1. MADDENİN TANECİKLİ YAPISI
Doğadaki madde türleri ve bunların dönüştüğü maddeler sayılamayacak kadar çoktur. Çevrenize baktığınızda maddelerin biçim, renk, boyut gibi özelliklerini ayırt edebilirsiniz. Bazılarının kokusunu alır, çıkardıkları sesleri duyarsınız. Dokunarak sertliklerini, yumuşaklıklarını; soğuk veya sıcak olup olmadıklarını anlayabilirsiniz.
İnsanlar yüzlerce yıldır maddeyi ve maddenin nelerden oluştuğunu, maddelerin başka maddelere nasıl dönüştüğünü merak etmiş ve araştırmışlardır. Günümüzde maddeyle ilgili araştırmalara devam edilmektedir. Maddelerin görünemeyecek kadar küçük taneciklerden oluştuğunu hatırlayınız. Bu taneciklerin neler olduğunu biliyor musunuz?
Bir küp şeker kutusunda yan yana dizilmiş küp şekerleri görebilirsiniz. Bu şekerlerden bir tane alıp ezdiğinizde küp şekerin daha küçük taneciklerden oluştuğunu gözlemleyebilirsiniz. Bu taneciklerin görünümünü büyütme imkânınız olsaydı aşağıdaki şekilde olduğu gibi daha küçük taneciklerden oluştuğunu görebilirdiniz. Bu taneciklerin her biri de birden fazla atomdan oluşan çok sayıda atom kümesinin bir araya gelmesiyle oluşur. O hâlde maddelerin en küçük yapı taşı atomdur. Maddelerin temel yapı taşı olan ve maddeleri oluşturan taneciklere atom adı verilir.
Maddeler atomlardan oluştuğuna göre atomlar kendinden daha küçük birimlerden meydana geliyor olabilir mi? Bu soruya cevap aramak için aşağıdaki etkinliği yapınız.
KÂĞITLARA NE OLDU? Gerekli Malzeme
• Plastik tarak
• Cam çubuk
• İpekli kumaş parçası
• Yünlü kumaş parçası
• Kâğıt parçaları
Amaç: Atomun yapısı hakkında bilgi sahibi olmak
İzlenen Yol
1. Kâğıt parçalarını oldukça küçük parçalara ayırınız.
2. Plastik tarağı ve cam çubuğu kâğıt parçacıklarına sırayla yaklaştırıp gözlemleyiniz.
3. Plastik tarağı yünlü kumaşa, cam çubuğu da ipekli kumaşa sürtünüz ve yeniden sırayla kâğıt parçacıklarına yaklaştırıp gözlemleyiniz.
4. 2 ve 3. aşamadaki gözlem sonuçlarınızı karşılaştırarak varsa aralarındaki farklılığın nedenlerini arkadaşlarınızla tartışınız.
Sonuç
• İlk aşamada plastik tarak ve cam çubuğu kâğıt parçalarına yaklaştırdığınızda ne gözlemlediniz?
- Cevap: Elektronlar hareketlerinden dolayı kinetik enerjiye sahiptir. Elektronlar çekirdekteki protonlar tarafından çekilir fakat çok hızlı hareket etmeleri nedeniyle çekirdeğe yaklaşmaz, uzaklaşmak ister. Bu yüzden yaptığımız etkinlikte plastik tarak ve cam çubuğu kağıt parçalarına yaklaştırdığımızda plastik tarağın kağıtları çektiğini cam çubuğun ise çekmediğini gördük.
• Plastik tarağı yünlü, cam çubuğu ipekli kumaş parçalarına sürttükten sonra kâğıt parçacıklarına yaklaştırdığınızda ne gözlemlediniz?
- Cevap: Yünlü kumaşa sürtülen bir tarağa elektrik yüklenmektedir. Bu elektriklenme sebebiyle tarakta çekim oluşmakta kağıtlar da düşmeden durabilmektedir. İpekli kumaşta ise elektriklenme olmadığı için kağıtlar yapışmaz.
• Gözlemlediğiniz olayları maddenin yapısı ile ilgili nasıl yorumlarsınız?
- Cevap: Bu olay cisimlerin birbirine dokunması sonucunda cismi oluşturan atomların elektron kazanması veya kaybetmeyle gerçekleşir. Maddelerin elektron kazanması veya kaybetmesiyle ortaya çıkan itme ve çekme olayı elektriklenme olarak adlandırılır.
Yaptığınız etkinlikte gözlemlediğiniz gibi cisimlerin çekme özelliği kazanmasının nedeni, maddeyi oluşturan atomların yapısından mı kaynaklanıyor? Atomun nasıl bir yapısı olabilir?
- Cevap: Cisimlerin çekme özelliği kazanmasının nedeni, maddeyi oluşturan atomların yapısıdır. Bilim insanları; atomun yapısını açıklayabilmek için birçok deney, araştırma ve inceleme yapmışlardır. Bu çalışmaların sonucunda atomun kendinden daha basit temel parçacıklardan oluştuğunu keşfetmişlerdir. Atomu oluşturan üç tür temel parçacık vardır. Bunlar; pozitif (+) yüklü protonlar, negatif (–) yüklü elektronlar ve elektrik yükü olmayan yani yüksüz nötronlardır. Atomu oluşturan temel parçacıklar aşağıdaki gibi modellerle gösterilebilir.
“7. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Yıldırım Yayınları Sayfa 97-98 Cevapları” beğendiyseniz sosyal medyada paylaşabilir ve aşağıda bulunan emojilerle duygularınızı ifade edebilirsiniz 🙂