2İnsan ve toplum üzerinde olumsuz etki yapan ve istenmeyen seslere gürültü denir. Günlük yaşamda, seslerin varlığı, insanların kendilerini iyi hissetmesi için gereklidir. Konuşma, müzik, doğadaki sesler, yaşantımız için vazgeçilmezdir. Ancak, istenmeyen ses olarak tanımlanan gürültü, insan sağlığını olumsuz olarak etkiler.
3Gürültü yeni bir kavram değildir. Roma zamanında bile insanların uymak için yaptıklarına tanık olunmuş, o zaman da gece iki tekerlekli roma arabalarının yola çıkması yasaklanmıştır. Bu gürültü kontrolünün ilk örneklerindendir.
4Gelişen teknoloji ve beraberinde getirdiği kentleşme sorunu sonucunda gürültü giderek önem kazanmış, insan sağlığını ciddi biçimde etkileyen bir çevre sorunu haline dönüşmüştür.
5Sesin şiddeti: Birimi desibel’ dir (dB) Gürültü şiddeti arttıkça etkiside artar.dB ileri derecede rahatsız edicidB ağrılı150 dB kulak zarı yırtılır.
7Gürültü zararlı mıdır?Evet. Gürültünün zararı çoktan beri bilinmektedir. Yaşlı olanlar ilk klakson yasağını anımsayabilirler. Gürültünün, dolaylı ve dolaysız, geçici ve kalıcı türlü zararları vardır.Gürültünün insanlar üzerindeki zararının bir kötü yanı da açıkça belli olmaması, iyi bilinmemesi, kısaca “sinsi” oluşudur.
8Gürültünün insan sağlığına olan etkileri birkaç ana başlık altında toplanabilir. Bunlar; 1.Gürültüye bağlı işitme bozukluğu2.Konuşmanın engellenmesi3.Gürültünün uyku üzerindeki etkileri4.Gürültünün kardiyovasküler ve fizyolojik etkileri5.Gürültünün ruh sağlığı üzerindeki etkileri6.Gürültünün iş performansı üzerindeki etkileri7.Gürültünün konut alanlarındaki genel davranış ve rahatsızlık üzerindeki etkileri
9Az Gürültü de zararlı mıdır? Azlık, çokluk, yani nicelik boyutu gürültü düzeyi (gürültü seviyesi), ya da daha teknik dilde yeğinlik, ses basınç düzeyi gibi deyimler ile anlatılır.Önce bir ayırım yapmak gerekir: Gürültünün insan organizması üzerindeki dolaysız etkisi ve bunun doğurduğu zarar başka şey; bir konuşmayı izlemek, müzik dinlemek vb. gibi durumlarda işitilmesi gereken seslerin işitilmesini güçleştirmek, engellemek, dikkati dağıtmak gibi rahatsız edici etkisi başka şeydir. Kısaca, birincisine zarar, ikincisine rahatsızlık denebilir.Doğaldır ki, rahatsızlığın dolaylı zararları da söz konusudur.Zarar konusunda başka kriterler, rahatsızlık konusunda başka kriterler kullanılır. Rahatsızlık konusu çok daha karmaşıktır. Değişik boyut ve etkenlerin ve öznel değerlendirmelerin de söz konusu olduğu rahatsızlık bir yana bırakılır da yalnızca zarar konusu ele alınırsa, belli bir sınırdan söz edilebilir.
10Gürültünün zararlı olmaya başladığı sınır nedir? Değişik ülkelerde yürürlükte olan yönetmeliklere göre bu sınır çok ufak değişiklikler gösterir.Genelde, günde 8 saatlik bir süre için, bu sınır dB(A) dır.Gürültüyü oluşturan frekansların belli özel durumları, örneğin ses enerjisinin, bir ya da bir kaç frekansta toplanmış olması, zararlılığı arttırır.
11197l’de Dünya Sağlık Örgütü (WHO) çalışma grubu, gürültünün, insan iyiliğine karşı ana bir tehdit olarak görülmesi gerektiğini bildirilmiştir.WHO’nun yaptığı araştırmalara göre: Avrupa nüfusunun yaklaşık %25’i 65 dBA (Leq(24))’nın üzerinde ulaşım gürültüsüne maruz kalmaktadır. 65 dBA değerindeki bir ses basınç düzeyinde uyku bölünür ve çeşitli sağlık sorunları ortaya çıkar. Dört Avrupa ülkesi olan Fransa, Almanya, İngiltere ve Hollanda’da, karayolu gürültüsü, toplumun % 20-25’ini olumsuz etkilemektedir.
