ali fuat paşa batı cephesi komutanı olarak atanmıştır bilgi90'dan bulabilirsiniz
Ali Fuat Cebesoy
Ali Fuat Cebesoy (23 Eylül 1882[2][3], Salacak, Üsküdar, İstanbul – 10 Ocak 1968, İstanbul), Türk asker ve siyasetçi.
Türkiye'nin ilk cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk ile Harp Okulu yıllarında sınıf arkadaşı idi. Türkiye'nin işgali sırasında İzmit'ten Ankara'ya ilerleyen İngiliz birliklerine ateş açma emrini vererek şimdiki adı Alifuatpaşa tren istasyonu olan mahalde durdurması nedeniyle Türk Kurtuluş Savaşı'nı fiilen başlatan ilk komutan oldu ve savaş boyunca önemli görevler üstlendi. Yine Kurtuluş Savaşı yıllarında üstlendiği Moskova Büyükelçiliği görevini başarıyla yürüttü ve Türkiye'nin kuzeydoğu sınırlarını belirleyen Moskova Antlaşması'nı imzaladı. Milletvekili olarak başladığı siyâsî yaşamında Türkiye'nin ilk muhalefet partisi olan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın kurucularından birisi olup sonrasında İzmir Suikastı sanığı olarak Orgeneral rütbesindeyken İstiklâl Mahkemeleri tarafından yargılandı.
1931'de siyasete dönerek TBMM başkanlığı, bayındırlık bakanlığı ve ulaştırma bakanlığı yaptı. 1948'den itibaren siyasete Demokrat Parti'de devam etti. 27 Mayıs Darbesi'nden sonra Yassıada Mahkemeleri'nde yargılandı.
Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]
İlk yılları[değiştir | kaynağı değiştir]
23 Eylül 1882 tarihinde Salacak, İstanbul'da doğdu. Anne tarafından dedesi 93 Harbi’nin kumandanlarından Mehmed Ali Paşa'dır.[4] Babası, sonradan Türkiye'nin ilk bayındırlık bakanı olan İsmail Fazıl Paşa idi. Ali Fuat Cebesoy aynı zamanda şair Nazım Hikmet'in akrabası olur. İlk öğrenimini Erzincan'da, orta öğrenimini İstanbul'da Saint Joseph Lisesi'nde yaptı. Babasının gönülsüzlüğüne rağmen 13 Mart 1899’da Harp Okulu’na girdi, orada Mustafa Kemal ile aynı sınıfta öğrenim gördü. Selanikli olan Mustafa Kemal, İstanbul'da Ali Fuat'ın ailesinin yanında kalıyordu. 1902 yılında Harp Okulu’nu bitirdi; 11 Ocak 1905 tarihinde Harp Akademisi’nden sekizinci olarak[5] mezun oldu.
Askerlik yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]
Ali Fuat Bey'in Beyrut'ta başlayan kıta hizmetleri, 1908'deki Roma Askerî Ataşeliği dışında çok hareketli geçti. Ardından Rumeli’de görev yaptı, burada İttihat ve Terakkî Cemiyeti mensuplarıyla münasebeti oldu.[6]
Trablusgarp Savaşı başlar başlamaz oraya ilk gidenler arasındaydı. Balkan Savaşı sırasında Karadağ'da, Yanya Kalesi'nde, Pista ve Pisani muharebelerinde, I. Dünya Savaşı'nın başında tümen komutanı olarak katıldığı Kanal Harekâtı'nda büyük başarılar gösterdi. Kanal Harekâtı'nda 8. Kolordu kurmay başkanlığı; Doğu Anadolu cephesinde Mustafa Kemal Paşa'nın emrindeki 16. kolorduda 5. Tümen komutanlığı yaptı.
Liman von Sanders komutasındaki Yıldırım Orduları Grubu'nun Edmund Allenby komutasındaki İngiliz ordusu karşısında hezimete uğramasından sonra Yıldırım Orduları Halep'in kuzeyine kadar çekilmek zorunda kaldı. Bulgaristan'ın 29 Eylül'de savaştan çekilmesi sonucu Osmanlı Devleti'nin müttefikleriyle karayolu bağlantısı kopmuş, İtilaf Devletleri'ne Balkanlar'dan İstanbul'a yürüme imkânı doğmuştu. Bunun üzerine Osmanlı İmparatorluğu 30 Ekim 1918 tarihinde Mondros Mütarekesi'ni imzalamak zorunda kaldı. Mondros Mütarekesi gereği Osmanlı Ordusu'ndaki Alman subaylarının ülkelerine dönmeleri gerekiyordu. 31 Ekim'de Yıldırım Ordular Grubu Komutanı Liman von Sanders, görevini Mustafa Kemal Paşa'ya devretti. Mustafa Kemal Paşa İstanbul'a dönmeden önce Ali Fuat Paşa'nın komutasındaki 20. Kolordu'yu terhis etmedi. Ali Fuat Paşa, teçhizatlı 20. Kolordu'yu Mustafa Kemal Paşa'nın emriyle önce Konya'ya, sonra da Ankara'ya getirdi.
