Web3’ün ne olduğu ve Web 3.0’ın ne olduğu konusundaki yıllardır süren tartışmalar devam etmektedir, ve aralarındaki fark giderek bulanıklaşmaktadır.
Bir yandan bunlar sadece terimlerdir ve bunların karşılaştırılması boş bir kelime oyunu gibi görünebilir. Öte yandan bunlar o kadar temel kavramlardır ki, bunların açıkça ayırt edilmesi gerekmektedir, aksi takdirde yakında totaliter CBDC’lerin önümüzdeki çağına karşı çıkacak hiçbir şeyimiz kalmayacaktır.
Kronoloji
Açık kaynaklara dönersek, Web 3.0 kavramının 2006 yılında, yani blockchain’in ortaya çıkışından önce ortaya çıktığını görmek mümkündür. Yaklaşık 7-10 yıl sonra, güvensiz bir ortamda değer transferini otomatikleştiren ilk aracın dünyayı kalıcı olarak değiştirdiği anlaşıldığında Web 3.0 yeniden önem kazandı.
Bu nedenle, Web3 ile ilgili olarak Web 3.0 önceliklidir, çünkü Web3 terimi tam olarak 2014 yılında blockchain bağlamında ortaya çıktı ve daha sonra genel olarak kabul gördü.
Yaratıcılar açısından da farklılıklar gözlemlenebilir.
Başlıklar
Web 3.0’ı kim buldu?
İnternetin yaratıcılarından biri olan Tim Berners-Lee, yaklaşık olarak 2006 civarında anlamsal ağı Web 3.0’ın bir parçası olarak tanımladı. Bundan sonra içerik kısmının notlandırılması kavramı ortaya çıktı:
- Web 1.0, kullanıcının geri bildirim yapabileceği yalnızca sınırlı bir formatta mümkün olduğu statik bir webi temsil eder. Bu, sitedeki formlar ve e-posta yoluyla yazışmalar gibi özelliklerle karakterizedir.
- Web 2.0, kullanıcının (özellikle bloglarda ve sosyal ağlarda) içerik oluşturabildiği, ancak yalnızca merkezi çözümler aracılığıyla para kazanılabilen yarı dinamik bir webdir.
- Web 3.0 ise kullanıcının yalnızca içerik üretmekle kalmayıp aynı zamanda içeriği ortaklaşa oluşturup dağıtmak için bir araya geldiği (örneğin DAO aracılığıyla) ve bunun için gelir elde edebildiği (Steem, Golos, Hive, Mirror vb.) dinamik bir webi ifade eder.
Tabii ki, bu derecelendirmeye daha ayrıntılı bir şekilde yaklaşmak mümkün, ancak temel fikir açıktır. Şimdi çok daha önemli bir noktaya odaklanmaya çalışalım.
Parçadan Bütüne Web 3.0
Yani Web 3.0 terimi yalnızca içerik açısından daha geniş bir anlam taşımıyor, aynı zamanda birincil açıdan da daha geniş bir kapsama sahiptir. Tekrar hatırlatalım: “Web3” terimi, Polkadot’un kurucusu ve Ethereum’un kurucu ortağı Gavin Wood tarafından 2014 yılında “blockchain tabanlı merkezi olmayan çevrimiçi ekosistem” olarak tanımlandı.
Web 3.0, teorik olarak blockchain olmadan da gerçekleştirilebilir, ancak modern anlamda bu son derece zordur. Örneğin, DAG (Yönlendirilmemiş Asimetrik Graf) çözümleri hala oldukça yeni ve blockchain dışındaki merkezi olmayan hizmetler büyük ölçüde gelişmemiş durumdadır. Ancak tüm bu araçlar bir araya geldiğinde hem düzgün hem de etkili görünmektedir.
Web 3.0 ile Web3 arasındaki temel ilişkiyi aşağıdaki gibi açıklayabiliriz:
Web3, Web 3.0 kavramını hem genişletti hem de daha net bir şekilde tanımladı. Web 3.0, Web3’ten daha fazla araç içermekte, ancak Web3 vektörü olmadan Web 3.0 büyük ölçüde eksik kalır. Web3, Web 3.0’a dinamizm ekler ve bu nedenle kesikli çizgi koşullu içeriği temsil eder. Ancak tüm bu konularla ilgili olarak aşağıda tartışacağımız bazı sorunlar bulunmaktadır.
Web 2.0 Öldü mü ?
Gavin Wood, Web3 kavramını tanıttığında açıkça şu soruyu sormadı: Web ile Web3 arasında Web2 olması gerekmez mi? Açıkçası, evet.
Şimdi Web kavramına dönelim. Rusça Vikipedi, Web’i şu şekilde tanımlıyor: “İnternete bağlı çeşitli bilgisayarlardaki birbirine bağlı belgelere erişim sağlayan bir sistem.”
