... konulu sunumlar: "Atomun Temel Parçacıkları"— Sunum transkripti:
1 Atomun Temel Parçacıkları ProtonNötronElektronNot: Günümüzde 300’ün üzerinde atom altı parçacık bilinmektedir.
2 Atomun Temel Parçacıkları AtomdakiParçacıkKütle(gram)(akb)Yük(kulon)Elektron9,1096 x10-280,-1,6022x10-19Proton1,6726 x 0-241,007277+1,6022x10-19Nötron1,6749 x10-241,008665
3 Atomun Temel Parçacıkları AtomdakiParçacıkBağıl KütlesiBağıl YüküElektron1-1Proton1836+1Nötron1839
4 İzotoplarÇoğu elementin iki yada daha fazla atomu olup, bunlar Dalton’un iddia ettiği gibi özdeş değildir.Bir elementin proton ve elektron sayıları eşit fakat nötron sayıları farklı atomlarına o elementin izotopları denir.
5 İzotoplarBir elementin çekirdeğindeki proton ve nötron sayısının toplamına o elementin kütle numarası denir.Bir elementin atomunun çekirdeğindeki proton sayısına da o elementin atom numarası denir.Bir elementin atom numaraları aynı fakat kütle numaraları farklı atomlarına o elementin izotopları denir.
6 İzotoplarA: Kütle numarası Z: Atom numarası A = p sayısı + n sayısı Z = p sayısı
7 İzotopların Adlandırılması İzotoplar, elementin adının sonuna kütle numarası getirilerek adlandırılır.
13 Elementlerin Elektronik Yapıları Bir atomda elektronların düzenlenme şekline atomun elektronik yapısı denir.Elektronlar, orbitalleri üç kurala uyarak doldururlar. Bunlar:Elektronlar, orbitalleri en az enerjili orbitalden başlayarak doldururlar. Düşük enerji seviyeli bir orbital tamamen dolmadan, bir üst seviyedeki orbitale elektron giremez (Aufbau İlkesi).
14 Elementlerin Elektronik Yapıları Bir orbitale en fazla ters spinli iki elektron girebilir (Pauli İlkesi).Atom içerisinde elektronların girebileceği aynı (eş) enerjili birden fazla boş orbital varsa, elektronlar bu orbitallere önce paralel spinlerle tek tek girerler.
15 Elementlerin Elektronik Yapıları Böylece, eş enerjili orbitallerin tamamı yarı dolmuş (yani tek elektronlu) duruma geldikten sonra, gelen elektronlar, zıt spinlerle bu yarı dolmuş orbitalleri doldururlar (Hund Kuralı)
16 Elementlerin Elektron Konfigurasyonları (Dağılımları) Atomik orbitaller, çoğu zaman bir kare, daire yada yatay bir çizgi ile gösterilirler.Elektronlar ise çift çengelli oklar ile temsil edilirler.
18 Aufbau İlkesinden Sapmalar Çoğu element için Aufbau Yöntemine göre öngörülen elektron dağılımları deneysel olarak da doğrulanmıştır.Birkaç elementin elektron dağılımı, bazı ufak sapmalar gösterir.Bu değişiklikler, dolu ve yarı dolu orbitallerin kararlılığı ile açıklanır (küresel simetri).ns2(n-1)d4 yerine ns1 (n-1)d5ns2(n-1)d9 yerine ns1 (n-1)d10
19 Aufbau İlkesinden Sapmalar AtomÖngörülen Elektron DağılımıDeneysel Elektron Dağılımı24Cr1s2 2s2 2p6 3s2 3p64s2 3d44s1 3d529Cu4s2 3d94s1 3d10
20 Grup ve periyot Bulunması Atom numarası verilen elementin elektron dağılımı yapılır.Orbital katsayısı en yüksek olan sayı, elementin periyot numarasını verir.Son elektron s veya p orbitalinde bitmişse, element A grubundadır.s-Orbitali üzerindeki sayı doğrudan A grubunun numarasını verir.
