Öksürüğün Nedenleri
Öksürük neden olur? Öksürük, akut veya kronik olabilir. Akut öksürük aniden başlar ve genellikle iki ile üç hafta sürer. Akut öksürük, çoğu insanın yaşadığı öksürük türüdür. Akut öksürüklerin en yaygın nedenleri, soğuk algınlığı, grip veya akut bronşittir. Akut öksürük genellikle üretken bir öksürüktür, yani akciğerler ve boğazdan gelen mukus veya balgamı üretir.
Kronik öksürük iki ile üç haftadan uzun sürer ve bazıları her gün öksürüğe neden olur. Düzensiz koşullar tekrarlayan ve uzun süren öksürüğe neden olabilir ancak kronik öksürüklerin yaklaşık yüzde 90’ı geniz akıntısı, astım, gastroözofageal reflü hastalığı, kronik bronşit ve ACE inhibitörleri kullanımından kaynaklanır. (1)
Soğuk Algınlığı, Nezle ve Grip
Soğuk algınlığı, nezle ve grip öksürüğün bilinen en yaygın nedenleridir. Genellikle, öksürük hastalıklar iyileştikten sonra ortaya çıkmaktadır. Belirtiler birkaç gün sonra ortadan kaybolurken öksürük haftalarca kalabilmektedir çünkü virüsler hava yollarınızın şişmesine ve aşırı duyarlı olmasına neden olur. Bu durum da öksürüğü tetikler. Virüsler temizlendikten sonra bile öksürük uzun süre devam edebilmektedir. (2)
Bronşit (Akut Öksürük)
Soğuk algınlığı, burun akıntısı, boğaz ağrısı veya tıkanıklık gibi diğer belirtilerin yanı sıra kuru, gıdıklayıcı bir öksürüğe neden olabilir. Ancak öksürük baskın bir belirti ise akut bronşitiniz olabilir. Akut bronşit durumunda genellikle ıslak, üretken öksürük olmaktadır. Öksürürken mukus çıkarmanız ve bu mukusun renkli olması olasıdır. Ancak, mukustaki renk bronşitin viral mi yoksa bakteriyel mi olduğunu belirlemek için yeterli değildir. Koyu kahverengi veya kan balgamlı öksürükler durumunda enfeksiyonun oluşmuş olması daha muhtemeldir. Ancak, vakaların büyük çoğunluğunda akut bronşit viral kaynaklıdır. (3)
Zatürre ya da Pnömoni (Akut Öksürük)
Üretken akut öksürük (özellikle renksiz veya kanlı balgam nedeniyle) antibiyotiklerle tedavi edilen ve potansiyel olarak ciddi bir hastalık olan pnömoniyi oluşturur. Ayrıca ateş, genel yorgunluk, halsizlik, nefes darlığı ve titreme de diğer belirtileridir.
Öksürük hemen ortaya çıkmayabilir. Bazı durumlarda, akciğerlerdeki enfeksiyon çok yoğun olabilir, öksürük oluşmadan önce hastalığı tedavi etmek için birkaç gün antibiyotik kullanılması gerekecektir. (4)
ACE İnhibitörleri (Kronik Öksürük)
ACE inhibitörleri, kan damarlarını rahatlatan ve kan akışını arttıran, yüksek tansiyonu tedavi etmek için kullanılan bir ilaç sınıfıdır. Ne yazık ki, vücut içinde parçalandıklarında öksürük refleksini tetikleyebilecek bradikinin adı verilen maddenin miktarını artırırlar.
Bu öksürük genellikle sadece rahatsızlık vermekten daha kötü olabilmektedir. Öksürükler çok kuru olabilir ve uykuda kişiyi rahatsız edebilir. Daha çok boğmaca belirtilerine benzemektedir. İlaçları bıraktıktan sonra bir ACE inhibitörü öksürüğünün ortadan kalması 3 veya 4 hafta sürebilir. (5)
Geniz Akıntısı (Kronik Öksürük)
Kronik öksürüğün en yaygın sebeplerinden biri geniz akıntısıdır. Sinüslerinizdeki drenaj burun yoluyla çıkmak yerine boğazınızın arkasından akar. Bu durumda geniz akıntısı boğazı tahriş ederek öksürüğü tetikler. Geniz akıntısı olduğunda genellikle kalın ve tuzlu bir sıvının boğazınızdan geri döndüğünü fark edersiniz. Oluşan tahriş özellikle geceleri uykuları bölen öksürüklere neden olmaktadır. (6)
Gastroözofageal Reflü Hastalığı
Gastroözofageal reflü hastalığı, kronik öksürüğün en yaygın nedenlerinden biridir. Birçok hasta mide yanması ve mide ekşimesi yaşamaktadır. Ancak, öksürüğün de bir reflü hastalığı belirtisi olduğu pek bilinmemektedir.
Midedeki asitler yemek borusuna kadar gider ve boğazı etkiler. Asitler bu seviyeye geldiğinde, boğazı yakarak tahriş eder ve kuru öksürüğü tetikler.
