Bir önceki haberde haberi yazan arkadaşımızın "Ben sidisinin yazmıştım, CDsinin diye yanlış olarak değiştirilmiş" demesi bayağıdır yapmayı düşündüğüm bir araştırmayı tetikledi. Zira genel kullanım "CD'sinin" olmasına rağmen, "CDsinin" ve hatta "CD sinin" yazanlar bile var (sidisinin lafını ilk kez duydum ama) Bunun üzerine, bu konuyu biraz araştırdım.
Bulabildiğim en iyi kaynak, Prof. Dr. Şükrü Halûk AKALIN 'ın Yabancı Kökenli Bilişim Terimlerinin Yazılışları makalesi. Bu makalede halihazırda yabancı dildeki kısaltmaların sonuna Türkçe ek geldiğinde bu ekin nasıl yazılacağı ile ilgili net bir kural bulunmadığı, fakat en yakın kullanımın CD'sinin şeklinde, yabancı dildeki isimlere Türkçe ekler gelmesindeki (Nice'li, Bordeaux'lu gibi) kullanım olduğu belirtiliyor. Yazıda bu konudaki birçok karmaşaya da açıklık getirilmiş.
Bulabildiğim en iyi kaynak, Prof. Dr. Şükrü Halûk AKALIN 'ın Yabancı Kökenli Bilişim Terimlerinin Yazılışları makalesi. Bu makalede halihazırda yabancı dildeki kısaltmaların sonuna Türkçe ek geldiğinde bu ekin nasıl yazılacağı ile ilgili net bir kural bulunmadığı, fakat en yakın kullanımın CD'sinin şeklinde, yabancı dildeki isimlere Türkçe ekler gelmesindeki (Nice'li, Bordeaux'lu gibi) kullanım olduğu belirtiliyor. Yazıda bu konudaki birçok karmaşaya da açıklık getirilmiş.
Görüşler
Güzel bir yazı fakat çok önemli bazı noktalara değinmemiş.
"sidisinin" yazılışı aslında yapılan bir hatanın yumuşatılmasından ibarettir.Ana hata yabancı terimin kullanılmasıdır.Sayın Akalın bunu belirtmiş.
Bir Türkçe metni yazdığınızda ana ölçüt, teknik bir yazı dahi olsa, metin içinde geçen terimler okuyan tarafından bilinmese bile, okuyanın bu terimleri Türkçe'nin okuma kurallarına göre okuyabilmesidir.ADSL (a-de-se-le), CD (ce-de) diye okunmalıdır.Ama "CD" dilimize yazılıştan çok okunuş olarak geçmiş bir terimdir.Kimse metin içinde CD kısaltmasını ce-de diye okumamaktadır.Ben bir konuşma yaparken "Cede'den kurulan sistemlerin..." dediğim zaman pek kimse tarafından anlaşılmam.Madem "sidi" okunuşu yerleşmiş o zaman okunduğu gibi yazılması gerekir Türkçe kurallarına göre.
Bunun dışında bahsettiğim ana ölçüte dayanarak her türlü özel isim, terim Türkçe nasıl okunuyor ise Türkçe metin içinde öyle yazılmalıdır.Terimlerin özgün hallerini yazmak Türkçe metin okumayı imkansız hale getirecektir.Terimlerin özgün yazılışları parantez içinde belirtilebilir.Bunu yaptıktan sonra terimin özgün halini yazmanın işlevsel hiç bir yararı yoktur.Aksi halde Türkçe metin okuma imkansız hale gelecek dolayısı ile Türkçe ses yapısı bozulacaktır.Sayın Akalın çok net olmamakla beraber benzer bir şey söylüyor:
"Terimlerin yabancılaşması ve İngilizce kökenli terimlerin kullanılması, yazmada ve okumada yeni sorunların ortaya çıkmasına yol açmaktadır. Türkçenin ses ve biçim yapısına aykırı terimler, genellikle özgün biçimleriyle Türkçe metinlerde yer almaktadır. Bu terimlerin Türkçe ekler alması sonucunda tuhaf, gülünç ve düşündürücü durumlar ortaya çıkmaktadır. Özgün biçimleriyle yazılan İngilizce terimlere, daima özgün okunuşları göz önünde bulundurularak ekler getirilmektedir. Kimi eklerin ses yapısı, eklendiği İngilizce terimle uyumlu olmaktadır, ancak İngilizcede ses değerleri farklı harflerin bulunduğu terimlerde sorun yaşanmaktadır."
