Silahlara Çağrı, modern Çin edebiyatının öncülerinden Lu Xun’un 1922’de yayınlanan ilk öykü seçkisine verdiği addır. Bu seçkideki ilk öykü, Bir Delinin Günlüğü başlığını taşır. Aslında bu öykü, ilk defa 1918 yılında, zamanın ilerici düşünürlerinin çıkardığı Yeni Gençlik dergisinde yayınlanmıştır. Pek çok edebiyatçıya göre Çin modern öykücülüğünün ilk örneği olarak sayılan bu yapıt, hem içeriği hem de biçemi yönüyle Lu Xun’un daha sonraki yıllarda yazacağı diğer öykülerinde kullanacağı düşüncelerin ve yöntemlerin izlerini taşır.
Öykünün içeriğinden söz etmeden önce, başlıkla ilgili bir konuya değineyim. “Bir Delinin Günlüğü”, başlığı Lu Xun’dan önce Batı Edebiyatında iki kere kullanılmıştır. Fransız yazar Maupassant’ın ve Rus yazar Gogol’un aynı başlığı taşıyan öyküleri Lu Xun bu öyküyü yazmadan yıllar önce yayınlanmıştı. Lu Xun’un bu öykülerden haberdar olmaması düşünülemez. Maupassant’ın yapıtı pek bilinmeyebilir belki ama Gogol’un öyküsü, Burun ve Palto’yla birlikte o zamanda bile meşhur olmuş öykülerdi. Dostoyevsky’nin “Hepimiz Gogol’un Palto’sunun altından çıktık.” sözü bugün olduğu gibi o zamanlarda da biliniyordu. Bu durumda, Lu Xun’un öyküsüne daha önce kullanılmış bir adı verirken bunu bilinçli bir şekilde yaptığını kabul etmek zorunda kalırız. Büyük bir olasılıkla soyunduğu aydın görevinde kendisini Gogol’a yakın gördüğü için bu adı seçmişti, Lu Xun. Gogol’un, öykülerinde Rus toplumundaki ikiyüzlülükleri ve yozlaşmaları metaforik bir anlatımla eleştirmesi gibi; o da, Çin toplumunu ve Çinli kimliğini ameliyat masasına yatırıp, çok sevdiği tabirle “toplumun hasta bedenine neşter vuracaktı.”
Edebiyat eleştirmeni Ivan Panin*, “Rus Edebiyatı Üzerine Ders Notları: Puşkin, Gogol, Turgenyev, Tolstoy” adlı kitabında Gogol hakkında şunları söyler. “Gogol bir direnişçidir, otokrasinin zayıflıklarını zırnık merhamet göstermeksizin eleştiren bir aydındır. Gogol’un sanatı protestosunu bilinçdışından yapmaz; insan olan Gogol sanatçı olan Gogol’u kullanır, ona kendi sesini verir ve böylece asil ruhunun isyanını yapıta yansıtır.” Bu açıdan bakınca Lu Xun’un bu adı tercih etme nedeni biraz daha açıklık kazanıyor.
Gelelim öyküye. Öykü, şizofren ve paranoyak bir hastanın günlüğünden ibaret. Anlatıcının günlüğü buluşundan ve okumaya başlamasından söz ettiği giriş kısmını saymazsak on üç kısa bölümden oluşuyor. Hastanın nasıl bu hale geldiğini bilmiyoruz, öykü onun her şeyden ve herkesten kuşkulanan, hafakanlı ve kuruntulu söylemleriyle başlıyor. Bir köpeğin hırlamasından korkunç anlamlar çıkarıyor, dolunayın belirmesinden de ayın gökyüzünde görünmemesinden kendisine yönelik komplo teorileri üretiyor. Çocuklar ona bakıp aralarında fısıldaşıyorlar, bir kadın çocuğunu döverken küfürler ediyor, komşular yanından ona sinsi bakışlar fırlatarak geçiyorlar… Ne olursa olsun, öykünün kahramanı etrafındaki insanlara güvensizliğinin ve kendi kuruntularının kurbanı olarak, kafasında yepyeni bir dünya kuruyor. Öykünün ilk vurucu cümlesi üçüncü bölümün sonunda çıkıyor karşımıza.
