

Masum İmamların sekizincisi olan İmam Rıza (a.s), Hicri 148de Zilkade ayının 11. günü Medinede doğdu.Aziz babası, İmam Musa b. Cafer (a.s)dır, abide ve takvalı annesi iseTüktem, Necme, Tahire ve Selame isimleriyle meşhurdur.
İmam Rıza (a.s)ın mübarek ismi Ali, künyesi ise Ebul Hasandır.Rıza, Sabır, Fazıl, Vefiy, Reziy, Veliy, Zekiy de Onun lakaplarındandır.İmam Rıza (a.s)ın görkemli dönemi, Hicri 183ten itibaren başlamıştır. O zamanlar siyasi hükümet Bağdatta Harun Raşidin elinde idi. Abbasi halifesinin hükümet sistemi, diktatörlük esasına dayalıydı. Onun memurları, vergi almak için halka işkence yapıyor,sürekli Hz. Fatıma (a.s)ın evlat ve Şiilerini kılıçtan geçiriyordu. Nitekim onların büyüğü olan İmam Musa b. Cafer (a.s)ı yıllarca Basra ve Bağdatta hapsedip, sonunda O İmamı zehirleterek şehit ettiler.
İmam Rıza (a.s), Müslümanlara hakim olan siyasi ortamı göz önünde bulundurarak işin evvelinde kendi imametini alenen açıklamadı, fakat Şia ve dostlarıyla ilişkileri vardı. Ama bir kaç yıl geçtikten sonra Harun Raşid hükümeti, çeşitli grupların ayaklanmasıyla zayıf duruma düştü. İmam Rıza (a.s) bu fırsattan yararlanarak kendi imametini Medine şehrinde aleni etti. Dini ve sosyal meselelerde halkın sorunlarını gidermeye başladı. İmam (a.s)ın kendisi şöyle buyuruyor: Ben Medinede idim, bir katıra binip o şehrin sokaklarında dolaşıyordum; o şehrin halkı ve diğer kimseler, ihtiyaçlarını benden istiyordu, ben de onların ihtiyaçlarını gidermeye çalışıyordum
ve mektuplarım şehirlerde geçerliydi. Diğer bir sözünde de şöyle buyuruyor: Ben ceddim Resulullah (s.a.a)ın hareminde oturuyordum, bir gurup alim de orada dini meseleler hakkında konuşuyorlardı, onlardan biri bir meselede aciz kalınca hepsi bana yöneliyor, sorularını benden soruyorlardı, ben de cevaplarını veriyordum. Harunun ölümünden sonra hilafet hakkında onun oğulları Emin ve Memun arasında ihtilaf çıktı. Emin Bağdatta kudreti ele geçirdi, Memun da Mervde ( bugünkü Horasanda) hilafet tahtına oturdu . Bu iki kardeş arasındaki ihtilaf beş yıl sürdü. Nihayet hicri 198de Memunun ordusu Bağdata saldırarak Emini katletti. Böylece İslami ülkelerin yönetimi Memunun eline geçti. Ama Harunun zulümlerinden rahatsız olan Alevi ve seyitler, onun oğullarının hükümetinden de razı değildi. Hicaz, Irak ve Yemen bölgeleri Memun hükümeti aleyhine ayaklandı. Onlar hükümetin, Peygamber (s.a.a)in Ehl-i Beytinin eliyle yönetilmesini istiyordu. Memun, onların kıyamını durdurmak ve Şialar arasında kendine bir yer edinmek için, onların büyüğü ve önderi olan İmam Ali b. Musa er-Rıza (a.s)ı Horasana davet etmeyi ve İmamın onun teşkilatında görünmesiyle hükümetinin İmam Rıza (a.s) tarafından teyit edildiğini halka telkin etmeyi tasarladı. Bu yüzden Memun, İmam (a.s)a birçok davet mektupları gönderdi. Ama her defasında İmamın olumsuz cevabıyla karşılaştı. Memun durumun böyle olduğunu görünce İmamı tehdit etmeye başladı.
