SOKAK DÖVÜŞÜ SESLERI
Alanları müzikle belirlemek.
- Jul 18 2022
- Tobi Müller is a freelance cultural journalist and author in Berlin. He writes and speaks about pop, performing arts, and digitality (Zeit Online, Deutschlandfunk Kultur, and others) and leads discussion groups. In fall 2021, his book "Play Pause Repeat - What Pop and Its Devices Tell Us About Us" will be published by Hanser Berlin. More details here: Vita.
Arşivler tramvay, radyo, araba ya da çamaşır makinesi gibi modernitenin makineleri hakkında bilgi vermektedir. Ancak 1920'lerde büyük bir şehir sesinin kulağa nasıl geldiğini tam olarak bilmiyoruz. Alfred Döblin'in 1929'da yayımlanan Berlin Alexanderplatz adlı romanında, işçi Franz Biberkopf, genç ve hareketli şehir Berlin'de yeni bir hayata başlamak için Tegel'deki hapishaneden ayrıldığında "elektriklerin" çınlamasından, "korkunç gürültüden" bahsedilir. Fabrikalar, gazeteciler, otobüsler: her şey gürültülüdür. Ancak dışavurumcu roman bir ses kaydı değil, hapishanenin görece sessizliği ve yalnızlığından sonra şehri akustik olarak da bir düşman olarak deneyimleyen sosyal sınıfını kaybetmiş bir adamın deneyimini yansıtıyor.
Berlin'in yüz yıl önce gerçekten ne kadar gürültülü olduğunu ancak tahmin edebiliriz. Döblin'in romanının yazıldığı yirmili yıllarda sesli film henüz icat edilmemişti. Kayıtlar 1880'lerden beri mevcuttu, ancak teknoloji esas olarak konuşma ve müzik için kullanılıyordu ve bugünün kulaklarıyla değerlendirildiğinde sadakati düşüktü. Bugünkünden çok daha az araba sahibi olmasına rağmen arabalar daha fazla gürültü çıkarıyordu. Batı şehirlerinin son yüz yılda daha sessiz hale geldiğini varsayabiliriz.
Ancak, Tocqueville paradoksuna benzeyen bu düzleşme sürecinde daha duyarlı hale geldik. 19. yüzyıl siyaset bilimcisi Alexis de Tocqueville, toplumsal ve bireysel özgürlüğün arttığı dönemlerde, geriye kalan adaletsizliklere karşı duyarlılığın da arttığını gözlemlemiştir. Gürültü terimleriyle ifade edecek olursak: dünya sessizleştiğinde, kalan emisyonları daha yüksek sesle algılıyoruz. Hiç kimse sokaktan gelen gürültüye, sessiz mahallelerdeki ev sahipleri ya da çift veya üç camlı pencerelerin ardındaki kiracılar kadar tepki vermez.
İnsanlar dokuma makinelerinin cehennem gürültüsünden çok acı çekmiş olsalar da, bugün işçiler direniş ve öfkeyle farklı tepki vereceklerdir. Bugün fabrika duvarlarının dışında bile insanların sinirlerini akustik olarak bozmak yüz yıl öncesine göre daha kolay. Bu durum, ev işgalcileri için ve kira karşılığı düzenli bir şekilde yaşayamayanlar için de geçerlidir. Hamburg'un ana tren istasyonu yirmi yıl önce manşetlere çıkmıştı çünkü sorumlular, istenmeyen kişiler olarak gördükleri kişileri uzaklaştırmak için gece gündüz bir teypten klasik müzik çaldırıyorlardı – uzaklaştırdıkları çoğunlukla St. Georg semtindeki ve Steindamm'daki eskiden açık olan uyuşturucu sahnelerinden gelen bağımlılar, ve aynı zamanda evsizler, alkolikler ve torbacılardı. Sahne kuzey girişinde tamamen yok olmamış, ancak belirgin bir şekilde küçülmüştür. Sokaktaki zorlu yaşamı bilen insanlar nasıl olur da yumuşak tel seslerinin kendilerini uzaklaştırmasına izin verirler?
Hamburg'da 2002 baharında alınan disiplin tedbiri hakkında yazılan pek çok metin, bu tedbirin neden bu kadar işe yaradığı konusunda çoğunluğun kafasını karıştırmıştır. 2 Mayıs 2002 tarihli taz Hamburg'da bir müzik öğretmeninden dikkat çekici bir yanıt var. Devlet Müzik Konseyi ve Gençlik Müzik Okulu Başkanı Wolfhagen Sobirey, klasik müziğin bu durumda neden bu kadar caydırıcı olduğu sorusuna şu yanıtı verdi: "Çünkü buna alışık değiller. Örneğin, tamamen yabancı bir dilde yapılan bir konuşmayı dinlemek herkesi strese sokar. Burada amaçlanan da tam olarak budur. Bunun da ötesinde, bu insanların kendilerini dışlanmış hissettikleri toplumun müziği." Bu anlamda müzik bir sosyal dışlanma aracıdır çünkü insanlara toplumdaki marjinal yerlerini hatırlatır.... Bu tezi doğrulamak için tersini denemek ve örneğin Devlet Operası'nın önünde ve fuayesinde punk ya da sokak rapi çalmak gerekir. Aradaki fark, Devlet Operası'nın içindeki ziyaretçilerin genellikle direnme gücüne sahip olmasıdır.