“Sadece dikkatli ve titiz bir araştırma bize gerçeği gösterebilir. Hayal meyal hatırlıyorum, bir yerlerde okumuştum, insanların antik zamanlardan beri birbirlerini yediklerini. Tarih kitaplarının sayfalarını karıştırırken, karşıma tarihler çıkmıyor belki ama Konfüçyüs’ün bilinen ilkelerine rastlıyorum. “İyilikseverlik, doğruluk, ahlaklılık”. Aynı sayfalara, uyku tutmayan gecelerde tekrar döndüğümde, nihayet görebiliyorum satır aralarına saklanmış gizli mesajları: “İnsanları yiyin!” Bu sözcükler –kitaplarda yazılıp, köylülerce okunan- tuhaf ve alaycı bir yüzle bakıyorlar bana.
Yoksa beni de mi yemeyi planlıyorlar?”
Bu bölümden sonra yazar, sürekli eski metinlere ya da olaylara göndermeler yaparak insanların tarih boyunca nasıl birbirlerini yediklerini anlatıyor. Tabii bunu yaparken, öykü kahramanının korkuları ve endişeleri ön planda ve biz okuyucular olayları onun gözünün önünden ve aklından geçenlerden biliyoruz. On ikinci bölüme kadar öykü herhangi bir yönelimi olmayan durgun bir anlatımla devam ediyor. On ikinci bölümde öykünün kahramanı şunları söylüyor:
“Şimdi farkına varıyorum ki bugüne kadarki hayatımı, son dört bin yıldır insan eti yiyen bir ülkede geçirmişim. Kız kardeşim öldüğünde büyük ağabeyim çekip çeviriyordu evin işlerini. Büyük bir olasılıkla kız kardeşimi de yedirdi bize, diğer yemeklerin içine katarak. Bilmeyerek kendi kız kardeşimin etini yedim, şimdi sıra bende.
Dört bin yıllık yamyamlığın ağırlığı omuzlarıma binmiş haldeyken, her ne kadar bir zamanlar masum olduğuma kendimi inandırmış olsam da, bundan sonra nasıl bakarım diğer insanların yüzlerine?”
On üçüncü bölüm sadece iki cümleden oluşan vurucu bir sondan ibaret.
“Henüz insan eti yememiş çocuklar var mıdır dışarıda? En azından onları kurtaralım…”
Öykünün başından sonuna metaforik öğelerle süslenmiş olduğunu ve Lu Xun’un bu öyküsüyle toplumda geçerli olan Konfüçyüsçü değerlere savaş açtığını söylemek için kahin olmaya gerek yok. Evet, klasik metinlerde doğruluk, iyilikseverlik ve benzeri değerler sürekli olarak teşvik edilirler ama aynı kitaplar yolsuzluk yapan babayı yetkililere şikayet etmenin neden yanlış olduğunu da anlatır. Yine aynı metinlerde otoriteye itaat, ebeveyne saygı, toplum içindeki saygınlığı ne pahasına olursa olsun koruma gibi insanı bireysellikten ve özgürlükten uzaklaştıran öğretiler de mevcuttur. Lu Xun, zamanın pek çok aydını gibi, Konfüçyüsçülüğü Çin toplumunun ilerleyişine engel olan bir duvar olarak görüyordu ve onu alt etmeden ya da en azından sıkı bir reformdan geçirmeden, Çin’in modern bir ülke olamayacağını savunuyordu.
İnsan eti yeme ya da kısaca yamyamlık diyebileceğimiz davranış ise büyük bir olasılıkla Çin’de o zamanlar geçerli olan feodal toplum yapısına işaret etmektedir. Güçlünün güçsüzü ezdiği, insanlıktan çıkardığı, köleleştirdiği, adaletin mülkün temeli değil de mülkün adaletin temeli olduğu bir sistemdir feodalizm. Bu sistemde güçsüz insanın yaşama hakkı, otoriteye baş eğmesine bağlıdır. Bu da asla birey olamaması, asla özgürce kararlar verememesi demektir. Lu Xun, daha sonra yazacağı öykülerde olduğu gibi gücün, ailenin ya da pratik olmayan (sekiz-ayaklı kompozisyon nasıl yazılır gibi) bilgilerin değil de insan olma paydasının birleştirdiği değerler üzerinden bir toplum kurma düşüncesini güder. Ona göre temelde merhamet, sevgi, adalet gibi değerler korunmalı ve bunlar üzerinden özgür, dinamik, modern bir toplum inşa edilmelidir.
