1 Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği Çevre ve Orman BakanlığıÇevre Yönetimi Genel MüdürlüğüAtık Yönetimi Dairesi BaşkanlığıTehlikeli Atıkların Kontrolü YönetmeliğiTehlikeli Atık Bertaraf YöntemleriSevgi AYTAŞKimya Mühendisi
2 Geri kazanım Yöntemleri İÇERİKBertaraf YöntemleriGeri kazanım Yöntemleri
3 BERTARAF YÖNTEMLERİ (Ek-2/A) (D3) Derine enjeksiyon(D4) Yüzey doldurma(D5) Özel mühendislik gerektiren toprağın altında veya üstünde düzenli depolama(D8) (D3) ila (D12) arasında verilen işlemlerden herhangi biri ile bertaraf edilen nihai bileşiklere veya karışımlara uygulanan biyolojik işlemler,(D9) (D3) ila (D12) arasında verilen işlemlerden herhangi biri ile bertaraf edilen nihai bileşiklere veya karışımlara uygulanan fiziksel-kimyasal işlemler(D10) Yakma,(D12) Sürekli depolama(D15) (D3) ila (D12 ) arasında belirtilen işlemlerden herhangi birine tabi tutuluncaya kadar atığın üretildiği alan içinde geçici depolama (ara depolama tesisleri ve toplama işlemi hariç).
4 BERTARAF YÖNTEMLERİ (Ek-2/B) B) GERİ KAZANIM İŞLEMLERİ(R1) Enerji üretimi amacıyla başlıca yakıt olarak veya başka şekillerde kullanma,(R2) Solvent (çözücü) ıslahı/yeniden üretimi,(R3) Solvent olarak kullanılmayan organik maddelerin ıslahı/ geri dönüşümü ( Kompost ve diğer biyolojik dönüşüm süreçleri dahil),(R4) Metallerin ve metal bileşiklerinin ıslahı/geri dönüşümü,(R5) Diğer anorganik maddelerin ıslahı/geri dönüşümü,(R6) Asitlerin veya bazların yeniden üretimi,(R7) Kirliliğin azaltılması için kullanılan parçaların(bileşenlerin) geri kazanımı,(R8) Katalizör parçalarının (bileşenlerinin) geri kazanımı,(R9) Kullanılmış yağların yeniden rafine edilmesi veya diğer tekrar kullanımları,(R10) Ekolojik iyileştirme veya tarımcılık yararına sonuç verecek arazi ıslahı,(R11) (R1) ila (R10) arasındaki işlemlerden elde edilecek atıkların kullanımı,(R12) Atıkların (R1) ila (R11) arasındaki işlemlerden herhangi birine tabi tutulmak üzere değişimi,(R13) (R1) ila (R12) arasında belirtilen işlemlerden herhangi birine tabi tutuluncaya kadar atıkların stoklanması (atığın üretildiği alan içinde geçici depolama, toplama hariç).
5 Fiziksel Kimyasal İşlemler BERTARAF YÖNTEMLERİBertarafGeri KazanımYakmaFiziksel Kimyasal İşlemlerDüzenli Depolama
6 DERİNE ENJEKSİYONPompalanabilir atıkların kuyulara, tuz kayalarına veya doğal olarak bulunan boşluklara enjeksiyonu ve benzeri
7 YÜZEY DOLDURMASıvı yada çamur atıkların kovuklara, havuzlara ve lagünlere doldurulması ve benzeri),
8 DÜZENLİ DEPOLAMAÇevreden ve her biri ayrı olarak izole edilmiş ve örtülmüş hücresel depolama ve benzeri depolama şeklidir.Depolama işlemi sırasında alınan önlemlerin yeterli olduğu veya atığın özelliği sebebi ile depolama işleminde çevrenin olumsuz yönde etkilenmeyeceğinin ispat edilmesi hallerinde, atıklar depolanabilir veya bu amaçla depo tesisi kurulmasına izin verilebilir.
