LONDRA - İran'ın bir hafta önce Basra Körfezi'nin tartışmalı sularında 15 Britanya askerini esir almasıyla çıkan kriz karşılıklı kontürlerle tırmanırken, taraflar geri adım atmazsa çatışma çıkmasından korkuluyor. Önceki gün Britanya'nın askerlerinin Irak sularında yakalandıklarına dair küresel yer belirleme sistemi (GPS) verisi sunup Tahran'la ilişkileri dondurmasına, İran esirlerin görüntülerini ve tek kadın askerin 'İran sularındaydık' sözlerini yayımlayıp karşılık vermişti. Dün Londra, BM Güvenlik Konseyi'nin esirlerin derhal bırakılması çağrısı yapıp İran'ı kınaması için kolları sıvadı. Tahran ise, Londra'ya çifte yanıt verdi: Kadın askeri bırakmaktan vazgeçti ve Britanya'nın sürekli ihlallerini kayda geçirmek için BM'ye başvurma kararı aldı.'Britanya altı yerden girdi'Önceki günkü Arap zirvesinde Başbakan Tayyip Erdoğan'ın ricası üzerine İran Dışişleri Bakanı Manuçehr Muttaki, Britanyalı kadın asker Faye Turney'nin iki gün içinde bırakılacağını açıklamıştı. Ama dün Güvenlik Konseyi Genel Sekreteri Ali Laricani, Britanya'nın 'yaygara ve yanlış hareketler'le karşılık vermesi nedeniyle bırakılmanın askıya alındığını söyledi. Laricani, Britanya Başbakanı Tony Blair'e "Taş Devri'nde değiliz. Teknolojik yöntemlerle gemilerin yerini saptıyoruz. Yalan söylüyor ve gerçeği kabul etmiyorlar. İnceleme için teknik ve hukuki ekip göndermek yerine medya fırtınası yaratıp ilişkilerin dondurulduğunu açıkladılar ve Güvenlik Konseyi'ni gündeme getirdiler. Yanlış hesap yaptılar" diye çattı. Laricani, Britanyalı askerlerin bir Hint gemisinde arama yapmak için İran sularına girdiğini söylerken, resmi haber ajansı İRNA da, bir donanma yetkilisinin "İki bottaki askerler yakalanmadan önce İran'ın karasularına altı noktadan girip bir süre kaldı. Sahil koruma, uluslararası hukuku ihlalini filme çekip belgeledi. Britanyalı denizcilerin GPS kayıtları da bunu gösteriyor" sözlerini aktardı. Laricani, askerleri yargıya havale etme tehdidi savururken, Londra'nın ilişkileri dondurmasını da "Zaten İran'da çokları ilişkilerin kesilmesini istiyor" diye küçümsedi. Laricani, sorunun çözümü için devreye giren dost ülke yetkililerini ise Başbakan Tayyip Erdoğan ve Irak Devlet Başkanı Celal Talabani olarak saydı. Asker özür istediİran Genelkurmay Başkan Yardımcısı Tuğgeneral Ali Rıza Afşar, 1979 İslam Devrimi'nde ABD elçiliğini basan öğrencilerden olduğunu belirtip "O zaman kadın rehineleri bırakmıştık. İnsanlık bunu gerektiriyordu. Bugün Britanya'nın bizi takdir yerine tehdit etmesi bırakmanın askıya alınmasına yol açtı" dedi. Afşar, Britanyalılarla görüşmeye hazır olduklarını, Londra'dan özür ve sınır ihlalinin tekrarlanmaması garantisi istediklerini söyledi. İran Dışişleri, Britanya elçiliğine verdiği notada "İhlallerinizi BM'de kayda geçireceğiz" dedi. Laricani'nin açıklaması öncesi, İran'ın Irak'ın güneyindeki Basra Konsolosluğu'nun Britanya askerlerince basıldığı iddiası gelmişti. Konsolos Muhammed Rıza Nasır Bağban, "Britanya askerleri konsolosluğu sarıp gelişigüzel ateş etti. Bu provokasyon esir krizini daha da ağırlaştırır" dedi. Ancak Britanya ordusu 'Aynı caddede baskına uğrayan bir konvoyumuz ateşe karşılık veriyordu' açıklaması getirirken, Blair'in sözcüsü "Krizin mümkün olduğunca çabuk çözümünü istiyoruz, bu yüzden çatışma çıksın istemiyoruz" diye konuştu. İran'ın kınanması çabasıGelgelelim sözcü, krizi Güvenlik Konseyi'ne götürdüklerini ve hafta sonu AB'den toplu tavır beklediklerini belirtti. Konsey'den 'BM yetkisi ve Bağdat'ın talebiyle Irak sularında dolaşan askerlerinin derhal bırakılması çağrısı' talep eden Londra, Laricani'nin açıklaması sonrası 'İran'ın kınanması'nın nasıl ifade edileceği üzerinde çalıştı. Fransa, İran'ın Paris Büyükelçisi'ni dışişlerine çağırıp 'Derinden endişeliyiz. Askerler derhal bırakılmalı. O arada esirlerin ziyaret hakları uygulanmalı' dedi. Ancak Arap zirvesinde BM Genel Sekreteri Ban Ki Moon'un görüştüğü Muttaki'nin Britanya elçiliği personelinin esirlerle görüşebileceği vaadinin hayata geçmesine dair işaret gelmedi. Rusya'dan ABD'ye uyarıKörfez'de Mart 2003'ten beri en büyük tatbikatı bitiren ABD ordusu ise, gelecek ay bölgedeki iki uçak gemisinden biri olan Eisenhower'ın yerine Nimitz'i konuşlandıracak. Rus Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, ABD'yi "Çok belalı haldeki Körfez'de özellikle donanmayla yanlış adım atma" diye uyardı.
Turney'ye 'Irak'tan çekilelim' dedirttiler
Tahran'ın 15 Britanyalı esirin görüntülerini önceki gün ekrana getirmesi ve kadın esir Faye Turney'nin mektubunu yayımlaması Britanya'da tepki yaratırken, İran'dan ikinci mektup geldi. İran'ın Londra Büyükelçiliği'nin dağıttığı ve Turney'nin yazdığı söylenen mektupta 'Askerlerimizi Irak'tan çekmenin ve onlara geleceklerini belirleme hakkını vermemizin zamanı değil mi?' deniliyor. Avam Kamarası'na hitaben yazılan mektupta şu ifadeler var: "Ne yazik ki İran sularına girdik. Hatamıza rağmen bize insanca davranıyorlar. Bunun için hep müteşekkir kalacağım. Vekillere soruyorum: Hükümet buna nasıl müsaade etti. Sorgulanmaları gerekmez mi?'İran'ın Arapça kanalı El Alem ise dün Britanyalı askerlerin yakalanma görüntülerini yayımladı. Beş saniyelik görüntülerde havaya ateş açan İran askerleri ve botların üzerinde uçan bir helikopter gözüküyor. Önceki gün yayımlanan görüntülerle ilgili Başbakan Tony Blair, "Bu, tamamıyla utanç verici ve kurallara aykırı" yorumu yaparken, Tahran'daki Britanya büyükelçisi de İran Dışişleri'ne protesto notası sundu. Ama uzmanların esir görüntülerinin yayımının Cenevre Sözleşmeleri'nin ihlali olduğu görüşü resmen dile getirilemedi, çünkü Britanya hükümeti sözleşmeyi bizzat çiğniyor. Medya da kadın askerin propaganda savaşına alet edilmesini eleştirirken, 'kabul edilemez' yorumu yaptı.(Dış Haberler)