Dünya'nın Şekli
Dünya, kutuplardan hafifçe basık, Ekvator’dan şişkin kendine has bir şekle sahiptir. Buna geoit denir. Dünya’nın geoit şekli, kendi ekseni etrafında dönüşü sırasında oluşan, merkez kaç kuvvetiyle savrulması sonucu meydana gelmiştir. Dünya'nın şekli eğer düz olsaydı, Güneş tüm paralellere dik ve aynı açıda düşecekti ve buna bağlı olarak ekvatordan kutuplara doğru sıcaklık değişiklikleri olmayacak ve yaşanmayacaktı.
Dünya'nın şeklinden dolayı (kutuplardan basık-ekvatordan şişkin) ekvatordan kutuplara doğru Güneş'in düşme açısı küçülür ve sıcaklık değişiklikleri yaşanır.
Güneş ışınları Ekvator'a daha kısa yolla ulaşır ve bu nedenle ekvator daha sıcaktır
Güneş ışınları kutuplara daha uzun yol kat ederek ulaşır. Atmosferde izlediği yol arttıkça tutulma daha da artacağından, kutuplarda sıcaklık azalır.
Dünya'nın Küresel Şeklinin Sonuçları
Ekvator'dan kutuplara gidildikçe, Güneş ışınlarının düşme açısı küçülür. Buna bağlı olarak sıcaklık kuşakları ortaya çıkar. (Sıcak, ılıman, soğuk kuşak oluşur). Güneş ışınları, Ekvator'a dik kutuplara eğik açıyla gelir.
Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe iklim, doğal bitki örtüsü, buharlaşma, akarsu özellikleri, yağış, tuzluluk değişir. En önemli sonuçlarından biridir.
Paralellerin boyları ekvatordan kutuplara doğru küçülür.
Dünya 1 günde (24 saatte) kendi ekseni etrafında batıdan doğuya döner. Çizgisel hız ekvatordan kutuplara doğru azalır.
Meridyen aralıkları ekvatordan kutuplara doğru daralır.
Harita yapımında bozulmalar olur ve hiç bir harita gerçeği tamamen yansıtamaz.
Ekvator’un uzunluğu tam bir meridyen dairesinin uzunluğundan daha fazladır.
Ekvator yarıçapı, kutuplar yarıçapına göre 21 km daha uzundur.
Dünya’nın şeklinden dolayı, güneş ışınları yeryüzüne farklı açılarla düşer.
Sıcaklık dağılışını etkiler. Ekvator’dan kutuplara doğru gidildikçe sıcaklık değerleri düşer.
Dünya’nın şeklinden dolayı, Dünya’nın bir yarısı karanlıkken diğer yarısı aydınlıktır. Aydınlanma çizgisi daire biçiminde olur. Buna aydınlanma çemberi de denir.
Kutuplar, Dünya’nın merkezine (Ekvator’a göre) daha yakındır. Bunun sonucu olarak, yerçekimi Ekvator’da az, kutuplarda daha fazladır.
Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızı Ekvator’dan kutuplara gidildikçe azalır.
Ekvator’dan kutuplara gidildikçe, paralel boyları ve meridyenler arası mesafe azalır.
Dünya’nın şeklinden dolayı, harita çizimlerinde hatalar meydana gelir.
Kutup yıldızının görünüm açısı bulunduğumuz yerin enlem derecesini verir.
Not: Ekvator ve kutup karşılaştırılması yapılan herhangi bir durum genelde Dünya'nın küresel şekliyle alakalıdır.
Dünya'nın şekli tam bir küre olmayıp kutuplardan biraz basık, Ekvator bölgesinde ise daha şişkin küreye yakın bir şekildir. Dünya'nın bu özel şekline GEOİD denir.
DÜNYA'NIN ŞEKLİNİN SONUÇLARI
1. Ekvator'dan kutuplara gidildikçe yerçekimi artar.
2. Güneş ışınlarının düşme açısı kutuplara gidildikçe daralır.
3. Paralellerin boyları kutuplara gidildikçe küçülür.
4. Meridyenlerin arası kutuplara gidildikçe daralır.
5. Yeryüzünden yükseldikçe görülen alan genişler.
6. Dünya'nın dönüş hızı Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe azalır. (Ekvator'da 1670 km/saat Kutuplarda O km/saat)
7. Kuzey kutbundan güneye gidildikçe Kutup Yıldızının görünüm açısı küçülür.
8. Doğuya gidildikçe Güneş daha erken batar.
9. Dünya'nın bir yarısında gece diğer yarısında gündüz yaşanır.
10. Ay tutulmasında Dünya'nın gölgesi Ay üzerine daire biçiminde düşer.
11. Ekvator'dan kutuplara doğru sıcaklık azalır.
12. Ekvator çemberi, meridyenlerden ve paralellerden daha uzun olur.
DÜNYANIN GEOİT ŞEKLİNE BAĞLI SONUÇLAR:
Dünya'nın geoid şekli nedeniyle, yerçekimi Ekvator'dan kutuplara doğru artar.
Dünya, geoid değil de küre şeklinde olsaydı, yerçekimi Dünya'nın her yerinde aynı olurdu.
Dünya'nın geoid şekli nedeniyle Ekvator diğer paralellerden ve meridyenlerden daha uzundur. Dünya küre şeklinde olsaydı, Ekvator çevresi (kutupları çevreleyen iki meridyenin uzunluğu) birbirine eşit olurdu.
Ekvator çevresi= 40.077 km
Kutuplar çevresi= 40.009 km