11 Düzenli Depolama Tesisleri BÖLÜM 7Düzenli Depolama Tesisleri1111
12 Düzenli Depolama Tesisleri BÖLÜM 7Düzenli Depolama TesisleriAtıklar, tehlikeli olsun veya olmasın bertarafı için düzenli depolama yapılması düşünülüyorsa, TAKY Ek-11 A’da yer alan “Atıkların Düzenli Depolama Tesislerine Depolanabilme Kriterleri”ne göre tüm parametreleri içerecek şekilde analizinin yapılması ve hangi aralıkta (inert, tehlikesiz, tehlikeli) kalıyorsa ona göre bertarafının yapılması gerekmektedir. Depolamada (Ek 11-A) da belirtilen sınır değerler aşılamaz.Depolama işlemi yapılan tesislerde Ek-6 analizlerinin yapılmasına gerek bulunmamaktadır.12
13 DÜZENLİ DEPOLAMAÖn işleme rağmen (Ek 11-A) da belirtilen depolanabilme kriterlerini sağlamayan atıklar tek tür atık depolarında depolanabilir.Depo tesisine gidecek olan atıkların % 65'den fazla su içermesi yasaktır.Tehlikeli atıklar evsel katı atıklardan ayrı olarak işleme tabi tutulur ve depolanır.
14 BAKANLIĞIMIZA SORULAN BAZI SORULAR-1 Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği Ek-11A’ya göre analizi yapılan atık için LOI (kızdırma kaybı) parametresi hariç diğer parametrelerin tehlikesiz atık olarak muamele görecek atıklar kategorisinde kaldığı tespit edilen atığın değerlendirilmesi nasıl yapılmalıdır?Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği Ek-11 A’ya göre yapılan analizlerde çoğu TOC değerinin yüksek çıkması nedeniyle tehlikesiz olduğu halde tehlikeli atık olarak depolama yapılacak atık kategorisinde değerlendirilmesi doğru mudur? Ne yapılmalıdır?
15 BAKANLIĞIMIZA SORULAN BAZI SORULAR-2 Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği Ek-11 A’ya göre yapılan analizde DOC ve TOC değerleri yüksek olan atıklar ne şekilde değerlendirilmelidir?
16 DÜZENLİ DEPOLAMA DİREKTİFİ 2003/33/EC AB Direktifi - Düzenli Depolama Kriterleri’ne göreEK 11-A da yapılabilecek limit artırımları ve koşullar:Bakanlık aşağıdaki koşullarda Tabloda verilen değerler için limit artırımına gidebilir.Belirli atıklar için, düzenli depolama tesisinin alt yapısını ve karakteristiğini göz önünde bulundurarak tek durum bazında izin verebilir.Sızıntı suyu dahil tüm emisyonların çevreye zararı olmadığı ve tek durum bazında verilen izin kapsamındaki artırımın bu durumu değiştirmeyeceği belgelenmelidir.16
17 DÜZENLİ DEPOLAMA DİREKTİFİ İnert atık olarak muamele görecek atıklar17
18 DÜZENLİ DEPOLAMA DİREKTİFİ Tehlikesiz atık olarak muamele görecek atıklar18* Tehlikeli atıkların tehlikesiz atık depolama alanına depolanması halinde artırım yapılamaz.
19 DÜZENLİ DEPOLAMA DİREKTİFİ Tehlikeli atık olarak muamele görecek atıklar19
20 DÜZENLİ DEPOLAMAKızdırma kaybı parametresine eluat analizinde atığın tehlikeli atık olarak muamele görecek atıklar kategorisinde olduğu tespit edilmesi durumunda bakılmakta olup, bu nedenle tehlikesiz olanlar için tabloda LOI parametresi verilmemiştir. Bu kapsamda, söz konusu atıkların Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliğine göre teknik alt yapıya sahip düzenli depolama alanının bir bölümünde mono depo yapılması uygundur.EK 11A’ya göre yapılan analiz sonucuna göre, atığın tehlikesiz olması, sadece TOC değerinin yüksek olması durumunda, AB 2003/33/EC düzenli depolama alanlarına atık kabulüne ilişkin direktifte yer aldığı üzere her bir duruma istinaden düzenli depolama alanına yük getirmemesi koşulu ile TOC değerinde 3 katına kadar artırım yapılabilmektedir. Ancak her durum için analiz sonuçları Bakanlığımıza gönderilerek onay alınmalıdır. Şayet TOC değeri 3 katı aşıyor ve düşürülemiyorsa, tehlikeli atıklar için teknik alt yapıya sahip tesislerde depolanması gerekmektedir.DOC değerinde hiçbir şekilde artım öngörülmemektedir.
