Kirikkale Universitesi
19 Haziran 2009 Cuma
Kirikkale Universitesi
18 Haziran 2009 Perşembe
14 Haziran 2009 Pazar
Yazar Balkan Günlüğü Gazetesi
Saturday, 13 June 2009
Bulgaristan'ın eski Cumhurbaşkanı Jelu Jelev, Bulgaristan'da yaşayan Türklerin zorunlu göçe tabi tutulmalarıyla ilgili, ''Soya dönüş süreci büyük bir suçtur. Bunun 100 binlerce kişiyle bir tür alay etme olduğunu, aynı zamanda manevi bir soykırıma eş değer olduğunu vurgulamak istiyorum'' dedi.
Jelev, Balkan Göçmenleri Kültür ve Dayanışma Derneğinin (BALGÖÇ) Bursa
Büyükşehir Belediyesinin katkılarıyla düzenlediği ''Zorunlu Göçün 20. Yılı''
etkinlikleri kapsamında Tayyare Kültür Merkezi'nde (TKM) düzenlenen konferansta,
tarihin yeniden yazılamayacağını, ancak bundan bazı dersler alınabileceğini
söyledi.
Bulgaristan'dan Türkiye'ye yaşanan zorunlu göçün tarihsel sürecine
değinen Jelev, Türklerin zorunlu göçe tabi tutulmasıyla sonuçlanan bu dönemin
Bulgaristan'da ''Soya Dönüş Süreci'' olarak adlandırıldığını belirtti.
Jelev, şöyle konuştu:
''Soya dönüş süreci, komünist rejimin Bulgar halkına ve Burgaristan'a
karşı gerçekleştirmiş olduğu en büyük suçlardan, cinayetlerden biridir. Bu süreç,
doğrudan Bulgaristan Türklerine yönelik olmasına ve bu süreçte en çok onlar acı
çekmesine rağmen, 'soya dönüş süreci' vatanımızın alnına öyle bir utanç lekesi
sürdü ki, uzun yıllar bunun Bulgaristan Komünist Partisi'nin ve Todor Jivkov
rejiminin yaptırımı olduğunu anlatmak zorunda kaldık.''
-''BU GERÇEKTEN POLİTİK BİR AKILSIZLIKTIR''-
Jelev, komünist rejimin Bulgar halkına karşı da suç işlediğini dile
getirerek, şöyle devam etti:
''Soya dönüş süreci, büyük bir suçtur. Bunun 100 binlerce kişiyle bir tür
alay etme olduğunu, aynı zamanda manevi bir soykırıma eş değer olduğunu
vurgulamak istiyorum. Böyle bir yaptırımı ömrünü tamamlamış bir komünist rejimin
yapabileceğini vurgulamak istiyorum. Soya dönüş süreci, Bulgar Komünist
Partisi'nin ve Todor Jivkov'un bir yaptırımıdır. Bu Bulgar halkının davası
değildir. Bulgar halkı, diğer halk ve ırklara karşı bir düşmanlık beslemeyen bir
halktır. Bütün bunlara yabancı olan bir halktır. Soya dönüş süreci, çok çirkin
bulduğumuz bir kavramdır. Çünkü içerik ve uygulama yöntemi açısından Bulgaristan
Türklerinin soya dönüşünü değil, Bulgarların politik ve etnik açıdan
soysuzlaşmasını ifade eder ya da bunun bir ifadesi olarak algılanabilir.
Nereden ve nasıl bakılırsa bakılsın, bu gerçekten politik bir
akılsızlıktır. 20. yüzyılın sonunda insan hakları, azınlık hakları, kişisel
özgürlükler konusu insanlığın ana meselesi olmuşken, ülkedeki en büyük azınlığı
asimile etmeye kalkmak, bunların adlarını değiştirmek, ana dillerini
konuşmalarını yasaklamak, ulusal kıyafetlerini, dini bayramlarını, gelenek
göreneklerini yasaklamak şeklindeki politikanın başarılı olabileceğine inanmak,
bütün dünya kamuoyunu inandırabileceğini düşünmek, gerçekten bir akılsızlık ve
politik bir adiliktir.''
-''TÜRKLERİMİZE BORÇLUYUZ''-
Her kötülüğün altında bir iyilik yattığını, bu süreçle ilgili yaşanan
protestoların Todor Jivkov rejiminin düşüşünü hızlandırdığını dile getiren Jelev,
şöyle dedi:
''Bugün Bulgaristan demokratik bir ülkeyse, piyasa ekonomisi olan bir
ülkeyse, Avrupa Konseyi, AB, NATO gibi uluslararası örgütlere üyeyse, tüm bunları
bir anlamda bizim Türklerimize de borçluyuz. 20 yıl önce Jivkov'un komünist
rejimine karşı insan haklarının iade edilmesi için mücadeleye giriştiklerinde,
onlar Bulgaristan'da demokrasinin yerleşmesine yardımcı oldular.''
-MESUT YILMAZ'IN KONUŞMASI -
Eski Başbakanlardan ve Rize Bağımsız Milletvekili Mesut Yılmaz da
Türklerin Bulgaristan'dan zorunlu göçe tabi tutuldukları dönemde Dışişleri Bakanı
olduğunu anımsatarak, Türk-Bulgar ilişkilerinin ve Bulgaristan'daki Türk
azınlığın sorunlarının, kendisini tüm siyasi hayatında takip eden sorunlar
olduğunu söyledi.
Cumhuriyetin ilanından 1989'daki zorunlu göç olayına kadar Türkiye'ye
Bulgaristan'dan yarım milyon soydaşın göç ettiğini kaydeden Yılmaz, 1989'dan önce
yaşanan göç hareketlerinin göç edenlerin arzusuyla ve iki ülke arasında yapılan
anlaşmalar uyarınca gerçekleştiğini savundu.
Yılmaz, şunları kaydetti:
''Ancak 1989'da o zaman ki Bulgar yönetimi, Türk asıllı Müslümanlara
zorunlu göç uygulaması yapmıştır. Onları toplu bir sürgüne mahkum etmiştir.
Komünist Bulgar yönetimi, Türk azınlığı asimile etmeyi başaramamıştır. Bu
asimilasyon projesinin başarısızlığa uğramasının 3 temel nedeni vardır. 1'incisi
zamanlama yanlıştı. Asimilasyon projesini dünyada özgürlük rüzgarlarının esmeye
başladığı dönemde yapmaya kalkıştılar. Bulgar yönetiminin asimilasyonu hayata
geçirmek istediği dönem, tarihin akışına ters bir döneme denk gelmiştir. 2'ncisi,
Jivkov yönetimi bu mezalime karşı Türk azınlığın gösterebileceği tepkiyi de
yanlış hesaplamıştır.
Onlar Türk toplumunun bu baskı politikasını, asimilasyonu kolaylıkla
kabulleneceğini, boyun eğeceklerini hesap etmişlerdir. Ama böyle olmamıştır. Türk
azınlık benliğine, diline, dinine, kültürüne sahip çıkmıştır. Uygulanan tüm
baskılara rağmen direnmiştir. 3'üncüsü ise Türk hükümetinin takınacağı tavrın
Bulgar yönetimince yanlış hesaplanmasıdır. Onlar Türk hükümetinin de bu meseleyi
çok fazla büyütmeyeceğini sanmışlardır. Türkiye tüm imkanlarını kullanarak
soydaşlarına sahip çıkmıştır. Başka ülkelerde yaşayan Türk azınlıkları, o
ülkelerle aramızda bir barış köprüsü olarak görüyoruz.''
Tayyare Kültür Merkezi'ndeki etkinlik kapsamında, zorunlu göçe ilişkin
bir de fotoğraf sergisi açıldı.
http://www.balkangunlugu.com/reading/
4 Haziran 2009 Perşembe
Sofya (BG-TÜRK), 03 Haziran 2009, 16:16
1989'da, Bulgaristan'dan göçe zorlanmışlardı. Trenlere, arabalarına doluşup ya da yaya olarak Türkiye sınırına yığılmışlardı. Bulgaristan'da yaşayan onbinlerce Türk, işte böyle göç ettirilmişti.
Uluslararası itibara sahip Reuters haber ajansı, o zulümden 20 yıl sonra, bugün Bulgaristan Müslümanlarının, aşırı milliyetçi grupların ırkçı ve ayrılıkçı tutumları nedeniyle giderek artan sorunlarına dikkati çeken özel bir haber yayımladı.
Anna Mudeva'nın haberinde, eski rejimin 20 yıl önceki baskı kampanyasına karşı başlattığı açlık greviyle direnişin öncülerinden olan 65 yaşındaki Mustafa Ömer'in, "eski kabus geri gelebilir" ifadelerine yer verildi.
Türkiye’deki basında geniş yer ayrılan Reuters haberinin devamında, Bulgaristan'da Türklere, özellikle komünist lider Todor Jivkov döneminde büyük baskılar uygulandığı ve sonunda da Türkiye'ye sürgüne zorlandıkları belirtiliyor. Onbinlercesi korkunç zulümden kaçmak için Türkiye sınırına yığılmış ve her şeyini geride bırakarak Türkiye'de yeniden hayata başlamıştı.
"ESKİ YARALAR AÇILABİLİR"
Bazı siyasi çevrelerin Müslüman karşıtı üslubunun etnik nefreti kışkırttığına dikkati çeken ve "eski yaralar açılabilir" diyen felsefeci, emekli öğretmen Ömer, "Hepimiz çok tedirginiz. Halk, aşırı sağcı partilerin üslubundan, Bulgaristan'ı tek etnik grubun ülkesi olarak görme amaçlarından ürküyor" dedi.
AŞIRI SAĞCI PARTİLERİN YÜKSELİŞİ, NEFRETİ TETİKLİYOR
"Komşuluk" adı verilen, Müslümanlar ve Hıristiyanların yüzyıllardır yan yana yaşama kültürünün, "Ataka" (Hücum) adlı aşırı sağcı partinin popülerliğinin artması ve Avrupa Parlamentosu seçimlerine yönelik kampanyalarda diğer sağ partilerin de Müslümanlara yönelik tutumlarının sertleşmesi nedeniyle çatırdamaya başladığı ifade edildi.
Haberde, Ataka lideri Volen Siderov'un, bir seçim konuşmasında, Müslümanlar hakkında söylediği, "Eğer yerimizde oturursak, Bulgar vatanseverleri gibi çalışmazsak bir gün ülkenin bütün bölgelerini işgal edecekler" şeklindeki sözlerine yer verildi. Bu partinin seçimde, "Türkiye'ye AB'de yer yok" sloganını da kullandığı anımsatılıyor.
