Nasreddin Hoca, Anadolu Selçuklu Devleti döneminde Hortu ile Akşehir çevresinde yaşamış efsanevi bir kişi ve mizah kahramanıdır.
Nasreddin Hoca, genellikle hazırcevap ve mizah anlayışıyla bilge biri olarak tasvir edilen hikayeleriyle ün kazanmıştır. Gerçekte var olup olmadığı ve varsa gerçek kişiliğinin ne olduğu konusunda tartışmalar olsa da, ona dair bazı tarihî belgeler bulunmaktadır. Bu belgelerden elde edilen bilgilere göre, 1208 yılında Akşehir'in Hortu köyünde doğan Nasreddin Hoca, temel eğitimini burada aldıktan sonra Sivrihisar'da bir medresede eğitim görmüş ve babasının ölümü üzerine köy imamlığı görevini üstlenmiştir. Bir süre sonra Akşehir'e göç ederek tasavvufi düşünce merkezlerinden biri olan Mahmûd-ı Hayrânî'nin dervişi olarak Mevlevîlik, Yesevîlik veya Rufâilik yoluna girmiştir. Mülki görevler üstlenen ve çevre köylerde kısa süreli bulunan Nasreddin Hoca, 1284 yılında Akşehir'de vefat etmiş ve Nasreddin Hoca Türbesi'ne defnedilmiştir.
Nasreddin Hoca'nın efsanevi kişiliği, ona atfedilen hikayelerle birlikte ölümünden sonra ortaya çıkmıştır. Ona ait yazılı anlatılar zamanla binlerce hikayeye ulaşmıştır. Hikayeler, genellikle hazırcevap bir bilge olarak tasvir edildiği gibi, bazılarında Nasreddin Hoca'nın manasız sözler söyleyen veya akıldan yoksun biri olarak gösterildiği farklı kişilik özelliklerini içermektedir. Bu çeşitlilik, anonim anlatıların zamanla Nasreddin Hoca ile ilişkilendirilmiş olabileceği ihtimaliyle açıklanmaktadır.
Nasreddin Hoca yazılı kültürünün bilinen en eski örneğine 1480 yılında telif edilen Saltuknâme'de rastlanmaktadır. Ancak, Povest o Hoce Nasreddine serisi, 1.5 milyon satış ile en popüler Nasrettin Hoca derlemesi olmuştur. Bu derlemeler, içerdikleri mesajlar, özellikler ve mitolojik unsurlar açısından farklı bağlamlarda incelenmiş ve birçok ülkede eğitim ve öğretimde kullanılmıştır.
Nasreddin Hoca'ya dair hikayeler, yeni doğan bebeklerin türbeye gömülmesi veya yeni evli çiftlerin ilk ziyaretini gerçekleştirmesi gibi halk inanışlarında yer bulmuştur. Bu hikayeler, Türk halkları yanında Araplar, Bulgarlar, Çinliler, Farslar, Macarlar, Ruslar gibi farklı toplumlarda da yaygındır
. Ayrıca, bu hikayeler, yerel kahramanların anlatılarıyla iç içe geçmiş bir şekilde, örneğin Naara Suoks ve Jiyrenşe Şeşen gibi karakterlerle birleşmiştir.
Nasreddin Hoca'nın hikayeleri geniş bir coğrafi alana yayıldığı için sanat ve popüler kültürde birçok esere ilham kaynağı olmuştur. Bunlar arasında 1775-1782 yılları arasında yazılan "Nasreddin Hoca'nın Mansıbı
" bilinen ilk tiyatro oyunu, ve 1939'da gösterime giren "Nastradin Hoca i Hitar Petar
" bilinen ilk film bulunmaktadır. sozkimin.com Ayrıca, 1996 yılı, UNESCO tarafından tüm dünyada Nasreddin Hoca Yılı olarak kutlanmış ve günümüzde Nasreddin Hoca adına çeşitli etkinlikler düzenlenmektedir.