Tfilm yapımcısı Ken Burns’ün günlerinin çoğunu geçirdiği Walpole, New Hampshire kurgu odasında bir neon tabela var. İşaret el yazısıyla yazılmıştır, tamamı küçük harftir ve basitçe “karmaşıktır” der.
Bu sözler, Burns’ün pek çok filmindeki duyguyu yakalar. İç savaş; Vietnam Savaşı; Amerikan Toz Haznesi; Central Park Beş; Thomas Jefferson. Diğer iki Burns filminin konusu olan beyzbol ve cazın mutlu tarihi bile, ırkçı bağnazlık ve Siyah dışlama tarafından daha karmaşık hale getirildi.
Burns, “Karmaşıklık ve alt akıntı, insan varlığının ve insan hikayesinin unsurlarıdır” diyor.
Şimdi, Burns belki de en karmaşık hikayesini üstleniyor. 18 Eylül’de PBS istasyonları ve PBS Belgeselleri Prime Video Kanalı yeni üç bölümlük dizinin prömiyerini yapacak, ABD ve HolokostKatliam başlamadan önce ve hatta devam ederken Holokost kurbanlarından en azından bazılarını kurtarmak için Amerika’nın ne yaptığını ve yapmadığını – ve yapabileceğini veya yapması gerektiğini – incelemek. Amerika’nın, dünyadaki diğer birçok ülke gibi, Naziizm yükselirken kıtadan kaçmak isteyen Avrupalı Yahudilerin çoğuna sığınma hakkı tanımaması bir tarih meselesidir. O zaman, şimdi olduğu gibi, ülkede yerlici duygular hakimdi; o zaman, şimdi olduğu gibi, bir Amerika Öncesi hareketi, siyasetin bazı kısımlarını alevlendirdi; ve sonra, şimdi olduğu gibi, kısıtlayıcı göçmenlik yasaları, potansiyel yeni gelenlerin akışını yalnızca bir damlacıkta tuttu.
TIME, Burns’le Amerika’nın geçmişindeki bu karanlık geçitten öğrenilen ve alınmayan dersler, bu son filmin yapım süreci ve anlattığı hikayenin Amerikan deneyimini keşfeden daha büyük yapıtına nasıl uyduğu hakkında konuştu. Metin, netlik ve okunabilirlik için hafifçe düzenlenmiştir.
ZAMAN: Neden bu hikayeyi ele almaya karar verdiniz ve neden şimdi?
Burns: 2015’te diz çöktük ve bu filme evlenme teklif ettik. O zaman Holokost Müzesi [in Washington, DC] bize yaklaştı ve “Amerikalılar ve Holokost adlı bu sergiyi düzenliyoruz ve harika bir film olacağını düşünüyoruz” dedi. “Harika” dedik. Sizinle ortak çalışabilir miyiz? Bizi doğru alimlere yönlendirebilir misiniz? Doğru arşivleri birlikte bulabilir miyiz? Röportaj yapma olanağına sahip olabileceğimiz bazı kurtulanları belirlememize yardım eder misiniz?” Yıllardır bu filmi düşünüyorduk. 2007’de yaptığımız 2. Dünya Savaşı belgeselinden sonra yollarda beni bombaladılar, “Auschwitz’deki demiryollarını neden bombalamadık? FDR bir antisemitti” ve bir tür saf geleneksel bilgeliğe veya bir tür komplo fikrine ihanet eden diğer birçok şey. Ve biz de söylüyorduk [to ourselves]“Biliyorsunuz, ABD ve Holokost konusunda bir şeyler yapmamız gerekiyor.”
Filmden, Holokost karşısında ABD’nin ne yapmış olabileceği veya ne yapması gerektiği ile ilgili düşüncelerle mi ayrıldınız? (Çoğu Yahudi olan yaklaşık 125.000 Alman, 1933’ten 1945’e kadar ABD’ye göç etti, Amerika Birleşik Devletleri Holokost Anıt Müzesi’ne göre-yalnızca 1940’ta bekleme listelerinde bekleyen 300.000’in bir kısmı ve 1938 ve 1939’da yaklaşık 500.000’di.)
