Sınır Tanımayan Doktorlar, Batı Afrika'daki Ebola salgınından sağ çıkan hastalara yönelik sağlık hizmetlerini yaklaşık iki buçuk senenin sonunda sonlandırıyor.
21 Ekim 2016 - Gine ve Sierra Leone'deki Ebola odaklı tıbbi ve psikososyal destek programlarını Eylül sonunda sonlandıran Sınır Tanımayan Doktorlar (MSF), Liberya'daki Ebola sonrası tedavi ve bakım faaliyetlerini de yıl sonunda kapatacağını duyurdu. Salgın sonrası yaşanan ciddi sağlık sorunlarına yönelik gerekli altyapıyı hazırlayan ve hastalar için hayati öneme sahip tedavileri tamamlayan MSF, bundan sonraki süreçte yerel sağlık kuruluşlarının sorumluluk üstleneceğini, fakat destek gerekmesi halinde tekrar Ebola ile ilgili olarak devreye girebileceklerini açıkladı.
MSF Sağlık Politikaları Danışmanı Mit Philips, "Bundan sonraki süreçte Ebola'yla ilgili sağlık hizmetlerinin geliştirilmesi sürecinde enfeksiyon kontrol ve hasta izleme mekanizmalarının oluşturulması büyük önem taşıyor. Aynı zamanda Ebola'ya veya olası bir salgına karşı acil eylem planlarının tasarlanmış olması gerekiyor. HIV ve tüberküloz tedavi programlarının ise kaldığı yerden devam edebilmesi için ülkelerin telafi programlarına yer açması ve tedavi imkanının az olduğu bölgelerde önleyici tedbirlere ağırlık vermesi bütüncül bir sağlık hizmeti için çok önemli" dedi.
Ebola salgını sonrası sağlık sorunları
Batı Afrika boyunca yayılan Ebola salgını 28.700'den fazla insana bulaştı, 11.300'den fazla can aldı.
Hastalıkla mücadele sürecinde aileler paramparça olurken okullar kapatıldı, ekonomi durdu ve sağlık sistemi tamamen çöktü. Uluslararası tıbbi ve insani yardımın gecikmesi ise, salgının kısa sürede ölümcül etkisini artırmasına neden oldu.
Ebola salgınından sağ kurtulanlar da henüz savaştan tam anlamıyla galip çıkmamıştı. Pek çoğunun sağlık sorunları ve psikolojik rahatsızlıkları devam ediyordu. Dünya, bu denli büyük bir Ebola salgınıyla yakın zamanda karşılaşmadığı için, hayatta kalan hastaların eski sağlıklarına kavuşmaları için nasıl bir destek mekanizmasına ihtiyaç duydukları da geniş bir kesim tarafından bilinmiyordu.
MSF Liberya Program Direktörü Petra Becker'a göre, "Salgın etkisini yitirmeye başladığında bu ihtiyaç daha belirgin bir hale geldi. Ebola'yı atlatan hastaların çoğu başta eklem ağrıları olmak üzere nörolojik sorunlar yaşıyor, gözleriyle ilgili komplikasyonlarla mücadele ediyordu. Fiziksel rahatsızlıkların yanı sıra ciddi psikolojik sorunlar da yaşıyorlardı. Travma sonrası stres bozuklukları ve depresyon, hastalıktan sağ kurtulmuş veya ölüme tanıklık etmiş bireylerde, ailelerinde ve yakın çevrelerinde sıkça görülüyordu."
Bu nedenle MSF salgının etkileriyle mücadele ederken, bir yandan da sağ kalanlara yönelik sağlık hizmetlerine ağırlık vermeye başladı.
Salgından en fazla etkilenen üç ülkede Ebola'yı atlatan hastalara yönelik özel klinikler kuran MSF, ilkini Ocak 2015'te Liberya'nın Monrovia şehrinde açtı. Bu yılın Ağustos ayında kapatılan klinikte yaklaşık bir buçuk yılda 1.500'ün üzerinde muayene gerçekleştirildi. Gine'nin Konakri şehrinde açılan ikinci klinik ise, Ebola'dan sağ kurtulan 330 kişiyi ağırladı. 350 kişiden oluşan hasta yakınları ve akrabaları ise, şehrin Coyah ve Forecariah bölgelerinde tedaviye alındı. Sierra Leone'nin Freetown şehrinde faaliyet göstermiş olan üçüncü klinik ise 400'den fazla kişiye tıbbi ve psikososyal destek imkanı sundu; 450'den fazla bireysel ve grup terapi seansı gerçekleştirdi.
Ebola sonrası hayat: Ayrımcılık ve utanç ile mücadele
Ebola'yı atlatan bireyler ve aileleri, tedaviden sonra köylerine döndüklerinde dışlanma tehlikesiyle karşı karşıya kalıyordu. Bazıları işlerini, bazıları eşlerini kaybediyor; bazılarıysa içinde doğup büyüdükleri topluluklara yeniden kabul edilmiyordu.
Dışlanmışlık, hayatını düzene sokmaya çalışan bu insanların hayatında istikrar bozucu bir unsur olarak etkisini sürdürüyordu.
Bu nedenle MSF, diğer sivil toplum kuruluşları ve ulusal program yürütücüleriyle birlikte ayrımcılığın bireyler üzerindeki etkisini azaltmak için Ebola salgınından etkilenen topluluklara uzman ekipler gönderdi. Sağlığın teşviki ve geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürüten MSF ekipleri, örneğin Gine'de bireysel ve grup terapi seansları aracılığıyla 18.300 kişiye ulaştı.
Sağlık çalışanları da Ebola'ya yakalandı
Ebola virüsünden en çok etkilenen Sierra Leone, Gine ve Liberya'daki sağlık çalışanlarının Ebola'yla mücadele sürecinde ağır bedeller ödediğini belirten MSF Direktörü Brice De La Vingne, "Yüzlerce kişinin hayatını kurtaran bu insanların çoğu kısa süre sonra hastalığa yenik düştü. Hayatta kalanlar ise tanıklık ettikleri sayısız ölümün de etkisiyle, her gün Ebola'nın kendilerine veya ailelerine bulaşacağı korkusuyla yaşadılar. Batı Afrika'yı etkisi altına alan Ebola salgını, sahada görev yapan uluslararası MSF çalışanlarının zihninde ve kalbinde silinmez bir iz bıraktı. Hastalığın etkisi, elbette her gün Ebola tehdidiyle burun buruna çalışan yerel çalışanlarımızın üzerinde çok daha fazlaydı. Ebola'ya yakalanan insanlar ve aileleri içinse bu süreç tam bir cehennem gibiydi. Hatta bugün bile bazı hastalarımız etrafta klor kokusu duyduklarında bir anda Ebola kontrol merkezlerindeki eski günlere döndüklerini ve ister istemez zihinlerinde kötü anıların canlandığını söylüyorlar" dedi.
Batı Afrika'daki diğer MSF faaliyetleri devam
MSF'nin Monrovia'da açtığı pediyatri hastanesinde çalışan sağlık ekipleri, Ocak - Ağustos 2016 tarihleri arasında 3.280 acil muayene gerçekleştirken 880 çocuğu yatan hasta ünitesine kabul etti. Hastanenin yenidoğan ünitesinde ise 512 bebek tedavi altına alındı.
Gine'nin başkenti Konakri'de HIV hastalarına sağlık hizmetleri sunmaya devam eden MSF, Sierra Leone'nin Tonkolili ve Koinadugu bölgelerinde de anne ve çocuk sağlığı hizmetlerini sürdürüyor.