İÇİMİZDEN BİRİ: BENJAMIN FRANKLİN
Matbaacı, Yayıncı, Bilim Adamı, Diplomat, Füozof ve Mason
Sinema sayfalarımızda ele aldığımız “National Treasure” adlıfilmde adı çok sık anılan Pennsylvania Eyalet
Başkanı, Anayasa yapımcısı Ben/amin Franklin, Jîlmde de sıklıkla tekrarlandığı gibi, birçok alanda yetenekliydi.
Bilim dünyasında, elektrik alanında yaptığı buluşları ve özellikle “paratoner” icadıyla isim yapan Franklin Kardeş, National Treasure’de de belirtildiği gibi, bir süre Amerikalı Masonlar’ın Büyük Üstadı oldu; Masonluğunfelsefesini Amerikan Anayasasına yansıttı…
Benjamin Franklin 17 Ocak 1706’da, Boston’da doğdu. 10 yaşında okulu bırakmak zorunda kaldı ve babasının mum ve sabun imalathanesinde üç yıl müddetle çalışmaya başladı. Bu arada aritmetikle geometri çalışmalarına devam etti ve Sokra- tes ile Xenophon’u okudu. Şüpheciliğini Sokrates’e borçlu olduğunu hep söylerdi.
Ağabeyi James bir kitapçı dükkânı ile matbaa açmıştı. James aynı zamanda, “The New England Courant” adında muhalif bir gazete çıkarıyordu. Bu gazetede Benjamin ilk önce imzasız, daha sonra kendi adıyla yazılar yayınlamaya başladı. 17 yaşındayken James gazetenin yayın ve editörlüğünü kendisine bıraktı. Bir müddet sonra işini geri almak isteyen James’le arası açıldı ve New York’u terk edip Philadelp- hia’ya gitti ve orada serbest gazetecilik yaptı.
Londra’da Tekris oldu
1725 yılında Benjamin Londra’ya giderek devrin en büyük yayınevi olan Palmer’s, sonra da Watt’s için çalıştı. 18
ay kaldığı Londra’da tekris oldu, sonra Philadelphia’ya döndü. 1728’de kendi yayınevini açtı.
Masonlukta ilerlemek için yeterince tanınmıyordu. “Deri Önlük” veya “Junto” münazara kulübünü kurdu. Masonik ideallere uygun kurulan Kulübün farklı tarafı politik konuların tartışılmasını teşvik edici olmasıydı. “Deri Önlük Kulübü” 1743 yılında “Amerikan Felsefe Cemiyeti” şekline ve adına dönüştü.
1729’da Benjamin Franklin “Pennsylvania Gazette”! yayınlamaya başladı. Yabancı diller öğrenmeye başladı. 25 yıl boyunca mizahi ruznameler (almanack) yayınladı.
İtfaiye Teşkilatını kurdu
173O’da Philadelphia İtfaiye Teşkilâtını kurdu. 1737’de Posta Teşkilâtı’nın başına getirildi, 1749’da, 23 kurucu üye ile Pennsylvania Üniversitesi’nin nüvesi olacak bir Bilimler Akademisi kurdu.
Bu arada gazetesinde, Ingiltere gazetelerinde çıkan masonik haberleri basıyor, Amerika’da ilk basılan masonik kitap olarak Anderson Anayasası’nı yayınlıyordu. “Junto” nun (Felsefe Kulübü) yardımı ile ilk aboneli yayınevini kurdu.
25 yıl süreyle Pennsylvania Meclisi Üyesi olarak, kentin yaşam şartlannı iyileştirmek üzere sürekli çalıştı, itfaiyeden sonra polis gücünü kurdu, sokakların kaldırım taşlarıyla döşenmesini ve aydınlanmasını temin etti. Diğer kolonilerle birlikte bir “Koloniler Birliği”nin kuruluş planını yayınladı, Kızılderili saldırılarına karşı kale sistemini kurdu.
