NAHİT KİTİŞ
Baş Hesap Uzmanı
I- GİRİŞ:
Bilindiği üzere, katma değer vergisinin konusu, ticari, sınai, zirai ve serbest meslek faaliyetleri çerçevesinde, Türkiye'de yapılan mal teslimleri ile hizmet ifalarıdır. Yukarıda sayılan faaliyetler çerçevesinde mal ve hizmetin el değiştirişinde, o safhada yaratılan katma değeri de içerecek şekilde hesaplanan katma değer vergisi malı alan veya hizmetten faydalanan kişilerden tahsil edilir. Nihayet nihai müstehlike kadar ulaşılır. El değiştirme safhalarının her birinde tahsil edilen katma değer vergileri, o safhada yaratılan katma değerin vergisini de içereceğinden, doğal olarak, tedarikle ilgili mal ve hizmetler nedeniyle ödenen katma değer vergileri (genel giderler ile amortismana tabi iktisadi kıymetlerin tedarikine ilişkin katma değer vergileri dahil) tutarından fazladır. Aradaki bu fark, her ay verilen katma değer vergisi beyannameleriyle Vergi Dairelerine yatırılır. Böylece nihai müstehlikten tahsil edilen katma değer vergileri hazineye intikal ettirilmiş olur.
Dikkat edileceği üzere, katma değer vergisi sisteminde, kural olarak, ticari, zirai, sınai ve mesleki faaliyet yapanların üzerinde katma değer vergisi yükü kalmamaktadır. Bunu, Kanunun 29. maddesinde düzenlenen
"Vergi indirimi" müessesesi sağlamaktadır. Düzenlemeye göre, yukarıda sözü edilen mükellefler her ay yaptıkları teslim ve hizmetler nedeniyle hesaplanan katma değer vergisinden (hasılat KDV) kendilerine yapılan teslim ve hizmetler nedeniyle hesaplanan katma değer vergisini (indirilecek KDV) indireceklerdir. "indirilecek KDV'nin "Hasılat KDV'den fazla olması halinde aradaki fark kural olarak mükellefe iade edilmeyecek, ertesi aya devredilerek o ayın "indirilecek KDV'sine eklenecektir. Kanun istinaden, indirilemeyen KDV'nin gider yazılmasına da cevaz vermiştir.
Ancak kanun, bazı mal ve hizmet teslimlerini KDV'nden istisna etmiştir. Kanunun 11, 13, 14 ve 15. maddelerinde düzenlenmiş olan bu istisnalar:
- ihracat istisnası
- Deniz, hava ve demiryolu araçları istisnası
- Taşımacılık istisnası
- Diplomatik istisnalardır.
Yukarıda sayılan istisnaların konusuna giren mal ve hizmet teslimlerinde KDV hesaplanmaktadır. Teslim edilen mal ve hizmetlerin tedariki nedeniyle, mal ve hizmeti sağlayanların ödedikleri katma değer vergilerinin ise, üzerlerinde yük olarak kalmasını önlemek için, Vergi Dairesince mükelleflere iade edilmesi öngörülmüştür. (KDVK Md. 32).
Temel gıda maddeleriyle ilgili KDV iadelerinin nasıl hesaplanacağı ve nasıl iade edileceği konuları bakanlık tebliğlerinde yeterince açıklanmamıştır. Konuya dolaylı olarak yaklaşılan 24 ve 26 sayılı tebliğlerdeki açıklamalar kifayetsizdir. Literatürde de konu fazla işlenmemiştir. Biz bu yazıda, KDVK ve sistemin işleyişiyle ilgili temel prensiplerden hareketle ve tebliğlerdeki açıklamalardan da yararlanmak suretiyle konuya ışık tutmaya çalışacağız.
II- AÇIKLAMALAR:
A- Hangi Mallar Temel Gıda Maddesidir?
Katma Değer Vergisi Kanunu'nun 28. maddesiyle verilen yetkiye istinaden, Bakanlar Kurulunca çıkartılan 30.12.1987 tarih ve 87/12469 sayılı Kararla, temel gıda maddeleri II sayılı liste olarak 8 bent halinde sayılmış ve vergi oranı da % 3 olarak belirlenmiştir. Daha sonra çıkartılan 88/13383 saydı kararda da liste ve oran aynen muhafaza edilmiştir.
Sözü edilen Kararnamelere göre, temel gıda maddeleri, aşağıdaki gıda maddeleridir:
1- Küçük ve büyükbaş hayvanlar (kümes hayvanları dahil), balıklar ye bunların etleri (herhangi bir katkı maddesi kullanılarak imal edilen et ürünleri hariç)
2- Süt ve yoğurt (aromalı ve meyveliler hariç), yumurta ve beyaz peynir,
3- Şeker pancarının işlenmesi ile elde edilen toz, kristal ve kesme şeker,
4- Kuru fasulye, buğday, bulgur, mercimek, bakla, nohut, arpa, mısır, soya, yulaf, çavdar, çeltik, pirinç, buğday unu, irmik ve makarna,
5- Hayvan yemi olarak kullanılan küspe, kepek, razmol, balık unu, et unu, kemik unu, kan unu ve her türlü fenni karma yemler,
6- Ekmek (tost ve sandviç ile kepekli, yağlı, haşhaşlı, üzümlü ve sütlü gibi yaygın olarak tüketilmeyenler hariç) ve zeytin,
7- Yemeklik katı veya sıvı bitkisel yağlar ile yemeklik katı ...