Başka herhangi bir egemen ulustan daha fazla insanı içeri aldık ve bu sayının 10 katını içeri alsaydık, yine de bize bir F verirdim – başarısız bir not. [Congressional quotas] Franklin Roosevelt’in daha fazla insanı içeri almasına izin vermedi. Büyük Buhran’ın ortasındaydık. İnsanlık tarihinin en kötü ekonomik felaketiydi ve işler kıttı ve politikacılar bugün dediğimiz gibi tabanlarından korkuyordu ve seçmenlerinin işlerinden birini alacak kimsenin içeri girmesine izin vermek istemiyorlardı. Her zaman bir bahane vardı – para ya da ötekilik hakkında. İnsanlar ırk ayrımı yapmaya çalışıyordu [about European Jews]ama sadece bir ırk var – insan ırkı.
Holokost’a karşı körlük, bir Amerikan sorununun aksine, ne ölçüde küresel bir sorundu? vardı Évian konferansısonuçta, 1938’de [during which representatives of 32 nations, including the U.S., met in France to discuss how to accommodate Jewish refugees and all of them either kept their quotas tight or closed their doors entirely].
Her ülkede çok büyük bir sorundu. Örneğin Avustralyalılar, “Bizim iç mülteci sorunumuz yok ve yaratmak da istemiyoruz” dediler. Ama yine, her şey ötekilik sorunuyla ilgili hale geldi. İnsan grupları arasında ayrım yaptığınızda, bir grup var, başka bir grup var dediğinizde, bir Holokost yaratıyorsunuz. [Historian] Deborah Lipstadt filmde, “Bir Holokost’u durdurmanın zamanı, gerçekleşmeden öncedir” diyor.
Bu filmi yaparken karşılaştığınız en büyük zorluk neydi?
Holokost’a insan yüzü koymak zorunda kaldık. Sadece 6 milyon kişi için bir opaklık var. Bu sadece bir istatistik, tıpkı Ted Williams’ın 1941’de .406 vuruş yaptığını söylemesi gibi. Biz de birinci şahıs seslerini kullanmaya çalıştık. Son dakikada eklediğimiz, bir adamın “Bir zamanlar David Berger adında birinin yaşadığını tüm dünyanın bilmesini istiyorum” dediği dokunaklı bir mektup var. Öleceğini biliyor ve bunu yapması gerekiyor. Schmuel Yeager, karısı ve dört kızının Belzec’te olduğunu ve Schmuel’in gaz odasında öldüğünü ve diğerlerinin korkunç bir şekilde öldüğünü anlarsanız, bu onları benzersiz kılıyor.
Bu film, Amerikan deneyimini araştıran daha geniş çalışma grubunuza nasıl uyuyor?
Bilmiyorum. Buna başka birinin karar vermesi gerekecek. Bundan daha önemli bir filmde çalışmayacağımı biliyorum. Bir film yaptığımızda, ben karalama anlatıcısı olarak bilinen kişiyim. Seslendirmeyi baştan sona ben yapıyorum çünkü yıllardır senaryoyu sürekli değiştiriyoruz ve en sonunda, yolun %98’ini tamamladığımızda gerçek anlatıcıyı getiriyoruz – bu durumda Peter Çakal—çünkü bir cümlenin ortasındaki “an”ı “the” ile değiştireceksek neden zamanını boşa harcıyor? Size şunu söyleyebilirim ki, bir senaryoda ilk defa taslağı okuduktan sonra yıkılıp ağladım.
Amerika’nın Holokost sırasındaki görece hareketsizliği, bizim 1994’teki Ruanda soykırımı sırasında harekete geçmeyi reddetmemizle ya da milyonlarca kadını ve kızı tehlikeye atan Afganistan’dan son zamanlardaki acemice çıkışımızla bir parça gibi görünüyor. Öğrenme eğrisi olmayan bir millet miyiz?
