Toplumumuz da tuhaf bir şekilde çok fazla herhangi bir konuda kendini yetersiz hisseden oldukça fazla insan var. Aslında bu hissin dayandığı temel nokta kendini kıyaslamadır. Ancak kendini yetersiz hissetmek ya da eksik hissetmek kişiye bağlı olan bir şeydir. Günümüz de özellikle ilişkilerde kendini yetersiz hisseden kişi sayısı çok fazla. Birlikte olduğu kişi çok iyi para kazanıyordur, genel kültürü çok iyidir, dil bilgisi veya bunun gibi özellikleri vardır ve bu durum kişinin kendini sürekli yetersiz hissetmesine neden olur.
Bir diğer sebepler arasında ise fiziksel görünüş devreye giriyor. Fiziksel sebeplerden dolayı kendini yetersiz ve değersiz hissetmek, oldukça yaygındır. Çünkü insanlar bir ortama girdiklerin de çevrelerin de uzun boylu ya da daha kaslı bireyler oldukların da kendilerini küçük görüp ve yetersiz hissederler. Bu yazı da kendini yetersiz hissetmek ve kendini küçük görmek gibi konuları ele alacağız, bu yüzden uzun bir yazıya hazır olun. Siz de kendimi yetersiz hissediyorum diyorsanız, bu yazıyı okumaya veya üstte olan sesli okuma butonuna tıklayarak devam edin.
Kendini yetersiz hissetmek nedir?
Kendini yetersiz hissetmek psikoloji de “İmposter Sendromu” olarak geçmektedir. İmposter Sendromu genellikle yüksek başarı düzeyine sahip bireylerde görülür, ancak herhangi bir kişiyi etkileyebilir. Özgüven eksikliği, mükemmeliyetçilik, yüksek beklentiler ve başkalarıyla karşılaştırma yapma gibi faktörler, İmposter Sendromu gelişimine katkıda bulunabilir. Öncelikle kendinize “ben nerede ve ne zaman kendimi yetersiz hissediyorum” sorusunu sormalısınız. Bir arkadaş ortamında mı? Okulda mı? İş yerinde mi? Ya da ilişkide mi kendinizi yetersiz hissediyorsunuz?
Yetersiz hissetme sendromu, bir kişinin kendi yeteneklerini düşük bir seviyede değerlendirmesi ve başkalarıyla karşılaştırıldığında yetersiz olduğunu düşünmesidir. Bu durumda, birey özgüven eksikliği yaşar, başarılarını küçümser ve kendi değerini sorgular. Bunun sonucunda da kişi kendini yetersiz hisseder.
Kendini yetersiz hissetmek, genellikle özgüveni, motivasyonu ve yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir ve kişinin potansiyelini gerçekleştirmesini zorlaştırabilir. Bu nedenle, bireyler kendilerini kabul etme, olumsuz düşüncelerle başa çıkma ve kendi yeteneklerini gerçekçi bir şekilde değerlendirme gibi stratejileri kullanarak kendilerini güçlendirmeyi hedeflemelidirler.
Kendini yetersiz ve değersiz hissetme, eksik hissetme sebepleri
Kendini yetersiz hissetmek ya da bir diğer adıyla imposter sendromu nedir öğrendiğimize göre, artık kendini yeterli görememe sebeplerine geçelim. Kendini yetersiz hisseden kadın veya kendini yetersiz hisseden erkek arasında olan sebepler birbirinden pek farksızdır. Dayandığı temel noktalar aynıdır. Bunları şöyle sıralayabiliriz:
- Düşük özgüven: Düşük özgüven, kişinin kendi yeteneklerine, değerlerine veya görünüşüne güven duymaması durumudur. Bu durumda, birey kendi becerilerini ve başarılarını küçümser ve kendini değersiz hisseder.
- Olumsuz deneyimler: Olumsuz deneyimler, geçmişteki başarısızlık, eleştiri veya reddedilme gibi deneyimler, kişinin kendini yetersiz hissetmesine neden olabilir. Bu tür deneyimler, bireyin kendine olan güvenini sarsabilir ve gelecekteki başarılarını etkileyebilir. Aslında kendini yetersiz hisseden erkek veya kadınların bazı konularda eksik hissetmelerine olumsuz deneyimler sebep olmaktadır.
- Mükemmeliyetçilik: Mükemmeliyetçilik, sürekli olarak mükemmeliyeti hedefleme ve kusursuz olma beklentisiyle kendini yetersiz hissetmeye neden olabilir. Mükemmeliyetçi bireyler, hedeflerine ulaşamadıklarında kendilerini başarısız hisseder ve sürekli olarak daha iyi olma baskısıyla yaşarlar.
- Başkalarıyla karşılaştırma: Kendini sürekli olarak başkalarıyla karşılaştırma, kişinin kendini yetersiz hissetmesine yol açabilir. Sosyal medya gibi platformlarda sürekli olarak başkalarının mükemmel yaşamlarını görme eğilimi, kişinin kendi yaşamını yetersiz hissetmesine neden olabilir. Üstte de bahsettiğimiz gibi kendimi yetersiz hissediyorum söyleminin en büyük etkeni kişinin kendini kıyaslamadır.
- Toplumsal beklentiler: Toplumun ve çevrenin başarıya, mükemmelliğe ve belirli bir standartta olan beklentileri, kişinin kendini yetersiz hissetmesine katkıda bulunabilir. Bu beklentiler, kişinin kendi değerini sorgulamasına ve başkalarının beklentilerini karşılayamadığını düşünmesine neden olabilir.
