... konulu sunumlar: "Planlama Planlama, yönetim fonksiyonlarının ilki ve en önemlisidir. İşletme bir örgüt olduğuna göre, her plan ve onu destekleyici durumundaki alt planlar."— Sunum transkripti:
1
2
Planlama Planlama, yönetim fonksiyonlarının ilki ve en önemlisidir. İşletme bir örgüt olduğuna göre, her plan ve onu destekleyici durumundaki alt planlar ortak amaçlara etkili ve verimli bir şekilde ulaşmak için yapılırlar. Tüm grup faaliyetleri, amaçların neler olduğunun ve bunlara nasıl ulaşılacağının belirlenmesi ile başlar; bu da planlama sürecinin başlangıcıdır. Diğer yönetim faaliyetleri veya fonksiyonlarının hepsi planlama ile yakından ilgilidir; zira, yönetici işletme amaç veya hedeflerini gerçekleştirmek için, örgütleme, yöneltme, yürütme ve koordinasyon fonksiyonlarını yerine getirmeye çalışır.
3
Planlama Planlama, genel ve basit bir ifadeyle, “belirli bir gelecekte nereye ulaşılmak istendiğinin ve oraya nasıl ulaşılacağının önceden belirlenmesidir.” Planlama ile, “neyin, niçin, nasıl, ne zaman, nerede, kim tarafından hangi kaynak ve maliyetlerle yapılacağı” kararlaştırılır.
4
Yönetim sürecinin bu ilk aşamasında çeşitli konuların önceden belirlenmesiyle, bulunulan yer ile gelecekte ulaşılmak istenen yer arasında bir köprü kurulmakta; gelecekte ortaya çıkacak olay ve durumları şansa bırakmamaya çaba gösterilmektedir. Böylece, tamamen zihinsel -entellektüel- bir çalışma ile, bilinçli bir biçimde işletme için rotaların kararlaştırılması; bilimsel ve deneysel tahminlere dayanarak kararsızlık ve belirsizlik hallerinin minimuma indirilmesi yoluna gidilmektedir. Bu da, işletmenin riskinin azaltılması demektir. Belirtilen doğrultuda etkili bir planlama, geçmiş bilgilerin analizini, mevcut durumların ve ayrıca geleceğe dönük gelişmelerin değerlendirilmesini gerektirir.
5
Planlama – Denetim İlişkisi Planlama ve denetim, yönetimin “Siyam İkizleri” (ya da yapışık ikizler) gibi ayrılmaz parçalarıdır. Planlar olmadan denetim anlamsız olur; çünkü önce nereye gidileceğinin belirlenmesi gerekir ve planlar denetim için gerekli standartları veya ölçüleri sağlar. Planlama geleceğe dönük iken, denetim geçmişe dönüktür. Her kademedeki yönetici için gerekli olan planlar üst düzeydekiler için geniş kapsamlı ve genel nitelikte olur; buna karşılık, orta ve alt kademelere inildikçe ayrıntılı planların yapılması gerekir.
6
Plan Çeşitleri Planlama süreci sonunda ortaya çıkan planlar çeşitli kriterlere göre farklı şekillerde sınıflandırılabilirler. Temel alman kriterlerin bazıları, planda kapsanan zaman, tek kullanımlı olup olmama, planın tüm işletmeyi veya bölümleri ya da bazı birimleri kapsaması ve hangi yönetim kademesine ait olduğudur.
7
Kapsanan zamana göre planlar Kısa vadeli veya süreli (1 aya kadar vadeli) Orta vadeli (3 aylık vb.) Uzun vadeli veya süreli (1 yıldan uzun vadeli)
8
Kullanımın Tek Veya Sürekli Olması Göre Tek kullanımlı planlar (program, bütçe, proje vb.) Sürekli planlar (amaç, politika, stratejik plan).
9
Planın kapsamına göre Genel “işletme planları” (tüm işletmeyi kapsarlar) Bölüm veya birim planlan (üretim, pazarlama vb. planları veya belirli bir mal grubu için planlar).
10
Planlar, hangi yönetim kademesine ait olduklarına göre de üçe ayrılabilir Tepe yönetimince yapılanlar (amaçlar, politikalar, stratejiler, uzun vadeli stratejik planlar) Orta kademe yönetimince yapılanlar (tamamlayıcı amaçlar, bölüm planları, politikaları ve stratejileri) Alt kademe yönetimince yapılanlar (kısa dönemli amaçlar, projeler, tarifeler, iş programları).
11
Planlama ile ilgili unsurlar Amaçlar, Politikalar, Prosedürler, Stratejiler ve stratejik planlar, bütçeler, programlar ve projeler.
12
Amaçlar Amaç veya hedef, “ulaşılmak istenen şey”dir ve yalnız planlamanın değil, tüm yönetim faaliyetlerinin bitiş noktalarıdır. Başarıya ulaşmak için işletmenin ve bağlı bölüm ve birimlerin amaçlarının açık-seçik belirlenmiş olması ve işlerin yürütülmesinde göz önünde tutulması gerekir.
