çok sağol tam benlik ödev (:
Ödev ve Tezler Katagorisinde ve Coğrafya Forumunda Bulunan İÇ KUVVETLER Soru: İç kuvvetler ne demektir? Konusunu Görüntülemektesiniz.->İÇ KUVVETLER Soru: İç kuvvetler ne demektir? Cevap: Yeryüzü şekillerinin meydana gelmesi, yer kabuğunun bazı kuvvetlerinin etkisi altında hareket etmesinin ...
İÇ KUVVETLER Soru: İç kuvvetler ne demektir?
Cevap: Yeryüzü şekillerinin meydana gelmesi, yer kabuğunun bazı kuvvetlerinin etkisi altında hareket etmesinin bir sonucudur. Bunlara yer kabuğu hareketleri ya da tektonik hareketler denir. Bu hareketlere yol açan enerjinin kaynağı ise, yer yuvarlağının içinde depolanmış olan enerjidir. Buna göre, enerjisini Yer’in derinliklerinden alan ve yeryüzünün şekillenmesinde olumlu etkiye sahip yapıcı kuvvetlere iç kuvvetler denir.
Soru: İç kuvvetler kaça ayrılır?
Cevap: a) Dağ oluşumu hareketleri (Orojenez)
b) Kıta oluşumu hareketleri (Epirojenez)
c) Volkanik hareketler (Volkanizma)
d) Seizma hareketleri (Depremler)
Soru: Konveksiyon akımları ne demektir? Etkileri nelerdir?
Cevap: Mantonun alt kısmı ile üst kısmı arasında sıcaklık farkı bulunmaktadır. Bu durum, mantoda dikey yönlü hareketlere neden olur. Bu hareketlere konveksiyon akımları denir. Konveksiyon akımları, aynı zamanda üzerindeki yer kabuğunu da hareket ettirmektedir. Böylece üzerinde yaşadığımız kara kütleleri çok yavaş bir hareketle yer değiştirmektedir.
Soru: Kıtaların kayması teorisi (Wegener Teorisi) ne demektir?
Cevap: Bu teoriye göre; kıtalar, önce tek parça halindeydi. Pangea adı verilen bu kütle zamanla koparak büyük parçalar halinde birbirinden uzaklaştı. Mantodaki harekete bağlı olarak birbirinden uzaklaşan bu kara kütleleri arasındaki boşluklara da sular dolarak okyanus ve denizleri oluşturdu.
Soru: Tabla tektoniği teorisi ne demektir?
Cevap: Kıtaların kayması teorisinin geliştirilmiş şekli olan bu teoriye göre; yer kabuğu, plaka ya da levha adı verilen yedi büyük ve birçok küçük parçadan oluşmaktadır. Bu levhaların bir kısmını kıtalar bir kısmını da okyanus
tabanları oluşturmaktadır. Bunlar mantodaki konveksiyon akımlarının etkisiyle hareket etmektedir. Levhaların birbirinden uzaklaşmasıyla yer kabuğundaki yarılmalar gerçekleşir, okyanus tabanları genişler. Bu yarıklardan sokulan magma, soğuyarak okyanus sırtlarını oluşturmaktadır. Çıkan lavlardan bir kısmı, bazen üst üste birikerek su yüzeyine çıkar ve adaları oluşturur. Birbirine yaklaşan levhalar belirli yerlerde çarpışır. Çarpışma bölgesinde sıkışma, kıvrılma ve kırılmalar meydana gelir. Bunlardan yoğunluğu fazla olan levha diğerinin altına dalar. Kıvrılma ve kırılma hareketleriyle sıradağlar oluşur. Ayrıca bu bölgelerde volkanik olaylar ve depremler meydana gelir.
A. DAĞ OLUŞUMU (OROJENİK HAREKETLER) VE
TÜRKİYE’DE DAĞ OLUŞUMU
Soru: Dağ oluşumu için gerekli koşullar nelerdir?
Cevap: a) Kalın tortul tabakaların bulunması
b) Tabakaların yanlardan sıkıştırılması
This image has been resized. Click this bar to view the full image. The original image is sized 642x459.
Soru: Jeosenklinal ne demektir?
Cevap: Karalardan dış güçler tarafından taşınan materyaller, deniz ve okyanus tabanlarında birikir. Bu birikme (tortulanma) alanlarına jeosenklinal denir.
Soru: Orojenez (dağ oluşumu) ne demektir?