1919 yılında Türkiye işgal edilirken Anadolu'da bağımsız olan iki kolordudan biri Ankara'da Ali Fuat Paşa komutasında, diğeri ise Erzurum'da Kâzım Karabekir komutasındaydı. Ali Fuat Paşa'nın emriyle 20. Kolordu birlikleri İzmit ve Adapazarı üzerinden Bilecik ve Eskişehir istikametine ilerleyen İngiliz kuvvetlerine Geyve yakınlarında, hâlen adı Alifuatpaşa, Geyve istasyonu olan mevkide ateş açarak onları durdurup geri püskürttü ve Türk Kurtuluş Savaşı'nı fiilen başlatan ilk komutan oldu. Daha sonra Mustafa Kemal Paşa Samsun'a çıktıktan sonra Erzurum Kongresi'ne gitmeden Amasya'da Ali Fuat Paşa ile görüşerek Amasya Tamimi'ni birlikte imzalayıp ilan ettiler.
Kurtuluş Savaşı'nın ilk döneminde 20. Kolordu ve Garp Cephesi komutanlığı yaptı. İzmit ve çevresinde Yunan ve İngilizlere karşı savaştı. İstanbul Hükûmeti'nin dahiliye nazırı Ali Kemal, Mustafa Kemal Paşa'nın yetkisiz olduğunu bir genelgeyle açıklayınca Ali Fuat Paşa da kendi bölgesindeki valilere ve mutasarrıflara kendisinden gelecek emirlere göre hareket edilmesini bildirdi. Ayrıca her tarafta Müdafaa-i Hukuk ve Reddi İlhak Cemiyetlerinin kurulacağını ilgililere hatırlattı. Bu çabaları takdirle karşılandığı için Sivas Kongresi sonrasında Umum Kuvâ-yi Milliye komutanı olarak görevlendirildi.
Büyükelçilik görevi[değiştir | kaynağı değiştir]
"Umum Kuvâ-yi Milliye Komutanı" olarak Kuva-yi Seyyare Komutanı Çerkez Ethem ile birlikte Yunan işgaline karşı 1920 Ekim ayı sonunda Gediz harekâtını yaptı. Taarruz planını Genelkurmay Başkanı Miralay İsmet Bey kabul etmese de TBMM kuvvetleri ağır zayiatlar verdikten sonra Gediz'i geri alarak İzmir'in İşgali'nden sonra ilk defa Yunanların işgal ettikleri bir bölgeden geri çekilmelerini sağladı. Harekâtın bitiminde Kuvâ-yi Milliye Komutanlığı lağvedildi ve Umum Kuvâ-yi Milliye Komutanı olan Mirliva Ali Fuat Paşa, Moskova Büyükelçiliği'ne tayin edildi. Yerine kurulan iki komutanlıktan "Batı Cephesi Komutanlığı"na Albay İsmet Bey, "Güney Cephesi Komutanlığı"na ise Mirliva Refet Paşa tayin edildi.
Mustafa Kemal Paşa'nın talimatını yerine getirmek ve hâlen gizli tutulan ve onun Lenin'e yazdığı mektubu vererek Sovyetler Birliği ile sınır tespit etmekle yükümlü olduğu bu zor görevi sırasında Kâzım Karabekir komutasındaki TBMM orduları Eylül 1920'de Sarıkamış, Kars, Ardahan, Artvin ve Batum'u geri alırken Moskova'da Lenin ve Stalin'e, Türk Ordusu'nun Menşeviklere karşı savaşarak aslında Bolşeviklere de yardımcı olduğunu söyleyip teskin ediyordu. 16 Mart 1921 tarihinde TBMM sefiri olarak Sovyetler Birliği ile Moskova Antlaşması'nı imzaladı; böylece hem TBMM ilk defa bir yabancı devlet tarafından tanınmış oldu, hem de Türkiye'nin kuzeydoğu sınırları tespit edildi.
