6. ÜNİTE: CANLILAR VE ENERJİ İLİŞKİLERİ 1. Besin Zincirinde Enerji Akışı Canlılar besin ihtiyacını birbirlerinden sağlayarak aralarında bir zincir oluşturur. Bu zincir, besin zinciri olarak adlandırılır. Her hangi bir ekosistemdeki canlılar, birbirlerine besin zincirleriyle bağlıdırlar. Canlılar yaşamlarını sürdürebilmeleri için beslenmek zorundadır. Besinlerini değişik kaynaklardan sağlar. Doğadaki canlılar beslenme şekillerine göre, şöyle sınıflandırılır: - Üreticiler: Kendi besinlerini kendileri üretir. Örnek: bitkiler - Tüketiciler: Besinlerini diğer canlıları yiyerek karşılayan canlılardır. Otla beslenenler (otçul), etle beslenenler (etçil) ve hem etle hem de otla beslenenler (hem etçil hem otçul) olmak üzere üç gruba ayrılır. Koyun, inek, keçi gibi hayvanlar otla beslenirken, aslan, kaplan, kartal gibi hayvanlar diğer hayvanları yiyerek beslenir. Ayı, kaplumbağa, insan, fare ise, her iki besini tüketerek beslenir. - Ayrıştırıcılar: Besin zincirinde ölmüş bitki ve hayvan kalıntılarını çürütüp parçalayarak toprağa karışan besinler üreten canlılardır. Örnek: Bakteriler, mikroorganizmalar, mantarlar ve bazı böcekler Fotosentez Bitkinin yaprağında bulunan kloroplast organelinde, topraktaki su ve havadaki karbondioksit kullanılarak glikoz ile oksijenin oluşumu gerçekleşir. Bu olaya fotosentez denir. ................. + ....... .............. + ............. Bitkiler dışında, algler ve fotosentetik bakteriler (siyanobakteriler) de fotosentez yapabilir. Bu canlılar, fotosentez yaparak diğer canlılar için (tüketiciler) besin ve enerji üretir. Güneş ışığı kloroplastlardaki klorofillere ulaşır. Klorofiller ışık enerjisini kimyasal enerjiye çevirir. Yaşam etkinliklerini gerçekleştirmek için gereken kimyasal enerjiyi, üretici canlılar basit şeker olan glikoz üretmede kullanır. Üretilen glikozlar bir araya gelerek nişastayı oluşturur ve depolanır. Fotosentez, sadece güneş ışığında değil, yapay ışık kaynakları sayesinde de gerçekleşebilir. Işık şiddeti fotosentez hızını olumlu yönde etkiler. En verimli fotosentez kırmızı, mavi-mor dalga boylarında gerçekleşir. Fotosentez an az yeşil dalga boyunda olur. Çünkü bitkiler, yeşil ışığı yansıtır, bu yüzden yararlanamazlar. Fotosentez, sadece besin kaynaklarının karşılanmasını sağlamaz. Tekstilden mobilyaya kadar pek çok sanayi dalı için gereklidir. Pamuk, tekstilde, ağaç, inşaat ve kağıt üretiminde kullanılır. Bunun dışında sıvı yağlar, ilaçların ham maddeleri, mumlar ve baharatlar da fotosentez sayesinde elde edilen ürünlerdir. Doğal gaz, petrol ve kömür gibi fosil yakıtların kaynağı fotosentez ile tutulan güneş enerjisidir. Fosil yakıtların yanması sonucu oluşan karbondioksit fotosentezde kullanılır. Böylece, atmosferin olumsuz etkilenmesi önlenir. Yani, fotosentez hem atmosferdeki karbondioksit oranını azaltır hem de tüm canlılar için gerekli oksijeni üretir. Bu nedenle ormanlarımıza sahip çıkmamız tüm canlılar için önemlidir.