Carl Sagan tam adı Carl Edward Sagan, 9 Kasım 1934 tarihinde New York’ta dünyaya gelmiştir. Amerikalı gökbilimci olan Sagan 20 Aralık 1996 da Dünya’ya veda etmiştir. Astronom olan Carl Sagan ayrıca astrobiyolojinin gelişmesine büyük katkı sağlamıştır. Bilimin popülerleşmesi için yaptığı çalışmalarla tanınır. Carl Edward Sagan, Amerikalı astronom, gezegen bilimcisi, kozmolog, astrofizikçi, astrobiyolog, yazar, bilim popülerleştiricisi, filozof ve astronomi ve diğer doğa bilimlerinde bilim iletişimcisiydi. En iyi bilim popülerleştiricisi ve iletişimci olarak bilinir. En iyi bilinen bilimsel katkısı, radyasyonla temel kimyasallardan amino asitlerin üretiminin deneysel olarak gösterilmesi de dahil olmak üzere dünya dışı yaşam üzerine yapılan araştırmadır. Sagan uzaya gönderilen ilk fiziksel mesajları bir araya getirdi: Pioneer plakası ve Voyager Altın Rekoru, bulabilecek herhangi bir dünya dışı zeka tarafından potansiyel olarak anlaşılabilecek evrensel mesajlar. Sagan, Venüs’ün yüksek yüzey sıcaklıklarının sera etkisi ile ilişkilendirilebileceğini ve hesaplanabileceğini kabul eden hipotezi savundu. Astrobiyolojinin öncülerindendir ve Dünya Dışı Akıllı Varlık Araştırması’nın (SETI) ilerlemesinde büyük katkıları olmuştur.
Popüler bilim kitaplarıyla ve yazımında yer alıp sunduğu ödüllü televizyon dizisi Cosmos (Kozmos) ile dünya çapında tanınmıştır. Ayrıca, 1985 yılında yayımlanan Contact (Mesaj) adlı romanı, Jodie Foster’ın oynadığı aynı isimli film ile 1997 yılında beyaz perdeye aktarılmıştır. Çalışmalarında her zaman bilimsel yöntemi savunmuştur.
Bir tür kemik iliği neoplazistik hastalığı olan myelodysplasia (Myelodysplastic syndrome) hastalığından dolayı yaşama veda etmiştir. Carl Sagan, Brooklyn’de doğdu. Ailesi Musevi’ydi. Babası Samuel Sagan terzi, annesi Rachel Molly Gruber, New York’tan bir ev hanımıydı. Kız kardeşi Carol vardı ve aile, Brooklyn mahallesi Bensonhurst’da Atlantik Okyanusu yakınlarındaki mütevazı bir dairede yaşıyordu.
Çocukluk Yılları
Bir yazar ve bilim adamı olarak daha sonraki yıllarında, bilimsel noktaları göstermek için çocukluk anılarını sık sık kullanırdı. Unutulmuş Ataların Gölgeleri adlı kitabında Sagan, ailesinin sonraki düşüncesindeki etkisini şöyle anlatıyor:
Ailem bilim adamı değildi. Bilim hakkında neredeyse hiçbir şey bilmiyorlardı. Fakat beni eş zamanlı olarak şüphecilik ve merakla tanıştırırken, bana bilimsel yöntemin merkezinde yer alan rahatsız edici bir şekilde birlikte yaşayan iki düşünce biçimini öğrettiler.
Sagan, en tanımlayıcı anlarından birinin, ailesinin onu dört yaşındayken 1939 New York Dünya Fuarı’na götürmesi olduğunu hatırlıyor. Sergiler hayatında bir dönüm noktası oldu. Daha sonra Yarının Amerika’nın hareketli haritasını hatırlattı:
“Güzel otoyollar ve yonca yaprakları ve küçük General Motors arabaları, insanları gökdelenlere, güzel kuleleri olan binalara, uçan payandalara gösterdi – ve harika görünüyordu!”
Diğer sergilerde, fotoelektrik bir hücrede parlayan bir el fenerinin nasıl çatırdayan bir ses yarattığını ve ayar ibresindan gelen sesin osiloskopta nasıl bir dalga haline geldiğini gördü. Ayrıca radyo ve televizyonun yerini alacak olan gelecekteki medya teknolojisine de tanık oldu. Sagan şunu yazdı:
Açıkçası, dünya hiç tahmin etmeyeceğim türden harikalar yarattı. Bir ton nasıl resim ve ışık nasıl gürültü olabilir?
