Söylem Çözümlemesi Söylem Çözümlemesi Nedir? Söylem Çözümlemesi Hakkında
Eleştirel söylem çözümlemesi, temel olarak toplumsal iktidarın kötüye kullanımının tahakküm ve eşitsizliğin metinler aracılığıyla temsil edilmesini ve yeniden üretilmesini inceleyen bir çözümleme biçimidir.
Dolayısıyla söylem çözümlemesi; muhalif bir çözümleme biçimidir ve çözümlemeci, toplumsal eşitsizliğin metinler aracılığıyla üretilmesini açığa vurmada kesin bir tavır alır. Bu bağlamda, toplumsal ve siyasal sorunlar üzerinde odaklanır.
Söylem çözümlemesi, metinlerin dilinde var olan yapıları ortaya koymaya çalışan, bu yolla toplumsal iktidarın nasıl inşa edildiğini araştıran bir çözümleme yöntemidir. Van Dijk İdeoloji 2000 adlı eserinde ideolojiyi anlayabilmemiz için, bunun söylem içersinde nasıl inşa edildiğine, ifade edildiğine, değiştirildiğine ve yeniden üretildiğine bakmamız gerektiğini söyler.
Söylem çözümlemesi metinlerin yapısını ve stratejilerini ortaya çıkaran ve bunları toplumsal ve siyasal bağlamla ilişkilendiren bir yöntemdir. Bu tür bir yöntemle yapılacak çalışmada genel konular üzerinde yoğunlaşılabileceği gibi, anlambilimsel olarak yerel anlamlar (tutarlılık ve içerimler gibi) üzerinde de yoğunlaşabilir. Ayrıca cümlelerin sözdizimsel yapıları, haberlerin nasıl kurgulandığı üzerinde de durabilir.
Söylem çözümlemesinin, nitel içerik çözümlemesinden en önemli farkı, metni parçalara ayırmadan bir bütün olarak ele alması ve metin içindeki egemen söylemin nasıl inşa edildiğini ortaya koymasıdır.
Söylem çözümlemesine getirilen eleştiriler
Özünde nitel bir çözümleme olduğu için en başta gelen sorunu, nicel içerik çözümlemesine benzer şekilde genelleme yapılabilecek sayıda metni çözümlemenin güçlüğüdür. Bir başka eleştiri noktası da her metne rahatlıkla uygulanabilecek bir çözümleme sistematiğinin olmayışıdır. Bu iki nedenden dolayı nicel içerik çözümlemesiyle birlikte kullanılması önerilir.