06/22/2021 - Birsen Filip
Covid-19 pandemisinin başlangıcından bu yana, dünyanın dört bir yanındaki hükümetler, bir avuç seçilmemiş tıp uzmanıyla birlikte totaliter rejimlerin (örneğin faşizm, Nazizm ve komünizm) toplum mühendisleri gibi davranıyorlar. Daha açık olmak gerekirse, bu seçkin siyasi liderler ve tıp uzmanları grubu, pandemiyi kontrol altına almak ve gelecekteki salgınların önlenmesi amacıyla belirtilen son derece zorlayıcı ve kısıtlayıcı karantinalar ve fiziksel mesafelendirme önlemleri uygulayarak milyarlarca sıradan insanın yaşamının yanı sıra ekonomileri de alt üst etti. Belirli önlemler arasında sokağa çıkma yasakları; sokaklarda polis devriyeleri; zorunlu olmayan işyerlerinin yanı sıra okullar ve yüksek öğretim kurumlarının zorunlu olarak kapatılması; sosyal toplantıların yasaklanması; spor ve kültürel etkinliklerin iptali; dini hizmetlerin askıya alınması; ve yerel, ulusal ve uluslararası düzeylerde kişisel hareket ve etkileşimler üzerindeki kısıtlamalar var. Dünyanın birçok yerinde insanlar, günün çoğunu evlerinde kapalı ve izole olarak geçirmelerini gerektiren zorunlu evde kalma emirlerine tabi tutuldu. Sosyal toplantılardaki sınırlamalara uyulmaması insanların tutuklanmasına, gözaltına alınmasına ve para cezasına çarptırılmasına neden olduğundan, insanların halka açık protestolara katılmasını ve fikirlerini özgürce ifade etmesini yasaklamak için de karantina önlemleri kullanıldı. Ayrıca karantina ve sokağa çıkma yasaklarını uygulamak ve makul olmayan kısıtlamalara karşı protestoları dağıtmak için polis gücünün aşırı kullanımını görmek de alışılmadık bir durum değil. Bazı hükümetler, ülkelerine giren uluslararası yolcular için, Covid-19 testlerinin sonuçlarını beklerken masrafları kendilerine ait olmak üzere karantinaya almak zorunda kaldıkları gözaltı merkezleri de kurdu. Şaşırtıcı bir şekilde, Haziran 2021'in başlarında, Kanada'nın Ontario eyaletindeki eyalet hükümeti, uzun süreli bakım evlerinde yaşayanların, yakında her iki taraf da tamamen aşılandığında ziyaretçilerle "el ele tutuşma da dahil olmak üzere yakın fiziksel temas" ve "kısa sarılmalar" yapmasına izin verileceğini açıklayacak kadar ileri gitti.
Ne yazık ki ana akım medya ve büyük sosyal medya platformları bu durumu eleştirmek yerine tamamen işin içinde. Baskıcı ve cezalandırıcı önlemlerini yücelterek, eleştirel bakış açılarını sansürleyerek ve bir gözetim kültürünü teşvik ederek ve bir yandan da korku yayarak hükümetlerin bu konularda istekli işbirlikçileri oldukları ortaya çıktı. Ayrıca, totaliter karantina önlemlerini sona erdirecek tek çözüm olarak deneysel aşıları durmaksızın teşvik ediyorlar.
Karl Popper ve Friedrich Hayek, pandeminin başlangıcından bu yana gerçekleşen bu tür merkezi planlamaya tanık olmuş olsaydı, buna “bütünsel toplum mühendisliği” adını verirlerdi. Toplum mühendisi kavramının destekçilerinin, toplumu bir bütün olarak kendi ideallerine, amaçlarına ve isteklerine göre kontrol etme ve yeniden şekillendirmede “Devletin gücünü” genişletmeye çalıştıklarına inanıyorlardı. Popper'a göre, toplum mühendisleri toplumun amaçlarını ve ihtiyaçlarını teşhis edebileceklerine ve daha sonra büyük ölçekli planlama yoluyla bunlara ulaşmak için bir strateji uygulayabileceklerine inanıyorlar. Ancak, böyle bir girişim, toplum mühendislerinin, bu bireylerin iradelerini ve amaçlarını kendilerininkilerle değiştirerek milyonlarca insanın faaliyetlerini merkezi olarak koordine etmesini gerektirecektir. Bu arada Hayek, herkesin toplum mühendislerinin amaçlarına hizmet etmesini sağlamanın en iyi yolunun şu olduğunu belirtti:
herkesi bu amaçlara inandırmak. Totaliter bir sistemin verimli bir şekilde işlemesi için herkesin aynı amaçlar için çalışmaya zorlanması yeterli değildir. İnsanların onları kendi amaçları olarak görmeye başlaması esastır. İnançlar halk için seçilmeli ve onlara empoze edilmekle birlikte, onların inançları, bireylerin mümkün olduğunca planlayıcının istediği şekilde kendiliğinden hareket etmesini sağlayan genel kabul görmüş bir inanç haline gelmelidir. Totaliter ülkelerdeki baskı hissi genel olarak liberal ülkelerdeki çoğu insanın hayal ettiğinden çok daha az şiddetliyse, bunun nedeni totaliter hükümetlerin insanları istedikleri gibi düşünmelerini sağlamada yüksek derecede başarılı olmalarıdır.