21 Grup ve periyot Bulunması Elementin elektron dağılımı p orbiatli ile bitmişse, p’nin üzerindeki sayıya 2 ilave edilerek grup numarası bulunur.Örnekler:11Na: 1s2 2s2 2p6 3s periyot, 1A Grubu17Cl: 1s2 2s2 2p6 3s2 3p periyot, 7A Grubu
22 Grup ve Periyot Bulunması En son elektron d orbitalinde bitmişse, element B grubundadır.
23 Grup ve periyot Bulunması Örnek:25Mn: 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 3d54. periyot, 7B GrubuElektron dağılımı yapılan elementin en son elektronu 4f orbitalinde bitmişse Lantanitler, 5f de bitmişse Aktinitler serisinin bir üyesidir.
24 Peryodik Tablo (Çizelge) Periyodik tablonun temel özelliği, elementleri artan atom numaralarına göre yan yana ve benzer özelliklerine göre de alt alta toplamasıdır.Peryodik tabloda yatay sütunlara periyot, dikey sütunlara da grup denir.Perydik tablo, 8 tane A ve 8 tane de B grubundan oluşmaktadır.
25 Peryodik TabloPeriyodik tabloda, bazı elementlerin özel adları vardır.1A grubu elementlerine alkali metaller, 2A grubu elementlerine toprak alkali metaller, 7A grubu elementlerine halojenler ve 8A grubu elementlerine de soygazlar denir.
26 Atomlar ve İyonların Büyüklüğü Atom yarıçaplarıAtomlar, küresel yapılı tanecikler olarak kabul edilir.Atom yarıçapı, çekirdeğin merkezi ile en dış kabukta bulunan elektronlar arasındaki uzaklık olarak tanımlanır.Atomlar tek tek izole edilemediğinden, yarıçaplarının doğrudan ölçülmesi zordur.
27 Atomlar ve İyonların Büyüklüğü Atom yarıçapları, daha çok dolaylı yollardan bulunur.Örneğin, birbirine kovalent bağla bağlı iki atomun çekirdekleri arasındaki uzaklık (bağ uzunluğu) deneysel olarak ölçülebilir. Bu değerin uygun şekilde ikiye bölünmesi ile, atom yarıçapı bulunur.Bu şekilde bulunan yarıçapa “Kovalent yarıçap” denir.
28 Atomlar ve İyonların Büyüklüğü Atom yarıçapları, daha çok pikometre (pm) cinsinden verilir.1 pm = m
29 Atomlar ve İyonların Büyüklüğü Peryodik çizelgede bir periyot boyunca soldan sağa doğru gidildiğinde, genel olarak atom yarıçapları küçülür.Bir grup boyunca yukardan aşağıya doğru inildiğinde ise, genel olarak atom yarıçaplarında artış olur.
31 Atomlar ve İyonların Büyüklüğü İyon yarıçapları, iyonik bağla bağlanmış iyonların çekirdekleri arasındaki uzaklık deneysel olarak ölçülüp, katyon ve anyon arasında uygun bir şekilde bölüştürülmesi ile bulunur.Her hangi bir atomdan türetilen pozitif iyon, daima o atomdan daha küçüktür.
32 Atomlar ve İyonların Büyüklüğü Bir atomun +2 yüklü iyonu +3 yüklü iyonundan daha büyüktür.Örneğin;Fe 117 pmFe+2 75 pmFe+3 60 pm
33 Atomlar ve İyonların Büyüklüğü Buna karşılık, negatif bir iyonun yarıçapı daima türediği atomunkinden daha büyüktür.Örneğin;Cl 99 pmCl pm
34 Katyon türediği nötr atomdan daima daha küçüktür Anyon türediği nötr atomdan daima daha büyüktür8.3
35 Atomlar ve İyonların Büyüklüğü Soru: Peryodik çizelgeden yararlanarak, parantez içerisinde verilen atom ve iyonları büyüklüklerine göre sıralayınız (18Ar, 19K+, 17Cl-, 16S2-, 20Ca2+)
36 İyonlaşma EnerjisiGaz halindeki izole bir atomdan, bir elektron uzaklaştırarak yine gaz halinde izole bir iyon oluşturmak için gerekli olan minimum enerjiye “iyonlaşma enerjisi” denir.
