Antihistaminik Nedir, Ne İçin Kullanılır?
Antihistaminikler, alerjik reaksiyonları tedavi etmek için en yaygın kullanılan ilaçlar arasındadırlar. Bazıları lokal olarak burunda, gözlerde veya deride etki gösterirken, bazıları da tablet veya enjeksiyon şeklinde alınır. İçeriğindeki maddeler, insan vücudunda haberci bir madde olan histaminin etkilerini hafifletir…
Makaleye Genel Bakış
Hangi Tür Antihistaminikler Vardır?
Antihistaminikler, histamin salınımının çok önemli bir rol oynadığı hastalıklarla ilişkili hafif ila orta dereceli semptomlar için ilk tercih edilen ilaçlardır. Antihistaminik ilaçların kullanımında, topikal ve sistemik tedavi arasında bir ayrım yapılır. Topikal ilaçlar, örneğin alerjiler için burun spreyleri, alerjiler için göz damlaları veya kaşıntıya karşı özel merhemler dahil olmak üzere yerel olarak uygulanır.
Sistemik olarak kullanılabilen ilaçlar ise ağızdan alınır (örneğin alerji tabletleri ) veya enjekte edilir. Göz ve burunda lokal tedavi, semptomların olduğu bölgeye doğrudan etkisi, daha az sistemik yan etkisi ve hızlı etki başlangıcı nedeniyle tercih edilir. Sistemik etkili antihistaminiklerin tablet formundaki avantajı, tüm vücutta kapsamlı ve uzun süreli etki göstermesidir.
Histamin Nedir ve Vücuttaki İşlevi Nedir?
Histamin, doğal bir endojen haberci madde (doku hormonu) ve sözde bir nörotransmiterdir. Bazı bağışıklık hücrelerinde (mast hücreleri), deri hücrelerinde, mide mukozasında ve sinir hücrelerinde oluşur. Bununla birlikte, kesecik adı verilen çeşitli vücut hücrelerinde depolanır.
Histamin, vücudun kendi bağışıklık reaksiyonu sırasında ve dolayısıyla alerjilerde de salınır. Haberci bir madde olarak vücutta çeşitli süreçleri tetikler. Örneğin, doku hücrelerindeki H1 reseptörlerine bağlandığında kan damarları genişler. Damar duvarının geçirgenliği artar. Bu, bağışıklık sistemi hücrelerinin etkilenen bölgelere ulaşmasını ve mevcut olabilecek herhangi bir enfeksiyonla savaşmasını kolaylaştırır.
Alerji hastalarında, vücut belirli maddelere çok güçlü tepki verir. Bu tür alerjenler aşırı duyarlılık reaksiyonuna neden olarak, bağışıklık sisteminin aktivasyonuna ve güçlü bir histamin salınımına yol açar.
Örneğin polen alerjisi olan kişilerde, vücudun savunma tepkisi şu belirtilerle fark edilir:
- Burun akıntısı
- Sık hapşırma
- Gözlerden yaş gelmesi
- Şiddetli kaşıntı
Yukarıdaki belirtilere ek olarak, histamin salınımı bronşlarda hava yollarının daralmasına da yol açabilir. Bu, birçok alerjide tipik olan nefes alma zorluklarına neden olur.
Histamin reseptör blokerleri veya antihistaminikler (antihistamin), bu reseptörleri bloke ederek histaminin etkisini engelleyen maddelerdir. Böylece alerjiye bağlı birçok şikayette iyileşme sağlanır. Aktif bileşenler grubunun daha yeni temsilcileri, diğer haberci maddelerin, özellikle pro-inflamatuar olanların etkisini de engelleyebilir.
Antihistaminikler Vücuda Nasıl Etki Eder?
Alerjisi olan bir kişi hava (polen), cilt (böcek ısırıkları) veya gastrointestinal sistem (gıda) yoluyla alerjenlerle karşı karşıya kalırsa, vücut alerjik reaksiyona neden olan bir haberci madde olan histamin salgılar.
Göz damlası ya da burun spreylerindeki azelastin veya levokabastin, tabletlerdeki loratadin veya setirizin gibi aktif bileşenler, histaminin spesifik histamin reseptörlerine yerleşmesini önler. Bu şekilde kızarıklık, şişme, kaşıntı, hapşırma ve burun akıntısı gibi alerjik reaksiyon azaltılabilir veya tamamen önlenebilir.
