Böbrek taşı, çözünmüş minerallerin böbreklerin içinde birikmesi sonucunda gelişir. Yetersiz sıvı tüketimi, ağır diyetler ve tıbbi geçmiş, böbrek taşı gelişimine katkıda bulunabilir.
Böbrek taşı (veya taşları) küçük boyutlarda olabilir ve bunlar idrar yaparken atılabilir. Ancak bazıları bir pinpon topu büyüklüğünde olur ve doğal yolla atılması oldukça zordur. Daha büyük taşlar vücuttan ayrılırken şiddetli ağrıya neden olabilir.
Böbrek taşları tedavi edilmediğinde idrar sorunlarına, enfeksiyonlara ve kalıcı böbrek hasarına yol açabilir.
Böbrek Taşı Belirtileri
Böbrek taşları her zaman semptomlara neden olmaz. Kişi farkında olmadan çok küçük taşları vücuttan idrarla atabilir.
Böbrek taşı belirtileri genellikle şunlardır:
- kasıkta, karnın yan tarafında veya her ikisinde de ağrı
- idrarda kan görme
- kusma ve bulantı
- idrar yolları enfeksiyonu (İYE)
- enfeksiyon varsa ateş ve titreme
- idrara çıkma ihtiyacının artması
Böbrek taşları idrarın geçişini engellerse, böbrek enfeksiyonu meydana gelebilir. Bu durumda belirtiler şunları içerir:
- ateş ve titreme
- zayıflık ve yorgunluk
- ishal
- bulutlu, kötü kokulu idrar
Böbrek Taşı Oluşma Nedenleri
Böbrek taşı; kalsiyum, ürik asit, strüvit ve sistin kaynaklı olarak 4 farklı türde oluşur.
Kalsiyum taşları; kasların ve kemiklerin kullanmadığı fazla kalsiyumun vücuttan atılmak yerine böbreklerde tutulmasıyla oluşur. Ürik asit taşları; vücuttaki su eksikliğinden kaynaklanır. İdrar ürik asit içerir. Ürik asidin seyrelmesi için su gereklidir. Su eksikliğinde idrar asidikleşir. Strüvit taşları bir İYE sonrası oluşabilir. Magnezyum ve amonyaktan oluşurlar. Kaslarda bulunan bir madde olan sistin idrarda biriktiğinde sistin taşları gelişir.
Böbrek taşı riski olan insanların her gün 2,5 litre üretmek için yeterince sıvı tüketmeleri gerekir. Ortalama olarak bu, günde yaklaşık 3 litre sıvı tüketmek anlamına gelir. Bu sıvının sadece su olması gerekmiyor.
Böbrek Taşı Risk Faktörleri
Dehidrasyonun yanı sıra, böbrek taşı oluşumu riskini artıran faktörler şunları içerir:
- Ailede daha önce böbrek taşı hastası olması
- 40 yaşın üstünde olak
- cinsiyet (erkeklerde kadınlardan daha sık görülür)
- protein ve sodyum açısından zengin bir diyet
- hareketsiz bir yaşam tarzı
- obezite
- şeker hastalığı
- yüksek tansiyon
- gebelik
- sindirim sistemi organlarında ameliyat olmuş olmak
- iltihaplı bağırsak hastalığı ve kronik ishal gibi vücudun kalsiyum emilimini etkileyen sağlık koşulları
- bazı ilaçların sürekli kullanımı
Böbrek Taşı Teşhisi
Bazı semptomları taşıyan kişilerde böbrek taşı olup olmadığını çeşitli testler gösterebilir.
- Fizik muayene, böbrekleri ağrının kaynağı olarak tanımlayabilir.
- İdrar tahlili idrardaki kanı veya enfeksiyon belirtilerini ortaya çıkarabilir.
- Kan testleri komplikasyonları belirlemeye yardımcı olabilir.
- BT taraması veya ultrason gibi görüntüleme testleri herhangi bir yapısal değişikliği ortaya çıkaracaktır.