Salgının toplumsal mühendisleri, kitleleri, katlanmak zorunda kaldıkları baskıcı tecrit önlemlerinin nihayetinde bir bütün olarak toplumun çıkarına olduğuna ikna etmede büyük ölçüde başarılı oldular. Birçok durumda, birçok insanı karantinanın amaçlarının aslında kendi amaçları olduğuna inandırmayı başardılar. Aynı zamanda, toplum mühendisleri, oluşturdukları "önlemlerle ilgili şikayetleri duymadıkları" için eleştirilerin cesaretini kırıyorlar. Buna göre, bazı gazeteciler, aktivistler, muhalifler, hukukçular, tıp uzmanları ve özgürlük, insan hakları ihlalleri ve kamu yararını önemseyen herkesin ileri sürdüğü eleştirel görüşler sistematik olarak susturuldu. Popper, toplum mühendislerine dair şu açıklamasını yaptı:
Birçok şikayete karşı sağır olmaları gerekecek; aslında, mantıksız itirazları bastırmak onların işinin bir parçası olacaktır. (Lenin gibi "yumurta kırmadan omlet yapamazsınız" diyecekler.) Ancak bununla birlikte, makul eleştiriyi de bastırmaları gerekir.
Yaklaşık bir buçuk yıl boyunca anti-liberal, demokratik olmayan, etik dışı, bilim karşıtı, tarih dışı ve baskıcı hükümet önlemlerinin ardından, milyarlarca insanı temel insan haklarından, özgürlüklerinden ve egemenliklerinden mahrum bırakılırken, birçok ülkede ve bölgede sosyal ve ekonomik yaşam tamamen felç oldu. Bununla birlikte, pandemi döneminin toplum mühendisleri, eleştirileri ve şikayetleri “birer kusur”, mantıksızlığın kanıtı ve kamu yararının ihlali olarak ele aldı.
Hayek ve Popper, Hitler, Stalin ve Pol Pot gibi çok sayıda diktatör ve tiran tarafından kullanılan, şu anda tabi olduğumuz merkezi planlama biçimi hakkında hiç durmadan uyarıda bulundular. Özellikle, bunun toplumları yalnızca “serfliğe giden yola” götürmekle kalmayıp, aynı zamanda geri dönüşü olmayan, büyük ölçekli sosyal ve ekonomik hasara da neden olacağını savundular.
Gerçekte, karantinalar başladığından beri, genel özgürlük (örneğin konuşma özgürlüğü, ifade özgürlüğü, din özgürlüğü, toplanma özgürlüğü, basın özgürlüğü ve fikri özgürlük), negatif özgürlük (yani baskıdan özgürlük), pozitif özgürlük (yani, kendini geliştirme özgürlüğü), öznel özgürlük (yani, kendi irade ve görüşlerine göre hareket etme özgürlüğü), nesnel özgürlük (yani, “başkalarıyla birlikte olma” özgürlüğü) ve ekonomik özgürlüklerin (ör. geçimini sağlamak, üretmek, satın almak, satmak vb.) hepsi bir ölçüde ihlal edilmiştir. Ayrıca, yüz milyonlarca insan işini kaybetti veya gelir düşüşlerine katlandı, birçok küçük ve orta ölçekli şirket iflas etti, büyük ekonomilerde işsizlik oranları arttı ve çoğu ülke durgunluğa girdi. Ayrıca, sokağa çıkma kısıtlamaları, aile içi şiddette hem fiziksel hem de duygusal istismar şeklinde eşi görülmemiş seviyelere artışlar dahil olmak üzere bir dizi istenmeyen sosyal ve sağlıkla ilgili sonuçlara da yol açtı; madde bağımlılığı ve buna bağlı ölümlerde (doz aşımından ölümler gibi) önemli bir artış; depresyon ve intiharlara yol açacak kadar kötüleşen ruh sağlığı sorunları; özellikle çocuklarda izolasyon ve antisosyal yaşam tarzları ve davranışlar; fiziksel hareketsizlik ve kilo alımı; ve tıbbi prosedürlerin, ameliyatların ve konsültasyonların iptali veya ertelenmesi de oldu. Totaliter tecrit önlemlerinin beklenmedik yıkıcı sonuçları, şüphesiz önümüzdeki on yıllar boyunca hissedilecektir.