Hayır, böyle bir Türkçe kuralı yok. CD hakkında yaygın olanın "sidi" telaffuzu olduğunu unutmayın, yaygın olan önerdiğiniz "yazım" biçimi değil. Kanaatime göre bu tarz hemen hemen bütün öneriler, özü itibarıyla dilin genel karakterini ifade eden "Türkçe yazıldığı gibi okunan bir dildir" tespitinin normatif olarak yorumlanmasına dayanıyor. Halbuki bu bir norm değil.
Sundance'ın yazdıklarına bir ekleme yapayım. Ödünçlemeler yani dilimize mal olmamış yabancı kelimelerle ilgili olarak meydan boş bırakılmamış, İmlâ Kılavuzunda önemli bir bölüm var meselâ: "Alıntı Kelimelerin Yazılışı". Özellikle bilişim terimlerinde ortalığın dağınık olduğunu ben de kabul ediyorum, ama bu "alıntı yabancı kelimeler" konusu her dilde sorundur zaten. Türkçe'deki durumun diğer dillere nispetle (kendimizce norm kabul ettiğimiz kabullere göre yapay sözcükler uydurmayı zorunlu kılacak ölçüde) daha dramatik olduğunu düşünmüyorum.
Ben böyle bir kural olduğunu söylemedim.CD nin Sidi şeklinde yazılması gerektiğine dair bir Türkçe kuralı yok.Bunu belli bir Türkçe kuralına göre değil birden çok kurala dayanarak söylüyorum.Siz CD yi CD diye yazın ve ce-de şeklinde okuyun itirazım olmaz.Maalesef dilimize yerleşmiş ve Türkçe kurallarına uydurulmuş bir kısaltma derim geçerim.Ama CD şeklinde yazar ondan sonra si-di şeklinde okursanız Türkçe dil bilgisi hatası yapmış olursunuz.Sundance'ın işaret ettiği Akalın'ın makalesinde bu açıkça belirtilmiş.Türkçe harflerin okunuşları bellidir.
İmla kılavuzlarına hiç güvenmeyin TDK'nın en çok hata yaptığı alandır çünkü.İsterseniz farklı yıllara ait yazım kılavuzlarını açın bakın aradaki farkları ve çelişkileri görürsünüz.
"Kanaatime göre bu tarz hemen hemen bütün öneriler, özü itibarıyla dilin genel karakterini ifade eden "Türkçe yazıldığı gibi okunan bir dildir" tespitinin normatif olarak yorumlanmasına dayanıyor."
Demişsiniz.Peki bu tespit doğru mudur yanlış mı? Türkçe'de, yazıldığı gibi okunmayan "Türkçe kökenli sözcük" var mı?
Bir dilin dil bilgisi zaten o dilin genellik gösteren özelliklerinin yerleşmiş ilke haline getirilmesi ile oluşur.Sizin tabirinizle normatif olarak yorumlanmasıyla.
Farklı yıllara ait kılavuzlarda farklılıklar olması doğal, bunu bir olumsuzluk olarak görmeyin. TDK komisyonu yeni bir baskı öncesinde toplanarak yapılacak değişiklikleri değerlendirir ve bu değişiklikler bir Bilim Kurulunda tartışılarak kılavuza son hali verilir. Sonuçta ortaya çıkan farklı tablo Türkçe'nin gelişimiyle alâkalı bir durumdur.
Kendi adıma konuşmam gerekirse ben bu özgün Türkçe karşılıkları icat etmekte çok çekingen/isteksiz davranıyorum. Bu bir yana başkalarının önerilerini kabul etmek noktasında da (önerilen kadar Öztürkçe olmayan, ama Türkçe'ye makul düzeyde mal olmuş seçenekler varken özellikle) muhafazakâr olduğumu söylemeliyim. Biraz da şeytanın avukatlığına soyunan bu tutum "yeni kelimeler icat etmeyelim" demek değil. Sadece bu türetmeleri (şahsi değerlendirmeyin lütfen) kolayca, düz bir mantık silsilesini takip ederek yapmayalım demek. Tartışmanın odağını kaçırmamak için "normatif yorum" konularına girmek istemiyorum. "Sidi" önerinizle ilgili asıl derdim buydu.
