"Ama ben, tinsel bir zaman içinde yaşayan ben, bir romanın romanını -biraz bir gölgenin gölgesi gibi bir şey- yazmayı düşündüm; hayır bir romancının romanı değil bu, bir romanın romanı ve ben bunu okuyucularım için yazmayı düşündüm, o okuyucular ki benim kendilerini oluşturduğum kadar onlar da beni oluşturmuşlardır... Ben başka bir şeyle ilgilenmedim, okuyucularım, benim okuyucularım da ilgilenmediler. Okuyucularım, benim okuyucularım gerçekçi denen romanların tutarlı dünyasını aramazlar -öyle değil mi okuyucularım?"
Bir romanın romanı nasıl oluyor diyorsunuz galiba. Çok parlak, yumuşak bir kumaşta muntazam ölçüde bir parça kestiniz diyelim sonra bu çok biçimli yama parçasını alıp yumuşaklığını, kokusunu duyumsamak için yokladınız, ve nihayet algınızı bu bez parçasıyla sıvadınız, örtünün altında, dokunun her soluk alışınızla titreşimini hissettiniz; işte roman,yazın buna benzer, peçeli yüzlerden bir kesit. Ancak romanın romanı, en başta ele aldığınız ve artık bir paçavra haline gelen o kesiğin arkasındadır. Yırtık ne kadar derinse 'anlam üzerine zar atmanızı' o kadar olası hale getirir. Nedir bu yırttığınız, derinleştirmeye can attığınız? Ya da buna izin verecek mi tahayyül gücünüz?
"- Don Sandalio’yu biliyorsunuz değil mi?
- Ben mi? Yok, ne oldu?
- Çocuğu öldü.
- Aaa! Çocuğu mu vardı?
- Evet, bilmiyor muydunuz? Bu hikâye şöyle... .
Bana neler oldu? Bilmiyorum ama bunu duyunca lafını keserek kalktım yerimden ve böyle davrandığım için hakkımda ne düşündüğü umurumda bile değildi. Hayır, Don Sandalio’nun oğlunun hikâyesini anlatmasını istemiyordum. Niçin? Benim Don Sandalio’mun benim için tertemiz kalması gerekiyor, hiçbir şey bulaşmamalı ona ve şimdi oğlunun onu terkedip gitmesi, ölümüyle beni birkaç gün satranç oynamaktan mahrum etmesi sakatlamıştır benim gözümde Don Sandalio’yu. Hayır, hayır bu olaylarla ilgili hiçbir şey bilmek istemiyorum. Onunla ilgili olarak? Gerektiğinde ben yaratacağım bunları."
Hikayeye konu olan satranç ustası ile ilgili gerçekçi bir bilgiye ulaşamayız böylece. Ama gerçekten ulaşmalı mıyız? Satırlar arasında kurguya dair ayağı yere basan birkaç gerçek arar gözlerimiz ama nafile, yazar- okuyucu rolu değişir ve daha sonrasını sizin yaratmanız gerekir. Of ne yorucu.. İzleklerimizdeki sisle milyon tane olasılığın bir sinek kanadı bile görünmez çünkü bize. Ama durun, bir bir kıyım yaratıp bir delik açmıştık algıda, gerçeğin örtüsünü sıyırıp kurabilmenin tahtadan iskeletini taşımaya başlamalısın, okuyucu.
"Yaşlı bir meşeyle dost oldum. Bir görseydin bu ağacı Felipe, bir görseydin! Ne kahraman! Çok yaşlı bir ağaç muhtemelen! Kısmen ölmüş diyebiliriz. Düşünebiliyor musun: kısmen ölmüş, tamamı ölmemiş! İçindeki damarları gösteren derin bir yarası var. Ve bu damarlar boş. Yüreğini gösteriyor bu ağaç. Ama biliyoruz ki botanik nosyonlarımız ne kadar eksik, yüzeysel olursa olsun onun gerçek yüreği bu değildir; biliyoruz ki ağacın altındaki katmanla kabuk arasında özsu akıyor. Ama kenarları yuvarlaklaşmış bu yara ne kadar etkiliyor beni!"
Bir ağacın gerçeği ve bir dünyanın kurmaca bitki örtüsü kucaklaşır. Gerçekten, bir ağacın gerçeği nedir?