Hayek ve Popper, karantina önlemlerinin insanlar, ekonomi ve toplum üzerinde bu kadar çok olumsuz etki yaratmasına şaşırmazlardı. Aslında, sosyal mühendisliğin gerçek dünyada önceden belirlenmiş hedeflerine ve amaçlarına asla başarılı bir şekilde ulaşamayacağı konusunda iki ana nedenden dolayı bizleri uyardılar: insan bilgisinin sınırlı ve dağınık doğası ile toplumun spontan güçleri. Dağınık bilgi kavramına dayanarak, “beklemeyi öğrendiğimiz şeyi sağlamak için tüm sosyal aktivitenin kendisini sürekli olarak ayarladığı belirli gerçekler hakkında çok az şey biliyoruz. Bireysel faaliyeti uygun şekilde koordine ederek bu uyumu sağlayan güçleri daha da az biliyoruz.”
Hayek ve Popper, pandeminin toplum mühendislerinin bu tür büyük ölçekli baskıcı karantinaları planlamak için gereken bilgi türüne ve bolluğuna gerçekçi bir şekilde sahip olamayacaklarını iddia ederlerdi. Onlara göre, sosyal mühendisler, insan bilgisinin dağınık doğasını görmezden gelerek, tüm bir toplumu yeniden tasarlamak için gereken tüm bilgilere sahip olabileceklerine ve aynı zamanda teleolojik olarak değerlendirilen hedeflere ulaşmaya yönelik tüm çabalar üzerinde tam kontrole sahip olabileceklerine dair yanlış bir inanca kapıldılar. Hayek ve Popper, toplumsal mühendislik yoluyla toplum üzerinde tam kontrol uygulamanın imkansız olduğu sonucuna vardılar, çünkü insan bilgisinin sınırlamaları, ortak hedeflere ulaşılması için gerekli olan insan eylemlerinin olası tüm sonuçlarını kimsenin öngöremeyeceği anlamına geliyordu. Bu düşünceler, pandeminin çağdaş toplum mühendisleri için de geçerlidir ve neden covid-19'un yayılmasını ve etkilerini hafifletmeye yönelik birçok baskıcı politika ve önlemin sonuçlarını doğru bir şekilde tahmin edemediklerini açıklayabilir.
Popper ve Hayek, bir toplum mühendisinin bütün bir toplumu merkezi olarak planlamak ve organize etmek için ihtiyaç duyulan tüm bilgiye sahip olması varsayımsal olarak mümkün olsa bile, teleolojik olarak değerlendirilen hedeflerine tasavvur ettikleri şekilde ulaşamayacaklarını savundular. Büyük ölçekli merkezi planlamanın başarısının önündeki ikinci ana engeli temsil eden toplumun spontan güçlerini hesaba katmamışlardı. Toplumun spontan güçleri, sürekli değişen faaliyetler, özel çıkarlar, belirli koşullar, karmaşık ilişkiler ve milyonlarca insanın tercihleri hakkında ayrıntılı bilgi toplamayı imkansız hale getirecektir. Toplumun kendiliğinden güçleriyle ilişkili beklenmedik ve planlanmamış sonuçlar, herhangi bir toplum mühendisinin orijinal planlarının başarısızlıkla sonuçlanacağı anlamına gelir, çünkü “gerçek sonuç her zaman toplum mühendisinin rasyonel inşasından çok farklı olacaktır”. Toplum mühendisleri, önceden belirlenmiş hedeflerini gerçekleştirmek için planlarını sürekli olarak değiştirmek ve değiştirmek zorunda kalırken, kendilerine münhasır güçlerini giderek daha kısıtlayıcı önlemler uygulamak amacıyla bireyleri zorlamak için kullanacaklardır. Başka bir deyişle, onlardan herhangi bir girdi almak zorunda kalmadan, bireylerin yaptıkları seçimlere sürekli olarak müdahale etmeleri gerekecektir.
Hayek, toplum mühendisleri tarafından uygulanan zorlayıcı önlemlerin "tarih boyunca ilerlemeyi ve ilerlemeyi mümkün kılan spontan güçleri yok edebileceği" ve kaçınılmaz olarak "düşüncenin durgunlaşması ve aklın gerilemesi" ile sonuçlanabileceği konusunda uyardı. İnsanların, "özgür bir uygarlığın vazgeçilmez temelleri olan kendiliğinden oluşumları yok etmek zor olmasa da, bu temeller yıkıldıktan sonra böyle bir uygarlığı kasten yeniden inşa etmenin gücümüzün ötesinde olabileceğini" anlamasını istedi. Popper'ın toplum mühendisliğini "toplumun en büyük ve en önemli kötülüğü" olarak adlandırmasının nedeni budur. Ona göre, "dünyayı cennet yapmak gibi en iyi niyetle bile, onu yalnızca cehenneme çevirmeyi başarır - yalnızca insanın hemcinsleri için hazırladığı bir cehennem."
Yazar - Birsen Filip
Çevirmen - Utku Aslanoglu
Bu yazı mises.org sitesinin ''The Covid Lockdowns Showed Us How Dangerous Social Engineers Have Become'' adlı yazının çevirisidir.