Bazı arkadaşların karşı çıkabileceğini tahmin ederek söyleyeyim: yeni kelime önerileri veya bir şekilde yaygınlaşmış uygun karşılıkların resmileşmesi, TDK başta gelmek üzere sahalarında ehil akademisyen ve aydınların katıldığı _zorlu_ bir süreç içinde gerçekleşmelidir[1]. Ben acizane kendimi bu sürecin ürünlerine müşteri olarak veya eski tabirle iki üç farklı seçenekten uygun olanı seçme (rey verme) meziyetine sahip bir rey ehli olarak görüyorum.
[1] Yeni kelime türetmek, Dennis Ritchie'nin bir mülakatta yeni programlama dili geliştirmek konusunda yaptığı nefis değerlendirmeyle benzeştirecek olursak "zar atmak" gibidir, önerinin zerafeti veya mantıksal sağlamlığı bir yana şansa çok ihtiyacınız vardır. Meselâ en azından arkasındaki akıl yürütmeyi beğendiğim böyle bir öneri: BERİM. Biraz tanıtıma ihtiyaçları var, belki bu öneriyi ayrı bir başlıkta tartışmak lâzım. :-)
Türkçe'nin kuralları bellidir.(üstünde tartışılan kurallar mevcut ama dili çok etkileyen konularda değil)Yazım kılavuzları sözlük gibi değildir, en son sürüme güvenmek ve onu takip etme durumu çok geçerli olmaz.Bunun nedeni yazım klavuzlarının dil bilgisi kurallarının belirtildiği çalışmalar olmasıdır.Takdir edersiniz, dil bilgisi devamlı değişen kurallar dizisi değildir.Ama böylesi sabit sayılabilecek bir alanda bile özellikle Cumhuriyet tarihinde dil kurumlarının kalite ve politikasına bağlı olarak dilin temel kurallarına karşı affedilmez bir kayıtsız kalma durumu yaşanmıştır.Özellikle yabancı sözcüklerin Türkçe yazımı konusu tam bir hokkabazlık örneğidir.
Bizim kılavuzlarımızda yabancı sözcüklerin yazımı konusunda neredeyse her türlü ihtimal kabul edilmiştir.Özgün hallerinin yazımından tutun, özgün hallerinin okunuşunun yazılmasına kadar birbirinden zıt uygulamalar aynı kılavuzun içinde kural diye bize sunulmuştur.Bu durum yabancı sözcüklerin dile baskısı karşısında beceriksiz kalmaktan başka bir şey değildir.Aynı kılavuz içinde hem Türkçe nasıl okunuyor ise öyle yazın hem de sözcüğün özgün hali ne ise öyle yazın diye orta yol politikası gütmek, işin ehli olunmadığının göstergesidir kanımca.
"Kelimeler de dil demek değildir" derken; bir dilde dil bilim açısından değişmez bazı kurallar vardır, (Prescription) bunlar o dili dil yapan özelliklerdir hatta bunlar kelimelerden daha önemlidir demeye getiriyorum.Çünkü bu kurallar kelimelerin nasıl oluşması gerektiğini, nasıl ve neye göre biçim değiştirebileceklerini ve nasıl diğer kelimeler ile bir araya gelebileceklerini belirler.Bu özellikler bir dili diğer bir dilden ayıran kendine özgülüklerdir.Demek istediğim buydu umarım açıklayıcı olabilmişimdir.
Sonra da şu söylenir:
Türkçenin daha birçok bölgesinde var bu tür şeyler...
[1] Bu "kirlilik" nasıl baktığınıza bağlı olarak "güzelliğe" dönüşebilir (göze güzel görünebilir). Çok da alâkalı olmayacak biliyorum, ama bu örneği vermeden duramayacağım: Perl dili öyledir meselâ :-) O kriptik görüntü ve bazı tutarsız kuralların arkasında ben çok _pratik_ ve güzel bir dil bulurum.
