Safra Kesesi Taşı Belirtileri
Safra kesesi taşı başlangıcında pek çok insan herhangi bir belirti yaşamamaktadır. Bu taşlar genellikle, diğer rahatsızlıklar için muayene olunduğunda ya da rutin bir röntgen kontrolü sırasında ortaya çıkmaktadır. (1)
Safra kesesi taşı nasıl anlaşılır? Safra kesesi taşı vakalarının çoğunda herhangi bir belirti görülmemektedir. Diğer yandan, safra taşının safra yolunu tıkaması sonucu, biliyer kolik olarak da bilinen ani ve bir ciddi karın ağrısı yaşanabilmektedir.
Tıkanıklığın daha şiddetli olması ya da sindirim sisteminin başka bir bölümünde de tıkanıklığın gelişmesi durumunda, başka belirtiler ortaya çıkabilmektedir. (2)
Karın Ağrısı (Biliyer Kolik)
Safra kesesi taşı ağrısı, genellikle biri ile beş saat arasında süren ani bir karın ağrısı olarak tanımlanmaktadır. Bazen bu ağrılar sadece birkaç dakika da sürebilmektedir.
Safra kesesi taşı ağrısı şu şekillerde hissedilebilmektedir:
- Karnın merkezi (mide)
- Sağ taraftaki kaburgaların hemen altında (bu bölgede yoğunlaşan ağrı sonrasında yanlara ya da omuzlara yayılmaktadır) (3)
Safra kesesi taşı genellikle sabit bir ağrıdır. Yani tuvalete gittikten sonra ya da gaz sıkışması giderildikten sonra rahatlamamaktadır. Yağlı gıdaların ağrıyı tetiklediği de düşünülmektedir. Diğer yandan, günün herhangi bir saatinde ortaya çıkabilen bu ağrı, gece boyunca uykudan uyanmaya neden olabilmektedir.
Biliyer kolik çok sık yaşanmamaktadır. Yaşanan ağrı atağından sonra, başka bir atağın daha gelmesi birkaç hafta veya ay sürebilmektedir. Bazı hastalarda aşırı terleme, hasta hissetme ya da kusma gibi belirtiler de yaşanabilmektedir.
Safra kesesi taşları biliyer kolik ataklara neden olduğunda, bu durum komplike olmayan safra taşı hastalığı olarak da tanımlanabilmektedir. (4)
Diğer Belirtiler
Bazı vakalarda safra kesesi taşı, safra akışını uzun bir süre engellemeye devam edebilmektedir. Sonuç olarak, pankreas veya ince bağırsak gibi diğer organları da etkileme riski bulunmaktadır. Bu durumda genellikle, beraberinde daha ciddi belirtiler de yaşanmaktadır.
Daha ciddi olarak değerlendirilen diğer safra kesesi taşı belirtileri ise şunlardır:
- 38 C veya daha yüksek bir sıcaklık
- Daha kalıcı ağrı
- Kalp atışlarındaki hızın artışı
- Cildin ve göz beyazlarının sararması (sarılık)
- Cilt kaşıntısı
- İshal
- Titreme veya titreme saldırıları
- Karışıklık
- İştah kaybı
Bu belirtilerin de yaşanması durumunda ise safra kesesi taşı, komplike safra taşı hastalığı olarak tanımlanmaktadır. (5)
Biliyer kolik belirtilerinin yaşanması durumunda, doktora başvurulması gerekmektedir. Aşağıdaki belirtilerin yaşanması durumunda tıbbi yardım alınmalıdır:
- Sarılık
- Sekiz saatten daha uzun süren bir karın ağrısı
- Yüksek sıcaklık ve titreme
- Hastasının kısa bir süre de olsa rahatlamasına izin vermeyen karın ağrısı (6)
Safra Kesesi Taşı Nedir?
Safra kesesi taşı, safra kesesinde biriken ve zamanla sertleşerek taşlaşan kristal kalıntılarıdır. Safra kesesi, karnın sağ tarafında, karaciğerin hemen altında bulunan küçük ve armut şeklinde bir organdır. Safra kesesi safra denilen ve ince bağırsağa bırakılan sindirim suyunu tutmaktadır.
Safra taşı bir kum tanesi kadar küçük olabileceği gibi bir golf topu büyüklüğünde de olabilmektedir. Bazı hastalar sadece bir adet safra taşı geliştirse de, diğer hastaların aynı anda birden fazla safra taşı geliştirdiği de görülmektedir.
Safra taşı geliştiren ve belirtilerine maruz kalan hastalarda genellikle uygulanan tedavi yöntemi ameliyattır. Diğer yandan, herhangi bir belirtiye yol açmayan safra taşı vakalarında genellikle ameliyat gerekli olmamaktadır. (7)
Safra Kesesi Taşı Nedenleri
Safra kesesi taşı neden olur? Safra taşları, safradaki kolesterol düzeyleri çok yüksek olduğunda gelişmektedir. Çoğu safra taşı, çoğunlukla kolesterolden oluşan karışık taşlar veya kolesterol taşlarıdır. Genellikle sarı veya yeşil renktedir.
Safra taşlarının başka bir türü ise çoğunlukla bilirubinden oluşan ve daha küçük ve daha koyu olan pigment taşlarıdır.
Safra kesesi taşı geliştirme riski artıran faktörler ise şunlardır:
- Fazla kilolu veya obez olmak
- Kadın olmak
- 40 yaşın üstünde olmak
- Karaciğer sirozu sahibi olmak
- Ailede safra taşı öyküsü
- Hızlı kilo vermek
- Bazı ilaçları kullanmak
- Yüksek doz östrojen tedavisi alma
- Şeker hastalığı
- Egzersiz eksikliği (8)
Safra Kesesi Taşı Tedavisi
Safra kesesi taşı nasıl geçer? Herhangi bir belirtiye neden olmadığı takdirde, genellikle safra taşı için tedavi uygulanmamaktadır. Diğer yandan, daha büyük olan ve belirtilere yol açan ya da komplikasyon riski bulunan safra taşları için ameliyat gerekli olabilmektedir.
Tedavi safra taşlarının büyüklüğüne ve yerine bağlı olmakla birlikte aşağıdakileri içerebilir:
- Diyet değişiklikleri: Yağlı gıdalar ve süt ürünlerini sınırlamak veya tamamen tüketmeyi bırakmak gibi değişiklikler faydalı olabilmektedir.
- Litotripsi: Özel bir makine safra taşlarını parçalamak için ses dalgaları göndermektedir. Bu tedavi sadece küçük ve yumuşak olan safra taşlarında uygulanmaktadır.
- İlaçlar: Bazı ilaçlar safra taşlarını çözebilmektedir, ancak yan etkiler ve değişken başarı oranı nedeniyle bu tedavi yöntemi nadiren uygulanmaktadır.
- Safra kesesi taşı ameliyatı: Safra taşını çıkarmak için uygulanan cerrahidir. (9)
Safra Kesesi Taşı İçin Hangi Doktora Gidilir?
Safra kesesi taşı teşhisi ve tedavisi için iç hastalıkları bölümüne (dâhiliye) başvurulmaktadır. (10)