Ayrıca, Fuar’ın en çok duyurulan etkinliklerinden birini, Flushing Meadows’taki bir zaman kapsülünü gördü. Söz konusu kapsül, 1930’ların anılarının gelecek binyılda Dünya’nın torunları tarafından kurtarılmasını içeriyordu. “Zaman kapsülü Carl’ı heyecanlandırdı”, diye yazıyor Davidson. Bir yetişkin olarak, Sagan ve meslektaşları benzer zaman kapsülleri yaratacaklardı – galaksiye gönderilecek kapsüller; bunlar Pioneer plaketi ve Voyager Altın Plakasıydı, hepsi Sagan’ın Dünya Fuarı anılarının bir parçasıydı.
Doğa ile ilgili yetersizlik
İlkokula başladıktan kısa bir süre sonra doğa hakkında güçlü bir merak uyandırmaya başladı. Sagan, ilk ziyaretini annesinin kendisine bir kütüphane kartı aldığı beş yaşındayken sadece halk kütüphanesine götürdüğünü hatırladı. Hiçbir arkadaşı ya da ebeveynleri ona açık bir cevap veremediği için yıldızların ne olduğunu öğrenmek istedi:
Kütüphaneciye gittim ve yıldızlar hakkında bir kitap istedim; … Ve cevap çarpıcıydı. Güneş bir yıldızdı ama gerçekten yakındı. Yıldızlar güneşti, ama şimdiye kadar sadece küçük ışık noktalarıydı … Evrenin ölçeği aniden bana açıldı. Bu bir tür dini deneyimdi. Beni hiç bırakmayan bir ihtişam, bir ihtişam, bir ölçek vardı. Beni hiç bırakmadı.
Ailesi, ona kimya setleri ve okuma materyalleri alarak bilime olan ilgisinin artmasına yardımcı oldu. Ancak uzaya ilgisi, özellikle H. G. Wells ve Edgar Rice Burroughs gibi yazarların bilim kurgu hikayelerini okuduktan sonra, Mars gibi diğer gezegenlerde yaşam hakkındaki hayal gücünü harekete geçiren birincil odağıydı. Biyografi yazarı Ray Spangenburg’a göre, Sagan’ın gezegenlerin gizemlerini anlamaya çalıştığı ilk yıllar, “hayatında itici güç, aklına sürekli bir kıvılcım ve asla unutulmayacak bir görev” haline geldi.
1947’de kendisini Burroughs’un romanlarından daha sert bilim kurgu spekülasyonlarıyla tanıştıran Astounding Science Fiction dergisini keşfetti. Aynı yıl, genç Carl ile “disklerin” yabancı uzay gemileri olabileceğinden şüphelenerek “uçan daire” kitle histerisini açtı.
Lise Yılları
Ertesi yıl 1948’de ailesi babasının çalışmaları için yakındaki Rahway kasabasına taşındı ve Sagan daha sonra Rahway Lisesine girdi. 1951’de mezun oldu. Rahway daha eski bir sanayi şehriydi ve Saganlar az sayıda Yahudi ailesi arasındaydı.
Sagan düz bir öğrenciydi ancak zorlayıcı sınıflar ve sönük öğretmenler yüzünden sıkılmıştı. Öğretmenleri bunu fark etti ve ebeveynlerini onu özel bir okula göndermeye ikna etmeye çalıştı. Üstün yetenekli çocuklar için bir okula gitmek için gerçekten dikkate değer bir şeyleri vardı. Ancak maliyet nedeniyle yapamadılar.
Sagan okulun kimya kulübünün başkanlığına getirildi ve evde kendi laboratuvarını kurdu. Moleküllerin nasıl oluştuğunu görselleştirmesine yardımcı olmak için karton kesikleri yaparak kendisini moleküller hakkında eğitti. Anılarında Sagan yaptığı çalışmalar hakkında; “Bunu kimyasal deneyler yapmak kadar ilginç buldum” dedi. Sagan çoğunlukla bir hobi olarak astronomi ile ilgilenmeye devam etti ve genç yılında astronomlara her zaman zevk aldıkları şey için para ödendiğini öğrendikten sonra bir kariyer hedefi haline geldi:
“Bu muhteşem bir gündü; çok denediğimde tam zamanlı astronomi yapabileceğimden şüphelenmeye başladığımda, sadece yarı zamanlı değil. “
Lisenin bitiminden önce, başka bir gezegenden ileri yaşam formlarıyla insan temasının, Avrupalılarla ilk temas ettiklerinde Yerli Amerikalılar için olduğu kadar Dünyadaki insanlar için de felaket olup olmayacağı sorusunu ortaya koyduğu bir deneme yarışmasına girdi. Konu tartışmalı kabul edildi, ancak retorik becerisi dikkate alınarak, ona birincilik ödülü verdi. Mezuniyetine göre, sınıf arkadaşları ona “başarılı olma olasılığı” oyu vermiş ve onu mezuniyet töreni konuşmacısı olarak sıraya sokmuştu.