Bir dilden beklentim bana matematiksel düzen göstermesi değil.Beklentim sadece varolan bir düzenin (matematiğin) yozlaştırılmaması.
Bende başka bir örnek vereyim o zaman:
PKK kısaltmasını nasıl okuruz, pe-ka-ka diye değil mi?
Ama kılavuzlara bakın ne deniyor, kısaltmaların harfleri alfabede nasıl okunuyorlar ise öyle okunmalıdır.
Yani PKK aslında pe-ke-ke olarak okunmalıdır.Takan var mı? yok. Kural hatası mı? evet en güzelinden.Bunun böyle olmamasını istemek çok mu? ya da buna "kir" deyip güzellik mi arayalım?
Cevabınızın bütününde bu bana ait "kirlilik" sözünün suiistimali konumunda örnekler var. Aşağıdaki _retorik_ de onlardan biri... Tamam, bu lafı geri alıyorum, takılmayalım ona.
Takmıyorlarsa hata yapıyorlar. Buradaki sorununuzu, daha doğrusu "sidi" konusunu[1] ortaya atarken kullandığınız telaffuz/yazım ilişkisi mantığını PKK kelimesine nasıl uyarladığınızı anlayamadım. Ben yaşadığım anın vacibini yerine getirir ve "pe-ke-ke" diye telaffuz ederim, sehven "pe-ka-ka" demişsem de yanlış olduğunu kabul ederim. Burada bir sorun görmüyorum.
[1] Benim itirazım sizi "sidi" yazımına götüren akıl yürütmeyle ilgiliydi. CD _kısaltmasına_ karşılık Türkçenin selikasına uygun nasıl bir _kısaltma_ bulabiliriz, mevcut seçenekler nedir ayrı bir konu. Arkadaşların bir kısmı örnekler vermiş, ama ben bunun üzerinde durmuyorum.
Dile özen göstermek, yapılması gereken bir şey mi?
Öyle ise, yani en azından bunda mutabık isek dile özen göstermenin yolu nedir? Kedi değil bu kucağınıza alıp sevesiniz.Dilin kurallarına dikkat eder, genel bir yanlış kullanım varsa eleştirirsiniz.Benim aklıma başka şey gelmiyor.Mevcut matematiksel düzene aykırı gelişmeler oluyor ise, bu gelişmelerin mantığını çözer ve dil kuralları içinde bir yanıt bulmaya çalışırım.
Demek istediklerimin kişisel beklenti vs. ile ilgisi olmadığını belirtmek isterim.PKK örneğini verdim çünkü çok yapılan bir yanlışı göstermek istedim.Ayrıca okunuş ve yazım ile ilişkisi çok açık diye düşünüyorum.
Bunların dışında daha önce söyledim tekrar altını çizmek isterim; yabancı isim ve terimlerin, eğer Türkçe bir metin içinde kullanılacak ise okunduğu gibi yazılmasını savunuyorum.Belki bu "sidi" mantığını anlatmama yardımcı olur.Çünkü bir dilde en büyük garabetlerden biri, o dilde bir metni okuyan insanın metni okuma güçlüğü çekmesidir.Eğer savunduğumu belirttiğim uygulama size ters geldi ise size öyle metinler gösterebilirim ki her satırda takılmadan okuyamazsınız ve bu sizin suçunuz olmaz. Bu garabet değildir de nedir?
Türkçe'de kısaltma kullanmak pek tercih edilmediği için de biraz sorun yaşıyoruz. Birçok yabancı terim için önerilen Türkçe karşılıklar ilk bakışta komik görünüyor ama bunların orijinal halleri de aslında pek kullanılmaya elverişli şeyler değil.
Örneğin CPU (si-pi-yu) yerine central proccessing unit veya CD (si-di) yerine compact disk veya ADSL (a-di-es-el) yerine asymmetric digital subscriber line demek de hiç pratik değil.
O nedenle CD yerine yoğun teker terimini kullanmaktansa bunun kısa hali YT'yi (ye-te) kullanabiliriz.
