Müzik Odalarından
İLKÖĞRETİMDE MÜZİK EĞİTİMİ
Süreyya GÜNEL*
İlköğretimde müzik dersine giren tüm arkadaşlarım, müzik dersi öğretim programının zorluklarını bilir. Müzik dersi, bazı okullarda 1. sınıftan itibaren programa uygun ilerlerken, bir çok okulda program uygulanmaz.
Okulumuzda da öğrenci, nota bilgisiyle 6. sınıfta tanışır. Bu nedenle yıllık ve günlük planları öğrencinin düzeyine göre hazırlar, uygulamaya çalışırım. Üç yılda, programdaki nota bilgi ve uygulamalarının tümünü (İstiklal Marşının solfejini okuyacak düzeyde),1. sınıftan 8. sınıfın sonuna değin ne öğrenmesi gerekiyorsa tamamlamaya çalışırım.
Bu durum hem öğretmen, hem de öğrenci açısından oldukça yorucu olmaktadır. Hatta bazen “yanlış mı yapıyorum?” “Acaba konuları biraz daha eleyerek mi öğretmeliyim?” diye düşünürüm. Ancak çevre liselerdeki müzik öğretmenlerinin zorluk çekmemesi açısından bu düşüncemden vazgeçerim. Öğrencilerle 40 dakikalık dersin her saniyesini de dolu dolu geçirmek için elimizden geleni yaparız.
Okulumda müzik derslerini aşağıdaki yöntemlerle uygularım(Bu uygulama 6. sınıfların ilk ikinci ayından sonra tüm sınıflarla yapılmaktadır. ) :
Vücudu gevşetme hareketleri
Ses ve nefes çalışmaları
Çalgı çalışmaları(blokflütle öğrenilen seslerin çeşitli aralıklarla, doğru bir üfleyişle ve temiz bir biçimde verilmesini sağlanarak)
Bir önceki derste öğretilen şarkı söyletilir. Bloklütle öğrenilmişse tekrar çalınır. Küçük bir grup kalemle, eliyle veya çalgısıyla tempo tutar.
Konu anlatımı (konu bir önceki hafta verilir.).
Şarkının öğretimi:
1. Şarkı yazı tahtasına yazılmaya başlamadan önce öğrenci şarkının ölçü sayısını öğrenir ve defterine hazırlığını yapar. Şarkının notalarını tahtaya yazarken “Dörtlük sol, sekizlik la, fa” diye yüksek sesle okuyarak öğrenciye, tahtaya bakmadan yazma alışkanlığı kazandırmaya çalışırım. (40 öğrenciden 20-25’i şarkının notalarını açıkladığım biçimde yazabilirken, 10-15’i tahtaya bakarak yazabilmektedir.). Ben yazmayı bitirdiğimde öğrenciler de çoğunlukta yazıp bitirmektedir.
2. Şarkının ikişer motifini iki veya üç kez bona yaptırırım.
3. Bona yapılan bölümleri blokflütle tüm sınıfa çaldırırım.
4. Sınıfı iki guruba ayırırım; bir grup şarkıyı blokflütle seslendirirken diğer grup şarkının sözlerini söyler. Bu seslendirme biçimini gruplar arasında görev değişikliği yaparak tekrarlatırım.
5. Aynı gruplarla ve görev değişikliğiyle birlikte çalgı ve solfej çalışması yaptırırım.
6. Tahtaya yazılan notalara ikinci veya üçüncü ses ekletirim(bu bölüm çoğunlukla deftere yazılmaz.). Sınıfı gruplara ayırarak çaldırırım.
7. Süre yeterliyse blokflütle şarkıyı öğrenciye tekrar tek sesli çaldırılarak değerlendirme yaparım. Değerlendirmeye öğrenciyi de katarak şu yöntemi uygularım: Parmakları doğru hareket eden -ortalama 30 öğrenci- tahtaya kalkarak numara sırasına geçer. Ben oturanlarla ilgilenirken bir öğrenci ayaktakilere beş vererek not kâğıdını teslim eder. Diğerlerine bakamadığımı, onlara da haftaya bakacağımı söyleyerek dersi bitiririm.Tahtaya haftanın konusunu yazar sınıftan çıkarım.
