Okuma zamanı: 5 dakika
ABD'nin Kosova konusundaki tutumu biraz yumuşadı, ancak ABD, nihai hedef söz konusu olduğunda, karşılıklı tanımanın Sırbistan ve Kosova'nın önünü açacağına inanmaya devam ediyor. ABD Dışişleri Bakanlığı'nın Batı Balkanlar elçisi Matthew Palmer, müzakerelerin ABD'nin değil, Avrupa Birliği'nin arabuluculuğunda ve ABD tarafından desteklenen Sırbistan ve Kosova'da olduğunu söyledi. Kosova ve Sırbistan arasındaki diyalogdan sorumlu Avrupa Komiseri, ülkesi Kosova'nın bağımsızlığını tanımayan ve Slovakya Dışişleri Bakanı olarak bu pozisyonu almış olan Slovakyalı Miroslav Lajčák'tır.
Slovakya, 2007'de Kosova'nın tek taraflı bağımsızlık ilan etmesi halinde onu tanımayacağını ilan eden ilk AB üye devletiydi. Bağımsızlık ilanı yılında (2008), Slovak hükümeti, ancak BM Güvenlik Konseyi'nin bu yönde bir karar alması durumunda bunu yapabileceği noktaya kadar pozisyonunu iyileştirdi. Dönemin hükümetin Rus yanlısı tutumuna ek olarak, Kosova'nın bağımsızlığına karşı daha da önemli bir argüman vardı. Kamuoyunda yapılan tartışmalarda, Slovak tarafının Kosova'nın bağımsızlığından korktuğu, çünkü bunun esas olarak Yaylalardaki Macarlar için bir emsal teşkil edebileceği söylendi.
Bu tür emsallerden sonra, Balkanlar'da yabancı bir arazisi olmayan Miroslav Lajčák'ın seçimden bir yıl önce, 2009 yılında Dışişleri Bakanı görevini üstlendi. 2001'den 2005'e kadar Küçük Yugoslavya, Arnavutluk ve Makedonya Büyükelçisi, 2006'da Bosna-Hersek'teki BM Yüksek Temsilcisi ve Karadağ'daki bağımsızlık referandumunda Avrupa Birliği Baş Gözlemcisi olarak görev yaptı. Bosna'da yaptığı işten çok memnun olabilirler çünkü 2007'de iki gazete tarafından da Yılın Adamı seçilmiştir.
Lajčák, savaşçı
Atanmasından birkaç ay sonra Lajčák, Moskova'daki Devlet Uluslararası İlişkiler Enstitüsü'ndeki eski görevlerinden birinde oldukça sert bir konuşma yaptı. Uluslararası toplumun Kosova'ya hangisinin uygulanacağına henüz karar vermediğini söyleyerek toprak bütünlüğü ve kendi kaderini tayin etme ilkelerine karşı çıktı.
Kosovalı Arnavutların milliyet olarak kendi kaderini tayin etme hakkına sahip olmadığını ve ayrılmanın öncesinde ikili bir anlaşma olmadığını savundu. Bakan ayrıca, her eski Yugoslav cumhuriyetinin Kosova ve Voyvodina'ya değil, yalnızca kendi kaderini tayin hakkına sahip olduğunu söyleyen Badinter Komitesi'ne atıfta bulundu. Bağımsızlığı savunanların görüşlerinden çatışmanın ve insan hakları ihlallerinin tarihsel köklerini vurguladı.
İki perspektiften Slovakya açıkça toprak bütünlüğü lehinde oy kullandı ve Kosova'nın bağımsızlığını tanımadı. Lajčák bunu, uluslararası ihlallerin gerçekleştiğine ve kendi kaderini tayin hakkının ulusal azınlıklara değil, yalnızca uluslara ait olduğuna inandıklarını söyleyerek açıkladı. Ayrıca uygulanan ilkenin BM Güvenlik Konseyi tarafından değil, tek tek devletler tarafından tanımlandığından şikayet etti. Ona göre Sırbistan, Karadağ örneğinde olduğu gibi bölgenin bağımsızlığına katkıda bulunmalıydı. Benzer ilkesel nedenlerle Slovakya, ne Güney Osetya'nın ne de Abhazya'nın bağımsızlığını tanımadı.
Lajčák, 2010 seçim kampanyasında, ulusal duygulardan bağımsız olarak, sınırların devletlerin, bölgelerin ve bir bütün olarak Avrupa'nın istikrarı için gerekli koşullar olduğu, uzun ve karmaşık süreçlerin sonucu olan ve bu nedenle saygı gösterilmesi gerektiği gerçeğinden bahsetti. Ona göre Avrupa, önleyici diplomatik adımlarla Kosova, Bosna-Hersek, Balkanlar ve tüm Avrupa'da etnik temelde tek taraflı sınırların değiştirilmesini önlemek için elinden gelen her şeyi yapmalıdır.
