Testosteron insanlarda hem de diğer hayvanlarda bulunan bir hormondur. Erkeklerde başlıca testosteronu, testisler üretir. Kadınların yumurtalıkları da küçük miktarlarda da olsa testosteron üretir. Testosteron üretimi, ergenlik döneminde önemli şekilde artış gösterirken, 30 yaş sonrası azalmaya başlar. Yine, testosteron cinsel dürtü ile yakından alakalıdır ve sperm üretiminde oldukça önemli rol oynar. Bunun yanında, kemik ve kas kütlesini, erkeklerde yağ depolamayı ve hatta alyuvar üretimini etkiler. Hatta, erkeklerdeki testosteron seviyesi, bireyin ruh halini de etkileyebilmektedir. Testosteron seviyesindeki düşüş, bireyde bazı sorunlara neden olabilir. Bunlara örnek olarak
- Huysuzluk
- Kilo almak
- Kas kütlesi kaybı
- Libido azalması gibi durumlara neden olabilir.
Testosteron seviyesi, basit bir kan testi ile kontrol edilebilmektedir. Doğal olarak düşük testosteron üreten erkekler, yapay testosteron tedavisi ile düşük testosteron seviyelerini tedavi edebilirler. Testosteron değiştirme tedavisinin bazı riskleri ve faydaları da bulunmaktadır.
Düşük Testosteron Seviyesinin Semptomları ve Nedenleri
Erkeklerde testosteron üretimi doğal olarak belirli bir yaştan sonra azalmaya başlar. Ancak bazı diğer faktörlerde hormon seviyelerinin azalmasına neden olabilirler. Testislerdeki bir sakatlık ya da kanserle mücadele sırasında radyasyon tedavisi ya da kemoterapi gibi tedavi süreçleri de testosteron üretimini olumsuz şekilde etkileyebilir. AIDS, böbrek hastalıkları, alkolizm veya karaciğerde siroz oluşumu gibi kronik hastalıklar da testosteron üretimini azaltabilir. Ayrıca, stres de düşük testosteron üretimine yol açan bir başka nedendir.
Erkeklerde cinsel dürtünün önemli şekilde azalmış olması, düşük testosteron üretiminin semptomlarından biri olabilir. Enerji kaybı ve kilo alımı da testosteron seviyesinin azaldığının işaretlerinden olabilir. Depresyonda hissetme ve öz saygının kaybolması da düşük testosterona eşlik eder. Zamanla, kemikler ince bir hal alır ve kırılmaya karşı daha hassas bir hal alır. Düşük testosteron ayrıca, vücutta daha az kıl oluşumuna neden olur.
Erkeklerde yüksek testosteron seviyesi, bazı belirgin semptomları üretmeye meyillidir. Yüksek testosteron seviyesi olan erkekler, bu duruma genelde erken ergenlik döneminde karşılaşırlar. Yüksek testosteron seviyesi olan kadınlar ise bu durumun oluşması sonrası erkeksi özellikler geliştirirler.
Erkeklerde Testosteron
Testosteron düzeyinin ölçülmesinin en yaygın nedenlerinden biri de, erken ya da gecikmiş ergenliktir. Testosteron seviyesinin yüksek ya da düşük olduğu bazı kan testleri ile belirlenebilir. Düşük düzeydeki testosteron ayrıca, hipogonadizm adını da almaktadır.
Hipogonadizm Semptomları
- Azalmış vücut kılları
- Azalmış kas kütlesi
- Düşük seks dürtüsü
- Ereksiyon bozukluğu
- Meme dokusunun büyümesi gibi semptomlar oluşabilir.
Düşük Düzeydeki Testosteron Semptomları
- Gecikmiş ergenlik dönemi
- Travma, alkolizm ya da kabakulak nedenli testiküler hasarlar
- Hipotalamik hastalık
- Hipofiz hastalığı
- Kanserli olmayan hipofiz tümörü gibi semptomlar oluşabilir.
Bazı türdeki genetik hastalıklarda testosteron seviyesini etkileyebilir. Bunlar;
- Klinefelter Sendromu
- Kallmann Sendromu
- Miyotonik Distrofi gibi genetik sorunlardır.
Ayrıca, yüksek testosteron seviyesi de problemlere neden olabilir. Bu problemler;
- Erken ergenlik
- Hipertiroidizm (Aşırı aktif olan tiroid)
- Androjenler
- Anabolik steroidler
- Konjenital adrenal hiperplazi
- Androjen duyarsızlık sendromu
- Testis tümörü
- Adrenal tümör gibi nedenlerle oluşabilir.
Kadınlarda Testosteron
Kadınlarda testler genelde yüksek testosteron seviyesi için yapılır. Bu;
- Düzensiz ta da eksik adet dönemleri
- Kısırlık,
- Yüz ya da vücut kıllarında gelişme
- Kalınlaşmış ses gibi durumlara neden olabilir.
Yüksek testosteron seviyesi ise,
- Polisistik yumurtalık sendromu
- Konjenital adrenokortikal hiperplazi
- Yumurtalık kanseri veya tümör
- Adrenal tümör gibi nedenlerden oluşabilir.
Düşük Testosteron Sonucu Vücutta Meydana Gelen Değişiklikler Nelerdir?
- Vücutta yağın artması ile vücut kas kütlesinin azalması durumu
- Kolesterol seviyesindeki değişimler
- Hemoglobinde düşüklük ve muhtemel hafif anemi
- Kırılgan kemikler (Osteoporoz)
- Vücut kıllarında azalma
- Lipid düzeylerinde değişimler gibi fiziksel değişimler meydana gelir.