13GÜRÜLTÜNÜN SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ Yüksek gürültülü bir ortamda kaldıktan sonra daha az şiddette gürültülü bir yere geçildiğinde daha önceki yüksek gürültü etkisiyle işitme kapasitesinde geçici bir azalma olur (ışıkta gözün kamaşması gibi).Gürültüye karşı ruhsal bir uyum gerçekleşir.
14Psikolojik Etkiler:Psikolojik rahatsızlığın belirlenmesindeki parametreler şu şekilde sınıflandırılabilir:Kişinin o andaki psikolojik durumu• Keyifli,• Keyifsiz,Kişinin o andaki genel eylem durumu• Çalışma,• Dinlenme,• Uyuma gibiKişinin o eyleme bağlı olarak yaptığı iş,• Çalışma : Problem çözme, kompozisyon hazırlama,• Dinlenme : Dans, okuma, dinlenme gibi• UyumaSesin niteliği• Trafik sesi,• Yazı makinası sesi gibi•Sesin seviyesi
15Fizyolojik Etkenler• Vücuttaki Bozukluklar• Kalp atışının bozulması• Kesiklilik• Metabolizmada bozukluk• Uyku BozukluğuFiziksel EtkenlerGeçici veya kalıcı işitme hasarları
16PERFORMANS ETKİLERİ:Bu konuda yapılan birkaç alan araştırması, gürültünün iş hatalarına ve kazalarına yol açtığını göstermiştir. Ancak etkiler, gürültünün tipine ve yapılan işe bağlıdır.Laboratuar ve işyerindeki çalışmalar, gürültünün dikkat dağıtan uyarıcı bir unsur olduğunu ortaya koymuştur.Kısa süreçte, gürültüden kaynaklanan uyarıcılık basit işlerdeki performansı arttırır. Ancak karmaşık işlerdeki kavrama performansı oldukça kötüleşir. Kavrayış üzerindeki etkiler içinde, en çok, okuma, dikkat odaklama, problem çözme ve hafıza gürültüden etkilenir. Genel olarak gürültü, yapılan işin miktarını etkilemez, ancak işin doğruluğunu etkiler.
17İnsanların % 20’ si gürültüye karşı aşırı duyarlıdır. Yaş; işitme fonksiyonu 40 yaşından sonra daha çabuk bozulabilir.Cins; Kadınlar yüksek frekanslı seslerden erkeklerden daha çok etkilenirler.İç kulağın daha önce geçirdiği hastalıklar; Kulak iltihabı ve travmalar etkilenimi arttırır.Daha önce gürültülü bir ortamda bulunmak işitme kaybını hızlandırır.
18MESLEKSEL SAĞIRLIK Mesleksel sağırlık meydana gelmesinde en önemli faktör sesin şiddetidir.Bir insan günde 8 saat süre ile dB gürültüde herhangi bir işitme güçlüğü olmadan çalışabilir.Gürültünün zararlı etkileri zamanla birikir. Ve yıllar geçtikçede artar.
19MESLEKSEL SAĞIRLIKdB de 20 yıl çalışma ile işitme kaybı oluşabilir.dB de ortalama 14 yılda105 dB den fazla olan yerlerde 6 yılda işitme bozukluğu oluşur.Yüksek frekanslı sesler düşük frekanslı seslerden daha zararlıdırAni sesler daha zararlıdır. Kulağın kendini korumasına imkan vermez.
20Mesleksel sAĞIRLIĞIN ÇEŞİTLERİ Geçici sağırlık; (Eşik düşmesi) Kulak yorgunluğunun neticesidir.Kalıcı sağırlık; Her iki kulakta simetrik olarak oluşur. Gürültülü ortamdan uzaklaşılsa bile gerilemez.
22KALICI SAĞIRLIK EVRELERİ 1. EVRE: Kulaktaki işitme kaybının farkında olunmadığı devredir.Ancak odiometrik inceleme ile tanısı konur.Günlük konuşma frekansı HZ dir. Bozukluk ise arasındadır.2.EVRE: Kalıcı sağırlık ilerledikçe bozukluğun frekans yayılımı genişler. Fısıltılı güçlükle duyulur.
23KALICI SAĞIRLIK EVRELERİ 3.EVRE: Bozukluğun frekans yayılımı çok genişlemiştir. Normal konuşmalar duyulmaz olur. Normal hayat içinde sağır bir insan oluşmuştur.