İkimizin dediği de olsun "Özlü Teker" teriminin kısaltılmışı ÖT'te işi tatlıya bağlayalım isterseniz? Hem bu durumda, terimin kısaltılmış hali bile tek başına olayı kısmen açıklıyor.
Örneğin "Müzik setine bir ÖT koyda ötsün" gibi hoş kullanımlar çıkabilir.
(SD="Sıkı Disk" burada Disk zaten Türkçe değil. )
Terimin ortaya çıktığı dilden dilimize aynen çevrilmeye çalışılmasının, teknik terimlere karşılık ararken yapılan genel bir hata olduğunu veya bir çeşit kendimizi bu yönde gereksiz yere kısıtlamak düşünüyorum. Bunun yerine teknik terimin bize çağrıştırdığı nesneyi veya konuyu çağrıştıracak yeni bir Türkçe karşılık bulunması daha uygun bir seçenek olabilir görüşündeyim.
Bir diğer seçenek de, bir başka dildende olabilir, tamamen uydurulmuş ta olabilir ama Türkçe 'nin kurallarına uyduğu sürece yeni kelimeler önerilebilir. Zamanla önerilen bu kelime veya kelime gurubu eğer tercih edilecek bir seslendirmeye ve kullanım kolaylığına sahipse eğer anlamda kazanmaya başlayacaktır.
Sözün özü, her zaman karşılık bulmaya çalışmaktansa nesneye,duruma veya konuya uygun isim bulmaya çalışmak daha uygun olur sanırım.
Ben denizin (dilbilim üzerinde eğitimli olmasamda) görüşü zaten kullandığımız bütün kelimelerin bir isim olduğudur, şöyle örnekleyeyim "2 'ye İki" demişiz ve öylece kullanıyoruz veya herhangi başka bir olguya isim vermişiz ve bu şekilde dilimiz geliştirmişiz. ["Olgu" bu da bir isim :) ] Neden 2 'ye "Üç" değil de "İki" demişiz diye soran var mı? :)
Sorunlu _civarı_ yerinde tespit etmişsiniz. Temel sorun, okuyanların kolayca algılayacağı makul Türkçe karşılıklar varken istikrarlı şekilde[1] bunların kullanılmaması, veya şayet bilinmiyorsa, içten gelen bir çabayla bunların araştırılmamasıdır. Temel sorun falan kelimenin Türkçe bir karşılığının olmaması değildir, bu zaten her dilde mevcut olan ve süreç içinde dilin canlılığıyla kısmen çözüme bağlanacak unsurlar içeren bir vakıadır (Öztürkçesi "oluntu").
[1] Bu tip forumlarda, e-posta listelerinde bir tutam tembelliğe kimse birşey demez, istikrarlı bir hâl almadığı sürece.
Digit: rakam :)
(Moon Star Türkçe Dil Klavuzu)
e-posta listelerinde vs. kimsenin bogazina bicak dayanamaz nasil konusacagi ile ilgili, ama en azindan akedemik kadrolara yaptirim uygulanabilir bu konuda.
Teker meker de ne ola ? Hiç mi teker görmemiş bu ismi oturtan(!)lar ?
(gülücüklü kısım hariç mesajı dikkate almayınız.)
Parlak teker belki de daha uygun bir isim olurdu :)
Hatta teker deyince milletimizin aklına gelen şeyleri düşünüp tekere hiç bulaşmamaları belki daha da iyi olabilirdi :)
TDK'nın önerisi nedir bilmiyorum ama harddisk için "sabit sürücü" terimi yaygın olarak kullanılıyor.
buyuk harflerle yazilan kisaltmalara kesme isareti koyulur diye biliyorum. yani CD'si {si di'si - ce de'si} seklinde.
Ancak Zemberek kutuphanesinin bu konuda nasil islemesi gerektiginde takildik. bazi yabanci kelimelerin turkce okunuslari ile mi yoksa yabanci okunuslari ile mi ek eklendigi konusunda hic bir yerde guvenilir bir bilgiye ulasamadim. Ornegin: Google'ye mi yoksa Google'a mi? bazi kelimelerin ise turkce okunusu soz konusu olmayabiliyor mesela "Lynx" gibi. Bu nedenle ozellikle halk agzinda yer etmis yabanci okunuslari burada dikkate almak gerekebilir diye dusunuyorum.