Bununla birlikte, evsizlerin sosyal nedenlerle klasik müzikten tiksindikleri tezi belki de temel klasik varsayımlara dayanmaktadır. Berlin toplu taşıma şirketi 2007 yılında metro istasyonlarında klasik müzik hilesine başvurmak istediğinde, eğitim araştırmacısı Rainer Dollase Berliner Morgenpost'a yaptığı açıklamada "klasik ya da popüler müziği belli bir sosyal sınıfa atfetmenin" artık o kadar kolay olmadığını belirtti. Taşımacılık şirketleri "100 yıllık bir toplum resminden" yola çıkacaktır. Berlin bu projeyi hayata geçirmedi; bildiğim kadarıyla metro istasyonları bugüne kadar yaylı çalgısız kaldı.
Algoritmik olarak desteklenen tüm zevk balonlarına rağmen müziğin neden hala kolektif olarak bireysel gruplara hitap etme ve yabancılaştırma potansiyeline sahip olduğuna dair son bir örnek: Şubat 2022'nin ortalarında Yeni Zelanda parlamentosu önünde Covid salgını önlemlerine karşı düzenlenen bir gösteride polis tazyikli su kullanmadı ancak Barry Manilow'un 15 dakikalık bir şarkı döngüsünü yayınladı. Demo salgına şüpheyle yaklaşan içeridekilerin Twisted Sister'ın "We're not gonna take it" şarkısıyla karşılık vermesiyle bir ses yükseltme yarışmasına dönüştü. Eğer kaynak İngiliz BBC olmasaydı, bu haber hiciv olarak kabul edilebilirdi. Onlarca yıllık bir kariyere ve birçok ana akım hayrana sahip olan ve 2017'de eşcinselliğini açıklayana kadar uzun süre gizli kalmış bir eşcinsel ikonu olan Barry Manilow'un salon baladlarının ve gösterişsiz oturma odası partisinin tartışmalı potansiyeli nedir?
Muhtemelen belirleyici faktör, sesten kaçınmanın imkansızlığıdır. Arabalarda kasetçalarlar ve teypler, ve mobil transistörlü radyolar bulunduğundan beri - yarım yüzyıldan fazla bir süredir - kamusal alanlar müzik işaretleriyle işaretlenmiştir. Bir flâneur ya da flâneuse olarak, genellikle üslup çağrısından ya da müzikal iddiadan kaçınma imkânı vardır. Seksenli yılların başında Walkman'in piyasaya sürülmesinin bir kurtuluş olmasının bir başka nedeni de budur: artık herkes başkalarına meydan okuma riskine girmeden müzikal alanı kendisi için işaretleyebilirdi.
Son on yılda, Almanya'daki yıllık kulaklık satışları iki katına çıkarak 2008'de 8 milyon adetten 2016'da neredeyse 16 milyona ulaştı. Bu sürekli büyümenin itici gücü, mobil cihazlarda yayın akışıdır. Bu eğilim, en azından yaya bölgelerinde ve toplu taşıma araçlarında şehir merkezlerini bir kez daha sessizleştirdi. Ve: şehir sadece nesnel olarak değil, aynı zamanda öznel olarak da daha sessiz görünüyor, çünkü birçok kulaklık ortam gürültüsünü azaltmak için gürültü önleyici işlevlerle donatılmıştır. Aynı dönemde Bluetooth hoparlörler yaygınlaştığından beri parkların sesi zaten daha yüksek çıkıyor.
Zevkin bireyselleşmesinin mantıksal son noktası, kullanıcı profilimizden sapan hiçbir müziğe artık tahammül etmememiz olacaktır. Oysa şehirlerin sesini kökten değiştirecek bir gelişmenin henüz başındayız. İçten yanmalı motorların 2035 yılı için kararlaştırılan yasağı, şehri bir kez daha sessizleştirecek. Sesi, yeşil çatılarda, yönü değiştirilmiş derelerde ve aşırı büyümüş cephelerde yeniden ortaya çıkacak diğer türlere mi bırakacağız? Yoksa kulaklıklar yakında ev anahtarları ve cep telefonları gibi herkesin temel ekipmanının bir parçası mı olacak? Ve sonunda hepimiz duymak istediğimiz şehri, bireysel olarak tasarlanmış bir şehri mi duyacağız? Bu sırada elektrikler kesilse ve algoritmik buluttan kurtulsak, birdenbire hepimiz aynı şehri duyardık. Muhtemelen, hapisten yeni çıktığında Berlin'i ilk kez duyan Franz Biberkopf'unkine benzer rahatsız edici bir deneyim.
//
Banner: Michael Pellew, Taylor Swift, 2018, acrylic on canvas, courtesy of Western Exhibitions
*
This Contribution was released with the support of Rudolf Augstein Stiftung, Bundesverband Soziokultur, Neustarthilfe, Beauftragte der Bundesregierung für Kultur und Medien.