Sitokin Nedir? Sitokin Kasırgası Nasıl Oluşur, Neye Neden Olur?
Sitokinler bir hayli hücre tipi tarafından makrofajlar, mast hücreleri, endotel hücreleri ve schwann hücreleri salgılanan, hücreler arasında moleküler haberciler vazifeyi yapan ufak proteinlerdir. Bu proteinler bedenin hastalık ve enfeksiyona tepkisini tertip etmek ve özgür vazgeçildiğinde bağışıklık sistemini işini yapması için sinyal verirler. Anormal hücrelerin can vermesine ve bayağı hücrelerin daha uzun yaşamasına takviyeci olabilecek sinyaller yollayarak anti-kanser etkinliğini […]
Sitokinler bir hayli hücre tipi tarafından makrofajlar, mast hücreleri, endotel hücreleri ve schwann hücreleri salgılanan, hücreler arasında moleküler haberciler vazifeyi yapan ufak proteinlerdir. Bu proteinler bedenin hastalık ve enfeksiyona tepkisini tertip etmek ve özgür vazgeçildiğinde bağışıklık sistemini işini yapması için sinyal verirler. Anormal hücrelerin can vermesine ve bayağı hücrelerin daha uzun yaşamasına takviyeci olabilecek sinyaller yollayarak anti-kanser etkinliğini artırmaya da takviyeci olurlar.
Sitokin Çeşitleri
Birçok sitokin, salgı yollarını kullanan hücreler tarafından salgılanır ve bu sebeple glikoproteinler olarak kabul edilir. Sitokinleri kodlayan çoğu gen, seçenek birleştirme yoluyla sitokin spektrumuna yol açarak azıcık farklı fakat biyolojik olarak ehemmiyetli biyoaktivitelere sahip moleküller üretir. Bedende muhtelif işlevlere hizmet eden sitokinler üretilmektedir. Bazı sitokinler laboratuarda yapılabilir ve kanseri rehabilitasyon etmek için kullanılır. Bazıları kemoterapi yan tesirlerini önlemeye veya idaremeye takviyeci olmak için kullanılır, cilt altına, adale içine veya bir damara enjekte edilirler. Sitokinler tüm çeşitleri kapsayan bir genel bir terim olsa da, sitokinlere onları oluşturan hücre tipine veya bedende yaptıkları eyleme bağlı olarak alttakiler gibi daha spesifik adlar verilir:
*Lenfokinler lenfositler tarafından yapılır
*Monokinler monositler tarafından yapılır
*Kemokinler kemotaktik etkinliklerle ilişkilidir
Bir kemokin bağışıklık hücrelerinin bir amaca doğru hareket etmesini sağlayabilir. Kemokinlerin nöropatik sızıda ve nöroinflamatuar şartlarda çok ehemmiyetli rol oynadığı düşünülmektedir. Kemokinlerin sızının başlatılmasında ve aynı zamanda sızının devam etmesinde rol oynadığını gösteren deliller vardır.
*İnterlökinler bir akyuvar tarafından yapılır ancak değişik akyuvarlar üzerinde tesir eder
İnterlökinler, beyaz kan hücreleri arasında kimyevi sinyaller olarak hareket eden bir grup sitokinlerdir. İnterlökin-2 IL-2, bağışıklık sistemi hücrelerinin daha süratli gelişmesine ve ayrılınmasına takviyeci olur. İlerlemiş böbrek kanseri ve metastatik melanomu rehabilitasyon etmek için IL-2’nin insan üretimi bir versiyonu onaylanmıştır. IL-2, bu kanserler için tek bir ilaç rehabilitasyonu olarak kullanılabilir, kemoterapi veya interferon-alfa gibi değişik sitokinlerle kombine edilebilir. IL-2’nin yan tesirleri titreme, ateş, bitkinlik ve konfüzyon gibi grip eşi semptomları kapsayabilir. Bazılarında bulantı, kusma veya ishal vardır. Birçok insan, değişik ilaçlarla rehabilitasyon edilebilen düşük tansiyon geliştirir. Ender fakat potansiyel olarak ciddi yan tesirler arasında anormal kalp atışı, göğüs sızısı ve değişik kalp problemleri bulunur. Bu olası yan tesirler sebebiyle, IL-2 yüksek dozlarda verilecekse, bu iş bir sağlık kurumunda yapılmalıdır. IL-7, IL-12 ve IL-21 gibi değişik interlökinler, hem adjuvanlar hem de tek başına casuslar olarak kansere karşı kullanılmak üzere araştırılmaya devam edilmektedir.
