İlk Atom Bombaları Nasıl Üretildi?
6 Ağustos 1945 sabahı Hiroşima’daki insanlar yeni bir güne uyanmıştı. Son bir yıl boyunca Japonya ağır bir bombardımanın altındaydı ve başkent Tokyo dahil çoğu şehir yanıp kül olmuştu. Buna rağmen Hiroşima o güne kadar bombalanmamıştı ve şehrin sakinlerini kendilerini şanslı addediyordu. Bu sabah yanıldıklarını üzücü bir şekilde anlayacaklardı.
Bombaların yapım aşaması
Albert Einsten’ın ABD başkanı Roosevelt’e gönderdiği mektupta yaptığı “Almanya nükleer silahlara sahip olabilir, bu konuda dikkatli olunmalı” uyarısı ABD’nin atom bombası çalışmalarını başlatan milat sayılabilir. Mektup üzerine ABD, “Uranyum Danışma Konseyi”ni kurdu. Almanya’nın elinde çok tehlikeli nükleer silahlar olabileceği düşünülse de gerçekte Alman bilim adamları nükleer silah üretmekten uzaktı. Diğer yandan 1942 yılında başlayan Manhattan Projesi ile ABD nükleer silah geliştirmeye adım adım yaklaşıyordu. Oppenheimer, 1943 yılında projeni başına geçirildi ve çok sayıda bilim insanı ile bu proje üzerinde çalışmalar yürüttü, Albert Einstein o bilim insanlarının arasında değildi. Einstein atom bombası hakkında şöyle demiştir, “Eğer Almanların bir atom bombası üretemeyeceğini bilseydim bu konu (ABD başkanına attığı mektup) hakkında kılımı kıpırdatmazdım.” İlk atom bombası denemesi 16 Temmuz 1945’te yapıldı, sonuç başarılıydı. Dünya tarihinin gelmiş geçmiş en yıkıcı ve korkunç silahını üretmişlerdi.
Atom bombalarının yapımı için uranyum (235U) ve plütonyum (239Pu) elementleri kullanıldı. Bu ağır elementlerin izotopları zincirleme reaksiyona girerek çok büyük bir güç oluştururlar. Boş durumdaki bir nötron atomun çekirdeğine hücum ederek iki ya da üç nötronu daha serbest bırakır. Nötronlar çekirdekten koptukça ortaya enerji çıkar, serbest kalan nötronlar da çekirdeğe hücum edip başka nötronları kopartır. Bu bahsettiğimiz tepkime uzun gözükse de aslında bir anda gerçekleşir, göz açıp kapayana kadar. Atom bombası fisyon tipi çekirdek tepkimesine dayanmaktaydı, bu kontrolsüz tepkime zincirleme ve çok hızlı gerçekleştiği için büyük bir enerji meydana çıkmasına sebep oluyordu; örnek verecek olursak Hiroşima’ya atılan bomba 18.000 ton TNT gücündeydi. Günümüzdeki nükleer silahlar genellikle plütonyum kullanılarak üretilir, doğada nadir bulunan bu elementi yapay olarak üretmek gerekir.
Peki bomba ya taşınırken patlasaydı? Atom bombası ABDden Pasifik’teki askeri üslere gemi yoluyla -mürettabatın kargo hakkında hiçbir bilgisi olmadan- taşındı. Hiroşimaya ise uçakla taşındı ve bırakıldı. Atom bombalarının etkinleşmesi için kritik bir kütle ve hacim gerekir. Bomba hazırlanırken kritik kütle sağlanır ama malzemelerin yerleştirilme düzeni sayesinde kritik hacme ulaşılmaz. Bu sayede bomba istenilen zamana kadar patlamadan güvenli bi-çimde taşınabilir. Savaş sırasında kullanılan diğer yani geleneksel bombalar yere düştüklerinde patlıyorlardı. Atom bombaları ise yüzeyin üstünde patladılar. Bombanın içindeki az miktardaki dinamit patlar ve bombanın içindeki nükleer materyal gerekli kritik hacme ulaşarak zincirleme çekirdek tepkimesini başlatır. Bu kontrolsüz tepkime en sonunda şiddetli bir patlamayla sonuçlanır.
Bombaların kullanımı
Temmuz 1945’taki başarılı denemenin ardından ABD bombaları savaşı bitirmek için kullanmaya karar vermişti. Pasifik’teki havalimanlarından havalanan Enola Gay, ilk atom bombasını Hiroşima’ya bıraktı. Sonuç korkunçtu. Patlama sonucu en az 70,000 sivil ve 20,000 asker hayatını kaybetmişti. Şehirdeki çoğu bina da yok oldu ya da kullanılamaz hale geldi. Tokyo’daki ülke yönetimi Hiroşima ile iletişimin neden birden koptuğunu çözmeye çalışsa da bir türlü şehre ulaşamadılar. Nihayetinde olayı incelemesi için yollanan askeri görevli yaşananları hükümete anlattı. Yeni bir silah koca şehri yok etmişti. Japonya henüz olayın şokunu atlatamamışken ikinci kara haber Nagasaki’den geldi. Japonya’dan bir teslimiyet haberi gelmemesi üzerine Kokura şehri kurban olarak seçilmişti ama şehrin o gün bulutlarla kaplı olması uçakların alternatif hedef olan Nagasaki’ye yönelmesine sebep oldu. Nagasaki’ye atılan bomba 40.000den fazla ölümle sonuçlandı. Nagasaki’ye atılan bombada plütonyum kullanılmıştı ve daha karmaşık bir tasarıma sahipti. 6 gün sonra 15 Ağustos 1945’te Japonya artık teslim olduğunu duyurdu, 2. Dünya Savaşı bitmişti.
Tartışmalar
Atom bombalarının kullanılması günümüze kadar süren tartışmaları da beraberinde getirdi. Bombalar patlama esnasında olduğu kadar ilerleyen süreçte de ölümlere yol açtı; çok sayıda kişi radyasyon yüzünden kanser oldu, binlerce çocuk engelli ya da ölü doğdu. Bazı tarihçiler Japonya’nın zaten birkaç ay içinde teslim olacağını savunurken, diğerleri ise atom bombaları atılmasa savaşın en az bir yıl daha süreceğini ön görüyor. Ne olursa olsun insanlığın faydası için kullanılması gereken bilimin kitle imha silahlarına dönüştürülmesi ve insanların bunu başka insanlara karşı kullanmak istemesi insanlık olarak utanmamız ve sorgulamamız gereken bir durum. Nükleer silahların bir daha savaşlarda kullanılmaması ve diğer şehirlerin Hiroşima ile Nagasaki’nin kaderini paylaşmaması dileğiyle.
Yazan: Göktuğ DONK
İlk Atom Bombaları Nasıl Üretildi?
Kaynak**
Kaynak***
Kaynak****