CAMİ VE MÜSLÜMAN YAPILARA 100'DEN FAZLA SALDIRI
Yazıda, son 2-3 yılda camilere ve Müslümanların diğer yapılarına yönelik 100'ün üzerinde saldırı düzenlendiği de belirtiliyor.
MÜSLÜMANLAR MÜTEMADİYEN TERÖRİST GİBİ GÖSTERİLİYOR
Haberde, Müslüman dini liderlerin, baskıların, yabancı kökenli bazı dinsel eğilimlere sempatinin artmasına yol açabileceği yolunda uyardıklarına da işaret ediliyor.
Ajansa açıklama yapan Bulgaristan Müslümanları Başmüftülüğü Genel Sekreteri Hüseyin Hafızov, "Böyle bir yönelimin engellenmesi için elimizden gelenin en iyisini yapıyoruz. Camileri ve dini törenleri kontrolümüzde tutuyoruz. Şimdiye kadar bunda başarılı olduk ancak mütemadiyen, teröristler, ülkenin güvenliğine yönelik tehdit oluşturan kişiler olarak gösterilmeye devam edilirsek bir gün bizim toplumumuzda da karşı tarafa karşı aynı tepkiyi gösterenlerin ortaya çıkıp çıkmayacağından emin olamam" dedi.
http://www.reuters.com/article/worldNews/idUSTRE55001C20090601
BİLDİRİLER
1. Karşılaştırmalı Anadolu İran Türk halk İnançları, Bildiriler İran 1377
2. Dedem Korkut Yurdu Bayburt ve Yöresinde Ulucanlar IV. Türk Dünyası Yazarlar Kurultayı,Bildiriler (5-6 Kasım 1998 Ankara) Ankara 1999, sh. 211 217
3. Ortak Olan Türk Kültürü II. Türk Dünyası Yazarlar Kurultayı Bildiriler, ( 8-10 Aralık 1994 Ankara) Ankara 1998, sh. 473 477
4. Adana ve Çevresinde Türbelerimiz III. Uluslar arası Çukurova Halk Kültürü Bilgi Şöleni (Sempozyumu) Bildirileri, Adana, 1999 sh. 409 423
5. Hacı Bayram Veli ve Bayramı Türbeleri Etraffinda Oluşan Halk İnançları Hacı Bayram Veli Sempozyumu (16 Kasım 1999. Ankara) Bildiriler
6. Anadolu ve Yakın Çevresi Türk Halk İnançlarında Olüm veya Halk İnançlarımıza Göre Yatır Ziyareti Geçmişten Günümüze Mezarlıklar Kültürü ve Insan Hayatına Etkileri Sempozyumu, (18 20 Aralık 1998 AKSM İstanbul) İstanbul 1999. sh. 239271
7. Altay Dini Hayatının Anadolu Türk Kültürü İtibariyle Önemi El Oyun Folklor Etkinlikleri, Dağlık Altay Federe Cumhuriyeti, Koşağaç 7-9 Temmuz 2000; Erciyes, Mart 2000, S. 279 sh. 10
8. Sözlü Kültür Geleneğinde Folkiorik İslam Üçüncü Bin yılın Eşiğinde Türk Uygarlığı Sempozyumu ( 2-4 Ekim 2000), Bişkek Kırgızistan, Türksoy, Ocak 2001, S.2 sh. 5658
9. Türk Halk İnançları Atlasında Kıbrıs Üçüncü Uluslar arası Kıbrıs Araştırmaları Kongresi, 13 17 Kasım 2000 G. Magosa,
10. Kıbrıs Türk Halklarında Halk Kültürü ( Halk İnançları) atlası, Tarihsel ve Küresel Miras ve Geliştirme Perspektifleri Sempozyumu (15 Eylül 2000) UfaBaşkürdistan
11. Milli Estetiğimiz ve Nevruzi Yenigün Kültür Ş ölenleriUluslar arası Nevruz Sempozyumu (21- 23 Mart 2000) Ankara
12. Dumuhammed Salih ile birlikte Hazara Türklerinde Karşılaştırmalı Halk inançları Hazara Türkleri Lideri Abdulali Mezarı Sempozyumu (II. Mart 2000 Ankara) Bildiriler, Ankara 2000, sh. 7174; Atayurttan Anayurda Türk Dünyası, 5. 20 sh.3 153
13. Türk Ermeni İlişkilerinde StratejiTarih Boyunca İnsanlık Ayıbı Katliamlar ve Sözde Ermeni Soykırımı, (26 Kasım 2000)
14. Halk İnançları Destan İlişkileri Geçmişten Günümüze Destan Sempozyumu(22 25 Nisan 2000)
15. BüyUtk Türk Dava Adam Mezari ve Günümüz Türk Dünyasının Durumu Hazara Türkleri Sempozyumu (01.Mart. 2001), İstanbul
16. Kayseri ve Çevresi Örnekleri ile, Halk İnançlarımızda Korunma ve Kurtulma Yöntemleri Kayseri ve Yöresi Kültür Sanat ve Edebiyat Bilgi Şöleni, Kayseri 13-13 Nisan 2001
17. Halkın Değer Ölçtfierine/ Verilerine Göre Atatürk ve İnkilapları Atatürk 4. uluslar arası Kongresi (25 29 Kasım 1999. Türkistan Kazakistan) Ankara 2000, sh. 431 444
18. Kazakistan Anadolu Karşılaştırmalı Türk Halk Suffizmi El Farabi Felsefesi Mirası Sempozyumu (28 29 ekim 2000)
19. Baksicilik ve Kazakistanda Türk Halk İnançları Türk Kültürü, S. 441, sh. 4956
20. Balıkesir ve Çanakkale Yöresinde Nurlu Kabirler II. Balıkesir Kültür Araştırmaları Sempozyumu (31 Mayıs 02 Haziran 2000) sh...
21. Türk Halk İnançlarında Karşılaştırmalı Ruh ve Ahiret Konulu İnançlar PIAC (Permonent International Altaıstıc Comference) 3 8 Eylül 2000 Belçika
22. Türkmen Dünyasında Karşılaştırmalı Halk İnançları Çerçevesinde Karakeçi TürkmenleriTürk Kültüründe Karakeçililer Uluslar arası Bilgi Şöleni Bildiriler ( 3 Haziran 1999 Şanlıurfa) Ankara 1999. sh. 34-43; Erciyes, Kasım 2000 S. 275, sh. 1923
23. Eskişehir ve Yöresinde Eski Türk İnançlarının İzleri Vİİ!. Uluslar arası Türk Halk Edebiyatı Semineri ( 7-9 Mayıs 2000 Eskişehir)
24. Balıkesir ve Yöresi Örnekleri ile Halk İnançlarımızda Basmak ve Basılmak Kavramları ve Mahiyetleri Birinci Balıkesir Kültür Araştırmaları Sempozyumu Bildirileri, Balıkesir, 1999 sh.418-422
25. Atatürk Halk Kültürü Milli Kimlik I. Uluslar arası Atatürk ve Türk Halk Kültürü Sempozyumu, 6- Ekim 2000
26. Etnik Sosyoloji açısından Kars ve Kafkasya Kafkasya İstikrar Paktına DoğruSempozyumu, (28 30 Haziran 2000)
27. Giresun Yöresi Ornekleri İle Türk Halk Suffizmi Giresun Kültür Sempozyumu (30 31 Mayıs 1998) Bildiriler, İstanbul 1998. sh. 303 307
28. Trabzon Yöresi Ulucanları İçişleri diyanet Başkanlığı Arşivine Göre Trabzon Tarihi Sempozyumu (6-8 Kasım 1998) Trabzon 1999, sh. 631641
29. Halk Kültürü Milli Kültür İlişkilerinde Yenigün/Nevruz Kültür Şölenlerinin Yeri (Metod Teori Arayışı), Türk Dünyasında Nevruz Uluslar arası Bilgi Şöleni Bildirileri (18 20 Mart 1999 Elazığ) Ankara, 2000 sh. 179 185
30. Emperyalizm, Oriyantalizm, Misyonerlik ve Genel Türkiyet Uçüncü Avrasya İslam Şurası, Ankara 2000, sh. 13 1-181
31. Dedem Korkut Yurdu Anadoluda Türk Uluları Kıtab-ı Dede Korkud Destannın 1300 Yıllık Jübilesi Sempozyumu (6- 8 Nisan 2000 Bakü Ceyhan Azerbaycan)
32. Alanya Yöresinde Kilit Bağ Kitlenmek Bağlanmak Alanya, 9. Tarih ve Kültür Semineri, 1921 Kasım 1999. sh.
33. Türk Halk İnançlarında Baba İyesinin Mitolojik Boyutu VII. Milletlerarası Türkoloji Kongresi ( 08- 12 Kasım 1999) İstanbul, sh.
