Safra Kesesi Hastalıkları
Kolelitiazis (Safra Taşları)
Safra taşları, Kuzey yarımküredeki Batı ülkelerinde yaşayan erişkinlerin %10-%20’sinde, Latin Amerika ülkelerindeki erişkinlerin %20-%40’ında ve Asya ülkelerinde yaşayan erişkinlerin yalnızca %3-%4’ünde vardır.
ABD’de her yıl, 1 milyon kadar yeni safra taşı vakasına tanı konulmakta ve bunların üçte ikisi ameliyatla tedavi edilmekte bu hastalardan ameliyatla çıkarılan safra taşlarının toplam ağırlığı, 25-50 milyon tona ulaşmaktadır! Safra taşları, kristal şeklindeki kolesterol monohidrat içeren kolesterol taşları (Batı ülkelerinde taşların %80’i) ve bilirubinin kalsiyum tuzlarından yapılı olan pigment taşları olmak üzere iki tiptir.
Tablo : Safra Taşı Risk Faktörleri


Kolesterol Taşları


Demografi: Kuzey AvrupalIlar, Kuzey ve Güney Amerikalılar, Amerikan Yerlileri, Meksiko-Amerikalılar
İlerleyen yaş
Dişi cinsiyet hormonları
Dişi cinsiyet
Oral kontraseptifler
Gebelik
Obezite ve insülin direnci
Hızla kilo verme
Safra kesesinde staz
Safra asidi metabolizmasının doğuştan kusurları
Dislipidemi sendromları


Pigment Taşları


Demografi: Batıklardan çok Asyalılar, kentlerde yaşayanlardan çok kırsalda yaşayanlar
Kronik hemoliz (örneğin orak hücreli anemi, herediter sferositoz) Biliyer enfeksiyon
Gastrointestinal hastalıklar: ileum hastalıkları (örneğin Crohn hastalığı), ileal rezeksiyon veya baypas, pankreas yetmezliğiyle birlikte kistik fibroz
Kolesterol taşları yalnızca safra kesesinde oluşur ve %50-%100 oranında kolesterolden yapılıdır. Saf kolesterol taşları soluk sarı renktedir; taşın bileşimindeki kalsiyum karbonat, fosfatlar ve bilirübin miktarlarının artması, gri-beyazdan siyaha kadar olabilen renk değişikliklerine yol açar (Resim: Kolesterol taşları). Safra taşları ovoid şekilli ve serttir; tek başlarına görülebilirlerse de çoğu zaman çok sayıdadır; birbirlerine karşı sahip oldukları pozisyona bağlı olarak, çok sayıda yüzeye sahiptir. Kolesterol taşlarının büyük bölümü radyolusenttir; %20’ye varan bir bölümü ise radyoopak olmalarına yetecek miktarda kalsiyum karbonat içerir.
Resim Kolesterol taşları. Laparoskopik kolesistektomi sırasındaki mekanik manipülasyon, çok sayıda taşın kırılmasına neden olarak; hapsolmuş safra pigmentleri nedeniyle boyanmış olan iç kısımlarını ortaya çıkarmıştır. Safra kesesinin mukozası, mevcut akut ve kronik kolesistit nedeniyle kırmızımsı renkte ve düzensizdir.
Pigment taşları, safra ağacının herhangi bir yerinde oluşabilir: bunlar siyah ve kahverengi taşlar olarak iki gruptur. Siyah pigment taşları genelde, steril safra kesesinde; kahverengi olanlar ise enfekte intra ve ekstrahepatik safra yollarında bulunur. Renkli safra taşları konjuge olmamış bilirubinin kalsiyum tuzlarını ve daha az miktarlarda olmak üzere diğer kalsiyum tuzlarını, müsin glikoproteinleri ve kolesterol içerir. Siyah taşlar genellikle çok sayıdadır, küçüktür ve dokunulduğunda parçalanır (Resim 15-36). Kahverengi taşlar tek bir tane veya az sayıda bulunma, ayrıca bakteri fosfolipazlarının safradaki lesitinler üzerindeki etkileri nedeniyle serbest kalan yağ asitlerinin varlığı sonucunda yumuşak, yağlı, sabunumsu bir kıvama sahip olma eğilimini taşır. Siyah safra taşlarının %S9-7S% içerdikleri kalsiyum karbonatlar ve fosfatlar nedeniyle, radyoopaktiPo Kalsiyum sabunları içeren kahverengi taşlar ise radyolusendir.
Resim Pigmente safra taşları. Kronik intravasküler hemolize neden olan, mekanik mitral kapak protezi taşıyan bir hastadan alınan, normal görünümlü bir safra kesesindeki, çok sayıda yüzeye sahip, siyah renkli safra taşları.
Kaynaklar:
1. Tuzlalı, S., güllüoğlu, M., Çevikbaş, U. (Ed). Robin’s Temel Patoloji. Nobel yayıncılık, 926s, İstanbul.