Vücuttaki Testosteron Seviyesinin Azaldığını Nasıl Anlarım?
Durumun doğru olarak tespiti için en uygun yol, doktorunuzun kandaki testosteron seviyesini ölçmesi olacaktır. Ancak, testosteron seviyesi gün boyunca dalgalanmalara neden olabilir. Bu yüzden birkaç farklı ölçüm ile eksiklik tespit edilebilir. Doktorlar, eğer mümkünse bireyin testlerini sabah erken saatlerde ölçerler. Çünkü sabah erken saatlerde bireydeki testosteron seviyesi yüksektir.
Testosteron Seviyesinin Ölçümü Sırasında Oluşan Riskler Nelerdir?
Kan testi bazı riskler taşımaktadır. Bu nadir olarak oluşan komplikasyonlar şu şekilde sıralanabilir;
- Kan alımı için damar bulmaya çalışırken oluşan birçok delme işlemi
- Aşırı kanama
- Sersemlemek ya da baygın hissetme
- Hematom (Deri altında kan toplama)
- Enfeksiyon gibi durumlar testosteron seviyesinin ölçümü sırasında meydana gelebilecek risklerdendir.
Testosteron Tedavisi Nasıl Yapılır?
Testosteron Replasman Terapisi
Eğer bireyde, bireyi rahatsız eden düşük testosteron seviyesi işaret ve belirtileri görülüyor ise, bu düşük testosteron seviyesinin yükseltilmesi için birçok farklı seçenek bulunmaktadır. Ancak herkes, tedavi seçeneklerini seçmez. Testosteron replasman terapisi bazı farklı seçeneklerle sunulabilir. Bu seçenekler;
1.Cilt Jeli/Testosteron Jeli
En yaygın tür olarak cilt jelleri kullanılır. Neredeyse 100 hastanın 70’i testosteron seviyesinin düzenlenmesinde cilt jellerini kullanmaktadır. Jel, duş alınımı sonrasında omuzlar ve kolların üstlerinin ovulması ile uygulanır. Duştan sonra bu işlemin gerçekleştirilmesi önemlidir. Çünkü jeller ile ovma işlemi yapıldıktan sonra yakın bir zamanda bu ovulan kısımların yıkanmaması gerekmektedir.
2.Enjeksiyon
Kas içi enjeksiyonlar adı verilen düzenli enjeksiyonlar, kasın derinlerine verilir. Verilen enjeksiyon, tavsiye edilen enjeksiyon türüne göre değişebilir. Her üç aylık periyotta her 2 ya da 3 haftada verilebilir. Enjeksiyonlar çeşitli şekillerde yapılabilir. Bir doktor tarafından ya da bir hemşire tarafından enjeksiyonlar gerçekleştirilebileceği gibi bireyin kendi enjekte edebilir ya da bir partner aracılığı ile enjeksiyon işlemi gerçekleştirilebilir. Eğer doğru şekilde yapılırsa bu işlem çok acı verici bir şekilde olmayacaktır. Her 100 hastanın yaklaşık 17’si enjeksiyon yöntemini kullanmaktadır.
3.İmplantlar
Silindirik topaklar, bir doktor tarafından lokal anestezi uygulanarak her 3 ile 6 ayda bir defa olmak üzere karın, kalça ya da uyluk bölgesine yerleştirilir.
4.Kapsüller, Haplar
Testosteron seviyesinin düzeltilmesinde günlük bazda alınan bazı kapsüller bulunur. Ancak bu yöntem diğer yöntemlere göre daha düşük hormon verir.
5. Yamalar, Bantlar
Yamalar, sigarayı bırakmaya çalışan insanların kullandıkları nikotin yamalarla aynı şekilde çalışırlar. Her gün yenisi kullanılan bu bantların kullanılması ile deri üzeri boyunca testosteron verilir. Her 100 hastanın yaklaşık olarak 10’u bu bantları kullanmaktadır.
6.Sakız ya da Bukkal Testosteron
Testosteron sakızı, ağızda ön dişlerin üst kısmına koyularak kullanılır.
Bireyler medikal olmayan nedenlerle testosteron alımı yapmamalıdırlar. Örneğin, vücut geliştirmek, yaşlanma değişikliklerinin önlenmesi ya da performans artırım gibi. Erkekler, eğer testosteron seviyeleri normal ise ya da testosteron seviyeleri ölçülmediyse, testosteron replasman terapisi almamalıdırlar. Eğer testosteron seviyeniz normal ise, testosteron replasman terapisi bireyin sağlık sorunlarına yardımcı olmayacaktır. Ayrıca, eğer baba olmaya çalışıyorsanız, yine testosteron replasman terapisi kullanmamalısınız. Testosteron replasman terapisi bireyin sperm sayısını ve doğurganlığını düşürür.
Doktor, size testosteron replasman terapisi önermeden önce geniş bir sağlık geçmişi taraması, fiziksel muayene ve kan testleri yapmalıdır. Düşük testosteron seviyesinin birçok semptomu, diğer hastalıkların sonuçları olabilir. Testosteron alımı önerilmeden önce semptomlara göz atılmalıdır. Testosteron replasman terapisinin bazı muhtemel yan etkileri şu şekildedir;
- Akne (sivilce),
- Meme şişliği ya da ağrısı,
- Yüksek alyuvar sayısı,
- ayaklar ve ayak bileklerinde şişlikler,
- Daha küçük testisler,
- Kısırlık gibi etkiler testosteron replasman terapisi sonucu yan etkiler olarak gözlenebilir.