Evet doğru, askeri güç yoluyla demokrasi ihraç edilemiyor; peki ya bir devlet "terör üssü"ne dönüşürse ne olacak?..
Dışarıdan askeri zorlamayla demokrasi ve ulus-devlet inşasına kalkışmak, insanlığa sadece "cehennemin kapıları"nı açtı ama sorular da bitmedi.
Eski Amerikan dışişleri bakanlarından Condolleezza Rice'ın önsözünü yazdığı makalelerden oluşan bir kitap:
Robert Kagan makalesinde, demokrasilerin geleceği konusunda Jeopolitiğin Ağırlığı'nı tartışıyor. Demokrasi olacaksa bu konuda Amerika'yla Avrupa'nın öneminin altını çiziyor. Ve Amerika'nın ağırlığını demokrasiden yana koymadığı bir dünyada demokrasilerin gerilemeye devam edeceğini savunuyor. Robert Kagan, demokrasi konusunda Amerika'nın önemine işaret ederken şu satırları yazmış:
İkinci Dünya Savaşı sonrasında Amerika Almanya'da, İtalya'da, Japonya'da, Avusturya ve Güney Kore'de askeri güç ve uzun süreli işgal yoluyla demokrasileri kurdu, oturttu. Faşizm'in savaş meydanlarında yenilmesiyle Yunanistan ve Türkiye de demokrasiye adım attılar. Bu zaman diliminde yirmiyle otuz arasında ülkeye demokrasi geldi, dünya nüfusunun yüzde 40'ı demokrasiyle yönetilmeye başladı.
Robert Kagan'ın makalesinde şu soru da soruluyor:
Savaş sonrası demokrasiye giden yol kaçınılmaz bir gelişmenin mi ürünüydü, yani bir fikrin mi zaferiydi, yoksa bu yolu askeri güç mü açtı?
Kagan, gönlünde ilkinin yattığını belli ediyor ama gerçeğin farklı olduğunu, askeri güç faktörünün öne çıktığının altını çiziyor. (Demokrasi Notları 2, 14 Ocak 2021) Evet, askeri güç-demokrasi ilişkisi... Ve bu açıdan İkinci Dünya Savaşı sonrasındaki Almanya, Japonya, Güney Kore, İtalya, Avusturya örnekleri... Dünyayı kan ve ateşe boğan korkunç bir savaşla Hitler Nazizmi ve Faşizm yenilgiye uğratıldıktan sonra bu ülkelerde Amerika'nın öncülüğünde demokrasinin inşa dönemi açılmıştı. Büyük bir demokrasi ve barış projesi olan Avrupa Birliği'nin temeli de savaş sonrasının bu sancılı, acılı yıllarında atılmıştı. Askeri güç yoluyla demokrasi ihracı rüyasının kökleri bu döneme uzanır. Bu rüya sonraki yıllarda Vietnam'da, Afganistan'da, Irak'ta görüldü. Ve büyük hüsranla noktalandı. Bu ülkelerde yaşanan Amerikan savaşları hep demokrasi ve özgürlük adına verildi, bu ülkelere demokrasi ihraç edilmek istendi. Ama hepsini kaybetti Amerika. Bir ülkeye dışarıdan zorla demokrasi ihraç edilemeyeceği gerçeği oluk gibi akan kan ve göz yaşıyla anlaşıldı. Ülkelerin farklı toplumsal yapıları, farklı insani dokuları gözardı edilerek dışarıdan askeri zorlamayla, iteklemeyle demokrasi ve ulus-devlet inşasına kalkışmak, insanlığa sadece "cehennem kapıları"nı açtı, o kadar...
Peki, o zaman her şey kendi başına mı, kendi olağan akışına mı bırakılsın? Demokrasi, özgürlük adına dayanışma, işbirliği yapılmasın mı?.. Meydan "Talibancı kafalar"a mı kalsın?.. Elbette hayır. Bir ülkenin "terör üssü"ne dönüşmesine ya da bir ülkede "terör devleti" kurulmasına karşı hiç kuşkusuz uluslararası dayanışma ve işbirliği kanalları açılmalı ve işletilmeli. Biliyorum, bunun söylendiği gibi kolay olmadığı açık. Ama Afganistan'ın Taliban kafasının elinde terör ihraç eden bir ülkeye dönüşmesine de insaniyet adına dur demenin yollarını açmak zorundayız. İklim kriziyle, yangınıyla, seliyle, depremiyle, pandemisiyle zaten cehennemi yaşamakta olan dünyamızın başına yeni bir terör belası musallat olmasın diyorum. Kim bilir belki de olmayacak duaya amin bu... Ne kadar hazin. Hiç mi dolu dolu sevinerek yaşayamayacak mıyız?.. Artık bizden yana zamanlar hiç mi olmayacak?..