34. Halkın Bilimi dağar Ölçülerine, Verilerine Göre Atatürk ve İnkılapları Atatürk 4. Uluslar arası Kongresi, Yeni Kazakistan, (25 30 Ekim1999) Ankara, 2000 sh. 431 435
35. Halk Edebiyatı Halk inançları İlişkilerine Dair Uluslar arası Türk Dünyası Halk Edebiyatı Kurultayı (25 27 Mayıs 2000)
36. Kazakistan Anadolu Karşılaştırmalı Türk Halk SuffizmiEl Farabi Felsefesi Mirası Sempozyumu ( 2829 Ekim2000)
37. (Dr. K. Kaya İmzası İle) Kültür, Milli Kültür, Milli Bütünlük Orhun Mart 1999, S. 13, sh. 43
38. Türk Dünyası Tarih Çalışmalarında Halk İnançlarının Önemi Orhun Ekim 1999 sh. 20 sh. 4041
40. Misyonerlik - Halk Bilimi- Oriyantalizm ve Genel Türkiyat Orhun Haziran 1999; S.16 sh. 36-37
41. Kerkük yöresi Türkmenleri ve Türkmen Halk İnançları Türk Dünyası Araştırmaları, Şubat 2001 S. 130 sh. 171-185
42. Gagauz Türklerinde Halk inançları ve Bazı Karşılaştırmalar Haftalık Trakya Gazetesi,1-7, 8-14, 23-28 Şubat 2001 S. 113, 114 ve 115
43. Gök Tengri İnancının Anadolu Türklerindeki İzleri Erciyes, Şubat 1999 S. 254, sh. 5-6 Hacı Bektaş Veli Araştırmaları Dergisi Yaz 99, S. 10 sh. 199-203
44. Bazı Kültür Kodları İtibariyle Rumeli Anadolu Türkleri Karşılaştırmalı Halk İnançları Haklaşmak, Hellaşmak Erciyes, Mart 1999;Içel Kültürü S. 58. Temmuz 1998 sh. 26-28, Türk Dünyası Tarih Dergisi Ocak 2001, sh. 34-36
45. Çalışmalarda Metot ve Teori Tarla, Şubat 1999 s. 99/2 sh. 9/11
46. Nogay Türklerinde Halk İnançları Birleşik Kafkasya Konseyi Temmuz, Ağustos, Eylül 2000 sh. 11-12
47. Çuvaşistan Başkürdistan Tataristan Türk Dünyası Araştırmaları, Nisan 1998, S. 113 sh. 69 -88
48. Urfa Yöresinde Türk inançlan Karakeçililer Zazalar ve Arapça Konuşanlar Erciyes Aralık 2000 S. 276 sh. 6- 10
49. Anadolu ve Yakın çevresi Türk halk Inançlarında Ölüm veya Halk İnançlarımıza Göre Yatır Ziyareti Geçmişten Günümüze Mezarlıklar Kültürü ve Insan Hayatına Etkileri Sempozyumu, (18 20 Aralık 1998 AKSM İstanbul) İstanbul 1999. sh. 239-271
50. Altay Dini Hayatının Anadolu Türk Kültürü İtibariyle Onemi El Oyun Folklor Etkinlikleri, Dağlık Altay Federe Cumhuriyeti Koşağaç, 7-9 Temmuz 2000, Erciyes , Mart 2000 S. 279 sh. 10
51. Dr.Yaşar KALAFAT Etnik Sosyoloji açısından Kars ve Kafkasya Türk Dünyası araştırmaları Ağustos 2001, s.133.54.129-154
BİLDİRİLERİM
- ALANYA YÖRESİNDE; KİLİT-BAĞ-KİTLENMEK-BAĞLANMAK
- ATATÜRK-HALK KÜLTÜRÜ MİLLİ KİMLİK
- GÜNEY AVRASYA'DA ORTAK KİMLİK
- GÜNEY AZERBAYCAN'DA DİN
- NAHÇIVAN YÖRESİNDE ERMENİ MEZALİMİ VE GEZİ NOTLARI
- GÜNEY KAFKASYA'DA AZ BİLİNEN BİR TÜRKİSTAN
- HALK İNANÇLARI - DESTAN İLİŞKİLERİ
- TÜRK HALK İNANÇLARINDA "BABA İYESİ"NİN MİTOLOJİK BOYUTU
- HACI BAYRAM VELİ VE BAYRAMİ TÜRBELERİ
ETRAFINDA OLUŞAN HALK İNANÇLARI
- KAZAKİSTAN-ANADOLU KARŞILAŞTIRMALI TÜRK HALK SUFİZMİ
- TÜRK HALK İNANÇLARINDA
METODİK PROBLEMLER "Erbil - Nahçıvan ve Türkiye Örnekleri"
- Altay Dini Hayatının Türk Kültürü İtibariyle Önemi
- SÖZLÜ KÜLTÜR GELENEGİNDEN FOLKLORİK İSLAM
- SÖZLÜ KÜLTÜR GELENEĞİNDE FOLKLORİK İSLAM
- ESKİŞEHİR VE ÇEVRESİ ULUCANLARINDA ESKİ TÜRK İNANÇLARININ İZLERİ
- III.Uluslar arası Kıbrıs Araştırmaları Kongresi 13-17 Kasım 2000
Doğu Akdeniz Üniversitesi Gazi Magosa
KKTC
- HALK EDEBİYATI HALK İNANÇLARI İLİŞKİLERİNE DAİR
- HALK İNANÇLARINDA KÜLTÜR KODLARI-I-, Ankara 2003
- PİR-İ TÜRKİSTAN, AHMET YESEVİ SULTAN -I-(Sosyal Antropoloji Araştırmaları)
- PİR-İ TÜRKİSTAN, AHMET YESEVİ SULTAN -II-(Sosyal Antropoloji Araştırmaları)
- GÖKTENGRİ'DEN GÜNÜMÜZE ALTAYLARDAN - ANADOLU'YA KAMİZM , Ankara 2003
Ahmet Hezarfen, Hakkı Saygı Baba, Haskovadan Hasan Asar Baba ile CEM Vakfı adına, 29 Mart/3 Nisan 2000 tarihleri arasında yapılan gezi notları
29 Mart 2000
Büyük bir heyecan içinde Türkiye sınırını geçince, ilk tadılan zevklerin en büyüklerinden birisini yaşamanın kıvancını duydum, Bulgaristana girince. Sınır kapısında hiçbir sorunla karşılaşmadan, Bulgaristanı geçmemiz bizim için önemli bir başlangıçtı. Edirneden sonra en büyük yerleşim birimi Svilengrat (Cesr-i Mustafa Paşa) orta büyüklükte bir il, görünümünde kısmen gelişmiş daha sonra rastlayacağımız gibi on yıldır devamlı gerileme içine giren Bulgaristan şehirlerine benziyor; belirgin bir hüzün var buradaki yaşamda, sokaklar canlı değil, işyerlerinde, evlerin önlerinde hareketsizlik var. İnsan sayısı oldukça az. Fabrikalar çalışmıyor, hatta birisi harabeye dönmüş. Daha önceki dönemlerde üretim yerleri olan binalar yıkılmış, dağılmış. Yine buraya 20 km. uzaklıktaki Harmanlının durumu da hiç farklı değil. Ahmet Hezarfenin belirttiğine göre burası tarihte önemli bir Türk yerleşim birimiymiş. Şimdi ise ıssızlık hemen göze çarpıyor. 50 km. sonra Haskov (Haskova)ya varıyoruz.
Haskova
Daha önce edindiğimiz telefon ve adresle temas kurduğumuz Hasan Asar Babayı, Akpınar ve Mekedonya Mahallelerini, arıyoruz. İlk adres sormayı Ahmet Hezarfen bir Bulgara yapıyor. Yaklaşmışız. Daha sonra bir okulun önünde küpeli, yaşları 13/15 civarında olan gençlere sorduğumuzda ise Türkçe yanıtlar alıyoruz. Onların tarifiyle kolayca buluyoruz, bizi yolda bekleyen Hasan Asarı, üç katlı ve bahçeli evinin önünde. Birçok çeşit çiçek ekilmiş bahçeye. Biraz konuştuktan sonra, yukarı çıkıyoruz. Türkiyedeki herhangi bir Türk ailesinin evine çok benzeyen eve ve hane sahiplerine hemen ısınıyoruz. Hemen hazır çaylarımızı yudumluyor, kısa bir sohbetten sonra; yorgunluğumuzu atmadan Otman Babaya doğru yola çıkıyoruz. Yolda sohbetlerimizle civardaki köy isimlerini, tepelerin, dağların isimlerini Hasan Asar Babadan öğreniyoruz. Buna göre, 30/40 km. uzağımızdaki Otman Babaya varmadan Hıdırellez Tepe, Tanrı (Asar) Tepesini görüyoruz, yolda Bulgar köyü olan Tatar Köyünü geçiyoruz. Ve karşımızda bir tepenin eteğindeki Otman Baba Türbesi.
Otman Baba
Otman Baba Türbesi bir koruluğun da bulunduğu yüksekçe bir tepenin eteğinde. Oldukça iyi korunduğu ilk bakışta anlaşılan Türbeye vardığımızda açıkcası büyüleniyorum. İçinde Alevi-Bektaşi ulularının temsili resimlerinin bol bol bulunduğu türbe çok bakımlı ve temiz. Mumları yakıyoruz. Ahmet Hezarfen Kuran okuyor, Hakkı Saygı Baba dualar ediyor. Hasan Asar Baba ise buna şaşıyor ve tüm duaların Türkçe olmamasını anlayamadığını söylüyor. Arapçanın anlaşılmaz laflarının ne işe yaradığını kavrayamadığını söyleyen Hasan Asar Baba, Ahmet Hezarfenden okuduğu surelerin Türkçe karşılığını kendisine iletmesini istiyor. Yine Türbenin önünde başka mezarların da bulunduğu bir başka küçük yapı daha görüyorum. Orayı da ziyaret ediyoruz. Türbenin tepeye bakan arka kısmında ise başka yapılar var. Ocaklar, ateşgedeler, kiler vs. bunların da iyi korunmuş olduğunu görüyoruz. Yine bunların yanında aşları yemek için ayrılmış sandalyeli, masalı üstü kapalı önü açık bir başka yapı daha var. Ben tamamen otlak arazisi olarak ayrılan ve türbe ile koruluktan bir çitle ayrılan tepeye çıkıp uzaktan vadinin resmini çekiyorum.
Bir Bulgar, Alevi-Bektaşi karışı olan Koçaşlı Köyünü geçip bölgedeki Alevi (Babai, Kızılbaş) köylerinden birisi olan Karalar (Gorno Krepost (Kale)) köyüne doğru ilerliyoruz. Bu arada Sünni daha doğrusu buradaki ifadeyle Sofu köyü olan Aydoğmuşu görüyoruz. Yine Sünni Türk köyleri Akkaykoyran, Göktemezler, Doğancılar, Çitlik (Sünni-Alevi karışımı) köylerinden geçiyoruz. Hasköyle Harmanlı arasında aslında birçok Türk köyü var: Saruhanlı, Habibçe, Yenicelili, Uzunca-ova, Sorgunlu, Alemdar, Akpınar, Mahmutlu, Temirezli, Tuğralı (Duralı), Elmalı, Salihli, Salihler, Seymen-Tırnavası, Tekke köyü.
Karalar Köyü
Karalar Köyünde Hasan Asar Babanın tanıdığı; Zakir Abdi Rakipli Abdi (91) Amcanın evine gidiyoruz. Evin önünde eşi sandığımız ama gelini olduğunu öğrendiğimiz Fatma Anayla (72) ikisini çalışırken buluyoruz. Ziyaretimizden çok mutlu oluyorlar. Evlerine davet ediyorlar. Biz ise gün batmadan köyün içinde bulunan Hıdır Baba Türbesini ziyaret için izin istiyoruz. Abdi Rakipten köyün babasını kendi evine çağırmasını rica ediyor, sohbet etmek istediğimizi söylüyoruz. Hıdır Baba Türbesi köyün içinde oldukça bakımlı küçük bir türbe. Horasan erenlerinden olduğu söyleniyor. Burada meftun olmuş, bu köyde yatırını yapmışlar.