Öykünün sonunda “Çocukları koruyalım.” mesajı vermesi, gelecek nesillerin aynı gerici ilkelerle zehirlenmemesi temennisini belirtir. Lu Xun, öyküsüne kahraman olarak bir deliyi seçmiştir çünkü ancak deliren bir insan görebilir gerçeği, deliren insan korkusuzlaşır, etrafındaki baskılardan arınıp kendi aklıyla düşünmeye başlar. Toplumun akıllı olarak gördüğü insan, kendisine düşen görevi beklentilere göre yapan; yani iyi bir evlat, iyi bir vatandaş, iyi bir anne-baba, iyi bir işçi olabilen kişidir. Toplumun tepkisini çekmemek ve yaftalanmamak için insan birey olmaktan vaz geçer ve sürekli kendinden bekleneni yapar. Oysa deli böyle değildir. Hem Gogol’da hem de Lu Xun’da deli karakteri söylenilmeyeni söyleyen, görülmeyeni gören, bir çeşit aydınlanmış insandır. Gogol’un öyküsünün baş kahramanı iyileşmez ama Lu Xun, öykünün girişinde kendi öyküsünün kahramanının iyileşip yakınlarda bir kentte memuriyet görevine atandığını söyler. Buradan da şu sonucu çıkarabiliriz. Aslında herkes biliyordur nelerin doğru nelerin yanlış yapıldığını, herkes biliyor ama kimse sözünü edemiyor. Satır aralarındaki “Birbirinizi yiyin” mesajını görmek yetmiyor gelecek nesilleri korumak için. Harekete geçmek, bir şeyler yapmak, ataerkil toplumun ataerkil değerlerini alt üst etmek ve yeni Çin’i kurmak gerekiyor.
Aslen bir hekim olan Lu Xun’u, Japonya’daki eğitimini yarıda bıraktırıp Çin’e getiren de bu amaç değil miydi zaten? Lu Xun’u, dört bir köşesinden su alan bir gemiyi tamir etmeye ant içmiş bir gemici ustasına benzetebiliriz. Japonya’dayken yaşadıklarından sonra, bilimle ve teknikle değil de edebiyat ve sanatla Çin’i tamir edebileceğine inanmıştı. Öykülerini ve denemelerini yeni bir Çin’i kurmaya adamıştı bu yüzden. Sun Yat Sen’in kurduğu Çin Cumhuriyeti beklentilerini karşılamayınca karamsarlığa düştü, 4 Mayıs hareketi içerisinde aktif olarak yer aldı. Komünist Parti’ye asla üye olmaması da aslında onun siyaset üstü bir tavır takınma çabasının göstergesidir. Mao, yaşamı boyunca Lu Xun’u el üstünde tutmuştur ve onu gerçek bir devrimci olarak lanse etmiştir. Ömrü yetseydi de 1949 devrimini görseydi, Lu Xun ne yazardı bilemeyiz ama Kültür Devrimini görseydi büyük bir olasılıkla yazdıklarından dolayı burjuvazi olmakla suçlanır; ya hapse atılır ya da Lao She gibi halkın önünde azarlanırdı. Ardından da intihar* ederdi.
Lu Xun’un kitapları ondan sonraki Çinli nesiller için ilham kaynağı olmuşlardır ve on yıllardır lise müfredatının ayrılmaz bir parçası olmuştur. Yalnız, son birkaç yıldır Lu Xun’un yapıtları orta okul ve lise kitaplarından birer birer çekilmeye başlandı. Devlet destekli medya kuruluşlarından Xinhua Haber Ajansı bu durumu şu şekilde izah etmiş. “Ortaokul öğrencileri çok derin şeyler okumamalılar. Öğrencileri eleştirel okumaya ve derin düşünmeye çok erken yaşlarda başlatmamalıyız. Tam tersine, onların bilgiyi yavaş yavaş biriktirmelerine önayak olmalıyız.”