22 BİYOLOJİK İŞLEMLER(D8) (D3) ila (D12) arasında verilen işlemlerden herhangi biri ile bertaraf edilen nihai bileşiklere veya karışımlara uygulanan biyolojik işlemler,22
23 FİZİKSEL KİMYASAL İŞLEM D9) (D3) ila (D12) arasında verilen işlemlerden herhangi biri ile bertaraf edilen nihai bileşiklere veya karışımlara uygulanan ve bu ekin başka bir yerinde ifade edilmeyen fiziksel-kimyasal işlemler (Örneğin: buharlaştırma, kurutma, kalsinasyon ve benzeri ),23
24 FİZİKSEL KİMYASAL İŞLEM Genel tanımlamaİstenmeyen bileşiklerin zararsız bileşiklere dönüştürülmesi veya daha sonraki arıtma işlemleri için uygun yapıya getirilmesiKimyasal fiziksel arıtmanın amacı kimyevi maddeler yardımı ile atığın depolanabilecek filtrekek ve kanalizasyona deşarj edilecek temiz su şekline getirilmesidir.
25 FİZİKSEL KİMYASAL İŞLEMLER Asitlerin ve Bazların NötralizasyonuAğır Metal GiderilmesiKromat GiderilmesiNitrit GiderilmesiFluorid GiderilmesiAmonyak GiderilmesiSiyanur GiderilmesiOrganik Bileşiklerin GiderilmesiRenk GiderilmesiKoku Giderilmesi
26 Kimyasal fiziksel arıtma sistemlerinin sıvı atıklara uygulanması Transmembran-Dest.Kimyasal oksidasyonSentrifug./DekanterPüskürtme kurutmaYakma / KurutmaSedimentasyonİyon değiştirmeBiyolojik ArıtmaSıvı oksidasyionUltrafiltrasyonSıvı membranElektrodiyalizAdzorpsiyonFloktasyonDestilasyonTersosmozFlotasyonFiltrasyonNötralizeÇökeltmeElektrolizStriplemeFİZİKSEL KİMYASAL İŞLEMKimyasal fiziksel arıtma sistemlerininsıvı atıklara uygulanmasıKirlilikinorgan. Çöz.+#-Ağır metalOrganikARITMA METODU+ uygun / mümkün# başka metodlarla kombine- uygun değil
27 FİZİKSEL KİMYASAL İŞLEM Fiziksel kimyasal işlemlerden önemli merkez kimyasal reaksiyonun oluştuğu reaksiyon tanklarıdır (Reaktör).Reaktörlerin yanısıra kimyevi madde tankları atık tankları ve sedimentasyon havuzları ,Arıtmanın eksiksiz tamamlanabilmesi için ayrıca kum ve aktifkarbon havuzu ve filtrepresgerekmektedirGaz ve Koku Emisyonunun engellenmesi için gaz yıkayıcıya ihtiyaç duyulmaktadır
29 FİZİKSEL KİMYASAL İŞLEM Arıtma mümkün olmadığı taktirde diğer bertaraf yöntemlerine yönlendirilmelidir.
30 YAKMAYakma,maddenin oksijen ile(havadaki) oksitler,ısı ve parlak alevler oluşturarak oksitlenmesidir.
31 Döner Fırın Tehlikeli atık yakmada en önemli buluş: BASF Şirketi tarafından 1970 yılında bulunanakışın alt tarafında yakma haznesi ile döner fırınNeden?-Döner fırın her türlü atığı yakar ve kusursuz cüruf üretir-Yakma haznesi de devir hareketli fırından çıkan dumanın tamamen yanıp yok olmasını sağlarGünümüzde, dünya çapında yüzlerce döner fırın tehlikeli atık yakma amacıyla kullanılmaktadır.
