I. Mary
- Önem : İngiltere tahtına oturan ilk kadın hükümdar
- Doğum : 1516
- Ölüm : 1558
- Ebeveynler : 8. Henry ve Aragonlu Catherine
Hüküm sürdüğü dönemde yaşanan dini baskılar nedeniyle “Kanlı Mary” olarak da adlandırılan Kraliçe 1. Mary İngiltere tahtına oturan ilk kadın hükümdar olması nedeniyle tarihte önemli bir figür olarak karşımıza çıkmaktadır. 8. Henry ve Aragonlu Catherine’nin tek çocuğu olan Mary’nin cinsiyeti nedeniyle taht için uygun bir isim olmadığı düşünülüyordu. Bir erkek evlat sahibi olmak isteyen Henry yeni bir evlilik yaparak Edward adında yeni bir varisin doğmasına vesile oldu. Ancak onun ölümünün ardından tahtın tek varisi tekrardan Mary oldu.
Babası 8. Henry’nin yasakladığı Katolikliği yeniden yaygınlaştırmaya çalışan 1. Mary, bu kararından dolayı yüzlerce insanın kazığa bağlanıp yakılması emrini verdi. Tahta geçmesinin ardından Katolik bir İspanyol prensi olan 2. Philip’le yaptığı evlilik çok sayıda düşman kazanmasına neden oldu. Çok geçmeden Sir Thomas Wyatt ona karşı bir isyan başlattı. Mary, aynı yıl “sapkınlık yasalarını” yeniden düzene koydu. Protestanlara karşı geniş çaplı bir baskı dalgası başlattı. 16. yüzyıl İngilteresi’nin dini karmaşa ortamında şüphesiz ki Mary’nin uygulamaları alışılmadık değildi. Babası, Protestanlığı yaymak için Mary’nin onu yasaklamak için öldürdüğünden çok daha fazla insan öldürmüştü. Ne var ki bu infazlarda kullanılan dehşet verici yöntemler Mary’nin karanlık ününü daha da arttırdı. Katolik bir varis dünyaya getiremeyen Mary, kırk iki yaşında vefat etti. Tahtı, Protestan olan Elizabeth’e bıraktı.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
David S. Kidder, Noah D. Oppenheim, Entelektüelin Kutsal Kitabı, Maya Kitap, 2013
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Fecr-i Ati
Birçok tenkitçinin, hatta bizzat mensuplarının da bir edebiyat mektebi veya edebiyat grubu olarak kabul etmediği Fecr-i Âtî, II. Meşrutiyet sonrası ortaya dökülen çoğu siyasî nitelikte ve sanat endişesinden mahrum edebiyat mahsullerine tepki olarak doğmuş kısa ömürlü bir edebî topluluktu. II. Meşrutiyet’in ilân edilmesiyle basında da sansür resmen değilse bile fiilen kalktı. II. Abdülhamid’in şahsını, devrini, rejimini kötülemek ve ona hakaret etmek olan, çoğu asgarî sanat ve edebiyat zevkinden mahrum bir yığın şiir, tiyatro, roman ve hikâye bu dönemin edebî mahsullerini teşkil etmekteydi. Fecr-i Âtî topluluğu, sanat ve edebiyattaki bu seviyesizliğe karşı tepkilerin bir araya getirdiği edebiyatçıların ortak hareketinden doğdu. Basının bu derece politize olmasından usanan çoğu genç birtakım yazarlar Hilâl gazetesinin idarehanesinde toplandı ve idealleri doğrultusunda bir grup teşkil ettiler. Böylece topluluk 1909 yılı başlarında yarı resmî olarak fakat fiilen kurulur. Aynı yılın 25 Mart tarihli Servet-i Fünûn dergisinde küçük bir haber topluluğun varlığını duyurdu. Bu kısa yazıda bir şiir ve düşünce topluluğu kurulduğu, sanatı şahsî ve muhterem olarak kabul ettikleri, şiire ve estetiğe ağırlık vermek üzere Fecr-i Âtî adıyla bir dergi yayımlayacakları bildiriliyordu.
-
-
Fahrettin Yıldız
Arap dili ve İslam dini üzerine çalışmalarıyla bilinen Fahrettin Yıldız, Mardin’in Midyat ilçesinde dünyaya geldi. Babası fahri imamlık yapan Molla Abdullah Arnâsi olan Yıldız, soyu Hz. Hüseyin’e dayandığı için ailesi seyyid olarak bilinir. Öğrenim hayatına görece geç başlayan Fahrettin Yıldız, Batman Beşiri bölgesinde müderrislik yapan Molla Hasan Tilmizi’den ve bölgedeği diğer bilinen âlimlerden dersler aldı. Düzenli medrese eğitimi görmemesiyle birlikte güçlü hafızası ve ders okuması sayesinde bu eksikliği gidermeyi başardı. Yakın arkadaşları ve çevresindeki kişiler tarafından söylenenlere göre metni bir defa okumasıyla ezberleme yeteneğine sahiptir.
-
Geleneksel Eyüp Oyuncakçısı
Anadolu coğrafyasında bilinen ilk oyuncak markası olarak kabul edilen Eyüp Oyuncakları, taşıdığı isim itibariyle belirli bir bölgeye ait gibi dursa da yalnızca İstanbul’un Eyüp ilçesine ait değil, Anadolu’nun birçok yerinde oyuncakçılar, seyyar satıcılar hatta aktar dükkânlarında dahi yer bulan bir değer olarak karşımıza çıkmaktadır. Nizam-i Cedid askeri olarak İstanbul’a gelen, askerlikten ayrıldığında ise Eyüp’e yerleşip oyuncakçılığa başlayan Dökmeci Hasan Ağa, bazı kaynaklarda Eyüp oyuncakçılığının başlangıç ismi olarak ileri sürülür. Geleneksel Eyüp Oyuncakları’nın Eyüp semtinde üretilmeye tam olarak ne zaman başlandığı bilinmese de Evliya Çelebi’nin Seyahatname adlı eserinde şu şekilde yer alması bizlere tahmini 1630’lu yıllara dair bir tarih sunmaktadır: “ Eyüp Oyuncakçıları kamış borular, fırıldaklar, def, dümbelek, kemençe, sıçan ve kuşlarla, gözler görmedik şeytan işi oyuncaklarla geçerler.”
-
Oturan Boğa
Bir Siu savaşçısı ve kabile şefi olan Oturan Boğa, ABD ordusunun 7. Süvari Birliği’ni Little Bighorn Savaşı’nda yenilgiye uğratarak büyük ün kazandı. Bu olay aynı zamanda Oturan Boğa’yı Amerikan yerlileri arasında büyük bir kahraman haline getirdi. Bugün Güney Dakota’da bulunan Grand River yakınlarında doğan Oturan Boğa, henüz genç bir delikanlıyken savaşçı oldu. İlk savaşını on dört yaşındayken The Crow karşısında verdi. ABD ordusunun karşısına ise ilk olarak Haziran 1863 yılında çıktı. Siular tarafından kutsal kabul edilen Black Hill’in Siular ve ABD hükümeti arasında imzalanan antlaşmayla koruma altına alındı. Ancak ABD’nin bu antlaşmayı bozması Little Bighorn Savaşı’nın başlamasına neden oldu.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun