

ATLARIN ZEKÂTI BAHSİ
"إذَا كَانَتْ الْخَيْلُ سَائِمَةً ذُكُورَاً وَإِنَاثَاً وَحَالَ عَلَيْهَا الْحَوْلُ : فَصَاحِبُهَا بِالْخِيَارِ : إنْ شَاءَ أَعْطَى عَنْ كُلِّ فَرَسٍ دِينَارَاً ، وَإِنْ شَاءَ قَوَّمَهَا وَأَعْطَى عَنْ كُلِّ مِائَتَيْ دِرْهَمٍ : خَمْسَةَ دَرَاهِمَ"
Atlar, dişi ve erkek karışık sürü halinde otlaklarda otluyorlarsa (saime ise) ve üzerlerinden hicri bir sene geçmişse atların sahibi zekât konusunda muhayyerdir; dilerse her bir at için bir altın dinar verir, dilerse sahip olduğu atların mali değerini hesaplar ve her iki yüz dirhem için beş dirhem zekât olarak verir.
"وَلَيْسَ فِي ذُكُورِهَا مُنْفَرِدَةً زَكَاةٌ . "
Sadece erkek atlardan oluşan at sürüleri için zekât yoktur.
"وَقَالَ أَبُو يُوسُفَ وَمُحَمَّدٌ : لَا زَكَاةَ فِي الْخَيْلِ . "
İmam Muhammed ve İmam Ebu Yusuf’a göre; (ister erkek olsun ister dişi olsun) at sürüleri için zekât yoktur.
"وَلَا شَيْءَ فِي الْبِغَالِ وَالْحَمِيرِ ، إلَّا أَنْ تَكُونَ لِلتِّجَارَةِ . "
Katır ve eşekler ticaret için kullanılmazlarsa onlar için zekât yoktur.
Zekât İle İlgili Diğer Meseleler:
"وَلَيْسَ فِي الْفُصْلَانِ وَالْعَجَاجِيلِ وَالْحُمْلَانِ صَدَقَةٌ عِنْدَ أَبِي حَنِيفَةَ وَمُحَمَّدٍ ، إلَّا أَنْ يَكُونَ مَعَهَا كِبَارٌ . وَقَالَ أَبُو يُوسُفَ : تَجِبُ فِيهَا وَاحِدَةٌ مِنْهَا . "
1- İmam Ebu Hanife ve İmam Muhammed’e göre büyük develer, sığırlar ve koyunlarla birlikte olmadığı müddetçe deve yavruları, inek yavruları (buzağılar) ve kuzular için zekât yoktur. İmam Ebu Yusuf’a göre ise (aralarında büyük develer, sığırlar ve koyunlar olmasa bile) zekât olarak onlardan bir tane verir.
"وَمَنْ وَجَبَ عَلَيْهِ سِنٌّ ، فَلَمْ يُوجَدْ مَعَهُ ، أَخَذَ الْمُصَدِّقُ أَعْلَى مِنْهَا ، وَرَدَّ الْفَضْلَ ، أَوْ أَخَذَ دُونَهَا وَأَخَذَ الْفَضْلَ . "
2- Bir kimsenin, belli bir yaştaki hayvanı zekât olarak vermesi gerekiyor fakat onda bu özelliklere sahip bir hayvan yoksa zekât memuru ondan daha büyük bir hayvanı alır ve aradaki farkı ona öder ya da ondan daha küçük bir hayvan alır ve aradaki farkı ondan alır.
"وَيَجُوزُ دَفْعُ الْقِيمَةِ فِي الزَّكَاةِ"
3- Zekât olarak verilecek şeyin yerine kıymetinin (mali değerinin) verilmesi caizdir.
"وَلَيْسَ فِي الْعَوَامِلِ وَالْحَوَامِلِ وَالْمَعْلُوفَةِ صَدَقَةٌ"
4- Yük hayvanları ve (yılın yarısından çoğunu ahırda geçirip) yemle beslenen hayvanların zekâtı yoktur.
