Atomun Yapısı konusu, TYT ve AYT Kimya için önemli bir konu. Her sene mutlaka soru geliyor. İlk konulardan biri olması sebebiyle, diğer konular için de bir temel oluşturuyor. Bilgileri öğrendikten sonra soru çözmeye başladıktan sonra bu konunun sana çok kolay geleceğine eminiz! Kunduz eğitmenlerimizden Tıp öğrencisi Sefa, bu konu hakkında senin için çok faydalı bir yazı hazırladı ve mutlaka görmen gereken örnek soruları seçti!
Atomun Yapısı Konu Anlatımı
Bir elementin tüm özelliklerini taşıyan en küçük taneciğine atom denir. Atomda; proton, elektron ve nötron denilen üç tanecik bulunur.
Atomda bulunan bu taneciklere atomun temel tanecikleri veya atom altı parçacıkları denir.
- Proton, atom çekirdeğinde bulunan pozitif yüklü taneciktir. Kütlesi 1,673×10-24 gramdır.
- Nötron, atom çekirdeğinde bulunan kütlesi 1,675×10-24 gram olan yüksüz taneciktir.
- Elektron, çekirdeğin etrafında bulunan kütlesi 9,109×10-28 gram olan negatif yüklü taneciktir.
Atom iki kısımdan oluşur. Bunlar:
- Çekirdek (merkez): Atomun içerisinde atom kütlesinin tamamına yakınının bulunduğu merkeze çekirdek denir. Atom çekirdeğini pozitif yüklü protonlar ve yüksüz nötronlar oluşturur. Çekirdekte bulunan taneciklere (proton ve nötronlara) nükleon denir.
- Katman (yörünge = enerji düzeyi = enerji seviyesi = kabuk): Elektronların çekirdeğin etrafında dolandığı bu bölgelere katman, yörünge, enerji düzeyi, enerji seviyesi veya kabuk denir.
Proton ve nötronun kütleleri hemen hemen aynı, elektronun kütlesi ise proton ya da nötronun kütlesinin yaklaşık 1836’da biri kadardır. Bu yüzden, atomun hemen hemen tüm kütlesi çekirdeğinde toplanmıştır. Elektronların kütlesi çok küçük olduğundan atomun toplam kütlesi yanında ihmal edilebilir.
İyon Yükü
Bir atom elektron aldığında (-) yük, elektron verdiğinde ise (+) yükle yüklenir. Bu şekilde (+) ya da (-) yükle yüklenen taneciklere iyon adı verilir.
- (-) yüklü iyonlara anyon,
- (+) yüklü iyonlara katyon denir.
- Bir atomda (+) yüklü protonların sayısı (–) yüklü elektronların sayısına eşitse böyle atoma nötr atom denir.
Atom Numarası:
Bir atomun çekirdeğinde bulunan protonların sayısına atom numarası denir.
- Atom numarası Z ile gösterilir.
- Bir elementin atom numarası, sembolünün sol alt köşesine yazılarak gösterilir.
Kütle Numarası:
Bir atomun çekirdeğinde bulunan proton ve nötron sayılarının toplamına kütle numarası denir.
- Kütle numarası A ile gösterilir.
- Bir elementin kütle numarası sembolünün sol üst köşesine yazılarak gösterilir.
Elektron Sayısı:
Bir atomun yörüngesinde dolaşan parçacıkların sayısına elektron sayısı denir
- Elektron sayısı element sembolünün sağ alt köşesine yazılır.
Bu kısımda aklında tutman gereken kısımlar:
- Atom Numarası = Çekirdek yükü= Proton sayısı
- Kütle Numarası = Nükleon Sayısı = Proton sayısı + Nötron sayısı
Pratik bir yöntem olarak:
- İyon yükü ile elektron sayısının toplamı atom numarasını
- Atom numarası ile nötron sayısının toplamı kütle numarasını verir.
- Nötr (yüksüz) bir atomda Atom numarası = Çekirdek yükü = Proton sayısı = Elektron sayısı
- Yüklü bir tanecikte İyon yükü = Proton sayısı – Elektron sayısı
Küçük bir not: Proton sayısı atomların kimlik özelliğidir. Her elementin atom numarası farklıdır. Aynı proton sayısına sahip ikinci bir element yoktur.
İzotop, İzoton, İzobar Atomlar ve İzoelektronik Tanecikler
İzotoP
Atom numarası aynı, kütle numarası farklı olan atomlara izotop atomlar denir. Başka deyişle proton sayıları aynı(izotop kelimesinin son harfi p olduğundan proton sayılarının aynı olduğunu aklında tutabilirsin), nötron sayıları farklı atomlardır. Aynı elementin farklı kütleli atomlarıdır. Örnek olarak:
Bir elementin izotop atomlarının kimyasal özellikleri aynı, fiziksel özellikleri farklıdır.
İzotoN
Nötron sayısı aynı (izoton kelimesinin son harfi n olduğundan nötron sayılarının aynı oluğunu aklında tutabilirsin), proton sayısı farklı atomlara izoton atomlar denir. İzoton atomlar proton sayıları farklı olduğu için farklı atomlardır. Buna göre kimyasal ve fiziksel özellikleri farklıdır.
İzobar
Nötron sayıları ve atom numaraları farklı, kütle numaraları aynı olan atomlara izobar atom denir. İzobar atomların kimyasal ve fiziksel özellikleri farklıdır.
İzoelektronik
Elektron sayıları ve elektron dağılımları aynı olan taneciklere izoelektronik tanecikler denir. İzoelektronik taneciklerin proton sayıları farklı olduğu için kimyasal ve fiziksel özellikleri farklıdır.
Yukarıdaki atomların ve iyonların elektron sayıları eşit olduğu için birbirlerinin izoelektroniğidir.
Örnek Soru Çözümü
Bu konuyu tam olarak anlamak için senin de tahmin edeceğin üzere bol bol soru çözümü yapmak da çok önemli. Çünkü bilgileri öğrendikten sonra, soruların içinde nasıl yer aldığını görmen gerekiyor. Kendi kaynaklarına ek olarak MEB tarafından yayınlanan Kazanım Testlerini de çözmeni tavsiye ediyoruz. Kunduz’da şu ana kadar, Atomun Yapısı konulu binlerce soru alanında uzman Kimya eğitmenleri tarafından çözüldü. Şimdi o sorulardan birkaçı senin için burada. Daha fazla Atomun Yapısı sorusu ve detaylı çözümlerini görmek istersen, aşağıdaki butona tıklayabilirsin!