

266- باب تحريم سَبّ المسلم بغير حقّ
MÜSLÜMANA SÖVME
YASAĞI
HAKSIZ OLARAK BİR
MÜSLÜMANA SÖĞÜP SAYMA YASAĞI
Âyet
وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ بِغَيْرِ مَا
اكْتَسَبُوا فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُّبِينًا [58]
"Mü'min erkeklere
ve mü'min kadınlara, işlemedikleri bir şeyden dolayı eziyet edenler,
şüphesiz bir iftirâ ve apaçık bir günah yüklenmişlerdir."
Ahzâb sûresi (33), 58
Ezâ
veya bizim söyleyişimizle eziyet, pek tabiîdir ki söğüp saymaktan
ibaret olmadığı gibi sadece sözle de yapılmaz. Sözle, fiille,
davranışlarla ortaya konan maddî mânevî her türlü baskı ve sıkıştırma
eziyet cümlesindendir. Mü'min erkek ve kadınları, işlemedikleri bir
suçtan dolayı, haketmedikleri şekilde suçlayanlar, iftirâ etmiş ve büyük
bir vebal yüklenmiş olurlar. Bunu yapan kim olursa olsun, netice
değişmez.
Bu âyet, Nisâ
sûresi'nin 112. âyetini hatırlatmaktadır. Allah Teâlâ şöyle buyuruyor:
"Kim, kasıtlı veya kasıtsız bir günah işler ve sonra onu bir suçsuzun
üzerine atarsa, muhakkak ki büyük bir iftira ve apaçık bir günah
yüklenmiş olur."
Bu iki âyetin ortaya
koyduğu olaylar arasındaki bütün fark, birincisinde mü'min erkek ve
kadınlar işlemedikleri bir suçtan dolayı sözlü veya fiilî olarak eziyete
tâbî tutulurlarken, ikincisinde ise, birileri kendi işledikleri suçu
başkalarının üzerine atmak suretiyle o insanlara eziyet etmektedirler.
Ancak her iki halde de bu işin fâilleri, büyük bir iftirâ ve günah
yüklenmiş olmakta birleşmektedir.
Bu hallerden hangisi
ile olursa olsun müslümanlara haketmedikleri bir şeyle eziyet etmek,
onları üzmek sonuçta büyük bir vebâlin altına girmek demektir.
Bu büyük iftirâ ve
günah yükünün altına girmemek için müslümanlara hiçbir şekilde eziyet
etmemek, onları üzmemek gerekmektedir.
Hadisler
1563- وعنِ ابنِ مَسعودٍ رضي
اللَّه عَنهُ قال : قال رسُولُ اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم :
« سِباب المُسْلِمِ فُسوقٌ ، وقِتَالُهُ كُفْرٌ »
متفقٌ عليه .
1563.
İbni Mes'ûd radıyallahu anh'den rivayet edildiğine göre
Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
"Müslümana sövmek
fâsıklık, onunla savaşmak küfürdür."
Buhârî, Îmân 36, Edeb
44, Fiten 8; Müslim, Îmân 116. Ayrıca bk. Tirmizî, Birr 51, Îmân 15;
Nesâî, Tahrîm 27; İbni Mâce, Mukaddime, 7, 9, Fiten 4
1565 numaralı hadis
ile birlikte açıklanacaktır.
1564- وعنْ أبي ذرٍّ رضي
اللَّه عنْهُ أنَّهُ سمِع رسُول اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم يقولُ
: « لا
يَرمي رجُلٌ رَجُلاً بِالفِسْقِ أو الكُفْرِ ، إلاَّ ارتدت عليهِ ، إنْ لمْ
يَكُن صاحِبُهُ كذلكَ »
رواه البخاريُّ .
1564.
Ebû Zer radıyallahu anh'den rivayet edildiğine göre o, Resûlullah
sallallahu aleyhi ve sellem'i
şöyle buyururken işitmiştir:
"Hiç kimse, bir
başkasına fâsık veya kâfir demesin. Şayet itham altında
bırakılan kişide
bu sıfatlar
yoksa, o söz onu söyleyene döner."
Buhârî, Edeb 44
Aşağıdaki hadis ile
birlikte açıklanacaktır.
1565- وعنْ أبي هُرَيرةَ رضي
اللَّه عنْهُ أنَّ رسُولَ اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم قالَ :
«
المُتَسابانِ مَا قَالا فَعَلى البَادِي مِنْهُما حتَّى يَعْتَدِي
المظلُومُ » رواه
مسلم .
1565.
Ebû Hüreyre radıyallahu anh'den rivayet edildiğine göre
Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
"Birbirine söven
iki kişinin söylediklerinin günahı, mazlum olan haddi tecâvüz etmedikçe,
sövüşmeyi ilk başlatana yazılır."
