9.ay ile 18. ay arası gelişim sürecini bütünüyle özetleyebilir misiniz?
9. ay ile 18. ay arası neler söylemek istiyor olabilir?
Bebeğiniz güzel bir şey yaptıktan sonra size bakıp gülümsediğinde şunu diyor olabilir: Yapabildiğim şeylerle gurur duyuyorum ve senin de benimle gurur duymanı istiyorum. Bu, beni yeni şeyler denemek konusunda daha istekli yapıyor. Onun yeni şeyler denemesine fırsat tanıyın, aldığı zevki size belli ettiğinde, siz de o zevki onunla paylaşın.
Siz onu yedirmeye çalışırken kaşığı tuttuğunda, yüzüne gözüne bulaştırmasına rağmen elindeki yiyeceği vermek istemediğinde şunu diyor olabilir: Kendi kendime yemekten memnunum. Böylece kendi başıma bir şeyler yapabildiğimi gördükçe kendime olan güvenim artıyor. Keni kendine bazı şeyleri yapabilmesi için ortamı hazırlayın. Üzerine dökmemesi için örtü örtebilirsiniz. Kendine zarar vermemesi için, ulaşabileceği uzaklıktaki çatalları, bıçakları, sıcak nesneleri kaldırırsınız. Kendi kendine yemesi tehlike yaratmayacak besinleri eline verebilirsiniz.
Yatmaya gitmeyi reddettiğinde şunu diyor olabilir: İlgimi çeken şeyleri bırakıp uyumak istemiyorum. Seninle daha fazla vakit geçirmek istiyorum. Yatağa gitme saatlerini hemen hergün aynı saate alabilir, yatmadan önce çok fazla hareket içermeyen etkinlikleri (ör, masal, şarkı söyleme, vs) birlikte yapabilirsiniz. Evde de herkes yatağa gidecekmiş gibi sesleri, ışıkları azaltabilirsiniz.
Siz evden çıkarken size yağışıp ağlıyorsa şunu diyor olabilir: Seni seviyorum. Senin gitmenden hoşlanmıyorum, ama bir süre sınra alışıyorum, başklarıyla da iyi vakit geçirebiliyorum. Ondan ayrılırken tanıdığı, kendini yakın hissettiği kimselere emanet edin. Ayrılmadan önce siz yokken bakacak kişiyle birlikte oyun başlatabilir, zevk aldığı bir etkinliği üçlü olarak yapabilirsiniz. Ne zaman döneceğinizi onun anlayacağı bir şekilde ona açıklayabilirsiniz. Örneğin, uyuyacaksın, kalkacaksın, ben gelicem gibi.
Kalemler, küpleri istediği gibi diziyor, kalemle kağıda karalamalar yapıyorsa şunu diyor olabilir: Ellerimi kullanmayı öğreniyorum, nesnelerin ne işe yaradıklarını keşfediyorum. Ona öğrenmesini kolaylaştıracak, eğlenmesini sağlayacak oyuncaklar alabilirsiniz. Birlikte oynayabilirsiniz.
Parmağıyla bir şey işaret ettiğinde şöyle diyor olabilir: Gösterdiğim şeyi istiyorum. Tadını, kokusunu, ne olduğunu merak ediyorum. Elimde tutmak istiyorum. Gösterdiği şey hakkında konuşabilirsiniz. Ne olduğunu, onunla ne yapmak istediğini sorabilirsiniz. Daha iyi görmesi için ona yaklaştırabilirsiniz. Beden diliyle ifade ettiğini sözlerle ifade etmeye başlamasının yakın olduğunun habercisidir. Konuşmasını cesaretlendirebilirsiniz.
Uzun uzun ses tekrarları yaptığında, cümle kurarmışçasına sesler çıkardığında şu diyor olabilir: Artık ben de konuşabiliyorum, beni anlamaya gayret gösterin. Onu dinleyin, söylediklerini, ya da söylemek istediğini düşündüğünüz sözleri bazen tekrar edin, sözel karşılıklar verin. Onu doğru anlayıp anlamadığınızı ona onaylatın. Onu doğru anlamak için sanırlı olduğunuzu hissettirin.
Genel Hatlarıyla 9-18 ay arası gelişim
9. ay ile 18. ay arası gelişim sürecini bütünüyle özetleyebilir misiniz?
aylar
Beceriler/Kazanımlar
Olası zorluklar
9-12
Dil: Bebek artık yetişkinlerin konuşmalarındakilere benzer tonlamalar kullanır. Önce açık bir isteme biçimi ortaya çıkar. Birşeye bakar ve sonra yetişkine bakar; işaret ile veya ses çıkararak ne gördüğü hakkında bilgi verir. Yetişkinle bir iletişime girmek için ses çıkarır, iletişimi başlatır. “Baba” ve “anne” dışında kelimeler söyleyebilir.