Bu değişikliğin altında çok farklı bir amaç olduğunu düşünenlerin sayısı doğal olarak bir hayli fazla. Lu Xun, karamsar ve gerçekçi bir yazardı. Öykülerinde ve denemelerinde sertti, acımasızdı, saldırgandı. Oysa günümüzün Çin’i böylesi sertliklere izin verecek bir zihniyetten çok uzak. Bilakis, Konfüçyüsçülük Çin’de her geçen gün biraz daha önem kazanıyor son yıllarda. Parti Genel Sekreteri konuşmalarında sık sık Konfüçyüs’e göndermelerde bulunuyor, Çin dünyanın dört bir köşesinde açtığı kültür enstitülerine Konfüçyüs’ün adını veriyor. Otoriteye itaati, ne pahasına olursa olsun düzeni korumayı, toplumsal harmoniyi sağlamayı esas alan Konfüçyüsçü ilkelerin Çin devletinin ekmeğine yağ sürdüğünü söylemek pek yanlış olmaz. Konfüçyüs’ün ilkelerini benimsemiş bir vatandaş kendisini dizginleyen, isteklerine öz-sansür uygulayan bir bireye dönüşür. Özellikle ekonomideki büyümenin yavaşlamaya başladığı son yıllarda; devlet, vatandaşlarını umutsuzluğa sürükleyecek, onları isyana ve değişim talebine teşvik edecek düşünceleri engellemek isteyecektir. Böyle bir ortamda Lu Xun’un sert metinlerini müfredattan çıkarmaları yönetici parti için isabetli bir karar olarak görülebilir. Bu ve ileride gelecek benzeri kararların Çinli gençlerin düşünsel gelişiminde nasıl bir etki yaratacağını ise zaman gösterecek.
12 Nisan 2015, Çanco
* Ivan Panin’in adı geçen kitabı Amazon’un sayfasından ücretsiz olarak indirilebilir. Çeviri bana ait.
* Resmi görüşe göre Lao She, Pekin’deki bir gölde intihar etmiştir ama öldürülüp göle atıldığını iddia edenler de var.
Aşağıya bu yazıyı yazarken kullandığım birkaç kaynağı ekliyorum:
1. The Real Story of Ah-Q and Other Tales of China – The Complete Fiction of Lu Xun, Penguin Classics, Kindle Edition (Türkçe çeviriler bana ait.)
Lu Xun’un yapıtlarının müfredattan çıkarıldığı üzerine iki haber:
Türkiye Uluslararası İlişkiler Çalışmaları olarak yola çıktığımızdan beri yanımızdan hiç ayırmadığımız altı değerimizden biri olan “Anadolu Hareketi”nin bir parçası olan Temsilcilik Sistemimizi her yıl daha ileri taşımaya ve geliştirmeye çalışıyoruz. Yılların verdiği birikim ve tecrübeyi Anadolu’muzun her bir noktasına taşımak için çalıştığımız bu yolda bizl […]
Bosna Sancak Akademik Tarih ve Kültür Vakfı’nın bu yıl ikincisini gerçekleştireceği Bosna Sancak Kültür Günleri etkinliği kapsamında Bosna Hersek Cumhurbaşkanlığı Konseyi Üyesi Sayın Bakir Izetbegovic konuşmacı olarak 15 Ekim 2017 Pazar günü İstanbul’a geliyor. Bosna Hersek Cumhurbaşkanlığı Konseyi Üyesi Bakir Izetbegovic İstanbul Sultanahmet’te bulunan Marm […]
Başvurular sona ermiştir ilginiz için teşekkür ederiz. Bahçeşehir Üniversitesi Hükümet Liderlik Okulu tarafından 2009-2010 akademik yılında ilki gerçekleştirilen ve her akademik yıl gerçekleştirilmesi planlanan Diplomat Okulu sertifika programı Hükümet Liderlik Okulu kapsamında gerçekleştirilen diğer sertifika programları gibi Türkiye’de alanında gerçekleşti […]
