OSMANLI KÜLTÜR ve MEDENİYETİ- ORDU-EKONOMİ
Bu yazımızda Osmanlı Kültür ve Medeniyeti konusu içerisinde yer alan Ordu ve Ekonomi konusunu hazırladık. Osmanlı Kültür ve Uygarlığı konusu uzun olduğu için biz de konu konu ayırarak anlatacağız. Osmanlı Kültür ve Medeniyeti Konusu ile ilgili KPSS sınavında her yıl 4-5 soru gelmektedir. Osmanlı Kültür ve Medeniyeti Konusunun daha iyi anlaşılması için test ve doğru yanlış sorularını da çözmenizi tavsiye ederiz.
Askeri Teşkilat
-İlk düzenli ordu “Yaya ve Müsellem” Orhan Bey Dönemi’nde kuruldu.
-I. Murat Dönemi’nde Yeniçeri Ordusu kuruldu.
-Osmanlı Ordusu genel olarak dört kısma ayrılmıştır.
*Kapıkulu (Merkez) Ordusu
* Eyalet (Taşra) Ordusu
*Deniz Kuvvetleri
* Yardımcı Kuvvetler : Bağlı beylik ve devlet kuvvetleridir.
Kapıkulu (Merkez) Ordusu
-Hükümdarı ve başkenti korumakla görevlidir.
-Sürekli ordudur.
-Devşirme kökenlidir.
-Üç ayda bir Ulufe denilen maaş alırlar.
-Hükümdarla tahta çıkınca Cülus Bahşişi, sefere çıkınca Sefer bahşişi alırlar.
-I.Murat Dönemi’nde kuruldu.
-Evlenemezler.
-En önemli kolları Yeniçeri Ocağı’dır.
DİKKAT !!! Kapıkulu Askerlerinin maaş ve isimlerinin kayıtlı olduğu belgelere “Esame” denir.
Eyalet (Taşra) Ordusu
-Eyaletlerin güvenliğinden sorumludur.
-Tımar sistemi sonucunda toprak geliriyle yetişirler.
-Maaş ve ganimet almazlar.
-I.Murat Dönemi’nde kuruldu.
-Askerlere Cebelü ya da Eşkinci denir.
-Savaş dışında güvenliği sağlama, vergi toplama, tarımla uğraşırlardı.
-Evlenebilirler.
-Ordunun en kalabalık bölümüdür.
Kapıkulu Piyadeleri
Acemi Oğlanlar Ocağı
-Yeniçeri Ocağı’na asker yetiştirmek için kurulmuştur.
Yeniçeri Ocağı
-Padişahı ve başkenti korurlar.
Cebeci Ocağı
-Silahların bakımını ve tamirini yaparlar.
Lağımcı Ocağı
-Tünel ve siper kazmakla görevlidir.
Humbaracağı Ocağı
-Havan toplarını, el bombalarını yapan ve kullanan ocaktır.
Bostancı Ocağı
-Saray çevresinin ve iskelerinin güvenliğinden sorumludur.–
Topçular
-Top döken ve kullanan sınıftır.
Top Arabacıları
-Savaş alanına top taşırlar.
Kapıkulu Süvarileri (Altı Bölük Halkı)
Ulufeciler (Sağ-Sol)
-Sancağı koruyan askerlerdir.
Garipler
-Savaş sırasında hazineyi ve ganimetleri korurlar.
Silahtarlar
-Padişah,sadrazam gibi devlet büyüklerinin silahlarına bakan ve koruyan askerler.
Sipahiler
-Savaş sırasında hükümdarı ve hükümdarın çadırını korurlar.
Ordu Yetiştirme Sistemleri
Devşirme Sistemi
-Küçük yaştaki gayrimüslim çocukların yetiştirildiği ve kapıkulu ordusuna alındığı sistemdir.
Pençik Sistemi
-Yetim ve esir gayrimüslim çocukların yetiştirildiği ve beşte birinin kapıkulu ordusuna alındığı sistemdir.
Tımar Sistemi
-Tımar Sistemi sonucu yetiştirilen Müslüman ve Türk çocuklardan oluşan eyalet ordusunun en önemli birimidir.
Eyalet (Taşra) Ordusu
Tımarlı Sipahiler
-Eyalet askerlerinin en önemli kısmıdır.
Akıncılar
-Türk gençlerinden oluşan öncü birliklerdir.
Sakalar
-Orduya su taşımakla görevlidir.