Mucit Franklin
1750’de Franklin elektrik akımının pozitif ve negatif yüklerin etkilenmesinden meydana geldiği ve bu nedenle bir noktadan diğerine geçtiğine dair teorisini ve elektriksel bir güç olan yıldırımlardan korunmak üzere paratonerin kullanılabileceğini İngiliz Kraliyet Bilimler Akademisi’ne yazdı. Teorisinin ispatı için bir kilise âleminin kullanılmasını önerdi, ancak Akademi ilgilenmedi, Philadelphia’da da henüz yüksek âlemli kiliseler de bulunmadığından, teorisini fırtınalı havada uçurtma uçurarak ispat etti, bu arada da hafif bir yıldınm çarpmasına hedef oldu. Bu deneyin yayınlanmasından sonra İngiliz Kraliyet Bilimler Akademisi’ne üye seçildi.
Büyükelçi Franklin
1769’da İtalya’nın Brescia kentinde yıldırım düşmesi nedeniyle cephanelikte bulunan takriben 70 ton barut infilâk etti, 190 ev harap oldu. Brescia Meclisi, İngiliz Kraliyet Akademisi’ne bu felaketin tekrarını önlemek üzere çare bulması için çağrıda bulundu. Bunun üzerine, Akademi, Franklin’in de üyesi olduğu bir komite kurdu. Paratonerin ucunun sivri mi yuvarlak mı olacağı tartışma yarattı. Sivri uç isteyen Franklin’in, Amerikan Kolonilerini tem
sil eden ihtilalci biri olduğu bahanesiyle, İngiltere Kralı George III, yuvarlak başlı paratoner şeklinin seçilmesini istedi. Akademi başkanı bunu reddedince de Kral onu görevinden aldı.
1757’de, aşırı vergilendirmeye karşı kolonilerin itirazlarını İngiliz Hükümeti’ne bildirmek üzere, Franklin Büyük Elçi sıfatıyla görevlendirildi. 1766’da bu konu üzerine Parlamento’da bir konuşma yaptı. 1775 yılında kolonilerle İngiltere arasında savaşın önlenemez olduğu anlaşılınca, Fransa’ya geçerek 1777’de kolonilerle Fransa arasında ittifakı sağladı.
Benjamin Franklin 1785’e kadar Fransa’da kaldığı sürede çok popüler bir kişi oldu. 1781’de İngiltere ile sulh anlaşmasını ayarlamak üzere görevlendirildi. Eylül 1785’te Phila- delphia’ya döndü ve eyalet başkanı seçildi.
Mason Franklin
Benjamin Franklin’in masonik kariyerine gelince:
1730 yılında Philadelphia’da St. Johns Loca- sı’na tebenni etti, 173538 arasında Loca Sekre- terliği’ni yürüttü. 1732’de Pennsylvania Kolonisi Büyük Locası’mn Büyük İkinci Nazırı oldu, Haziran 1734’te de Pennsylvania Bölge Büyük Locası’na Büyük Üstat seçildi.
1734 ve 1735 yıllann- da Philadelphia Devlet Başkanlığı ve Özgürlük Hol’ü inşa edildi. İnşaatlar, Benjamin Franklin’in Büyük Üstatlık döneminde, Pennsylvania Büyük Locası tarafından gerçekleştirildi.
1752 yılında Benjamin Franklin Philadelphia Büyük Loca binasının inşaatını başlattı ve 1755 yılında, Amerika’daki bu ilk masonik binanın tahsis merasimini düzenledi. Aynı yıl St. John gününü kutlamak üzere kiliseden regalyaları ile çıkarlarken, bir Kardeşin limanda demirli bulunan gemisinden dokuz pare top atışı yapıldı.
Benjamin Franklin’in oğlu da Büyük Sekreter görevine atandı.