Bu uygulamanın ne kadar doğru olduğu tartışılabilir. Özellikle ilköğretim 4,5,6,7,8. sınıfların konularını son üç yıla sığdırmaya çalışmak öğrenciyi olumsuz etkileyebilmektedir. Öğrenciye “günde beş dakika” çalışmaları gerektiğini söylesem de, bu çalışmayı da yapmayanlar için müzik dersi itici gelebilmektedir. Çok olumlu sonuçlar alabildiğim gibi, az da olsa olumsuz sonuçlarla karşılaşırım. İlköğretimde derse giren tanıdığım bazı arkadaşlar bir şarkıyı öğretirken önce şarkının solfejini ezberletiyor sonra flütle uyguluyorlar. Bu arkadaşlarımın yöntemiyle öğrenci nota ve tartımı bilmese bile ezbere birkaç şarkı çalabilir. Benim uyguladığım yöntemle öğrenciye “…sayfadaki şarkıyı deşifre ediniz” dediğimde, öğrenci hiç duymadığı şarkıyı doğru bir biçimde çalabilir.
ilköğretim okulu müzik dersleri için hangi uygulama daha doğru? Her ikisi de doğru bir uygulama değilse en uygun olanı öğrenmek ve eleştirilmek isterim.
DERS PLANI
1.BÖLÜM
Ders: Müzik
Sınıf: 6.Sınıflar
Konu: Mi notası ve mi sesi
Süre: 40 dakika
2.BÖLÜM
Hedef: Mi notası ve mi sesini kavrayabilme.
Davranışlar:
a. Dizekte mi notasının yerini söyleme.
b. Mi notasının sesini verme.
c. Çalgısında mi sesini çalma.
ç. Verilen sesin mi sesi olduğunu bilme.
d. Mi sesinin bulunduğu ezgiyi çalgısıyla çalma.
Yöntem ve Teknikler:
Anlatım, soru-cevap, sınama yanılma, uygulama
Kaynak Araç ve Gereçler:
Müzik Dersi kitap ve defteri, kaynak kitap; Salih Aydoğan (s.36), “Masal şarkısı”, yazı tahtası, blokflüt, org.
Öğretme-Öğrenme Etkinlikleri:
Hazırlık çalışmaları: Ses ve nefes çalışması: “S” sessiziyle nefes çalışması, “Na” hecesiyle ses çalışması,vücudu rahatlatma hareketleri yaptırılacak.
Çalgı Çalışması: Öğrenilen seslerle blok flütte çalgı çalışması yapılacak.
Motivasyon: Bir önceki derste öğretilen “Müzik” şarkısı tekrar edilecek.(Çalgı eşliğinde)
Mİ NOTASI ve Mİ SESİ
Mi notası; dizekte birinci çizgiye yazılır. Fa sesinden yarım ses kalın, re sesinden bir ses incedir. Blokflütte; fa sesinden sonra bir delik daha kapatılarak çalınır. “Düt” olarak hafif ve sesi çatlatmadan üflenir. (Tahtaya dizek çizilerek mi notası gösterilecek. Öğrencilerin defterlerine yazmaları sağlanacak. Blokflütle mi notası, yarım, bir ve iki vuruşluk süre değerleri içinde çaldırılacak.)
MASAL
Dağlar ardında, Bir insan gelmiş, Yağmur yağmamış,
Bir orman varmış. Çok da zalimmiş. Güneş doğmamış,
Orda bütün hayvanlar, Vurmuş bir bir onları, O zalimin sonunu,
Mutlu yaşarmış. Kesmiş ormanı. Gören olmamış.
ŞARKININ ÖĞRETİMİ
Şarkının notaları bona yöntemiyle söylettirilecek.
Masal şarkısı notalarıyla tahtaya yazılacak.
Şarkının bona yöntemiyle söylettirilen bölümleri blokflütle çaldırılacak.
ç. Şarkının solfeji yaptırılacak.
Sınıf iki gruba ayrılarak, birinci grup çalarken,diğer grup solfej yöntemiyle seslendirecek.
Şarkı, solfej yöntemiyle çalgı eşliksiz biçimde seslendirilecek.
İkinci ses yazılacak ve aynı biçimde uygulanacak.
3.BÖLÜM
a. Mi notası dizekte kaçıncı çizgiye yazılır?
b. Çalgınızda mi notasını çalınız.
c. Mi notasının bulunduğu “Masal şarkısı”nı bireysel olarak çalınız.
ç. Mi notasının bulunduğu “Masal şarkısı”nı arkadaşlarınızla birlikte çalınız.
d. “Masal şarkısı”nı sınıf korosuyla seslendiriniz.
. Süreyya GÜNEL
Müzik Dersi Öğretmeni
*Abidinpaşa İlköğretim Okulu Müzik Öğretmeni Mamak/ANKARA (e-posta: firstname.lastname@example.org)
MÜZED Dergisi 11. Sayı (İlkbahar 2005)