Eger bu konuda gecerli bir kaynak bulamazsak Zemberek icinde saniyorum yerlesik yabanci okunusu dikkate alip ekleri ekleyecegiz.
Bu duruma gelmiş bir dil yani dil bilgisi kuralları yozlaşmış bir dil doğal olarak kelime türetemez.Matematiği bozulmuş bir dil ne doğru dürüst kullanılabilir ne de kelime türetiminde bulunabilir.Matematik yapmak için matematik kurallarına ihtiyaç vardır.Gerek bilişim dünyasında gerek başka alanlarda İngilizce yeni kelimelerin manasız olmasının ana nedeni budur.Bu yüzden ya bir anlama gelmeyen sesten ibaret kelimeler üretilmekte ya da eski sözcüklere yeni anlamlar yükleyerek anlam karışıklığı ortaya çıkmaktadır.Sözcüğün ilk anlamı ile hiçbir alakası olmayan üçüncü dördüncü anlamlar oluşmakta ve anlam bakımından büyük oranda bir yavanlık gerçekleşmektedir.
İngilizce, yabancı sözcüklerin bir dile ne yaptığına iyi bir örnektir.(çok ironik)Bazı devletlerin siyasi ve kültürel baskısı ortadan kalktığı zaman, İngilizce aynı latince gibi büyük olasılıkla kullanım dışı kalacaktır.
Bu anlattıklarımın ana dilimiz ile ilgisini kurmayı, size bırakıyorum.
uğraşın bakalım çürümüş, yozlaşmış ve bir işe yaramayan türkçeyi nekadar ilerletebileceksiniz. bu tür kafalar yüzünden hiçbir şeyi türkçe yüklemek istediğim halde yüklemiyorum.. çünkü komik. karşıma --anadilim olan-- türkçe yazılar çıkıyor ve hiçbişey anlamıyorum. çaresiz bir şekilde ingilizce kuruyorum sistemimi.. HERŞEY TÜRKÇE OLMALI anlayışı bana son derece saçma geliyo.. bulun CD ye türkçe karşılık onu kullanın.. nekadar iyi olur valla. ya gerizekalı bi kelime koyabileceksiniz yerine (ex: YT, özlü teker ahaha :D), yada koyabileceğiniz tek diğer şey "KD" demek olacak (kompak disk).. süper olur yani.. onuda kafanıza göre ayırırsınız artık.
bakın arkadaşın teki "sabitdisk" demeye başlamış onu anlatıyo.. sabitdisk ne demek biri açıklasın bana? sabitdisk denen manasız tabiri geçtim.. hani türkçe? disk ne demek?
size kolay gelsin.. ben "diplomalı cahil" olduğum için pekte konuşmasam iyi olur bu konularda.. fazla bile konuştum. cümleler sapıtmaya başlayabilir.. beynimin gri hücreleri de baya zorlandı zaten.. ama bi üçüncüyü yazmaya dayanırlar.. "edebiyad" .. zaten ne anlarım ki..
konuşturtmayın beni zaten saçma saçma muhabbetleri gördükçe kimi zaman gülsemde bi süre sonra sinir bozucu olabiliyo.
Aynı kullandığınız programlama dilinin programlamaya yaklaşımınızı etkilemesi gibi günlük hayatta insanlarla konuşurken, yazışırken veya sadece düşünürken kullandığınız dilde düşüncelerinizi etkiler. Hatta Stallman'ın "Linux değil GNU/Linux" inadının kökenlerinde de bunun yattığını düşünüyorum. Dilinizi doğru kullanmak, geliştirmek, zenginleştirmek birçok konuda ufkunuzun açılmasını sağlayacaktır. Bu nedenle CD yerine ne gibi bir Türkçe karşılık bulmamız gerektiği konusu hafife alınacak bir konu değildir. Dahası bu konu "gerekli merciler" tarafından değil bu dili konuşan insanlar tarafından halledilmesi gereken bir konudur.
