

Alm. Helium (n), Fr. Helium (m), İng. Helium. Asal (soy) gazlar sınıfından bir element. Sembolü Hedir. Renksiz, kokusuz ve tatsız bir gazdır. Yoğunluğu 0,178 g/ldir. Tek atomlu moleküler özelliğe sâhib olup, atom numarası 2, kütlesi 4,003tür. İki tâne kararlı izotopu vardır. 32He olanın kütlesi 3,0170 ve 42He olanın kütlesi ise 4,0026dır. Bu iki izotop tabiatta bir arada bulunur. 32Heün oranı % 1,3.10-4tür. Kararsız izotopu olan 62He radyoaktif olup yarılanma süresi 0,8 sâniye ve kütlesi 6,0208dir.
Helyum sıvılaştırılabilir. Fakat yoğunlaşma sıcaklığı, bilinen elementlerin hepsinden daha düşüktür. Erime noktası 25,2 atmde -272,1°C, kaynama noktası 1 atmde -268,94°Cdir. Kaynama noktasında sıvı helyumun yoğunluğu 0,1249 g/ml, 20°C ve 1 atm basınçta 1000 g sudaki çözünürlüğü 8,61 mldir.
18 Ağustos 1869da güneş tutulması esnâsında dünyânın farklı bölgelerinde araştırma yapan 6 araştırmacı tarafından, güneşin etrâfındaki gaz atmosferlerinde parlak sarı bir spektrum çizgisi keşfedildi. Bu spektrumu veren maddenin güneşe has bir element olduğu zannedildi ve bu yüzden güneş mânâsına olan Helias kelimesinden Helyum ismi verildi. Daha sonra 1895te William Ramses bâzı uranyum filizlerinin yakınındaki gazlar arasında bu elemente rastladı. Böylece helyumun bir element olduğu ortaya çıktı. Yine aynı târihlerde havada mevcut olduğu da keşfedildi.
Helyum, kuru havanın hacimce milyonda 5,24 kısmını teşkil eder. Kuru havada helyumun ağırlıkca yüzdesi ise 3,9.10-5tir. Radyoaktif mineraller içinde az miktarda bulunur. Amerikadaki tabiî gaz kuyularından büyük ölçüde elde edilir. Ayrıca Güney Afrikadaki ve Rusyadaki tabiî gazlardan da elde edilir. Dünyâ üzerindeki helyum üretiminin çok az bir kısmı da havadan elde edilir.
Genellikle tabiî gazlardaki helyumun menşeinin arz içindeki radyoaktivite olduğu sanılmaktadır. Fakat hâlen bu hususta cevâbı verilmemiş suâller vardır. Meselâ dünyânın kabuğunun geniş bir bölümünde radyoaktif madde yayılmış olarak bulunduğu hâlde, helyumun neden bâzı tabiî gazlarda toplanmış hâlde olduğuna cevap verilememektedir.
Kullanıldığı yerler: Hidrojenden sonra en hafif gaz olması sebebiyle uçuş balonları ve yükseklerde meteoroloji gözlemleri yapan balonların doldurulmasında kullanılır. Reaksiyona girme kâbiliyeti (yanma vb.) olmadığından hidrojen yerine tercih edilmektedir. Deniz dibinde araştırma yapanların hava tüpünde, azot yerine helyum bulunur. Böylece dalgıcın azot vurgununa uğramasının önüne geçilir.
Helyum, bilhassa makinaların geliştirilmesi ve tecrübe esnâsında roketlerde yakıtları basınç altında tutmak için kullanılır. Tıpta solunum yollarının kısmî tıkanma ve daralmalarında, özellikle astım krizinde tercih edilir. Helyum, ayrıca ameliyatlarda narkoz için çok kullanılan siklopropan ve diğer anestezilerin seyretilmesinde, hafif metallerin kaynak yapılmasında kullanır. Kırılma indeksi düşük olduğu için bir seri olarak hazırlanmış optik merceklerin arasındaki boşlukların doldurulmasında kullanılır. Yeraltındaki jeolojik yapılarda petrol ve gaz gücünü tâyin etmekte de helyumdan istifâde edilir.