Yeryüzü üzerinde yaşayan istisnasız her insanın hayranlıkla baktığı parlak ve güzel uydumuz Ay’ın tam olarak ne zaman ortaya çıktığı hala tartışma konusu. Ve şimdi araştırmacılar, Dünya'nın uydusunun düşünülenden 40 milyon yıl daha yaşlı olduğunu ortaya çıkaran yeni bulgular olduğunu söylüyor.
Apollo’nun getirdiği Ay tozu ortaya çıkardı
Bilim insanları bu önemli keşfi, astronotların Ay'a son kez ayak bastığı Apollo 17 görevinin bir parçası olarak 1972'de getirilen Ay tozunun içindeki kristalleri inceleyerek yaptı. Çalışmanın baş yazarı Glasgow Üniversitesi'nden Dr. Jennika Greer, “Elinizde tuttuğunuz kaya parçasının Ay'ın şu ana kadar bulduğumuz en eski parçası olduğunu kanıtlayabilmek inanılmaz. Bu, Dünya hakkındaki pek çok soru için bir dayanak noktası. Bir şeyin ne kadar eski olduğunu bildiğinizde, geçmişinde ona ne olduğunu daha iyi anlayabilirsiniz.’ diyor.
Mars büyüklüğünde bir cisim Dünya'ya çarpınca oluştu
Güneş sisteminin oluşumundan yaklaşık 100 milyon yıl sonra, yani gezegenler çoktan oluşmuşken, Mars büyüklüğünde bir cismin Dünya'ya çarptığı ve sonunda Ay haline gelen büyük bir kütleyi fırlattığı düşünülüyor. Çarpışmadaki enerji, yüzeyinin başlangıçta erimiş olduğu anlamına geliyordu ancak Ay’ın magma okyanusu soğudukça kütle katılaştı.
Araştırmada incelenen kristallerin bu soğuma sürecinde oluştuğu düşünülüyor, dolayısıyla bu bileşimler araştırmacılara Ay'ın yaşını inceleme şansı sundu. Fakat bu tür yaş tayinleri yapmak hayli zor. Ay materyalleri üzerinde daha önce yapılan bazı çalışmalar ve modellemeler Ay'ın yaklaşık 4,42 milyar yaşında olduğunu ortaya koymuştu, ancak kristaller üzerinde yapılan son araştırmalar daha da eski olabileceğini düşündürüyor.
Araştırmacılar, yeni analitik tekniklerin kristallerin daha eski bir zamanda oluştuğunu doğruladığını açıkladı. Atom prob tomografisi olarak bilinen yaklaşım, çok ince bir ‘nano uca’ kadar keskinleştirilmiş kristallerden atomları buharlaştırmak için bir lazer kullanılmasını içeriyor. Bu atomların kütlesi daha sonra tespit edilebiliyor ve izotop olarak bilinen farklı uranyum ve kurşun atomlarının oranı ölçülebiliyor. Uranyum radyoaktif bozunma yoluyla zamanla kurşuna dönüştüğü için, bu oran kristallerin ne kadar eski olduğuna ışık tutuyor.
Ay en az 4,46 milyar yaşında
Ekibin Geochemical Perspectives Letters dergisinde yazdığı sonuca göre kristallerin ve dolayısıyla uydumuz olan Ay’ın en az 4,46 milyar yaşında olduğu ortaya çıktı.
Ekibin dergideki yazısında, “Bu Ay kabuğunun yaşını ∼40 milyon yıl geriye itiyor ve Güneş sisteminin oluşumundan sonra 110 milyon yıl içinde Ay’ın için minimum yaşı gösteriyor” ifadelerini kullanıldı.
Daha genç yaş sonuçları kurşun kaybından dolayı olabilir
Daha genç bir yaş sonucuna yol açan kristal örneklerinin ise kristalleşmeden sonra malzemedeki kurşun kaybına bağlı olabileceğini ve sonuçta ortaya çıkan tarihlemeyi çarpıtabileceği öne sürülüyor.
Araştırmada yer almayan Manchester Üniversitesi'nden Dr. Romain Tartèse çalışmayı memnuniyetle karşıladığını belirtirken, “Bu, Ay'ın en az 4.46 milyar yıl yaşında olduğunu gösteriyor ki bu son zamanlarda yapılan bazı tahminlerle çelişiyor” dedi.
Tartèse bu bulgunun, Dünya ile olan dev çarpışmanın muhtemelen bu noktadan birkaç on milyon yıl önce meydana geldiğini gösterdiğini de sözlerine ekledi.
Tartèse, “Bu, gelecekteki görevler aracılığıyla Ay'ın farklı bölgelerinden daha fazla örnek getirmenin önemini vurguluyor. Bu çalışma aynı zamanda numune geri dönüş görevlerinin ve uygun kürasyonun büyük faydasını da örnekliyor. Bu örneklerin geri gönderilmesinden 50 yıldan fazla bir süre sonra, teknoloji gelişmeye devam ettikçe Ay ve iç Güneş sistemi hakkında hala önemli keşifler yapıyoruz.”
Guardian haberi, Emre Topaloğlu tarafından Türkçeleştirildi.