Kısacası evet, "CD'sini" mi, yoksa "sidisini" mi yazacağınızı tartışırken geleceğiniz sözkonusu...
"Dahası bu konu "gerekli merciler" tarafından değil bu dili konuşan insanlar tarafından halledilmesi gereken bir konudur."
Bence de...
Belki bu tip takıldığımız terimlere, sebepleri ve düşüncelerimizle birlikte Türkçe (öztürkçe değil) öneriler yapabileceğimiz bir yer olmalı. Sonra da en hoşumuza gidenleri çeşitli şekillerde yazdıklarımızda kullanalım. Her yazılan-çevrilen kanun değil, kullandıkça bir yere oturuyor. Sanal alem ile gerçek dünyayı da iletişimsiz bırakmamak gerekir ayrıca. Mesela ben sabitdisk ismini gittiğim heryerde artık kullanıyorum. Yazıcıyı da, tarayıcıyı da.
TDK sadece önerilerde bulunuyor. TDK kendi dışında halka bunları tartışma olanağı sağlayabilseydi herşey farklı olurdu.
Ama birde işin diğer yönü varki köyde-kasabada, dağda, bayırda kendi dilini çoktaan geliştirmeye başlamış bir halk var. Mesela geçenlerde bir arkadaş kendi memleketinde söylenen bir kelimeyi dile getirdi (inanın hatırlamıyorum). O nedemek dedim... İşte öle deniyo...Olm anlamı ne?... işte abi öle deniyo... iyi iyi çay koyimmi?...
Herhalde insanlar kendine özgü bişey yaratıp sadece kendilerine mâletmek istiyorlar e o da güzel bişey tabi. Ama yakında etrafımızda deliler gibi guburuk, gudilik, şabarık, gulluguç vs vs diyen insanlar görürseniz şaşırmayın
Aslında TDK elinden geleni yapıyor, iş bireylerde bitiyor. TDK'nın güzel bir hizmeti var: "Dağarcığınıza Her Gün İki Söz", herkese tavsiye ederim.
Hmm, bu söz ünlü Avusturyalı filozof Ludwig Wittgenstein'ındır:
ben cookie yerine çerez, scanner yerine tarayıcı , webbrowser yerine web tarayıcı diyebiliyorum. çünkü bu terimlerin ilk türkçesini duydum. disket sürücünün floppy drive olduğunu sonradan öğrendim. biraz zorlarsam proxy server yerine vekil sunucu kullanabilirim. bence terimlerin türkçelerini ne kadar çabuk üretebilirsek o kadar hızla yaygınlaşır. biraz da şans ile ilgili, floppy ile disket arasında belki çok zaman vardır ama ben bilmiyorumdur.
Eğer biz bu hataları tekrarlamayıp, çevirilerimizi daha disiplinli gerçekleştirirsek, bir gün gelişen teknoloji ile cd ölecek, ve sadece Türkçe kavramlarla kullanacağız teknolojiyi.
Mâdem ööle işte bööle :) kâbilinden bilgisayarın parçaları için şahsen kullandığım isimleri aşağıya sıralayayım belki bir işe yarar. Bu isimlerle bilgisayar almak istediğim yerlerden istediğim parçayı kolayca anlatarak alabiliyorum :
Türkçe'de düzeltme işareti (şapkalı harf) diye birşey var. Birçok insan varlığından bile haberdar değil bunun. Arkadaşımızın en azından bu hassasiyeti taşıması güzel. Bana düşen o hassasiyetin içini biraz daha doldurmak (uzatılarak okunan bütün ünlü harflere düzeltme işareti konulması gerekmiyor). TDK'dan aynen alıntı yapıyorum (kısa bir bölüm):
Ben bu düzeltme işaretini fazla kullanırım, askerlikten kalan bir alışkanlık, siz bana aldırmayın. Yukarıdaki alıntıdan aklınızda kalması gereken özet şu olsun:
http://www.tdk.gov.tr/tdksozluk/sozbul.ASP?kelime=monit%F6r&submit1=Ara
http://www.tdk.gov.tr/tdksozluk/sozbul.ASP?kelime=ekran&submit1=Ara
 
Kisaca monitör aletin adi, ekran ise alette goruntunun goruldugu cam yuzeyin adi.