*İnterferonlar IFN
İnterferonlar, bedenin virüs enfeksiyonlarına ve kanserlere karşı katlanmasına takviyeci olan kimyevilerdir. İnterferon IFN cinsleri şunlardır:
*IFN-alfa
*IFN-beta
*IFN-gama
IFN-alfa yalnızca kanseri rehabilitasyon etmek için kullanılır. Bazı bağışıklık hücrelerinin kanser hücrelerine saldırma maharetini artırır. Ayrıca kanser hücrelerinin ve urların gelişmesi için gereken kan damarlarının gelişmesini yavaşlatabilir. İnterferonların yan tesirleri şunları kapsayabilir:
*Grip eşi semptomlar titreme, ateş, baş sızısı, bitkinlik, iştahsızlık, bulantı, kusma
*Beyaz kan hücresi sayımının düşüklüğü enfeksiyon tehlikesini artırır
*Ten döküntüleri
*Saçlarda seyrekleşme
Bu yan tesirler şiddetli olabilir ve interferon ile rehabilitasyonu bir hayli insanın tolere etmesini güçleştirebilir. Çoğu yan tesir rehabilitasyon durduktan sonra uzun sürmez ancak bitkinlik daha uzun sürebilir. Değişik ender uzun süreli tesirler beyin ve omurilikte olanlar da dahil olmak üzere asaplara hasar verir.
*Koloni uyarıcı etkenler kan hücrelerinin imalini uyarır
Sitokinler Nasıl Çalışır?
Bağışıklık sistemi karışıktır, farklı tipte bağışıklık hücreleri ve proteinler farklı işler yapar. Sitokinler bu proteinler arasındadır. Sitokinler bir hayli hücre popülasyonu tarafından yapılır ancak baskın üreticiler takviyeci T hücreleri Th ve makrofajlardır. Farklı hücre tiplerinin aynı sitokini salgılaması veya tek bir sitokinin birkaç farklı hücre tipine pleiotropi tesir etmesi yaygındır. Sitokinler hücreler tarafından dolaşıma veya doğrudan dokuya salınır. Salgılandıkları hücreler üzerinde otokrin tesiri, yakındaki hücreler üzerinde parakrin tesiri veya bazı gidişatlarda uzak hücreler üzerinde endokrin tesiri tesirde bulunabilirler. Sitokinler niyet bağışıklık hücrelerini bulur ve bunlara bağlanarak niyet bağışıklık hücreleri üzerindeki reseptörlerle etkileşime girer. Etkileşim, niyet hücreler tarafından spesifik cevapları tetikler veya uyarır. Sitokinler, hormonlardan daha geniş bir niyet hücre spektrumuna tesir eder. Sitokinleri hormonlardan ayıran en ehemmiyetli özellik sitokinlerin özel bezlerde organize edilmiş özel hücreler tarafından üretilmemesidir. Birkaç sitokinin primer yapısının enzimlerle aynı olduğu bulunmuştur. Sitokinler, ayrıcalıklar olsa da enzimatik etkinliklere sahip değildir.
Sitokinlerin Fazla İmali
Bazı sitokinlerin beden tarafından fazla imali hastalığa neden olabilir. Misalin, interlökin-1 IL-1’in ve ur nekroz etkeni-alfa TNF-alfa’nın inflamasyon ve doku tahribinin olduğu romatoid artritte fazla ölçüde üretildiği bulunmuştur. Sitokinlerin fazla üretilmesi yakın zamanda dünya genelinde yaşanmakta olan koronavirüs pandemisi sırasında hasta olan şahısların bir kısmında büyüyen bir vaziyettir. Beden ilk evvel bir virüs veya bakteri ile karşılaştığında, bağışıklık sistemi harekete geçer ve işgalciyle savaşmaya başlar. Bu münazaradaki neferler hücrelere bir dizi sinyal yollayan sitokinler olarak adlandırılan moleküllerdir. Genellikle, bu bağışıklık tepkisi ne kadar eforlu olursa enfeksiyonu yenme bahtı o kadar eforludur, bu sebeple çocuklar ve gençler, koronavirüse karşı daha dayanıklıdır. Bazı gidişatlarda ciddi bir enfeksiyonla çaba eden insanların yüzde 15 kadarının bağışıklık sistemi virüs tehdidi ortadan kalktığında dahi uzun müddet çalışmaya devam eder ve bedeni tetikte yakalayan sitokinleri salgılamaya devam eder. Bedeni güvende yakalamayı kastetse de bu sitokinler akciğerler ve karaciğer dahil olmak üzere bir hayli uzva saldırır ve sonunda vefata yol açabilir.