"ولا يَأْخُذُ المُصَدِّقُ خِيَارَ المَالِ ، ولا رُذَالَتَهُ ، وَيَأْخُذُ الْوَسَطَ مِنْهُ. "
5- Zekât memuru zekâtı, kişinin malının en iyisi veya en kötüsünden değil, orta bir değere sahip olanlarından alır.
"وَمَنْ كَانَ لَهُ نِصَابٌ ، فَاسْتَفَادَ فِي أَثْنَاءِ الْحَوْلِ مَالَاً مِنْ جِنْسِهِ : ضَمَّهُ إلَى مَالِهِ ، وَزَكَّاهُ بِهِ . "
6- Nisap miktarına ulaşmış malı olan kimse, senenin içerisinde aynı cinsten başka mallar da kazanırsa bunu diğer malına ekler ve zekâtını ona göre verir.
"وَالسَّائِمَةُ هِيَ : الَّتِي تَكْتَفِي بِالرَّعْيِ فِي أَكْثَرِ حَوْلِهَا . فَإِنْ عَلَفَهَا نِصْفَ الْحَوْلِ ، أَوْ أَكْثَرَ : فَلَا زَكَاةَ عَلَيْهِ فِيهَا . "
Saime: Yılın yarısından çoğunu meralarda otlayarak geçiren hayvandır. Sahipleri tarafından yılın yarısını veya yarısından çoğunu yemle beslenerek geçiren hayvanlar için zekât yoktur.(22)
"وَالزَّكَاةُ عِنْدَ أَبِي حَنِيفَةَ وَأَبِي يُوسُفَ وَاجِبَةٌ فِي النِّصَابِ ، دُونَ الْعَفْوِ . وَقَالَ مُحَمَّدٌ وَزُفَرُ : تَتَعَلَّقُ بِالنِّصَابِ وَالْعَفْوِ . "
7- İmam Ebu Hanife ve İmam Ebu Yusuf’a göre; hayvanlarda zekât, belirlenmiş olan nisap miktarı için vaciptir. Nisap miktarından artan fazlalık için ise ikinci nisap miktarına ulaşıncaya kadar zekât yoktur.(23) İmam Muhammed ve İmam Züfer’e göre ise hayvanlarda zekât, hem nisap miktarı için hem de artan fazlalık hesaplanarak verilir.
"وَإِذَا هَلَكَ الْمَالُ بَعْدَ وُجُوبِ الزَّكَاةِ : سَقَطَتْ عَنْهُ"
8- Kişinin zekât vacip olduktan sonra malı telef olursa zekât verme yükümlülüğü ondan kalkar.
"وإِنْ قَدَّمَ الزَّكَاةَ عَلَى الْحَوْلِ ، وَهُوَ مَالِكٌ لِلنِّصَابِ : جَازَ . "
9- Nisap miktarına ulaşmış malı olan kimsenin, üzerinden hicri bir yıl geçmeden önce bu malının zekâtını vermesi caizdir.
(22) Zekâtı olmamasından kasıt; bu hayvanların saime hayvanlarda olduğu gibi “Belli bir miktara kadar şu vasıfta olan şu hayvanın zekât olarak verilmesi gerekir.” şeklinde bir zekât hesabı yoktur. Fakat bu hayvanlar ticaret malı hükmünde olur, zekâtları buna göre hesaplanarak verilir.
(23) Şöyle ki: Kişinin saime olan 5 devesi var ve bunların üzerinden hicri bir yıl geçmişse zekât olarak 1 koyun verir. 6, 7 veya 8 devesi olsa bile yine de zekât olarak 1 koyun verir. Ta ki ikinci nisap miktarı olan 10 deveye ulaşıncaya kadar böyle devam eder. Şayet saime olan 10 devesi olursa zekât olarak 2 koyun verir.