Turnalar
-Ordunun haberleşme ihtiyaçlarını karşılarlar.
Azaplar
-Ordunun en önünde giden askerlerdir.
Deliler
-Sınırları koruyan hafif süvari ve ordunun en önünde giden askerler.
Beşliler
-Beş aileden bir kişinin alındığı sınır boylarındaki kaleleri koruyan askerlerdir.
Sekban
-Atlı eyalet askerleridir.
Yaya ve Mesellemler
-Yolları açan ve köprüleri tamir eden geri birliklerden oluşan askerler.
Gönüllüler
-Sınır ve şehir kasabalarını korurlar.
Deniz Kuvvetleri (Donanma)
-Orhan Bey döneminde temeli atılmıştır. (Karesioğullarının alınması ile)
-Osmanlı’da ilk tersane Karamürsel ve Edincik’te kuruldu.
-İlk büyük tersane Gelibolu’da kuruldu.
-Kanun Sultan Süleyman Döneminde Osmanlı donanması en güçlü hale geldi.
-Ünlü Osmanlı denizcileri ; Turgut Reis, Salih Reis, Murat Reis, Piri Reis, Seydi Ali Reis, Kemal Reis, Piyale Paşadır.
-Osmanlı ilk deniz savaşını I.Mehmet Dönemi’nde Venediklilerle yapmış ve yenilmiştir.
Kaptan-ı Derya
-Donanma başkomutanı
Levent
-Donanma Askerleri
Başlıca Osmanlı Gemileri
– Karamürsel -Kadırga – Kalyon – Kalita – Çektiri – Kırlangıç -Mavna -Baştarda
DİKKAT !!! 1911 Mahmut Şevki Paşa başkanlığında Türk Hava Kuvvetleri kurulmuştur.
EKONOMİ
Fütüvvetname
-Loncaya üye olanların uymak zorunda oldukları kurallar.
İaşecilik
-Malın ülkede bulundurulması durumudur.
İhtisap Kanunu
-Kalite şartlarının belirlendiği kanun.
Fiskalizm
-Gelirleri üste, giderleri alta düşürme anlayışı
Narh Sistemi
-Aynı fiyat uygulamasıdır. Eksik rekabet şartlarından dolayı devletin fiyatlara müdahale etmesidir.
Gedik Hakkı
-Dükkan açma iznidir.
Tağşiş
-Paraları kırpma işlemi
Kapan Emini
-Kapandaki malın dağıtımından sorumlu kişidir.
Derbentçiler
-Yolların güvenliğinden sorumludur.
Kapan
-Tek bir malın satıldığı toptancı halidir.
Menzil Teşkilatı
-Ticaretin hızlı ve düzenli yapılmasından sorumlu teşkilat.
Merkantalizm
-15 ve 16 Yy. da ortaya çıkan zenginlik ölçüsünün toprak değilde değerli madenler olduğu ekonomik anlayıştır.
Bezirgan
-Büyük tüccarlara verilen isimdir.
Muhtesip
-Çarşı ve pazarı denetleyen zabıtalar.
Ehli Hibne
-Malın kalitesini denetleyen ve narh fiyatının koyulmasında devlete yardımcı olur.
Mekkari Taifesi
-Ticaret yolları üzerinde taşımacılığı meslek edinen gruptur.
Osmanlı Klasik Döneminde Ekonomide Etkili Olan İlkeler
-Gelenekçilik – İaşecilik -Fiskalizm
Maliye
Madeni Paralar
*Sikke * Kuruş * Akçe * Pul * Sultani * Metelik * Para * Mangır *Mecidiye * Reşadiye
Kağıt Paralar
*Kaime-i Mutebere
-İlk Osmanlı parası (Bakır para) Osman Bey döneminde basıldı.
-İlk Osmanlı gümüş parası Orhan Bey döneminde basıldı.
-İlk Osmanlı altın parası Fatih Sultan Mehmet döneminde basıldı.
-İlk kağıt para kaime Abdulmecid döneminde basıldı.
Ticaret
-Osmanlı’nın ilk yıllarında en önemli ticaret merkezi Bursa’dır.
Osmanlı Maliyesinin Gelir ve Giderleri
Gelirleri
-Savaş Ganimetleri
-Öşür, haraç ve cizye vergisi.
-Müsadere
-Ağnam, avarız ve gümrük vergisi
Giderleri
-Saray masrafları
-Savaş tazminatları
-Maaşlar
-Islahat giderleri