Eve dönerken yolda Hasan Ferhat Babayla karşılaşıyoruz. Ferhat Babanın 8 yıldır baba olduğunu öğreniyoruz. Hemen yiyecek bir şeyler ve 6 gün boyunca tüm ziyaretlerimizde karşılaşacağımız doluyla, demle karşılaşıyoruz. Bol dualardan sonra Abdi Rakipli Abdiden yüzyıllık sazından Kuranlar dinliyoruz. Evet Kuranlar... Haskova bölgesindeki Babailer, Aleviler, Bektaşiler deyiş ve düvazlara Kuran, diyorlar. Yine aynı şekilde Hasan Asar Baba ve Hasan Ferhat Babalar da deyişler okuyorlar. Alevilik hakkında söyleşiyoruz. Bir saat kadar kalıp yola koyuluyoruz.
Hasan Asar Babanın evine gittiğimizde daha önce telefonla haber verilen Ahmet Ali Osman Hamza Babayı bizi beklerken buluyoruz. O akşam gece yarısına kadar, sohbet ediyoruz, söyleşiyoruz. (Hasan Babadan Haskova Göveçlerde İbrahim Veli Babanın, Kırçaali Elmalıda Kazellerde Mehmet Ali Babanın olduğunu öğreniyorum.)
30 Mart 2000
Sabah erkenden Kademli Baba, Musa Baba ve Akyazılıya gitmek üzere yola koyuluyoruz. 44 km. ilerledikten sonra Stara Zagora, Eski Zagraya uğruyoruz, daha sonra 30 km. doğudaki Yeni Zagraya geçiyoruz buraya çok yakın olduğunu daha önceden öğrendiğimiz Kademli Baba Türbesini aramaya koyuluyoruz. Onlarca km. dolanıp, çok uğraşmamıza Türk, Bulgar, Çingene birçok kişiye sormamıza rağmen Kademli Babanın yerini bulamıyoruz. Hayli köyler geçiyoruz, geri dönüyoruz, 2 saatimiz geçiyor. Hakkı Saygı burayı mutlaka ziyaret etmek istediğini söylüyor. Bulgar köyü Akkaynak, Trakya Köyü, Sirediksi, Atmaköyü geçiyoruz. Sohbetlerimizde Hasan Babadan; Haskova Paşaköy Voyvodovada Mühittin Baba ile Zakir Pir Sefayı öğreniyoruz. Haskova Koçeşli Zalitiksde Süleyman Dedenin, Göveçlerde İbrahim ve Nizamettin Dedelerin varlığını öğreniyoruz. Çingenelerin, Türklerin, Bulgarların ortak yaşadıkları Yeni Zagrada Osmanlının en büyük şayak fabrikasının olduğunu söylüyor, Ahmet Hezarfen. Paderovayı Bitovayı yani Kademli Babanın bulunduğu bölgeyi arıyoruz. Velhasıl çok uzun aramalardan, tariflerden sonra yanlışlıkla askeri bölgeye girmemize rağmen, askerlerin yardımıyla, yol göstermeleriyle türbenin eteğine geliyoruz. Türbe tüm dolanmamıza rağmen aslında şehir merkezine çok yakın bir alanda imiş. Yüksek bir tepenin başında olan türbenin ancak çatısını görüyoruz. 2-3 saatte ulaşabileceğimizi tahmin ettiğimiz, araç çıkmayan bu türbeyi ziyaret edemeden oradan ayrılıyoruz. Şimdiki hedefimiz ise Akyazılı.
İslimyeyi (Sliven)yenin yani Çingenelerin yoğun olduğu ilçenin içinden geçerek kuzeye doğru ilerliyor, 30 km. doğuya doğru ilerleyip 4 yol ağzı bir kavşağa varıyoruz. Burada birer kola içtikten sonra Büyük Balkanlara adım atıyoruz. Buraya kadar olan ziyaretimizde insanlarda müthiş bir umutsuzluk, neşesizlik hissediyorum. Baharın neşesi vurmamış yüzlerine / Garip garip bakar insanlar defterime karaladığım dizeler oluyor. Kilometrelerce uzanan verimli topraklarda makine alet, edavat göremiyorum. Yine kilometrelerce uzanan alanlarda, bağların bozuk durduğunu, çalılaştığını görüyorum. Müthiş güzel bir tabiat, doğa ama işsizlik, çaresizlik pek yaman. (Yol boyu Hakkı Saygı, Ahmet Hezarfen, Hasan Asarla söyleşiyoruz. Harmanlıda Hamza Baba türbesinin olduğunu öğreniyoruz. Bulgarca birkaç kelime pişi; yaz, da; tamam, kaksi; nasılsın, dobrohutro; günaydın... Bulgar Yazar Peter Beronun köyü Perondan geçiyoruz. Varbitsa Kasabasını, Alevi köyü Yenimahelleyi, çok büyük bir Sünni Türk köyü Preslav (Eski İstanbulluk)u, Büyük bir Sünni Köyü Yeni Akdere (Beorika), Sünni köyü Tutsa, Veleniva, Yankova (Nurcuların olduğu söyleniyor) Bulgar Hırsova, Sünni Doyuranları geçiyoruz.
Büyük Balkan Dağlarında kuş uçmuyor, araba geçmiyor. Saatler boyunca süren yolculuğumuz aslında biraz riskliydi. Yollar o kadar kötüydü ki araba haşat oldu. Hele ağır kıştan sonra kırılan ağaçlar yollara kadar dökülmüş, o kadar bakımsız kendi haline bırakılmış bir orman vardı ki; binlerce ağaç kurumuş, kırılmış, yıkılmış ama hiç el değmemiş.
Şumnu
Bu zor yolculuktan sonra Şumnuya varıyoruz. Ahmet Hezarfenin şehri. Okulu buradaki Nüvvapta okumuş. Orta büyüklükte bir ilçe merkezi görünümünde olan Şumnuda Ahmet Hezarfen pek zorlanmadan yıllar önce okuduğu okulu buluyor. Buradaki öğrenci ve öğretmenlerle konuşuyor. Fotoğraflar çekiyoruz. Okul şimdi İmam Hatip okulu olmuş. Okulun karşısında büyük tarihi Tombul Camiide ibadet eden insanları görüyoruz. Bulgaristanda sayıları sınırlı olan benzin istasyonlarını bulmak da bir mesele. Şehir çıkışında benzin alıp yola koyulacakken yine büyük bir aksilik arabanın tekeri patlıyor. Birkaç saat oyalanmak zorunda kalıyoruz. Hele hele çok istediğimiz Musa Baba Türbesini de bulamayınca akşam üzeri olan bu olay planımızı değiştiriyor. Varnaya Akyazılıya gitmeyi bir gün sonraya bırakıyor; doğruca kuzeye Karalar, Akkadınlar köylerine doğru yol alıyoruz. Yani Deliormana. Bulgaristandaki en yoğun Alevi-Babai-Bektaşi yerleşim bölgesine.
Çernik (Karalar)
Yine Madaradan geçip Yeni Pazara uğruyoruz. Kuzeydeki diğer bir ilçemiz Mahmuzluk. Bir ilçe büyüklüğündeki Akkadınlara (Dulovo) vardığımızda akşam olmuştu. Akkadınlardan geçip hemen ayrı bir mahalleymiş gibi duran Karalara (Çernike) yani Hakkı Saygının annesinin köyüne varıyoruz. Hakkı Saygının dayısının kızına konuk oluyoruz. Yine, çiçekli, ağaçlıklı güzel bahçeli hanede ev sahibi Mehmet Ali Karakaş bizi çok iyi karşılıyor. 69 yaşındaki Karakaşın bilgili, ilerici, bir insan olduğu anlaşılıyor.
Hemen durmadan; yarinki programımızı yapıyoruz. İlk hedef sabah erken Akyazılıya ve Musa Babaya gitmek, civar köylerdeki babalarla bir toplantı yapmak ve özellikle Abdullah Baba ve diğer bilgili babalarla söyleşiler yapmak.
Hiç durmadan kalkıp Akkadınlardaki Abdullah Babanın yanına gidiyoruz. Ahmet Hezarfan çok yorulduğu için gelemiyor. Perşembe olduğu için Abdullah Babayı cemde buluyoruz. Bizi kabul ediyor. Sohbet ediyoruz. gelen canlarla selamlaşıyoruz. Niyazlaşıyoruz. Planımızı uygun bulan Abdullah Baba bize yardım etme sözü veriyor. Diğer kendine bağlı ve civar köylerdeki babalara haber vereceğini söylüyor. Aynı hassasiyeti Mehmet Ali Karakaş da gösteriyor. Cemde istisnasız tüm kadın ve erkekler birbirleriyle selamlaşıp, niyazlaşıyorlar. Ana Sultan da Abdullah Babanın yanında hemen hemen tümüyle Abdullah Baba kadar saygı görüyor, hizmetlere katılıyor. Çerağlar yanıyor, sohbetler ediliyor. Ceme giren tüm çiftler musahipli. Burada kesinlikle musahipsizler ceme giremiyorlar. Bizi o kadar sıcak karşılıyorlar ki, bırakmak istemiyorlar. Eve dönerken; yine Hakkı Saygının bir başka dayısının kızına konuk oluyoruz. Baba olan hane sahibi bizi bırakmıyor. Sohbet ediyoruz, söyleşiyoruz, berber olan babayla. Gece yarısına doğru kaldığımız eve dönüyoruz, hazırlanan lokmalardan alıyoruz. Saat bire doğru yatıyoruz. Ama Hakkı Saygı ile Mehmet Ali Karakaş sohbete devam ediyorlar.
Karalar Köyü; 700 Hane, 3000 kişi, Muhtar Ali İbream (İbrahim) (Alibram)
Akkadınlar Köyü; 1200 Hane, 5000 nüfus. Bu köyler tümüyle Alevi-Bektaşi.
31 Mart 2000
Akyazılı
Sabah yine çok erken kalkıp, yollara düşüyoruz. Bugün arabayı Hakkı Saygının yiğeni Süleyman kullanıyor. Yari Bulgar, yarı Türk Mejdenı, Kableşkovoyı, Tervel yani Kurtpınardan, Koçmardan, Karapelitten geçerek Dobruca yani Pazarcıka, Hacıoğluna uğruyoruz.
