Dövme ya da Deq
Bölgede yaygınlığını koruyan, aşiret, kabile ve güzellik sembolü olarak vücuda nakşedilen Deq (dövme), kadınlarda güzellik ve zarafeti, erkelerde ise gücü simgeliyor.
Peki bu bölgede bu kadar vazgeçilmez olan dövme nedir? Dövme, insan derisi üzerine yapılan işaret ve desenlerin genel adıdır. Bölgemizde özellikle Urfa'da asırlar önce gelen geleneğin taşıyıcısı 76 yaşındaki İslim Deniz, "Deq'i olmayan kadın çıplak kadındır" diyor.
Dövme ne amaçla yapılır
Hintler, Japonlar, Amerika Yerlileri ve Afrika'daki bazı kabileler dövmeyi bir süs olarak yaparlarsa da pek çok toplumda dövmenin hastalıklara ve kötü ruhlara karşı koruyucu bir tılsım (nazarlık) olarak uygulandığı, bireyin toplumdaki konumunu (köle, efendi, ergen, işçi, asker) vurgulamak için kullanıldığı bilinmektedir.
Dövmenin tarihi
Dövme yapma geleneği hayli eskidir. MÖ 2000'lerde Eski Mısır toplumunda dövmenin yapıldığı mumyalardan anlaşılmıştır. Mısırlıların dışında Britonların, Galyalıların ve Trakların da dövmeleri vardı. Eski Yunanlar ve Romalılar, "barbarlara özgü bir uğraş" saydıkları dövmeyi suçlulara ile kölelere yaparlardı.
Hıristiyanlık inancında dövme yasaklanmıştı. Buna karşın ilk Hıristiyanlar, bedenlerine İsa'nın adını ya da haç desenleri taşıyan dövmeler yaptırmışlardır. Aradan yüzyıllar geçince Avrupalılar dövmeyi unuttular. 18. yüzyıl sonlarında denizaşırı gezilerde Amerika Yerlilerinde ve Polinezyalılarda dövmeyle yeniden karşılaştılar. Avrupa dilleri, dövme karşılığı olan tattoo sözcüğünü Tahiti dilindeki tautau kelimesinden almıştır. Dövme 20. yüzyılın başlarından sonra, özellikle denizciler arasında yaygınlık kazandı. Romantik duyguları, yurtseverliği ya da dindarlığı belirtmek amacıyla dövme yaygın olarak kullanıldı ve günümüzde de kullanılmaktadır. Ama hijyene önem verilmediği ve AIDS gibi bazı hastalıkları bulaştırdığı gerekçesiyle lisanssız dövme yapmaya yasal sınırlamalar getirilmesi için çalışmalar yapılmaktadır.
Dövmenin uygulanış biçimi
Dövme yapımında değişik yöntemler kullanılır. Bir tür dövmede sivri uçlu kemik, boynuz ya da çelik iğne deriye hafifçe batırılır ve açılan delikler boyayla doldurulur. Açılan deliklerden boyaya batırılmış iplik geçirilerek de dövme yapılabilir.
Günümüzde modern yöntemler ile yapılan dövme ise, yukarıda bahsedilen yöntemlere nazaran daha az acır ve sağlık açısından daha az zararlı olan boyar maddeler ile yapılır. Dövme yapımında kullanılan makineler sayesinde yüksek devirle girip çıkan iğne düzeneği deri üzerinde bir kalemle çizim yapılıyormuş gibi rahat ve daha az hatalıdır.
Kürtler ve dövme
Diyarbakır, Mardin ve Urfa başta olmak üzere tüm bölge coğrafyasında yaygın olan Deq'ler (dövme), kadınlarda güzellik ve zarafeti temsil ederken, erkelerde de gücün simgesi olarak kabul ediliyor. Dudak, çene, kaş arası, alın, göğüs, bacak, burun, ayak ve parmaklara işlenen güneş, yıldız, kuş, ağaç, bilezik, yarım güneş ve diğer geometrik birçok figür Şamanizm, Paganizm, Budizm, Zerdüştlüğün kutsalları olarak öne çıkan figürler. İslam'ın "Günahlar" silsilesine aldığı Deq'ler, aykırı olarak kabul edilse de İslam coğrafyasında vazgeçilmeyen kültürün bir parçası. Bu anlamda İran, Suriye ve diğer İslam coğrafyasında da Deq'lere rastlamak mümkün.
Her figürün bir anlamı var
Yapılan bir göz figürünün nazardan koruduğuna inanılırken, ceylanın evlenecek kadınlara şans getirdiği, el üzerine yapılan güneş figürünün sağlığı, kırkayakın hamaratlığı getirdiği kabul ediliyor. Genç kadınların güzel görünmek için ay, yıldız figürünü kullanarak olumlu enerji aldıkları kabul ediliyor. Vücutlarında Deq olan yaşlı kadınlar, figürleri küpe, bilezik veya yüzük gibi vazgeçilmez bir aksesuar gibi görüyor.
74 yaşındaki Ayşe Kaya ve 76 yaşındaki İslim Deniz, her ne kadar yüzlerine yaptırdıkları simgelerin ne anlama geldiğini bilmeseler de, asırlar öncesinden gelen geleneğin canlı taşıyıcıları konumundalar.
İs ve anne sütü
Suruç'un Qere Mahallesi'nden Ayşe Kaya, Deq'i 16 yaşında güzel görünmek için yaptırdığını anlattı. Kaya, o dönemde kendi köylerinde yaşayan bütün kadınların Deq yaptığını ifade ederek, bu sayının gittikçe azaldığını dile getirdi. Kendilerine komşu olan Suriye'den gelen kadınlarda da Deq'i gördüklerini söyleyen Kaya, Deq'in yapılışını şöyle anlattı: "Öncelikle dövme yapacak genç kızın isteğine göre vücudunun istediği bölümüne istediği şekiller çiziliyor. Daha sonra odanın bir köşesinde sürekli yanan idare lambasından duvara bulaşan is ile çocuk emziren annenin sütü karıştırılarak özel bir karışım elde ediliyor. Üç iğne ile bu karışım çizilen figürlerin üzerine vuruluyor."
'Deq'i olmayan kadın çıplak kadındır'
İslim Deniz isimli nine ise, ellinde ve çenesindeki Deq'leri 10 yaşında iken annesinin nakşettiğini söyledi. Deniz, "O zaman diyorlardı ki vücudunda Deq olmayan kadın çıplak kadındır. Onun için anneler kız çocuklarının vücuduna Deq yaptırıyordu" diyerek, bir geleneğin taşıyıcısı olduğunu ifade etti. Deq'i yaptırınca canının çok acıdığını söyleyen Deniz, annesi dahil eski kadınların hepsinin Deq taşıdığını belirtti.