Güncelleme tarihi: 15 May 2019
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 109. maddesinde düzenlenmiştir.
1- Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçu Nedir Türk Ceza Kanununda Nasıl Tanımlanmıştır
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun basit (temel) hali TCK’da şu şekilde tanımlanmıştır:
Bir kimseyi hukuka aykırı olarak bir yere gitmek veya bir yerde kalmak hürriyetinden yoksun bırakan kişi cezalandırılır.
Bu suçla korunan hukuki değer, kişinin iradesine uygun olarak hareket özgürlüğünün sağlanmasıdır. TCK’nın 109. Maddesinde suçun konusunu oluşturan kişi hürriyeti, “bir yere gitmek veya bir yerde kalmak” olarak somutlaştırılmaktadır. Bu durumda kişinin bir yere kapatılması bu suçu oluşturacağı gibi kişinin bir yere götürülmesi de bu suçun konusudur. Yargıtay 765 sayılı TCK döneminde bu suça ilişkin verdiği bir kararda suçu şu şekilde tanımlamıştır: “Mağdurun başkasının istediği gibi karar verme ve hareket etme serbestisini, haksız bir şekilde, uzun veya kısa süreli olarak ortadan kaldıran fiil ve hareketlerdir.”
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu icrai hareketle işlenen bir suçtur. Ancak kimi zaman ihmali hareketle de işlenebilir. İhmali hareketle bu suçun işlenmesine, kişinin üzerine yanlışlıkla kapının kilitlenmesi örnek olarak verilebilir.
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu serbest hareketle işlenebilen bir suçtur. Serbest hareketlere örnek vermek gerekirse; kişinin el ve ayaklarının bağlanarak götürülmesi, kişiye yalan bir haber vererek bir yere gitmesinin sağlanması, kişinin bayıltılarak taşınması vb. durumlar düşünülebilir. Özellikle belirtmek gerekir ki, kişinin hareket etmek için zorunlu olarak kullandığı araçların alınması ya da tahrip edilerek kullanımının engellenmesi de bu suçun oluşmasını sağlar. Örneğin, yürümek için koltuk değneklerine ihtiyacı olan bir insanın koltuk değnekleri alınırsa bu suç işlenmiş olur.
2- Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçunun Cezası
Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçunun Basit Halinin Cezası
Bir kimseyi hukuka aykırı olarak bir yere gitmek veya bir yerde kalmak hürriyetinden yoksun bırakan kişiye, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir. (TCK 109/1)
Daha Ağır Cezayı Gerektiren Nitelikli Unsurlar
Kişi, fiili işlemek için veya işlediği sırada cebir, tehdit veya hile kullanırsa, iki yıldan yedi yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. (TCK 109/2)
Bu suçun;
a) Silahla,
b) Birden fazla kişi tarafından birlikte,
c) Kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle,
d) Kamu görevinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılmak suretiyle,
e) Üstsoy, altsoy veya eşe karşı,
f) Çocuğa ya da beden veya ruh bakımından kendini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı,
İşlenmesi halinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza bir kat artırılır.
(4) Bu suçun mağdurun ekonomik bakımdan önemli bir kaybına neden olması halinde, ayrıca bin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur.
(5) Suçun cinsel amaçla işlenmesi halinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek cezalar yarı oranında artırılır.
(6) Bu suçun işlenmesi amacıyla veya sırasında kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hallerinin gerçekleşmesi durumunda, ayrıca kasten yaralama suçuna ilişkin hükümler uygulanır. (TCK 109/3)
3-Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçu Şikâyete Bağlı Mıdır?
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu şikayete bağlı suçlardan değildir. Bu sebeple dava zamanaşımı süresi içerisinde bu suç soruşturulabilir. Söz konusu suç şikayete bağlı bir suç olmadığı için savcılık tarafından haber alındıktan sonra re’sen soruşturma işlemlerine başlanır.
4- Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçunda Zamanaşımı
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun basit halinin dava zamanaşımı süresi 8 yıldır.
Suçun nitelikli hallerinin zamanaşımı süresi ise 15 yıldır. Yani bu suçun basit hali 8, nitelikli hali de 15 yıl içerisinde soruşturma makamı tarafından öğrenildiğinde re’sen soruşturma işlemleri başlatılır
5- Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçu İçin Verilecek Cezanın Seçenek Yaptırımlara Çevrilmesi
- Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun temel hali nedeni ile alt sınırdan ceza verilmesi durumunda ceza adli para cezasına çevrilebilir.
- Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu neticesinde verilecek ceza 2 yıl ve altında hapis cezası ise erteleme hükümleri uygulanabilir.
- Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu neticesinde verilecek ceza 2 yıl ve altında hapis cezası ise hükmün açıklanmasının geri bırakılması hükümleri uygulanabilir.