13
Politikalar Politika, bir faaliyet veya eylemde yol gösterici ilkeler ve bunlardan doğan kurallar dizisidir. Politikalar, hem üstlerin, hem çalışanların davranış ve tutumlarım kolaylaştıran işletmenin resmi tutumudur. Belirli durumlarda uygulanacak hareket tarzlarını gösterir. “İşletmeye yüksek öğrenimli eleman alma” bir personel politikası; “müşteri her zaman haklıdır” ilkesi bir pazarlama-satış politikasıdır.
14
Prosedürler (Usuller) Hedefe ulaşmak için adım adım nasıl hareket edileceği, birbirini izleyen hangi işlerin görüleceğini belirtir.
15
Stratejiler ve Stratejik Planlar Stratejik plan, işletme ve çevresi arasındaki ilişkilerin analiz ederek, amaçları ve bunlara ulaşmanın yollarını belirler; işletmenin hangi alanlarında faaliyette bulunulacağı hangi hareket tarzları ile ve hangi kaynaklarla amaçlara ulaşılacağı, kaynakların nasıl tahsis edileceği gibi en temel konuları kapsar. İşletmenin büyüme ve gelişme yollarını gösteren, tepe yönetiminin karar alanına giren uzun dönemli plandır.
16
Bütçeler Bütçe, beklenen sonuçların sayılarla açıklanmış şeklidir; birçok işletmede hem temel planlama aracı, hem de iyi bir denetim aracıdır. Bütçelerde rakamlarla ortaya konulan plan veya program; para, miktar veya benzeri (iş saati, makine saati gibi) birimlerle ifade edilir. Üretim bütçesi, satış bütçesi, nakit bütçesi, sermaye yatırım bütçesi vb. çok çeşitleri vardır; belirli bir zaman dilimini kapsarlar.
17
Programlar Program, bir amacın gerçekleştirilmesi için gerekli aşama ve adımlan (işleri), bunların her birinden sorumlu olan kimseleri ve her aşamanın süresini belirleyen bir ayrıntı planıdır; dolayısıyla kısa süreli planlardandır.
18
Projeler Proje, genel bir programın diğerlerinden oldukça kesin bir şekilde ayrılan bir bölümüdür. Projeler daha çok araştırmaya dayanan özel nitelikli ayrıntı planlandır.
19
Planlamanın Başlıca Yararları ve Sakıncaları
20
Planlamanın Başlıca Yararları Planlama yöneticinin sistemli olarak geleceği düşünmesine yol açar; dikkatleri amaca ve bunun gerçekleştirilmesine yöneltir. Yöneticiye uzun dönemli düşünme alışkanlığı kazandırır ve ileriyi görme yeteneğini geliştirir. Emek, sermaye ve zaman gibi kaynakların daha rasyonel kullanımını ve böylece tasarruf sağlar. Faaliyetlerin daha iyi koordinasyonuna yol açar.
21
Etkili bir denetim için gerekli olan standartları (ölçüleri) sağlar. Ani değişikliklere karşı hazırlıklı olma imkânı verir. Yetki devrini kolaylaştırır ve planlamaya katılan çeşitli düzeylerdeki yöneticilerin karşılıklı olarak sorumluluklarına canlılık kazandırır.
22
Planlamanın başlıca sakıncaları ve tehlikeleri de şöyle sıralanabilir Her şeyden önce, planlama masraflı bir faaliyettir; önemli zaman ve enerji harcanmasını gerektirir. Ayrıntılı ve kaliteli plan yapılabilmesi; ciddi çalışmaları, yüksek nitelikli uzman personel ve araçların kullanılmasını gerektirir ki, bunlar da yüksek maliyet demektir. Planlama sonucunda ortaya çıkan plan; yöneticinin dikkatini gereğinden çok geleceğe yönelterek, içinde bulunulan zamanın ihmal edilmesine yol açabilir.
23
Planlama Sürecinin Aşamaları Planlama faaliyetleri, birbirini izleyen aşamalardan oluşan bir süreç olarak ele alınabilir. Doğal olarak, yapılacak işleri ifade eden bu aşamalar; Amaçların belirlenmesi Temel varsayımların (dayanak noktalarının) belirlenmesi Alternatiflerin belirlenmesi ve karşılaştırılması En uygun alternatiflerin seçilmesi ve planın yapılması
24
Amaçların Belirlenmesi Bu ilk aşamada işletmenin bütünü ve bölümleri için nelere öncelik verileceği, politikalar, bütçeler, programlar ve stratejiler ile nelerin başarılacağı belirlenir, işletmenin veya yöneticinin başında bulunduğu birimin, belirli bir zaman diliminde neyi', ne kadar, nerede gerçekleştirmek istediği gibi konularda başlıca amaçlar olarak, gelecek bir yıl içinde ulaşılacak “satış hasılatı” veya “satış hacmi”, “üretim miktarı”, “pazar payı” v.b. örnek olarak verilebilir.