Cevap: Deniz diplerinde yığılan ve kalın katmanlar oluşturan jeosenklinaller (tortul tabakalar), birbirine doğru hareket eden kıtalar arasında sıkışarak kıvrılır ya da kırılır. Bu olaya orojenez denir.
Soru: Orojenik hareketlerin sonuçları nelerdir?
Cevap: Orojenik hareketler, kıvrım ve kırık dağlarını oluşturur.
Soru: Kıvrım dağları nasıl oluşur? Ülkemizden örnek veriniz.
Cevap: Birbirine doğru hareket eden kara parçaları arasındaki tabakalar, esnek bir yapıdaysa kıvrılır ve kıvrım dağların oluşturur. Ülkemizdeki Toros dağları ile Kuzey Anadolu dağları kıvrım dağlarına birer örnek oluşturur.
Soru: Antiklinal ve senklinal ne demektir?
Cevap: Kıvrım dağlarının oluşması sırasında kıvrılan tabakaların, kubbeleşen yüksek kısımlarına antiklinal, çanaklaşan alçak kısımlarına da senklinal denir.
Soru: Kırık dağları nasıl oluşur? Ülkemizden örnek veriniz.
Cevap: Büyük kara parçalarının birbirine doğru hareketiyle yanlardan sıkıştırılan tortul tabakalar, esnek bir yapıda değil de sert bir yapıdaysa kırılır ve kırık dağları oluşturur. Ege Bölgesi’ndeki dağları örnek olarak gösterebiliriz.
Soru: Fay, Horst ve Graben kavramlarını açıklayınız.
Cevap: Tortul tabakaların kırılmasıyla, tabakalar halinde yükselme ve çökmeler gerçekleşir. Kırılma doğrultusuna fay, kırılma hattı boyunca yükselen kısımlara horst, çöken kısımlara da graben denir.
Soru: Yeryüzündeki fay alanlarının özellikleri nelerdir?
Cevap: Yeryüzündeki fay alanları, yer kabuğunun zayıf dirençli alanlarını ve hareketli bölgelerini oluşturmaktadır. Bu nedenle başlıca deprem alanları, volkanik alanlar ve sıcak su kaynakları, yeryüzündeki fay hatları boyunca sıralanmıştır.
B. EPİROJENİK HAREKETLER
TÜRKİYE’DEKİ EPİROJENİK HAREKETLER
Soru: Epirojenez ne demektir?
Cevap: Tabakaların karşılıklı durumları bozulmadan, yer kabuğunun geniş alanlarının, yavaş bir tempoyla yükselmesi veya alçalmasına epirojenez denir.
Soru: Epirojenik hareketler nasıl gerçekleşir?
Cevap: a) Kara kütlesinin yanlardan sıkıştırılmasıyla
b) Kıta yükünün artması ya da azalmasıyla
Soru: Kıyı taraçaları (sekileri) nasıl oluşur?
Cevap: Dış güçler tarafından karalardan taşınan milyonlarca tonluk çakıl, toprak ve çeşitli materyaller, okyanus diplerinde toplanarak kara yükünün azalmasına neden olur. İklim olaylarının büyük ölçüde değişikliğe uğraması sonucu buzullar eriyerek karalar üzerindeki ağırlığı azaltır. Böylece hafifleyen kara, mantonun kaldırma kuvvetinin etkisiyle yükselmeye başlar. Kara yükselince, deniz seviyesi geriler, deniz altındaki bazı yerler kara haline gelir. Bu olay sonucu eski kumsallar, yükseklerde kalarak kıyı taraçalarını oluşturur.
Soru: Regresyon ne demektir?
Cevap: Karaların yükünün azalması ve yükselmesine bağlı olarak deniz seviyesinin gerilemesine regresyon denir.
Soru: Transgresyon ne demektir?
Cevap: Volkanik olaylar sonucu çıkan milyonlarca tonluk materyaller, buzul oluğumu, dış güçler tarafından taşınan materyallerin belirli bölgelerde birikmesi, kara yükünü artırır. Ağırlaşan kara, mantoya daha fazla batar ve kara kütlesinde genel bir çökme meydana gelir. Kara çökünce deniz, karaya doğru ilerler ve kıyının bir kısmı deniz altında kalır. Denizin karaya doğru ilerlemesine transgresyon denir.
Soru: Türkiye’deki epirojenik hareketleri açıklayınız.
Cevap: *Anadolu yarımadası, özellikle batı ve orta kısmı tektonik hareketlere bağlı olarak 10-15 milyon yıldır sürekli yükselmektedir.
