!á ellspacing="0" ceÿ- ?RAN-ERMEN?STAN ??B?RL???g
Kafkasya bölgesi So?uk Sava?’?n biti?inin ard?ndan Avrupa ile Asya aras?nda bir enerji koridoru olmu?tur. Orta Asya’n?n zengin petrol ve do?algaz kaynaklar? bu bölgeden geçen petrol ve do?algaz boru hatlar? arac?l??? ile Avrupa pazarlar?na ta??nmaya ba?lanm??t?r.
Ä boru hatlar? arac?l??? ile Avrupa pazarlar?na ta??nmaya ba?lanm??t?r. Bu petrol boru hatlar?ndan sonuncusu da Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye’nin i?birli?i ile gerçekle?tirilen Bakü-Tiflis-Ceyhan petrol boru hatt?d?r. Bu hatt?n in?as? s?ras?nda Ermenistan projenin d???nda b?rak?lm??, bu da Ermenistan’? enerji nakil hatlar? konusunda yeni bir aray??a itmi?tir. ??te geçti?imiz günlerde faaliyete geçen ?ran’dan Erivan’a do?algaz ta??yacak olan petrol botu hatt? böyle bir aray???n ürünüdür.
19 Mart tarihinde bu boru hatt?n?n ilk etab?, ?ran Cumhurba?kan? Ahmedinejad ile Ermenistan Cumhurba?kan? Koçaryan'?n kat?ld??? törenle aç?ld?. Projenin ilk k?sm?n?n tamamlanmas?yla Türkiye'ye verdi?i do?algaz? kesmesiyle s?k s?k gündeme gelen ?ran, Ermenistan'a y?ll?k 400 milyon metreküp do?algaz verecek. Boru hatt?n?n Ermenistan'?n ba?kenti Erivan'a ula?mas? durumunda bu miktar 2,5 milyar metreküpe yükselecek.
Projenin ikinci a?amas? ile ilgili in?aat çal??malar? da devam etmektedir. Toplam proje maliyeti 200-250 milyon dolar aras?nda olmas? tahmin edilirken yap?lan 20 y?ll?k sözle?meye göre, Ermenistan'?n boru hatt?ndan 36 milyar metre küp gaz elde etmesi bekleniyor. Ermenistan ise gaza kar??l?k olarak ?ran'a elektrik ihraç edecek.
Tahran ve Erivan aras?nda ilk do?algaz boru hatt? ile ilgili ilk anla?ma 1992 y?l?nda imzalanm??t?r. Ermenistan, Avrupa pazarlar?na, Gürcistan ve Ukrayna’ya ?ran do?algaz?n? pazarlayan transit ülke olmak için çaba sarf etse de Moskova'n?n kar?? ç?kmas? üzerine beklemede kalan proje Ermenistan'?n yo?un çabalar?ndan sonra 2004 y?l?nda uygulamaya konabilmi?tir. Projenin gündeme geldi?i tarihlerde Moskova'dan olumlu cevap alamayan Koçaryan boru çap?n? 1400 mm'den 700 mm'ye dü?ürmek zorunda kalm??t?r. Ermenistan böylece ?ran do?algaz?n? üçüncü ülke pazarlar?na satabilme imkan?ndan mahrum kalarak kendi ülkesine ula?an do?algaz? elektrik üretiminde kullanabilecek ?ekilde de?erlendirecektir. Rusya'n?n eski Sovyet ülkelerine verdi?i do?algaz fiyatlar?n? art?rma giri?iminde Ermenistan Enerji Bakan? Armen Movsiyan ?ran do?algaz?n?n Rus do?algaz?n?n alternatifi olabilece?ini aç?klam??t?r. Di?er bir deyi?le Rusya ile her konuda s?k? bir i?birli?i politikas? sürdürmekten kaç?nmayan Ermenistan konu enerji güvenli?ine geldi?inde Rusya’ya ba??ml?l???n? azaltman?n yollar?n? aramaktad?r.
?ki ülke aras?nda imzalanan anla?ma uyar?nca ba?lang?çta iki ülke de boru hatt?n?n kendi topraklar?nda kalan k?sm?n?n in?as?n? üstlenmi?lerdi. Erivan'?n boru hatt?n?n kendi topraklar?nda kalan k?sm? yapamayaca??n? bildirmesi üzerine Tahran 30 milyon dolar kredi sa?layarak Ermenistan s?n?rlar? dahilinde kalan k?sm?n in?as?n? da üstlenmi?tir. ?ran’?n bu boru hatt?n?n in?as? hususundaki ?srar? göstermektedir ki, son günlerde takip etti?i nükleer programdan vazgeçmemekte ?srar etti?i için uluslararas? toplum taraf?ndan d??lanan ?ran için bu proje son derece büyük bir önem arz etmektedir.
?u anda sadece Türkiye'ye do?al gaz ihraç eden ?ran’?n bu boru hatt?n?n in?as? için büyük yat?r?mlar yapmas?n?n bir di?er nedeni de Ermenistan üzerinden Avrupa ülkelerine ula?ma iste?idir. ?ran Ekonomi ve Maliye Bakan? Davud Caferi, in?a edilmekte olan ?ran-Ermenistan do?algaz boru hatt?na ek bir kolun yap?lmas?yla ilgilendiklerini söylemi?tir. Ek projeler ?ran do?algaz?n? Erivan üzerinden Avrupa'ya satma giri?imi olarak de?erlendirilmektedir. ABD de Tahran ve Erivan aras?nda geli?en enerji i?birli?inden rahats?z görünmektedir.
Koçaryan, hatt?n aç?l???n?n iki ülke aras?ndaki ili?kilerde yeni bir dönem açacak tarihi bir olay oldu?unu ifade etmi?tir. Gerçekten de Ermenistan'?n Azerbaycan topraklar?nda devam eden i?gali nedeni ile Türkiye-Gürcistan-Azerbaycan aras?nda geli?en bölgesel ili?kilerin d???nda tutuldu?u ve ?ran'?n nükleer enerji program? nedeni ile hakk?nda yeni yapt?r?mlar?n görü?üldü?ü bir dönemde iki ülkenin i?birli?i geli?tirme çabalar? dikkat çekicidir. Do?algaz Boru Hatt? Projesinin yan? s?ra Erivan ve Tahran, gümrüklerde bir k?s?m kolayl?klar?n sa?lanmas? ve iki ülke aras?nda otoyol in?aat? gibi yeni projelere de s?cak bakmaktad?rlar. Di?er bir deyi?le önümüzdeki günlerde ?ran-Ermenistan i?birli?inin farkl? boyutlara ta??naca?? söylenebilir; bu durum Kafkasya’da Gürcistan, Azerbaycan ve Türkiye aras?nda gerçekle?tirilen bölgesel i?birli?ine bir alternatif aray??? olarak da de?erlendirilebilir.