Noel’in renkleri
Oyuncaklar, hediyelik ürünler, biblolar, seramikler, Noel ağacı ve süsleri, yöresel yiyecekler, tarçınlı ve karanfilli kurabiye, çörek çeşitleri... Bu masalsı ortam, dünyanın pek çok kentinde her yıl 24 kasım-24 aralık tarihlerinde kurulan Noel pazarlarının küçük bir portresi.
Ahşap kulübelerde ve tezgâhlarda zanaatkârlar tarafından yapılmış oyuncaklar, hediyelik ürünler, biblolar, seramikler, Noel ağacı ve süsleri, yöresel yiyecekler, tarçınlı ve karanfilli kurabiye, çörek çeşitleri... Bu masalsı ortam, dünyanın pek çok kentinde her yıl 24 kasım-24 aralık tarihlerinde kurulan Noel pazarlarının küçük bir portresi. Atlas, bu geleneğin başlatıcısı sayılan Almanya’daki Noel tezgâhlarını gezdi.
Noel kutlamalarının Avrupa’ya girişi için bugün de kesin bir tarih vermek zor. Roma’ya ilişkin almanaklardan birinde “İS 336’dan önce Noel’in bir Hıristiyan yortusu olarak kutlandığı” yazıyor. Pagan kültürünün taşıyıcıları olan Töton kabilelerinin Galya (başta Fransa olmak üzere Kuzey İtalya, Belçika, İsviçre’nin batısı, Hollanda’nın bir kısmı, Ren Nehri’nin Almanya’daki batı kıyısındaki bölgelere tarihte verilen ad), Britanya ve Orta Avrupa’ya gelişleriyle, dahası Hıristiyanlığın etki alanlarına girmesiyle Avrupa’da yaygınlaşmaya başladı diyebiliyoruz. Bu yaygınlaşmada Keltlerin ve Germenlerin mevsim döngülerine bağlı yılbaşı kutlamaları da eklenince, halklar arasında daha çok kabul görmeye başladı. Latin dilindeki “doğuma ilişkin” bir sözcük olan “Natalis,” Hazreti İsa’nın doğumu onuruna kutlanan yortunun adı oldu. Bir figür olarak Noel Baba’nın Hıristiyan kiliseleri tarafından benimsenmesi ise çok daha yakın tarihe dayanıyor. Artık dünyanın birçok ülkesinde Noel kutlamaları yapılıyor. Bu yortu için pek çok yerde pazarlar kuruluyor. Biz, bu kez Almanya’daki pazarlarda dolaştık.
Her sene 24 Kasım-24 Aralık tarihleri arasında Alman şehirlerinde Noel öncesi kurulan geleneksel pazarların tarihçesi yüzyıllar öncesine dayanıyor. Bu geleneği 1400’lü yıllardan beri ilk başlatan Avrupa ülkesi Almanya olduğu için, Noel pazarlarının en büyükleri ve en görkemlileri hâlâ burada. Günümüz Noel pazarlarından önce ortaçağda “kış pazarları” olarak bilinen alışveriş alanları zaten mevcuttu. Bu türden pazarlar sadece birkaç gün açık kalırdı ve kentlerde yaşayanlar buralardan sepet, oyuncak, ahşap oyma ürünler ve uzun kış aylarında kullanılmak üzere yiyecek ihtiyaçlarını karşılardı.
Kasım ayının sonuna doğru kurulan Noel pazarlarını Almanya’da daha çok şehir merkezlerinde görüyoruz. Değişik biçimlerde süslenmiş ahşap kulübelerde, tezgâhlarda daha çok zanaatkârlar tarafından tahtadan yapılmış el işi oyuncaklar, hediyelik ürünler, biblolar, seramikler, Noel ağacı ve süsleri, yöresel yiyecekler, tarçınlı ve karanfilli kurabiye ve çörek çeşitleri satılıyor. Günün önemli bir kesitinde kalabalık olan Noel pazarlarına masalsı bir atmosfer hâkim.
En eski Noel pazarı Dresden’de bulunan ve Striezelmarkt olarak bilinen. Bu pazarın 1434 yılında sadece bir günlüğüne kurulduğu söylenegelmiş.
Nürnberg Noel pazarı da en eskilerden. Kayıtlara göre ilk kez 1628 yılında kurulmuş. Başkent Berlin’de ise 60’ın üzerinde Noel pazarı var. Bunlardan en önemlileri Alexanderplatz ve Gendarmenmarkt pazarları. Köln’de ise Köln Katedrali’nin yanı başında kurulan pazar en zenginlerden biri. Almanya’nın finans merkezi olarak bilinen Frankfurt’ta değişik noktalarda Noel pazarı kuruluyor, ancak en görkemlisi tarihi Römerberg’deki. Münih’in en önemli pazarı da turistler tarafından çok ziyaret edilen Marienplatz Meydanı’ndaki tarihi belediye binasının önünde kuruluyor.
Dresden’de, Altmarkt Meydanı’nda kurulan Noel pazarı Striezelmarkt, Almanya’nın en eskilerinden. Kimi kaynaklar, 583 yıllık olduğuna dikkat çekiyor.
Köln’deki en büyük Noel pazarı, Köln Katedrali’nin hemen yanında kuruluyor. Katedral Meydanı, ülkenin de, kentin de önemli turistik merkezi. Köln Katedrali (Kölner Dom) aynı zamanda Almanya’daki dini yapılarının simgelerinden. Gotik tarzdaki katedral 7 bin metrekarelik alanı kapsıyor ve 157 metreyi bulan yüksekliğiyle UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alıyor.