Wilson prensipleri nelerdir
Wilson prensipleri hakkında bilgi
.
itilaf devletleri'nin 5 eylül 1914'te imzaladığı pakta "bağlaşık" değil, "ortak" olarak katılan ve 2 nisan 1917'de savaşa fiilen iştirak eden a.b.d., itilaf devletleri'ne sağladığı deniz gücü desteği; ekonomik destek; mali ve moral destek sonucu savaşın belirleyicisi oldu.
savaşa girdikten kısa bir süre ,
sonra tüm ülkelerin barış özlemi içinde bulunduklarını tespit eden a.b.d cumhurbaşkanı woodrow wilson, savaşı sona erdirecek ve dünyanın yeni statükosunun tespitinde esas alınmasını düşündüğü prensipleri 14 madde halinde 8 ocak 1918'de kongrede açıkladı. bunların herbirinin özü şöyleydi:
a. açık barış antlaşmaları ve ,
gelecekte de açık diplomasi.
b. karasuları dışında savaşta ve barışta denizlerin mutlak serbestisi.
c. bütün ekonomik engellerin mümkün olduğu kadar kaldırılması.
d. milli silahlanmaların azaltılması için gerekli ve yeter garantiler.
e. sömürge isteklerinin ilgili hakların menfaatleri ile yetkileri sonradan tespit edilecek olan sömürgeci devletin istekleri aynı derecede gözönünde tutulmak suretiyle mutlak bir tarafsızlıkla çözümlenmesi.
f. bütün rusya toprakları boşaltılacak ve devletlerin de yardımı ile rusya'ya kendi gelişmesini sağlamak için her türlü imkan verilecek.
g. belçika'ya tam ve bağımsız egemenliğinin geri verilmesi.
h. işgal edilen fransız topraklarının boşaltılması ve prusya'nın 1871 de alsaz-loren meselesinde yaptığı hatanın düzeltilmesi suretiyle barışın teminat altına alınması.
i. italyan sınırlarının milliyet prensibine göre düzeltilmesi.
k. avusturya-macaristan imparatorluğu halklarına muhtar gelişme imkanlarının verilmesi.
l. romanya, sırbistan ve karadağ toprakları boşaltılacak ve sırbistan'a denizden mahreç verilecek. balkan devletlerinin münasebetleri milliyetler prensibine göre düzenlenecek.
m. osmanlı imparatorluğu'nun türk olan kısımlarının egemenliği sağlanacak, fakat türk olmayan milliyetlere muhtar gelişme imkanları verilecek. çanakkale boğazı devamlı olarak bütün milletlerin gemilerine açık olacak ve bu, milletlerarası garanti altına konacak.
n. bağımsız bir polonya kurulacak.
o. büyük ve küçük, bütün devletlere siyasi bağımsızlıklarını ve toprak bütünlüklerini karşılıklı olarak garanti altına almak imkanım sağlamak amacı ile, bir milletler teşkilatı kurulacak."
wilson bu 14 noktayı, gerçek bir,
barışı esas alarak tespit etmiş ve amerikan kongresi'nde vermiş olduğu muhtelif demeçlerle genişletmişti. taraflar arasında ateşkes görüşmeleri başladığında bu demeçlerin miktarı 27'yi bulmuştu. wilson 11 şubat'ta verdiği demeçte: "devletlerin yeni ,
topraklar alamayacakları; savaş tazminatı ve cezai tazminat alınamayacağı; ulusların kendi geleceklerini kendilerinin ortaya koyması" prensip ve görüşlerine açıklık kazandırmıştı.
wilson'un önem verdiği önemli konulardan biri de, bir milletler arası barış teşkilatının kurulması idi. denizlerin serbestisi konusu da önem. verdiği esaslı noktalardan biriydi. bu ilke, amerika'nın bütün dünya ile ticaretini yakından ilgilendiriyordu ve amerika'yı savaşa sürükleyen de almanya'nın bu ilkeyi ihlal etmesi olmuştu. bununla birlikte, barış konferasında barış şartları düzenlenirken, wilson'un bu ilkelerine çok az önem verilecek ve bu da onun için büyük hayal kırıklığı olacaktır. avrupa'nın tecrübeli ve haris ihtiyar diplomasisi yeni dünya'nın tecrübesiz idealizmine boyun eğmeyecektir. *zamanın abd başkanı woodrow wilson'ın 1918'de vaat ettiği ancak diğer devletlerin itirazıyla uygulanmamış prensiplerdir. bu prensipler,
yüzünden ilk dünya savaşından sonra çok uluslu polonya, çekoslovakya ve sonradan yugoslavya krallığına dönüşecek sırp hırvat sloven krallığı kurulmuş; italya, romanya, yunanistan, fransa, belçika ve danimarka toprak genişlemesiyle çok uluslu devletlere dönüşmüşlerdir.
dünya siyasetini yüz yıldır belirleyen ve büyümesi muhtemel devletleri parçalama amacıyla yayınlanan amerikan bildirisi
çinde sömürgeciliği desteklemeyen ilkenin bulunması, avrupalı devletlerin mandacılık fikrini ortaya koymasına sebep olmuşturo. büyük ve küçük, bütün devletlere siyasi bağımsızlıklarını ve toprak bütünlüklerini karşılıklı olarak garanti altına almak imkanım sağlamak amacı ile, bir milletler teşkilatı kurulacak