Sitokin kasırgaları her yaştan insanın başına gelebilir. Bu fenomen, koronavirüs pandemisinde çok yaygın hale gelmiştir. Bu ayrıca artrit formları olan lupus ve Still hastalığı gibi muhtelif otoimmün hastalıkların bir karmaşıklığıdır. Sitokin kasırgası özellikle gençler arasında çok sık görülen bir fenomen haline gelmektedir. Çin ve İtalya’dan gelen raporlar, bu fenomenle meblağlı görünen muayenehane neticeleri olan genç hastaları belirlemiştir. Bu hastaların kimilerinin sitokin kasırgası geliştirmesi çok olasıdır. Analistler rehabilitasyon ararken dahi, bazı insanların bağışıklık sistemlerinin neden bu riskli fazla yapım sürecine girdiği hakkında daha fazla bilgi edinmeye çalışmaktadır. Genetik etkenler, en azından bazı sitokin kasırgalarında tehlikeyi sarihler. Olgunun bir hayli varyasyonu vardır ve sistemik inflamatuar cevap belirtiyi, sitokin salım belirtiyi, makrofaj aktivasyon belirtiyi, hemofagositik lenfohistiyositoz gibi bir hayli ad verilir. Sitokin kasırgasıyla çaba eden bir hastada anormal derecede süratli bir kalp atış sürati, ateş ve kan tazyikinde bir düşüş olabilir. Bu fırtına büyürse enfeksiyon birkaç gün içinde apaçıklaşır fakat hekimler ne kadar tez yakalar ve rehabilitasyon ederse, hastanın yaşamda kalma ihtimali o kadar yüksektir. Çok geç kalınırsa ve fırtına hakimiyet edilemezse çok fazla zarara neden olabilir. Bir hastanın bedeninin bir sitokin kasırgası tarafından ele geçirilip geçirilmediğini tespit edebilen oranla kolay, süratli ve basit erişilebilir bir test vardır. Bu testte ferritin ismi verilen bir proteinin yüksek seviyeleri aranır. Test bir sitokin kasırgasının devam ettiğini gösteriyorsa çözüm kasırgayı bastırmaktır. Bedenin enfeksiyona tepkisi buysa, bunun rehabilitasyon edilmesi gerekir.
Sitokin Kasırgaları ile Çaba
Sitokinler inflamatuar cevaplara ve viral enfeksiyonlara karşı korunmaya aşikar bir biçimde katılırlar. Sitokinler bağışıklık sisteminin hücreleri ile değişik bağışıklık dışı hücreler arasındaki bağlantı için zorunlu olan çok muhtelif molekülleri içerir. Sitokinlerin rakamı zati çok geniş görünse de gelecekte daha fazla keşfedilecek olması olasıdır. Muhtelif sitokinlerin in vivo işlevlerinin belirlenmesinde ehemmiyetli ilerlemeler kaydolunmuştur. Sitokin kasırgası hakikati özellikle Covid-19 için emin bilgi noksanlığı göz önüne alındığında daha karışıktır ancak artritli bireyler tarafından kumpaslı olarak alınan tocilizumab isimli ilacın faydaları birisinin vefatla karşı karşıya kalması vaziyetinde mümkün hasarlarından daha ağır basar. Değişik ilaçlar da sitokin kasırgalarına karşı bereketli olabilir. Misalin, anakinra ismi verilen bir ilaç, değişik proteinlerden biri olan interlökin-1’i durdurabilir. Anakinra’nın Covid-19 için muayenehane çalışmaları da devam etmektedir. Fazla etkin bir bağışıklık tepkisini yatıştıran bir sıtma ilacı olan hidroksiklorokinin, hafif koronavirüs hastalarının rehabilitasyonunda tesirli olabileceği için alaka odağı haline gelmiştir. Hekimler ayrıca tüm bağışıklık tepkisini geniş miktarda eksilten kortikosteroidlere yönelebilir. Uzman daha fazla bilgi toplamanın ve sitokin kasırgası geçiren hastaları rehabilitasyon etkenin en iyi yollarını tartışmak üzere bir araya gelmektedir. Bağışıklık sisteminin karışıklığı ve koronavirüsün seyri tek bir rehabilitasyon biçiminin olmadığı anlamına gelmektedir.
Kaynakıça:
https://www.sciencedirect.com
https://www.nytimes.com
https://www.ncbi.nlm.nih.gov
Yazar: Müşerref Özdaş