24GÜRÜLTÜNÜN SAĞLIĞIMIZA DİĞER ETKİLERİ Yorgunluk; gürültü şiddeti desibele ulaşınca ortaya çıkar.Psikolojik etkiler; Dikkat azalır, sinirlilik, huzursuzluk, karekter değişiklikleri.Uyku bozukluğuİş veriminde düşmeFizyopatolojik etkiler;Taşikardi ve ekstrasistol (90dB üstü),Hipertansiyon(70dB üstü),GİS motilitesinde düşme(ülser),Derinin elektriksel dayanıklılığında azalma,Sinir sisteminde etkilenim; Baş dönmesi, reflekslerde canlılık, nistagmus, midriazis, adrenal bez hiperaktivasyonu
25Gürültü TÜRLERİNİN DESİBEL Dereceleri ve PSİKOLOJİK ETKİLERİ Uzay Roketleri-170 dB (Sinirsel bozukluk)Canavar Düdükleri -150 dB (Sinirsel bozukluk)Makineli delici -120 dB (Sinirsel bozukluk) Motosiklet -110 dB (Sinirsel-psikolojik bozukluk) Kabare Müziği -100 dB (Sinirsel-psikolojik bozukluk)Metro gürültüsü -90 dB (Psikolojik bozukluk)Çalar Saat – 80 dB (Psikolojik bozukluk ilk aşama) Telefon zili -70 dB (Psikolojik bozukluk ilk aşama)
26KORUMA Kaynakta kontrol Daha az gürültü veren teknik Makine bakımlarının zamanında yapılmasıTrafikteki araçlara susturucu takılması,havalı kornalarınyasaklanmasıAlıcıda kontrolKulak tıkaçlarıKulaklıklarBaşlıklar
27KORUMA Yapı elemanı planlanması; Bina planlanması Şehir planlanması ÇEVREDE KONTROLYapı elemanı planlanması;Bina planlanmasıŞehir planlanmasıYerleşim yeri seçimiYollarda ve yol kenarlarında alınacak önlemlerBina grubu( komşuluk ünitelerinin) planlanması
29“Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği” (2002/49/EC) Çevre ve Orman Bakanlığı “Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği” (2002/49/EC)Amaçları: Çevresel gürültüye maruz kalınması sonucu kişilerin huzur ve sükununun, beden ve ruh sağlığının bozulmaması için gerekli tedbirlerin alınması için:Çevresel gürültüye maruz kalma seviyelerinin, hazırlanacak gürültü haritaları, akustik rapor ve çevresel gürültü seviyesi değerlendirme raporu ile belirlenmesi,Çevresel gürültü ve etkileri hakkında kamuoyunun bilgilendirilmesi,Gürültüyü önleme ve azaltmaya yönelik eylem planlarının hazırlanması ve bu planların uygulanması.
30“Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği” (2002/49/EC) Avrupa Birliği uyum sürecinde ortaya çıkan ortak tutum belgesi uyarınca Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından 1 Nisan 2005 de yürürlüğe konulmuş, 7 Mart 2008 tarihinde ve en son 4 Haziran 2010 tarihinde yenilenmiştir.
31Amaç Bu Yönetmeliğin amacı; -Çevresel gürültüye maruz kalınması sonucu kişilerin huzur ve sükûnunun, beden ve ruh sağlığının bozulmaması için gerekli tedbirlerin alınmasını sağlamak ve-kademeli olarak uygulamaya konulmak üzere;
32Amaç-değerlendirme yöntemleri kullanılarak çevresel gürültüye maruz kalma seviyelerinin, -hazırlanacak gürültü haritaları, akustik rapor ve çevresel gürültü seviyesi değerlendirme raporu ile belirlenmesi,-çevresel gürültü ve etkileri hakkında kamuoyunun bilgilendirilmesi,-gürültü haritaları, akustik rapor ve çevresel gürültü seviyesi değerlendirme raporu sonuçları esas alınarak;
33Amaçözellikle çevresel gürültüye maruz kalma seviyelerinin insan sağlığı üzerinde zararlı etkilere sebep olabileceği ve-çevresel gürültü kalitesini korumanın gerekli olduğu yerlerde, gürültüyü önleme ve azaltmaya yönelik eylem planlarının hazırlanması ve-bu planların uygulanması ile ilgili usul ve esasları belirlemektir.