Temel olarak, çoğu antihistaminik şu şekilde çalışır:
- Antialerjik
- Kaşıntı önleyici
- Antienflamatuar
Doktorlar, antihistaminikleri etkilerine göre aşağıdaki kategorilerde sınıflandırır.
H1 Antihistaminikler
H1 reseptörlerine kenetlenen antihistaminikler, H1 antihistaminikler olarak adlandırılır ve 3 (farmasötik açıdan 2) nesle ayrılabilir. 1. nesil ilaçlar (örn. Dimetinden, Hydroxyzin veya Clemastin) sadece çevredeki H1 reseptörlerine değil, vücudun diğer bölgelerine de ulaşır. Bu tür H1 antihistaminikler, sözde kan-beyin bariyerini geçebilir ve sinir sisteminde merkezi olarak hareket edebilir. Sonuç olarak, bu antihistaminiklerin yorgunluk veya uyuşukluk gibi yan etkilerinin görülmesi olasılığı daha yüksektir.
H2 Antihistaminikler
H2 antihistaminikler, H2 reseptörlerini işgal eder ve esas olarak midenin mukoza zarı üzerinde etki gösterir. Orada midenin asit salgılamasını engellerler. Bu nedenle doktorlar, H2 antihistaminiklerini öncelikle mide ve duodenum ülserlerinin tedavisinde ve bazen de uzun süre ağrı kesici (NSAID) alırken yardımcı tedavi olarak reçete eder.
Antihistaminiklerin Kullanımı
Antihistaminikler çeşitli dozaj formlarında gelir. Sistemik ilaçlar vücutta emilen ilaçlardır. Bunlar özellikle şiddetli şikayetler için kullanılan alerji tabletleridir.
En yaygın uygulama alanları şunlardır:
- Saman nezlesi (polen alerjisi)
- Hayvan tüyü alerjisi
- Ev tozu alerjisi
- Gıda alerjisi
- Küf alerjisi
- Kurdeşen (ürtiker)
Çoğu antihistaminik tablet, levosetirizin, feksofenadin veya rupatadin gibi 3. kuşak aktif bileşenler içerir. Farmasötik açıdan bakıldığında, bu maddeler 2. nesle atanır. Antihistaminiklerin uzun süreli etki süresi nedeniyle, kullanıcıların genellikle günde yalnızca 1 tablet alması gerekir. Bununla birlikte, dozaj, çocuklarda ve önceden hastalığı olan kişilerde değişebilir.
Daha zayıf alerji semptomları durumunda, doktorlar genellikle vücudun sınırlı bir kısmına harici uygulama için antihistaminik ilaçları reçete eder. Lokal antihistaminikler, örneğin burun akıntısı ve hapşırma dürtüsüne yardımcı olan burun spreylerini içerir. Lokal uygulamaya yönelik bu tür müstahzarlar, özellikle hızlı etki gösterebilmeleri ve çok az yan etkiye sahip olabilmeleri gibi avantajlara sahiptir.
Antihistaminiklerin Önemli Yan Etkileri ve Dezavantajları
Her şeyden önce, özellikle difenhidramin gibi sözde birinci nesil antihistaminikler, beyinde histamin bağlama bölgelerini işgal ettikleri için genellikle yorgunluğa yol açarlar. Yorucu etkisi yüzünden, birinci nesil antihistaminikler güç içerisinde alınırsa konsantrasyonun bozulmasına neden olabilir. Bu nedenle gece yatmadan önce alınması önerilir. Ancak gece almak da uykunun bozulmasına ve yeterince dinlenememeye neden olabilir. Diğer olası yan etkiler gastrointestinal problemler veya ağız kuruluğudur.
Öte yandan, setirizin gibi daha yeni ikinci nesil antihistaminikler, beyindeki histamin bağlama bölgeleri üzerinde çok küçük bir etkiye sahip oldukları için nadiren yorgunluğa yol açarlar. Bununla birlikte, uyuşukluk veya uyku hali gibi etkiler tamamen göz ardı edilemez ve genellikle kişiden kişiye göre büyük ölçüde değişir. Sıklığı preparasyona bağlı olarak değişebilen diğer yan etkiler baş ağrısı, ağız kuruluğu ve baş dönmesidir.