Siyâsî hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]
10 Mayıs 1921 tarihinde Ankara'ya dönerek TBMM'de siyâsî çalışmalarına başladı. Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti başkanlığını yaptı. 1923 yılında Konya'da 2. Ordu müfettişliği görevine getirildi, bu dönemde meclisteki görevinden süresiz izinli sayıldı. Bir yıl sonra ordu müfettişliği görevinden istifa ederek meclisteki görevine Ankara milletvekili olarak devam etti.
1925 yılında Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk muhalefet partisi olan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın kurucuları arasında yer aldı. 1926 yılında İzmir Suikastı dolayısıyla İstiklal Savaşı'nı birlikte başlattıkları Kâzım Karabekir, Rauf Orbay ve Refet Bele paşalarla birlikte tutuklandı, yargılandı ve beraat etti. 1 Ekim 1927 tarihinde TBMM'nin ikinci dönemi sona erince milletvekilliği de sona erdi. Ayrıca ordu açığında iken 5 Aralık 1927 tarihinde askerlikten de emekliye sevk edildi.
İkinci dönem siyâsî hayatı Mustafa Kemal ile barışmasından sonra 1931 yılında Konya milletvekili seçilmesiyle başladı. İsmet İnönü cumhurbaşkanı olduktan sonra 1939-1943 yılları arasında bayındırlık bakanlığı, 1948 yılında TBMM başkanlığı ve 1943-1946 yılları arasında ulaştırma bakanlığı yaptı.
Aynı yıl TBMM başkanlığından ve Cumhuriyet Halk Partisi'nden istifa ederek Demokrat Parti'ye geçti. 1950 seçimlerinde Demokat Parti'nin eline büyük zafer geçti. Ali Fuad Eskişehir'den milletvekili seçilmiş ve Cumhurbaşkanı adayı olduğuna karar kılınmıştır. Fakat karar değişince ve Celal Bayar'ın Cumhurbaşkanı olması münasıp görülünce, Cebesoy'un Savunma Bakanı sıfatıyla Kabine'ye alınması arzu edildi. Ama Cebesoy kararın değişmesinden dolayı çok küskün oldu, Savunma Bakanlığı'nın lakırdısını bile ettirmedi.[7]
1954 ve 1957 seçimlerinde İstanbul'dan milletvekili seçildi. 27 Mayıs Darbesi sırasında tutuklanarak Yassıada mahkemelerinde yargılandı. Serbest kaldı.
I., II. Dönem Ankara, IV., V., VI., VII., VIII. Dönem Konya, IX. Dönem Eskişehir, X., XI. Dönem İstanbul milletvekilliği yaptı.
Ölümü[değiştir | kaynağı değiştir]
10 Ocak 1968 tarihinde İstanbul'da hayatını kaybetti. Hiç evlenmemişti. Sakarya’nın Geyve ilçesi İsmini verdiği eski belde Alifuatpaşa mahallesinde Merkez Camii'nin avlusunda gömülüdür. Ailesi yerinde kalmasını istediğinden Ankara'daki Devlet Mezarlığı'na nakledilmemiştir. Aynı beldedeki müzede kendisine ait kişisel eşyalar, fotoğraflar ve dokümanlar mevcuttur.
Yazdığı eserler[değiştir | kaynağı değiştir]
Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]
Yazı kaynağı : tr.wikipedia.org
Milli Mücadele'nin kahraman komutanlarından Ali Fuat Cebesoy
ANKARA - YILDIZ NEVİN GÜNDOĞMUŞ
Milli Mücadele'nin önemli isimlerinden ve Mustafa Kemal Atatürk'ün yakın arkadaşı Ali Fuat Cebesoy, başarılarla dolu askeri kimliği ve Türk siyasetine katkıları dolayısıyla tarihin altın sayfalarına ismini yazdıran devlet büyükleri arasında yer alıyor.
Ali Fuat Cebesoy, 1882'nin Eylül ayında İstanbul'da doğdu. 1920 yılında Türkiye Büyük Millet Meclisinde Bayındırlık Bakanı olarak görev alan Korgeneral İsmail Fazıl Paşa'nın oğlu olan Ali Fuat Cebesoy, ilk öğrenimini Erzincan'da, orta öğrenimini ise babasının isteği üzerinde İstanbul'da Saint Joseph Lisesi'nde yaptı.
İsmail Fazıl Paşa'nın gönülsüzlüğüne rağmen, girdiği Harp Okulunda Mustafa Kemal ile aynı sınıfa düşmesiyle bir bakıma gelecekteki kaderi çizilen Ali Fuat Cebesoy, Mustafa Kemal ile yakın arkadaşlığının temellerini burada attı.