* Karadeniz ve Doğu Akdeniz havzaları sürekli çökmektedir.
* Çukurova ve Ergene havzalarında da çökmeler gerçekleşmektedir.
C. VOLKANİZMA
TÜRKİYE’DE VOLKANİK DAĞLAR
Soru: Volkanizma ne demektir?
Cevap: Magmanın yeryüzüne çıkmasıyla ya da yeryüzüne yakın yerlere kadar sokulmasıyla meydana gelen olaylara volkanizma denir.
Soru: Volkanizmayla oluşan başlıca şekiller nelerdir?
Cevap: Volkan Konisi: Volkanik faaliyette çıkan malzemenin üst üste birikmesiyle oluşan koni şeklinde kabartılardır. Ağrı, Tendürek, Süphan gibi tek dağlar birer volkan konisidir.
Lav Platoları: Volkanik patlamayla çıkan lavlar akıcı ise bazen çok geniş bir alana yayılır. Lavlar, çukurlukları doldurarak geniş düzlükler oluşturur. Bu düzlükler, akarsular tarafından parçalanınca platolar oluşur. Doğu Anadolu’da lav platoları geniş yer kaplar.
Krater: Volkan konilerinin üst kısmında bulunan ve volkanik patlamayla oluşan huni biçimindeki çukurluklardır. Bazı kraterlerin diplerinde sular birikerek göller oluşmaktadır. Bu tür göllere krater gölü denir. Nemrut dağının tepesindeki göl, bu türdendir.
Kaldera: Volkanik dağlarda yeni ve şiddetli bir patlama olursa, krater genişler ve daha geniş çukurluğa dönüşür. Bu tür çanaklara kaldera denir. Bazı kalderalar, kraterlerin çökmesiyle oluşur.
Maar: Çapları birkaç yüz metre ile birkaç kilometre arasında değişen, daire veya oval şekilli patlama çukurlarıdır. Maarlar gaz patlamasıyla oluşur. Konya Karapınar’daki Acıgöl ve Meke Tuzlası birer maar çukurunda oluşmuştur.
Soru: Türkiye’nin volkanik dağlarını bölgelere göre yazınız.
Cevap: * Doğu Anadolu’da; Büyük Ağrı, Küçük Ağrı, Tendürek, Süphan ve Nemrut dağları
* Güneydoğu Anadolu’da: Karacadağ
* İç Anadolu’da: Erciyes, Hasan Dağı, Melendiz, Karadağ ve Karacadağ
* Ege Bölgesi’nde: Kula çevresindeki tüf konileri
Ç. DEPREMLER
TÜRKİYE’DE DEPREMLER VE KORUNMA YOLLARI
Soru: Deprem ne demektir?
Cevap: Yer kabuğunda görülen doğal oluşumlu sarsıntılara deprem denir.
Soru: Depremler oluşumlarına göre kaça ayrılır?
Cevap: Oluşumlarına göre depremler üçe ayrılır. Bunlar:
a) Çöküntü depremler
b) Volkanik depremler
c) Tektonik depremler
Soru: Çöküntü depremleri nasıl oluşmaktadır? Nerelerde görülür?
Cevap: Bu depremler yer altındaki doğal mağara, tünel gibi boşlukların, tavanlarının çökmesiyle gerçekleşir. Bu tür depremlerin etki alanı dardır ve genellikle çözünebilen kayaçların bulunduğu (karstik) alanlar ile maden ocaklarının bulunduğu yerlerde meydana gelir.
Soru: Volkanik depremler nasıl oluşmaktadır? Nerelerde görülür?
Cevap: Volkanik patlamayla meydana gelen sarsıntılardır. Etki alanları dar olan depremlerdendir. Şiddeti ise volkanik faaliyetin özelliğine bağlıdır. Bu tür depremler daha çok aktif volkanların çevresinde görülür. Türkiye’de aktif volkan olmadığından bu tür depremlere rastlanmaz.
Soru: Tektonik depremler nasıl oluşmaktadır?
Cevap: Genellikle yer kabuğu hareketleriyle gerçekleşen depremlerdir. Yeryüzündeki kırık hatları (fay) boyunca meydana gelen geniş alanlı titreşim hareketleriyle oluşur. Şiddetli ve etkileri en fazla olan depremlerdir.
Soru: Deprem merkezi, iç merkez (hiposantr), dış merkez (episantr), odak derinliği, sismograf kavramlarını açıklayınız.
Cevap: Deprem merkezi: Depremin oluştuğu yerdir.