Nasıl yani? Bal gibi de zorla yapılmış bir şey. Hele bir kullanma! N'oldu, alıştık işte. Fena mı oldu? Bkz. üçgen, altıgen, vs. gibi terimler. Atatürk dönemi. Zorlama mı? Evet, bir sorun mu var? Düşünen insanlar zorlamayacak da kim zorlayacak? Zorlama olur, gittiği yere kadar. Bu zorlama topla tüfekle yapılan zorlama değil ki, yani büyük ölçüde öyle değil.
Mesela "hava düzlemi" (airplane) demiyoruz di mi
Demiyoruz çünkü anlamı o değil.
:D Problem şurda: adam bir şey icat etmiş, özelliklerine bakmış ve çarpıcı bir tanesini seçerek o şekilde adlandırmış: kompakkkkt olma özelliği mesela ;)
Çarpıcı? Nasıl yani?
Biz de illa ki bunu harfi harfine çevirmeye çalışıyoruz. Halbuki "floppy disk" yerine "disket" niye mi daha çok kullanılıyor? Çünkü, bence, onda zorla benzetmeye çalışma yok. Yani "yumuşak teker" gibi saçma sapan bir şey değil (floppy o anlama mı geliyor bilmiyorum, webster'dan öyle anladım).
"Yumuşak" lafı da çok çağrışımlı bir laf değil mi? Vallahi insan gülmek istedikten sonra zor şey değil bir sürü çağrışım bulup çıkarmak (hoop birader, sen kime yumuşak diyorsun bakiim!?, falan filan...). Pekiyi, yumuşak komik geldi. Esnek desek? O da mı komik? Yani saçma sapanlığına kim karar veriyor ki bunun? Esnek teker dese mesela birisi, bak kardeşim esniyor bu deyip 5.25"lik disketi gösterse, buyur bak büktüm, geri esnedi filan dese, tabii gençlerin bir kısmı 3.5"lik disketleri düşünürse, onlar pek esnek sayılmazdı, sert plastik ama 5.25"lik o zımbırtılar gayet esnekti. Esnek disk mi diyelim? Neresi disk resmen dikdörtgen görünüyor yahu deyip zarfa mı bakalım mazrufa mı? Komik olmaktan kaçalım derken komik duruma düşüyor gibi olmuyor muyuz bazen? Birileri halimize bakıp gülüyor mudur? Almanlar "fernsehen" dedikleri zaman çok mu komik oluyorlar mesela? Ya da 1.5 milyar Çinli televizyon lafına benzer bir laf kullanmayınca? "Herkes böyle diyor ama ya ama bana ne yaaa..." argümanının paramparça olduğu nice milyar insan, nice coğrafya yok mu? Şimdi artık hangisi komik benim de kafam karıştı, en iyisi biraz tıkınak, sonra biraz oturak, sonra az biraz konuşak, yiyek, ardından tıkız tekerlerden bir şeyler seyredek, uçak, kaçak, vs...
uçak != (air'in Türkçesi + plane'in Türkçesi)
ama
tıkız teker == (compact'in Türkçesi + disk'in Türkçesi).
Çarpıcının açıklaması... "Compact" Disk'in en çarpıcı özelliği fazla veri alması, "flash" disk'in en çarpıcı özelliği hızlı olması...vb. ve bu özelliklerin bu aygıtların isimlerinde yer edinmeleri. Elbette bu bir genelleme olamaz. Sonuçta Ginger'ın en önemli özelliği zencefil bitkisine benzemesi değil.
"Almanlar "fernsehen" dedikleri zaman çok mu komik oluyorlar mesela?"
E olmuyorlar işte, ilk paragrafta anlatmak istediğim de o benim. "Uçak" da airplane'den bozma değil, "Fernsehen" da television'dan bozma değil o yüzden bence ikisi de gülünç değil. Uçak, gidek, gelek, yapak, yiyek diyerek gülmek sadece eşseslilikten kaynaklanıyor.
FM : Kolesterolünüze tavan yaptıran site :)