Müslim, Birr 68.
Ayrıca bk. Ebû Dâvûd, Edeb 39; Tirmizî, Birr 51
Açıklamalar
Sebbetmek,
sövüp saymak, karşısındakini rencide edecek şekilde konuşmak, şerefine,
namusuna, dinine, imanına, hasılı insanlık ve müslümanlık değerlerine
söz etmek, saldırıda bulunmak demektir.
Birinci hadiste,
iki fiil, iki ayrı terimle değerlendirilmektedir. "Müslümana sövmek
(sibab) fâsıklıktır; müslümanla savaşmak (kıtâl), küfürdür,"
buyurulmaktadır. Fâsıklık (Fısk), hak yoldan sapmaktır. "Şeytan,
rabbinin emrinden çıktı" [Kehf sûresi(18), 50] âyetinde bu mâna
açıkça görülmektedir. Binaenaleyh her haktan sapma ve çizgiden çıkma
olayı fısk kelimesiyle ifade edilir. Haksız yere müslümana sövüp saymak
işte bu mânada bir fısktır. Fâsık da yoldan çıkmış günahkâr kimse
demektir. Müslümanla savaşa (kıtâle) tutuşmak, onu öldürmeye teşebbüs
etmek ve tabiî öldürmek küfürdür.
Hadisi, "Müslüman ile
sövüşmek fâsıkların, müslüman ile kıtâle tutuşmak da kâfirlerin işidir,
onlara yakışır. Binaenaleyh böyle bir yola sapanların fısk ve küfür
bataklığına düşmelerinden korkulur," şeklinde anlamak ve yorumlamak da
mümkündür.
İkinci hadis,
başkalarına fısk ve küfür ithamında bulunmanın, fâsık ve kâfir demenin
tehlikesine dikkat çekmektedir. Bu çok kötü ithama maruz kalan kimsede
bu haller varsa mesele yoktur. İthamda bulunan doğru söylemiş olduğu
için sorumlu olmaz. Fakat itham edilen kişide o haller yoksa işte o
zaman itham, ithamı yapana döner. Yani durup dururken bir müslümana
fâsık veya kâfir diyenin kendisi fâsık veya kâfir durumuna düşer.
Her iki hadis de
haksız yere, dini ve imanı konusunda müslümana laf etmenin, ithamda
bulunmanın ve böylece onu rahatsız etmeye kalkışmanın büyük bir vebâl
olduğunu çok açık olarak ortaya koymakta, müslümanları böyle tehlikeli
ve günahı çok ağır bir işe girişmekten uzak durmaya çağırmaktadır.
Üçüncü hadis
ise, karşılıklı ağız dalaşına giren, birbirlerine kötü sözler söyleyen,
küfürleşen, sövüşen kişilerin söyledikleri bütün sözlerin günah ve
vebâlinin, haksızlığa maruz kalan kimsenin ötekinden daha aşırı şeyler
söylemediği, ondan ileri gitmediği sürece, bu çirkin olayı ilk önce
başlatana yazılacağını bildirmektedir. Bu tesbit, böylesi bir olaya
sebep olmaktan her müslümanı ciddî biçimde sakındırmaktadır.
Öte yandan
hadisimizin bu ifâdesi, mütecâviz kişilere aynı şekilde karşılık
verilebileceğini ortaya koymaktadır. Ancak pek tabiîdir ki sabırlı
davranıp küfürleşme yarışına girmemek çok daha iyidir.
Hadislerden
Öğrendiklerimiz
1. Müslümana sövüp
saymak, onu öldürmeye kalkışmak fâsık ve kâfirlerin işidir. Böyle bir
yola giren müslümanın da onların durumuna düşmesinden korkulur.
2. Fısk ve küfür
ithamında bulunmak, insanı sonuçta aynı ithama maruz bırakabilir.
3. Sövüşme ve ağız
dalaşının vebâli, hakârete uğrayan hakâret edenden daha aşırı gitmediği
sürece, olayı ilk başlatanın boynunadır.
4. Müslümanları sözle
veya fiille veya herhangi bir şekilde haksız yere incitmek ve üzmek
haramdır.
5. Müslümanların
hadîs-i şerîflerin tesbit ve uyarılarına imkân ölçüsünde uymaları, kendi
menfaatları gereğidir.
1566- وعنهُ قالَ :
أُتيَ النبيُّ
صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم بِرجُلٍ قَدْ شَرِب قالَ :
«
اضربُوهُ »
قال أبو
هُرَيْرَة : فَمِنَّا الضَّاربُ بِيدِهِ ، والضَّاربُ بِنعْلِه ،
والضَّارِبُ بثوبهِ ، فلَمَّا انصَرفَ ، قال بعض القَوم : أخزاكَ اللَّه ،
قال :
« لا تقُولُوا
هذا ، لا تُعِينُوا عليهِ الشَّيطَانَ »
رواه البخاري .
