Yıldızlar Nasıl Oluşur? En Bilinen Yıldızların İsimleri!
Yıldızlar nasıl oluşur? Yıldızlar arası bir yolculuğa ne dersiniz? Zeki Müren’in acı bir alayla, gökyüzünde yalnız gezen yıldızlar, yeryüzünde sizin kadar yalnızım derken soylu olan yalnızlığını anlattığı… Yıldızlar da kayar duymaz yerinde diyen şarkıcının aşk acısını anlattığı… Benim gönlüm sarhoştur yıldızların altında diyen söz yazarının sevgisini dile getirdiği bu yıldızlar nasıl oluşur? Nasıl yaşarlar, ne yer ne içerler ve nasıl ölürler? En bilinen Yıldız isimleri ve özellikleri nelerdir?
Yıldızlar Nasıl Oluşur?
Yıldızlar nasıl oluşur? Başka bir deyişle yıldızlar nasıl doğar?
Yıldızlar da insanlar gibi doğar, yaşar ve sonra ölürler. Bizlerden farkı, bunu çok daha dramatik bir şekilde yapmaları ve bu bir insan ömrüne göre çok fazla zaman almasıdır. Bir yıldızın kütlesine bağlı olarak, ömrü birkaç milyon yıldan trilyonlarca yıla kadar değişebilir!
İnsanlar ve yıldızlar arasındaki karşılaştırmalarında durulması gereken yer; bir yıldızın doğum yeri devasa, soğuk bir gaz ve toz bulutu olan nebula olarak bilinen bulutsulardır.
Bulutsular kendi yerçekimlerinin etkisi ile küçülmeye başlar, daha sonra bulut kümelerine ayrılırlar. Bu kümeler yüksek sıcaklıklara ulaşır ve o kadar yoğunlaşır ki nükleer reaksiyonlar başlar. Sıcaklık yaklaşık 10 milyon santigrat dereceye ulaştığında, Ön yıldız (protostar) oluşur.
Ön yıldızlar yaşamlarını sürdürebilmeleri için, dengeye ulaşması ve bunu sürdürebilmeleri gerekir. Bu denge atomları ilkel yıldızların merkezine doğru çeken yerçekimi ile ısı ve ışığı merkezden uzağa iten gaz basıncı arasındaki bir dengedir. Bir yıldız bu dengeyi sağlayamadığında yaşamını yitirir.
Ön yıldızlar çekirdeğindeki kritik sıcaklığa ulaşamazsa kahverengi bir cüceye dönüşür ve artık “yıldız statüsü” elde etmez. Eğer kritik sıcaklığa ulaşılırsa, nükleer füzyon başlar. Artık bir ön yıldız olarak sınıflandırılmaz. Çekirdekteki hidrojeni helyuma kaynaşmaya başlandığında ise bir yıldız olarak tanımlanır.
Basitçe söylemek gerekirse, nükleer füzyon, iki veya daha fazla atom çekirdeğinin yüksek hızlarda çarpıştığı ve yeni bir tür atom çekirdeği oluşturduğu, bu durumda hidrojen ve helyum oluşturduğu nükleer bir reaksiyondur.
Yıldızlar Nasıl Ölür?
Yıldızlar Nasıl Ölür? Sorusunun cevabı yıldızın kütlesine bağlı olarak değişir.
Yıldız statüsüne ulaşmış yıldızlar ömürlerinin çoğunu hidrojen kaynaştırarak geçirirler. Peki hidrojen yakıtı bittiğinde ne olur bu yıldızlara? Ne yerler, ne içerler? Yıldızlar önce helyumu karbona ve daha sonra ise ağır elementlere kaynaştırır. Bu durum yıldızların yerçekimi ve gaz basıncı arasındaki dengeyi korumakta zorluk çekmesine neden olur. Yıldızlar sonunda kendiliğinden çökmeye başlar. Yıldızın kaçınılmaz çöküşünden önce, çekirdek dışındaki nükleer reaksiyonlar ölmekte olan yıldızın dışa doğru genişlemesine sebep olur. Bu genişlemeye “Kızıl Dev” aşaması denir.
Yıldızların Yaşam Döngüsü
Yıldızların yaşam döngüsüne baktığımızda, Güneşimizin sonu da tıpkı diğer yıldızların ölümleri gibi oldukça dramatik. Güneşimiz 5 milyar yıl sonra beyaz cüce yıldıza dönüşmesi bekleniyor. Bir yıldız Güneşimizden biraz daha büyük bir kütleye sahipse, bir süpernova patlamasına maruz kalabilir ve bir nötron yıldızına dönüşebilir. Daha da büyükse, Güneş kütlesinin en az üç katı olan yıldız uzayda sonsuz bir yerçekimine sahip bir kara deliğe dönüşebilir.
