Obsesif kompulsif bozukluk (OKB), kompulsif davranışlara neden olan takıntılarla karakterize kronik bir ruh sağlığı durumudur.
İnsanlar genellikle ön kapıyı kilitlediklerinden emin olmak için iki kez kontrol eder veya oyun günlerinde her zaman şanslı çoraplarını giyerler. Kısacası kendilerini daha güvende hissetmelerini sağlayan basit ritüeller veya alışkanlıklar sergileyebilirler. OKB, bir şeyi iki kez kontrol etmenin veya bir oyun günü ritüelini uygulamanın ötesine geçer. Obsesif kompulsif bozukluk teşhisi konan bir kişi, istemese bile ve hayatını gereksiz yere karmaşıklaştırsa bile, belirli ritüelleri tekrar tekrar yapmaya mecbur hisseder.
Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) Nedir?
OKB, tekrarlayan, istenmeyen düşünceler (takıntılar) ve belirli eylemleri (kompulsiyonlar) yapmak için mantıksız, aşırı dürtülerle karakterizedir. OKB’si olan kişiler, düşüncelerinin ve davranışlarının mantıklı olmadığını bilseler de, genellikle onları durduramazlar.
Belirtileri
OKB ile ilişkili takıntılı düşünceler veya kompulsif davranışlar genellikle her gün bir saatten fazla sürer. Günlük yaşama müdahale eder.
Takıntılar
Bunlar tekrar tekrar ortaya çıkan üzücü düşünceler veya dürtülerdir. OKB’si olan kişiler onları görmezden gelmeye veya bastırmaya çalışabilir. Ancak düşüncelerinin bir şekilde doğru olabileceğinden korkabilirler. Bastırmayla ilişkili kaygı da dayanamayacak kadar büyük hale gelebilir. Kaygılarını azaltmak için zorlayıcı davranışlarda bulunmalarına neden olabilir.
Dürtüler (Dayanılmaz İstekler)
Bunlar, bir saplantının getirdiği stresi ve endişeyi geçici olarak azaltan tekrarlayan eylemlerdir. Sıklıkla, dürtüleri olan insanlar bu ritüellerin kötü bir şey olmasını önleyeceğine inanırlar.
Tedavi
OKB için tipik bir tedavi planı genellikle hem psikoterapi hem de ilaçları içerecektir. Her iki tedaviyi birleştirmek genellikle en etkili olanıdır.
İlaç Tedavisi
OKB semptomlarını azaltmak için antidepresanlar reçete edilir. Seçici bir serotonin geri alım inhibitörü (SSRI), obsesif davranışları ve kompulsiyonları azaltmak için kullanılan bir antidepresandır.
Terapi
- Bir akıl sağlığı uzmanıyla konuşma terapisi, düşünce ve davranış modellerinde değişikliklere izin veren araçlar sağlamanıza yardımcı olabilir.
- Bilişsel davranış terapisi (CBT) ve maruz kalma ve yanıt terapisi, birçok insan için etkili olan konuşma terapisi türleridir.
- Maruz kalma ve tepki önleme (ERP); OKB’si olan bir kişinin, obsesif düşüncelerle ilişkili kaygıyla, zorlayıcı davranıştan ziyade başka şekillerde başa çıkmasına izin vermeyi amaçlamaktadır.
OKB’ye Ne Sebep Olabilir?
OKB’nin kesin nedeni bilinmemektedir. Ancak araştırmacılar; beynin belirli bölgelerinin, bazı sinir hücrelerinin birbirleriyle iletişim kurmak için kullandığı bir kimyasal olan serotonine normal şekilde yanıt vermeyebileceğine inanmaktadır. Genetiğin OKB’ye de katkıda bulunduğu düşünülmektedir. Siz, ebeveyniniz veya bir kardeşiniz OKB’ye sahipse, başka bir birinci derece akrabanızın buna sahip olma olasılığı yaklaşık yüzde 25’tir.
