Bu soruyu yanıtlamadan önce, İran’ın Türkiye’nin petrol dışalımındaki yerine ve önemine kısaca bir göz atalım. 2016 ve 2017 senesinin dönelim. Örneğin, 2016 Kasım-2017 Mart devresi bilgilerine bakalım. Türkiye, bu dönemde farklı ülkelerden 11 milyon tona yakın ham petrol ithal etti. İran, 4.5 milyon ton ve yüzde 40.81 payla birinci sırada yer aldı.
2017 Kasım-2018 Mart devresinde toplam 7.8 milyon ton ham petrol satın aldı. İran’dan, bu dönemde 2.8 milyon ton dışalım yapıldı ve bu ülkenin payı yüzde 37.85 olarak kayıtlara geçti. Bu yıllarda, senelik bazda da İran, yüzde 50 ve üzeri payla birinci sırada yer aldı.
NEDEN İRAN?
Türkiye, ABD yaptırımları evvel niçin İran’dan daha çok petrol ithal ediyordu? Şöyle sıralayalım:
-İran petrolünün fiyatı, görece diğer tedarikçi ülkelere göre daha ucuz.
-İran petrolü, TÜPRAŞ rafinerisinin teknik özelliklerine daha uygun. Rafinaj prosedürü sonrasında daha uygun özelliklerde ürün elde ediliyor.
IRAK ÖNE ÇIKTI
Şimdi, petrol dışalımına dair “bütün”ü gördükten sonra mayıs ayında başlayan ABD yaptırımının sonrasında “İran yerine hangi ülke ya da ülkelerden dışalım arttı?” sorusunu yanıtlayalım.
İran’dan petrol alımı tümüyle kesildi. İran’ın oluşturduğu boşluğu tekrar komşu ülkeler kapattı. Birinci sıra Irak geliyor. Irak’tan dışalım mühim ölçüde arttı ve Irak birinci sıraya yerleşti. Bir diğer ülke Azerbaycan. Türkiye’nin yerel ve çift ticari ve ekonomik kuvvetli ilişkileri tespit edilen Azerbaycan’dan da satın alınan petrolde de mühim ölçüde artış yaşandı.
Rusya, Suudi Arabistan’dan, Kuveyt ve Nijerya’dan da dışalım yapıldı.