37 İyonlaşma Enerjisiİyonlaşma enerjisi, tanımından da anlaşılacağı gibi, bir atomdaki elektronların çekirdek tarafından ne kadar bir kuvvetle çekildiğinin bir ölçüsüdür.Aynı zamanda iyonlaşma enerjisi, elektronları çekirdeğe bağlayan kuvveti yenmek için gerekli olup, bir atomun elektronik yapısının ne kadar kararlı olduğunun da bir ölçüsüdür.
38 İyonlaşma EnerjisiBir elektronu uzaklaştırılmış bir iyondan, ikinci bir elektronu uzaklaştırmak için gerekli olan enerjiye de “ikinci iyonlaşma enerjisi” denir.Aynı şekilde, üçüncü, dördüncü ve daha büyük iyonlaşma enerjileri de tanımlanır.Bir sonraki iyonlaşma enerjisi, daima bir önceki iyonlaşma enerjisinden daha büyüktür.
40 İyonlaşma EnerjisiPeriyodik çizelgede bir grup boyunca, yukardan aşağıya inildikçe elementlerin birinci iyonlaşma enerjileri genel olarak azalır.Element Atom yarıçapı(pm) IE1(kj/mol)Li ,2Na ,8K ,8Rb ,0Cs ,7
41 İyonlaşma EnerjisiPeriyodik çizelgede bir periyot boyunca, soldan sağa doğru gidildiğinde elementlerin birinci iyonlaşma enerjileri genel olarak artar. Çünkü artan çekirdek yükünden dolayı dış yörüngedeki elektronlar çekirdek tarafından daha kuvvetli çekilir.Metal atomları, ametal atomlarına kıyasla, daha düşük iyonlaşma enerjisine sahiptirler.
42 İyonlaşma enerjisi için istisnalar 1-Asal gazlar (He, Ne, Ar, Kr, Xe, Rn) ns2np6 kararlı yapısına sahiptir.2-Be, Mg, Zn, Cd ve Hg’nin dış yörüngelerinde dolmuş S orbitali vardır (ns2) yapısı3- N, P, As gibi elementler dış yörüngelerinde yarı dolu p orbitallerine sahiptir (ns2np3) yapısı.Elementlerin bu tür yapıları (küresel simetri) kararlıdır ve bu elektronik yapıya sahip elementler bu yapıyı bozmak istemediklerinden iyonlaşma enerjileri beklenenden yüksektir.
43 Elektron İlgisi İyonlaşma enerjisi elektron kaybı ile ilgilidir. Elektron ilgisi (EI) iyonlaşma enerjisinin tersi olup, gaz halindeki nötr bir atoma elektron katılarak yine gaz halindeki negatif bir iyon oluşturma işlemidir.
44 Elektron İlgisiBu tür işlemlerde her zaman olmamakla beraber, genellikle birinci elektron alımında enerji açığa çıkarken (ekzotermik) ikinci elektron alımı endotermiktir.Bu nedenle, birinci elektron ilgilerinin (EI1) büyük bir çoğunluğu, negatif işaretlidir.
45 Elektron İlgisiKararlı elektronik yapıya sahip olan soygazların , bir elektron kazanması da enerji gerektirir.Yani olay endotermiktir ve elektron ilgisi pozitif işaretlidir.
46 Elektron İlgisiGenel olarak, periyodik çizelgede bir periyot boyunca soldan sağa gidildiğinde elektron ilgisi artar.Bir grupta yukarıdan aşağıya doğru inildiğinde ise elektron ilgisi azalır.Ametaller, metallere kıyasla daha yüksek elektron ilgisine sahiptirler.