Harp Akademisinin ardından 11 Ocak 1905'te kurmay yüzbaşı rütbesiyle 5'nci Ordu'ya atanan Ali Fuat Cebesoy, ardından Beyrut'ta kıta hizmetinde bulundu. 1906'da kolağası olan Cebesoy, 1908'e kadar Selanik'te 3'ncü Ordu Müfettişliği Karargahında, 13 Mart 1908-9 Ocak 1909 tarihleri arasında ise 3'ncü Süvari Tümeni Kurmay Başkanlığı'nda ve Karaferya Bölgesi Komutanlığında bulundu.
Burada eşkıya takibinde gösterdiği başarı nedeniyle dördüncü rütbeden Mecidi Nişanı ile ödüllendirilen Cebesoy, 1909 yılı başında Roma Askeri Ataşeliği'ne atandı.1 Ekim 1911'e kadar orada kalan ve 1911'de binbaşı rütbesi alan Cebesoy, Trablusgarp Harbi sırasında Adriyatik sahillerinde toplanan kuvvetlere silah ve cephane göndermek üzere Avrupa'da ek görevlerde bulundu.
Cebesoy, Üsküp’te bulunduğu sırada çeşitli birliklerden kurulan bir tugayı komuta etti ve Arnavutluk isyanının ilk safhasının bastırılmasında rol oynadı. Burada gösterdiği başarılardan dolayı aldığı ödüllerin yanı sıra binbaşılığa yükseldi.
Garp Ordusu 1'inci Şube Müdürlüğü, 1'nci Kolordu Kurmay Başkanlığı ve sonra da 7'nci Kolordu Kurmay Başkanlığı görevlerine atanan Cebesoy, Kasım 1912-Mart 1913 tarihleri arasında 23'ncü Tümen Komutan Vekili olarak Yanya savunmasına katıldı. Bu harekatta üç yerinden yaralanan Binbaşı Cebesoy'un rütbesi yarbaylığa yükseltildi.
Birinci Dünya Savaşı'nın başlaması üzerine 19 Eylül 1914'te Şam'daki 25'nci Tümen Komutanlığına atanan ve tümeniyle Birinci Kanal Harekatı'nda yer alan Cebesoy, buradaki başarıları dolayısıyla da 1915'te albay oldu, harp ve muharebe gümüş liyakat madalyalarıyla ödüllendirildi.
Daha sonra, tümeniyle Çanakkale bölgesine giden Cebesoy, Seddülbahir muharebelerinin son safhasında bulundu. Ardından 14'üncü Tümen Komutanı olarak Kafkas Cephesi'ndeki savaşlara ve Çapakçur muharebelerine katılan Ali Fuat Paşa, 30 Eylül 1916'da 5'nci Tümen Komutanlığı'na İkinci Gazze Muharebesi'nden sonra ise 20'nci Kolordu Komutanlığına atandı.
12 Ocak-Nisan 1917 tarihlerinde 2'nci Ordu Kurmay Başkanlığı, Nisan-Haziran 1917'de Üçüncü Gazze ve Filistin Muharebelerinde cephe komutan yardımcılığı ve Kudüs müdafiliği yapan Cebesoy, 1917'de tümgeneralliğe yükseldi.
Ali Fuat Paşa, Mondros Mütarekesi'ne kadar 20'nci Kolordu Komutanlığında kaldı ve bu arada İngilizlerin iki defa Şeria Nehri vadisi boyunca yaptıkları yarma hareketine mani olarak Filistin Cephesi'ni felaketten kurtardı.
Torosların düşman eline geçmesini önledi
İngilizlerin büyük taarruzlarında da Filistin Cephesi'ndeki tüm birlikler imha tehlikesine maruz kalmışken, 20'nci Kolordu çetin artçı muharebelerin büyük kısmını verdi, İngilizlerin zırhlı kuvvetlerle takviyeli iki süvari tugayını tümüyle imha etti. Böylece Torosların düşman eline geçmesini de önledi.
Bu tarihlerde Mustafa Kemal Paşa'nın Yıldırım Orduları Grubu Komutanlığına atanması nedeniyle 7'nci Ordu Komutanlığına da vekalet eden Ali Fuat Paşa, Batı Anadolu'da baş gösteren anarşik hareketleri önlemek ve bunların yerine milli kurtuluşa esas olacak teşkilatı hazırlamak üzere Mustafa Kemal Paşa ve diğer ilgililerle İstanbul'da görüşüp birliğinin başına dönerek kolordusunun önce Konya Ereğlisi'ne sonra Ankara'ya intikalini sağladı.
