Deyim ve atasözü kavramları zaman zaman birbiriyle karıştırılmaktadır. Bu yazımızda deyim ile atasözü arasındaki farkları açıklamaya çalışacağız.
Deyimler asıl anlamlarından uzaklaşarak yeni kavramlar meydana getiren kalıplaşmış sözlerdir. En az iki sözcükten kurulan deyimler, anlam aktarımı yoluyla oluşmuş söz öbekleridir. Deyimlerde benzetmeler, deyim aktarması, ad aktarması gibi anlam olayları sıkça yer alır. Deyimlerin kimin tarafından türetildiği bilinmemektedir. Her dönemde yeni durum ve gereksinimler için yeni deyimler bulunmuştur.
Atasözleri ise bir ulusun değer yargılarını anlatan özlü sözlerdir. Yüzyıllar boyu edinilen yaşam deneyimlerinden kaynaklanan atasözleri, bir ulusun düşünce, özlem, eleştiri, gözlem ve yargılarını dile getirir. Atasözlerinin söyleyeni belli değildir, yani anonimdir.
Deyim ve Atasözü Arasındaki Farklar Nelerdir?
Bu iki kalıplaşmış yapı arasında biçime ve anlama bağlı bazı farklar vardır. Bunları şu şekilde sıralayabiliriz:
- Deyimler yargı bildirmezler. Bir durumu, olayı ya da varlığı betimlemek, açıklamak, ifade etmek amacıyla etkili anlatımından yararlanılan kalıplaşmış söz gruplarıdır. Atasözü ise bir gözlem ve tecrübenin sonucunda ortaya çıkmış ve zamanla herkesçe benimsenmiş bir yargıyı dile getirir. Bazı deyimlerde yargı bulunsa da genelde deyimler yargısız ifadelerdir. Kısaca deyimler daha çok benzetme, kıyaslama yoluyla bir durumu açıklamak; atasözleri ise bir durum veya olayı tecrübeye dayalı bir yargıya bağlamak için kullanılır.
- Atasözleri de deyimler gibi kalıplaşmış ifadelerdir. Ancak kalıplaşmanın biçiminde bazı farklılıklar vardır. Atasözlerindeki kalıplaşma deyimlere göre daha sıkıdır. Deyimlerde yer alan kelimeler başta, ortada ve sonda birtakım değişiklikler gösterebilir.
- Deyimler amaç bakımından da atasözlerinden farklıdır. Deyimlerin amacı bir durumu ya da kavramı özel bir kalıp içinde çekici ve etkili bir anlatımla belirtmek iken; atasözleri öğüt verme, yol gösterme ya da tecrübe aktarma amacı güderler.