A-İç Nedenler
1.Yönetimin Bozulması:
-Küçük yaşta çocukların tahta geçmesi
-Saray kadınlarının devlet yönetiminde etkin hale gelmesi
-Ekber ve Erşed Sisteminin olumsuz etkisi
(I.Ahmet döneminde getirilen bu sisteme göre Osmanlı soyundan olan en yaşlı ve en tecrübeli kişinin başa geçmesi esası kabul edildi.Böylece Osmanlı devletinde veraset yasası ilk defa belirgin hale geldi.Bu sitem şehzadelerin sancağa çıkma usulünü kaldırıp onun yerine kafes usulünü beraberinde getirdi.Bu da şehzadelerin tecrübesiz kalmasına neden oldu.)
Sancağa Çıkma Usulü
adişah çocuklarının küçük yaşta tecrübe kazanmak için Lalaların maiyetinde sancaklara vali olarak gönderilmesidir.
Kafes Usulü:Şehzadelerin sarayda kafes tabir edilen bir yerde gerekli eğitimi alması
UYARI : Duraklama Dönemi'nde IV. Murat'ın annesi Kösem Sultan ile, IV. Mehmet'in annesi Turhan Sultan yönetimde oldukça etkili olmuşlardı.
2. Orduda Meydana Gelen Bozulmalar :
Yeniçeri Teşkilatındaki Bozulmalar
- Kanun-i Kadim'e aykırı askere alım işlemleri yapılmaya başlandı.Yani sadece devşirme değil de Türk ailelerinin çocuklarının da ocağa alınması,ocağın bir memuriyet gibi algılanmaya başlanması ve rüşvetle çok fazla sayıda kişinin ocağa kaydedilmesi.
UYARI : Yeniçeri Ocağı'na usülsüz asker kaydeden ilk padişah III. Murat'tır.
Eyalet Ordusundaki Bozulmalar
- XVII. yüzyılda Tımar dağıtımındaki adaletsizlik ve haksızlık Eyalet ordusunun itibarını zedeledi.
- Dirlik araziler askerlikle ilgisi olmayan kişilere verilmeye başlandı.
-Bir kısım dirlik arazi de peşin vergi amacıyla iltizama çevrildi.
-Denizcilikle ilgisi olmayan kişiler kaptan-ı deryalığa getirilmesi donanmanın bozulmasına neden oldu.
UYARI : Yükselme Dönemi'nde Eyalet Ordusu Yeniçeri Ocağı'na karşı önemli bir denge unsuruydu. XVII. yüzyılda eyalet askerlerinin sayısının azalması ile, Yeniçeri Ocağı güç kazanmış ve devlet yönetiminde Ocağın etkinliği artırmıştır.
3.Ekonomideki Bozulmalar
-Savaş ganimetlerinin azalması.
-Uzun süren ve genelde yenilgiyle sonuçlanan savaşlar.
-Eskisi gibi yabancı devletlerden vergi ve hediye alınamaması.
-Artan saray masrafları ve devlet ihtişamına paralel olarak lüks ve israfın artması.
-Sık sık padişah değişiklikleri yüzünden ödenen cülus bahşişleri.
-Tımar sisteminin bozulması.
-Kapıkulu askerlerinin sayısının artması.
Gibi nedenlerden dolayı bütçe açık vermeye başladı.
ÇIKMIŞ SORU:
Aşağıdakilerden hangisi, XVII. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’nun ekonomik durumunun bozulmasının nedenlerinden biri değildir?
A)İç ayaklanmaların çıkması
B) Ticaret yollarının yön değiştirmesi
C) Avrupa’ya öğrenci gönderilmesi
D) Savaşların yüklü harcamalar gerektirmesi
E) Tarımdaki ağır vergilerin köylünün toprağı
bırakıp kente göç etmesine neden olması
2006 KPSS CEVAP:C
4.Eğitimdeki Bozulmalar
- Medreselerin başında bulunan ulemalar gelişmeye ayak uyduramadı.
- Medreselerde zamanla pozitif bilimler askıya alındı.
- Medrese eğitimi yapmamış bir çok insana diploma ve ve rütbe verildi.
- Yeni doğmuş çocuklara müderris ünvanı verilerek beşik uleması zümresi meydana geldi.
Ulemalar zamanla askerle birlikte isyanlara katılıp saraya hücum etti.
5.Toplum Yapısındaki Bozulmalar
- Siyasi, sosyal ve ekonomik yapının bozulması ile Anadolu'da Celali İsyanları çıktı.
- Celali isyanları ile merkezi otorite tamamen sarsıldı.
- İsyanların artması üzerine Anadolu'da yaşayan halk şehirlere göç etmeye başladı.
B. Dış Nedenler :
İmparatorluğun Doğal Sınırlarına Ulaşması
- Osmanlı Devleti, XVI. yüzyılın sonunda yaklaşık 20 milyon kilometre kare sınır ve 100 milyon nüfus ile en geniş sınırlarına ulaşmıştı.
- Üç kıtaya yayılan bu sınırların korunmasında zorluk çeken Osmanlı Devleti, bazen birçok cephede savaşıyor ve bu nedenle mevcut gücü bölünüyordu.
Avrupa'da Merkezi Krallıkların Kurulması
- XV. yüzyıl ile birlikte Avrupa'da güçlü merkezi krallıklar kuruldu.
- Avrupa, XV. ve XVI. yüzyıllarda Coğrafi Keşifler, Rönesans ve Reform ile önemli adımlar atmış, Osmanlı Devleti'nde ise aynı gelişmeler görülmemişti.