Slovakya'daki seçimlerden kısa bir süre sonra, Uluslararası Adalet Divanı'nın Kosova'nın bağımsızlık ilanının uluslararası hukuku ihlal etmediği yönünde bir tavsiye görüşü yayınlandı.
Ancak tüm bunlar, 2010 ve 2012 yılları arasında Iveta Radičová'nın batı yönelimli hükümeti ülkeyi iki yıldan az bir süre yönetse bile Slovakya'nın pozisyonunu temelden değiştirmedi. Sırbistan'ın desteğinin bir işareti olarak, Kosova'nın bağımsızlığı, karşılıklı olarak kabul edilebilir bir çözüm istedikleri için hala tanınmadı.
Lajčák, barışçıl
2012'den sonra Lajčák'ın partisi (Smer) o kadar çok kazandı ki koalisyon kurmasına gerek kalmadı. Lajčák tekrar dışişleri bakanı oldu ve partisinin zor iç siyasi durumda koalisyon ortakları bulmayı başardığı bir sonraki seçimden sonra görevde kaldı. Bu tür bir koalisyon ortağı, Slovakya'nın Avrupa-Atlantik yönelimini korumayı amaçlayan Bugár Köprüsü idi.
Lajčák, Sırbistan ve Kosova temsilcileriyle birkaç kez bir araya geldi ve her seferinde diyaloğun önemini vurguladı. Taraflar arasındaki anlaşmayı Kosova'daki sıradan insanların hayatlarını iyileştirmenin ilk adımı olarak nitelendirdi. Kosova'nın ortakları düzenli olarak Slovakya'nın ülkenin bağımsızlığını tanımasını sağlamaya çalışsa da durum değişmedi.
Slovakya ve Kosova arasındaki ilişkilerde önemli bir jest, Kosova'dan evlerinden ayrılan ancak uçakları Hejce köyü yakınlarında düşen Slovak askerleri için 2016 yılında Priştine'de bir anıtın dikilmesiydi. Lajčák, trajedinin 10. yıldönümü münasebetiyle düzenlenen bir etkinlikte, askerlerin Kosova'yı herkes için daha iyi ve daha güvenli bir yer haline getirmeye yardımcı olma faaliyetleri hakkında yorum yaptı. O sırada Kosova ile ilişkilerin normalleşmesinin Sırbistan'ın AB'ye katılımı için bir ön koşul olduğundan bahsetmişti.
Lajčák 2019'da Kosova'yı ziyaret ettiğinde, Kosova'nın yakın geçmişte ne kadar ilerlediğini değerlendirdi ve Kosova'nın sorunlarının üstesinden geleceğine güvendi. Birkaç ay sonra, tarifeler Kosova ile Sırbistan ve Bosna-Hersek arasındaki ilişkileri dondurduğunda, diyaloğun önemini yineledi.
Ancak Slovakya da Kosova'nın UNESCO üyeliğine karşı oy kullandı ve Kosova'nın Interpol üyeliğine çekimser kaldı.
Lajčák, uluslararası diplomat
Lajčák, 2016 yılında kariyerinin büyük atışı için hazırlanıyor. Geleneksel mahsul rotasyonu temelinde, Orta Avrupa bölgesi BM Genel Sekreteri pozisyonuna sahip olacaktı ve BT'nin neredeyse tüm üyeleri için bir uzlaşma adayı olduğu için kesinlikle bir şansı olmayacaktı. Sonunda Doğu Avrupa adayları arasında birinci oldu, ancak bilindiği gibi genel sıralamada “sadece” ikinci sırada yer aldı.
Hükümet değişikliği olacağı ve Lajčák'ın da Dışişleri Bakanı olarak kalamayacağı 2020 seçimlerinden önce zaten belliydi. Avrupa Konseyi onu seçimlerden önce Kosova-Sırbistan Diyalogundan sorumlu Komiser olarak atadı. Karar daha çok Sırbistan'ın lehineydi, Priştine'deki şahsıyla hemfikir değillerdi ve belki de tesadüfen değil. 2021'de, zaten yeni konumunda, çalışma odasında otururken sosyal ağda bir fotoğrafı ve arka planda Kosova'yı Sırbistan'ın bir parçası olarak gösteren bir harita yayınlandı. Lajčak tepkisinde, haritanın AB'nin resmi haritası olduğunu ve Kosova'yı ayıran çizginin aslında devlet sınırları kadar kalın olmadığını söyledi. Ona göre, AB de tarafsız bir pozisyon aldığını öne sürüyor.
Ancak son günlerde açıkça ortaya çıktığı gibi, AB Sırbistan'ı Kosova'yı tanımaya ikna etmek için kendi imkanlarını kullanıyor. AB diplomatlarının ülkelerinden ziyade birliğin konumunu temsil etmesi beklense de, AB'nin veya AB tarafından atanan politikacının (ve daha önce temsil ettiği devletin) konumunun belirli bir konuda bu kadar çelişkili olması tipik değildir. .