En bilinen Yıldız İsimleri ve Özellikleri
En Bilinen Yıldız isimleri ve özelliklerini vereceğimiz yıldızlar; en parlak yıldız Sirius, Dünyaya en yakın yıldız Proxima Centauri, Dünyaya en uzak yıldız İkarus , en büyük yıldız VY Canis Majoris .
En Uzak Yıldız: İkarus
En bilinen yıldızlardan İkarus’a hasretiz, hasret uzakta biz sevgiye hasretiz, sevgi uzakta… Dünya’dan 9 milyar ışık yılı uzaklıkta bulunan İkarus, bu özelliğiyle Dünya’ya en uzak yıldız ünvanını taşımaktadır. Aşk ve sevgi tesadüfleri sever, tıpkı İkarus’un keşfinde olduğu gibi : NASA’da çalışan bilim insanları bir süpernova patlamasını incelerken tesadüf eseri ortaya çıkan optik bir etki sayesinde İkarus’u gözlemlediler. İkarus’u keşfeden bilim insanları,Yunan mitolojisinde bulunan, Güneş’e yaklaştıkça kanatları eriyen kahramandan aldıklarıyla ilhamla İkarus adını verdiler.
En Yakın Yıldız: Proxima Centauri
En bilinen yıldız isimleri dediğimizde akla gelen ve Dünya’ya Güneş’ten sonra, en yakın yakın yıldız olan Proxima Centauri 4.2 ışık yılı uzaklıktadır. Bu uzaklığı başka bir şekilde ifade edersek eğer, otuz yedi milyon kere milyon kilometre uzaklıktadır. En yakın yıldıza bile olan uzaklığımız bile akıl karı gibi değil. Peki bununla ilgili ne demiş şair?
Fazla yakınlığın getirdiği uzaklıktayız. İnsan sevince sadece üzülüyor!
En Büyük Yıldız: VY Canis Majoris
En bilinen yıldız isimlerinden Vy Canis Majoris Dünya’ya 3820 ışık yılı uzaklıkta bulunur. Büyük Köpek Takımyıldızında bulunan bilinen en büyük yıldızdır. Vy Canis Majoris’ün içine 7.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000 (7 desilyon) ‘daha fazla Dünya sığdırabilirsiniz, yani dünyalar kadar derdiniz olacağına Canis Majoris kadar dermanınız olsun yeter.
Canis Majoris bir süpernova olarak patlamadan önce hayatının son aşamasına girdiği için muazzam miktarda kütle kaybediyor. O büyüklüğüne rağmen kütlesi, Dünya’nın sadece 30 katıdır. Tipik bir dev yıldız olan Vy Canis Majoris’ün aydınlatma gücü de oldukça yüksektir.
“Sen, ey büyük yıldız! Neye yarardı mutluluğun, aydınlattıkların olmasaydı eğer!
-Friedrich Nietzsche
En Parlak Yıldız: Sirius
Gökyüzünün en parlak yıldızı Sirius, Büyük Köpek takımyıldızında bulunan ikili bir yıldızdır. Çıplak gözle baktığımızda tek bir yıldızmış gibi görünürler. Bu yıldızlardan birinin adı Sirius A, diğerinin adı ise Sirus B’dir. Daha büyük olan Sirius A, Dünya’ya daha yakındır. Güneş sistemine uzaklığı ise 8.6 ışık yılıdır.
Eğer Sirius, gökyüzünün en parlak yıldızı ise , onu ateş böceği sansalar da ne olur? Eğer Sirius altın ise onu övmedik diye değer kaybeder mi ? Sirius’u değerli kılan şey Kur’an-ı Kerim ‘de adı geçmesidir.
Sirus’ yay şeklinde olan yörüngesinde dönüşünü 49.9 yılda tamamlarlar. Arapça’da karşılığı Şira olan Sirius, Kur’an-ı Kerim’de Yıldız suresinin 49.ayetinde bulunmaktadır. Aynı surenin 9.ayetinde ise Sirus’un yörüngesine atıfta bulunulan “iki yay” ifadesi geçmektedir. Her iki ayetin numaralarını yan yana getirdiğimizde, Sirus’un yörüngesinde dönüş süresi olan 49.9 sayısını bize vermektedir.
Necm yani Türkçe anlamıyla Yıldız suresinin ayetleri:
9-Onunla arasındaki mesafe, iki yay kadar yahut daha az kaldı.
49-Ve muhakkak ki, Şira’nın (Şira Yıldızı’nın) Rabbi O’dur.
Yıldız isimleri, çeşitleri ve özellikleri hakkında daha fazla ilginç bilgi öğrenmek isterseniz, Takımyıldızlarını anlattığımız bu makalemizi okuyabilirsiniz:
Ayrıca şunu belirtmemiz gerekir ki: Milli Eğitim 7.Sınıf Fenbilgisi ders kitabında 1.Ünite (Güneş Sistemi ve Ötesi ) 2.Bölüm Gök Cisimleri başlığı altında “Yıldızlar” konusunun işlenmesi Bilim Gemisi ailesi olarak bizleri mutlu etti.