

Edebiyat/Yazılar/Düzyazılar
Eğitimin Tanımı :
Eğitim alanında
çalışan her bilim adamının, eğitimle uğraşan her eğitimcinin, her
öğretmenin kendine özgü geliştirdiği bir eğitim tanımı vardır. Eğitim
alanında yazılmış her kitapta, her yazıda eğitimin değişik biçimde yapılmış
tanımlarına rastlanır. Sözlüklerde bile eğitimin değişik tanımları
bulunur. Eğitimin, geniş bir alan olması yüzünden değişik yönlerden
görülmesi, bu görünüşe göre de değişik tanımlarının yapılması doğaldır. Bu
tanımların yanlış olduğu da söylenemez.
Değişik kaynaklarca
yapılan eğitim tanımları iki kümede toplanabilir : içerik tanımları
ve süreç tanımları. Bunlar kısaca aşağıda açıklanmıştır.
İçerik tanımları.
Bu tür tanımlar eğitimin kime, niçin verileceğini, ona neler
kazandıracağını ad vererek gösterirler. Buna bir örnek aşağıdadır:
"Eğitim, yeni
kuşakların, toplum yaşayışında yerlerini almak için hazırlanırken, gereken
bilgi, beceri ve anlayışlar elde etmelerine ve kişiliklerini
geliştirmelerine yardım etmek etkinliği"dir.
Eğitimin bu tanımında,
eğitimin yeni kuşaklara verileceği gösterilmekte; eğitimin niçin verileceği
"toplum yaşayışında yerlerini almak için" olanak konulmakta; neler
verileceği ise "bilgi, beceri ve anlayışlar elde etmek, kişilik
geliştirmek" olarak belirtilmektedir.
Eğitimin içeriğini
belirleyen eğitim tanımları, içerik değiştiğinde yetersiz kalırlar.
Yukarıdaki tanım, içeriğini oluşturan yeni kuşaklar yerine, eski kuşaklara
eğitim yapıldığında: toplum yaşamında yerini almak için değil de bir sanat
dalında eğitim yapıldığında; bilgi, beceri yerine tutum kazandırmak için
eğitim yapıldığında geçersiz olur. Ama bunlar tanımın değersiz olduğunu
göstermez. İçerik tanımları belli kişilerin, belli bir konuda ne için
yetiştirileceğini göstermek için gereklidir. Bir okulun, bir işyerinin, bir
kurumun belli bir konuda yapacağı eğitim için bu tür tanımlar yapılır.
İçerik tanımlarının
tümünde, yukarıda sayılan, eğitim yapılacak kişi, eğitimin konusu ve
eğitimin amacı bulunmayabilir. Bunların bazılarında yalnız bu üç öğeden,
biri olabilir, bazılarında da eğitimin nasıl, nerede, ne zaman yapılacağı da
gösterilebilir. Bu yüzden bu eğitim tanımları genel olmaktan çok bir ya da
birden çok duruma bağlı özel tanımlardır. Gerektiği yerde
kullanıldığında bu tür tanımların yol göstericiliği artabilir.
Süreç tanımları.
Eğitimin oluşumunu anlatan tanımlara süreç tanımları denir. Eğitimin süreci,
durumdan duruma kültürden kültüre değişmediği için, bu tür tanımlar daha
genel ve soyuttur. Buna bir örnek aşağıdadır:
"Eğitim, önceden
saptanmış amaçlara göre insanların davranışlarında belli gelişmeler
sağlamaya yarayan planlı etkiler dizgesi"dir(Oğuzkan, 1993, s. 46).
Bu tanımda, içerik
tanımlarında olduğu gibi kime, niçin eğitim yapılacağı, hangi konuda
eğitileceği bilinmemektedir. Tanımın gösterdiği, eğitimin bir amaç için
insanların davranışlarının planlı olarak değiştirilmesi olduğudur. Bu
yüzden eğitimin bu tanımı bir süreç anlatmaktadır.
Süreç tanımları,
eğitimin geneli söz konusu olduğunda kullanılır. Süreç bildiren tanımlarda
soyut olan her kavramın yerine somutları konarak tanım daha özel bir tanıma
dönüştürülebilir. Bu dönüştürme, eğitim tanımına içerik kazandırır. Böylece
süreç tanımı, içerik tanımı olacağından eğitimin özel alanlarında daha çok
kullanılabilir.
Bu kitap için seçilen
tanımın, eğitimin genel ve soyut anlamını vermesi gerekmektedir.
Uygun bulunan tanım aşağıdadır:
"Eğitim bireyin
davranışında, kendi yaşantısı yoluyla ve kasıtlı olarak istendik değişme
meydana getirme sürecidir" (Ertürk, 1974, s.12).
Bu tanımda eğitimle
değiştirilecek olan bireyin davranışıdır. Davranışın değişmesi ancak
bireyin kendi yaşantısı yoluyla olabilir. Bireyin davranışını
değiştirmenin eğitim olarak adlandırılabilmesi için davranışın
istenilerek ve kasıtlı (planlı) değiştirilmesi gerekmektedir. Eğitim,
bütün bunların bir zaman akımı içinde yer aldığı bir süreçle oluşur.
Böylece eğitimin
niteliğini oluşturan aşağıdaki dört durum ortaya çıkmaktadır.
1. Eğitim, eğitilen
kişide istenilen davranışı oluşturma işidir.
2. İnsan bir davranışı
ancak yaşayarak kazanabilmektedir.
3. Eğitilende
oluşturulacak davranış önceden saptanan eğitim amaçlarına uygun olmak
zorundadır.
4. İnsanda davranışın
oluşturulabilmesi, planlanmış bir eğitim sürecinden geçmesine bağlıdır.
Sözlüklere göre
süreç oluşum yoluyla, bir halden diğer hale geçerek ortaya çıkan şey
olarak tanımlanmaktadır. Süreç değişim içinde olan bir nesnenin, olayın,
düşüncenin belli bir düzen içinde bir amaca doğru gelişmesini anlatmak için
kullanılan bir kavramdır. Süreç'in Osmanlıca'sı "vetire", Latince'si ise "process"dir.
Eğitmek eylemi,
sürekli değiştirmek eylemidir. Eğitilen kimse bir amaca doğru sürekli olarak
değiştirilmeye çalışılır. Eğer eğitilen kimsede bir değişme yok ise eğitme
eylemi de yok demektir..
Eğitimin sürecini
eğiten kimse (eğitmen) düzenler. Eğitimin sürecini düzenlemek zor bir
iştir; uzmanlık ister. Bu yüzden eğitmenlik yapacak öğretmenin, uzmanın,
yönetmenin, öğretim üyesinin ve benzerlerinin bu meslekte iyi yetişmiş ,
olmaları zorunludur.
►İbrahim
Ethem Başaran, Eğitime Giriş, s. 172, 173, 174.