Diplomat Franklin
1757’de Franklin tekrar diplomat olarak Londra’ya gitti. Orada dostlarına elektriksel deneyler yapıyor, armonikası ile onlara resitaller veriyordu. 1759 yılında İskoçya’nın St. Andrews Üniversitesi kendisine doktor unvanını verdi. Bu,Edinburgh’da St. David Locası’m ziyaret ettiği günün tersimatında da yazılıdır.
Londra’da Büyük Loca toplantılarına katılıyordu. Gene Londra’da Danimarka Kralı onun şerefine bir yemek verdi.
İngiltere’ye karşı verilen özgürlük savaşı esnasında Paris’te, Ansik- lopedistler’in, bilim adamlarının ve devrimcilerin Locası “Les Neuf So- eurs” (sanat ve bilimleri koruyan dokuz ilham perisi) Locası’na devam ediyordu, 1778’de yaşlı Voltaire onun kolunda Loca’ya alındı, 1782’de Loca’nın Üstad-ı Muhteremi seçildi.
1781’de Franklin İngiltere ile banş görüşmelerini yürütmekle görevlendirildi, bu arada İsveç ve Prusya ile de antlaşmalar imzaladı.
Özgürlük Beyannamesi
Amerika Özgürlük Beyannamesinin 56 imzasının 53’ü Masonlara aitti.
Amerikan özgürlük savaşında Masonluğun rolü büyük olmuştur. Washington ve generallerinin büyük kısmı Mason’du, İngiliz kuvvetlerinde de çok Mason vardı.
Fransa’da, kendi locasının dışında devam ettiği “St. Jean de Jerusalem” ve “Les Bons Amis” Locaları da kendisine Şeref Üstadı-ı Muhteremi payesini verdiler. 24 Nisan 1785’te Tampliye Şövalyeleri’nin “Royale Loge des Com- mandeurs du Temple” Locası’na da Şeref Üstad-ı Muhteremi tayin edildi. Bu arada Paris davetlerinde, “Sol Elin İstidası”, “Yakışıklı ve Sakat”, “Satranç Ahlâkı”, “Franklin ve Gut Hastalığının Diyalogu” gibi mizahi skeçleri alkışlanıyordu.
Altın madalya
Almanya’da, Rostock’da yer alan Mecklenberg Büyük Locası Franklin’in şerefine bir altın madalya darp ettirdi.
1785’te, 79 yaşında, 45 gün süren bir yolculukla Philade
hia’ya döndü. Limanda bulunan tüm gemilerin bayraklı gösterileri dönüşüne neşe kattı.
Ekim 1785’te Pennsylvania Eyaleti Başkanı seçildi. Üç yıllık döneminin sonunda Pennsylvania eyaletinden kabul ettiği tek para, yollamış olduğu mektuplann posta pulu masrafı idi.
Emekli Franklin
Franklin emekliliğinde, evinde misafir ağırlamayı sever, bahçesinde bir dut ağacının gölgesinde onlara konuşmalar yapardı. Kütüphanesinin üst raflarından istediği
sandalyesinde kitap okurken sinekleri kovmak için, sallantı ile çalışan bir vantilatör geliştirmişti. Fransa’dan, dünyanın her yanından dostlan bu büyük adamı ziyarete geliyordu.
17 Nisan 1790’da, 84 yaşında, Franklin Ebedi Maşnk’a intikal etti.
Fransa’nın Büyük Devrimi nedeniyle, Fransız Millet Meclisi gecikmeyle, Benjamin Franklin’i andı. Mirabeau’nun konuşmasından sonra La Fayette ve La Rochefo- ucault ayağa kalkarak bu büyük adamı birlikte anmayı önerince, tüm Meclis mensuplan ayağa kalkarak son görevlerini yerine getirdiler. Devlet Başkanı Sieyes oturumun tutanaklarının kopyasını ABD Başkanına yolladı. Paris Bilimler Akademisi, Fransız Matbaacılar Cemiyeti ve daha birçok akademi ve cemiyet Benjamin Franklin’i anmak üzere düzenlemeler yaptı.
Celil Layiktez
Kaynak: Tesviye Dergisi Sayı 63