Kıymetli okurlarım!
İzin sezonu çoktan açıldığı için güzel dinimizin önemli bir konusunu paylaşmak istedim. Seferilik. İslam fıkhında; belirli uzaklıkta bir yere gitmeye seferilik, bu yola çıkan kişiye misafir, (yolcu, seferi) yolcu olmayan kimseye de mukim denir. İnsanlar için sefer hali genelde meşakkatlidir ve kişinin yorgunluk ve bedensel sıkıntıları yanında yol güvenliği, işi, malları ve sefere çıkışla ilgili endişeleri bulunabilir. Bu durumdaki kişiye ibadetler konusunda kolaylıklar tanınmıştır. Kur'an-ı Kerim'de ilgili ayetlerde Bakara 2/184-185, Nisâ 4/43,101-102 ve Peygamberimizin uygulamalarında yolcunun ibadetleri konusu ortaya konmuştur. Buhârî, “ʿUmre”, 19, Buhari, “Meġāzî”, 79, Müslim, “Ḥac”, 425.
Yine Resûlullah’ın yolculuğa çıkarken Zuhruf sûresinin 13. ayetini okuduğu, Allah'a dua ettiği, yolculuktan dönüşünde mescidde iki rek‘at nâfile namaz kıldığı da ifade edilir.
Seferîliğin Mesafesi, orta bir yürüyüşle üç günlük yerdir. Bu da günlük altışar saatten on sekiz saate tekabül etmektedir ki, yaklaşık 48 mil-90 km dir. Dârekutnî, I, 387). Müddeti ise en fazla 15 gündür.
Kişinin seferiliği oturduğu köy, kasaba veya şehrin herhangi bir yolundan o yerleşim biriminin en son evini arkasında bırakması ile başlar. Yerleşim alanı dışında kalan bağlar, bahçeler, fabrikalar, organize sanayi bölgeleri, hayvan çiftlikleri dikkate alınmaz. Seferiliğin kolaylıkları da şunlardır;
1. Namazların Kısaltılması. Bu Nisâ 4/101 ayeti ve Hz. Peygamberin uygulamalarına dayanır. Ayete göre can tehlikesi varsa yolcu dört rekatlı farz namazların iki rekat kılabilir. Ayetteki (Cünaha) kelimesine göre bu kısaltma emir değil ruhsat yani kişiye bırakılan bir yetkidir. Hz. Peygamberin de yolculuklarında Medine’ye dönünceye kadar dört rekatlı namazları kısaltarak kıldığı bilinir. Buhari, “Meġāzî”, 79. Namaz cemaatle kılındığında mukim yolcuya, yolcu da mukime uyabilir. Mukime uyan yolcu da dört rekatlı namazı tam kılar. Yolcu sünnet namazları ise ister kılar istemezse kılmaz. Cuma ve bayram namazlarını imkanı varsa kılar. Yolculukta öğle ile ikindi, akşamla yatsı namazlarını cem ederek kılabileceği gibi ne tür olursa olsun yolda vasıta üzerinde iken de namazlarını kılabilir.
2. Orucun Ertelenebilmesi. Bu da Bakara 2/184 ayeti ve Hz. Peygamberin uygulamalarına dayanır. Yolcu daha sonra kaza etmek üzere ramazan orucunu erteleyebilir. Efendimiz ramazan ayına denk gelen seferlerinde genelde orucunu tutmuş, bazan ertelemiş ve bazen de bozmuştur. Düşman ordusuna yaklaşınca ashabına oruçlarını bozmalarını emrettiği de bilinmektedir.
Yolculuk esnasında ayağından çıkarmadığı ya da cünüp olmadığı sürece mestler üzerine mesh süresi ise üç gün üç gecedir. Yolculuk esnasında su bulunamadığı takdirde teyemmüm yapılır ve bu da hem abdest hem gusül yerine geçer. Bakara, 106. Yolcudan, mali ibadetler olan kurban, fitre ve zekat-sadaka düşmez. Bunları güncel iletişim araçları ile her daim yapabilir.
Gerçek şu ki; Yolculukta seferilik hakkından yararlanmak için Allah can tehlikesi şartını, Peygamberimiz de zorluk ve meşakkati şart koşmuştur. Bu ikisi olursa kişi seferiliğin kolaylığından yararlanır. Ancak bu iki şartın dışındaki mesafe ve 15 güne varan kalma müddeti bağlayıcı değildir. Zira bunlar ayet ve hadise dayanmaz. Bu sebeple de 4-5 yıldızlı otellerde bir hafta tatil yapanlar seferiliğin kolaylıklarını kullanmayı bir daha düşünmelidirler. Rabbim kazasız, belasız yolculuklar nasip etsin.
Hoşça kalın
Dr. Bilal Doğan