Madde kullanım bozukluğu, bir kişinin belirli bir madde veya ilacı aşırı ve zararlı bir şekilde kullanması veya bağımlılık geliştirmesi durumunu tanımlar. Madde kullanım bozukluğu, kişinin iş, okul ve ilişkileri dahil olmak üzere günlük yaşamını olumsuz etkileyebilir ve ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.
Madde kullanım bozukluğu, kişinin yasa dışı veya yasal olarak reçete edilen ilaçları veya maddeleri kötüye kullanması veya bağımlılık geliştirmesi sonucu ortaya çıkan bir psikiyatrik bozukluktur. Bu bozukluk, madde kullanımının kontrol dışına çıkması ve kişinin sosyal, iş, aile ve sağlık sorunlarına yol açmasıyla karakterizedir.
Madde kullanım bozuklukları, birçok farklı maddeyi içerebilir, örneğin:
A) Alkol: Alkolün aşırı ve zararlı bir şekilde kullanılması durumunda ortaya çıkar. Kişi, alkolü kontrol etmekte güçlük çeker, işlevselliği azalır ve alkol kullanımı nedeniyle sosyal, sağlık ve kişisel sorunlar yaşar.
B) Uyuşturucu maddeler (örneğin, marihuana, kokain, eroin): Uyuşturucu maddelerin aşırı ve bağımlılık yapıcı bir şekilde kullanılması sonucu ortaya çıkar. Bu madde kullanımı, sağlık sorunları, yasal sorunlar ve ilişki sorunlarına yol açabilir.
C) Nikotin Kullanım Bozukluğu: Sigara içmek veya diğer nikotin ürünlerini aşırı ve zararlı bir şekilde kullanmak, nikotin kullanım bozukluğuna neden olabilir. Nikotin bağımlılığı, sağlık sorunlarına yol açabilir ve ölümcül olabilir.
C) Reçete edilen ilaçlar (örneğin, opioid ağrı kesiciler, benzodiazepinler)
Madde kullanım bozukluklarının belirtileri ve semptomları, kullanılan maddeye, kişinin bağımlılık seviyesine ve kişisel özelliklere bağlı olarak değişebilir. Ancak genellikle şunları içerebilir:
1. Maddeyi Kontrol Edememe: Kişi, kullanım miktarını veya sıklığını kontrol etmekte zorlanır ve maddeyi istemeden aşırı kullanır.
2. Madde Kullanımı İçin Zaman Ayırma: Kişi, madde temin etmek, kullanmak ve etkileri geçene kadar beklemek için giderek daha fazla zaman harcar.
3.Tolerans Geliştirme: Kişi, zamanla aynı miktarda maddeyi kullanmak için daha fazla miktarı gerektirecek şekilde tolerans geliştirir.
4. Madde Kullanımının İş, Sosyal ve Kişisel Sorunlara Yol Açması: Madde kullanımı, kişinin iş performansını düşürebilir, sosyal ilişkilerini etkileyebilir ve kişisel yaşamını bozabilir.
5.Maddeyi Bırakma İçin Başarısız Denemeler: Kişi, maddeyi bırakma veya azaltma girişimlerinde başarısız olabilir ve maddeye geri dönebilir.
6. Madde Kullanımının Devamı Karşılığında Olumsuz Sonuçları Kabul Etme: Kişi, madde kullanımının neden olduğu sağlık sorunları, hukuki sorunlar veya aile sorunları gibi olumsuz sonuçları kabullenir veya göz ardı eder.
Madde kullanım bozukluğu tedavisi, bireyin ihtiyaçlarına ve madde bağımlılığının şiddetine bağlı olarak değişir. Tedavi genellikle aşağıdaki öğeleri içerebilir:
A) Psikoterapi (terapi) seansları
B) Destek gruplarına katılım
C) Tıbbi tedavi (özellikle opioid bağımlılığı gibi durumlarda)
D) Entegre tedavi programları (hem madde kullanımı hem de eşlik eden psikiyatrik sorunlar için)
E) Madde kullanımıyla ilgili eğitim ve danışmanlık
Madde kullanım bozukluğunun tedavisi karmaşık olabilir ve sürecin başarılı olabilmesi için bireyin isteği, destek sistemleri ve profesyonel yardım önemlidir. Erken tanı ve tedavi, bağımlılığın kontrol altına alınmasına ve kişinin sağlığına geri dönmesine yardımcı olabilir.