Balçıktan sonra Balçığa yakın, yol kenarında olan Batovadaki Akyazılı Türbesi erkenden ziyaret ediyoruz. Aslında merkezi bir yerde, yol kenarında çok geniş bir bahçe içerisinde olan bu türbe Türk kültürünün Bulgaristandaki simgelerinden birisi. Fakat içeri girince gerçekten çok hüzünleniyoruz. Kitabesi kırılmış, çatısı uçmak üzere olan türbenin diğer hizmet binalarının içinde kuzular otluyor. Çok büyük olduğu anlaşılan fırınlığın bir tek tepesi kalmış. Bahçesinin içinde büyük bir şadırvanı ve ayrıca çeşmesi olan bu yapının yaklaşık 500 yıllık olduğu anlaşılıyor. Ahmet Hezarfen kitabesinden burayı II. Beyazıd tarafından yaptırıldığının okunduğunu söylüyor. Bekçisini bulup türbeyi açtırıyoruz. İçi de dışı gibi harap olmuş bu 7 dilimli mimari üzerine oturtulmuş, Alevi-Bektaşi renginin tüm renklerinin olduğu, bir zamanlar çerağların yandığı bu mekanda kuşlar yuva yapmış. ... hüzünle ayrılıyoruz türbeden.
Güneye nazaran kuzeydeki toprakları ekilmiş, görünce seviniyorum. Böylesine güzel bir ülkenin harap olmasına içim dayanmıyor.
Alevi-Sünni Türklerin, Bulgarların giyimleri birbirlerine o kadar benziyor ki bunları birbirinden ayırmak mümkün değil. Yollar boyunca insanları hayvanlarıyla iç içe çalışırken görüyoruz. Kavga yaşam kavgası, herkes bir uğraş içinde. Kapılarının önünde oturup sohbet eden kadınlar yol boyu bize gülümsüyor. Tarlalarda, yollarda tek tip elbiselerle çalışan işçi kadınlar ise hayatın yükünü omuzlamış gibiler.
Musa Baba
Sonra bir gün önce patlayan tekerimizi tamir için Varnaya gidiyoruz. Deniz kenarındaki bu şehir oldukça gelişmiş. Bir sanayi ve ticaret merkezi görünümünde. Oto tamir kulübelerinin yanında Türkiyedeki gibi seyyar satıcılar sarıyor çevremizi. Neyse ikinci el bir tekeri 25 levaya (sıfırların atılmasıyla leva 0.99 Mark olmuş, fakat tabii ki paradan sıfır atmak hiçbir şey ifade etmiyor, uluslararası alanda levanın değeri yine aynı) alıp, tekrar yola düşüyoruz. Hedef yine Musa Baba Tekkesi, amaç bir gün önce saat 16.00da yapmayı planladığımız Babalar Toplantısına zamanında varmak. Doğudan tekrar batıya yöneliyoruz. Yeni Pazar civarındaki türbeyi uzun aramalardan sonra buluyoruz. Tekke Kolçası isimli köye yakın bir tepenin eteğinde bulduğumuz Musa Baba Türbesinin önünde bir gölet var. Yakın bir tarlada çalışan türbenin bakıcısı Ahmet Bey (Gacal lakaplı) anahtarı bize veriyor. Burası da oldukça bakımsız, küçük bir türbe. Alçak tavanı, kiremitli çatısıyla tipik bir ziyaret yeri. Önünde geniş bir bahçesi olmayan bu türbede bir tepenin eteğinde. Ziyaretimizi yapıyoruz; mumları Hakk-Muhammed-Ali aşkına yapıyoruz, gönlümüzün gamı gidiyor, okunan dualarla. Türbenin önünde bu arazinin sahibinin olduğunu öğrendiğimiz iki katlı bir binayı da görüyoruz. Bu türbenin hemen yakının da ise Gübürlü Baba Türbesini var. Yine tekrar kuzeye hareket ediyoruz. Bir kısmında farklı güzergâh izlediğimiz yolla Mahmuzluka ve Karalara varıyoruz. Yemeğimizi yedikten sonra hemen cemevinin, caminin ve bir türbenin (yakın zamanda ölen üç kişinin mezarının bulunduğu yer) alana gidiyoruz. Ummadığım bir manzarayla karşılaşıyoruz.
Karalarda Babalar Toplantısı
Yaklaşık 40 babanın ve zakirin geldiği toplantıyı açık havada yapmayı tercih ediyoruz.
Ziyaret nedenimizi, Anadolu İnanç Önderleri İkinci Toplantısını, CEM Vakfı çalışmalarını anlattığımız toplantıda ben, Hakkı Saygı, Ahmet Hezarfen birer konuşma yapıyoruz. Konuşmamda özellikle Alevilik, dedelik, geleneksel inanç kurumlarımıza değiniyorum. Daha sonra katılımcılara söz veriyoruz. Konuşmaya pek istekli görünmeyen babaları çok sık ricalarla konuşmaya davet ediyorum. Ama belli babalar konuşuyor. Bizi büyük bir sevecenlikle karşılayan babaların ziyaretimizden çok memnun oldukları anlaşılıyor. Kendilerine dağıttığımız dergi ve kitapları büyük bir aşkla alan babalarla sıcak temasımız oluyor.
Baltacı Yeniköyden Halim Süleyman Baba (20 yıldır baba) Latince Kuran ve dini kitaplarla hutbeler istiyor. Akkadınlardan Şair Ali Bayram, Cem Dergisi ve diğer dergilerden istiyor. Karaların köy imamı Ahmet Sakallı, televizyon kanalı açılmasını, radyo istasyonunun oraya kadar uzanmasını, imam hatip benzeri bir okulun olmasını istiyor. (Sünni kökenli imam, Bektaşiliğe intisap etmiş ama tam uyamamış görünüyor), Söğütçük Köyünden Muharrem Karagöz Baba (14 Senelik Baba), Baltacı Yeniköy (Bradvari) Merdan Hakkı Celil Baba, Sögütçüklü Hüseyin Akçaoğlu (14 yıl) Baltacı Yeniköylü Ali Rıza baba (13 yıldır baba), Akkadınlardan Abbullah Baba, Baltacı Yeniköyden Recep Hakkı Baba, Karalardan Selman İbrahim (19 yıldır baba) Karalardan Aziz Halil, Karalardan Süleymanoğlu Ali Yusuf (3 yıldır baba) babalar söz alıp konuşuyorlar. Ortak yan, daha çok kitap, dergi, belge, bilgili insan isteği, orta çalışmalar yapılması, farklı törelerin birleştirilmesi, kendilerine sahip çıkılması vs.
Toplantıya katılan babalar; (tespit ettiklerimiz)
Söğütçük Muharrem Karagöz Baba (14 Senelik Baba),
Sögütçük Hüseyin Akçaoğlu (14 yıl),
Bradvari Baltacı Yeniköy Ali Rıza baba (13 yıl,
Bradvari Baltacı Yeniköy Recep Hakkı Baba,
Bradvari Baltacı Yeniköy Merdan Hakkı Celil Baba,
Bradvari Baltacı Yeniköy Alim Süleyman Baba (20 yıl,)
Bradvari Baltacı Yeniköy Ali İbrahim Baba (6 yıldır baba
Bradvari Baltacı Yeniköy Süleyman Hasan (18 yıldır baba)
Bradvari Baltacı Yeniköy Tahir Yaşar Kabu (15 Yıldır)
Bradvari Baltacı Yeniköy Halil Ali Ateş (1 yıldır baba)
Dulova Akkadınlar Bünyamin Salih İlyas (6 yıl)
Dulova Akkadınlar Ahmet Ramadan Nebioğlu (20 yıldır baba)
Dulova Akkadınlar Abdullah Hasan Abdullah (21 yıl)
Dulova Akkadınlar Veli Maksut Halis (8 yıldır baba)
Dulova Akkadınlar Abdullah Baba
Dulova Akkadınlar Şevket Rıza Ali (3 yıldır baba)
Çernik Karalar Selman İbrahim (19),
Çernik Karalar Aziz Halil
Çernik Karalar Süleymanoğlu Ali Yusuf (3)
Çernik Karalar Köy İmamı Ahmet Sakallı,
Çernik Karalar Ahmet Mehmet Salih (24 Yıldır baba)
Çernik Karalar Rıza Salimoğlu (8 aydır baba)
Çernik Karalar Mustafa Salih Murteza (12 Yıldır )
Çernik Karalar Nebi Hüseyin Sadık (15 Yıldır)
Çernik Karalar Seyyid Ali Salih Mehmet
Türkiyeden
Hıdır Çeken Bektaşi babası, 23 yıldır baba.
Konuşmalardan sonra akşam Karakaşın evinde toplanıyoruz. Toplantıda özellikle Abdullah Babadan detaylı bilgi ediniyoruz. Söyleşimiz 5 saate yakın sürüyor.
Abdullah Babadan öğrendiğimiz göre;
Karalarda 11 Baba
Dulova 10 Baba (2 Çarşambalı)
Söğütçük 3 Baba
Baltacı Yeniköyde 10 Baba (2 Çarşambalı)
Kolebina 4 Baba (1 Çarşambalı)
var. Çarşambayı Hz. Fatma Ananın doğum günü olarak kabul ederlermiş. Pazarteliler Babailer, Aleviler; Çarşambalılar Bektaşiler.
Sevarlar (Ceferlerde) Tahir Baba, Salih Fıçıçı Baba, Kamber Dede
Bisertsi Kazcılar
Mıdrova Mesim Mahella Hüseyin Dede
Preslavstsi Yeniceköy Ahmet Baba
Ostrovo Adaköy 1 Baba varmış.
Rusçukda Aleviler var.
Karalarda Mustafa Salim Murtaza Baba
Seyid Ali Milat Baba
Ali Yusuf Süleyman Baba
1 Nisan 2000
Hedefimiz Demir Baba, Yunus Abdal, Hekim Ali Baba Türbeleri; Sevar, Kubrat, Yeniceköy, Bisertsi (Kazcılar) köyleri.
Sabah erkenden yine yollara düşüyoruz. Bulgaristanda yollar bozuk da olsa, dar da olsa, hemen tüm köy, ilçe, il yollarında rastladığımız bir uygulama çok güzeldi. Hemen tüm yolların kenarlarında iki yanlı, yollar boyunca ağaçlandırma yapılmıştı. Bu meyve ağaçlarının yaz aylarında çiçeklerinin hele meyvelerinin görülmeye değer olduğunu söylüyorlar Hakkı Saygı Baba ve Ahmet Hezarfen. Bu uygulamanın temelinin Mithat Paşa tarafından atıldığı söyleniyor.
