Geleneksel şeriye mahkemelerinin yanı sıra nizamiye mahkemelerinin kurulmasından sonra, 1868’de kaynağını ve dayanağını fıkıhtan alan bir dizi yasa hazırlanması kararı alındı ve Cevdet Paşa’nın başkanlığında Mecelle Cemiyeti kuruldu. Cemiyet 1868-76 arasında, 16 kitaptan oluşan Mecelle’yi hazırladı. II. Abdülhamid bütün kitapları yayımlayarak yürürlüğe koyduysa da yeni yasaların hazırlanmasına izin vermedi. 1885’te adliye nazırı olan Cevdet Paşa cemiyeti yeniden toplamaya çalıştı. Toplantılardaki tartışmalardan kuşkulanan padişah, 1888’de bir iradeyle cemiyeti kapattı.
1916’da toplanan Mecelle Komisyonu ilk metni birçok bakımdan değiştirdi. Kurtuluş Savaşı’ndan sonra 1923’te hukuk sistemini zamanın gereksinimlerine göre değiştirmek amacıyla Adliye Vekaleti’nin denetimi altında kurulan komisyonlardan biri yeni bir medeni kanun hazırlanması yönünde bir rapor sundu. Ardından hilafetle birlikte Şer’iye ve Evkaf Vekaleti kaldırılınca (3 Mart 1924), şeriata dayalı hukuk yerine laik hukuk kurallarının konması yolu da açıldı. Bu doğrultuda yürütülen çalışmalar sonunda bazı ufak değişikliklerle İsviçre Medeni Kanunu’nun çevirisine dayanan Türk Medeni Kanunu yürürlüğe konarak ( 4 Ekim 1926) Mecelle yürürlükten kaldırıldı.Midhat Paşa ve arkadaşlarının Abdülaziz’i öldürttükleri gerekçesiyle Yıldız Sarayı’nda yargılandıkları mahkeme
Hükümlerini şeriattan alan ve yaşamda pek az rastlanan soyut sorunları bile somut olaylardan yola çıkarak düzenlemeye çalışan Mecelle, medeni hukuk alanındaki kuralları tam olarak içermekten uzaktır. Sistematiğinin en dikkat çekici yanı, her kitapta bir mukaddime bölümünün bulunmasıdır. Bu mukaddimelerde, ilişkin oldukları kitaplarda geçen fıkıh terimleri ve kavramlarıyla ilgili açıklamalar ye bazı genel hükümler yer almaktadır. Genel hükümlere örnek olarak “Hakkı mürur, aharın mülkünden geçmek hakkıdır” (Geçit hakkı başkasının taşınmaz malından geçebilme hakkıdır), “Gayrımenkul, akar denilen hane ve arazi misillu ahare nakli mümkün olmayan şeydir” (Taşınmaz, ev ve toprak gibi başkasına devredilmesi mümkün olmayan şeydir) gibi ifadeler verilebilir. Bir başka ilginç nokta, Mecelle’ye 19. yüzyıl buluşlarından olan telgraf ve telefonla icap ve kabul işlemlerinin yapılacağına dair bir hükmün eklenmiş olmasıdır.