Kendini yeterli görememe sebeplerini ya da imposter sendromu belirtilerini bu şekilde sıraladık. Ancak unutulmamalıdır ki bu belirtiler kişiden kişiye değişebilir. Nitekim psikolojide anneyi sevmemek adlı konumuz da bazı şeylerin çocukluktan geldiğini dile getirmiştik. Uzunca bir süre yetersiz hissetme sendromu yaşıyorsanız, mutlaka bir doktora başvurun.
Bugün, mezuniyetimden 12 yıl sonra, hala kendi değerimi hissetmediğimi itiraf etmek zorundayım. Kendime ‘burada olmanın bir nedeni var’ diye hatırlatmak zorundayım. 1999’da Harvard’a ilk başladığımda ne hissediyorsam bugün de aynısını hissediyorum. O zamanlar bir hata varmış gibi hissediyordum, burada olmak için yeterince zeki değildim ve ağzımı her açtığımda aptal bir aktris olmadığımı kendime kanıtlamak zorunda kalıyordum.Natalie Portman (Harvard öğrencilerine yaptığı bir konuşmadan alıntı):
Yetersizlik hissinden nasıl kurtulabiliriz?
Kendini küçük görmek gerçekten can sıkıcı bir durumdur. Çünkü kişi sürekli kendini kıyaslar, ilişkide kendini yetersiz hisseder, boyu kısa diye diğerlerini daha üstün görür. Bu örnekler çoğaltılabilir. Ancak unutulmamalıdır ki herkesin belli başlı problemleri vardır. Sadece bu sorunları dışa vurmazlar. Yetersizlik hissi giderilebilir. Nasıl mı? Tabi ki de kişisel gelişim ile yetersiz hissetme sendromunu yenebilirsiniz. Burada önemli olan kısım, kendinizi tam olarak hangi konularda eksik hissetmenizdir. Kendini yetersiz hisseden kadın ve erkeklere önerilerimiz:
1. Kendinizi olduğu gibi kabul edin
Kendini değersiz hissetmek, aslında kişinin kendini önemsememesinden kaynaklanır. Kendinizi olduğunuz gibi kabul etmek, yetersiz hissetme sendromunun üstesinden gelmenin ilk adımıdır. Kendinizi eleştirme ve kendinizi başkalarıyla kıyaslama eğilimini azaltarak, kendi değerinizi fark etmeye çalışın.
2. Kendimi yetersiz hissediyorum dediğiniz konularda kendinizi geliştirin
Yukarıda yetersizlik hissetmenin psikolojide ki adı olan imposter sendromu belirtilerinden bahsettik. Bu belirtileri hangi konularda yaşıyorsunuz? Gelişiminize önem vermek, bu histen kurtulmanıza yardımcı olabilir. Ancak bazı konular da gelişim işe yaramaz. Örneğin mizah yeteneğini geliştirmek basittir, ancak boyunuzu kendi başınıza uzatmak imkansıza yakındır. Değiştiremeyeceğiniz şeyler üzerinden kendinizi küçük görmemeye çalışın. Unutulmamalıdır ki her insanın bir sorunu vardır.
3. Olumlu ilişkiler kurmaya çalışın
İlişkide kendini yetersiz hisseden erkek veya kadın, sorunun nerede olduğunu anlamalı. İletişim becerilerinizde mi sorun var? İnternet forumlarında gördüğüm bir diğer şey maddi yönden daha fazla para kazanan kadın, ilişkide erkeğin kendini yetersiz hissetmesine neden olur. Aynı zaman da erkeğin arkadaşlarının kültürü, yaşam tarzları ilişkide kadının kendini yetersiz hissetmesine sebep olur.
Kendinizi değerli hissedin ve kendinizi eleştirmek yerine takdir edin. İletişim becerilerinizi geliştirin ve partnerinizle açık, dürüst ve anlayışlı bir şekilde iletişim kurun. Kendinizi sürekli olarak geliştirin, yeni beceriler öğrenin ve kendinizi motive edin. Destekleyici bir çevre bulun ve duygusal destek alın. Kendinizi kabul edin ve kendi sınırlarınızı belirleyin. Unutmayın, herkes zaman zaman yetersiz hissedebilir.
Kendini yetersiz hissetmek adlı yazımız buraya kadar. Anlayacağınız üzere bu histen kurtulmak için yapmanız gerek şeyler gelişimdir. Ancak unutmayın ki bu his normaldir. Değiştiremeyeceğiniz şeyler için, çevrenizi değiştirmeyi deneyin. Farklı insanlar tanımaya çalışın.
Çünkü bir insanı değiştiremeyeceği özelliğinden dolayı eleştiren kişiler, genelde toksik kişiler olur. Ancak burada olan çizgiye dikkat edin. Çok fazla şekilde psikolojik olarak yıpranıyor, her konu da kendinizi küçük görüyorsanız bir uzmana danışmanızda fayda var. Eğer gidemiyorsanız, online görüşmelere göz atın.
Kaynaklar:
Bu yazı da sırasıyla "How to Overcome Feeling Inadequate" ve "7 Simple Tips to Help You Stop Feeling Inadequate" kaynak olarak kullanılmıştır. İlgili web siteleri psikoloji konularında makalelere yer vermektedir.