Yörenin ilçe merkezi konumundaki Horasanlı Kemal Baba tarafından kurulan Kemaller (İsperih) (Akkadınlara uzaklığı 35 km., Karakoç (Oven), Sungurlar, Rahman Işıklar, Çiller (Kadiri-Bektaşi), Kasaba kadar büyük Okors (Bektaşilerin olduğu söyleniyor) köylerini geçiyoruz.
Tabiat bir harika, buralarda ekim-dikim işleri daha düzenli, ağaçlık, geniş ovalar, düzlükler var. Hayvanlar göletlerde su içiyorlar. Yolda; Üyüklü, Küçük Üyüklü, Kitencevo (Hıdır Köy Sünni, Alevi de var Hasan Asar Babanın bir tanıdığına uğruyoruz. Köy dümdüz bir ova içinde atlar, tavuklar geniş ovada yayılıyorlar), Ova Şarman (Çorap Babanın köyü, boşalmış (Türk-Kadiri), Selahattin Köyü (Sünni), Golyam Porovets Büyük Kokarca, Küçük Kokarca (Evengalistler var), Duraç Ludogortsi Türk-Tatar köyü, Işıklar Köyü (Musa Baba türbesi var) köylerini geçiyoruz.
Büyük Kokarca
Bu arada Büyük Kokarca (Golyam Porovets) Köyüne, Ahmet Hezarfenin baldızının evine uğruyoruz. Ev o kadar temiz ve düzenli ki açıkçası şaşırıyorum. Burada bizim Türkiyede bildiğimiz köy yaşamında farklı bir yaşam tarzı var. Köy olarak nitelendirilen tüm yerler düzenli, yolu, suyu, elektriği, sağlık ocağı, okulu vs. düzeniyle küçük ilçe görünümündeler.
Evin önü bir çiçek bahçesi gibi. Köy çok güzel, yemyeşil, evler düzenli. Bize kahve hazırlıyorlar. Ahmet Hezarfen burada da bir arkadaşını görüyor, çok duygulanıyor.
Yunus Abdal
Kemallerden sonra, Yonkovo, Yunus Abdal Köyüne gidiyoruz. Yani Ahmet Hezarfenin köyü. Ahmet Hezarfen kendi akrabalarını, arkadaşlarını, köylülerini görünce duygulanıyor, seviniyor, göz yaşlarını tutamıyor. Doğruca köyün yanındaki Yunus Abdal Türbesine gidiyoruz. Nasrettin Hocanın türbesine benzeyen türbenin koruluk olan etrafını temizlemek üzere köylüler toplanmışlar. Buna imece (brigada) diyorlar. Tıpkı Türkiyedeki gibi. Koruluğu ve türbeyi temizleyen insanlar çok mutlu oluyorlar. Kırılmış mezar taşlarının tümü 7 dilimli. Çevrede birçok mezar taşı var. Tekrar yola koyuluyoruz. O kadar hızlı hareket ediyoruz ki, Ahmet Hezarfen kendi evine bile gidemiyor.
Hüseyinler Bektaşi-Sünni köyüymüş. Büyük bir Türk köyü Zevat Mithat Paşanın köyü. Kubrat (Balpınar) Türk-Bulgar Köyü ile Sevar (Caferler) Köyü yan yana.
Demir Baba Türbesi
Arzulayıp sana geldim,
Ol mübarek yüzün sürdüm,
Eşiğine başım koydum
Demir Baba Hu.
Şumnulu Dertli Katip
Yunus Abdaldan sonra yine biraz dolandıktan sonra çok ünlü Demir Baba Türbesine varıyoruz.
Türbe çok geniş bir vadinin hemen dibinde kurulmuş. Doğayla öyle uyum içinde bütünleşmişki, sanki bin yıllardır burada, bin yıllar daha burada kalacak, Türk, Alevi kimliğinin bir sembolü, bayrağı olarak.
Onlarca metre aşağıya, onlarca merdiven basamağından Ahmet Hezarfenin inişi çok zor oluyor. Ama o kadar heyecanlı ki, o kadar mutlu ki, bu görülmeye değerdi. Bu değerli yazarımız, bir Bektaşi Babası bilgeliğindeki bu Türk aydını tüm insan sıcaklığını yansıtıyor. O burayla ilgili hemen tüm anlatıları biliyor. Bana tüm birimleri gösteriyor, aşkla, heyecanla; birçok binası yıkılan Demir Babanın ana yapısı sağlam kalmış. Kapısında bir Bulgar türbedar var. Ahmet Hezarfen onunla Bulgarca konuşuyor; türbedar Türk, Bulgar çok fazla insanın farklı yörelerden gelip burayı ziyaret ettiğini söylüyor. Bir taş duvarla çevrilmiş bahçenin içinde kiler ve çeşme var. Bu çeşmeden akan suyun şifalı olduğuna inanılıyor. Türbeyi ziyaretimizde hemen dikkat çeken bir hoca başlığının Demir Babanın mezarının başına geçirilmiş olması. Halbuki 7 köşeli türbe tüm otantikliğiyle, Alevilikle ilgili resimleriyle, mumlarıyla buranın Alevi mabedi olduğunu haykırıyor. Türbenin kapısında la feta illa Ali, la seyfe illa Zülfikar yazılı. Daha sonra üstten dolanarak vadiyi ve türbeyi en iyi gören tepeye çıkıyoruz. Tüm vadi ayaklarımızın altında, türbe buradan daha net görülüyor. Bulgar gençleri geziniyorlar, piknik yapıyorlar. Ahmet Hezarfen Demir Babanın ayak izini, atının ayak izinin olduğuna inanılan çukurlukları bana gösteriyor. Çarçabuk oradan ayrılıyoruz. Yine bir Türk çobana Caferleri sorarak.
Caferler
Balpınar köyüne 10 km. uzaklıktaki Caferler (Sevar) Köyünün dedesi Salih Fıçıcının evine konuk oluyoruz. Ona büyük baba, deniyor. Yaşı doksanın üzerinde. Hasta yatıyordu. Onun yerine kardeşi Hüseyin Fıçıcı vekillik ediyormuş. Zaten hem dedesi, hem babası baba imiş, bariz dedelik etkileri var burada. Hüseyin Fıçıçı Ahmet Hezarfenin okul arkadaşı çıkıyor. Dini konularda bilgili olan Hüseyin Bey iki el yazması eser getiriyor. Ahmet Hezarfenle birlikte inceliyorlar. Kitapların önemli olduğu görülüyor. Birisi Buyruka benziyormuş. O kitap ve diğer kitabın bir köşesinde ise ilginç notlar var. Bir hatıra şeklinde kaleme alınan bu metinlerde; bu haneyi ziyaret eden önemli insanların imzaları var.
Diğer dedelerin isimlerini öğreniyoruz:
Sevar Ceferler
Salih Fıçıcı
Hüseyin Fıçıcı
Ali Hüseyin Kedik
Kamber Kadir
Musa Ramadan
Mehmet Salih
Nuh Şeremet
Köyde çarşambalı dedeleri ise şunlar
Hüseyin Karasan (Baş Çarşambalı Dedesi)
Tahir Makan
Mehmet Nebi
Mehmet Ali Mehmet
Hasan Hüseyin Öküzcü
Bize her konuda yardımcı olan Salih Fıçıçının damadı Süleyman Muharrem Solak ve eşi Fatma Solak gerçekten bu yola gönül vermiş insanlar. Buraya gelişte beni hem sevindiren hem duygulandıran önemli bir olay oldu. Daha içeri girer girmez Fatma Solak, a! Ayhan Aydın diye ünledi. Ben buraya gelişimizi onlara birisinin haber verdiğini sandım; ama beni Cem degilerindeki fotoğraflarımdan tanımış. Bize sofra kurmaya hazırlanıyorlar. Bu arada Ali ve Hüseyin Babalarla söyleşi yapıyorum. Çarşambalı Hüseyin Baba eskiden birbirlerinden kız bile alıp vermeyen Çarşambalılar ve Pazartelilerin şimdi arasında hiçbir sorun ve fark olmadığını söylüyor. Tek farkın ibadette gün farkı olduğunu söylüyor. Burada çok güzel bir yemek yiyoruz. Bir büyük tepsi kaz etinden sonra, bir başka tepside fırında kuzu kızartma geliyor ki, müthiş lezzetli. Bu yemek gece yarısına kadar bize yetiyor.
Süleyman Beyden iyice öğreniyoruz; Bisertsi yani Kazcıların Nasrettin Mahellesinin Sünni, Cevizli Mahellesinin Alevi yerleşim yerleri olduğunu, Mesim Mahallesinin de (Mıdrova)nın babaları olan bir Alevi köyü olduğunu. Ayrıca 6/7 Mayıs tarihlerinde kutlanan Hıdırellez etkinliğinin de yörede sadece Caferlerde kutlandığını da yine Süleyman Solaktan öğreniyoruz.
Mesim Mahalle (Mıdrova)
Burada çok yaşlı Hüseyin Nebi Babayı, Hasan Asar Baba hemen buluyor. Baba oldukça yaşlı ve hasta. Öyle ki Babanın elleri titriyor. Hemen evinin önünde sohbet ediyoruz. Hanımı ve diğer kadınlar başımıza toplanıyorlar. 18 yıldır baba olan Hüseyin Nebi Baba diğer babaların isimlerini alıyoruz. Güzel bir sohbetle gönüllerini aldığımız bu insanlar o kadar cana yakın, o kadar cana yakınlar ki; Türk misafirperverliği, sıcaklığını içimizde hissediyoruz. Hüseyin Nebi Babadan, bu köyün 400 hane olduğunu, 2000 kişinin yaşadığını öğreniyorum.
