Osmanlının son dönemlerinde Cumhuriyet öncesi, 1901 yılında Şemseddin Sami’nin yazmış olduğu Kamus-ı Türkî sözlüğündeki Lazca ve Lazistan maddesi üzerine bilgiler vermeye çalışacağım.
Ramazan Kosanoğlu
Konuya gelmeden önce Şemsettin Sami'yi ve eserlerini tanımak gerkir.
Şemseddin Sami (Fraşırî) (1 Haziran 1850, Fraşır - 1 Temmuz 1904, İstanbul), Arnavut asıllı Osmanlı yazarı, ansiklopedist ve sözlükçü. İlk Türkçe roman olan Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat'ın (1872), ilk Türkçe ansiklopedi olan Kamus-ül Alam'ın (1889-1898) ve modern anlamdaki ilk geniş kapsamlı Türkçe sözlük olan Kamus-ı Türkî'nin (1901) yazarıdır. Ayrıca Kamus-ı Fransevî adlı Fransızca ve Kamus-ı Arabî adlı Arapça sözlükleri kaleme almıştır.[1]
Kısa bir tanıtımdan sonra konumuz olan Kamus-ı Türkî sözlüğündeki Laz maddesine gelelim. Kamus-ı Türkî 1232. sayfasında Laz maddesinin ilk sayfasında Lazca ve Lazistan hakkında bilgiler vermekte. Bu yazımda belgeleri ile maddelerin analizini yapacağım.
Sözlükte Lazca Maddesi
Her ne kadar Laz maddesine yer vermese de Şemsettin Sami sözlükte Lazca maddesin açıklamasında Lazların lisanı olan demiştir Lazca için. Kamus-ı Türkî’de Lazca tesbitlerine Kafkas dillerindendir demiş. Hatta daha da isabetli yorumlar katmıştır. Lazcanın Kafkas dillerinden olduğu vurgusundan hemen sonra emin olmadığını belirterek “Bekli de Gürcüce ile münasebeti vardır” diyor.
Bilindiği üzere Lazca, Megrelce, Svanca ve Gürcüce Güney Kafkas dil grubunda yer alan dillerdir ve ilişkilidir. O dönemde yabancı dil bilimcilerin Lazca konulu çalışmalarından haberdar olduğunu düşünüyorum. Nitekim Fransevî adlı bir çalışması da vardır yazarın.
Lazistan maddesi
Yine aynı sayfanın Lazca maddesinin hemen altında Lazistan maddesine yer veren yazar burada Lazistanı anlatırken Lazların yaşadığı yer demiştir. Lazistanın 2. notunda ise şaşırtan bir yorum katarak “Asıl Lazistan’ın sancak olub merkezi Rize’dedir.” Demiştir.
Yazar Lazistan’ın Lazların yaşadığı yer olduğunu, Lazların lisanının Kafkas dillerinden Lazca olduğunu ve asıl Lazların ve Lazistan’ın Rize’de olduğu vurgusu yapması dikkat ekicidir.
Biliyorsunuz Osmanlı’ın 1461 yılında Trabzon devletine savaş açıp ele geçirmesinden sonra Trabzon’un da içinde bulundurğu Karadeniz’in doğusu dahil bölgeye Lazistan[2] sancağı olarak isimlendirilmişti.
Gişiş yap yada ücretsiz üye ol
Facebook hesabınla fikriniz yaz
Bu haberi okuyanlar aşağıdakileri de okudu
Lazistan’ı anlatmaya çalışacağım. İstan: bir topluluğun bulunduğu yer anlamına gelen Farsça bir ek. Türkçede yer yurt anlamı verilse de illa bir ülke anlamına gelmez. Mesela
RİZE/ARDEŞEN GERÇEK TARİHİ. BELEDİYELERİN WEB SİTELERİNDE VERİLEN, İLÇE TARİHİ İLE BİLGİLER NE KADAR GERÇEK?-2
2- RİZE/ARDEŞEN Ardeşen belediyesinin kendi web sayfasında bulunan Ardeşen’in tarihi yazısı, Bu Adreste Yayınlanmıştı. Aynısını noktasına virgülüne dokunmadan ilk bölümde
1204’te Pazar ilçesinden Batum’a kadar uzanan topraklarda kurulan Laz Theması(bölgesi),bölgenin Osmanlı yönetimine girmesinden sonrada değişik bir adla devam etti.1519 da Yavuz
Fındıklı Tarihi Fındıklı belediyesinin kendi internet sayfasında bulunan Fındıklı'nın tarihini anlatan makalesi. http://www.findikli.bel.tr/Ilcemiz/Findikli-Tarihi-617.html