ÇIKMIŞ SORU:
Aşağıdakilerden hangisi, Coğrafi Keşiflerin Osmanlı Devleti üzerindeki etkilerinden biri değildir?
A) Keşfedilen yerlerden Avrupa’ya taşınan değerli madenlerin Avrupa’dan Osmanlı ülkesine girmesi
B) Osmanlı parasının değer kaybetmesi
C) Osmanlı Devleti’nin Avrupa’daki bilimsel ve teknik gelişmelere yabancı kalması
D) Osmanlı ülkesinde fiyat artışlarının olması
E) Osmanlı ülkesinden geçen ticaret yollarının öne-mini kaybetmesi
17.YÜZYIL İSYANLARI
İsyanlar sonunda,
Devlet otoritesi zayıfladı. Halkın devlete olan güveni azaldı.
Anadolu'da güvenlik azaldı. Halkın bir kısmı toprağını terk ederek şehirlere göç etti. Şehirlerde işsizlik ve nüfus arttı.
Anadolu harap oldu. Üretim azaldı. Vergiler zamanında toplanamadı. Ekonomi durgunlaştı. Buna bağlı olarak devletin gelirleri de azaldı.
Devlet İran ve Avusturya savaşlarına gereken önemi veremedi.
17.YÜZYIL ISLAHATLARI
Islahat:Bozulan devlet düzenini tekrar eski haline getirmek yada geliştirmek için yapılan iyileştirme çalışmalarıdır.Osmanlı devletinde geniş çaplı ilk ıslahatlar 17.yüzyılda başlamıştır.
17. yüzyılda devletin durakladığını fark eden bazı devlet adamları bu durumu önlemek için çeşitli ıslahatlar yaptılar.
Genel Özellikleri
-Yüzeyseldir.Meselelerin özüne inilmemiştir.
-Kişilere bağlı kalmış devlet politikası haline getirilememiştir.
-Sorunların çözümünde baskı ve şiddete başvurulmuştur.
-Avrupadan yararlanılmamıştır.
-Temel amaç ;Kanuni dönemindeki ihtişama geri dönmektir, yani ileriye dönük değildir.
-Daha çok askeri ve mali alanlarda yapılmıştır.
17. yüzyılda yapılan Islahatlar duraklamayı önleyememiştir.
Bunda;
Islahatların yetersiz olması ve kişilere bağlı kalması, ıslahatlarda sürekliliğin sağlanamaması
Sorunlara kesin çözümler bulunamaması, ıslahatların genelde kuvvete ve şiddete dayalı olarak yapılması
Başta yeniçeriler ve ulema sınıfı olmak üzere bazı kesimlerin ıslahatları engellemesi
Batıdaki gelişmelerin takip edilememesi
etkili olmuştur.
Bütün bunlara rağmen ıslahatlar devletin ömrünü uzatmış, 18. yüzyıl ıslahatları için bir basamak olmuştur.
17.YÜZYIL SIYASI GELIŞMELERI
XVII.Yüzyılda Osmanlı Devleti;
İran ,Avusturya ,Lehistan ,Venedik ,Malta ve Rusya devletleri ile savaşmıştır.
ÖNEMLİ ANLAŞMALAR
A-İran ile İmzalanan Anlaşmalar
-Ferhat Paşa Anlaşması(1590):
Osmanlı devletinin doğuda en geniş sınırlara ulaştığı anlaşmadır.Osmanlı Devletinin sınırları Hazar Denizine kadar genişledi.
-Kasr-ı Şirin Anlaşması(1639):
Bu günkü Türkiye-İran sınırı büyük oranda bu anlaşma ile çizilmiştir.(Zağros dağları iki ülke arasında sınır kabul edilmiştir)
B-Avusturya İle İmzalanan Anlaşmalar:
Zitvatoruk Anlaşması(1606):
Avusturya kralı protokol bakımından Osmanlı padişahına denk sayıldı.
Osmanlı devletinin Avusturya üzerindeki üstünlüğü sona erdi.
C-Lehistan İle İmzalanan Anlaşmalar
Hotin seferi ve Anlaşması(1621):
II.Osman döneminde gerçekleştirilen bu sefer esnasında ilk defa yeniçeri ocağını kaldırma düşüncesi ortaya çıktı.Ancak bu düşünce II.Osman’ın sonunu getirdi.
Bucaş Anlaşması(1672):
Osmanlı devletinin toprak kazandığı son anlaşmadır.(Podolya ve Ukrayna arazileri Osmanlıya verildi.)
Batıda en geniş sınırlara ulaşılmıştır.
II.Viyana Kuşatması(1683)
Avusturya'ya karşı Tökeli İmre liderliğinde başlayan isyan sonucunda isyancıların Osmanlıdan yardım istemesi ve Macaristanlı Protestanları kurtarmak için Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Komutasında başlatılan kuşatma harekatıdır.
Bozgunla sonuçlanınca Osmanlıya karşı Avrupa da papanın öncülüğünde “kutsal ittifak” oluşturuldu.
Kutsal ittifak devletleri (Avusturya,Lehistan,Rusya,Malta,Venedik) ile yapılan ve 16 yıl süren savaşların Osmanlının yenilgisi ile sonuçlanması üzerine ;
1.Karlofça Anlaşması(1699):
Avusturya ,Lehistan ve Venedik ile imzalandı.
Osmanlı ilk defa büyük oranda toprak kaybına uğradı ve bu anlaşma ile duraklama dönemi sona erdi gerileme dönemi başladı.
2.İstanbul Anlaşması(1700):
Rusya ile imzalandı.Bu anlaşma ile Rusya ilk defa karadenize inme imkanına kavuştu.(Bu anlaşma Rusya ile imzalanan ilk anlaşmadır.)