OKB’nin Çeşitleri
Birkaç farklı takıntı ve zorlama türü vardır. En iyi bilinenler şunlardır:
- İlgili temizlik ve yıkama zorunlulukları ile kontaminasyon (mikrop) korkusu içeren takıntılar,
- Simetri veya mükemmeliyetçilik ile ilgili sıralama veya yeniden yapma zorunlulukları ile ilgili takıntılar,
“Güçlü Ol (Be Mighty)” kitabının yazarı Dr. Jill Stoddard’a göre, diğer takıntılar şunları içerir:
- Müdahaleci ve istenmeyen cinsel düşünceler,
- Kendine veya başkasına zarar verme korkusu,
- Dürtüsel davranma korkusu (sessizlik anında bir küfür kelimesini ağzından kaçırmak gibi). Bunlar kontrol etme, sayma, dua etme ve tekrarlama gibi zorlamaları içerir. Ayrıca keskin nesnelerden kaçınmak gibi dürtüleri de (zorlamalardan farklı) içerebilir.
Çocuklarda OKB
Columbia Üniversitesi Anksiyete ve İlgili Bozukluklar Kliniğinde doktora sonrası klinik araştırmacı olan Dr. Steve Mazza, OKB’nin genellikle iki yaş aralığındaki çocuklarda geliştiğini söylüyor. Orta çocukluk (8-12 yaş) ve geç ergenlik ile yeni ortaya çıkan yetişkinlik arasında (18-25 yıl).
Mazza, “Kızlar daha büyük yaşta OKB geliştirmeye meyillidir. Çocukluk döneminde erkeklerde kızlardan daha yüksek OKB oranı olmasına rağmen, yetişkin erkekler ve kadınlar arasında eşit OKB oranları var.” diyor.
OKKB ve OKB
İsimler benzer olsa da, obsesif kompulsif kişilik bozukluğu (OKKB) ve OKB çok farklı durumlardır. OKB tipik olarak obsesif davranışları takip eden takıntıları içerir. OKKD, genellikle bir kişinin ilişkilerine müdahale edebilen bir dizi kişilik özelliğini tanımlar.
Mazza; OKKB’nin kişiler arası ilişkiler dahil olmak üzere düzen, mükemmellik ve kontrol için aşırı bir ihtiyaç ile karakterize edildiğini söylüyor. Oysa OKB genellikle bir dizi obsesif düşünce ve ilgili zorlamalarla sınırlıdır. Ayrıca Mazza, “OKB’si olan kişiler, semptomlardan rahatsız oldukları veya endişe duydukları için yardım arama olasılıkları daha yüksektir. OKKB’li insanlar, ilişkileri ve huzurları üzerindeki yıkıcı etkilerine rağmen karakterolojik katılıklarını ve mükemmellik ihtiyacını sorunlu olarak görmeyebilirler.” diyor.
OKB Teşhisi
Mazza’ya göre Obsesif Kompulsif Bozukluk, yarı yapılandırılmış bir görüşme süreci kullanılarak bir akıl sağlığı uzmanı tarafından teşhis edilir.
En yaygın kullanılan araçlardan biri Yale-Brown Obsesif Kompulsif Ölçeğidir (Y-BOCS). En yaygın çeşitli takıntılar ve kompulsiyonların işleyişi yanı sıra OKB semptomlarının bir kişide sıkıntıya neden olma ve müdahale etme derecesini değerlendirir.
OKB’nin Risk Faktörleri
Mazza; genetiğin OKB’de bir rol oynadığını, bu nedenle bir kişinin akrabasında OKB teşhisi varsa, bireyin onu geliştirme olasılığının daha yüksek olduğunu söylüyor. Okul, iş, ilişkiler veya yaşamı değiştiren olaylarla ilgili sorunlardan kaynaklansa da, semptomlar genellikle stres nedeniyle daha da kötüleşir.
Ayrıca OKB’nin genellikle aşağıdakiler dahil başka koşullarla ortaya çıktığını söylüyor:
- Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB)
- Tourette sendromu
- Majör depresif bozukluk
- Sosyal anksiyete bozukluğu
- Yeme bozuklukları
Mustafa S. ALACA