Kuzey Yarımküre için 20 Mart baharın ilk günüdür. Ancak dünya çapında 300 milyon insan için aynı zamanda yeni bir yılın başlangıcıdır. Nevruz (yeni gün) baharın gelişini ve takvimi ilkbahar ekinoksuyla başlayan İran’ın yeni yılı kutlayan tatilidir.
Nevruz’un Tarihi
Nevruz, üç bin yıldan fazla bir süredir İran ve Pers diasporasında kutlanmaktadır. Kökleri, ilkbaharın gelişini karanlığa karşı bir zafer olarak gören ve eski İran’da inanılan bir din olan Zerdüştlük’te bayram günüdür. Tatil, yedinci yüzyılda İran’ın İslami fethine ve Zerdüştlüğün popülaritesinin azalmasına rağmen ayakta kalmıştır. Pers diasporasının aracılığıyla tarih boyunca tüm dünyaya yayılmıştır.
Geleneksel olarak ilkbahar ekinoksunda kutlanan Nevruz için, birçok kişi haftalar önce hazırlıklara başlar. Bu güne giden yolda, kötü şansı defetmek için insanlar ritüel danslar yapar. Evlerindeki kapları sağlıkla ilişkilendirilen suyla doldururlar.
Nevruz’dan önceki son Çarşamba günü, birçok kişi, kötü şansı defetmek için ateşin üzerinden atladıkları veya kapılara kaşıklarla vurdukları bir gece olan Charshanbe Suri’yi kutlar. İnsanlar ayrıca mezarlıkları ziyaret eder ve bazıları bahar ayini başlamadan önce ziyaret ettiklerine inandığı ölüler için adaklar getirirler.
Bahar festivalinin odak noktası doğurganlık ve yeni yaşamdır, bu nedenle pek çok kişinin tohumlar ve yumurtalarla kutlama yapması mantıklıdır. Hane halkı, haft-seen dedikleri yedi sembolik eşyayla örtülü sofralar kurarlar. Farsça’da Haft “yedi” ve “seen” “s” anlamına gelir. Tüm eşyalar da bu harfle başlar. Bunlar arasında tohum filizleri (genellikle yeniden doğuşu sembolize eden buğday, yulaf ve diğer tohumlar), senjed (sevgiyi kıvılcımlandırdığı düşünülür, iğde veya İran zeytini olarak da bilinir), sarımsak (korunmayı sembolize eder), elma (doğurganlık), sumak (aşk), sirke (sabır), ve samanu (tohum filizinden yapılan bir muhallebi) bulunur. Masada aynı zamanda Kuran, yumurta, ayna ve şiirler de bulunabilir.
Nevruz eski olsa da sofra geleneği öyle değildir. A. Shapur Shahbazi’nin Encyclopedia Iranica’da belirttiği gibi, masa geleneği sadece bir önceki yüzyılda oluşmuştur.
Günümüzde Nevruz
Nevruz, modern çağda da dirençli olduğunu kanıtlamıştır. İran’ın 1979’daki İslam Devrimi’nden sonra, yeni hükümet, devletin dinini bozabileceği korkusuyla festivali bastırmaya çalıştı. Ancak bu girişimler başarısız oldu. Nevruz şimdi İran’da resmi tatil olarak kutlanıyor.
Ayrıca Afganistan, Arnavutluk, Azerbaycan, Gürcistan, Irak Kürdistanı, Kazakistan, Kosova, Kırgızistan, Moğolistan’ın Bayan-Ölgii bölgesi, Tacikistan, Türkmenistan ve Özbekistan’da resmi bir bayramdır. Türkiye, Hindistan ve Perslerin bulunduğu diğer yerleşim bölgelerinde de yaygın bir şekilde kutlanır.
2009 yılında, BM’in kültür kolu UNESCO, bayramı İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi’nde listeledi. Aynı zamanda, “nesiller arasında ve aileler içinde barış ve dayanışmayı, uzlaşma ve komşuluk değerlerini teşvik ettiğini” belirtti. 21 Mart resmi olarak Uluslararası Nevruz Günü olarak kabul ediliyor. Ancak tatilin kendisi takvimlere ve ilkbahar ekinoks hesaplamalarına bağlı olarak 19-22 Mart tarihleri arasında kutlanıyor.
Bu yıl koronavirüs salgını bu kadim bayram için bir kez daha tehdit oluşturdu. İranlı yetkililer, insanlardan tatil boyunca seyahat etmemelerini istedi. Yaşlı akrabalarını ziyaret etmemeleri konusunda uyarıda bulundu. Evet, tatil dostluk ve bağışlayıcılığı temsil ediyor olabilir, ancak kutlayanlar bunu uzaktan yapmayı öğrenmeli.
Editör notu: Bu hikaye ilk olarak 19 Mart 2020’de yayınlanmış olup 2021 için güncellenmiştir.
Kaynak:
National Geographic
Görsel:
Radikal