Faktör V (Leiden) , kromozom 1 (1q24.2) üzerinde yerleşiktir. Faktör 5 mutasyonu bu genin 1691 pozisyonundaki G nükleotidinin yerine A nükleotidinin geçmesi (G1691A) ve Faktör 5 molekülünün üç ayrı APC açıklık bölgesinden birinde ,tek bir amino asitin (Arg506Gln) yer değiştirmesidir. Trombofili, aktif olmuş protein C’ye (APC) karşı gelişen zayıf bir antikoagülana cevap ve toplardamar tromboembolizmi riskinde artış gösterir.
Faktör V Leiden Trombofilisi Nedir ?
Faktör V Leiden Trombofilisi genetik bir kan pıhtılaşma bozukluğudur. Faktör V Leiden bir genetik değişikliğin adı olup, trombofiliye yada kan damarlarında anormal kan pıhtılaşması oluşumuna eğilim riskine neden olur. Faktör V leiden mutasyonu olan vakalarda bacaklardaki büyük toplar damarlarda (venöz) oluşan bir pıhtı tipi (buna derin ven trombozu ya da DVT diyoruz) veya kan dolaşımı ile taşınarak akciğere yerleşen bir pıhtı tipi (Pulmoner Emboli ya da PE diyoruz) için riskler ortalamanın üstündedir.
Faktör 5 Leiden, en yaygın görülen kalıtsal pıhtılaşma hastalığıdır. Amerika ve Avrupa ırklarında beyazlar arasında %3 ile 8 oranında Faktör V Leiden mutasyonunun bir kopyası ve 1/5,000 oranında mutasyonun iki kopyası taşınmaktadır. Diğer ırklarda bu mutasyon daha az görülür.
Faktör 5 geninde (F5) bir mutasyon, Faktör 5 Leiden trombofilisi gelişme riskini artırır. F5 tarafından yapılan ve Faktör V olarak adlandırılan protein, yaralanmaya yanıt olarak gelişen kan pıhtısı oluşumunda kritik bir rol oynar. Faktör V proteini kan pıhtılarını birlikte tutan bir dizi kimyasal reaksiyona katılır. Aktive protein C (APC) adı verilen bir molekül Faktör 5’i inaktive ederek kan pıhtılarının çok fazla büyümesini önler. Faktör V Leiden mutasyonu olan kişilerde APC Faktör V’i normal olarak inaktive edemez. Sonuç olarak özetle, pıhtılaşma işlemi normalden daha uzun sürer, anormal kan pıhtısı gelişme olasılığını artar.
Faktör V Leiden Trombofili Semptomları Nelerdir?
Faktör V Leiden semptomları kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. F5 geni olduğu halde hiç tromboz gelişmeyen kişiler varken, bazen de 30 yaşından önce tekrarlayan tromboz geçirilebilir. Bu farklılık kişinin sahip olduğu Faktör 5 mutasyon sayısından, kan pıhtılaşması ile ilgili diğer gen değişikliklerin varlığından ve ameliyat, ağız yolu ile gebeliği önleyici ilaç kullanımı ve gebelik gibi etkisel faktörlerden etkilenebilir.
Başlıca Faktör V Leiden Belirtileri:
- 50 yaşından önce ilk Derin Ven Trombozu (DVT) yada Pulmoner Emboli (PE) geçirilmesi.
- Tekrarlayan DVT ya da PE geçirmek.
- Beyin yada karaciğer gibi olağan dışı organlarda venöz tromboz oluşması.
- Birinci ,İkinci ya da üçüncü trimesterda anlamlanamayan gebelik kaybı olgusu.
- Gebelik sırasında yada hemen sonrasında DVT ya da PE oluşumu.
- DVT ya da PE geçirilmesi ve kuvvetli bir aile venöz tromboembolizm öyküsü.
Doğum kontrol hapları (OK) ve hormon düzenleyici tedavi (HRT), menopoz sonrası kullanılan hormon ilaçları içeren ilaçların kullanılması DVT ve PE gelişme riskini artırır. Doğum kontrol ilaçları kullanan sağlıklı kadınlar ,kullanmayan kadınlarla karşılaştırıldığında DVT ya da PE geliştirme riskleri 3 – 4 kat artmaktadır.
Faktör 5 Leiden mutasyonu olup doğum kontrol ilaçları kullanan kadınların, Faktör V Leiden mutasyonu olmayan ve OK kullanmayan kadınlara göre DVT ya da PE geliştirme riskleri yaklaşık 35 kat artmaktadır.
