Dünya’da kaç kıta olduğu konusunda kafalarımız hep karışıktı. Kimileri 7 kıtanın olduğunu söylerken, kimileri de 8. Kıtanın varlığını savunuyordu. Yıllarca yapılan araştırmalar ve jeosistem verilerinin analizleri sonucunda, bu yılın şubat ayında yayınlanan bir bildiride artık dünyada kaç kıta olduğu kesinleşti. Bilim dünyası, 8. kıtanın Zealandia olduğunu artık “resmi” hale getirdi.
Dünyanın tektonik plakalarını ve kıtalarıyla birlikte Zealandia da dahil olmak üzere basitleştirilmiş harita.
Zealandia’nın yüzölçümünün % 94’ü halihazırda su altında kalıyor. Diğer kalan tüm kıtalardan en genç, en ince ve en batık olanıdır. Zealandia adı 1995 yılında jeofizikçi Bruce Luyendyk tarafından ilk kez Yeni Zelanda’yı, Chatham Yükselişi’ni, Campbell Yaylası’nı ve Lord Howe Rise’yi kapsayan geniş bir kıta kabuğu bölgesini tanımlamak için kullanılmıştır.
Yeni yayınlanan Dünyanın Gizli Kıtası adlı yazıda, Zelalandia’nı bir kıta olarak ele alınmasını sağlayacak önemli kanıtlar yer aldı.
ZEALANDIA KITASI
Yaklaşık 257 ila 66 milyon yıl önce, Mezozoik (İkinci Jeolojik Zaman) döneminde parçalanmaya başlayan Gondwana süper kıtasının % 5’inden oluşan Zealandia, yaklaşık olarak Hindistan’ın daha büyük bir alanı oluşturuyordu. Gondwana’nın parçalanması, Zealandia ve Batı Antartika gibi geniş, inceltilmiş katmanlara sahip kıtalara neden oldu.
Peki, Zealandia neden bir kıta olarak kabul edildi?
Bir kıtayı tanımlayan dört temel özellik vardır ve bilim insaları, Zealandia’nın bu özelliklerin hepsine sahip olduğunu belirtmiştir.
- Yükseklik
Kıtalar, her zaman okyanus kabuğun üzerinde yükselir ve Zealandia da bu şekilde yükselmektedir. Bununla birlikte, diğer kıtalardan farklı olarak, daha geniş ve daha derin kıta sahanlıklarına sahiptir ve kara kısmının yüzde 94’ü deniz seviyesinin altındadır. En yüksek noktası 3724 m ile Aoraki-Mount Cook’dur.
- Jeoloji
Kıta kütleleri, granit, kalker, kuvarsit ve şist gibi birçok farklı kaya türünden oluşur. Son 20 yılda toplanan jeolojik veriler, Zealandia’nın bir kıta niteliği kazanması için gerekli yapıyı oluşturduğuna dair yeterli kanıt sunmaktadır.
- Kabuk Yapısı
Kıta kabuğu, tipik olarak 7 km kalınlığındaki okyanus kabuğun aksine, ortalama 30-46 km kalınlığında değişir. Zealandia, en ince kabuğun 10 ila 30 km arasında değişen bir kıta 7 km’den daha kalın olduğunu göstermektedir.
- Sınırlar ve Alan
Yaygın olarak tanınan jeolojik kıtalar (Afrika, Asya, Avrupa, Kuzey Amerika, Güney Amerika, Antartika ve Avustralya), jeolojik özelliklerle mekansal olarak izole edilmiştir. Zealandia’nın kıtasal kabuğu, 3600 m derinliğinde ve okyanus kabuğuyla kaplı Cato Trough’u ile Avustralya’dan uzaysal olarak ayrılmıştır.