Üniversite Eğitimi
Sagan, mükemmel lise notlarına rağmen, 16 yaşında bir çocuğu kabul etmeyi düşünen birkaç üniversiteden biri olan Chicago Üniversitesi’ne katıldı. Okulun rektörü bir kaarar alarak Robert Hutchins, okulu yaş gereksinimi olmadan “ideal bir meritokrasi” olarak yapılandırdı. Böylece Sagan okula kayıt olabildi. Okulda ayrıca ünlü Yerkes Gözlemevi’ni işletmenin yanı sıra, Enrico Fermi ve Edward Teller de dahil olmak üzere, ülkenin önde gelen bilim adamlarını da kullandı.
Onur programı lisans öğrencisi olduğu süre boyunca, Sagan genetikçi H. J. Muller laboratuvarında çalıştı ve fiziksel kimyager Harold Urey ile yaşamın kökenleri üzerine bir tez yazdı. Sagan daha sonra Ryerson Astronomical Topluluğuna katıldı. 1955 yılında fizik bölümünden mezun oldu. 1956’da fizik derecesi Astronomi ve Astrofizik Bölümü’ne gönderilen Gezegenlerin Fiziksel Çalışmaları tezi ile 1960 yılında mezun oldu.
Kariyer Hayatı
Lisansüstü çalışmalarının yaz aylarını tez yönetmeni, gezegen bilimci Gerard Kuiper, fizikçi George Gamow ve kimyager Melvin Calvin ile birlikte çalıştı. Sagan’ın tezi, 1950’lerde Uluslararası Astronomi Birliği’nin “Gezegenlerin ve Uyduların Fiziksel Etütleri” komisyonunun başkanı olan Kuiper ile olan ortak çıkarlarını yansıtıyor. 1958’de, ikisi Ay’da bir nükleer savaş başlığını patlatma planı olan gizli askeri Proje A119 üzerinde çalıştı. Sagan’ın ABD Hava Kuvvetleri’nde çok gizli bir izni ve NASA ile gizli bir izni vardı. Doktora tezi üzerinde çalışırken Sagan, 1959’da Kaliforniya Üniversitesi Berkeley bursuna başvurdu. Bsşvurusu sırasunda ABD Hükümeti’nin A119 projesinde çalıştığını açıkladı. Sızıntı, 1999 yılında yayınlandığı zamana kadar kamuya açıklanmadı. Doğa dergisi proje lideri Leonard Reiffel tarafından takip mektubu Sagan’ın güvenlik sızıntısını doğruladı.
Sagan, Şikago Üniversitesi’nden 1955’te mezun oldu. 1956’da fizik üzerine yüksek lisans derecesi aldı, 1960’ta astronomi ve astrofizik üzerine doktora yaptı. Üniversite öğrenciliği süresince genetik bilimci H. J. Muller’in laboratuvarında çalıştı.
1960’ların başında, bilim adamlarının elinde Venüs gezegeninin yüzeyinin temel özellikleri hakkında bile kesin veriler yoktu. Olasılıkları içeren bir rapor hazırladı. Kendi görüşü gezegenin kuru ve sıcak olduğu yönündeydi. Konuk katılımcı olarak, Caltech Jet İtki Laboratuvarı’ndaki Venüs’e yapılacak Mariner görevlerine, tasarım ve düzenleme alanında katkıda bulundu. 1962’deki Mariner 2 görevinin başarıyla gerçekleştirilmesinin ardından, gezegen hakkındaki görüşleri, elde edilen veriler ile doğrulanmıştır.
