Halk Takvimi
Halk takvimi, belli bir yörenin iklim koşulları ve hayati faaliyetlerine dayalı olup, uzun ve sabit tecrübeler sonucunda oluşan; o milletin mitolojik, töreli, tarihî, dinî ve hayat şekli özelliklerine dayanan mahallî nitelikli bir zaman bölümlemesidir. Herkesçe ve özellikle yeni nesilce pek bilinmeyen, ülke dolayında ufak mahallî farklılıklar gösteren gayr-ı resmî takvimdir. Millî ve resmî takvimlerden farklıdır. Her farklı coğrafyanın kendine has bir halk takvimi olabilir. Bunun nedeni o coğrafyanın iklim, tabiat ve hayat biçimidir. Tarım ve hayvancılığa dair her iş, bu takvime göre işleyen bir disiplin içindedir. Türkiye’deki halk takvimi, Rûmî takvim esaslıdır. Eski Takvim, Eski hesap, Baba hesabı, Kocakarı takvimi, gibi adlarla anılır.
Bahar: Mart (22 Mart - 5 Mayıs)
Hıdrellez: (5 Mayıs - 21 Haziran)
Yaz: Gündönümü (22 Haziran-13 Ağustos) / Ağustos (14 Ağustos-21 Eylül)
Güz: Güz (22 Eylül - 5 Kasım)/ Kasım( 6 Kasım - 21 Aralık)
Kış: Zemheri (22 Aralık-31 Ocak)/ Karakış (1 Şubat- 21 Mart)
Kış Mevsimi: Kış mevsimi için doksan gün hesabı yapılmış ve ikiye bölünmüştür. 40 gün zemheri, 50 gün hamsin olmak üzere toplam 90 gündür. Zemheri karakışın 6’sında(20 Aralık) başlar ve zemherinin 17’sinde(31 Ocak) biter. Kışın ikinci bölümü olan hamsin, zemheri ayının 18’inde(1 Şubat) başlar ve mart ayının dokuzunda biter.
Ayların isimleri
Zemheri:14 Ocak-13 Şubat arasıdır.
Gücük: 14 Şubat-13 Mart arasıdır.
Mart: 14 Mart-13 Nisan arasıdır.
Abrul: 14 Nisan-13 Mayıs arasıdır.
Mayıs: 14 Mayıs-13 Haziran arasıdır.
Kiraz: 14 Haziran-13 Temmuz arasıdır.
Orak: 14 Temmuz-13 Ağustos arasıdır.
Ağustos: 14 Ağustos-13 Eylül arasıdır.
İlkgüz: 14 Eylül-13 Ekim arasıdır.
Orta güz: 14 Ekim-13 Kasım arasıdır.
Songüz: 14 Kasım-13 Aralık arasıdır.
Karakış: 14 Aralık-13 Ocak arasıdır.
Cemreler
1.Cemre: Gücük ayının 7’nci(20 Şubat) gününde cemre havaya düşer, havalar ısınmaya başlar.
2.cemre: Gücük ayının 14’üncü(27 Şubat) gününde cemre suya düşer, sular ısınmaya başlar.
3.cemre: Gücük ayının 21’inci(6 Mart) gününde cemre toprağa düşer, toprak ısınmaya başlar.
Mart dokuzu: Mart ayının 9. günüdür(21 Mart). Gece gündüz eşitliği yaşanır. Mart dokuzu olarak bilinen bu günde bahar başlar. Eski insanlarımızın dikkatle takip ettikleri ve tedbirli olunması gerektiğine inandıkları günlerden birisi de Mart Dokuzu denen gündür. Gerek insan ve hayvanların soğuktan korunması ve gerekse fidelik işlerinin başlayıp başlamayacağı gibi konularda önemli olan bir gündür.
Hıdrellez: Abrul’un 23. (6 Mayıs) günüdür. Seneyi ikiye bölen gündür. Öğleye kadar yakıcı güneş ardından şiddetli yağmur yağabilir. Kış mevsiminin geride kalışı, yazın başlangıcı, tabiatın canlanışıdır. Kıştan yaza geçiş döneminin çeşitli adetlerle kutlandığı gündür. Aynı zamanda bolluk bereket, dileklerin kabul edileceği Hızır ile İlyas’ın buluştuğu gün olarak da inanılan Hıdrellezin toplumumuzdaki yeri büyüktür.
Hızır aleyisselam karayı; İlyas aleyisselam denizi temsil eder. Karayla denizin birleştiği noktada buluştukları rivayet edilir.
Hıdrellez kutlamaları genel olarak yeşillik, ağaçlık alanlarda, su kenarlarında, bir türbe ya da yatırın yanında yapılmaktadır. Bu gibi yerlere bu nedenle Hıdırlık denildiği de olur. Sabah erkenden kapılar, pencereler açılır eve bereket dolsun diye. Hıdrellez gecesi istek ve dilekler kâğıda yazılır gül köküne bırakılır ya da denize, suya atılır. Bazı yörelerde hıdrellez akşamı ateş yakılır dilek tutularak ateşin üstünden atlandığı da olur.
Halk Meteorolojisi
İnsanların hayatlarını düzenlemesinde hava şartlarının çok büyük bir önemi vardır. Yola, bağa, bahçeye, tarlaya, çeşitli ziyaretlere gidecek olan veya çeşitli işleri yapma durumunda olan insanlarımız, yapacakları işlerle ilgili planlamalarını yaparken mutlaka hava şartlarını göz önünde bulundururlar. Hava şartları veya hava durumlarının gazete, radyo, televizyon ve internet gibi haber alma kaynaklarından öğrenildiği günümüzde, bütün bu kaynakların yanında tecrübe ile sabitleşmiş, ecdadımızın bizlere bıraktıkları kültür miraslarından olan hava olaylarını, hava durumlarını veya hava şartlarını bilip, tanıma ve hayatımıza yön vererek planlarımızı yapma geleneğimiz vardır. Bu gelenekteki bilgi unsurları bizlere belki bilerek, belki de bilmeyerek annelerimizden, babalarımızdan veya diğer büyüklerimizden tam olmasa bile aktarılarak öğretilmiştir.
Örnekler
Yüksek dağların tepesine koyu bulutlar çöktüğü zaman yağış beklenir.
Serçeler toplu durursa kar yağacak demektir.
Kavaklar yaprağını tepeden dökerse kışın sert geçeceği söylenir.
Ay, hilâl şeklinde iken uçları yukarıya doğru ise, o ay kurak gider, yağmur yağmaz. Uçları aşağıya doğru ise o ay yağışlı gider.
Gökyüzünde yıldızlar çok ve parlak olursa kırağı düşer.
Ağustos ayı ne kadar sıcak olursa ocak ayı da o kadar soğuk olur.
Göçmen kuşlar geçmeye başladıysa güz gelmiştir.
Serçe kuşları yere fazla çökerse yağmur yağar.