33 Devir hareketli yakma fırını Arıtmaya giden atık gazlar Yakma TesisiAtık besleme sistemiBirincilhavaAtık dağıtım haznesiEKONOMİZERDevir hareketli yakma fırınıArıtmaya giden atık gazlarVarilin kaldırılmasıİkincil havaWet deslaggerTehlikeli Atık yakma tesisi (AVG, Hamburg, Almanya), Yakma- ve kaynatıcı bölümüKapasite: 2 hat (her biri 6.3 ton/sa, kullanılabilirlik: >7000 sa/yıl, 1997’den beri çalışmakta)3333
34 Döner Fırınlı Tehlikeli Atık Yakma Tesisi Gösterimi Gaz ArıtmaYakma ve Isı kullanmaYıkayıcı SCRElektrostatik Filtre Elektrostatik Kondansatör Aktif karbonAdsorblayıcıAtık Bunkeri Art Yakma Ünitesi Kurutucu SpreyDöner Fırın Kazan DairesiCüruf(Depolama veyakullanma)Uçucu Kül Tuzlar(Kuru kayatuzu yapılarında Arazi depolamasıveya Kaya depolaması)Döner Fırınlı Tehlikeli Atık Yakma Tesisi Gösterimi(Isı değişim sistemleri ve ek tanklar gösterilmemiştir)34
35 YAKMA Atık Yakma Tesisleri farklı mimari yapılarda olabilirler Schweinfurt,Almanya 3 hat,herbiri 8 Mg/saatVienna-Spittelau,Avusturya 2 hat,herbiri 18 Mg/saat
36 YAKMA(EK 7) de yer alan tehlikeli atıkların yakılması sırasında uyulması gereken esaslar ve limit değerler Madde 20’ de verilmektedir.Yakma tesisleri de lisans alınması zorunlu tesisler arasındadır. Lisans alınmadan önce Madde 21 gereğince deneme yakılması yapılması gerekmektedir.
37 - Deneme Yakması Planı, DENEME YAKMASI - Bakanlık Onayı, - Baz Alınan Kriterler ( Yüksek klor ve kül bileşeni ve en düşük yakma ısısı )- Kapasite artırımı ve atık menü değişiminde yeniden deneme yakma planı hazırlanarak deneme yakması tekrarlanır.)
38 ALTERNATİF BERTARAF YÖNTEMLERİ Atıkların Ek Yakıt Olarak Kullanılmasında Uyulacak Genel Kurallar(22 Haziran 2005 tarih ve sayılı R.G.)Kullanılmış lastikler,I ve II Kategori Atık YağlarBoya ÇamurlarıSolventlerPlastik AtıklarÇevre ve Orman Bakanlığı tarafındanuygun görülecek diğer atıklar
39 YAKMA VE DEPOLAMA - MEVCUT DURUM Firma AdıKapasiteİZAYDAŞ (Depolama)m3İZAYDAŞ (Yakma)ton/yılPETKİM (Yakma)ton/yılTÜPRAŞ (Yakma)(Kendi atıkları)7.750 ton/yılİSKEN (Depolama)Kendi atıklarım3Ekolojik Enerji Ltd.Şti. (Gazlaştırma)ERDEMİRton/yıl6084 ton/yıl39
40 Ara Depolama Tesisleri BÖLÜM 5Ara Depolama TesisleriMadde 24-26Nihai bertaraf veya geri kazanım için uygun yer bulunamaması durumunda ya da bertaraf / geri kazanım tesislerine ulaştırılmadan önce atık miktarının yeterli kapasiteye ulaşması amacıyla atıklar ara depolarda depolanabilir.Ara depolama tesisleri için Bakanlıktan ön lisans ve lisans alınması zorunludur.
41 ARA DEPOLAMA TESİSİNİN ÖZELLİKLERİ Ara depolama ve işleme tesislerinde;Giriş, depolama ve çalışma kısımları,Yangın söndürme sistemleri,Boruların, hazne ve kapların temizlenmesi için temizleme sistemleri,Taşan ve dökülen atıkların toplanması için yeterli absorban, nötralizan,bulunmalıdır.
42 SÜREKLİ DEPOLAMA-(D12) Sürekli depolama (bir madende konteynırların yerleştirilmesi ve benzeri ),Katılaştırma Katkı Maddesi,örneğin;alçıtaşıÇuvallar, vinç yardımıyla 150mderinliğindeki tuz mineraliyataklarına yerleştirilirAtık yakımından kaynaklanan uçucukülün katılaştırılması ve kayalaradoldurulması (Heilbronn,Almanya)42