Dünya Bülteni Haber Merkezi
Kamuoyunda gündem olan bedelli askerlik, farklı nedenlerle askerlik yap-a-mayan yaklaşık 1 milyonun üzerinde genci ilgilendiriyor.
Bedelli askerlik çıkan dönemler ve gerekçeleri
Yurt içindekilere yönelik ilk bedelli askerlik uygulaması, 1987 yılında Turgut Özal'ın başbakanlığı döneminde çıkarıldı. Bu sene 18 bin kişi bedelli askerlik uygulamasından yararlandı. Kanunun gerekçesi, "biriken kaçak-saklı-bakaya konumundaki problemli yükümlülerin eritilmesi" olarak tanımlandı.
1992 bedelli askerlik uygulamasındaki amaç, "biriken kaçak-saklı-bakaya konumundaki problemli yükümlülerin eritilmesi"ydi. Toplam 35 bin 111 kişi yararlandı.
1999'daki bedelli askerlik uygulamasında 1 Ocak 1973 tarihinden önce doğanlar 15 bin mark (4500 TL), 1960'tan önce doğanlar ise 20 bin mark ödemişti. Amaç; 1999 Marmara depreminin ardından ekonomiye katkı ve deprem mağduru vatandaşlara askerlik kolaylığı sağlamaktı.
2011 ve 2014 yıllarında, bedelli askerlik yapanlar 21 günlük askerlik hizmetinden de muaf tutuldu. 69 bin 073 kişi yararlanmıştı.
Yasaya göre 30 yaşından gün alan ve 30.000 TL tutar ödeyen kişiler askerlik vazifesini yapmış sayıldı.Bedelli askerlik uygulamasından 203 bin 824 kişi yararlandı.
27 yaşını dolduranlar 18 bin lira ödeyerek askerlik görevlerini yapmış sayıldılar ve askerlik hizmetinden de muaf tutuldular.
24 Haziran 2018 erken seçim öncesi söz verilen bedeli askerlik için seçim sonrası çalışmalar başlatıldı.
Bedelli askerlik için yaş sınırı 25 ve ücret de 15 bin TL olarak belirlenirken, askerlik süresi de 28 gün olarak tanımlandı.
Bedelli askerlikle ilgili akla gelen sorulan
Bedelli askerlikle ilgili kafalarda oluşan soru işaretleri özellikle çalışanların iş dünyadaki durumu ile ilgili. Bu konu hakkında akla gelen birçok soru var.
Bedelli askerlik hakkını kullananlar tazminatını alabilecek mi? Temel askerlik eğitiminin ardından işe geri dönebilecek mi? Yıllık izni olmayanlar ve memurlar ne yapacak?
Ortaya çıkan bilgilere göre zihinlerdeki soru işaretlerini şöyle cevaplamak mümkün;
Bedelli askerlik yaparsam tazminatımı alabilir miyim?
Düzenlemeye göre 25 gün veya 28 gün askerlik yapılacağı için, çalışanların kıdem tazminatını alıp askere gitme hakları var.
28 günlük askerlik süresinden sonra işe geri dönebilir miyim?
Askerlik dönüşü çalışan işe döndüğünde ilk olarak uygun kadro var mı yok mu ona bakılacak. Eğer uygun kadro varsa, işveren askere giden personelini almak zorunda. Eğer, askere giden kişinin yerine biri alınmışsa, uygun kadro açılana kadar beklemek durumunda.
Bedelli askerlik yaparsam tazminatım yanar mı?
Bedelli askerlikte 4 yöntem uygulanabilir. Birincisi işverenin, personelini ücretsiz izne çıkarması, ikincisi varsa yıllık izninden 25 veya 28 günü kullandırması, üçüncüsü personel tazminatını alıp ayırabilir, son olarak işveren, personelini idari izinli olarak gönderebilir.
Çalıştığım yerden bedelli askerlik için 28 gün ücretsiz izin alabilir miyim?
Evet ücretsiz izin alma hakkınız var, işveren de onay verirse bu hak kullanılabilir.
İçeride birikmiş izinlerim var. Bedelli askerlik için tek seferde 28 gün izin kullanabilir miyim?
Bedelli askerlik için sahip olunan izin günleri kullanılabilir.
İşe geri alınmazsam yasal haklarım neler?
