... konulu sunumlar: "Dr. Perver yetİZ Batman halk sağlIĞI MÜDÜRLÜĞÜ"— Sunum transkripti:
1 Dr. Perver yetİZ Batman halk sağlIĞI MÜDÜRLÜĞÜ Ek-2MERS-CoVDr. Perver yetİZ Batman halk sağlIĞI MÜDÜRLÜĞÜ
2 Coronavirüsler ülkemizde de insanlarda dolaşımda olan HCoV-229E, HCoV-OC43, HCoV-NL63 ve HKU1-CoV alt tipleri ile çoğunlukla soğuk algınlığına sebep olan virüslerdir.Ancak SARS Coronavirüs’ün (SARS-CoV) sebep olduğu SARS (Şiddetli Akut Solunum Yetmezliği Sendromu) gibi, çok daha ciddi solunum yolu hastalıklarına da sebep olabilmektedirler.
3 İnsanlarda dolaşımda olan Coronavirüsler Ek-2CORONAVİRÜSLERİnsanlarda dolaşımda olan CoronavirüslerHCoV-229EHCoV-OC43HCoV-NL63HKU1-CoVSARS-CoVMERS-CoV (Yeni Coronavirüs)Coronavirüsler ülkemizde de insanlarda dolaşımda olan HCoV-229E, HCoV-OC43, HCoV-NL63 ve HKU1-CoV alt tipleri ile çoğunlukla soğuk algınlığına sebep olan virüslerdir. Ancak SARS Coronavirüs’ün (SARS-CoV) sebep olduğu SARS (Şiddetli Akut Solunum Yetmezliği Sendromu) gibi, çok daha ciddi solunum yolu hastalıklarına da sebep olabilmektedirler. SARS-CoV 21. Yüzyılın ilk uluslar arası sağlık acil durumu olarak 2003 yılında daha önceden bilinmeyen bir virüs halinde ortaya çıkmıştı ve yüzlerce insanın hayatını kaybetmesine neden olmuştu. Yaklaşık 10 yıl sonra Coronavirüs ailesinden, daha önceden insan ya da hayvanlarda tespit edilmemiş olan MERS-CoV Eylül 2012'de insanlarda ilk defa tanımlanmıştır. SARS Coronavirüsü ile uzaktan bağlantılı olmasına rağmen, yaşanmış olan SARS tecrübesinden ötürü endişe oluşturmuştur.
4 SARS-CoV 21. Yüzyılın ilk uluslar arası sağlık acil durumu olarak 2003 yılında daha önceden bilinmeyen bir virüs halinde ortaya çıkmıştı ve yüzlerce insanın hayatını kaybetmesine neden olmuştu.Yaklaşık 10 yıl sonra Coronavirüs ailesinden, daha önceden insan ya da hayvanlarda tespit edilmemiş olan MERS-CoV Eylül 2012'de insanlarda ilk defa tanımlanmıştır.SARS Coronavirüsü ile uzaktan bağlantılı olmasına rağmen, yaşanmış olan SARS tecrübesinden ötürü endişe oluşturmuştur
5 Hastalığın belirtileri. İnsandan insana bulaşma. Virüsün kaynağı. Ek-5MERS-CoVHastalığın belirtileri.İnsandan insana bulaşma.Virüsün kaynağı.Bulaş Yolu .Kuluçka dönemi.Bulaştırıcılık süresi.
6 Mayıs 2014 itibariyle MERS-CoV, SARS’tan farklı olarak kolaylıkla veya sürekli olarak insanlar arasında yayılmamaktadır ancak kısıtlı ve devamlı olmayan bir yolla insandan insana bulaşabilmektedir.MERS vaka sayıları ve vaka tespit edilen ülkelerin sayıları artmaya devam etmektedir tarihi itibariyle dünya genelinde tespit edilmiş olan MERS vaka sayısı 424’tür ve bu hastalardan 131’i hayatını kaybetmiştir.
7 MERS-CoV (22.07.2013 itibariyle) Ek-2MERS-CoV ( itibariyle)22 Temmuz 2013 itibarı ile dünya genelinde MERS-CoV sebebiyle hastalandığı laboratuarlarca doğrulanmış vakaların ülkelerine göre sayıları tabloda sunulmuştur.
9 Tespit edilen vakaların %80’i Suudi Arabistan’dan ve %11’i de Birleşik Arap Emirlikleri’nden bildirilmiş olsa da Katar, Ürdün, Umman, Kuveyt, Mısır, İngiltere, Almanya, Fransa, Yunanistan, İtalya, Tunus, Malezya, Filipinler ve Amerika Birleşik Devletleri’nde de MERS vakaları tespit edilmiştir.
