Bu çalışmada, özet ve kısa bilgilerle, hukuk tanımları sözlüğü hazırlanmıştır. Yazar okuyucularıyla paylaştığı çalışmalarda içtihat ağırlıklı çalışmalar yapmış ancak bu çalışmada sadece kelime anlamı – mevzuat ve çok kısa nüktelere yer vermiştir. Hukuk deryasında küçük bir gezintidir.
Çalışmadan Notlar:
Tespit davası
"Tespit Davası" kenar başlıklı 106. maddesinde "Tespit davası yoluyla, mahkemeden, bir hakkın veya hukuki ilişkinin varlığının ya da yokluğunun yahut bir belgenin sahte olup olmadığının belirlenmesi talep edilir. Tespit davası açanın, kanunlarda belirtilen istisnai durumlar dışında, bu davayı açmakta hukuken korunmaya değer güncel bir yararı bulunmalıdır. Maddi vakıalar, tek başlarına tespit davasının konusunu oluşturamaz" hükmüne yer verilmiştir.
Bu düzenlemeden de anlaşılacağı üzere tespit davası; bir hukuki ilişkinin varlığının ya da yokluğunun belirlenmesi amacıyla açılan davadır.
Genel olarak hukuk davalarının kendilerine özgü isimleri bulunmaktadır. Bu dava isimleri; ya ilgili kanundan ya da nitelikleri gereği uygulamadaki kullanımdan kaynaklanmaktadır. Davaların bu şekilde adlandırılmaları, özellikle uygulanacak maddi hukuk ve usul hukuku kurallarının belirlenmesi bakımından fayda sağlamaktadır. Bunun dışında hukuk davaları, ayrıca belli ölçütlere göre de sınıflandırılmaktadır. Bu sınıflandırmaların, belli grup davalarda geçerli olan ortak ilke ve kuralları belirlemesi nedeniyle hem teorik ve hem de pratik sonuçları vardır.
Bahsedilen sınıflandırmalar; mahkemelerden istenen hukuki korumanın kapsamına, dava dilekçesinde istenilen talebin niceliğine, dava konusunun niteliğine göre yapılmaktadır.
Mahkemeden istenen hukuki korumamaya göre yapılan sınıflandırmada, dava çeşitleri; eda davası, tespit davası ve yenilik doğuran (inşai) dava olarak adlandırılmaktadır.
Eda davası
6100 sayılı HMK'nın 105. maddesinde düzenlenen eda davası, davacının dava dilekçesinde, davalının bir şeyi vermesi veya yapması şeklinde olumlu bir edimde bulunma isteğini veyahut da bir şeyi yapmaması isteğini içeren olumsuz bir edimin talep edilebileceği bir dava türüdür. Tespit davasının işlevi ise bir hukuki ilişkinin olumlu ya da olumsuz tespiti olup, bunun ötesine geçemez. Taraflar arasındaki dava konusu hukuki ilişki yönünden "tespit işlemi" aslında her iki davada da vardır. Ancak tespit davasında asıl olan "tespit işlemi" iken eda davasında buna ek olarak bir de "eda bölümü" vardır. Bu nedenledir ki; eda davasının reddine ilişkin hüküm, aslında bir eda hükmü olmayıp, bir tespit hükmüdür. Artık bu hükümle "davacının iddia ettiği hakkın veya hukuki ilişkinin mevcut olmadığı" tespit edilmiştir. Açıklanan nedenlerle eda davası, aynı konuda tespit davasını da içeren daha geniş kapsamlı bir davadır. Bu nedenle 07.07.1965 tarih ve 5/5 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararında tespit davasının, eda davasının öncüsü durumunda olduğu belirtilmiştir.[1]
[1] Y. HGK. ESAS NO: 2017/2-2441 KARAR NO: 2020/623
FORMÜL:
Kitabın Sayfa Sayısı / 2 x 1000 / 69000 = 1000 adet basılan bir kitap için kesilen ağaç sayısı
Kağıt yapımında, genellikle iğne yapraklı ağaçlardan Ladin ve Çam ağaçları kullanılmaktadır. Çoğunluk çam ağacına aittir.
Dünya çapında her gün 80.000 ila 160.000 ağaç kesilmekte ve kağıt endüstrisinde kullanılmaktadır. Ormanlar yok edilmekte, küresel ölçekte iklim değişikliğine sebep olmaktadır.
Bir çam ağacının boyunu ortalama 18 m, yarıçapı da 15 cm eder. Bu durumda bir çam ağacı 1,2717 metreküptür. 0.0083 metreküp odun yaklaşık 4,5 kg gelir. Bu durumda 1,2717 metreküp odun yani bir ağaç 690 kg gelecektir.
Bir ağaçtan elde edilen kağıt, ağacın ağırlığının yarısı kadar etmektedir.
O halde, ortalama bir çam ağacı 690 kg ettiğine göre, elde edilecek kağıt 345 kg olacaktır.
Bir A4 beyaz kağıdın ağırlığı 5 gr etmektedir. Demek ki, bir ağaçtan 345000/5 = 69000 adet A4 yaprağı elde edilmektedir.
Günümüzde özellikle dijital kitap baskılarında, kitabın boyutu ne olursa olsun A4 boyutunda kağıt harcanmakta olup, kesime giren kısımları atılmaktadır.
Buraya kadar elde edilen verilerle şöyle bir formül çıkartılabilmektedir:
Kitabın sayfa sayısı / 2 = kitapta kullanılan kağıt yaprağı.
Her kitabın asgari 1000 adet basıldığı (ki ortalama çok daha yüksek çıkacaktır)
FORMÜL:
Kitabın Sayfa Sayısı / 2 x 1000 / 69000 = 1000 adet basılan bir kitap için kesilen ağaç sayısı
E-kitaplar geleceğimizi kurtaracak. Gelin e-kitapları daha çok sevelim, doğaya bir nebze olsun nefes verelim.
Peki basılı kitapların çevreye verdiği tahribat sadece ağaç ile mi sınırlı? Tabii ki hayır! Bir araştırmaya göre, Amerika Birleşik Devletlerinde hava kirliliğinin yüzde yirmisini kağıt fabrikaları oluşturuyor. Bununla birlikte havayla sınırlı kalmayıp su kirliliğine de büyük ölçüde neden oluyor. Zira kağıt, yapısı gereğince bol suya ihtiyaç duyar.
Modern tesislerde bile 1 ton kağıt üretebilmek için yaklaşık 50 ton su kirletilmektedir.
Artık karar sizin? E-kitap teknolojisi yokken elbette kitaplar ağaçlardan daha önemli idi. Zira, entelektüel hale gelen her birey doğayı korumak için fazladan çaba harcayabilecek bilince kavuşmuş olacaktı.
Ya şimdi? Tamamen zararsız bir teknoloji varken, hala zararlı nostaljik alışkanlıklarınıza devam mı etmek istiyorsunuz? Siz bilirsiniz…