|Haftanın Peraşası Bülteni 5780|


KAVRAMLAR SÖZLÜĞÜ
Bir önceki hafta açıkladığımızın aksine De Rabanan Rabilerimizin öğretilerini veya emrettikleri mitsvaları anlatır. Altı yüz on üç emrin dışında sayısız De Rabanan emir vardır. Bu emirler Pirke Avot’un ilk Mişna’sında belirtilen mitsvalara çit örmek kavramına uygun olarak derlenmiştir. Şabat mumlarının yakılması, Hanuka mumları mitsvası gibi çok iyi bilinen kurallar De Rabanan’dır.
On iki kabile: Zaman “tek tip” değildir; dümdüz bir süreklilik arz etmez; aksine, yılın farklı kısımları farklı anlam ve özelliklere sahiptir. Her ayın da kendisine ait bir potansiyeli, kendine has bir özel niteliği vardır. Midraş şöyle açıklamaktadır: “Tüm bunlar – Yisrael’in kabileleri – on iki tanedir”:
Pesikra Rabati 14. Bölümde Tanrı’nın yarattığı her şey, kabilelerin liyakatiyledir demektedir. Yılda on iki ay, göklerde on iki burç, gündüz vaktinde on iki saat ve gece vaktinde on iki saat olduğunu göreceksin. Tanrı şöyle demiştir: Yukarıdakileri ve aşağıdakileri bile yalnızca kabilelerin liyakatiyle yarattım. Nitekim şöyle yazılıdır: “Tüm bunları Elim yaptı.” Tüm bunlar – on iki Yisrael kabilelerinin liyakatiyledir.
Bu Midraş’ın kaynak gösterdiği pasuk ise şöyle demektedir: Tüm bunlar – Yisrael’in kabileleri – on iki tanedir. Ve babalarının onlara söylediği budur. Yaakov onları mübarek kıldı; her birini kendisine uygun bir berahayla mübarek kıldı.”
Bu pasukta bazı zorluklar vardır, ama temel zorluk, bazı sözcüklerin tekrarlanmasıdır: Önce “onları mübarek kıldı” denmiş olmasına rağmen, pasuğun sonunda bir daha “her birini… mübarek kıldı” denmektedir. Yaakov’un onları mübarek kılmış olmasından neden iki kez bahsedilmektedir?
Sorumuz var: “Her birini kendisine uygun bir berahayla” sözlerinin anlamı nedir? Yaakov’un on iki oğlu vardı. Her birine özel ve farklı bir beraha mı vermesi gerekiyordu? Hepsine tek bir beraha verse olmaz mıydı?
Cevabını verelim: Açıklamalarında bu sorulara değinen “Or Ahayim”in sözlerine yakından bakacağız: “Kendisine uygun bir berahayla – Açıklama: Yani Ruhunun niteliğine göre ve eylemlerine göre ona uygun olan bir berahayla. Çünkü şunu bilmen gerekir ki, ruhların her birinin yüksek bir niteliği vardır. Bazısının yüksek niteliği Koenlik’tir, bazısınınki krallıktır, bazısınınki Tora tacıdır, bazısınınki cesarettir, bazısınınki zenginliktir ve bazısınınki başarıdır. Ve Yaakov, peygamberlik gücü sayesinde, oğullarından her birini kendisine uygun berahayla mübarek kılmaya niyetlenmiştir kral olacak olanı krallıkla, Koen olarak olanı Koenlik’le ve diğerleri de aynı şekilde…
Kabile atalarından her birinin, kendine has, bireysel nitelikleri vardı ve Yaakov da onların her birini kişiliğine, eğilimlerine ve yeteneklerine uygun olacak şekilde mübarek kılmaya özen göstermiştir. Böyle bir şey iki ya da üç çocuklu bir ailede belki basit olabilir, ama on iki evladın bulunduğu bir ailede en kolay yol, “hepsini aynı trene bindirmek” – hepsini aynı yönde yürütmek ve her birine farklı bir eğitim verme zahmetine girmemek olurdu. Ancak Yaakov bu kolay yolu seçmemiş, aksine, oğullarını, aralarındaki farklara ve her birini farklı kılan niteliklere dikkatini vererek eğitmeye özen göstermiştir.
