Bilindiği üzere yapılması planlanan ''Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi Bağımsızlık Referandumu'' uzun süredir dünya siyasetini meşgul etmektedir. Bu gelişmeler ülkemizde ise, Türkiye'nin Irak sınırını belirleyen ''Ankara Antlaşması''nı ve beraberindeki tartışmaları gündeme getirdi.
Esasında Cumhuriyet tarihimizi ilgilendiren ve ''Ankara Antlaşması'' olarak anılan iki meşhur görüşme vardır.
Bunlardan ikincisi ve gündemimizi ilgilendiren Ankara Antlaşması ise Lozan'da çözülemeyen Musul meselesi hakkında 5 Haziran 1926'da imzalanan antlaşmadır.
Lozan'daki görüşmelerde İsmet (İnönü) Paşa başkanlığındaki Türk heyeti, Musul ve Süleymaniye'nin de Türkiye sınırlarına dahil edilmesi gerektiğini savundular. İngiltere ise bunun tam tersine, Hakkari'nin dahi Irak topraklarına katılması gerektiğini söylüyordu. Lozan'da çözülemeyen bu mesele daha sonra görüşülmek üzere ertelendi.
19 Mayıs-5 Haziran 1924'de İstanbul'da toplanan Haliç Konferansından da bir sonuç çıkmayınca mesele Milletler Cemiyetine havale edildi. 1925 yılı başlarında patlak veren Şeyh Sait isyanı ve devamındaki karışıklıklar Türkiye'nin elini zayıflattı. Sonuç olarak 5 Haziran 1926'daki Ankara Antlaşmasıyla günümüzdeki Irak sınırı çizildi.
Peki bu antlaşmada günümüzü ilgilendiren maddeler nelerdir?
Birinci maddede günümüzdeki Irak sınırı detaylıca tarif edilir (bu tasvir yaklaşık bir buçuk sayfa tutuyor). Yapılacak olan referandumdan evet sonucunun çıkmasıyla kurulacak olan bağımsız yönetimin, ihlal edeceğini söylenen madde ise antlaşmanın 5. maddesidir.
İhlale uğranılacağı dile getirilen 5. madde ise aynen şöyledir:
Irak Başbakanı Haydar El İbadi ve Irak Parlamentosu, bu maddeye uygun hareket ederek referandumu reddeden açıklamalarda bulunuyorlar.
Peki bu durumda Türkiye'nin Musul'a askeri müdahale hakkı olabilir mi?
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan başkanlığında toplanan Milli Güvenlik Kurulu görüşmesinden sonra "Tüm ikazlarımıza rağmen Irak'ın kuzeyinde referandum yapılırsa Türkiye, uluslararası anlaşmalardan doğan haklarını korur" açıklaması yapıldı.
Ankara Antlaşması'nda ise Türkiye'ye bu durumda askeri müdahale hakkı tanıyan bir madde bulunmuyor. Yukarıda bahsettiğimiz 5. maddeden sonraki devam eden maddeler, sınırlarda yaşanacak asayişsizlik ve silahlı saldırılarda taraf devletlerin birbirlerine yardım etmesini öngören karşılıklı sorumlulukları içeriyor.