Türkiye Uluslararası İlişkiler Çalışmaları (TUİÇ) olarak 2008 yılında çalışmalarımıza başlarken en büyük hedefimiz ve motivasyonumuz olan Anadolu’daki Uluslararası İlişkiler öğrencilerine ulaşma yolundaki çalışmalarımızda bizimle beraber yürüyecek, gelişecek ve geliştirecek yeni yol arkadaşları arıyoruz. TUİÇ Etkinliklerini Türkiye’nin her bir köşesine ulaşt […]
Aradan neredeyse 10 yıl geçmiş, nasıl anlatırım bilmem… Aslında uzun zamandır da yazmıyorum, kalemim hakkıyla konuşur mu şüpheliyim ancak bazı şeyleri anlatmak mecburiyetindeyim ve açıkçası, belki de sadece bu mecburiyeti seviyorum. TUİÇ için yazmak mecburiyeti, TUİÇ için okumak mecburiyeti, TUİÇ için yollara çıkmak, uyumamak, konuşmak, tartışmak, düşünmek, […]
Başvurular sona ermiştir ilginiz için teşekkür ederiz. Bahçeşehir Üniversitesi bünyesinde kurulmuş olan Hükümet Liderlik Okulu, düzenlediği programlar ve bunların yanı sıra hazırladığı projeler ve seminerler vasıtasıyla geleceğin liderlerini yetiştirmeyi, katılımcılarını günümüz dünyasındaki önemli konular hakkında bilgilendirmeyi amaçlamaktadır. Siyasetin v […]
Güney Kore Başkanlık adaylarından önde gelen Moon Jae-in’in dış politika danışmanı ABD Başkanı Donald Trump’ın THAAD için Seoul’un ödeme yapması teklifinin imkânsız bir seçenek olduğunu söyledi. Trump, Perşembe günü Reuters’a verdiği röportajda Güney Kore’den THAAD sistemi için $1milyar ödemesini istediğini söylemişti. Moon’un dış politika danışmanı ve Se […]
Görüşmelere 2010’da başlayan Endonezya-Avustralya Kapsamlı Ekonomik Ortaklık Anlaşması’nı (IA-CEPA) imzalayan Avustralya ve Endonezya hükümetleri, bu yılın sonuna kadar anlaşmayı tamamlamaya karar verdiler. Çarşamba günü Jakarta’daki Avustralya Büyükelçiliği Ekonomi, Yatırım ve Altyapı Bakan Danışmanı Steven Barraclough yaptığı konuşmada “Endonezya hükümet […]
Filipinler’in Başkenti Manila’da 30. Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği (ASEAN) Zirvesi yoğun güvenlik önlemleri altında başladı. Eyalet ve hükümet başkanları ve bölgedeki diğer önemli yetkililer, 26-28 Nisan tarihleri arasında Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği (ASEAN) Zirvesi ve İlgili Toplantılar Toplantısı için Manila’ya toplandılar. Eyalet Konsey Üyesi Au […]
Hindistan işgali altında bulunan Cammu Keşmir bölgesinde Facebook, Twitter, Whatsapp gibi uygulamaları da içeren 22 sosyal medya servisine erişimin yasaklandığı duyuruldu. Erişimi engellenen sosyal medya hizmetleri, iletişim araçları ve websiteler arasında Yotube, Skype, Telegram, Snapchat gibi sıkça kullanılan uygulamalar da bulunuyor. Ayrıca telefonlardak […]
Suriye ve Irak’ta kontrol altında tuttuğu bölgelerde yapılan askeri operasyonlar sonrası yaşadığı kayıplarla ve bunu takiben bünyesinde barındırdığı yabancı savaşçıların da ülkelerine geri dönmeye başlaması ile birlikte IŞİD, iddia ettiği ‘devlet’ olma fonksiyonlarını yavaş yavaş kaybetmeye başlayarak tekrar bir terör ağına dönüşmeye başladı. Kısa süre içind […]
Tunus Cumhurbaşkanı Beji Kaied Sebsi, Medeni Kanunun çıkarılmasının yıldönümü olan 13 Eylül 2017’de ve Tunus Ulusal Kadın Günü münasebetiyle kendisini Burgiba’nın varisi ve takipçisi kabul eden hükümete bir çağrıda bulundu. Miras konusunda erkek ve kadının eşit pay almalarına imkan verecek bir kanunun hazırlanması ve kadınların yabancılar ile evlenmesini eng […]