İmam Rıza (a.s) Memunun kendisinden el çekmeyeceğini görünce Şiilerin kanlarının dökülmesini önlemek için Hicri 200de Horasana doğru hareket etti. İmam Rıza (a.s), Nişabur ve diğer bir kaç şehri geçtikten sonra, Memunun bulunduğu başkent Merve yetişti. Memun, siyasi planlarını uygulamak için geniş çaplı bir faaliyet başlattı. Memun ilk önce şöyle dedi: Ben hilafetten kenara çekilmeyi ve bu makamı sana vererek sana biat etmeyi düşünüyorum. Ama İmam Rıza (a.s) bu öneriyi kabul etmeyerek şöyle buyurdular: Eğer bu hilafet seninse ve Allah (c.c) tarafından sana verilmişse, onu kendinden uzaklaştırıp başkalarına vermen câiz değildir. Ama eğer hilafet senin değilse, o zaman da kendi malın olmayan bir şeyi bana vermen câiz ve doğru değildir. Memun verdiği önerisinden vazgeçmedi.Sonunda ise Memun, hilafet teklifinden vazgeçip veliahtlığı İmama önerdi ve tam bir küstahlıkla şöyle dedi: eğer veliahtlığı da kabul etmezsen seni onu kabul etmeye mecbur ederim, kabul etmediğin takdirde ise boynunu vurdururum. İmam Rıza (a.s), veliahtlık makamını kabul etmekten başka çaresi kalmadığını görünce, bir takım şartlarla onu kabul etmek zorunda kaldı. Hazret o şartları şöyle açıkladı: Ben veliahtlığı şu şartlarla kabul ediyorum; Devlete ait işlere karışmayacağım, fetva ve hüküm vermeyeceğim, vali tayin etmeyeceğim, kimseyi makamından almayacağım, hükümette olan bir şeyi değiştirmeyeceğim, beni bunların hepsinden muaf kılacaksın. Aslında İmam Rıza (a.s)ın bu şartları zikretmesi, Memunun hükümetinin şeri bir hükümet olmadığını, ülkenin hiçbir siyasi işine karışmayacağım buyurması ise o hükümetin İslami bir yönetimle idare edilmediğini göstermektedir. İmam Rıza (a.s), Ehl-i Beyt ailesinin alimi ve İmamı olarak Abbasi hükümetinin sinsi siyasetine karşı koydu ve saray alimleriyle çeşitli konularda münazara yaparak dinin hakikatlerini muhafaza etti. Bu bağlamda Ebu Salti Herevi şöyle diyor: Memun, İmam Rıza (a.s)ı halkın gözünden düşürmek ve onlara İmam Rıza artık dünyaya yönelmiştir demek için veliahtlık makamını zorla İmama verdi. Bu işin, İmam (a.s)ın halkın yanında makam ve azametinin daha da artmasına sebep olduğunu görünce, İmam Rıza (a.s)ı ilmi yönde mağlup etmek ve onu halkın yanında küçük düşürmek için çeşitli şehirlerden İmamla tartışmaları için büyük alimler davet etti. Ama İmam (a.s)ın karşısına çıkan her Yahudi, Hıristiyan, Mecusi, Saibi ve Müslüman fırkaların alimleri, İmamla tartışınca mağlup olarak geri dönüyordu. Bu durumu gören halk; Allaha and olsun ki O (İmam Rıza), hilafete Memundan daha layıktır. diyordu. Memun, durumun bu açıdan da kendi zararına sonuçlandığını ve Bağdattaki Abbasiler arasındaki kargaşa ve rahatsızlıkları görünce, başkenti Mervden Bağdata intikal ettirmeyi düşündü. Memun, Abbasi ve Arap emirlerin yanında itibar kazanmak için İranlı veziri olan Fazl b. Sehli, Serahs şehrinde öldürttü. İmam Rıza (a.s)ı da Tusda ortadan kaldırmak için bir meclis düzenledi, o mecliste İmam (a.s)ı
zehirleterek şehit etti.