NASA’nın Mariner 2 ekibi ile birlikte çalışırken, 1961’de Venüs atmosferi üzerine Science dergisinde bir makale yayınladı ve RAND Corporation’a “Gezegen Bilimleri Danışmanı” olarak hizmet verdi. Sagan’ın Bilim makalesinin yayınlanmasından sonra, 1961’de Harvard Üniversitesi astronomları Fred Whipple ve Donald Menzel, Sagan’a Harvard’da bir ders verme fırsatı sundu ve daha sonra ona kurumda bir öğretim görevlisi kadrosu verdi. Sagan bunun yerine yardımcı doçent yapılmasını istedi ve sonunda Whipple ve Menzel, Harvard’ı Sagan’ı istediği yardımcı doçent pozisyonuna ikna etmeyi başardılar. Sagan, 1963’ten 1968’e kadar kurumda lisansüstü öğrencilere dersler verdi, araştırmalar yaptı ve doktora öğrencilerinin tavsiyelerinin yanı sıra Cambridge, Massachusetts’te bulunan Smithsonian Astrofizik Gözlemevinde çalıştı.
1968’de Sagan, Harvard’da görev süresinin uzatımasına izin verilmedi. Karar onunu için beklenmedikti. Süreç reddi, ilgi alanlarını bir dizi alanda çok geniş bir alana odaklaması da dahil olmak üzere çeşitli faktörlerden sorumlu tutulmuştur (akademideki norm dar bir uzmanlıkta ünlü bir uzman olmaktır) ve belki de iyi yayınlanmış bilimsel bazı bilim adamlarının, kendilerini tanıtmaktan başka bir şey için başkalarının fikirlerini ödünç aldıklarını düşündükleri savunuculuk. Lisans öğrencisi olduğu yıllardan bir danışman olan Harold Urey, görev süresi komitesine Sagan’ın görev süresine karşı şiddetle tavsiye eden bir mektup yazdı.
Bilimsel katkıları
Sagan, 1968’de Cornell Üniversitesi’ne geçmesine kadar, Harvard Üniversitesi’nde öğretim görevlisi olarak çalıştı. 1971’de Cornell Üniversitesi’nde profesör oldu ve bir laboratuvarın başına geldi. Güneş Sistemi’nin keşfi için çalışan pek çok insansız uzay görevini yönetti. Görev sonrası Güneş Sistemi’ni terkedecek olan uzay sondalarının üzerine, dünya dışı akıllı uygarlıkların bulması halinde anlayabileceği evrensel ve değişmez bir mesaj koyma fikrini ortaya attı. Bu şekilde gönderilen ilk mesaj, Pioneer 10 sondasının üzerine yerleştirilmiş olan ve üzerinde evrensel olarak anlaşılabilir şekiller bulunan, altından bir plakadır. Bu konudaki çalışmalarını Pioneer 10’dan sonra da geliştirmeye devam etti. Geliştirilmesine yardım ettiği en detaylı ve üzerinde en çok çalışılmış mesaj, Voyager Altın Kaydı’dır. Bu kayıt, Voyager uzay sondaları üzerine yerleştirilmiştir.
Sagan, Satürn’ün uydusu Titan ve Jüpiter’in uydusu Europa’nın okyanuslara (Europa için söz konusu olan yüzeyin altındaki okyanuslardır.) sahip olabileceği hipotezini ilk ortaya atanlardandır. Bu hipotez beraberinde, Europa’daki sıvı okyanusların yaşam için potansiyel bir habitat oluşturabileceği önermesini de getirmektedir. Europa’nın yüzey altı okyanusları daha sonra Galileo uzayaracı tarafından dolaylı yollarla kanıtlanmıştır.
Jüpiter’in atmosferinin, Mars’taki mevsimsel değişimlerin ve Satürn’ün uydusu Titan’ın anlaşılmasına yardım etmiştir. Sagan, Venüs’ün atmosferinin aşırı derecede sıcak ve yoğun olduğunu ispatlamıştır. Ayrıca Venüs’te yaşamın karşısındaki en büyük tehdit olan küresel ısınmanın, Dünya’da da her an şiddeti artan bir tehlike içerdiğini fark etmiştir. Mars’taki mevsimsel değişikliklerin, diğerlerinin söylediği gibi bitki örtüsünün değişmesi ile değil, rüzgârla savrulan tozlarla ilgili olduğunu ileri sürmüştür.
Bilimsel savı
Carl Sagan, Dünya dışında akıllı yaşamın araştırılmasından yanaydı. Bilim dünyasını, Dünya dışı akıllı yaşam formlarından gelen sinyalleri dinlemek için büyük radyo-teleskopları kullanmaya sevk etmiştir. Diğer gezegenlere sondalar gönderilmesi gerektiğini savunmuştur. Carl Sagan, 12 yıl boyunca Icarus dergisinin editörlüğünü yapmıştır. Planetary Society’nin kurucularındandır. Ayrıca Sagan, SETI Enstitüsü’nün yönetim kurulu üyesiydi.