Onlar bir bütünün parçaları: Fakat her birinin kişisel olarak geliştirilmesinin yanında bir başka önemli sınav daha vardır: O da her birinin tek bir bütünün mensubu olmalarını sağlamaktır! Kabile atalarının her birinin, hangi yeteneklerinin toplumun geneline en iyi şekilde hizmet edeceğini, hangi durumda doğru yerde doğru insan olabileceğini ve kendisine has niteliklere en çok nerede ihtiyaç duyulacağını dikkatle belirlemesi gerekiyordu. Bu yoldan gidildiğinde, her bir mensubunun kendisine en uygun yeri aldığı ve topluma en iyi şekilde hizmet ettiği ve bunun karşılığında diğer tüm mensupların kendilerine has yeteneklerinden de yararlandığı mükemmel bir toplum ortaya çıkar.
Buna uygun olarak, Yaakov her kabile atasını ayrı ayrı, o atanın kendi özel nitelikleri doğrultusunda kendine uygun olacak berahayla mübarek kılmıştır: İşte pasuktaki ilk “mübarek kılma” ile kastedilen budur. İkincisi ise, tıpkı bir yapbozda olduğu gibi, her parçanın bir bütünü – Yisrael halkını – oluşturmak üzere bir araya gelmesine yöneliktir. Şivte Yisrael, yani “Yisrael’in kabileleri” – tek bir bütünün parçalarıdırlar; hepsini kapsayan bütünü oluşturan farklı ve çeşitli tarzları temsil ederler. Kabilelerin her biri kendi özel niteliğini tanıdığı zaman, her biri “kendisiyle barışık olduğu zaman” – işte Yisrael halkının bütünü o zaman ortaya çıkar.
Yıllık döngü: Aynısı yıllık döngü için de doğrudur. Farklı mevsimler ve farklı aylar vardır ve bunların her biri bir şeyler öğretmeyi amaçlar. Yıldan doğru bir şekilde istifade edebilmek için, iyi bir yılımız – “bütün” bir yılımız – olması için, yıllık döngüye “kulak vermek” ve her andan, o anı özel kılan noktayı öğrenmek gerekir.
Yıllık döngüye yönelik ilk bakışta her şey her yıl aynı şekilde tekrarlanıyor gibi görünür. Sanki yeni olan hiçbir şey yoktur. Her yıl, önce kış, sonra yaz, sonra kış… diye sürekli tekrarlanmaktadır. İbranice’de “Zeman – Zaman” ve “İzdamnut – Fırsat” sözcükleri aynı kökten gelir. Başka bir deyişle, bize yeni fırsatlar sağlayan zamandaki değişimlerdir.
Zamandaki yenilikler, insana da yenilenme, tamir etme, yeni bir sayfa açma olanağı verir. Eğer yılın tümüne derinliğine bir bakışla odaklanırsak, onun aslında, her biri istifade edilmeyi bekleyen fırsatlardan oluşan bir döngü teşkil ettiğini görürüz. Kış bizi, kendi içimize odaklanmaya çağırır. Yaz bizi açık sahalara çıkmaya “zorlar”. Ve ikisinin arasında bizi, durup, zamana ne anlamlar yüklediğimizi kendimize sormaya davet eden bayramlar vardır.
Sonuç: Eğer yıllık döngüden istifade etmeyi bilirsek, bir sonraki yıla daha yüksek bir noktada başlarız ve bunun otomatik bir sonucu olarak bu döngü kapalı bir daire olmaktan çıkar ve aralıksız olarak yenilik ve ilerlemelerle dolu, gittikçe genişleyen bir spiral halini alır.
Baruh Şem Kevod Malhuto Leolam Vaed. Mübarek ve saygın adın adım olsun. Bir korku bir endişe: Yosef ve ağabeyleri babaları Yaakov’u defnettikten sonra tüm ağabeyleri Yosef’ten yaptıklarından ötürü özür dilerler ve şöyle konuşurlar. Babamız ölmeden önce bizi affetmeni ve bizden öç almamanı vasiyet etti. Halbuki Yaakov Avinu asla böyle bir söz etmedi ve hiçbir zaman ağabeylerinin Yosef’e yaptıklarını soruşturmadı. Yosef cevaben belki siz bir kötülük olarak yaptınız Tanrı olayı iyi ye çevirdi. Bu Tanrı’nın bir sırrı idi. Bene Yisrael’in Mısır’a gelip gurbet çekecekleri Tanrı tarafından Avraam Avinu’ya söylenmişti işte Bene Yisrael’in Mısır’a gelişleri Tanrı tarafından gerçekleşti.
Bir
kişi her zaman kendisinin kötü eğilimine karşı iyi eğilimini kışkırtmalıdır.