Maria Mitchell kimdir denilirse kısaca Amerikalı ilk kadın astronom, kendi keşfettiği kuyruklu yıldıza adı verilen kâşif, kütüphaneci, doğa bilimci, Vassar Kolejinde ilk kadın Profesör, Vassar Gözlemevinin ilk müdiresi ve her şeyden önce bir eğitimci olduğu söylenebilir.
Ama O, bu denli kısa anlatılamaz. Maria’yı güzel yapan şey sadece bilimsel
alandaki başarıları değil, kadın hakları ve ırkçılığa karşı toplumsal alanda verdiği mücadeledir.
“Öğrenme dünyası çok geniştir ve insan ruhu güç bakımından çok sınırlıdır! Her sinire uzanıyoruz ve geriyoruz, ama bizden sonsuz olanı gizleyen perdenin sadece bir kısmını ele alıyoruz.”
Maria, 1 Ağustos 1818’de Nantucket’te (ABD’nin Massachusetts eyaletine bağlı bir ada) 10 çocuklu William ve Lydia Mitchell ’in üçüncü çocuğu olarak dünyaya gelir.
Ailesi Quaker tarikatına (kölelik başta olmak üzere pek çok yaygın Hristiyan inancına karşı çıkan bir mezhep) mensuptur. Tarikatın kuralları gereği hem kız çocukları hem de erkek çocukları eşit eğitim şansına sahip olduğundan Maria daha 14 yaşındayken balina avcılığı için seyahat eden gemilerin güvenli rotadan evlerine dönmeleri konusunda hesaplamalar yapar.
Bunun için denizcilerin bulundukları boylamları anlamalarını sağlayan kronometrelerin gemi saatlerini derecelendirir. 12 yaşından itibaren babasının en büyük yardımcısı olur. 1831 yılındaki güneş tutulmasını izlemek, ona hayranı olduğu gökyüzünün kapılarını aralar
“Newton bir kitabın kapağını kaldırdı; bir ucuna küçük bir bardak, diğer ucuna büyük bir beyin koydu – bu yeterliydi. ”
Evdeyken kız-erkek tüm çocukların eşit eğitim şansının olması, ders konularında zorlanan kardeşlerin birbirine yardımcı olmasını da sağlar. Okulda öğretilen yalnızca okuma, yazma ve temel aritmetiktir; ama ev ortamı kitaplarla doludur.
Çocukluğu boyunca matematik ve astronomi kitapları okur. Eğitimci yönü o kadar iyi gelişir ki 16 yaşındayken eski okulunda öğretmen asistanı olarak görev yapar.
Vestal Caddesi yakınlarındaki Traders Lane’de özel bir okul kurar, ancak bu görevi Nantucket Atheneum’da kütüphanecilik yapan ilk kadın olmak için terk eder.
20 yıl boyunca çalıştığı kütüphanede Latince, Almanca, gök mekaniği (fizik) ve ileri matematik gibi konuları öğrenerek kişisel eğitimini sürdürür. Maria, kütüphaneci olarak işini üstlendiği sırada, o ve ailesi, babasının baş kasiyer olarak görev aldığı Pasifik Ulusal Bankası’na taşınır.
“Yıldızlara sadece parlak noktalar gibi bakmayın. Evrenin enginliğini anlamaya çalışın.”
Maria her gece Pasifik Ulusal Bankasının çatısına tırmanır ve teleskobuyla gökyüzünü gözlemler. Bir gece her zamanki gördüğünden daha farklı bir nesneyi keşfeder. Bunun kuyruklu yıldız olup olmadığını belirlemek için babasına danışır.
Babası keşfini doğrular ve halka açıklamak ister. Oysaki Maria bir kadın olduğu için başarısını duyurmak konusunda isteksiz ve bilim dünyasının kendisine açık olmayacağından korkmuş haldedir. Babası ise bu düşünceyi benimsemez ve ilk olarak yakın arkadaşı ünlü gökbilimci ve Harvard Gözlemevi yöneticisi William C. Bond’a (ABD’li astronom, 1789 – 1859) yazar.
1847-VI Kuyruklu Yıldızı yani gayri resmi olarak “Bayan Mitchell’in Kuyruklu Yıldızı” olarak adlandırılan kuyruklu yıldızın keşfi, Maria’yı ünlü kılan olay olur.
Amatör bir gökbilimci olan Danimarka Kralı Frederick VI, herhangi bir yeni kuyruklu yıldız keşfeden ilk gözlemciye altın madalya sunmaya karar verir ve Maria bu keşfiyle madalya almaya hak kazanır.
Ünü ona 1848 yılında Amerikan Bilim ve Sanat Akademisinin de kapılarını aralar. Babasının da üye olduğu bu topluluğa seçilen ilk kadındır. ABD Deniz Kuvvetleri tarafından Venüs’ü gözlemlemek için işe alınır. Bir kadın olarak kuyruklu yıldız keşfetmesi, dönemine göre çok büyük bir olaydır ama şöhretinden rahatsızdır; çünkü kendisini ziyarete gelenler yüzünden çalışmalarına yeteri kadar vakit ayıramadığını düşünür.
Maria her zaman Avrupa’yı görmek ister ve bunun için para biriktirir. 1857 yılında bu hayalini gerçekleştirmek için Londra, Liverpool, Paris ve Roma’yı ziyaret eder. Gözlemevini görmek için Cambridge gider.