İç merkez (Hiposantr): Depremin oluştuğu çöküntü alanıdır. Yerin 20-30 km. derinliğindeki boşluklarda görülür.
Dış merkez (Episantr): İç merkeze en yakın olan yeryüzündeki yere denir.
Odak derinliği: İç merkezle dış merkez arasındaki uzaklığa odak derinliği denir.
Sismograf: Deprem şiddetini ölçen alete sismograf denir.
Soru: Depremler odak derinliğine göre kaça ayrılır?
Cevap: Üçe ayrılır. Bunlar: a) Sığ depremler: 0 ile 60 km arasında görülür. Yıkıcı etkisi diğerlerinden fazladır. Türkiye’de görülen depremler genellikle bu tiptedir.
b) Orta derinlikteki depremler: 60 ile 300 km arasında görülür.
c) Derin depremler: 300 ile 700 km derinlikleri arasında görülür.
Soru: Günümüzde depremlerin şiddetlerine göre sınıflandırılması için en yaygın olarak kullanılan deprem ölçeği hangi ölçektir?
Cevap: Richter (Rihter) ölçeği.
Soru: Yeryüzünde tektonik depremlerin en çok görüldüğü alanları yazınız.
Cevap: *Büyük Okyanus kıyıları
*Alp-Himalaya kıvrım kuşağı
*Yakın zamanda tektonik hareketlere uğramış yerler.
Soru: Yeryüzünde depremlerin hiç görülmediği yerleri yazınız.
Cevap: Avustralya, Kanada, İskandinav yarımadası ve Doğu Avrupa
Soru: Türkiye’de görülen depremler nasıl oluşmaktadır? Sebepleri nelerdir?
Cevap: Türkiye, kuzeyde Avrasya, güneyde Arabistan levhası arasında yer almaktadır. Arabistan kara kütlesi, kuzeye doğru yaklaşmakta ve Anadolu yarımadasını da kaydırmaktadır. Avrasya ile Arabistan arasında sıkışan Anadolu kara kütlesinde gerilme ve sıkışmaya bağlı olarak yoğun bir enerji birikmektedir. Bu enerjinin açığa çıkmasıyla depremler gerçekleşir. Ayrıca, Türkiye bugünkü jeomorfolojik görünümünü Üçüncü Jeolojik Dönem’in sonu ile Dördüncü Jeolojik Dönem’in başlarında almıştır. Buna göre Türkiye, genç bir arazi yapısına sahiptir. Bu özelliğiyle önemli bir deprem alanıdır.
Soru: Türkiye’de deprem görülme olasılığının en az olduğu yerleri yazınız.
Cevap: Türkiye’de beşinci deprem bölgesi diye tabir edilen bölgede deprem olma olasılığı en azdır. Bu bölge, Tuz Gölü’nün güneyinden başlar, Taşeli Platosu’nun bir kısmını da içine alarak Akdeniz’e ulaşır.
Soru: Türkiye’de şiddetli depremlerin görüldüğü yerleri yazınız.
Cevap: Bunları üç grupta değerlendirebiliriz.
a) Kuzey Anadolu Deprem Bölgesi: Saroz Körfezi’nden Marmara Denizi’ne oradan İzmit Körfezi, Adapazarı, Düzce, Hendek, Bolu, Çankırı, Amasya, Tokat, Erzincan ve Erzurum’dan Van Gölü’nün kuzeyine kadar uzan bölgedir. Bu alan Kuzey Anadolu Fay hattını oluşturur.
b) Batı Anadolu Deprem Bölgesi: Büyük Menderes, Küçük Menderes, Gediz, Bakırçay ovaları, Güney Marmara ve İç Batı Anadolu’yu içerisine alan kuşaktır.
c) Güneydoğu Anadolu Deprem Bölgesi: Samandağ, Antakya, Kırıkhan, Hassa, İslâhiye, K.Maraş, Malatya, Elazığ, Bingöl oluğundan Van Gölü’nün güneyine kadar uzanan hattır.
Burada belirtilen alanlar 1. dereceden deprem tehdidi altında olan yerlerdir.
Soru: Depremlerden korunmak ve depremlerin etkisini azaltmak için ne gibi önlemler alınabilir?
Cevap: - Kırık (fay) hatlarından uzak, sağlam zeminlere yerleşmek
- Mümkün olduğunca ovalarda yerleşmemek
- Depreme dayanıklı binalar inşa etmek
- Halkı, depremde alınacak sivil savunma önlemleri konusunda eğitmek gibi önlemler gereklidir.