Sadece Ruanda değil. Bosna ve Suriye de vardı. Ama bu bir öğrenme eğrisi ile ilgili değil. Samantha Gücü [author of A Problem From Hell: America and the Age of Genocide] olayları erkenden nasıl yeniden düzenleyeceği konusunda inanılmaz derecede düşünceli. Momentumu durdurmanın yollarını bulmakla ilgili. [of a Holocaust or genocide]. Titanik’i rotadan bir derece saptırırsanız, buzdağını yüzlerce kilometre kaçırırsınız. Sert iç siyasi konuşmalar, sadece bürokratik kararlar temelindeki gerçeklik gerekiyor. Bu yüzden insanoğlunun öğrenmediğini söylemek çok kolay.
Bu filmi yapma kararı, Holokost inkarcılarının varlığından mı kaynaklanıyor, yoksa onları sadece doğum yapanlar veya hakikatçiler gibi uç bir grup olarak mı görüyorsunuz?
Artık uç bir grup değiller. Arazideki en yüksek ofisi işgal eden bir kişi tarafından büyümeleri için alan ve alan verildi, değil mi? Ama bu filmi neden yaptığımızı motive etmiyor. Filmde öyle anlar var ki [a soldier] özgürleştirilmiş toplama kamplarından birinde gördüklerini babasına geri yazdığında, sadece bunu yapanların adalete teslim edilmesi gerekmediğini söylüyor. Felsefelerinin devam etmesine izin verilemez. O bir asker ve nefreti ihraç etmenin ne kadar kolay olduğunu anlıyor.
Önce Amerika hareketinin son dönemde geri dönüşü, sizin için 1930’ların ve 1940’ların yankılarını taşıyor mu?
Öyle. Hitler, Almanya’nın büyüklüğünü geri getirme sözü vererek Almanya’yı dolaşacaktı. Sadece büyük şehirler değildi. Orta büyüklükteki şehirlere uçar ve geceleri her zaman geri dönüp mülklerinden birinde uyumak isterdi. Savaş karşıtı bir pelerine sarılmış bir tür yerlici duygu olan Önce Amerika’ya sahiptiniz. Başında bir sürü insan vardı. [Charles] Lindbergh ve sadece şiddetli Yahudi aleyhtarı olan diğerleri de dahil. Neredeyse 50 yıldır ABD hakkında filmler yapıyorum ve ayrıca yaklaşık biz. Biri size bir “onlar” olduğunu söylediğinde bu otoriterliktir. Tüm bu ayrımlar biyolojik, bilimsel ve politik kurgulardır. Şikayet yaratmak için tasarlandılar.
Peki sizin için sırada ne var? şu anda ne üzerinde çalışıyorsun?
Bir sonraki filmin adı Amerikan Mandası. Bufaloyu yok etmenin Amerikan Kızılderili yaşam biçimini nasıl yok ettiğini ele alıyor. Tersine, biz bufaloları ve Kızılderilileri yok ederken onları 1913’te romantikleştirdik. Bir yanda Kızılderili, diğer yanda bir bufalo olan bir nikel çıkardık. Sikke için model olarak kullanılan bufalo, daha sonra New York’taki et paketleme bölgesine gitti ve katledildi. Ayrıca, Amerikan Devrimi, Yeniden Yapılanma ve Lyndon Johnson ve Büyük Toplum üzerine altı bölümlük bir dizi olan Leonardo da Vinci üzerine bir film üzerinde çalışıyoruz. Bunların hepsi yapılıyor.
TIME’dan Daha Fazla Okunması Gereken Hikaye
TIME’dan Daha Fazla Okunması Gereken Hikaye
Kaynak : https://time.com/6213028/ken-burns-u-s-and-the-holocaust/