1566.
Yine Ebû Hüreyre radıyallahu anh şöyle dedi:
Bir defasında Nebî
sallallahu aleyhi ve sellem'e içki içmiş bir kişi getirdiler. Hz.
Peygamber, orada bulunanlara:
- "Dövün şu adamı!"
buyurdu.
Ebû Hüreyre dedi ki:
Bunun üzerine bizden kimileri eliyle, kimileri papuçlarıyla, kimileri de
elbiselerinin ucuyla adama vurmaya başladı. Dayak faslı bittikten sonra
oradakilerin birisi:
- "Allah seni rezil
etsin, kahretsin!" diye söylendi. Bunun üzerine Resûl-i Ekrem:
- "Hayır, öyle
demeyiniz, adam aleyhinde böyle şeyler söyleyip de şeytana yardımcı
olmayın!"buyurdu.
Buhârî, Hudûd 4.
Ayrıca bk. Ebû Dâvûd, Hudûd 35, 36
Aşağıdaki hadis ile
birlikte açıklanacaktır.
1567- وعنْهُ قالَ : سمِعْتُ
رسُول اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم يَقُولُ :
« من قَذَف
ممْلُوكَهُ بِالزِّنا يُقامُ عليهٍ الحَدُّ يومَ القِيامَةِ ، إلاَّ أنْ
يَكُونَ كما قالَ »
متفقٌ عليه .
1567.
Yine Ebû Hüreyre radıyallahu anh şöyle dedi: Ben Resûlullah
sallallahu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim:
"Kim, köle ve
câriyesine (memlûküne) zina iftirasında bulunursa, köle ve câriyede
böyle bir kusur bulunmadığı takdirde kıyamet günü o kişiye had cezası
uygulanır."
Buhârî, Hudûd 45;
Müslim, Eymân 37. Ayrıca bk. Ebû Dâvûd, Edeb 124; Tirmizî, Birr 30
Açıklamalar
Bu iki hadisi bir
arada açıklamamızın sebebi, haksız yere müslümana sövüp sayma yasağının,
mânevi ve sosyal açılardan farklı konumlarda
bulunan müslüman
günahkârları ve
köleleri de
kapsamakta olmasıdır.
Birinci hadis'te
ilginç bir olaya şâhit oluyoruz. Buhâri'deki Hz. Ömer'den nakledilen bir
başka rivâyetten öğrendiğimize göre, içki içme yasağına bir türlü ayak
uyduramamış çok az sayıdaki sahâbîlerden biri ve en meşhuru olan
Abdullah el-Hımâr, yine bir gün içkili halde Efendimiz'in huzuruna
getirilmiş. Hz. Peygamber had vurulmasını, "Dövün şu adamı!"
emrini vererek istemiş, orada bulunan sahâbîler de elleriyle,
papuçlarıyla veya elbiselerinin uçlarıyla vurmaya başlamışlar. Bu
uygulamanın ne kadar sürdüğü bilinmemektedir. İçki içene verilecek
cezanın (Hadd-i şirb) mikdarı (40 sopa mı 80 sopa mı vurmak
gerektiği) konusunda farklı görüşler bulunmaktadır. Ancak şurası
bilinmelidir ki, sarhoşa uygulanacak ceza onu şöyle bir-iki
pataklamaktan ibâret olup öldüresiye dövmek anlamında değildir. Hatta
sarhoşa şöyle biraz göz dağı vermek ve bir başka rivayette (Ebû Dâvûd,
Hudûd 35) açıkça belirtildiği gibi utandırıp içki içmekten vazgeçirme
maksadı taşımaktadır. Hadisimizde de böyle bir uygulamayı görüyoruz.
Şu kadar var ki bu kişinin daha önce de bir kaç kez aynı şekilde
cezalandırıldığı için, dayak faslından sonra bazı sahâbîler ona "Allah
seni rezîlü rüsvâ etsin, kahretsin!" gibi sözler söylemiş ve âdeta o
müslümana ikinci bir ceza vermişlerdir. Âlemlere rahmet olarak
gönderilmiş bulunan Peygamber Efendimiz işte bu noktada ashâb ve
ümmetini derhal uyarmış ve "Hayır, öyle demeyiniz, adam aleyhinde
böyle şeyler söyleyip de şeytana yardımcı olmayın," buyurmuştur.