Köydeki diğer babalar:
Selman Durmuş Baba
Murtaza Baba
Murtaza Baba
Ali Baba
Hüseyin Baba
Hüseyin Baba
Hüseyin Baba
Hasan Baba
Mümin Baba
Hekim Ali Baba Türbesi
Bize Caferlerden refakat eden Süleyman Solakın da yardımıyla, biraz dolaşmamıza, kestirme olması amacıyla çok bozuk yollardan daha doğrusu tarlalardan, tepelerden dolanmamıza, geçmemize rağmen Bulgar Belitsa köyünü geçerek Denizlere (Varnentsi) varıyoruz. Burası eskiden Alevi köyü iken şimdi Bulgar köyü olmuş. Türkler göçmüş ve dağılmışlar. Köy yakınındaki Hekim Ali Baba Türbesini ziyaret ediyoruz. Demir korunaklarla çevrilmiş bulunan bahçesinde yedi dilim başlıklı mezar taşlarının olduğu türbe, oldukça harap halde. Arka tarafından kırılan camlardan içeri bakıyoruz. Üç yatır var. Neyse ki dışardan çektiğim fotoğraflar çıktı. Türbenin dışında yakın zamanda yapılan ama yıkılmaya yüz tutmuş, yemek pişirme yerlerini görüyoruz. Hekim olarak ünlenen Ali Babanın türbesinin içinde Haydar Babanın fotoğrafını gösteren Ahmet Hezarfen onu tanıdığını, çok bilgili bir baba olduğunu söylüyor.
Yeniceköy
Yine buraları çok iyi bilmesine rağmen Süleyman Solakın bile şaşırması bir başka Alevi köyü Yeniceköye ulaşmamızı engellemiyor. Burada köyün baş babası Ahmet Süleyman Babayı buluyoruz. 38 yıldır baba olan Ahmet Süleyman 82 yaşında. Sağlığı bozuk olmasına rağmen bizi kapıda karşılıyor, ziyaretimizden çok memnun olduğunu belirtiyor. dualar, güzel deyişler okuyor. Oğlu ve gelini bizlere çok sıcak davranıyorlar. Hemen bir kahve yapıyorlar. 220 hane olduğunu öğrendiğimiz köyün Çarşambalı babasının Yusuf Baba, tarik ehli diye nitelendirilen pazarteli babalarının da Sabri ve Süleyman Babalar olduğunu öğreniyoruz.
Romanya sınırına kadar olan yolculuğumuz Tutrakan Kasabası yani Tuna boylarından sonra yeniden güneye doğru yöneliyor.
Bisertsi (Kazcılar) Nasrettin Mahallesi
Buranının isminin farklı farklı oluşunun nedenini köye varışta da görüyoruz; zaman zaman Kazcılar geçiyor, zaman zaman Nasrettin Mahellesinin ismi tüm köy için kullanıyor. Ama Nasrettin (Bisertsi) dense de buradakiler de Alevilerle, Sofuların (Sünnilerin) mahallelerinin farklı farklı olduğunu öğreniyoruz.
Köyün baş babası Aliş Babanın evine misafir oluyoruz. 70 yaşındaki Aliş Baba 5 yıldır babalık yapıyormuş. Bizi evine, evin içindeki cem odasına alan Aliş Baba diğer babaları çağırtırken hanımı da bize çok yakın davranıyor; aynen Anadoluda olduğu gibi kaç-göç yok. Tüm Bulgaristan seyahatimiz esnasında bunu görüyoruz. Meydanevi, cem odasında postlar serilmiş, Hz. Ali, Oniki İmamların resimlerinin asılı olduğu tablolar yer alıyor.
Diğer Babalar
Veli Baba
Adem Baba
Mehmet Baba
İbrahim Baba
İsa Mürsel Baba
Hüseyin Baba
Toplanmaları için babalara haber ulaştırılıyor, İsa Baba ve Adil Baba geliyorlar. Bu arada bir dönemin en hızlı komünisti Memiş Memişov Amca ise dikkat çekici karakteriyle beni şaşırtıyor. Bir roman kahramanını andıran Memiş Amcanın tavırları çok ilginçti. Çok güzel şiirleri ve yazıları olduğunu öğrendiğimiz Memiş Amca, takım elbisesiyle, fularıyla, kibarlığıyla, nezaketiyle çok dikkat çekici. Dede postuna niyaz ederken; yer anamız, gök babamız, güneş atamız... biz Şamanizmden geldik... diyen Memiş Memişov Türk töresinin, gelenek ve göreneklerinin Deliormanda, Bulgaristanda yaşadığını söylüyor. Hakkı Saygının Alevilikte Kurannın yadsınamaz önemi olduğuna ilişkin konuşmaları, okuduğu Kuran surelerini sıralaması Memiş Amcanın bu görüşlere karşı çıkması her ikisinin tartışması sonucunu doğuruyor. Esas Alevilik Deliorman Aleviliğidir, diyen Memiş Amca; bize bir şey öğretmeye geldiyseniz yorulmayınız, asıl biz size gerçekleri öğretelim, şeklinde konuşuyor. Ve Hakkı Saygı ile Memiş Memişovun konuşmaları ve tartışmaları hararetleniyor. İkisi birden ayağa kalkıyor. Mutlak bir kavga ortamı oluşuyor, araya Ahmet Hezarfen giriyor, tarafları yatıştırmaya çalışıyor. Zor da olsa bunu başarıyor.
Benim konuşmalarımı beğendiği anlaşılan Memiş Amca, (Maalesef Memiş Amcayı bu ziyaretten sonra yazın bir hastalık sonucu kaybettiğimizi kızı Eğitimci Ruhşen Ferden öğreniyoruz. Memiş Memişovun binlerce kitaplık kütüphanesi, araştırmaları, şiirleri inşallah değerlendirilir) Aliş ve İsa Babalarla söyleşi yapıyorum. Bilgilerini derliyorum. Köyde 150 hane Alevi olduğunu öğreniyorum. 77 yaşında olan İsa Baba 2 yıldır babalık yapıyormuş. 15 çift yani 30 talibi olan İsa Baba, 16 yıl önce ölen Şakir Babadan sonra baba olmuş, yani 16 yıl sonra.
Gezimizin en uzun ve yorucu gününün gecesinde, yolda zaman zaman yağan yağmura rağmen, tekrar Caferler köyüne dönüyoruz.
2 Nisan 2000
Sabah 6da kalkıyorum. Hafif yağmur yağıyor. Hemen bir kahvaltı yapıyoruz. Kahvaltıda çay var, ama burada çay, ıhlamur. Kıpkırmızı ıhlamurlarımız hazır olduktan sonra taze köy peynirini bol bol yiyoruz. Dışarıdaki serinliğe karşın, insanların sevecenliği, temizliği, tüm fakirliklerine rağmen lezzetli ve temiz yemekleri beni mest ediyor.
Biz onlardan, onlar bizlerden ayrılmak istemiyorlar, gözümüz arkada kalarak, saat: 7de yola çıkıyoruz. Hedef Kotele (Kazan) bağlı, Yablonova (Alvanlar) köyünü ziyaret etmek. Hasan Babayı, Mustafa Keloğlanı, Hüseyin Işıkı bulmak temel hedefimiz. Razgarttan önce bir Türk köyü olan Kuyucuku, daha sonra Çukurova Köyünü geçiyoruz. Eski Cuma yani Tirgovişte bir Türk kasabası. Arnavutköyü geçiyoruz, Eski Cuma yakınlarında, şehir merkezini bir tepeden gören yamacın eşiğinde çok bilinip, sayılan Kız Ana Türbesini ziyaret ediyoruz.
Kızana Türbesi
Momina olarak isimlendirilen türbe oldukça iyi korunmuş bir durumda. Türbede bizi bir sürpriz bekliyordu. Adak kurbanı kesen bir Türk aileyle karşılaşıyoruz, Türbe önünde. Türk olan türbedar Halime Ana bize Kız Ananın hikayesini anlatıyor. Bu tepeye gelip kalan Kızana, babasının ısrarına rağmen geriye dönmüyor, hiç evlenmeden burada kalıyor. Herkesin yardımına koşuyor, çok temiz, saf olan Kızananın kerametleri olduğuna inanılıyor. Çok farklı yörelerden Alevisi, Sünnisi binlerce insanın ziyaret ettiği Kızana Türbesine çocuğu olmayan, işi olmayan, hasta olanlar dilek diliyorlar, kurban kesiyorlar. Duvarlarda özellikle kadın giysileri dikkat çekiyor. Kurban eti pişiyor, kazanlar kaynıyor, bizim de yemeğe katılmamızı istiyorlar, çok ısrar edilince biraz bekliyoruz, ateş közüne atılan etlerden lokma ediyoruz. Ahmet Hezarfen Kuran okuyor, Hakkı Saygı Baba dua ediyor. Orada bulunanlar bundan çok etkileniyorlar. En dikkat çeken nokta, ateşgedelerin, ocakların çok sağlam olması burada sürekli kazanların kaynadığı anlaşılıyor. Türbenin hemen aşağısında Türk mezarlığı görüyor, türbenin hemen üst tarafında yine bir Türk köyü var. Çok yüksek bir tepede bulunan türbenin eteğinden bir ova içindeki tüm Eski Cuma görülüyor.
Alvanlar (Yablonova)
Bir ilçe merkezi büyüklüğü kadar olan Alvanlarla beraber bölgede Veletler ve Küçükler diğer Alevi köyleri. 30dan fazla Türk köyünün olduğu bu bölgeye Gerlevo deniliyor.
Köyün merkezine Pazar kurulmuş. Tıpkı Anadoludaki pazarlar gibi, insanlar alış-veriş yapıyorlar. Hasan Babayı çitlerle çevrilmiş evinde bulamıyoruz, pazara gittiğini öğreniyoruz. Biz de pazar yerine dönüp onu soruyoruz. Bu arada tesadüfen Elvan Vakfı Başkanı Hüseyin Işıkı görüyoruz. Hemen orada yazarlar; Mustafa Keloğlanı, İbrahim Mehmet İğneboluluyu da buluyoruz. Çok gezip yorulmadan hepsini bir arada bulmamız bizi sevindiriyor. Pazar yerine çok yakın olan Hüseyin Aşıkın evine yöneliyoruz, hemen her evin önünde olduğu gibi çiçekli bir bahçeden eve giriyoruz. Biraz sonra Hasan Baba, Hak ve Özgürlükler Partisi ilçe başkanı genç Cemal İdris de sohbete katılıyor. Onlarla söyleşimiz iki saat kadar sürüyor. Söyleşilerle yöre edebiyatı, inanç yapısı, türbeler, yaşamı hakkında çok önemli bilgiler ediniyoruz.
1000-1100 hane kadar olduğunu öğrendiğimiz köyde yaklaşık 3600 kişi yaşıyor.
Mustafa Keloğlandan Alevi Keşmekeşliği ve Bulgaristanda Kızılbaşlık isimli kitabın Mehmet Beytullah tarafından Türkçe olarak Sofyada çıkarıldığını öğreniyoruz.
