Hava Tahmini Yapan Ağaç Kurbağası Nedir? Özellikleri Nelerdir?
Geçen yüzyılda Avrupa ağaç kurbağalarından hava koşullarını önceden tahmin etmek yararlanılmıştır. Dibinde bir su birikintisiyle ufak bir merdiven bulunan bir kavanoza kapatılan ağaç kurbağasının merdivenin üzerine oturması havanın açacağını, suya yaklaşması ise yağmur yağacağını gösteriyordu.
Omurgalı hayvanlardan ikişayaşayışlılar sınıfının kurbağalar takımının obrukönlüler alttakımına giren bir familyasındadır. Ağaçlarda yaşarlar, ancak ağaçlara tırmanma yeteneği olmayanlar da vardır. Ağaçkurbağası karınlarında bir kuşak, parmak ve başparmaklarında daire biçimli bir kıkırdak bulunur. Bu kıkırdak her parmağın son iki kemiği arasındadır ve son kemiğin öteki kemiklere oranla daha geniş bir açı çizerek hareket etmesini sağlar, ayrıca hayvana dik yüzeylere tutunabilme olanağını kazandırır.
Ağaçkurbağası oldukça geniş bir ailedir. Yaklaşık 34 cinsi vardır. Nyctimystes ve Hyla cinsleri dışında hepsi Amerika kıtasında yaşarlar. Nyctimystes Yeni Gine’de, Hyla ise güney ve kuzey kutupları ile Afrika’nın büyük bir bölümü dışında dünyanın hemen her bölgesinde yaşamaktadır. Ağaçkurbağası ise Avrupa ve Asya’da yaşayan bir türdür. Türler arasında rek ve uzunluk farkı vardır.
Ağaçkurbağası su birikintilerinin diplerindeki çamurlarda kış uykusuna yatarlar. Nisan ve mayıs aylarında yavrular; 800-1000 kadar yumurta suy yüzeyinin altında bitkilere tutturulmuş birkaç küme halinde bırakılır. Yavru kurbağalar 5 cm kadar olurlar ve üç ay sonra kurbağaya dönüşürler.
Ağaçkurbağasıgillerin birkaç yüz türü bulunur. Genel yapıları ve renklerinde gözle görülür ayrılıklar vardır. Kuzey Amerika’da yaşayan gri ağaç kurbağası 5 cm uzunluğunda kısa ve yassı biçimlidir, derisi serttir. Ağaç kurbağlarının çoğu gibi renk değiştirme yeteneği varsa da genellikle gri ya da kahverengi olup sırtında değişik irilikte koyu renkli lekeler bulunur. Bu lekeler hayvanın bulunduğu ortama kolayca uyabilmesini sağlar.
Ağaçkurbağası yaklaşık olarak 21 türü Avustralya’da yaşar. Bunların çoğu sıcak ve kurak kesimlerde yaşabilir. Örneğin Hyla caerulea vücut ağırlığının %45 oranında su kaybına dayanabilir. Ağaçkurbağası genellikle ağaçlarda yaşamakla birlikte ürüme mevsiminde su birikintilerinin kıyısına gelirler. Hyla rosenbergi türünün dişleri küçük su birikintilerinin dibinde çamurdan bir çeşit duvar örerler. Böylece 30 cm çapında küçük bir havuz meydana getirirler. Yumurtalarını buraya bırakırlar. 3-4 gün sonra yavru kurbağalar dünyaya gelir.
Hyla goeldii türü, yumurtalarının hepsini birden suya bırakmaz. Dişinin sırtındaki deri her iki yanda çukurlar oluşturacak biçimde birbirinden ayrıktır. Burada 25 kadar yumurta taşıyabilen dişi, kuluçkadan sonra yavruları altında yapraklar döşenmiş havuzlara taşır.
Jamaika’da yaşayan Hyla türü, yumurtlarını altı yapraklarla döşenmiş yavuzlara bırakır ve tetariler bu ortamda yaşarlar. Aynı havuzda bulunan aynı ya da başka türlerin yumurtarıyla beslenirler, ağızlarındaki boynuzumsu dişler böyle bir beslenme biçimine uygundur.
Phyllomedusa cinsinin ilginç üreme biçimleri vardır. Yumurtalar yapraklardan yapılan bir boruya yerleştirilir. Dişi, erkeği sırtında taşıyarak su üzerinde yüzen bir yaprağın üzerine tırmanır. Hem dişi hem de erkek yaprağın iki ucundan tutarak yavurlarlar. Bu şekilde meydana gelen boruya yumurtalar boşaltılır, yumurtaların sıvısı yaprağın iki ucunu yapışık tutar. Böyle bir boruya 100 kadar yumurta bırakır. Tetariler 6 gün sonra kuluçkadan çıkarak gelişmelerini tamamlamak üzere suya girerler.
Ağaçkurbağası bazı türlerinin kafatası kemikleri başın üzerine kaplayan kemiksi bir kalkan biçimindedir. Ekvator ve Brezilya’da görülen Hemiphractus scutatus türünün her gözünün arkasında bir üçgen meydane getiren boynuz biçimli kemikler vardır. Bazılarında baş derisi kemiklerle kaynaşmıştır. Boynuzsu kemiklerin işlevi kesinlikle bilinmemektedir. Savunma silahı olarak ya da çürümüş ağaçlarda bulunan böcekleri yakalamak için kullanıldıkları sanılmaktadır.
Ağaç kurbağalarının pek çoğunda ağaca tırmanma alışkanlığı olduğu halde bu özelliğin görülmediği türler de vardır. Kuzey Amerika’da yaşayan Pseudacris cinsinin çoğu türleri 2,5 cm uzunluğunda ine ve küçük hayvanlardır. Üzerlerinde kahverengi, yeşil çizgiler ya da lekeler bulunur. Ağaçlara tırmanmazlar, parmaklarındaki yapışkan diskler de küçüktür. Parmakları arasında yer alan deri çok küçüktür, bu yüzden oldukça kötü yüzücüdürler.