Deney ve gözlem, bilgi toplama yöntemleri olarak sıklıkla karıştırılan iki kavramdır. Her ikisinin de ortak noktaları olsa da, aralarında önemli farklar da vardır.
Deney:
Kontrollü bir ortamda gerçekleştirilir. Deneyde, araştırmacı değişkenleri kontrol eder ve belirli bir hipotezi test etmek için deney tasarlar.
Değişkenler manipüle edilir. Deneyde, araştırmacı bağımsız değişkeni (neden) değiştirir ve bağımlı değişkenin (sonuç) nasıl etkilendiğini gözlemler.
Genellikle nicel veriler toplanır. Deneylerde, ölçümler ve sayılar gibi nicel veriler toplanır.
Gözlem:
Doğal ortamda gerçekleştirilir. Gözlemde, araştırmacı herhangi bir değişkene müdahale etmeden olayları veya olguları gözlemler.
Değişkenler manipüle edilmez. Gözlemde, araştırmacı sadece mevcut durumu gözlemler ve değişkenleri değiştirmez.
Hem nicel hem de nitel veriler toplanabilir. Gözlemlerde, sayılar gibi nicel veriler ve açıklamalar gibi nitel veriler toplanabilir.
Deney, kontrollü bir ortamda gerçekleştirilen ve hipotezleri test etmek için kullanılan bir bilgi toplama yöntemidir.
Gözlem, doğal ortamda gerçekleştirilen ve herhangi bir değişkene müdahale etmeden olayları veya olguları gözlemleme yöntemidir.
Örnekler:
Deney: Bir bilim insanı, farklı gübre türlerinin bitki büyümesini nasıl etkilediğini araştırmak için bir deney tasarlayabilir. Bilim insanı, farklı gübre türlerini (bağımsız değişken) kontrol edebilir ve bitki büyümesini (bağımlı değişken) ölçebilir.
Gözlem: Bir etolog, bir kuş türünün davranışlarını doğal ortamlarında gözlemleyebilir. Etolog, kuşların nasıl etkileşime girdiğini, nasıl beslendiğini ve nasıl yuva yaptığını gözlemleyebilir.