Gastroözofageal reflü hastalığı durumunda ağır bir yemek yedikten sonra öksürüğün arttığı fark edilir. Uyurken asit özofagusta daha kolay hareket etmektedir bu nedenle, genellikle gece veya sabahın ilk saatlerinde öksürükler daha da kötüleşir. (7)
Astım (Kronik Öksürük)
Astım, geniz akıntısı ve gastroözofageal reflü hastalığıyla beraber kronik öksürüğün en yaygın üç nedeni oluşturur. Astım sırasında ciğerlerinizdeki hava taşıyan tüpler daralır. Bu genellikle hırıltılı solunum ve nefes darlığı gibi belirtilere neden olur ve beraberinde kuru öksürüğü ortaya çıkarır. Aslında, öksürük astımın yaşanan en yaygın belirtisidir. Bununla birlikte, daha yaygın olarak görülen diğer astım belirtilerine de sahip olabilirsiniz. (8)
Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (Kronik Öksürük)
Kronik obstrüktif akciğer hastalığı veya KOAH, kronik öksürüğün ciddi bir nedenidir. KOAH, solunum yollarının hasar görmesi nedeniyle solunumu zorlaştıran ve zorlayan ilerleyici bir hastalıktır. Genellikle uzun süreli sigara içilmesi, duman veya toz gibi tahriş edici maddelere maruz kalma nedeniyle tetiklenmektedir.
Kronik bronşit ve amfizem olarak bilinen iki tip KOAH bulunmaktadır. Kronik bronşitte, solunum yollarınızın astarı sürekli olarak iltihaplanır. Bu, üretken bir öksürüğe neden olur. Amfizem, akciğerlerindeki hava keselerini kademeli olarak inceler ve kana çarpan oksijen miktarını azaltır. Bu da kuru öksürük, hırıltı ve nefes darlığına neden olur. (9)
Akciğer Kanseri (Kronik Öksürük)
Her ne kadar her öksürük belirtisinde akciğer kanserinin akla gelmesi nadir de olsa, bazı durumlarda bu ihtimali de düşünmek gerekir. Genellikle, akciğer kanseri durumunda öksürükle beraber başka tahrip edici belirtiler de yaşanmaktadır.
Akciğer kanseri durumunda kilo kaybı, öksürük, yorgunluk ve göğüs ağrısı diğer belirtileri oluşturmaktadır. (10)
Öksürük Nedir?
Çoğu kişinin sıklıkla yaşadığı öksürük, bir hastalığın belirtisi olabilir. Yaygın olarak soğuk algınlığı gibi bulaşıcı hastalıklardan kaynaklanır, ancak bulaşıcı olmayan nedenleri de bulunmaktadır.
Öksürük, kirlilik, tahriş, gastroözofageal reflü hastalığı, boğmaca, kronik bronşit, astım veya amfizem, akciğerdeki kanseri, kalp yetmezliği, bazı ilaçlar (örneğin ACE inhibitörleri), geniz akıntısı ve sigara içilmesinden kaynaklanabilir.
Öksürük nedeniyle bir doktora başvurduysanız, doktor genellikle öksürüğün nedenine odaklanmaktadır; örneğin, öksürük bir ACE inhibitöründen kaynaklanıyorsa, inhibitör alımını kesmenizi isteyebilir. Piyasada pek çok öksürük bastırıcı ilaçlar da bulunmaktadır. Bununla birlikte, öksürük ilaçlarının öksürük için ne kadar faydalı olup olmadığı hala araştırılmaktadır. (11)
Öksürük Belirtileri
Öksürük başlangıcı bir hastalığın tek işareti olabilir veya akciğer, kalp, karın ve sinir sisteminin bazı hastalıklarının belirtileri ile birlikte ortaya çıkabilir. Öksürük nasıl anlaşılır? Öksürük sırasında yaygın olarak görülen belirtilerin bazıları şunları içermektedir:
- Nefes darlığı
- Kolay yorulma
- Hırıltı nefes alma
- Burun akıntısı
- Boğaz ağrısı
- Mide ekşimesi
- Kilo kaybı
- Ateş ve titreme
- Gece terlemeleri
- Yutma sırasında yutma güçlüğü veya öksürük (12)
Öksürük Tedavisi
Öksürük nasıl geçer? Hafif, kısa süreli öksürük için tedavi her zaman gerekli değildir, çünkü muhtemelen birkaç hafta içerisinde kendi başını iyileşecek viral bir enfeksiyondan kaynaklanmaktadır. Dinlenip bol miktarda sıvı içmek ve gerek görülürse ağrı kesici almak yeterli olacaktır.
Öksürüğün altta yatan bir nedeni varsa, tedavi yardımcı olabilir. Örneğin:
- Astım, solunum yollarındaki iltihaplanmayı azaltmak için inhale steroidlerle tedavi edilebilir.
- Alerjik olunan şeylerden kaçınmak ve alerjik reaksiyonları hafifletmek için antihistaminikler alınabilir.
- Bakteriyel enfeksiyonlar antibiyotiklerle tedavi edilebilir.
- Midenin asidini nötralize etmek için antasitlerle, midenin ürettiği asit miktarını azaltmak mümkündür.
- Hava yollarınızı genişletmek için KOAH, bronkodilatörler ile tedavi edilebilir
Sigara içiyorsanız, sigarayı bırakmak öksürüğü iyileştirmeye yardımcı olabilmektedir. (13)
Öksürük için hangi doktora gidilir: Öksürük için başlangıç olarak aile hekiminize başvurabilirsiniz. Altta yatan nedene bağlı olarak tanı ve tedavi için bir kulak burun boğaz uzmanından yardım alabilirsiniz. (14)