İster doğuştan engelli olup SSK'lı, Bağkur'lu ya da memur olarak çalışmaya başlasın, isterse işe girdikten sonra engelli olsun, her engelli için bu hak baki. Buna 'malulen emeklilik' deniliyor. Engellilerin emeklilikte 1 Ekim 2008 tarihi milat. bu tarihte uygulamaya giren yasa, engelli çalışanlara bazı istisnalar tanıyor.
3 KOŞUL
1 Ekim 2008’den önce işe başlayan engelli çalışanların emeklilik şartları SSK’lı, memur ve Bağkurlu statüsüne göre farklılık gösteriyor ve kademeli bir emeklilik şartı getiriyor. Çalışanlar, engellilik derecesine göre, 1 Ekim 2008 tarihi ve sonrasında, yaş şartı olmaksızın emekli olma hakkı elde etmek için üç şartı yerine getirmeleri gerekiyor.
1-Çalışma gücünde kayıp oranı yüzde 40-49 arası olanlar, 18 yıl çalışıp, 4680 gün prim ödemeleri halinde emekli olabiliyor.
2-Çalışma gücünde kayıp oranı yüzde 50-59 arası olanlar, 16 yıl çalışıp, 4320 gün prim ödemeleri halinde emekli olabiliyor.
3-Çalışma gücünde kayıp oranı yüzde 60 ve üzeri olanlar, 15 yıl çalışıp, 3960 gün prim ödemeleri halinde emekli olabiliyor.
İlk işe başlanan tarihten önce engelli olanlar malulen emekli sayılamıyor, vergi indiriminden dolayı erken emekli olabiliyor. Ancak işe başladıktan sonra herhangi bir nedenden sakat kalan ve bu sakatlığını da kurul raporu ile tasdik ettirenler, hem malulen hem de vergi indiriminden dolayı emekliliğe hak kazanabiliyor.
3600 PRİM GÜNÜ
1 Ekim 2008 öncesinde ilk defa çalışmaya başlayan ve çalışmaya başladığında da 2/3 oranında hastalık ya da engeli bulunan; bundan dolayı da sakatlık aylığından yararlanamayan kişiler; 15 yıldan beri sigortalı olmaları ve en az 3600 gün prim ödemeleri halinde, yaşları ne olursa olsun emekliliğe hak kazanıyorlar.
Yine 1 Ekim 2008 öncesi çalışmaya başlayan ve sakatlığı nedeniyle vergi indiriminden yararlanan sigortalılar için kademeli bir emeklilik süresi uygulanıyor.
ENGELLİ ANNESİNE DE ERKEN EMEKLİLİK
'Başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede ağır engelli çocuğu bulunan annelerin '' yararlandığı bu haktan Bağ-Kur, SSK, Emekli Sandığı, Tarım İşçileri ve İsteğe Bağlı Sigortalı olan anneler yararlanır.1 Ekim 2008 sonrası çalışılan sürenin dörtte biri oranındaki süre çalışılan süreye ilave edilir ve bu süre emekliliğe kalan süreden düşürülür.
Örneğin, 01.10.2008 tarihinden sonra 1000 gün prim ödeme gününüz mevcutsa 1000 günlük prim ödeme süresine 250 gün daha eklenecek ve toplam 1250 gün prim ödemiş sayılacaksınız. Ayrıca eklenen bu süre emeklilik yaş haddinizden de düşecek. Böylece daha erken emekli olabileceksiniz.
Engelli çocuğun bakıma muhtaç yani raporunda 'ağır engelli' ibaresinin olması gerekmektedir. Çocuğun bakıma muhtaçlığı devam ettiği sürece bu haktan yararlanılır.
Birden fazla bakıma muhtaç çocuğu olanlar için SGK; her çocuk için inceleme yapar ancak sadece biri üzerinden erken emeklilik hakkından yararlanılır. Diğer çocukların incelenme sebebi ise erken emeklilik hakkının kullanıldığı çocuğun bakıma muhtaçlığı biter ise diğer çocuk üzerinden hakkın devam ettirilebilmesidir.
EVLAT EDİNEN ANNELER DE YARARLANABİLİR
Kendisi veya eşiyle birlikte evlat edindiği ağır engelli çocuğu bulunan anneler de erken emeklilik hakkından yararlanabilir. Bunların erken emeklilik hakkı hesaplanırken, evlat edinme tarihleri dikkate alınır.
BİR ÇOCUK İÇİN HAK TANINIYOR
Birden fazla ağır engelli çocuğu bulunan anneler, her iki çocuk için de rapor almak zorunda ancak yalnızca bir çocuk için erken emeklilik hakkından yararlanabilirler. Çocuklardan biri yaşamını yitirirse hakkı diğer çocuk üzerinden devam eder.
Çocuğu sürekli ve yatılı olarak korunma, bakım ve rehabilitasyon merlezlerinde kalan anneler erken emeklilik hakkından yararlanamaz.
YARARLANMA SÜRESİ NE KADAR?
• Çocuğun yaşam süresince prim ekleme devam eder.
• Evlat edinilen çocuklar için de geçerlidir.
• Birden fazla malul çocuğu olanlarda tek hak bulunuyor.
• Çocuk Esirgeme Kurumu'nda sürekli yatılı olan çocuklar için bu haktan faydalanma söz konusu değil.
Çocuğu nedeniyle erken emekliliğe hak kazanabilen kadınların 1 Ekim 2008 tarihinden sonra çalıştıkları her gün 1.25 gün olarak hesaplanıyor. Emeklilik yaşı da erkene çekiliyor. 1 Ekim 2008 tarihinden itibaren prim ödeme gün sayılarının dörtte biri emeklilik yaş sınırlarından indiriliyor.
Prim gün sayısına ilave edilecek dörtte birlik sürenin ve emeklilik yaşından indirilecek gün sayısının hesabında esas alınacak çalışma süresiyle ilgili olarak yasada ” bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra geçen prim ödeme gün sayılarının dörtte biri esas alınır” diye açık bir şekilde belirtilmesine karşın, Sosyal Güvenlik Kurumu, çocuğun ağır engelli hale geldiğini gösterir rapor tarihini esas alıyor ve çocuğun rapor tarihinden sonraki prim ödeme gün sayısını hesaba katıyor.