İşe döndünüz, uygun kadro olduğu halde işveren sizi işe almadı. O halde yargı yoluna gidebilirsiniz. Bu durum ispat edildiği taktirde işveren, personelin aldığı ücret kadar 3 aylık bir ceza kesilebilir.
Memurlar ve sözleşmelerin durumu nasıl olacak?
Bu süreçte durumu en rahat olanlar memur ve sözleşmeliler. 28 günlük askerliklerini yapıp işlerine geri dönebilirler.
Bedellide ödeme yolları
1 milyon 324 bin kişiye imkan tanıyan düzenleme ile birlikte ücret telaşı baş gösterdi.
Taslak düzenlemeye göre başvuru yapanların ödemesi gereken 15 bin liralık bedeli denkleştirmek için hazıklıklar başladı. Bankalar bedelli kredisi için hazırlık yaparken, ikinci el alım satımı yapan platformlarda araba ile telefon, bilgisayar gibi elektronik cihazların satış ilanlarında büyük bir artış var. Kuyumcular ise bu amaçla yastık altından çıkarılacak altınları bekliyor.
Devletin elde edeceği gelir ne kadar
Geçmiş yıllardaki başvurular ve talep edilen bedel göz önünde bulundurulduğunda 1 milyon 324 bin kişiden en az yarısının yeni düzenlemeyle bedelli askerlik başvurusu yapması bekleniyor.
Yaklaşık 700 bin kişinin başvurusu öngörüsüyle yaptığımız hesaplamaya göre Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın kasasına 10,5 milyar lira girer.
Yararlanan kişi sayısı 1 milyon 324 bin kişiyi bulursa elde edilecek bedel 19,9 milyar lirayı bulur. Ödenecek bedelin düşük tutulmasıyla düzenlemeden yararlanacak kişi sayısının bu kez hayli yüksek olacağı tahmin ediliyor.
En ucuz bedelli askerlik dönemi
Hükümetin 24 Haziran seçimlerindeki vaatleri arasına giren bedelli askerlik için açıklanan 15 bin liralık ücret hem lira hem de dolar bazında ele alındığında diğer bedelli ücretleri içinde en ucuzu olmasıyla da dikkat çekiyor.
2011'de 30 bin lira olan bedelli askerlikten 460 bin kişi yararlanabilme imkanına sahipken yararlanan kişi sayısı 70 bin 43 kişi oldu.
Katılım oranı yüzde 15,8 olarak hesaplandı. Hazine'nin kasasına giren para da 2 milyar 200 milyon lirayı buldu.
2014 yılındaki bedelli askerlik uygulaması da 611 bin 800 kişiyi kapsıyordu. Rakam 18 bin lira olunca bedelliden yararlanan kişi sayısı 203 bin 905 oldu. Katılım oranı yüzde 33,3'e ulaştı. Hazine'nin kasasına giren para da 3 milyar 671 milyon lira olarak hesaplandı.
Bir erin aylık maliyeti 1500 TL
Bedelli askerliğin kamuya sağlayacağı yarar sadece elde edilecek gelirle sınırla kalmayacak. Bedelli ücretinden hazinenin kasasına girecek paranın yanısıra devlet, bedelli olarak askere aldığı kişilerin bir yıllık masrafından da kurtulmuş olacak. Kıyafet hariç er olarak alınan her bir askerin devlete bir aylık masrafı en düşük bin 500 lirayı buluyor. Bu durumda bir askerin 12 aylık masrafı 18 bin liraya çıkıyor.
Devletin kazancı başvuru adetine göre değişecek
Bedelli askerlikte 28 günlük şart göz önüne alındığında toplam 18 bin liralık bedelden 28 günlük masraf çıkartıldığında bir askerin devlete yıllık toplam maliyeti 15 bin 400 lira olarak hesaplanıyor.
Bu da 700 bin kişi baz alındığında 10,8 milyar, 1 milyon 324 bin kişi baz alındığında ise 20.4 milyar liraya denk geliyor. Böylece devletin bedelli düzenlemesiyle sağlayacağı gelir ve tasarrufun toplamı öngördüğümüz 700 bin başvuruda 21 milyarı, 1 milyon 324 binlik başvuruda ise 40 milyarı aşıyor.