Motor: Taklit yolu ile nesneleri uygun deliklerine yerleştirir. Bir kap içindeki nesneyi alır. Sopaya yerleştirilmiş halkaları çıkarır. Tamamen görülmeyen saklı nesneyi bulur. Oyuncak tren veya arabayı iter. İki kübü birbirine vurur. Nesneleri kabın içine koyar. İki kabı içiçe yerleştirir. Karalama davranışını taklide çalışır. Kaşığı tutar ve yiyeceği ağzına götürmeye çalışır. Bisküviyi ısırır ve çiğner. Ezilmiş yiyecekleri yer.
Sosyal: Karşılıklı basit oyunlar oynar. Ör “Ce-e” oyunlarından hoşlanır ve kaybolanın çıkmasını bekler. Karşılıklı top oynar ve kendisine yuvarlanan topu geri yuvarlar. Bir yetişkinin yanında 15 – 20 dakika yalnız oynar. Yetişkinle birlikte bir kitaba bakar.
Emzirmeyi kesme zorluğu,
Vurma, atma, kırma,
Isırmalar,
Başını vurmalar,
Anlamsız sallanmalar,
Saç çekme,
Katılma nöbetleri,
Diş gıcırdatma,
Korkular,
Sık düşmeler,
Biberona bağlılık,
Sosyal çekingenlik,
İnatlaşmaya başlama,
İştahın bozulması,
Uyku sorunları,
Hiperaktivite,…
12-15
Dil: Bebek artık “sohbetten” zevk alıyordur. İnişli çıkışlı seslerle iletişim kurar ve konuşmayı devam ettirir. Kelimeleri, onlara yakın seslerle taklit eder (ör, ‘su’ için “buu” gibi). “Bu nedir?” sorusuna bir kelime veya kelimeye yakın bir sesle cevap verebilir. Ses vurguları olgunlaşır.
Motor: İki küpten kule yapar. Pastel boyayı tutabilir ve kağıda çizebilir. Sayfa üzerindeki resme dokunur. Sayfa çevirmeye yardımcı olur. Oyuncağı almak için oyuncağın bağlı olduğu ipi dikey olarak çeker. Oyuncak bulmak için küçük kutunun kapağını açabilir. Kendi başına bardaktan içebilir. Kaşığı kullanır, fakat sık sık döker.
Sosyal: Oyun sırasında ya da karşı koyma amacıyla oyuncaklarını fırlatır. Yetişkinin dikkatini çekmek için gösteriş yapar. Yetişkine oyuncağını gösterir veya verir. Selemlaşma ve vedalaşma için tutarlı sesler ve hareketler kullanır.
Yürüme ve denge sorunları,
Sakarlık, hantallık,
Eşyalara aşırı merak,
Yemeyi reddetme,
Anneye aşırı bağlılık,
Hâlen kelime kullanmama,
Negativizm,
Dürtüsel davranışlar,
Öfke nöbetleri,
Kısa dikkat süresi,
Sosyal etkileşim azlığı,
Utangaçlık,
Uyku sorunları,
TV’ye düşkünlük
Korkular,…
15-18
Dil: Çocuk artık 4 – 6 kelime söyleyebilir. Bunlar genellikle isimler, karşı çıkma kelimeleri ve “merhaba”, ”bay bay” gibi sözcüklerdir. Kelimeyi söyleyemediği zaman göstermek, vermek veya el sallamak gibi hareketlere ses ekler. Sık sık duyduğu şarkıları söylemeye çalışır. Artık başarılı bir taklitçidir. Yetişkinlerin sık sık kullandıkları veya konuşmalardaki sözcükleri “yankı” gibi tekrarlarlar.
Motor: Kendiliğinden karalar. Kalın karton sayfalı kitapların sayfalarını çevirir. Normal defter yaprağı kalınlığındaki kitapların sayfalarını ikişer, üçer olarak çevirir. İki elini kullanarak nesneyi hareket ettirir. Giyinirken kollarını uygun şekilde hareket ettirerek, yardımcı olur.
Sosyal: Ev işlerini taklit eder. İşlevsel oyunun süresini uzatır. Basit kurmaca oyunlar başlar (telefonu, oyuncak arabayı, bebeği işlevine uygun kullanabilir). Diğerlerini oyuna davet edebilir.