25
Temel Varsayımların Belirlenmesi Temel varsayımlar; planın dayanak noktalarını oluşturacak olan gelecekte karşılaşılması muhtemel olaylar, geleceğe yönelik tahmini verileri, uygulanması muhtemel temel politikalar ve mevcut işletme planları v.b. dir. Böylece, işletmenin içindeki ve dışındaki koşullar - kısaca planın çevresi- belirlenir.
26
Koşulların bir kısmı yöneticinin kontrolü dışındadır (özellikle dış koşullar); fiyat politikası, işgücü devri, piyasa payı gibi bazıları kısmen, üretim, satış, v.b. politikalar gibi bazıları ise tamamen kontrolü altındadır. Bu aşamada çeşitli tahminlerin yapılması önemlidir.
27
Alternatiflerin Belirlenmesi ve Karşılaştırılması Kuvvetli ve zayıf yönleriyle eldeki amaca ulaşmayı sağlayacak imkan, yol ve araçlar nelerdir? Amaca yönelik bütün alternatifler belirlenir ve ayrı ayrı değerlendirilir. Alternatiflerin olumlu ve olumsuz noktaları incelenip, amaçların ve temel varsayımların ışığında çeşitli faktörleri de tartarak karşılaştırması yapılır. En kazançlı ama çok sermaye gerektiren seçenek; çok karlı ama çok riskli görünen veya daha az karlı ama az riskli seçenek vb. söz konusu olur. Her seçeneğin yapılabilirliği, maliyeti, gerçekleştirileceği zaman vb. göz önünde tutulur.
28
En Uygun Alternatifin Seçimi ve Planın Yapılması Bu aşamada yönetici veya uzman plancı eldeki olanaklara göre amaca ulaşmak için en uygun hareket tarzını seçerek karara ulaşır. Bu karar belirli bir davranış biçiminin seçilmesi yolunda olumlu olabileceği gibi, plandan vazgeçme veya erteleme şeklinde de olabilir. Aynı şekilde, yönetici tek seçenek yerine birden çok yolu da seçebilir.
29
Böylece plan şekillenmekle birlikte, bunun uygulanması için bazı ek plan ve karar niteliğinde önlemlerin de alınması gerekir. Çoğu zaman alt (ikincil) planların yapılması olarak ayrı bir aşama dahillinde ele alınan bu çalışmalarla, bütçeler, örgütlenme, yöneltme ve denetimle ilgili alt planlar ve hesaplar oluşturulur.
30
Planlamada en büyük güçlük geleceği tahminle ilgilidir. Geleceği isabetle tahmin etmek planda başarı için zorunlu olduğu ölçüde de zordur. Bu alanda bilimsel yöntemlerden yararlanılır. Ayrıca, isabetli tahmin yapabilmek için, planın süresini kısa tutmak yoluna gidilir; kısa ve uzun vadeli planlar birlikte kullanılır. Pazarın durumuna göre plan süresi değişirse de, her iş için en uygun olan optimal bir süreden” bahsedilebilir.
31
İyi Bir Planda Bulunması Gereken Özellikler Plan açık, seçik ve geçerli bir amaca yönelik olmalıdır. Plan, işletmenin çeşitli düzeydeki personelince aynı şekilde anlaşılacak tarzda ifade edilmeli, yanlış anlaşılmalara yer vermemelidir; ayrıca, benimsenmiş bir amaca yönelmelidir, aksi takdirde harcanan emek ve çabalar boşa gider. Değişik uzmanlarca hazırlanan planların, bu uzmanlar arasında etkin bir haberleşme ile koordinasyon sağlanmalıdır. Örneğin, satışları planlayan uzman, satış tahminlerini üretim plancısına bildirmeli, ikisinin çalışmaları dengelenmelidir. Uzun ve kısa vadeli planlar arasında da uyum sağlanmalıdır.
32
İyi Bir Planda Bulunması Gereken Özellikler Plan, işletmenin iç ve dış koşullarına uyabilecek şekilde esnek olmalıdır. Ancak, planlamada “esneklik ilkesi”, planın yararlarını ortadan kaldırmayacak bir şekilde uygulanmalıdır. Planlama, işletmenin çeşitli kademelerine yayılmalıdır. Alt kademelerde daha ayrıntılı ve kısa süreli planlar hazırlanmalı; üst kademelere çıkıldıkça planlar daha genel ve uzun dönemli olmalıdır. Plan, optimal bir süreyi kapsamalıdır. Esasen, değişik vadeli planların birbirini tamamlaması kapsadığı zaman dilimi kısaldıkça; uzun ve kısa vadeli planların ayrıntılarının giderek artması, geleceği tahminin zorluğu ile yakından ilişkilidir.
33
İyi Bir Planda Bulunması Gereken Özellikler Planın hazırlanması ve uygulanması rasyonellik ilkesine uygun olmalı; fazla giderleri gerektirmemelidir. Planın ayrıntı düzeyi ve kapsayacağı zaman önemli olup, süreyi kısaltmak yararını azaltırken; süreyi uzatmak da, isabet derecesini azaltır; zira, ileriyi görme olanakları sınırlıdır. Bu yüzden, plan optimal bir süreyi kapsamalıdır.