Benzer biçimde, hormon düzenleyici tedavi kullanan postmenopozal kadınlarda HRT kullanmayan kadınlara göre DVT ya da PE geliştirme riski 2-3 kat artmıştır ve Faktör V Leiden mutasyonu olup hormon düzenleyici tedavi gören kadınlarda risk 15 kat fazladır.
Heterozigot Faktör V Leiden mutasyonu olan ve OK ya da hormon düzenleyici tedavi kullanmaya kararı verenler, tedavinin risk fayda değerlendirmesini yaparken bu istatistikleri özellikle dikkate almalıdır.
Faktör V Leiden trombofili tanısı nasıl konulur?
Venöz tromboz yani bacaklardaki toplardamarda pıhtı oluşma öykünüz ve/veya venöz tromboz ailesel öykünüz varsa doktorunuz trombofili oluşumundan şüphelenecektir. Bu tanı pıhtılaşma tarama testi adı verilen tarama testleri ya da F5 (Faktör 5) geni genetik testi (DNA analizi) kullanılarak konulur.
Faktör V Leiden Trombofili Nasıl Tedavi Edilir?
Faktör 5 Leiden hastalarının tedavisi klinik koşullara bağlıdır. Derin Ven Trombozu ya da Pulmoner Emboli geçiren Faktör V Leiden hastaları genellikle kan sulandırıcılar ya da pıhtı önleyiciler ile tedavi edilir. Hepa….rin v.b gibi antikoagülanlar (pıhtı önleyici) kişinin durumuna göre değişik sürelerde ve dozlarda verilir.
Faktör V Leiden hastalarının ek risk faktörleri olmaması halinde, yalnızca bir DVT ya da PE geçirdiklerinde yaşam boyu antikoagülan ile tedavi edilmesi genellikle önerilmez. Geçmişte bir DVT ya da PE geçirmek kişinin gelecekte tekrar geçirme riskini artırır, fakat Faktör 5 Leiden mutasyonuna sahip olmak ikinci bir pıhtı riskini ek olarak artırmamaktadır.
Genel olarak, Faktör 5 Leiden mutasyonu olan fakat kan pıhtısı durumu oluşmamış kişiler rutin olarak bir antikoagülan ile tedavi edilmez. Bunun yerine bu kişilere gelecekte bir pıhtı geliştirme riskine eklenebilecek diğer faktörlerin azaltılması ya da yok edilmesi için danışmanlık verilir. Ek olarak, bu kişilerin büyük ameliyat gibi özellikle yüksek riskli dönemlerde bir antikoagülan ile geçici olarak tedavi edilmeleri gerekebilir.
Faktör V Leiden gebelik sırasında bir DVT gelişme riskini yaklaşık yedi kat artırır. Faktör V Leiden mutasyonu olan ve gebelik planlayan kadınlar bunu kadın ve doğum hastalıkları uzmanları ve/veya hematologları ile görüşmelidir. Faktör V Leiden mutasyonu olan kadınların çoğu normal gebelik geçirirler ve yalnızca gebelik sırasında yakından izlenmeleri gerekir. DVT ya da PE geçmişi olanlar için, sonraki gebelik sırasında bir antikoagülan ile uygulanan tedavi tekrarlayan sorunları önleyebilir.
Genetik ve Faktör 5 Leiden Trombofili Hakkında ?
Faktör 5 Leiden, en yaygın görülen ırsi trombofili biçimidir. Bir kanın damarda pahtılaşması riski şahsın Faktör V Leiden mutasyonunun bir ya da iki kopyasını taşıması ile alakalıdır.
Anne veya babadan bir kopya mutasyon almış olmak pıhtı oluşma riskini 5-10 kat artırır. Her bir ebeveynden birer kopya mutasyon almış olmak kişide bu tip bir kan pıhtısı geliştirmeye ilişkin genel riski 80 kata kadar artırabilir.
Kişilerde anormal kan pıhtısı oluşma riskinin genel popülasyonda ortalama 1/1000 olduğu düşünürsek, bir kopya Faktör V Leiden mutasyonu bu riski 1/125 – 1/250 oranına kadar çıkarır.
Uz.Dr. R.Filiz Dilmegani
İstanbul Laboratuvarları
Arama Terimleri: Faktör V leiden, faktör 5 leiden, faktör 5 mutasyon, faktör V mutasyon, faktör 5 mutasyonu, faktör V mutasyonu, leiden, faktör 5 leiden homozigot, faktör v h1299r, hamilelikte homozigot testleri hakkında laboratuvarlarımızdan bilgi alabilirsiniz. 444 7 LAB
Whatsapp : 05303829938 7/24 ulaşabilirsiniz.