Yeme ve iştah sorunları,
İnatçılık,
Öfke nöbetleri,
Utangaçlık,
Sosyal etkileşim azlığı,
Dikkat eksikliği,
Hiperaktivite,
Dürtüsellik,
Parmak emme,
Yatmak istememe,
Söz dinlememe,
Negativizm,
Anneden ayrılamama,
Kıskançlık,
TV’ye düşkünlük,…
Bebeğin dilinden 9-18 aylar arası gelişim
Kendimi daha çok tanımaya başladım
Kendimi nasıl hissetiğim senin bana nasıl davrandığınla çok ilişkili
Beni gerçekten dinlediğinde kendime güvenim artıyor.
Benden yardım istediğinde kendimi daha güçlü hissediyorum.
Yeni şeyler öğrenmeme izin verdiğinde kendime güvenim artıyor.
Kendi kararlarımı verebildikçe kendime güvenim artıyor
Bazen istediğim şeyler için inatlaşabiliyorum.
“Hayır” dediğimde fikrime saygı duyulmasını istiyorum.
Dil becerilerim de artıyor
İsmimi biliyorum.
Burnumu, kulağımı, gözümü gösterebilirim. Bildiğim pek çok kelime var artık.
Bazen çok sinirleniyorum, “hayır” diye bağırıyorum. Sinirimden kendimi tutamayıp vurduğum, ısırdığım olabiliyor.
Senin nasıl olduğun beni çok fazla ilgilendiriyor
Bazen bağımsız, isyanlar görünsem de seni üzmek istemem.
Sana duygularımı belli etmek için gülümsüyorum, bacaklarımı sallıyorum, kollarımla sana ulaşmaya çalışıyorum.
Oyun oynarken benimle olmanı istiyorum.
Sen odadan çıkarken bazen seni bırakmamak için direndiğim oluyor. Gittiğinde korkuyorum.
Ne zaman döneceğini bilmek artık beni rahatlatıyor
Gittiğinde döneceğini öğrenmeye başladım.
Günün belli saatlerinde belli şeyleri yaptığımızı fark etmeye başladım.
İnsanları tanımaya, eşyaların nasıl çalıştığını anlamaya başladım
Seçeneklerim olduğunu öğrendim
Sevgiğim içecek ve yiyecekler var. Ne giymek istediğimi seçebilirim.
Yaşıtlarımla birlikte olmak hoşuma gidiyor.
Diğer çocuklarla gülüşmek hoşuma gidiyor.
Telefonla konuşma, bebekleri uyutma gibi oyunları oynamaya başladım.
Henüz birlikte oyun oynamayı tam beceremesem de, birinin yanında oynamak hoşuma gidiyor.
Senin gibi olmak istiyorum
Seni izleyerek insanlarla nasıl ilişki kuracağımı öğreniyorum.
Ev işlerini nasıl yaptığını inceleyerek ben de taklit ediyorum. Sana yardım etmeme izin verdiğinde kendimle gurur duyuyorum.
Ellerimi, bedenimi daha iyi kullanmayı öğreniyorum
Ellerim ve parmaklarımla daha çok şey yapabiliyorum
Kurşun kalemle kağıda çizgiler çizebiliyorum.
Kendi kendime yemek yiyebiliyorum. Kaşık kullanabiliyor, fincandan içebiliyorum.
Bedenimi daha fazla kontrol etmeye başladım
Sandalyede oturabiliyorum. Yürümeye başladım.
Ayağımı ayakkabıma sokabiliyorum. Merdiven çıkmaya da başladım.
İnsanlarla ilişki kurma becerilerim arttı
Beden dilimle daha fazla ilişki kurabiliyorum
Gözlerine bakarak dikkatini çekebiliyorum.
İstediğim şeyi parmağımla gösterebiliyorum. Duygularımı beden dilimle daha çok belli etmeye başladım.
Sesler ve sözcüklerle iletişimim arttı
Ağlamak yerine çeşitli seslerle derdimi anlatmayı tercih ediyorum. 10-20 kelimeyi net söyleyebiliyorum. Cümleler kurmaya da başladım.
Söyleyebildiklerimden çok daha fazlasını anlayabiliyorum
Seni dinlerken söylediklerinden, beden hareketlerinden seni anlayabiliyorum.
Sözü edilen nesneleri anlıyor, onlara bakıyorum. Ses tonundan senin duygularını da anlayabiliyorum.
Dr. Koray Karabekiroğlu
En iyi 1024x768 çözünürlükte görüntülenir...
Bu sitede yer alan yazıların her türlü yayın hakkı Dr. Koray Karabekiroğlu'na ait olup; kendisinden Fikir ve Sanat
Eserleri Kanunu'na göre yazılı izin alınmadan söz konusu yazıların herhangi bir bölümü veya tamamı iktibas edilemez
veya herhangi bir usul ile çoğaltılamaz.
Kaynak göstermek ve bilimsel kurallara riayet edilmek kaydı ile alıntı yapılması mümkündür.