

Çekoslovak devlet adamı. Çekoslovakya Komünist Partisi (KSC) birinci sekreterliği sırasında uyguladığı reform programı sebebiyle, Çekoslovakyanın Ağustos 1968de SSCB ve Varşova Paktı üyesi devletler tarafından işgâl edilmesine sebep olan kişidir.
1921 senesinde Çekoslovakyanın Slovakya Uhrovec şehrinde doğan Dubçek, çocukluk yıllarında babası Stefan Dubçekle birlikte gittiği Sovyetler Birliğinde göçmen olarak yaşadı. Öğrenimini Kırgızistanda gördü. Babası tarafından kurulan bir sanâyi koperatifinde monitörlük yaptı. 1938 yılında âilesiyle birlikte Çekoslovakyaya döndü. 1939da Çekoslovak Komünist Partisine üye oldu. İkinci Dünyâ Savaşı sırasında Slovak Millî Ayaklanması adlı yeraltı direniş teşkilâtına katıldı ve Alman işgal kuvvetlerine karşı savaştı. Bu savaşta iki defa yaralandı. Savaştan sonra Komünist Parti içinde devamlı olarak yükseldi. 1955te Sovyetler Birliğine giderek Yüksek Siyâsî Etütler Okulunu bitirdi. 1958de memleketine dönerek Bratislavadaki bölge komitesinin birinci sekreteri ve hem Slovak, hem de Çekoslovak komünist partilerinde Merkez Komitesi Üyesi oldu. 1962de KSC Merkez Komitesinin seçtiği parti prezidyumu asil üyeliğine getirildi. 1963te Slovakya kolu birinci sekreterliğine seçildi. Ekim 1967de Pragda yapılan bir Merkez Komitesi toplantısında parti birinci sekreteri Antonin Novotnye karşı partinin ve ekonomik reform yanlılarından başka Slovak milliyetçilerinin de desteğini topladı. Novotny, 5 ocak 1968de yerine Alexander Dubçeki bırakarak birinci sekreterlikten istifa etti.
Alexander Dubçekin parti birinci sekreteri olmasından sonra 1968in ilk aylarında Çekoslovak basınına daha geniş serbestlikler tanındı. Stalin dönemindeki siyâsî tasfiye kurbanlarına îtibârları iâde edildi. Nisan ayında Çekoslovakyanın sosyalizm yolu adı verilen bir reform programı yürürlüğe kondu. Bu gelişmeler SSCBde ihtiyatla karşılandı. 29 Temmuz-2 Ağustos arasında iki ülkenin en yüksek düzeydeki liderleri Slovakyadaki Cierna şehrinde bir araya geldiler. Dubçek bâzı küçük tavizler vermeyi kabul etti. 3 Ağustos 1968de Bratislavada diğer Doğu Avrupalı komünist liderlerin de onayladığı bir protokol imzalandı. Fakat Çekoslovakyadaki gelişmelerden ve liberalleşme eğilimlerinden memnun olmayan SSCB ve Varşova Paktı üyesi diğer ülkeler 20 Ağustos 1968 gecesi Çekoslovakyayı işgâl ettiler. Dubçek ve Prezidyumun diğer beş üyesi tutuklanarak Moskovaya götürüldü. Halkın başlattığı direniş neticesinde Sovyetler, Dubçekle anlaşmak zorunda kaldı. Daha sonra Praga dönen Dubçek, hisli bir konuşma yaparak halkın daha fazla desteğini istedi. Fakat giderek durumu zayıflayan Dubçekin yardımcıları vazifelerinden uzaklaştırıldı. Kendisi de Nisan 1969da parti birinci sekreterliğinden alınarak Federal Meclis başkanlığına getirildi. Ocak 1970te Türkiyeye büyükelçi olarak tâyin edildi. Aynı yıl Partiden ihrâç edilerek Praga geri çağrıldı. Bratislavada orman idâresi müfettişliğine getirildi. Bratislavada gözetim altında yaşadı.
Alexander Dubçek, Çekoslovak Komünist Partisi ve Prezidyum üyelerinin topluca istifa etmelerinden sonra 28 Aralık 1989da oy birliğiyle parlamento başkanlığına seçildi. Kendisine Avrupa Parlamentosu tarafından verilen Saharov Ödülünü alırken, 17 Ocak 1990da yaptığı bir konuşmada Çekoslovakyanın gelecekte Avrupadaki yerini alması için herşeyi yapacağını ve ülkesinin Avrupa Topluluğuna üyeliğinin yalnızca zaman meselesi olduğunu söyledi. 27 Haziran 1990da yeni seçilen Çekoslovakya parlamentosunun başkanlığına getirildi. Arzu ettiklerine ulaşamadan 9 Kasım 1992de öldü.