Apollon Tapınağı (1885-1886)
"Aigai'de Apollon tapınakları için geçerli olan kural değişmiyor. Tıpkı Klaros/Ahmetbeyli yakını/Cumaovası, Didyma/Didim, Smintheion'da (Gülpınar/Külahlı) olduğu gibi kent dışında kutsal alanı. Demirkapı'dan bakınca doğuda, Kocaçay Vadisi'nde bir düzlük olarak gözüken tapınak alanı doğal olarak su bulunan bir arazide. Buraya Gryneion/Şakran'dan geldiği sanılan döşeme yolun izlenmesiyle ulaşılabilir. Başka bir tanımla Aigai kentinin nekropolisine yaklaşıldığında doğrudan doğru Kocaçay Vadisi'ne giden yol izlenmeli. Yol üzerinde Hellenistik döneme ilişkin duvarlar ve nekropolisin uzantıları görülüyor.
Aigai'de Apollon'un sanı, "kehanetler gönderen" anlamında. Ünlü olmasa da bağımsız bir kutsal alan olarak Apollon Khresterios tapınağı önemli. Kocaçay'a adını veren tanrı, gelecekten haberler fısıldıyordu. Tanrıya en eksi saygıyı Bergama Krallarından Philetairos göstermiş. Apollon Khresterios'a adanmış bir yazıtı biliniyor.
Yapının 6X12 sütunlu olduğunu ileri süren Bohn, tarihi hakkında kesin bir ipucu elde etmiş. Proconsul İsauricus'un maddi katkılarıyla yükseltilmiş tapınak, trahit taşından görkemli kalıntıları ile yerli yerinde. Özellikle cellasının kapı sövesi sapasağlam duruyor. Cephesinde basamaklar olan yapı peripteros tipinde, İon düzeninde. Sütunları yaklaşık 7,5 metre yüksekliğinde hesaplanmış. Friz kabartmaları boğa başları ve bitki çelenkleri biçiminde. Arşitravları üzerinde yazıtı bulunuyor. Apollon Khresterios tapınağı Vali Servilius Poplius İsauricus tarafından dikilmiş. Valinin Asya eyaletinde kaldığı dönem İ.Ö. 48 ve 46 yılları. Geç Hellenistik dönemde yapının kurulmasını sağlayan Proconsül'ün bir heykeli tiyatronun üstündeki tapınaklarda durmaktaymış.
Kaynak: Aigai, Aiolis'te Bir Dağ-Kent, Şükrü TÜL, Ege Yayınları, 1995, Sh.35-37 —