Eylül 1919-Haziran 1920’de 20’nci Kolordu Komutanlığı görevi saklı kalmak üzere Batı Anadolu Genel Kuvayımilliye Komutanı olarak görev yapan, 26 Haziran-10 Kasım 1920'de Batı Cephesi Komutanı adı altında görevini sürdüren Ali Fuat Paşa, aynı zamanda TBMM üyesi (milletvekili) oldu.
Batı Anadolu Genel Kuvayımilliye Komutanı Ali Fuat Paşa, Gediz Taarruzu'ndan istenilen neticenin elde edilmemesi üzerine Mustafa Kemal Paşa tarafından, eski hizmetleri dikkate alınarak Moskova Büyükelçiliğine gönderildi. Ali Fuat Paşa, 6 Mart 1921 tarihinde TBMM sefiri olarak Moskova Antlaşması'nı imzaladı.
Ali Fuat Paşa, yurda dönüşünde korgeneral rütbesiyle 2'inci Ordu Komutanlığı'na atandı. Bu dönemde Ali Fuat Paşa, Meclisteki görevinden süresiz izinli sayıldı. Bir yıl sonra ordu müfettişliği görevinden istifa eden Cebesoy, Meclis faaliyetlerine dönerek Ankara milletvekilliğine devam etti.
Cebesoy, 1925 yılında Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk muhalefet partisi olan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın kurucuları arasında yer aldı. 1926 yılında İzmir Suikastı dolayısıyla İstiklal Savaşı'nı birlikte başlattıkları Kazım Karabekir, Rauf Orbay ve Refet Bele ile birlikte tutuklandı, İzmir İstiklal Mahkemesinde yargılandı ve beraat etti.
1 Ekim 1927 tarihinde yasama görev süresi sona erdiğinde, ordu açığında iken 5 Aralık 1927 tarihinde askerlikten de emekliye sevk edildi.
İkinci dönem siyasi hayatı ise bir dönem arasının açık olduğu Mustafa Kemal Paşa ile barışmasından sonra Konya milletvekili seçilmesiyle başladı. İsmet İnönü Cumhurbaşkanı olduktan sonra 1939-1943 yılları arasında Bayındırlık Bakanlığı, 1943-1946 yılları arasında Ulaştırma Bakanlığı ve 1948 yılında TBMM Başkanlığı yaptı.
Aynı yıl TBMM Başkanlığından ve Cumhuriyet Halk Partisinden istifa ederek Demokrat Parti'ye geçti. 1950 seçimlerinde Eskişehir'den, 1954 ve 1957 seçimlerinde de İstanbul'dan milletvekili seçildi.
27 Mayıs Darbesi sırasında Yassıada Mahkemelerinde yargılanan Cebesoy, serbest kaldı.
Cebesoy, 10 Ocak 1968 tarihinde İstanbul'da hayatını kaybetti. Hiç evlenmeyen Cebesoy'un cenazesi, Geyve civarındaki Alifuatpaşa beldesinde gömüldü.
Geride birçok eser bırakan Cebesoy'un kaleme aldığı kitaplar şöyle:
"Birüssebi – Gazze Meydan Muharebesi ve 20. Kolordu, Milli Mücadele Hatıratı, Moskova Hatıraları, Siyasi Hatıralar, Mektep Arkadaşım Atatürk, Mustafa Kemal – Milli Lider"
Cebesoy, Atatürk'le ilgili yakın arkadaşlığını kitabında, "Mustafa Kemal'i, altmış küsur yıl önce bir cuma akşamı tanımıştım. Harp Okulunda ve Harp Akademisinde sınıf arkadaşımdı. 1905 yılı başlarında birer kurmay yüzbaşı olarak şanlı Türk ordusuna katıldık. Önce Suriye'de beşinci, sonra da Makedonya'da üçüncü orduda kurmay stajlarımızı birlikte yaptık. İttihat ve Terakki Cemiyeti’nde aynı safta bulunduk. Mücadelelerimiz müşterek oldu. Hürriyet hareketlerinde de beraber çalıştık." sözleriyle özetliyor.
Yazı kaynağı : www.aa.com.tr
Milli Mücadele'nin seyrini değiştiren kahraman: Ali Fuat Paşa
Tarihçe
Gizlilik ve çerez
Aydınlatma politikası
Podcast
Dosyalar
Covid-19 Tablo
Covid-19 Aşı
Yayın ilkeleri
Künye
Sosyal medya
Basın odası
Yazı kaynağı : www.aa.com.tr
Yorumların yanıtı sitenin aşağı kısmında
Ali : bilmiyorum, keşke arkadaşlar yorumlarda yanıt versinler.