İmam Rıza (a.s) da diğer masum İmamlar gibi Resulullah (s.a.a)ın tayini ve açıklaması ile ve babası İmam Musa Kazım (a.s)ın Onu halka tanıtması ile imamet makamına atanmıştır. Bu hususta bazı rivayetleri naklediyoruz:
Mahzumi şöyle diyor:
İmam Musa b. Cafer (a.s) bizi yanına çağırtıp; Sizi ne için çağırdığımı biliyor musunuz? diye sordu. Biz de; Hayır, bilmiyoruz dedik. Bunun üzerine İmam (a.s) şöyle buyurdular:Bu oğlum -İmam Rızaya işaret etti- benim vasim ve halifemdir
Bu bağlamda Mansur b. Yunus diyor ki: Bir gün Musa b. Cafer (a.s)ın huzuruna gittim; İmam (a.s) bana; Ya Mansur! Bugün ne yaptığımı biliyor musun? diye sordu. Ben; Hayır, bilmiyorum dediğimde İmam (a.s) şöyle buyurdular:Ben bugün oğlum Aliyi vasim ve kendimden sonra halifem kıldım; Onun yanına git, bu makamından dolayı Onu tebrik et ve bunu sana emrettiğimi Ona bildir.ilgili İmam Musu Kazım'dan bir rivayet dinleyelim:
İmam Musa Kazım (a.s) oğullarına şöyle buyuruyordu:
Bu kardeşiniz (Ali b. Musa er-Rıza), Muhammed Ehl-i Beytinin alimidir. Öyleyse Ona dininizle ilgili sorular sorun, dediklerini alın. Babam Cafer b. Muhammed defalarca bana şöyle buyurdular: Şüphesiz Muhammed Ehl-i Beytin alimi senin sulbündedir; keşke benOnu görebilseydim; O, Emirul Muminin Alinin adaşıdır. İmam Rıza'nın İlim ve Bilgisi ile ilgili İbrahim b. Abbas şöyle diyor: Ben İmam Rıza (a.s)dan bir şey sorulup da Onun bilmediğini ve o güne kadar da geçmiş tarihi Ondan daha iyi bilen birini görmedim.Memun her şeyden soru sorarak İmamı imtihan ediyordu, ama İmam (a.s) hepsinin cevabını veriyordu. Bütün söz, cevap ve örnekleri Kurandan idi. Kuranı üç günde bir hatmediyor ve şöyle buyuruyordu:
İstesem üç günden daha çabuk Kuranı hatmederim, ama okuduğum her ayet hakkında ve neyin hakkında nazil olduğunu düşünmeden geçmiyorum.
İmam Rıza (a.s)nın alçak gönüllülüğü ve tevazüsü konusunda Yasir Hadim şöyle diyor: İmam Rıza (a.s) yalnız kaldığında, küçük ve büyük bütün akrabalarını toplayarak onlarla konuşup sohbet ederdi, onlara şefkatli davranırdı.Sofraya oturduğunda, büyük küçük bütün aile fertlerini, hatta hayvanabakan ve hicamat yapanları bile sofrası başına oturtuyordu. Abdullah b. Cafer, Belh ahalisinden olan bir adamdan şöyle dediğini naklediyor:
İmam Rıza (a.s)ın Horasan yolculuğunda, O Hazretle birlikte idim. Bir gün sofrasını getirmelerini istedi, sofrayı açtıklarında, hizmetçi vekölelerini kendisiyle yemek yemeleri için sofranın başına topladı. Bunun üzerine; Canım sana feda olsun, bunların sofrasını ayırırsanız daha iyi olur dedim.
İmam (a.s) benim bu sözümü duyunca şöyle buyurdular: ''Sus, herkesin Rabbi birdir, anne babası birdir, mükafat ve ceza da
amellere göredir.
Meşhur şair olan Dibilin kardeşi İsmail b. Ali şöyle diyor:
İmam Rıza (a.s) Dibile yünlü kumaştan bir gömlek hediye ederek şöyle buyurdu: Bu gömleği koru (onun kadrini bil), ben bin gece ve her gece bin rekat namaz onda kıldım ve Kurânı bin defa o gömlekte (onu giydiğim halde) hatmettim. Reca b. Ebi Zahhak ise şöyle diyor: Allaha and olsun ki, İmam Rıza (a.s)dan daha takvalı, bütün vakitlerinde Allahı Ondan daha çok anan ve Allahtan Onun kadar çok korkan bir kimseyi görmedim. Bu bağlamda İbrahim b. Abbas şöyle diyor: İmam Rıza (a.s), geceleri az yatardı, çoğu geceleri sabaha kadar
ibadet ve zikirle geçirirdi, çok oruç tutardı, her ay üç gün oruç tutmayı kaçırmazdı ve Her Ay üç gün oruç tutmak, (sevap açısından) bütün günleri oruç tutmak gibidir buyuruyordu.