Bu ikazı ile
Efendimiz önce, günahkâr da olsa, hatta kendisine had tatbik edilmiş de
olsa, herhangi bir müslümana haketmediği tarzda sövüp saymayı yasaklamış
sonra da bir başka gerçeği hatırlatmıştır: Şeytan müminlerin rezil
olmasına bayılır. Bir müslümanın rezil olmasını istemek, şeytana
yardımcı olmak demektir.
O halde haksız yere
bir müslümana veya suçunun cezasını çekmiş bir mü'mine böyle buddua
ederek, sövüp sayarak şeytana yardımcı olmamak, o mel'unu sevindirmemek
gerek. Ebû Dâvûd'un bir rivâyetinden (bk. Hudud 35) öğrendiğimize göre
Efendimiz, sadece "Hayır, öyle söylemeyin.." demekle kalmamış, ne
söylenmesi gerektiğini de "Allahım, onu bağışla, ona merhamet eyle!
diye dua ediniz" sözleriyle bildirmiştir.
Olayı bu boyutlarıyla
bir iyice düşündüğümüz zaman, sevgili Peygamberimiz'in müslümanlara ne
derece şefkat gösterdiğini, onların hukukunu nasıl koruduğunu ve
müslümana rastgele sövüp saymanın ne ağır bir suç olduğunu kolaylıkla
anlamamız mümkündür. Bizlere, müslümanlara sövüp sayarak şeytana
yardımcı olmak ve şeytanın görevini üstlenmek değil; günahkâr da olsa
müslümanların hak ve kişiliklerine saygılı davranmak düşer.
İkinci hadiste
bir başka ilginç durumla karşılaşıyoruz. Köle veya câriyesine zina
ettiği iftirasında bulunan bir kimse, dünyada cezasız kalsa bile
âhirette bu yaptığının cezasına çarptırılacaktır. Yani köle veya câriye
de olsa bir müslümanın dinine imanına, ırz ve nâmusuna söz etmenin, onu
kötülemenin asla cezasız kalmayacağı açıklanmaktadır.
Kölelik ve câriyelik
hukukî bir satatüye sahiptir. Bugün bilhassa memleketimizde böyle bir
satatüye tâbi kimseler resmen ve hukuken yoktur. Ancak fiilen var
mıdır, yok mudur tartışılabilir. Toplum kesimleri arasında bulunan ilan
edilmemiş bir kölelik - efendilik anlayışı ve uygulamaları, konuyu
tartışmalı kılan fiilî gerçeklerdir. Dinimiz, köle ve câriyelerin tam
anlamıyla bir mal gibi telakki edildiği ve hiç bir hakka sahip olmadığı
bir dönemde onları hukukî statüye kavuşturmuş, durumlarını zaman içinde
düzeltmelerine, hatta kölelikten kurtulmalarına imkan sağlayacak
tedbirleri almıştır. Bu hadîs-i şerîf, köle-câriye de olsa müslümanın
haksız yere uğrayacağı bir iftiranın mutlaka cezalandırılacağı
prensibini vazetmek suretiyle, müslüman bir toplumda müslümanların
hukukuna gösterilecek saygının her kesimi kapsadığını ilan etmektedir.
Bir köle hür bir
kimseye zina ettiği iftirasında bulunursa, hür müfterinin cezasının
yarısına çarptırılır. Hür biri, bir köleye zina iftirasında bulunursa
ona had uygulanmaz. Ama işte bu hadiste görüldüğü gibi hür bir kişi
kendi kölesine de olsa zina iftirasında bulunursa, o kişiye kıyamet günü
had uygulanır, onun iftirası cezasız kalmaz. Dünyada ceza görmemesi hiç
bir zaman ceza görmeyeceği anlamına asla gelmez. O halde dünyevî cezası
yoktur diye insan, kendi kölesine bile iftira da bulunamaz. Zira
âhirette cezalandırılacaktır.
Toplumda kendisini
güçlü veya imtiyazlı görüp öyle olmayanlara istediği sözü söylemeye
kalkışacaklara bu hadîs-i şerîf çok ciddî bir tehdiddir.
Hadislerden
Öğrendiklerimiz
1. Müslüman açık bir
günah işlemiş de olsa, cezasını çektikten sonra ona ilâve ceza anlamına
gelecek tarzda sövülüp sayılamaz.
2. Müslümanın rezil
rüsvâ olmasını istemek, şeytanı sevindirmek ve ona yardımcı olmak
demektir.
3. İçtimâî durumu ne
olursa olsun, iftira ve ithama mâruz bırakılan müslümanların hakkı,
mütecâvizden (dünyada veya âhirette) mutlaka alınacaktır.
4. Müslümana haksız
yere sövmek, itham ve iftirada bulunmak haramdır.