Görüntüleme testleri, doktorların böbreklerde bir taş olup olmadığını, varsa bu taşın boyutu ve konumunun anlaşılmasını, idrar yolunda herhangi bir tıkanma olup olmadığını ve komplikasyonların diğer organları etkileyip etkilemediğini anlamasını sağlar.
Böbrek Taşı Tedavisi
Böbrek taşı hastalığında tedavi, semptomları yönetmeye ve taşı çıkarmaya odaklanacaktır. Bunu yapmanın çeşitli yolları vardır. Tedaviler taşın konumuna ve boyutuna bağlı olarak şekillenebilir
Büyük taşların tedavisi
ESWL, böbrek taşı geçişini kolaylaştırmak amacıyla taşı daha küçük parçalara ayırmak için ultrason dalgalarının kullanılmasını içerir.
Üreteroskopi kullanımı tercih edilirse, hastanın üretrasından mesane ile böbreği birbirine bağlayan üretere kadar uzun, ince bir tüp geçirilir. Taşı kırmak için lazer enerjisi kullanılır.
Perkütan nefrolitotomi (PNL), lazer enerjisi kullanılarak taşın kırılabileceği veya dışarı alınabileceği bir prosedürdür. Doktor uzun, ince bir enstrümanı hatanın sırtından böbreğe ulaşmak için kullanır. Bu prosedür genel anestezi gerektirir.
Evde böbrek taşı tedavisi
Bir kişi genellikle küçük böbrek taşlarını evde düşürebilir. Evde doğal yollardan böbrek taşı düşürmek için şunlar önerilebilir:
- Bol sıvı içmek ve taşın düşmesini beklemek
- Ağrı ve mide bulantısını hafifletmek için ilaçlar kullanmak
- taşın daha hızlı geçmesine yardımcı olmak için alfa bloker almak
- tuz ve gazlı içeceklerden kaçınmak
Taş düşürdükten sonra yenilerinin oluşmasını önlemek için kişiye bol miktarda sıvı içmeye devam etmesi önerilir.
Böbrek Taşı Riskini Azaltmak için Öneriler
Bazı yiyecekler böbrek sağlığına fayda sağlayabilir ve böbrek taşı riskini azaltmaya yardımcı olabilir.
Otlar ve baharatlar
Yapılan araştırmalar, insanların uzun süredir böbrek taşları için bitkisel ilaçlar kullandıklarını belirtiyor. Bu bitkisel ilaçların güvenilirlikleri, etkinlikleri ve diğer ilaçlarla olası etkileşimleri konusunda belirsizlik vardır.
Bunun yanında;
- yeşil çay, meyveler ve zerdeçaldaki bitkisel besinler enfeksiyonun önlenmesine yardımcı olabilir
- maydanoz idrar üretimini artırabilir
- Ayrık otu idrar yolunu temizlemeye yardımcı olabilir
Böbrekleri korumaya yardımcı olabilecek diğer yiyecek ve takviyeler şöyle sıralanabilir; fesleğen, kereviz, elma, üzüm, nar, B6 vitamini ve piridoksin takviyeleri.
Bazı araştırmalar böbrek taşı olan kişilerde D vitamini eksikliğinin yaygın olduğunu öne sürüyor, ancak D vitamini takviyelerinin taşları önlemek için güvenli veya etkili olduğunu gösteren yeterli kanıt yok.
Kaçınılması gereken yiyecekler
Aşağıdaki maddeleri içeren yiyeceklerin tüketimini sınırlamak, böbrek taşı oluşumunu önlemeye yardımcı olabilir:
- protein
- oksalat (fındık, pancar, tahin)
- sodyum (tuz)
- yüksek fruktozlu mısır şurubu gibi şeker
- C vitamini takviyeleri
Böbrek Taşı Oluşumunu Önleme
Böbrek taşları her zaman önlenebilir değildir ancak genel riskin azaltması için bazı alışkanlıklar önerilir:
- her gün en az 2 litre su içmek
- sağlıklı bir diyet uygulamak
- düzenli egzersiz yapmak