Civardaki Sünni Köyler: Doğancılar, Topuzlar, Hamzalar, Karatlar, Karagözler, Rahmanlar, Velibeyköy, Kademler, Büyük Tekeler, Küçük Tekeler, Mutaflar...
Hasan Fedal Molla Babanın 9 yıldır baba olduğunu öğreniyoruz. Veletlerin ve Küçüklerin de babası olan Hasan Baba, her zaman değil, zaman zaman cem yaptıklarını söylüyor.
Hafif yağmur altında öğleden sonra hareket ediyoruz. hedef Paşaköy ve Haskova. (Yolda Hasan Asar Babadan Kırca Alideki Alevi köylerini ve babaların isimlerini öğreniyoruz: Mandacı (Bivolyani, Ebül Baba Türbesi var), Elmalı (Yabılkovets, Köyü, Kazeller Köyü, Kışla Köyü, Ketçalı, Mestanlı Köyleri. Haskovaya bağlı köyler; Beyköy'de (Glomantsi) Muharrem Baba, Karamanlarda (Kamantsi) Hasan Dede, Paşaköyde Veli Dede.
Alvanlardan 22 km. ilerde Kozel (Kazan) kazası var. Yoğun yağmur altında ilerleyip, Mıglijden güneye döndük. İslimye (Slimye), Yeni Zağra, Eski Zağradan Haskovaya varıyoruz. Şehir merkezine girmeden Paşaköye hareket ediyoruz.
Alvanlardaki Türbeler
Gül Baba
Arslan Baba
Koçlu Baba
Hasan Baba
Topuz Baba
Ali Baba
Hüseyin Baba
Hızır Nezir Baba
Baba Hasan
Alvan Baba
Paşaköy
Paşaköye (Voyvodovo) varırken; Alevi Musatlı (Orlovo) ve Beyköy (Golemantsi) leri geçiyoruz. Hasan Asar Babanın zakiri Pir Sefayı da yanımıza alıyoruz. Muhittin Babanın evine konuk oluyoruz.
Muhittin Selim Bekir Baba 71 yaşında. 25 yıllık baba. Bilgisi, tecrübesi yerinde. 68 yaşındaki Pir Sefa ise çok güzel saz çalıyor, bilgisi de oldukça kuvvetli. 400 hane olan köyün 50 hanesinin Alevi olduğunu öğreniyoruz. 10 çift talibi olan Muhittin Baba her zaman cem yapılmadığını söylüyor. Sohbet ve söyleşi hayli uzuyor. Her zaman ki gibi güzel ve lezzetli yemekler, dem söyleşiyi koyulaştırıyor. Hakkı Saygının amacı aynı akşam Türkiyeye hareket etmek. Bu yorgunluktan sonra tekrar yola koyulmayı ben uygun bulmuyorum. Yine gece yarısına yakın Haskovaya Hasan Asarın evine ulaşıyoruz. Yorgunluktan hemen yatıyoruz.
3 Nisan 2000
Türkiyeye hareket için 08.00de hareket ediyoruz. yine aynı güzergah üzerinden yani Haskova, Harmanlı, Mustafapaşa üzerinden Edirneye giriyoruz. Şehre sapmadan doğruca İstanbula yöneliyoruz.
Sonuç
Sonsuz bir kıvanç ve mutlulukla Türkiyeye döndüm. Benim için son derece önemli olan bu ziyaretten çok etkilendiğimi söylemem gerekir. Bambaşka bir dünyaya yolculuk yaptım, bambaşka bir dünyanın kapıları aralandı bu ziyaretle. Anadoludaki birçok yöreyi ziyaretimden sonra çok önemli, Bulgaristan (Balkanlar)da artık inceleme alanıma girdi. İnsanlarından, törelerinden, tabiatından, sohbetlerinden çok etkilendiğim bu öbür dünyayla ilgili araştırma ve incelerimi bu ziyaretten sonra daha da arttı. Tarihçi-yazar Ahmet Hezarfenle birlikte hazırladığımız kitap için de oldukça bol malzeme de toparlamış olduk. Onlarca baba, dede, zakirle yaptığım söyleşiler ise çok önemli. Onlarca sayfalık ve bilebildiğim kadarıyla Türkiyede fazla bilinmeyen, yapılmayan böylesine önemli söyleşileri de yayınlanması amacıyla düzenliyorum.
Bulgaristanı bir Türk yurdu yapan, Türk dilini, Türk töresini, gelenek ve göreneklerini yüzyıllar boyunca burada yaşatan Alevi-Babai-Bektaşilerin yaşadıkları bu yörelere yaptığımız bu seyahatin devamının mutlaka gerekliliğini gördüm. Yurt dışında yaşayan Türklerin bu arada Bulgaristanda yaşayan Türklerin de durumu her yönden çok kötü.
Türk tarihinin, Türk inançlarının, Türk kültürünün tüm zenginliklerini ortaya koymak bir milli görevdir. Kaybolup gitmeden, ulusal zenginliklerimizi salt Anadoluyla sınırlandırmadan araştırıp, inceleyip, derlemeliyiz. Yazılı hale getirmeliyiz. Söyleşiler, fotoğraflar, kamera çekimleri... mutlaka gereklidir. Türbelerin onarılması Kültür Bakanlığının bir görevidir. Kitap, dergi isteyen bu canlara derhal çok bol kitap ve dergiler gönderilmelidir.
Burada da aynen Anadoluda, Orta Asyada, Orta Doğudaki Türk varlığı üzerinde oynan oyunlar gibi oyunlar oynandığı bir gerçektir. Bu oyun Arap emperyalizminin, İran uzantılarının oyunudur. Binlerce yıllık büyük Türk ulusunun kültürel kimliğini, eritip, parçalayıp yok edip, kendi kültürlerini yayma amacı güden bu zihniyet buralara da uzanmış. Türk köylerinden başarılı gençleri İrana götürüp, eğitmek amacıyla yapılan çalışmalar, İslam Dinini korumak, kollamak adı altında yürütülen Arap sömürüsünü bizzat gözlerimizle gördük.
Ülkemizde kaç İranlı olduğunu bilememenin aczine yaşayan yöneticilerimizin Türklük adına yapacakları daha çok ama çok fazla şey var. İran Azerbaycanındaki, Horasandaki Türk varlığından habersiz yöneticilerimiz, Bulgaristandaki, Balkanlardaki Türk varlığından da habersizler.
Türk töresini, Türk varlığını, kültürel değerlerini, gelenek, göreneklerini, Türk dilini hiç kimsenin ihmal ve istismar etmeye hakkı yoktur. Bunları hiçbir sınır, din, inanç farkı gözetmeksizin korumak ulusal bir görevdir.
Ziyaretteki İnançlarla İlgili Notlar
Aşağıda çok genel, sadece gezi esnasında edindiğim bazı bilgileri sizlere aktarıyorum. Geniş bilgileri yaptığım söyleşi metinlerini düzenledikten sonra aktaracağım. Daha detaylı bilgiler buraya yapılacak yeni gezi ve incelemelerle ortaya çıkacaktır.
· Kuzey Bulgaristandaki Deli Orman Bölgesindeki Aleviler cemlerini aksatmadan sürdürüyorlar.
· Genel olarak Bulgaristanda Aleviler kendilerini Babai, Kızılbaş olarak; Bektaşiler de Bektaşi olarak nitelendiriyorlar.
· İnanç kümeleri genellikle Çarşambalı ve Pazarteli olarak ayrılmışlardır.
· Kuzey Bulgaristan Alevileri musahipliğe çok fazla önem veriyorlar; musahipsizler ceme alınmıyor. Musahiplik töreninde en az iki kurban kesiliyor. Özel dualar okunuyor. Dede tarik kullanıyor Güney Bulgaristan Haskova yöresinde; Paşaköyde musahiplik pek bilinmiyor, diğer yörelerde fazla bilinmiyor.
· Cemlerde 4-7 hizmet biliniyor. 12 hizmet ve 12 post fazla bilinmiyor. En önemli cem hizmetleri zakirlik, çerağcı, gözcü (kapıcı)dır. Bir babanın baba olabilmesi için mutlaka bir hizmet sahibi olması gerekiyor.
· Türbeler, mezar taşlarının hemen tümü 7 dilimlilik üzerine; taçlar 7 dilim, türbeler, yapılar 7 köşegenli.
· Bir hizmetlinin baba olabilmesi için kendisinin bağlı olduğu babanın ölmesi gerekir.
· Bir kişi o cemdeki taliplerin oy çoğunluğu ve önerileri üzerine köyde baş baba olarak bilinen en yetkili baba tarafından seçiliyor. Baba seçilmenin de özel törenleri var.
· Genellikle babaların dedeleri, babaları, akrabaları da babalık yapmış oluyor.
· Güney Bulgaristanda Kuran olarak deyiş ve düvazlar biliniyor.
· Konuşmalar ve ibadetler öz Türkçe olarak yapıyorlar.
· Babaların bir kısmı dede olarak nitelendiriliyor.
· Babaların genellikle 15/30 çift talibi oluyor.
· Cemlerde babanın eşi, babayla birlikte posta oturuyor.
· Cemler babanın evinde özel bir bölümde, odada yapılıyor.
· İnsanlar cemlerde en çok Bulgaristandaki uluları ve Hacı Bektaş Veliyi anıyorlar. Kuzey Bulgaristanda Musa Baba, Akyazılı, Hekim Ali, Demir Baba; Güney Bulgaristanda Otman Baba cemlerde daha çok anılıyor.
· Muharrem Orucu biliniyor; 3-4-5 gün tutuluyor. Tutulma sıklığı zayıf. Kurban olarak tavuk veya horoz kesiyorlar.
· Nevruz olarak 21-22 Mart biliniyor. Yumurta pişirme yaygın.
· Hıdırellez fazla bilinmiyor.
· Güney Bulgaristanda çok sıklıkla cem yapılmıyor. Kuzeye doğru yoğunlaşma oluyor.
· Adak kurbanları yaygın olarak kesiliyor.
· Türbelere bez, çaput bağlama geleneği devam ediyor.
· Erenlere, ululara, yalvarma, medet isteme, ziyaretler çok yaygın.
· Otman Babanın, Demir Babanın, Yunus Abdalın, Hıdır Baba, Kızana türbelerinin durumu iyi iken; Akyazılı, Musa Baba, Hekim Ali Baba türbelerinin durumları olukça bakımsız, içler acısı durumda. Akyazılı Türbesi neredeyse yıkılacak gibi.
www.alewiten.com, 3.12.2002