Ekonomi ve Bankacılık
PARA
"Kiwi" de denen Yeni Zelanda Doları her zaman Avustralya Doları'ndan daha zayıf olmuştur ama son yıllarda değerinde aşırı düşmeler olmuş ve bu da uluslararası turizmi daha da artırmıştır. Bu satırlar yazıldığı zamanki kura göre iki Yeni Zelanda Doları bir Amerikan Doları'na eşitti.
Kağıt ve Bozuk Para
Dolaşımdaki kağıt paralar 5, 10, 20, 50 ve 100 Dolardır. Bir süre önce Yeni Zelandalı kahramanlar Kraliçe'nin paranın üstündeki yerini almıştır. Bunlar arasında 5 Doların üstündeki dağcı Edmund Hillary, 10 Doların üstündeki kadın hakları savunucusu Kate Sheppard, 50 Doların üstündeki Maori siyasetçi Apirana Ngata ve 100 doları üstündeki fizikçi Lord Ernest Rutherford sayılabilir. Avustralya ile ortak bir para birimi kullanılması yolunda geçmişte bir girişim olmuşsa da Yeni Zelanda'nın parasının bugünkü zayıflığı düşünüldüğünde böyle bir ihtimal olmadığı görülür.
Dolaşımdaki bozuk paralar şunlardır: 5 sent, 10 sent, 20 sent, 50 sent, 1 Dolar ve 2 Dolar. Yeni Zelandalı 10 ve 20 sentler Avustralyalı denklerine tıpatıp benzer.
Bankalar
Her uluslararası havaalanında gümrüğün hemen dışında uluslararası uçuşlarla gelen yolculara açık bir banka bulunur.
Başta gelen beş banka National Bank of New Zealand, Bank of New Zealand, ANZ, Postbank ve Westpac'tir. Westpac Avustralya'nın büyük bankalarından biri olduğu için çoğu yolcu iki ülke arasında Westpac'i kullanarak para transferi yapabileceklerini sanır ama bunlar tamamen farklı kurumlardır.
Çalışma saatleri çoğunun yarım saat geç açıldığı Salı günleri hariç 9 ya da 9.30 ile 16.30 arasıdır. Pek çok banka artık her işlem için yolcu çeklerini kırdırmak için ne alınıyorsa üstüne 25 sent ücret koymaktadır. Çekleri kırdırma ücretleri de değişir, örneğin Bank of New Zealand %5 alırken National Bank hiçbir şey almaz.
Banka hesabı açtırmak için IRD (vergi) numarası almanız ve çoğu zaman da asgari bir miktar yatırmanız gerekir. Türkiye'deki bankanızdan alacağınız bir mektup da işinizi kolaylaştırır. Bir hesap açtırmadan önce bankaların masraflarını kıyaslayın çünkü çoğu banka para yatırmak da dahil her işlem için ücret alır. Başka bir fark da çek garanti kartının yokluğudur, bu da kendi bankanızın şubeleri dışındaki bankalarda çek kırdırmayı imkansız hâle getirir. Kişisel çekler fatura ödeme dışında fazla kullanılmaz. Bunun yerine hemen herkes EFTPOS kullanır. EFTPOS sakız almaktan eve pizza getirtmeye her yerde kullanılır ama her işlemde bir ücret kesilir (bankanıza göre 25 ya da 50 sent). Çoğu yer EFTPOS'unuza karşılık nakit de verir. (Bizdeki Elektron kart benzeri bir sistem)
En çok yönlü banka Postbank'tır ama adına rağmen bankacılık hizmetleri her posta ofisinde mevcut değildir. Eğer Yeni Zelanda'da kalmaya ve para kazanmaya niyetliyseniz yüksek faizli bir dönem hesabı (en az dört haftalık) açtırabilirsiniz.
Kredi Kartları
Plastik para inanılmaz şekilde yayılmıştır ve pek çok küçük işyeri Bankcard/MasterCard ve Visa kabul etmektedir. Pizzacılar olduğu kadar daha yerleşik restoranlar ve mağazalar da kredi kartı kabul eder. Visa'nızdan limitiniz dahilindeki nakit parayı National Bank'tan çekebilirsiniz.
Bahşiş
Bir zamanlar Auckland Havaalanı'nın gelişler bölümünde yabancıları bahşiş vermemeleri için uyaran yazılar vardı. Bu uygulama hâlâ büyük şehirlerin dışında görülmez. Hizmet bedelleri yemek faturalarına eklenmez ya da kredi kartı kullananlara faturaya bahşiş eklemeleri için fırsat tanınmaz.
Satış Vergisi
Hemen her malın üstüne %12.5'lik bir ürün ve satış vergisi (GST) eklenir. Bizdeki KDV'nin yerine geçen bu vergi ürünün fiyatının içindedir. Bazı hizmetlerin fiyatları vergisiz tanıtılır ama bu durum açıkça belirtilir.