Frengi, diğer adıyla sifiliz, genellikle cinsel temas yoluyla yayılan bakteriyel bir enfeksiyondur. Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi’nin verilerine göre, 2013 yılında ABD’de 56.400’den fazla frengi vakası rapor edilmiştir. Araştırma kurumlarına göre, ABD’deki frengi enfeksiyonu kapmış kadınların oranı düşme eğilimde iken, erkekler arasında hastalığa yakalanma oranı, özellikle eşcinsel erkekler arasındaki risk artmaktadır.
Frenginin ilk belirtisi, küçük ve acısız yaralardır. Bu yaralar, cinsel organda, rektumda ya da ağız içinde görülebilir. Bu yaralara, şankr ya da frengi çıbanı adı da verilmektedir. Ancak, insanlar genelde bu yaraların hemen fark edilmesinde başarısız olmaktadırlar.
Frenginin teşhisi oldukça zordur. Birey, herhangi bir semptom göstermeden yıllarca enfeksiyonlu halde kalabilir. Ancak enfeksiyonun erken teşhisi oldukça önemlidir. Uzun süreli tedavi edilmemiş frengi, beyin, kalp gibi önemli organlarda büyük hasarlara neden olabilir.
Frengi, sadece frengi çıbanı ile direkt olarak temas ile yayılır. Frengi, başkası ile birlikte kullanılan tuvaletle ya da bir başkasının elbisesini giymekle ya da başkasının yemek kaplarını kullanarak bulaşmaz.
Frengi Semptomları Nelerdir?
Frengi, çeşitli aşamalarda gelişir ve her aşamada farklı semptomlar mevcuttur. Ancak, aşamalar üst üste gelse de semptomlar sürekli aynı düzen içinde meydana gelmez. Frengi enfeksiyonu kapmış olabilir, ancak yıllarca herhangi bir semptom fark etmemiş olabilirsiniz.
Birincil Frengi
Frenginin ilk işareti, çıban adı verilen küçük yaralardır. Yara, bakterinin vücuda nereden girdiğine bağlı olarak o bölgede görünür. Frengiye sahip çoğu hastada genelde sadece bir tane çıban büyürken, bazı hastalarda bu çıbanlardan birkaç tane gelişebilir. Çıbana maruz kalmadan yaklaşık olarak 3 hafta içinde frengi çıbanı gelişir. Frengiye sahip birçok insan frengi çıbanını hemen fark edemez. Bunun nedeni, frengi çıbanının oldukça küçük, acısız ve vajina ya da rektumun içinde gizleniyor olmasından kaynaklanır. Frengi çıbanı, 6 hafta içinde kendi kendine iyileşecektir.
İkincil Frengi
Orjinal frengi çıbanı birkaç hafta içinde iyileşir. Bundan sonra birey vücudunda, gövde de isilikler görmeye başlar, en sonunda da bu isilikler bütün vücudu kaplar. Hatta ayak tabanı ve avuç içinde de isiliklerin göründüğü söylenebilir. Bu isilikler genelde kaşıntılı değildir ve genital bölge de ya da ağızda isilik gibi yaralarla beraber oluşabilir. Ayrıca, bazı insanlarda, kas ağrıları, ateş, boğaz ağrısı ve lenf bezlerinde şişmeler meydana gelebilir. Bu işaret ve semptomlar birkaç hafta içinde ortadan kaybolabilir ya da tekrar tekrar gelir ve yıllar boyu sürebilir.
Latent Frengi
Eğer frengi tedavi edilmezse, bireyde belirtiler yokken hastalık, ikincil aşamadan latent, gizli aşamaya ilerleyebilir. Latent aşama yıllarca sürebilir. İşaret ve belirtiler hiçbir zaman dönmeyebilir ya da hastalık üçüncül aşamaya doğru gelişebilir.
Üçüncül Frengi
Frengiye enfeksiyonuna yakalanmış ve tedavi edilmemiş insanların yaklaşık % 15-30’unda, üçüncül ya da geç frengi adı ile bilinen komplikasyonlar gelişir. Geç aşamada, hastalık beyine, sinirlere, gözlere, kalbe, kan damarlarına, karaciğere, kemiklere ve eklemlere zarar verebilir. Bu problemler, orjinal, tedavi edilmemiş enfeksiyondan yıllar sonra meydana gelebilir.
Konjenital Frengi
Frengili kadınların yeni doğan bebekleri, plasenta boyunca ya da doğum sırasında enfeksiyona yakalanmış olabilirler. Konjenital frengi ile doğanların çoğunda, ayak bileklerinde ve avuç içlerinde isilikler olmasına rağmen, semptomlar bulunmaz. Sonradan oluşan semptomlar, sağırlık, dişlerde şekil bozuklukları ve burun köprüsünün çöktüğü yerde semer burun gibi semptomlardır.
Frengi Nedenleri
Frenginin nedeni, treponema palidum adındaki bakteridir. Frenginin en yaygın bulaşma şekli ise, cinsel aktiviteler sırasında enfekte olmuş insanın yaraları ile temastır. Bakteri, bireyin vücuduna derideki küçük kesikler ya da sıyrıklar boyunca ya da balgamlı zar boyunca girer. Frengi, birincil ve ikincil aşamalarda, bazen de latent aşamasının erken zamanlarında bulaşıcıdır.