1911 yılında Osmanlı Mebusan Meclisinde Siyonizm hakkında bir tartışma cereyan eder. Başta Gümülcine mebusu İsmail Hakkı Bey olmak üzere vekiller hararetle bu konu hakkında bilgi edinmek isterler. Dönemin sadrazamı İbrahim Hakkı Paşa şöyle bir açıklamada bulunur: Bazı müfrit fikirli Avrupalı Museviler Filistin’de Musevi ahaliyi çoğaltarak orada bir Musevi De […]
4 Kasım’da Lübnan Başbakanı Saad Hariri’nin İran ve Hizbullah’a ağır suçlamalar yönelterek istifa etmesinin ardından Suudi Arabistan’da yolsuzluk gerekçesiyle yapılan tasfiyeler, Ortadoğu’nun rutinleşen kriz gündeminde yeni bir sayfa açmıştır. Gerekçeleri farklı olmakla birlikte iki olayın da merkez üssü S. Arabistan, menzili ise İran gibi görünmektedir. Anc […]
Kuşkusuz Hariri’nin istifası üzerine yapılan farklı yorumların ortak noktası, Lübnan siyasetindeki gelişmeleri büyük ölçüde bölgesel düzeydeki siyasî ve askerî rekabetlerden yola çıkarak açıklama gayreti içinde olmasıdır. Lübnan siyasetinde neredeyse tüm aktörlerin nüfuzlarını ve meşruiyetlerini dış desteğe dayandırma alışkanlığı ve Lübnan’ın bölgesel krizle […]
Birinci Dünya Savaşı’nın sonuna yaklaşıldığı sırada, 2 Kasım 1917’de İngiltere Dışişleri Bakanı Arthur Balfour’un, siyonizmin ünlü hamisi Lord Rothschild’e gönderdiği mektupta şu ifadeler yer alıyordu: “Majestelerinin hükümeti Yahudilere Filistin’de bir yurt tesisi fikrini hararetle desteklemektedir. Bu maksatla her ne gerekiyorsa yapılacaktır. Filistin’de y […]
Ürdün, radikalizmin ve terörizmin yıkıcı etkilerine karşı dokunulmaz değildir. 18 Aralık 2016’da Ürdün’ün güneyindeki Al-Karak kentindeki çarpıcı terörist saldırı, Ürdün’ün de terör örgütlerinin hedefinde olduğunu hatırlatır niteliktedir. Ürdün’ün terörizm sorunu sadece Ürdün’de eylem yapan teröristler ile sınırlı değil, aynı zamanda bu ülke, Suriye ve Irak […]
Uzun zaman gündemde kalan ve bölgesel ve uluslararası itirazlara rağmen Kuzey Irak’ta yapılan referandum peşinden de pek çok tartışmaları beraberinde getirmiştir. İKBY her türlü riski göze alarak giriştiği bu macera karşısında bölgesel tepkiler de ağır oldu. Konunun bütün taraflar nezdindeki sıcaklığı soğukkanlı tartışmalara da imkan vermemiştir. Yeni bölges […]
Geçtiğimiz günlerde (18-19 Ekim) İstanbul’da TRT’nin düzenlediği TRT World Forum 2017, “Türkiye’nin Davos’u” olarak tasvir edildi ve farklı ülkelerden aydınlar ile yeni nesil araştırmacıları bir araya getirdi. İki gün süren programın ilk günü Başbakan Binali Yıldırım’ın konuşmasıyla başladı ve ikinci gün şeref misafiri olarak iştirak eden Cumhurbaşkanı R. Ta […]
Afrika kıtası geniş coğrafyası, yer altı zenginliği ve insan gücünden ötürü her zaman dış aktörlerin politikalarında önemli yer tutmuştur. Asırlarca süren köle ticaretinin ardından sömürgecilik ve 1960’lı yıllardaki bağımsızlık hareketlerine rağmen hala yeni sömürgeciliği (neo-colonialism) yaşayan Afrika’nın, adeta gelişmesi ve kalkınması engellenmeye çalışı […]