Carl Sagan, büyük çaptaki bir nükleer savaşın, nükleer kış denilen iklimsel değişikliklere sebep olması tehdidine karşı bir bildirinin altına da imzasını atmıştır. Kuveyt’te Saddam Hüseyin’in askerleri tarafından kurulmuş olan tüten petrol ateşlerinin, oluşturdukları kara bulutlarla, ekolojik bir felakete yol açabileceğini öne sürmüştür (Bunu daha sonra yanıldığı tahminler arasında sayar). Emekli atmosfer fizikçisi Fred Singer, Sagan’ın bu önermesini saçma bulduğunu belirtmiş, bu dumanların birkaç gün içinde dağılacağını söyleyerek reddetmiştir.
Sagan, Karanlık Bir Dünya’da Bilimin Mum Işığı kitabında “Karşıtbilim” adlı bölümde pseudoscience (sözde bilim) örneklerine de değinmiştir. Sagan, “Karşıtbilim” (Antiscience) deyimini “sözde bilim”den farklı olarak bilimi hedef alan saldırıları ifade etmekte kullandığını söyler. Sagan bu bölümde, bilimi güvenilmez olarak lanse etme çabasındakilerden bahseder. Bilimsel yöntemleri bu şekilde ekarte ederlerken diğer yandan da güvenilir bilgi diye kendi kabullerini rahatça sunmalarındaki tutarsızlığı tekrar deşifre eder. Bilim adamlarının hata yapmaktan muaf olmadıklarını belirtir ve kendi bazı hatalarını veya yanlış tahminlerine de değinerek, hata yapmakla “sözde bilim” yapmak arasındaki farka vurgu yapar. Çeşitli bilim adamlarının çeşitli tarzları olabilir. Fikirleri test edilebilir olduğu ve aşırı dogmatik davranmadıkları sürece en spekülatif fikirlerin bile zararlı olmaktan ziyade ilerlemeyle katkı sağlayabileceğini ifade eder.
Ayrıca, Ay yüzeyinde bir bomba patlatmayı amaçlayan, Birleşik Devletler Hava Kuvvetleri tarafından gerçekleştirilen Project A119 adlı bir projede araştırmacı olarak bulunmuştur.
Toplumsal endişeleri
Drake denklemi, birçok Dünya dışı uygarlığın var olduğunu öngörür. Ancak, onların varlığına dair bilimsel kanıtların yokluğu sebebiyle, teknolojik uygarlıkların kendilerini yok etme olasılıklarının diğerlerine göre daha yüksek olduğunu söyler. Bu, Carl Sagan’ı insanlığın kendi kendini yok etme senaryolarını araştırmaya ve bunu insanlara duyurmaya itmiştir.
Carl Sagan’ın politik kişiliği, nükleer silahsızlanma döneminde nükleer silah mevkilerinde sivil itaatsizlik etkinliklerinde bulunan romancı Ann Druyan ile evlenmesinin ardından daha fazla su yüzüne çıkmıştır. Amerikan başkanı Reagan’ın “Star Wars” programı olarak da bilinen Stratejik Savunma İnisiyatifi’ne karşı olduğunu belirtmiştir. Bunun mükemmel olacağını fakat teknik olarak imkânsız olduğunu, maliyetinin çok yüksek olacağını, aynı zamanda Soğuk Savaş döneminin nükleer silahsızlanma anlaşmalarıyla ters düşeceğini söylemiştir.
Sagan’ın düşüncelerini ifade etme kabiliyeti, pek çok insanın evreni daha iyi anlamasını sağlamıştır.
1977-1978 yıllarında Royal Institution’da Gençler için Noel Konferansları’na katıldı. Ayrıca 1980 yılında astronominin geniş kitlelerce sevilmesini sağlayan 13 bölümlük “Cosmos” isimli bir belgesel hazırladı. Söz konusu belgesel, yayınlandığı her ülkede halkın ilgisini topladı ve sonradan yapılan belgeseller için örnek teşkil etti. Bu başarıda, Sagan’ın yazılarında da kullandığı kendine özgü dilin önemli payı vardı. Belgeselle aynı ismi taşıyan kitapta da yer alan şu ifadesi buna örnektir:
“DNA’mızdaki nitrojen, dişlerimizdeki kalsiyum, kanımızdaki demir, elmalı turtamızdaki karbon, çöken yıldızların içlerinde yapıldı. Bizler, yıldızların malzemesinden yapıldık.”