10 VAKALARIN YAŞ ve CİNSİYET ÖZELLİKLERİ Ek-5VAKALARIN YAŞ ve CİNSİYET ÖZELLİKLERİ
11 ÜLKEMİZDE YÜRÜTÜLEN ÇALIŞMALAR Ek-5ÜLKEMİZDE YÜRÜTÜLEN ÇALIŞMALARHastalığın ortaya çıkışından itibaren yakından takip.Laboratuvarda tespit kapasitesine ulaşılması.Yeni Coronavirüs Bilim Kurulu (Ekim 2012).Grip Bilim Kurulu (Nisan 2013).Grip Bilim Kurulu (Haziran 2013).Grip Bilim Kurulu (Kasım 2013).Yeni Coronavirüs Bilim Kurulu (Nisan 2014).Sağlık çalışanlarımızın bilgilendirilmeleri.Hacılarımızın bilgilendirilmeleri, Hac dönüşü takipleri.MERS Sürveyansı: Ülkemizde tarihi itibariyle MERS-CoV açısından şüpheli bulunan 522 olası vaka için yapılan laboratuvar çalışmaları sonucunda MERS-CoV tespit edilen vakamız olmamıştır.
12 VAKA TANIMLARI Olası vaka : Kesin vaka Ek-5VAKA TANIMLARIOlası vaka :“Akut ciddi solunum yetmezliği ve/veya akciğer infiltrasyonları olan ve vaka görülen ülkelere son 14 gün içerisinde seyahat öyküsü bulunan ve/veya vaka görülen ülkelere seyahat öyküsü bulunan bir kişiyle seyahat dönüşünden sonraki 14 gün içerisinde yakın temasta bulunup semptomları bu temastan sonraki 14 gün içerisinde gelişen kişiler”.Kesin vakaOlası vaka tanımına uyan olgulardan laboratuvar yöntemlerle MERS-CoV saptanan olgular .Olası ve kesin vakalar ile karşılaşıldığında MERS-CoV vaka takip algoritması uygulanır.
14 OLASI VAKA TESPİT EDİLDİĞİNDE- SAĞLIK KURUMU Ek-5OLASI VAKA TESPİT EDİLDİĞİNDE- SAĞLIK KURUMUHastaya standart, temas ve damlacık önlemleri alınır.Uygun numune alınarak uygun şartlarda saklanır.MERS-CoV Olası Vaka Bilgi ve Laboratuvar İstem Formu doldurulur.Form ve numune en kısa sürede Halk Sağlığı Müdürlüğü’ne ulaştırılır.İl Temas Noktası: HSM tarafından doldurulacaktırHastaneler 7/24 iletişim kurulabilecek sorumluların bilgilerini Halk Sağlığı Müdürlüklerine bildirmelidir.Kesin vaka tespit edildiğinde;Vakadan yeterli miktarda kan alınır ve -80 °C’de saklanır.
15 Dünya Sağlık Örgütü balgam, endotrakeal aspirat ve bronkoalveoler lavaj gibi alt solunum yolu örneklerinin alınmasını şiddetle önermektedir.Olası vakalardan alt solunum yolu numunesi alınmalıdır.
16 ÖRNEK ALIMI VE TAŞINMASI Alt solunum yolu örnekleri = Trakeal aspirat, bronkoalveolar lavaj, balgam.Steril, vida kapaklı ve sızdırmaz kaplara 2-3 ml alınmalıdır. Alındıktan hemen sonra buzdolabında (2-8 derece arası) muhafaza edilmeli ve en fazla 72 saat içerisinde laboratuvara ulaştırılmalıdır. Eğer ulaştırma süresi 72 saati geçerse, -70 derecede muhafaza edilmeli ve kuru buz ile gönderilmelidir.Örnekler uygun koşullarda ve sürede ulaştırılmalıdır.
17 Örnek Alımı ve Taşınması Örnekler ile birlikte mutlaka vaka bilgi ve laboratuvar istem formu da doldurulmalıdır.Taşıma soğuk zincir ve biyogüvenlik koşulları sağlanarak yapılır.Örneklerin tercihen vakanın semptomları başladıktan sonraki 3 gün içerisinde alınması çok önemlidir.
18 Örnek Alımı ve Taşınması Örnekler 2-8 santigrat derece arasında (yeterli buz aküleri bunu sağlar) en fazla 72 saat içerisinde laboratuvara ulaştırılmalıdır.Bu sürede taşınamayan örnekler -70 santigrat derecede saklanmalıdır.Eksiksiz olarak doldurulan form koruyucu zarf içerisine yerleştirilerek numunelerin içine konulduğu taşıyıcı kabın dış yüzüne yapıştırılarak gönderilmeli ve ayrıca kabın üzerine örnekten hangi çalışmanın yapılacağı kısaca (MERS-CoV) belirtilmelidir.
