SABUN YAŞI:
Temizliğe duyulan ihtiyaç, bugün diyebiliriz – hijyen, derin antik çağlarda zaten kabul edildi. Mikroorganizmalar ve hijyen eksikliğinin insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkileri hakkında hiçbir bilgi olmamasına rağmen, kadim insanlar sağlık ve temizlik arasındaki ilişkiyi algıladılar. Bu, temiz su temini tesisatları ve kanalizasyon sistemlerinin izleriyle doğrulanır.
Hijyeni geliştirmede önemli bir rol oynadı, yaklaşık 5000 yıl önce suya bitkisel kül (deniz yosunu) ve zeytin yağı (zeytinyağı) karışımı eklenmesinin temizleme ve yıkama özelliklerini iyileştirdiğini keşfeden Fenikeliler oynadı. Günümüzde zeytinyağında bulunan külle sabunlaştırılmış yağların içerdiği soda ve temizleme ve yıkama sürecini iyileştiren sabun benzeri ürünün yaratıldığını biliyoruz. Bu, insan sağlığının ve hijyeninin iyileştirilmesinde önemli bir rol oynayan sabun ve sabun endüstrisinin başlangıcıydı.
Bu teknoloji, Fenikeliler, çok meşgul tüccarlar sayesinde yayılıyordu. Çağımızın başında tüm Akdeniz halkı sabuna benzer ürünler üretebiliyordu.
Gerçek sabun, sözde “sert sabun” MS sekizinci yüzyılda Orta Doğu’da yaratıldı. Araplar üretimlerini Akdeniz’de geliştirdiler. Orta Çağ’da üretim Marsilya, Cenova, Venedik ve İspanya’da yapıldı; zeytin yağı, deniz yosunu külünden soda ve Arap etkilerinin var olduğu yerlerde. “Marsilya sabunu” ve “Kastilya sabunu” isimleri de buradan gelmektedir.
Sabunun popülerleşmesi ve ucuzlaması, Fransız kimyager Leblanc’ın sentetik soda elde etmek için bir teknoloji geliştirdiği on sekizinci yüzyılın sonundaydı. Sabun ticaretinin gelişmesini hızlandırdı. Sabun, ortak bir meta haline geldi. 1884 yılında “Sunlight Soap” adı verilen ilk kalıp sabun piyasaya sürüldü ve Lever Brothers fabrikasında Port Sunlight’ta haftada 450 ton olarak üretildi.
Gerçek entelektüel yıkama serüveni ancak yirminci yüzyılda başladı.
YİRMİ YÜZYIL, YIKAMA TOZLARI ÇAĞI:
Bilimlerin özellikle yirminci yüzyılda gelişimi, yıkama sürecinin ne kadar karmaşık fizikokimyasal süreç olduğunu açıkça ortaya koydu. İyi yıkama koşulunun, yıkama deterjanı tarafından çoğu kez çelişen koşullarla karşılandığı bulunmuştur. İyi bir deterjan şunları yapmalıdır:
- Lifin iyi ıslanmasını ve kirin bir bileşeni olan yağın emülsiyonlaşmasını belirleyen suyun yüzey gerilimini azaltın
- Pigmenti kirden dağıtın (toz parçacıklarını kumaşlardan yıkamaya taşıyın)
- Koruyucu kolloid oluşturun, yani lif yüzeyindeki kirden pigmentin yeniden birikmesini önleyin, bu da kumaşların grileşmesine neden olur
- Kabuklanmayı azaltan (lifler içinde kireç tortusunun çökelmesi) ve yüzey aktif maddelerin etkinliğini artıran suyu yumuşatın;
- Yıkamada, kiri temizleme etkinliğini artıran alkali rezervi sağlayın.
İlk teknolojik atılım 1907’de gerçekleşti. Yıkama tozları devri başladı, kimyasal ağartma işlevine sahip ilk gerçek çamaşır tozu geliştirildi. Tüketiciler, kumaşların zahmetli ağartma ihtiyacından kurtuldu. 1913 yılında, ıslatma için enzimler içeren ilk yıkama tozları piyasaya sürüldü. 1930’larda, doğal sabun ve sodanın “tahttan indirilmesi” başladı – o sırada sentetik sabun olarak adlandırılan sentetik deterjanlar (başka bir deyişle yüzey aktif maddeler) çağı geldi. 1940’larda fosfatlar, suyu sodadan daha verimli bir şekilde yumuşatmak ve yıkama sonuçlarını iyileştirmek için ve ayrıca beyazın tonunu iyileştirmek için ultramarinin yerini alan optik parlatıcılar kullanıldı. Önümüzdeki on yıllar, yıkama rahatlığını artıran yeni fikirler ve keşifler getirdi. Üretimin kitleselleşmesi, daha düşük fiyatları ve yıkama tozlarının yaygın olarak bulunmasını destekledi.
1990 yılında, dünya çapında deterjan üretimi (sabunsuz) yaklaşık 7 milyon tonu bulurken, çamaşır tozu 12.7 milyon tonu buldu. Şu anda Polonya’da, hane başına yıllık tüketim 17 kg’dır, bu da ulusal düzeyde yaklaşık 200.000 tondur.
YİRMİ BİRİNCİ YÜZYIL, KONVANSİYONEL OLMAYAN ÇÖZÜMLER DÖNEMİ:
Yirminci yüzyılın 1990’ları, yıkama için kullanılan doz ağırlığını ve hacmi önemli ölçüde azaltan yıkama tozlarının konsantrasyonuna dayanan ilk solüsyonların dönemiydi. Standart konsantre paketleme, “normal” olarak adlandırılan geleneksel yıkama tozlarından daha fazla yıkama dozu içeriyordu. Teknolojik deneyim kazanıp araştırma ilerledikçe, aktif bileşenlerin konsantrasyonu süper konsantre veya süper kompakt yıkama deterjanları adı verilen süper konsantre seviyeye yükseltildi. Böylelikle ambalaj atığı sorunu azaldı. Öte yandan, artan tehlikeli ve zararlı madde konsantrasyonu, tüketiciyi rahatsız etme riskinin artmasına neden oldu. Ayrıca, süper kompakt yıkama tozlarının kullanılması, aşırı dozlamanın olumsuz etkilerini artırdı.