Daha az yaygın olarak frengi, korumasız etkin yara ile yakın temas ile, öpüşme sırasında, ya da enfekte olmuş annenin hamilelik sırasında ya da çocuğun doğumu (konjenital frengi) sırasında yayılabilir. Frengi, aynı tuvaleti kullanmakla, aynı küvete girmekle, aynı elbise ya da yemek kaplarını kullanmakla ya da kapı tokmaklarından, yüzme havuzlarından ya da sıcak su küvetlerinin kullanılmasından dolayı yayılmaz. Frengi bir kez tedavi edildikten sonra bir daha tekrarlamaz. Ancak, eğer frengi yarası olan birine temas ederseniz tekrar tekrar enfekte olabilirsiniz.
Frengi Risk Faktörleri
Aşağıdaki sayılan risk faktörleri frengiye yakalanma ihtimalinizi arttırır;
- Korunmasız seks yapmak,
- Birden fazla kişi ile seks yapmak,
- Erkeklerle seks yapan erkekler,
- HIV virüsü enfeksiyonu varsa, bu virüs AIDS’e neden olmaktadır.
Frengi Komplikasyonları
Eğer frengi tedavi edilmezse, vücudun her tarafında hasarlara neden olabilir. Frengi, HIV enfeksiyonu riskini arttırır ve kadınlarda, hamilelik süresince problemler oluşturabilir. Tedavi, gelecekte oluşabilecek hasarları engelleyebilir, ancak var olan hasarı onarmaz ya da geri çevirmez.
- Küçük yumrular veya tümörler: Frengi kabarcığı adı verilen yumrular, deride, kemiklerde, karaciğerde ya da frenginin son aşamasındaki diğer her organda gelişebilir. Yumrular genelde, antibiyotik tedavisinden sonra yok olur.
- Nörolojik problemler: Frengi, bireyin sinir sisteminde birçok probleme neden olabilir. Bunlar;
- Felç,
- Menenjit,
- Sağırlık,
- Görme duyusunda problemler,
- Bunaklık gibi.
- Kardiyovasküler sorunlar: Bunlar, anevrizma ve aort, ana atardamarda iltihap (vücudunuzun ana arteri) ve diğer kan damarlarında sorunları içerir. Frengi aynı zamanda kalp kapakçıklarına zarar verebilir.
- HIV enfeksiyonu: Cinsel yolla bulaşan frengiye sahip ya da diğer genital ülserli yetişkinlerde, yaklaşık 2’den 5 kata daha fazla HIV’e yakalanma riski bulunmaktadır. Frengi yarası, kolayca kanayabilir, bu da HIV için cinsel aktivite sırasında HIV’in vücut kan akımına girişine kolaylaştırıcı bir yol sağlamaktadır.
- Hamilelik ve doğum sırasındaki komplikasyonlar: Eğer hamile iseniz, frengiyi, doğmamış çocuğunuza aktarabilirsiniz. Kenjenital frengi, düşük yapma, ölü doğum yapma ya da doğumdan birkaç gün içinde yeni doğan çocuğun ölüm riskini oldukça yükseltir.
Frengi Tedavisi Nasıl Yapılır?
1.Erken Enfeksiyonlar
Komplikasyonu olmayan frenginin tedavisi için ilk tercih, tek doz kas içi benzatin penisilindir. Doksisiklin ve tetrasiklin, penisiline alerjisi olanlar için alternatif frengi tedavileridir. Ancak bu ilaçlar hamile kadınlar için önerilmez. Çünkü bu ilaçlar, doğumda sakatlıklar meydana getirebilme riski taşımaktadır. Erken aşama enfeksiyonlarda, frenginin tedavisi kolaydır. Penisilinin bütün aşamalarda kullanılan bir tedavi yöntemi olduğu söylenebilir. Antibiyotik tedavisi, frengiye neden olan bütün organizmaları öldürür.
2.Geç Enfeksiyonlar
Tek tedavi yöntemi penisilin olduğundan bu aşamada da penisilin tedavisi uygulanır. Bu aşamada, erken aşama enfeksiyonlardan farklı olarak hastalığın ilerlemesi sebebiyle daha fazla doz penisilinle hastalık kontrol altına alınmaya çalışılır. Penisilinler kas içi olarak verilir. Eğer bireyin penisiline alerjisi var ise, seftriakson kullanılabilir ya da penisilin duyarsızlaştırma işlemi uygulanabilir. Hastalık ileri aşamalarda olduğundan, kullanılan çeşitli türlerde ve dozlarda penisilinler hastalığın hasarlarını kontrol altına alarak azaltabilir. Ancak hastalığın önceden verdiği hasarları tam olarak onarmaz.
3.Jarisch-Herxheimer Reaksiyonu
Frengi tedavisinde, yapılan tedavi müdahalelerinin potansiyel yan etkilerinden biri, Jarish-Hercheimer reaksiyonudur. Bu durum genelde, 1 saat içinde başlar ve 24 saat sürer. Ateş, kas ağrıları, baş ağrısı ve hızlı kalp ritmi gibi semptomlarla beraber oluşur. Frengi hastalığını meydana getiren bakterilerin parçalanması sonucu meydana gelen lipoproteinlere karşılık olarak bireyin bağışıklık sisteminin oluşturduğu sitokinler sebebi ile bu reaksiyon oluşur.