19 Göz Önünde Bulundurulması Gereken Bilgiler Sağlık çalışanlarımız milyonlarca insanı etkileyebilecek potansiyelde olan MERS’e karşı resmi yazılar ile bildirilen talimatları yerine getirirken, aşağıda belirtilen güncel bilgileri de daha önceki bilgi notları ile birlikte mutlaka göz önünde bulundurmalı ve ihtiyatlı olmalıdırlar:
20 Göz Önünde Bulundurulması Gereken Bilgiler Özellikle, iki önemli nazokomiyal salgınların gerçekleştiği Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’nde olmak üzere, 2014 yılı Mart ayının ortasından itibaren vaka sayılarında keskin bir artış olmuştur.Son bildirilen vakaların %75’i sekonder vakalardır, dolayısıyla bu vakalar hastalığı başka bir kişiden almıştır.
21 Göz Önünde Bulundurulması Gereken Bilgiler Sekonder vakaların da büyük çoğunluğu sağlık çalışanları olup bu kişiler hastalığa sağlık kuruluşlarında yakalanmıştır.Bunun yanı sıra sağlık personeli olmayanlarda da hastane kaynaklı enfeksiyonların olduğu düşünülmüştür.Bu nedenle enfeksiyon kontrol önlemlerine dikkat edilmelidir.Enfekte sağlık çalışanlarının büyük kısmı asemptomatiktir ya da hafif semptomlara sahiptir.
22 Göz Önünde Bulundurulması Gereken Bilgiler Geniş çapta bir aile içi vaka kümelenmesi görülmemiştir. Aile içi bulaşma yalnızca 4 defa meydana gelmiştir.İnsandan insana bulaşma olduğu durumlarda bulaşma sürekli gerçekleşmemiş olup şu ana kadar yalnızca 2 şüpheli üçüncül vaka (sekonder vakanın temaslısı) bildirilmiştir.
23 Göz Önünde Bulundurulması Gereken Bilgiler Enfeksiyona toplumdan yakalanan vaka sayılarında da Mart ayının ortasından itibaren artış olmuştur.Bu vakaların daha önceden doğrulanmış bir MERS-CoV vakası ile teması olmayıp bazılarının hayvanlar ile temas öyküsü vardır.Develerin hastalığın primer kaynağı olduğundan şüphelenilse de hastalığa yakalanmanın direk ve indirek olarak hangi yollarla gerçekleştiği tam olarak bilinmemektedir.Enfeksiyon kaynağını tespit etmeye yönelik araştırmalar devam etmektedir.
24 Orta Doğu ülkelerinde yeni vakaların ortaya çıkması bekleniyor mu?: Virüsün nasıl bulaştığı tanımlanıncaya ve gerekli önlemler alınıncaya kadar yeni bireylerin enfekte olması beklenmektedir.
25 Orta Doğu dışındaki ülkelerde daha fazla exporte vakanın ortaya çıkması ve buralarda yayılma olması bekleniyor mu?:Turistler, seyahat edenler, misafir işçiler, Hacı adayları ve Umre ziyaretçilerinin; virüsün hayvansal ya da çevresel kaynağına, doğrulanmış bir vakaya ya da bir hastaneye maruz kalarak hastalığa yakalanmaları olasıdır.Bu exporte vakaların daha fazla vakaya neden olup olmaması hekimlerin hastalığı çabuk tespit etme, tanı koyma ve uygun enfeksiyon kontrol önlemlerini uygulamalarına bağlıdır.
26 Şu ana kadar yukarıda sayılan ülkelerde exporte vakaların neden olduğu bulaşma gerçekleşmiştir ancak bu bulaşma sürekli olarak devam etmemiştir.Tüm vakaların Orta Doğu ile bir bağlantısı vardır.Orta Doğu ülkeleri dışından bildirilen vakaların ya Orta Doğu bölgesine yakın zamanda bir seyahat öyküsü vardır ya da hastalığa Orta Doğu bölgesinde yakalanan bir kişiyle temas öyküsü vardır.
27 KLİNİKHastalık genel olarak ateş, öksürük, nefes darlığı ve solunum sıkıntısı ile birlikte ortaya çıkan akut ciddi solunum yolu hastalığı tablosu ile görülmektedir.Vakaların çoğunda pnömoni görülmüş olup birçoğunda da diyarenin de olduğu gastrointestinal sistem semptomları görülmüştür.
