20
Uzay kütle yakınında sıkışır, kütleden uzakta gevşer. Zaman kütle yakınında gevşer, kütleden uzakta sıkışır. Uzay Zaman
21
Bu olay diğer gezegenlerin Merkür üzerindeki etkilerini hesaba katarak açıklanamadı. Açıklama Einstein tarafından genel görelilik kuramı içinde verildi. Bu, Newton’ın kuramının uygulanabilirliliğinin sınırını göstermiştir. Gezegen Günberi ilerler Güneş
24
Sonuç: Su yüzeyinin şekli (düz mü eğri mi olduğu) su ve kovanın göreli hareketlerince belirlenmez. Soru: Öyleyse su yüzeyinin şeklini belirleyen nedir? Newton’ın cevabı: Kova+Su sisteminin mutlak uzaya göre olan mutlak hareketi.
25
I. Kova+su sistemi evrendeki diğer maddeye göre dönmektedir. II. Evrendeki diğer madde kova+su sistemine göre ters yönde dönmektedir. Kova+su sistemi hareketsizdir. Mach: II numaralı durum ve I numaralı durum eşdeğerdirler. Merkezkaç kuvvetleri evrendeki diğer madde nedeniyledir. Mutlak uzay yoktur.
26
Mach: Bir cismin harekete olan direnci (eylemsizliği), evrendeki geri kalan maddenin, cismin bu hareketiyle bozulacak olan dengeleri korumaya çalışması nedeniyledir. Einstein (1920’den önce): Uzay-zaman, madde tarafından belirlenir ve madde olmadan kendi başına varolamaz. Yani maddeden bağımsız mutlak uzay olamaz.
27
Olbers Paradoksu: Maddesel evren sonsuzsa, gece neden karanlık? Mutlak uzay sonsuz büyüklükte ve düzlem (Öklid) geometrisine sahip. Sabit yıldızların birbirleri üzerine düşmelerini ne engelliyor? Maddesel uzay mutlak uzayla aynı büyüklükte olmalı.
28
Örnek: Dünya’nın Haritası Dünya’nın yüzeyini silindir üzerine izdüşürün. Dünya’nın üzerindeki her nokta için silindir üzerine harita noktası belirleyin. Küre üzerindeki uzaklıkları silindir üzerine taşımak için kurallar yazın. Dönüşüm faktörlerine metrik alanı (g μν ) denir.
29
zaman uzay Evrenin durağan olması ve yıldızların birbirleri üzerine çökmemesi için kozmolojik sabite (Λ) ihtiyaç vardır. İvmelenme = Maddenin etkisi + Kozmolojik sabit = 0
33
1920: Einstein Mach prensibini terkediyor. Maddeye karşılık olan alanlar yanında metrik alan da bağımsız olarak varolmalı. (Metrik alan yeni görelilik eteri mi?) 1920-1955: Einstein’ın yeni projesi: Birleşik alanlar kuramı. Elektromanyetik alan ile gravite alanını birleştirme çabası.
56
Gelecek Geçmiş Kapalı zaman eğrisi Kurt Deliği Kurt Deliği dışındaki eğri uzay-zaman Hiperuzay
57
Zamanda yolculuk mümkün mü? Paradokslara ne engel olacak? Kronoloji koruma hipotezi (Hawking): Evren bizim henüz bilmediğimiz bir sebepten ötürü kurt deliklerine izin vermez. Kader: Zaman yolculuğu mümkündür, ancak olan veya olacak olan hiçbir şeyi değiştiremezsiniz. Uzay-zamanın şekli önceden belirlenmiştir. Paralel Evrenler: Her nedenin yol açabileceği olası sonuçların hepsi için anında paralel evrenler yaratılır. Geçmişi değiştirirseniz paralel bir evrene geçersiniz. Kuantum Mekaniği: Kuantum etkileri kapalı zaman eğrileri üzerindeki cisimlerin özelliklerinin değişmesine izin vermez.
58
Eşdeğerlik İlkesi Işığın bükülmesi Uzay-zamanın eğriliği Gravite merceği Zaman uzaması Metrik alan Einstein’ın durağan evreni Kozmolojik sabit De Sitter’in hiperbolik uzay-zamanı Doppler etkisi Hubble yasası Büyük patlama Friedmann evrenleri Kara delik Kurt deliği Kapalı zaman eğrileri