“1905 yılında yaşanan bir günün öyküsünden oluşmaktadır. bu bölümde cevdet bey otuz yedi yaşında genç bir tüccardır. o sabah, görmüş olduğu bir rüyayı anımsayarak uyanır. rüyasında eğitim aldıkları sınıfı su basmıştır. bu su, cevdet beyin teridir. sınıfı su içinde bıraktığı için “hoca” onu cezalandırmak ister. ama buna cesaret edememektedir. çünkü cevdet bey, herkesten başkadır, yalnızdır… düşünde, sınıf içinde yapılmaması gereken bir iş yapmış ve sınıfı tehlike içinde bırakmıştır. buna benzer davranış özelliklerini gerçek hayatta da sergilemektedir.
tüccarlığı seçmiş olmakla başkalarına benzememekte, toplumdan uzaklaşmakta ve hatta değerler yönünden toplum düzenini tehdit etmektedir. müslüman halkın gözünde ticaret, gayrimüslimlerin işi olarak görüldüğünden iyi bir uğraş olarak algılanmaz. toplum her bakımdan geridir kati değerlerle, dini kurallarla yönetilmektedir. cevdet bey, bu yanlış algılamaları ortadan kaldırmaya yönelik davranışları nedeniyle, bir bakıma da yenilikçi biri olarak karşımıza çıkar.
toplum değerlerine aykırı hareket etmek, bilinçaltında bir çatışma yaratır. söz konusu rüyanın görülmesinde bu çatışmanın da rolü olduğu söylenebilir. rüyasındaki hoca cevdet beyi cezalandıramaz çünkü cevdet bey, suçlu olduğu kadar da hakli bir öğrencidir. toplum, bu rüyada hoca imgesiyle karşımıza çıkar.”
(kitabı satın alan kişiye çektiğim bir fotoğrafı de hediye ediyorum.)
baskı: can yayınları, 1983, birinci baskı