İngiltere’deyken zamanının en ünlü astronomlarından Sir John Herschel’in (Uranüs’ün kaşifi, 1792 – 1871) mülkü olan Collingwood’da kalır. 1858 yazında Nantucket’e döner ve 1861’de annesinin ölümünden sonra babasıyla Lynn, Massachusetts’e taşınır.
“Biz birlikte okuyan kadınlarız…”
1861’de Vassar Kadın Kolejini kuran Matthew Vassar (Vassar, amacını kadınların erkek kolejlerinde sunulanlarla aynı standartlarda aynı eğitimi alması ilkesine dayandırır ve kadınlar için kurulan Amerika’daki ilk kolejdir.)
Maria’nın bir bilim insanı olarak başarısından açıkça etkilenir; onu akıllı ve hırslı kadınlar için bir rol modeli olarak görür ve Vassar Kolejinde astronomi profesörü olarak görev yapmaya başlaması için Maria’ya teklif götürür. Böylece Maria öğretmenlik yapmak için işe alınan ilk kadın profesör olur.
Maria’nın amacı sadece öğretmen olmak değildir. Aynı zamanda onlara iyi bir rehber olmayı arzular. Öğrencilerini gözlem yapmaları için 1869’da Burlington, Iowa’ya güneş tutulmasını izlemeye götürür. Aynı mantıkla 1878’de, ikinci bir Güneş tutulması görmek için öğrencileriyle Colorado’nun Denver kentine giderler.
Kız öğrencilerin geceleri sınıf çalışması ve göksel gözlemler yapmaları için dışarı çıkmalarını yasaklayan sosyal sözleşmelere karşı çıkar ve öğrencileri ile bu savaşı kazanır.
1873 yılında Avrupa’ya ikinci kez seyahat eder. Bu sefer ilk Rusya’ya uğrar. Rusya seyahatindeyken pek çok kadının bilimsel anlamda çalışmalar yaptığını duyunca çok şaşırır bu ABD’de bu çok nadir bir olaydır.
Londra’ya da kısa bir ziyarette bulunur ve burada Glasgow Kız Koleji’ni ziyaret eder. Bu ziyareti onun için oldukça üzücü olur çünkü bu okulda sadece müzik, dans, çizim ve iğne işi öğretiliyordur ve Latince ile matematiğin kızlara ‘ağır’ geleceği düşünülüyordur.
Ülkesine döndüğü aynı yıl Amerikan Kadınlarının Gelişimi Derneğinin kurulmasına yardımcı olur.
“Kadınlar için, şüphesiz yolda büyük zorluklar var, ancak üstesinden gelinecek daha çok şey var.”
Mitchell, kadın hakları ve kölelik karşıtı hareketlerin de savunucusudur. Bu hareketin gelişimi boyunca Elizabeth Cady Stanton, Lucy Stone ve Susan B. Anthony gibi dikkate değer kadınlarla birlikte kadınlar için mesleklerde eşitlik mücadelesinde, eğitimde ve sağlık konularında reformlar yaparlar. Köleliği protesto etmek için malzemesi pamuk olan giysileri giymeyi reddeder.
Mitchell, 1848 yılında Amerikan Bilim ve Sanat Akademisi’ne seçilen ilk kadın olmasının yanı sıra 1850 yılında Amerikan Bilimi Geliştirme Derneği ile 1869 yılında Amerikan Felsefe Derneği’nin üyesi olur.
1873 yılında Amerikan Kadınları Geliştirme Derneği’nin kurucu başkanı olarak çalışır. 1848 ve 1859 yıllarında Danimarka ve San Marino ülkeleri tarafından altın madalya ile ödüllendirilir. 1887’de Columbia College tarafından (şimdiki Üniversite) Bilim ve Felsefe alanında fahri doktora unvanı verilir.
Maria 1888’de hastalanır. Yetmiş yaşına gelene kadar Vassar Koleji’nde profesör olarak kalmak istemesine rağmen, doğum gününden sadece altı ay sonra, kız kardeşi Lynn’ın Massachusetts’teki evine taşınır.
Öğretim üyeleri ve öğrenciler için rahatsızlığı derin bir üzüntü kaynağı olur. Maria Mitchell, 28 Haziran 1889’da ölür. Nantucket’e, Prospect Hill Mezarlığı’na, annesi Lydia’nın ve babası William’ın yanına gömülür.
“Bilimde daha çok hayal gücüne ihtiyacımız vardır, bilim matematik ya da mantık değil, güzellik ve şiirselliktir.”
Kendisinden sonra gökbilimciler, Maria Mitchell’i onurlandırmak adına aydaki ay kraterine onun adını verirler. Nantucket’teyken çalıştığı gözlemevi Maria Mitchell Gözlemevi ismini alır.
Ayrıca Nantucket’te Maria Mitchell Derneği (kuruluş 1902) günümüzde hala aktif olarak çalışmaktadır. 1994 yılında ABD Ulusal Kadınlar Onur Listesine girer.
Maria Mitchell’i anlatmak hep biraz eksik kalacak gibi. Çünkü O, bir kadın olarak bilimsel ve toplumsal alanlarda var olmaya çalışırken koca bir ömrü sayfalara sığdırılamayacak kadar dolu dolu yaşar: çalışkan, azimli ve yol gösterici olarak…
Kaynakça:
“Maria Mitchell.” (Erişim Tarihi: 22.01.2020)
“Maria Mitchell.” (Erişim Tarihi: 21.01.2020)
Matematiksel