri Kız Okulu’na kaydoldu. Eğitimine ırk ayrımı yüzünden Alabama Eyalet Zenci Öğretmen Okulu’nda devam etti. Büyükannesi ve hastalanan annesine bakmak için okulu bırakmak zorunda kaldı.
1932’de Rosa, Raymond Parks ile Montgomery’de evlendi. Eşinin desteğiyle eğitimini tamamlayan Rosa, siyahların politikaya katılmasını zorlaştıran yasalara rağmen 30 yaşında oy verme hakkını kazandı.
1943 yılının Aralık ayında insan hakları hareketinin aktif bir üyesi oldu ve NAACP Montgomery şubesine katıldı.
1955’te Alabama eyaletinde, siyahilere uygulanan ayrımcılığa karşı tavır koyarak sonrasındaki hareketin başlangıcını yapan kişi oldu.
Irk ayrımını benimseyen ilk yasa: Jim Crow Yasaları
1875 yılında demiryolları ve tramvaylarda ırk ayrımını benimseyen ilk yasa, Tennessee’de kabul edildikten sonra tüm Güney eyaletlerine hızla yayıldı. Her yere ırk ayrımını belirten tabelalar asılmıştı.
1900 yılından beri uygulanan yasaya göre Montgomery belediye otobüslerindeki ilk 4 sıra koltuklar, beyazlara aitti. Otobüs yolcuların çoğunluğunu oluşturan siyah insanlar ise otobüsün en arka koltuklarına oturmak zorundaydı. Ortadaki değişken statülü koltuklarda ise siyahlar, beyazların koltukları dolana kadar oturabiliyordu. Bir başka kural ise siyahlar, beyazlarla aynı sıradaki koltukta oturamazdı.
Otobüse binen siyah yolcular önce ön kapıdan binip parasını ödüyor, sonra şoför otobüse binmesine izin verirse arka kapıdan biniyordu. Bazen şoförler siyah yolcuların binmesini beklemeden, parasını ödemiş olmasını umursamadan gidiyordu.
1Aralık 1955 Perşembe günü, sıradan bir gündü. Ta ki Rosa’nın duruşuna kadar.
1 Aralık 1955 Perşembe günü, Alabama’nın Montgomery şehrinde işinden evine dönen 42 yaşındaki siyah bir kadın, belediye otobüsünün orta kısmında bulunan “değişken” statülü koltuklardan birine oturdu. Rosa ile birlikte 3 siyah yolcu da değişken statülü koltuklara oturmuştu.
İlerleyen duraklarda otobüse beyaz bir erkek yolcu binmiş ve ayakta kalmıştı. Şoför, içlerinde Rosa’nın da olduğu 4 siyah yolcunun koltukları boşaltmasını istedi. Şoförün uyarısını dinleyen 3 siyah yolcu kalkarak otobüsün arka kısmına yöneldi. Rosa Parks ise kalkmayı reddetti.
“Ayağa kalkmam gerektiğini sanmıyorum.”
Rosa’nın yerinden kalkmamasının üzerine şoför, polisleri çağırdı. Polisler Rosa’ya neden yer vermediğini sorduğunda cevabı; “Ayağa kalkmam gerektiğini sanmıyorum” oldu. Bunun üzerine Rosa Parks, kamu düzenini bozmaktan tutuklandı.
“Pes etmekten yorulmuştum.”
Kendisi bulunduğu durumu şöyle anlatıyor:
“İnsanlar sürekli o gün yerimi yorgun olduğum için vermediğimi söylüyorlar, ama bu doğru değil. Fiziksel olarak yorgun değildim, ya da genelde bir iş günü sonunda olduğumdan daha yorgun değildim. Yaşlı da değildim bazıları o zamanlar yaşlıymışım gibi bir figür yaratıyorlar kırk iki yaşımdaydım. Hayır, tek bir yorgunluğum vardı; pes etmekten yorulmuştum.”
NAACP’nin Montgomery şubesi başkanı sendikacı Nixon ve Parks’ın bir arkadaşının kefaleti ödemesi sonucunda Rosa Parks, tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakıldı. Rosa Parks’ın davasının görüleceği gün olan 5 Aralık Pazartesi günü için otobüs boykot eylemi planlandı.
Yakın tarihin en önemli isimlerinden birinin doğuşu: Martin Luther King
Rose Parks’ın başlattığı eşitlik kavgası yakın tarihin en önemli isimlerden birinin doğuşuna vesile oldu. Martin Luther King, Montgomery Otobüs Boykotu’nun başkanlığına seçildi.
381 gün boyunca otobüslere binmediler.
5 Aralık Pazartesi günü, en az 40 bin belediye otobüsü yolcusu o gün yürüyerek gitti işine. Bazıları 32 kilometrelik yolu yürüdü ama yine de belediye otobüsüne binmedi. Yolcularının %75’ini kaybeden otobüs şirketleri, başta boykotu umursamamışlardı. Şehirdeki siyahlar tam 381 gün boyunca otobüslere binmediler. İşlerine, okullarına yürüdüler. Yüksek Mahkemenin siyah yolcuların otobüste istedikleri yere oturabilecekleri yönünde bir karar vermesiyle eylem 21 Aralık’ta sona erdi.
Rosa Parks, 1957 yılında ölüm tehditleri ve beyazların ona iş vermemesi nedeniyle Detroit’e taşındı. Burada hem çalıştı hem de sivil haklar hareketinde mücadele etmeye devam etti.
1999’da Time dergisince 20. yüzyılın insan hakları savunucusu seçildi.
24 Ekim 2005’te 92 yaşındayken Michigan’da hayatını kaybetti. Defnedileceği 29 Ekim gününe kadar şehirdeki tüm otobüslerin ilk sıra koltuklarına siyah kurdele takıldı.
Rosa Parks’ın öncülüğünü yaptığı Montgomery Otobüs Eylemi’nin başlangıcı olan olayın yaşandığı otobüs, günümüzde Henry Ford Müzesinde sergilenmektedir.
Kaynak: http://amerikabulteni.com/