Bu tanıma dayanarak, Web2 kavramını kabaca şöyle formüle edebiliriz: “İnternete bağlı olmayan çeşitli bilgisayarlar aracılığıyla birbirine bağlı belgelere erişim sağlayan bir sistem.” Ve bugün bu tür sistemler mevcut: Ethereum, Bitcoin, IPFS gibi doğrudan düğümler bulunmaktadır. Gelecekte bu listeye küresel yerel ağlar da eklenecektir.
Ancak bu durum açık bir soruyu gündeme getiriyor: Eğer Web2 hala genç ve küçükse, Web3 nasıl ortaya çıktı? Cevap oldukça basit: mümkün değil. Sorun şu ki, son yıllarda web dünyasında her şey birbirine karışmış durumda. Web 2.0 terimi, Web2 ile eşanlamlı hale geldi ve Web3 terimi, tam tersine Web 3.0’ın yerini aldı. Ancak ortalama bir kullanıcı için bu durum net değilken, kripto meraklıları için önemlidir.
Şimdi Web 3.0’ın en azından bazı yönlerini vurgulamaya çalışacağımızda, bu daha belirgin hale gelir.
Web 3.0. Bildiğimiz anlamlar
Web 3.0, çoklu ağların bir örneğidir. Eğer ana gelişimi OSI modelini takip etseydi, bu yeni nesil İnternet’in en alt seviyesi olurdu. Multiweb sadece bir terim değil, Web 3.0’ı hata toleranslı ve sansüre karşı dayanıklı kılan kritik bir unsur olarak kabul edilir. Bu konu hakkında daha fazla bilgiye buradan ulaşabilirsiniz. Şu anda sadece OSI modelinin çoklu ağ yapısı nedeniyle sınırlı kullanıma sahip olabileceğini belirtiyoruz.
Açık Kaynak 2.0 olarak da Web 3.0’ı düşünebiliriz. ChatGPT’nin en son başarılarına, kod yazmaya gerek olmayan veya düşük kodlu geliştirme hizmetlerine ve depolardaki (DAO’lar aracılığıyla) merkezi olmayan onayların nasıl geliştiğine bakarsak, bu unsurların bize tamamen farklı bir düzeyde açık kaynak yazılım sağladığını görebiliriz. Bu aynı zamanda Web 3.0’ın kendisi için de geçerlidir. Son yıllarda şirketlerin bu konuya bu kadar ilgi göstermeleri şaşırtıcı değil. IBM ve Microsoft’un Red Hat ve Github’u nasıl satın aldığını hatırlamak yeterlidir.
Web 3.0 aynı zamanda bir Global Dağıtık Sistem (GDS) olarak düşünülebilir. Yani, Ethereum gibi merkezi olmayan “makineler” değil, farklı soyutlama katmanlarını birbirine bağlayan ve birleşik bir işlem için çalışan küresel dağıtık ağlar koleksiyonudur. Fleek gibi hizmetler sayesinde GDS’nin yapımı tamamlanmış olsa da, bu henüz yaygınlaşmış değil. Bu nedenle, önümüzdeki yıllarda Filecoin, Chia, Storj, Arweave, Golem, SONM, Akasha ve benzerlerinin gelişimini beklemeliyiz. Tam teşekküllü dağıtık işlem ağları çok yakında gelebilir.
Web 3.0, uzay-zaman açısından XR’dir. Bu, şu şekilde görselleştirilebilir:
Ancak “çevrimdışı-çevrimiçi” derecelendirmesiyle birlikte “zincir içi-zincir dışı” bölümünün ortaya çıkması, gerçek gerçekliğin (RR) birleşmesine yönelik ilk adımlardan biri olduğunu gösterir. Sanal gerçeklik (VR), artırılmış gerçeklik (AR), karma gerçeklik (MR) ve diğer türler (OR) sonuçta şu formülü verir: XR = RR + VR + AR + MR + OR.
Web 3.0’ın resmi bakış açısına göre, Merkezi Olmayanlık, Anonimlik ve Açıklık (D.A.O.) ilkeleri ile birleştirilmiş bir dizi Web 3.0’ı oluşturur. Web 3.0’ın temel özelliği, birlikte çalışabilirlik (örneğin, kendi kendine yuvalanma özelliği gibi) dapp’leri içerir. Bu nedenle, çapraz zincir sadece bir adım değil, aynı zamanda tam teşekküllü bir araç setine dönüştürülmesi gereken çoklu zincirin gelişiminde önemli bir adımdır.
Başka yönler de vardır, ancak bunlar Web3’ün Web 3.0’dan önemli ölçüde daha az olduğu sonucuna varmak için yeterlidir.
Web3, ağın sadece yönünü ve türevlerini geliştirir ve geri kalanını kısmen geliştirir. Diyelim ki eylem ekonomisi blockchain’den çok önce mevcuttu: Web3 çağında, tokenizasyon önemli bir katkı olurdu.