Safra Kesesi Taşı Nedenleri
Safra kesesi taşı neden olur? Safra kesesi taşı, vücutta yaşanan kimyasal dengesizlikler nedeniyle safra kesesi içinde oluşan küçük taşlardır. Lipidlerin parçalanması için karaciğer tarafından safra üretilmektedir. Bu düzende bir dengesizlik oluştuğu takdirde, safra kesesi içinde küçük kristaller oluşmaktadır. Bu kristaller zamanla birikerek sertleşip taş halini almaktadır. (1)
Safra kesesi taşı nedenine göre iki türe ayrılmaktadır. Bunlar, çok fazla kolestrol (kolestrol safra taşı) veya çok fazla safra (pigment safra taşı) olarak tanımlanmaktadır. (2)
Kolesterol Safra Taşı
Safra kesesi taşlarına genellikle safra kolesterolü seviyesini artıran yüksek kolesterol değerleri yol açmaktadır.
Kolesterolün safra kesesi taşı oluşumuna neden olması için ya safra kesesinin yeterli şekilde boşaltılmaması ya da safra kesesi hareketlerinin azlığı söz konusu olmaktadır. Bu iki koşulda da safra, sağlıklı bir şekilde çıkış sağlayamadığı için genel denge bozulmaktadır. Bu durum tıbben biliyer kolestaz olarak da bilinmektedir.
Sonuç olarak, safra zamanla karaciğerde birikmekte ve taş halini almaktadır. Kolesterol safra taşları, açık sarıdan koyu kahverengiye kadar değişen renklerde olabilmektedir. Safra kesesi taşı vakalarının büyük bir kısmı kolesterol safra taşı sonucu oluşmaktadır. (3)
Pigment Safra Taşı
Pigment safra taşları, bilirubin seviyelerinin yükselmesi sonucu oluşmaktadır. Bilirubin, alyuvarların parçalanmasıyla birlikte üretilmektedir. Bu bilirubin ve heme pigmentleri nedeniyle, safra taşları kolesterol taşlarına göre daha koyu renkli bir hal almaktadır.
Pigment safra taşları kolesterol safra taşlarına oranla oldukça nadir görülmektedir. Genelleme yapmak gerekirse, her beş safra taşı vakasından sadece biri pigment nedeniyle safra taşı oluşturmaktadır. Diğer yandan, bu taşlar hemolitik anemi veya eritropoetik protoporfiri sahibi olan hastalarda yaygın belirti göstermektedir. (4)
Safra Kesesi Taşı Risk Faktörleri
Bazı risk faktörleri safra kesesi taşı geliştirme riskini artırabilmektedir. Risk faktörlerini şöyle sıralamak mümkündür:
Cinsiyet: 20 ile 60 yaş arasındaki kadınların safra taşı geliştirme olasılıklarının erkeklere oranla üç kat fazla olduğu düşünülmektedir.
Yaş: 60 yaş üstü kişilerde safra kesesi taşı oluşumu riski daha yüksektir.
Östrojen: Hamile olan veya hormon replasman tedavisi gören veya doğum kontrol hapları kullanan kadınlarda safra taşı gelişimi riski daha yüksektir.
Obezite: Yapılan araştırmalara göre, aşırı kilolu olmak safra kesesi taşı oluşumunu tetikleyebilmektedir.
Bazı kolesterol düşürücü ilaçlar: Bu ilaçlar kandaki kolesterolü düşürmektedir, ancak safra içerisinde salgılanan kolesterol miktarında artışa da neden olabilmektedir.
Diyabet: Şeker hastalığı olan hastaların genellikle trigliserit seviyelerinde de bir artış olmaktadır. Bu da, safra taşı riskini artıran bir faktör olabilmektedir.
Hızlı kilo kaybı: Hızlı kilo vermenin bir sonucu olarak, karaciğere safra içine ekstra kolesterol salgılamaktadır.
Yağsız ve şekerli bir diyetle birlikte aktif olmayan bir yaşam tarzı: Bu, safra taşları için risk faktörü oluşturan obeziteye yol açabilmektedir. (5)
Safra Kesesi Taşı Nedir?
Safra kesesi taşı, safra kesesinde biriken ve zamanla sertleşerek taşlaşan kristal kalıntılarıdır. Safra kesesi, karnın sağ tarafında, karaciğerin hemen altında bulunan küçük ve armut şeklinde bir organdır. Safra kesesi safra denilen ve ince bağırsağa bırakılan sindirim suyunu tutmaktadır.
Safra taşı bir kum tanesi kadar küçük olabileceği gibi bir golf topu büyüklüğünde de olabilmektedir. Bazı hastalar sadece bir adet safra taşı geliştirse de, diğer hastaların aynı anda birden fazla safra taşı geliştirdiği de görülmektedir.
Safra taşı geliştiren ve belirtilerine maruz kalan hastalarda genellikle uygulanan tedavi yöntemi ameliyattır. Diğer yandan, herhangi bir belirtiye yol açmayan safra taşı vakalarında genellikle ameliyat gerekli olmamaktadır. (6)
Safra Kesesi Taşı Belirtileri
Safra kesesi taşı başlangıcında pek çok insan herhangi bir belirti yaşamamaktadır. Bu taşlar genellikle, diğer rahatsızlıklar için muayene olunduğunda ya da rutin bir röntgen kontrolü sırasında ortaya çıkmaktadır.
Diğer yandan, daha büyük olan safra kesesi taşları, zamanla safra kesesinin boşaltılmasını sağlayan kanalı tıkayabilmektedir. Bu nedenle de, sağ üst karın bölgesinde kramp şeklinde bir ağrı yaşanabilmektedir.
Safra kesesi taşı nasıl anlaşılır? Ortaya çıkabilecek belirtiler ise şunlardır:
- En az 30 dakika boyunca süren sağ üst veya orta üst karın ağrısı
- Sabit ağrı ya da kramp
- Keskin veya donuk bir ağrı
- Ateş
- Cildin ve göz beyazının sararması (sarılık)
- Kil renkli dışkılar
- Mide bulantısı ve kusma (7)
Safra Kesesi Taşı Tedavisi
Safra kesesi taşı nasıl geçer? Herhangi bir belirtiye neden olmadığı takdirde, genellikle safra taşı için tedavi uygulanmamaktadır. Diğer yandan, daha büyük olan ve belirtilere yol açan ya da komplikasyon riski bulunan safra taşları için ameliyat gerekli olabilmektedir.
Tedavi safra taşlarının büyüklüğüne ve yerine bağlı olmakla birlikte aşağıdakileri içerebilir:
- Diyet değişiklikleri: Yağlı gıdalar ve süt ürünlerini sınırlamak veya tamamen tüketmeyi bırakmak gibi değişiklikler faydalı olabilmektedir.
- Litotripsi: Özel bir makine safra taşlarını parçalamak için ses dalgaları göndermektedir. Bu tedavi sadece küçük ve yumuşak olan safra taşlarında uygulanmaktadır.
- İlaçlar: Bazı ilaçlar safra taşlarını çözebilmektedir, ancak yan etkiler ve değişken başarı oranı nedeniyle bu tedavi yöntemi nadiren uygulanmaktadır.
- Safra kesesi taşı ameliyatı: Safra taşını çıkarmak için uygulanan cerrahidir. (8)
Safra Kesesi Taşı İçin Hangi Doktora Gidilir?
Safra kesesi taşı teşhisi ve tedavisi için iç hastalıkları bölümüne (dâhiliye) başvurulmaktadır. (9)