Ay tutulması nedir? İşte ay tutulmasının detayı
Tam Ay tutulması: Dolunay önce Dünya’nın dış, yani “yarı gölgesine” girer; Güneş ışığının yalnız bir kısmı engellenir. Ay “bulanık” görünür. Ardından Ay merkezi, yani “tam gölgeye” girer. Ay’dan küçük bir dilim kaybolur, o dilim giderek büyür. Sonunda Ay tamamen tutulur. İlginçtir ki yüzeyine doğrudan Güneş ışığı düşmese bile Ay tamamen gözden kaybolmaz. Onun yerine koyu turuncu-kızıl bir renk ile ışıldar.
Tutulan Ay’ın kızıl görünmesinin nedeni, Dünya atmosferinden geçen Güneş ışıklarıdır. Hava molekülleri gölgeye biraz ışık “saçar”.
Anlamak için: Tam Ay tutulmasında Ay’da olduğunuzu düşünün. Dünya’nın gölgesindesiniz, yani Güneş Dünya tarafından engelleniyor/görünmüyor.
Ama Dünya karanlık olasa da çevresindeki atmosfer gün batımı gibi kızıl bir halka ile ışıldıyor. Sonuç: Ay, hafif kırmızı bir renk alıyor.
Ay tutulmasında dolunay önce sönük, sonra karanlık ve kızıl olur. Pek çok yıldız görünür hale gelir. Tam evre 1 saat 40 dakika sürebilir.
Bazı Ay tutulmaları parçalıdır (Ay’ın bir parçası tam gölgenin içinden geçer) ya da gölgelidir (hemen hemen görülmez niteliktedir).
Tam Ay tutulması: 10 Aralık 2011 (Asya, Avustralya), 15 Nisan 2014 (Amerika kıtası, Avustralya), 8 Ekim 2014 (K. Amerika, D. Asya, Avustralya).
Ay kendi yörüngesinde dolanırken, kimi zaman Dünya'nın gölgesine girer. Buna Ay tutulması denir. Ay tutulması, dolunay zamanında ve ayın düğüm noktalarına yakın olması durumunda meydana gelir. Ay'ın Dünya'nın gölgesine girmesi ile Güneş'ten aldığı parlaklığı kaybetmesi neticesinde görülür. Güneş karşı düğüm noktasında veya ona yakın olmalıdır. Bu şartlar altında Dünya'nın gölgesi Ay'a düşer. Bu 1.360.000 km uzanan gölge konisi ay uzaklığından yaklaşık 8800 km geniştir. Ay saatte 3456 km hareket ettiği için, ortalama Ay tutulmasının zamanı yaklaşık 40 dakika ile bir saat arasında değişir. Ay tutulması, yeryüzünün ayın ufuk çizgisinin üzerinde olduğu herhangi bir bölgesinden gözlenebilir.
Ay'a karşı olan Dünya yüzeyine çarpan güneş ışınları Dünya'nın atmosferi tarafından kırıldığı için, Ay tutulmasında Ay tamamen kaybolmaz. Dünya etrafında kırılan ışıklarda mavi renk yutulduğu ve kırmızı renk yansıtıldığı için, Dünya'nın gölgesi kırmızı renkte görülür. Bu zayıf ışık kalıntıları görünürlüğü mahalli atmosferik şartlara bağlı olarak Ay'ı tuhaf bir bakır renginde ortaya çıkarır.
Dünya, Ay ve Güneş'in bazı değişik durumları Kısmi Ay Tutulmasını sağlar. Bu durumlarda Ay'ın üzerine Dünya'nın tam gölgesi değil, kısmi gölgesi düşer.
Ay tutulması genellikle yılda iki kere ortaya çıkar. Bazı özel durumlarda ay tutulmasının hiç ortaya çıkmadığı veya üç defa ortaya çıktığı da olabilir.
Kaynak: Tübitak Ulusal Gözlemevi