'İçkili' Şevardnadze ile röportaj – MG ÖZEL
Pazartesi günü 87 yaşında hayata veda eden "Kurnaz Tilki" lakaplı Eduard Şevardnazde, "Soğuk Savaş"a noktayı koyan politikacıların başına geliyordu.
Sovyetler Birliği çatısı altındaki Gürcistan'da küçük bir köyde doğan Şevardnadze tıp eğitimi almasına karşın politikayı seçti ve Komünist Parti'nin merdivenlerini birer birer çıkmaya başladı. Gürcistan Komünist Partisi'nin başına geldiği 1970'lerde yolsuzluğa savaş açarak 30 bin kişiyi tutuklattı, 40 bin kişiyi görevden aldı.
Kendisi gibi Kafkasyalı olan Mihail Gorbaçov 1985 yılında Sovyet yönetiminin başına gelince ilk yaptığı işlerden biri Şevardnadze'yi dışişleri bakanlığına getirmek oldu. Diplomasiye yabancı olan ve tek br yabancı dil bile bilmeyen Şevardnadze'nin bu önemli göreve atanması sadece Moskova'da değil, Batı'da da büyük şaşkınlık yarattı. Şevardnadze'yi tanışan Batılılar daha da büyük şaşkınlığa kapıldı çünkü "Mr. Nyet" (Bay Hayır) lakaplı, asık yüzlü Sovyet Dışişleri Bakanı Andrey Gromiko'nun ardından güler yüzlü, şaka yapmasını seven Şevardnadze onlarda tam bir şok etkisi yaratmıştı.
BİRLEŞMENİN MİMARI
Gorbaçov Sovyetler Birliği'ni siyasi ve ekonomi alanındaki "glasnost" ve "perestroyka" refomlarıyla ayağa kaldırmaya çalışırken dış politikadaki en büyük yardımcısı Şevardnadze'ydi. 2 Almanya'nın birleşmesinin mimarlarından biri yine oydu.
Ama Sovyetler'deki yoksulluğu "Amerikan füzelerinden tehlikeli" olarak niteleyen Şevardnadze özellikle askeri kesimin tepkisini üzerine çekiyordu. Gorbaçov'u devirebilecek gücü olmayan sertlik yanlıları onun yerine Şevardnadze'yi hedef aldı. O da, 1990 yılı sonunda yapılan bir parti kongresinde kürsüden "yaklaşan diktatörlük"e dikkat çekerek istifa etti. Gürcü politikacının biyografisini yazan Leonid Mleçin, Gorbaçov'un sertlik yanlılarının taktiğini anlamasına karşın Şevardnadze'ye sahip çıkmamasının nedenini "kıskançlık"a bağladı. Gorbaçov'un ülkesi dışında sahip olduğu büyük popülarite düşünüldüğünde bu değerlendirme biraz abartılı görünüyor. Sovyetler Birliği'nin parçalanmaktan kurtarmaya çalışan Gorbaçov son bir umut 1991'de Şevardnadze'yi yeniden göreve çağırdıysa da bakanlık görevi bu kez sadece üç hafta sürebildi.
TİFLİS'E DÖNÜŞ
Gorbaçov'un yerini alan Boris Yeltsin'le yıldızı barışmayan Şevardnadze herhangi bir Batı ülkesinde zenginlik içinde yaşayabilirdi ama ülkesi Gürcistan'daki karmaşa üzerine Tiflis'e döndü ve başkanlık koltuğuna oturdu. Sovyetler'in son döneminde ona düşman kesilen sertlik yanlısı generaller artık bağımsız bir ülke olan Gürcistan'daki hayatını zorlaştırmak için elinden geleni yaptı.
1998 yılı mart ayında Tiflis'teki başkanlık sarayında Şevardnadze ile Milliyet Gazetesi adına röportaj yapma olanağı buldum. Hediye olarak kendisine lokum götürmüştüm ama sadece bir kaç gün önce suikast girişiminden hafif yaralı olarak kurtulduğu için korumalar tedbiren bu hediyeye izin vermedi. Çok zor günler yaşadığı için olsa gerek röportaj yapılacak odaya girdiğinde içkili olduğu belliydi ama sarhoş değildi. (Belki de yorucu geçen bir günün sonunda ünlü Gürcü şarabından bir kaç kadeh içmişti)
ÇATLI İDDİASI
O dönemdeki Başbakan Mesut Yılmaz'ın Tiflis ziyareti öncesi konuşurken, suikast girişiminden Rusya'daki güçleri sorumlu tuttu. Yine kendisine yönelik daha önceki bir suikast girişimine aralarında Abdullah Çatlı'nın da bulunduğu bazı Türklerin karıştığı iddialarının sorulması üzerine, "İlk defa duyuyorum. Bende böyle bir bilgi yok. Gerçek olduğunu sanmıyorum"yanıtını verdi. Bakü-Tiflis-Ceyhan petrol boru hattına destek veren Şevardnadze, Türk-Gürcü ilişkilerinin gelişmesindeki katkısı nedeniyle dönemin Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'i övdü.
Şevardnadze'nin iktidarı 2003 yılındaki parlamento seçimlerine hile karıştırıldığı iddiaları üzerine başlayan "Karanfil Devrimi" ile son buldu ve yerini Mihail Saakaşvili aldı. O günlerde ZDF Televizyonu'nun sorularını yanıtlarken, Almanya'nın kendisini kabul etmeye hazır olduğu açıklaması için, "Almanya'yı seviyorum, öneri için müteşekkirim ama benim vatanım Gürcistan. Burada kalmak zorundayım"dedi. Yeni iktidar, uluslararası alanda büyük prestij sahibi olan eski lidere ayda 410 dolar emekli maaşı bağladı...
Tıpkı Gorbaçov gibi Şevardnaze de ülkesinde fazla sevilmedi ama yurtdışında hep büyük saygı gördü...Ve tıpkı Gorbaçov gibi o da daha yaşarken tarihe geçti.
Cenk Başlamış
Fotoğraf: Milliyet Arşivi
8.7.2014