Hitler döneminin Volkswagen kaplumbağa modelini kim yarattı?
Her birimiz Volkswagenin kaplumbağasının öyküsünü bildiğimizi sanıyorduk. Adolf Hitlerin büyük desteği ile Ferdinand Porsche tarafından yaratılan kaplumbağa tüm zamanların en popüler aracı olmakla kalmıyor, Nazilerin en başarılı projesi sayılıyor. Hollandalı gazeteci Paul Schilperoord yayınladığı kitapta bu aracın Yahudi bir mühendisin buluşu olduğu gerçeğini ortaya koyuyor.
Paul Schilperoord altı yılını yenilikçi bir mühendis ve Frankfurtlu bir gazeteci olan, 1931de Volkswagen (halkın otomobili) adını verdiği küçük prototip arabasını kullanan Josef Ganzı araştırmaya vakfetti.
Schilperoord, Ganzın Yahudi olduğu için Naziler tarafından kasten tarihten silinmeye çalışıldığına inanıyor. Nazi döneminde yaratılmış ve varlığını çok uzun zaman sürdürebilmiş bir şeyin ardında bir Yahudinin var olduğu düşüncesi beni müthiş heyecanlandırdı. Josef Ganz olmasaydı kaplumbağa da olmazdı dersek abartmış olmayız. Volkswagen kaplumbağanın yapısı Ganzın tasarımının tıpa tıp aynısıdır, fakat teknik ayrıntılar biraz değiştirilmiştir demekte.
Henüz öğrenci olduğu 1923 yılında Josef Ganz ilk halkın otomobilini tasarladı ancak ilk örneği yaratmak için gereken parası eksikti. Otomobil üreticilerini ikna etmek umuduyla gazetecilik yapmaya başladı.1920li yılların sonlarında editörlüğünü yaptığı Motor-Kritik adlı bir otomobil dergisinde, motoru arkada olacak halkın otomobili konusundaki kendi vizyonunu tanıtıp yaymaya çalıştı.
Josef Ganz, otomobil üreticisi Adler ile işbirliği içinde 1931 yılında ilk aracını imal etti. 1933 yılının Şubat ayında, Nazilerin iktidara gelmesinden 12 gün sonra Standard Fahrzeugfabrik adlı bir fabrika, Ganzın tasarımının tıpa tıp aynısı bir otomobili Hitlerin Berlinde açılışını yaptığı Uluslararası Otomobil ve Motosiklet Fuarında sergiledi. Ganzın 1000 Marka satılabileceğini ve motosiklet ehliyeti bulunan herkesin kullanabileceğini öngördüğü tasarımının kopyası olan bu aracı Hitler inceledi ve çok beğendi. Fuardaki bu tasarım devrim yaratacaktı. Oysa yaratıcısı bunun semeresini göremeyecek, giderek unutulmaya terk edilecekti.
Paul Schilperoord; Basın özgürlüğüne yürekten inanan, oldukça güçlü ve korkusuz bir adamdı. Araba endüstrisindeki skandalları ortaya çıkarmakta ve yayınlamakta ustaydı. Ne var ki iktidara gelen Hitler, pek de basın özgürlüğünden yana değildi. Josef Ganz korkmadı. Hatta baskı altında tutulduğu 1934 yılında bile eski meslektaşı Paul Ehrhardta karşı dava açtı. Hermann Goerringin yakın dostu olan ve Gestapo ile ilişkisi bulunan Paul Ehrhardt, Nazi gazetesi Die National Frontda Josef Ganza hakarette bulunmuştu sözleri ile o dönemi dile getirmekte.
1933te otomobil endüstrisini karalamak suçuyla tutuklanan Ganz, kısa bir süre sonra serbest bırakıldı.1934 yılının Nisan ayında Naziler, Josef Ganzı yok etmek için ilk girişimlerinde bulundularsa da köpeği Dolly gönderilen kiralık katile saldırarak işi bozdu. İsviçrede bulunduğunda ikinci kez canına kastedilince Almanyaya dönmeme kararı aldı.
Yine de Frankfurta son bir yolculuk yapmak zorundaydı. Çünkü otomobili kendisinin ürettiğinin kanıtı olan tüm çizimler ve belgeleri almak istiyordu. Tutuklanabileceğini biliyordu, yine de şansını denemek istedi.
Adolf Hitlerin Ferdinand Porscheu halk otomobilini üretmekle görevlendirdiği 1934 yılının Haziran ayında Ganz Almanyadan kaçtı.1937 ile 1938de İsviçrede kendi tasarımının örneklerini üretmeye başladı. Gestapo yine onu takibe aldı. Üstüne üstlük kendini Almanya ile İsviçre şirketleri arasındaki patent anlaşmazlığının ortasında buldu. Beş yıl süren hukuk mücadelesinin ardından Fransaya kaçtı.
1951 yılında Avustralyaya gitmek üzere Avrupayı terk etti.1963 sağlığı giderek bozulmaya başladı. O dönemde doktorları hastalığının Nazi döneminde çektiklerinden ve mağduriyetinden kaynakladığı kanısına vardılar.
Paul Schilperoord; Ne karısı ne de çocukları vardı.Hiç kimse onunla ilgilenmiyordu. Son yıllarını Avustralyadaki evinde, bir zamanlar tasarladığı otomobilin belgeleri arasında, birgün birinin gelip onu yeniden keşfedeceği umuduyla geçirdi demekte.
1956 yılında Australian Motor Sports dergisine yazdığı yazılarda, Volkswagenini Hitlerin nasıl çaldığını dünyaya duyurmaya çalıştı. Günümüzün Volkswageninin benim 1928de önerdiğim modelden farkı çok az. Adını ben koymuştum. Onu bile aynı bırakmışlar! diyordu yazılarında. Onun 1931de ürettiği otomobil, hala Zürihteki bir garajda duruyordu.
Josef Ganz 1967de yaşama veda etti. Ailesi onunla fazla ilgilenmedi. Küçük yeğeni Maja Van Tolnai halen hayatta. Bana Josefin kendisine 1963te yazdığı bir mektubu gösterdi. Maja 20 yaşına geldiğinde bu mektup kendisine verilecekti. Mektup oldukça duygusaldı demekte. Josef Ganz şöyle yazmıştı: Daha iyi yaşanabilecek, şiddetle değil yasalarla yönetilen bir dönemde yaşayacağını umuyorum.
Polonyalı gazeteci Paul Schilperoord, Volkswagenin gerçek öyküsünü ve Josef Ganzın sıradışı yaşamını kaleme aldığı bir kitabı bu yıl yayımladı.
Josef Ganz kimdir?
Josef Ganz 1 Temmuz 1898de Yahudi bir ailenin çocuğu olarak Budapeştede dünyaya geldi.Annesi Macaristandan, babası Dr. Hugo Markus Ganz Almanyadandı. Dr. Hugo Markus Ganz, Frankfurter Zeitung gazetesinde siyasi ve edebi makaleler yazan bir gazeteciydi. Budapeşteden önce Viyanaya, sonra Frankfurta göç eden aile 1916da Alman vatandaşlığını kazandı. Aynı yıl Josef gönüllü olarak Alman ordusuna yazıldı ve Birinci Dünya Savaşında Alman donanmasında düşmana karşı çarpıştı. Küçük yaşta teknolojiye merak saran Josef Ganz, savaştan sonra makine mühendisliği eğitimine başladı. İşte o dönemde, bir motosiklet fiyatına satın alınabilecek küçük bir araba üretmek için planlar yaptı.