Zamanın lahitinden çıkan ilk Neandertal yüzü bir kadına aitti. 1848 Cebelitarık’ta Forbes taş ocağında bulunmuştu. İlk tanınan Neandertal, Alfred Russel Wallace ve Charles Darwin’in evrim teorilerini doğal seleksiyon yoluyla sunmasından sadece iki yıl önce, 1856’da Almanya’daki Feldhofer mağarasında bulunan farklı bir kafatasıydı.
Bununla birlikte, daha önceki Cebelitarık bulgusunun şimdi bilinen adıyla Forbes kafatası, ilgi odağı olması için 1863’e kadar beklemek zorunda kaldı. Antropolojik ilgi alanlarına sahip bir doktorun dikkatini çekerek, Britanya’ya götürüldü.Genel anatomisi büyük ilgi uyandırsa da, potansiyel cinsiyeti pek dikkate alınmadı. Bunun yerine Forbes ve Feldhofer fosillerinin dünyayı sarsan asıl önemi, tamamen başka bir tür eski insanın ilk kanıtı olmalarıydı.
19. yüzyıl yerini 20. yüzyıla bırakırken ve daha fazla Neandertal kemikleri keşfedilmeye başlanırken, bilim insanları Forbes kafatasının dişi olduğundan şüphelenmeye başladılar. Öne çekilmiş yüzüne ve kavernöz burun açıklığına rağmen, kafatası küçüktü ve kaşları Feldhofer kafatasından biraz daha az çıkıntılıdır. Ancak, onun bir kadın olduğunu doğrulayabilmemiz, antik genetik analizin gelişmesiyle mümkün oldu. İç kulağından alınan ince toz, genetik iplere kadar damıtıldı, sonra bir silika zar üzerine takıldı. Araştırmacılar büyük ölçüde onun yaşı ve diğer Neandertal genetik soylarıyla ilgilendiğinden, kadın olması sadece bir yan göstergeydi. Peki onun temsil ettiği ve Neandertal dünyasının yarısını temsil eden kadınların hayatı nasıldı?
Reoloji, bilim ve beşeri bilimler genelinde kadınların çıkarlarına karşı önyargılar için bir istisna değildir. İlk günlerden beri, insanlığın derin kökenlerini kelimenin tam anlamıyla ‘mağara adamları ‘ tarafından doldurulmuş olarak kavramsallaştırma eğilimi varsayılan erkek etkinliklerinin en görünür ve ilginç olarak sunulmasına yol açtı. Bunun açık bir kanıtı, bu vizyonların hem çizilmiş hem de yontulmuş rekonstrüksiyonlar olarak somutlaştırılmasında bulunur. Yaşayan bir Neandertal’in ilk taslağı, Forbes kafatasının sahibinin, 1864’te biyolog Thomas Huxley tarafından (bir toplantı sırasında görünüşe göre tesadüfen) karaladığı hayal edildi. Kesin maymun özelliklerinin kadın karakterine dair hiçbir ipucu yok. Aslında, sonraki 160 yılın çoğunda, kadın Neandertaller sayı olarak daha az olma eğilimindedirler, çevresel konumları çocuk bakımı ve deri işçiliği dahil ‘evcilleştirilmiş’ faaliyetlerle sınırlıdırlar. Antropolog Diane Gifford-Gonzalez’in sözlerine göre bunlar, taş yontma veya avcılık üzerine çalışan aktif tedarikçilerden ziyade, genellikle karanlık mağaralarda saklanmış korkuyla gizlenirler.
Çoğu zaman 40.000 yıl önce ortadan kaybolmalarının potansiyel bir nedeni olarak doğurganlık teorileri aracılığıyla dolaylı olarak tartışılan Neandertal kadınları, son araştırmalarda yalnızca birkaç kez ‘baş kahraman’ oldular. Yeni doğan bebek kalıntılarını ve nadiren korunmuş pelvik kemikleri birleştiren 2008 ve 2009’daki rekonstrüksiyonlar, bize Neandertal doğumunun kesin mekanizmaları hakkında fikir verirken, 2006’daki başka önemli çalışma doğrudan cinsiyet temelli faaliyetler olarak değerlendirildi veya daha doğrusu bunların eksik olduğu iddia edildi. Bununla birlikte, genel olarak, her zamankinden daha yaratıcı arkeolojik yöntemlere ve analizlere rağmen, Neandertal kadınlarının yaşam deneyimleri nispeten az ilgi gördü.
Son yapılan araştırmalar Neandertal kadınlarında tıpkı erkekler gibi avlandıklarını ortaya koydu. Kol kaslarının daha fazla hareket etmesinden kaynaklı olan gelişmeler onların iyi bir deri işlemecisi olduklarınıda ortaya koydu. Tıpkı Homo Sapiens çocukları gibi çocuklarına uzun bir süre baktıklarını ve onların ihtiyaçlarını giderdikleri de belirlendi. Avcılık ve toplayıcılıkta belli bir iş bölümü yerine herkesin her işi yaptıkları kısmen de olsa tanımlamalara girdi. Kısacası Neandertal kadınların çokta erkeklerden farklı olmadığı ve tıpkı Homo Sapienslere benzediği artık bir sır değil!
Makale ilginizi çektiyse tamamını okumak için https://aeon.co/essays/what-do-we-know-about-the-lives-of-neanderthal-women adresini ziyaret edebilirsiniz.
Ana sayfa çizimi: Tom Björklund’a aittir.