28 Göz Önünde Bulundurulması Gereken Bilgiler Vakalar immün sistemi baskılanmış kişilerde atipik semptomlar taşıyabilmektedir.Vakaların çoğunluğunda hastaneye yatış gerektiren şiddetli akut solunum yolu hastalığı ortaya çıkmıştır. Bildirilen klinik özellikler: ARDS, hemodiyaliz gerektiren böbrek yetmezliği, koagülopati ve perikardit’dir. Bir çok hastada ishal dahil olmak üzere GİS semptomları da görülmüştür. İmmün sistemi baskılanmış; ateşi, diyaresi ve karın ağrısı olan bir hastada başlangıçta solunum yolu semptomları görülmemiş ve pnömoni durumu bir radyografi ile tesadüfen saptanmıştır: Vakalar immün sistemi baskılanmış kişilerde atipik semptomlar taşıyabilmektedir. Hastalık hafif semptomlarla veya asemptomatik olarak da görülmektedir.
29 Göz Önünde Bulundurulması Gereken Bilgiler Vakaların çoğunluğunda hastaneye yatış gerektiren şiddetli akut solunum yolu hastalığı ortaya çıkmıştır.Bildirilen klinik özellikler: ARDS, hemodiyaliz gerektiren böbrek yetmezliği, koagülopati ve perikardit’dir.İmmün sistemi baskılanmış; ateşi, diyaresi ve karın ağrısı olan bir hastada başlangıçta solunum yolu semptomları görülmemiş ve pnömoni durumu bir radyografi ile tesadüfen saptanmıştır.Unutulmamalıdır ki hastalığa dair şu ana kadar elde edilmiş olan bilgilere kısıtlı sayıdaki hastalar temel alınarak ulaşılmıştır ve virüs hakkında yeni bilgiler elde edildikçe değişebilecektir.
30 Hastalığın inkübasyon süresi 2-14 gündür. Hastalığın enfektivite periyodu bilinmemektedir ancak hastalar belirtilerinin geçmesinden sonra da virüsü bulaştırabilirler.Hastalar virüsün inkübasyon süresi boyunca bulaştırıcı değildir. Asemptomatik vakaların bulaştırıcı olmadığı düşünülmektedir.Son çalışmalar develerin MERS-CoV’ün primer kaynağı olduğu önerisini ve diğer çiftlik hayvanlarının hastalıkla ilişkili olmadığını desteklemektedir.
31 HAC ve UMRE’YE GİDENLER İÇİN KORUNMA TEDBİRLERİ Kalabalık alanlarda maske kullanılmalıdır, hayvanlarla temas edilmemelidir, çiğ süt ve hayvansal ürünler tüketilmemelidir, çiğ tüketilecek sebze ve meyveler iyice yıkanarak tüketilmelidir. Kişisel temizlik kurallarına dikkat edilmelidir.Sabun ve su ile sık sık elleri yıkamalı, su ve sabun olmadığı durumlarda el dezenfektanları kullanılmalıdır.Virüsün bulaşma yollarından olan ağız, burun ve gözlere temas etmekten kaçınmalıdır.
32 Grip gibi mikroplarla kirlenmiş olma ihtimali olan yüzey ve eşyaları temizleyip dezenfekte etmelidir.Hasta kişiler ile yakın temastan kaçınmalıdır.Hastayken, hastalığı bulaştırmamak için mümkün olduğunca diğer insanlarla temas etmekten kaçınmalı, aksırma ve öksürme esnasında burunu ve ağzı kağıt mendille kapatmalı, kullanılan kağıt mendili çöp kutusuna atmalı ve kağıt mendilin bulunmadığı durumlarda kolun iç yüzüne aksırmalı ya da öksürmelidir.
33 Grip benzeri bir hastalık geçirildiğinde istirahat etmeli, ateşin düşmesinden sonra da tedavi ya da başka gerekliliklerin olması dışında en az 24 saat istirahat etmeye devam etmelidir.Suudi Arabistan ziyaretinden sonraki 14 gün içerisinde ateş ile birlikte alt solunum yolu hastalığı belirtileri (öksürük, nefes darlığı) olan kişiler bir sağlık kuruluşuna başvurmalı ve başvurduğu hekime seyahatine dair bilgi vermelidir.
34 MERS-CoV’a dair güncel bilgilere aşağıda bağlantı adresleri yazılmış olan internet sayfalarından takip edebilirsiniz.
35 Teşekkür Ederim Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Batman Halk Sağlığı MüdürlüğüBulaşıcı Hastalık ve Kontrol Programları Şubesi