Avrupa, bir sefer daha malum en ölümcül hayvan hastalığı olan kuş gribi salgınları yaşıyor. Ördekler ve kazlarda hastalık daha hafifçe olabilse de, etkilenen tavuklarda ve hindilerde sürünün %90’ından fazlasının birkaç hafta içinde ölmesi kaçınılmaz suretiyle görülüyor.
Kuş gribi salgınlarına, birçok kuşlarda hafifçe enfeksiyona yol açan kuş gribi virüsleri niçin oluyor. Sadece iki alt tip (H5 ve H7 olarak adlandırılanlar) fazlaca ölümcül bir virüs olarak ön plana çıkıyor.
Grip virüsleri yüksek bir mutasyon oranına haiz ve iki virüs tıpkı anda tek bir konakçıya bulaştığında gen alışverişi yapabiliyor. Bu genetik değişimler, onların yapılarını değiştirmelerine ve konaklarındaki bağışıklıktan kaçmalarına ve yayılmaya devam etmelerine olanak sağlıyor.
Evvelki yüzyılda, ölümcül kuş gribi salgınları enderdi ve her zaman bir tavuk veya hindi sürüsüne bulaşırken ölümcül bir virüse dönüşen hafifçe H5 veya H7 virüslerinden kaynaklandı. 1996 yılına kadar, ortaya çıkan salgınlar ya tesirli bir halde denetim edildi ya da kırılgan konakçıların olmaması sebebiyle azaldı.
H5N1 Ortaya Çıkıyor
Bu ölümcül virüslerin niçin olduğu enfeksiyonlar yabani kuşlarda gözlemlenmemişti. Fakat durum, Çin’de H5N1 virüsünün ortaya çıkmasından sonrasında değişti. Kanatlı hayvanlarda salgınlar tesirli bir halde denetim edilmedi. Virüs etki alanını yavaş yavaş Çin’e ve 2003’ten itibaren Asya ve Afrika’ya yanlışsız genişletti. Enfekte kümes hayvanları ile yakın temasta bulunan beşerler da enfekte olmaya başladı ve bugüne dek 456 kişinin vefatıyla sonuçlandı. Şu demek oluyor ki kuş gribi, beşerler için de bir tehdit haline geldi.
Yabani kuşlar, virüsün kümes hayvanlarında devam eden yayılmasından meydana gelen bir bulaşma sebebiyle enfekte oldu. Bu, kümes hayvanları için hala ölümcül olan, fakat belli su kuşu cinslerine fazlaca azca ziyan veren yeni H5 virüslerine yol açtı. Netice olarak, göçmen su kuşları bu virüsleri taşımalarına rağmen binlerce kilometre uçarak virüsleri fazlaca uzak uzaklıklara yayabildiler.
2005 senesinde, yabani su kuşları, güz göçü esnasında virüsü birinci kere Avrupa’ya tanıttı. Bu, bu virüslerin ekolojisinin büsbütün değiştiğinin birinci işaretiydi; kanatlı hayvanlarla sıkı bir alakası olan bir virüs, kendisini yabanî su kuşlarına adapte etmiş ve hayatta kalma potansiyelini büyük seviyede artırmıştı.
Her yıl ilkbahar ve yazları, su kuşları Sibirya’daki üreme alanlarında bir ortaya geliyor ve influenza virüslerini karıştırıyor, akabinde güz göçü esnasında Avrupa, Asya ve Afrika’ya getirdikleri yeni varyantlar oluşturarak kümes hayvanlarında ölümcül salgınlara niçin olabiliyor.
Varsayım edilebileceği suretiyle, yabanî su kuşlarındaki enfeksiyonları denetim etmek için yapabileceğimiz pek bir şey bulunmuyor. Virüsün kümes hayvanlarına maruz kalma riskini pahalandırmak ve ölü kuşların vücutlarının etraftan uzaklaştırmak için kontrollerin yapılması, sunulan teklifler ortasında yer ediniyor.
Kış süresince birçok su kuşunun bulunmuş olduğu bölgelerdeki kümes hayvanı yetiştiricilerine, kümes hayvanlarını içeride tutmaları ve virüsü barakalarından uzak tutmak için biyogüvenlik tedbirleri almaları tavsiye ediliyor. Enfekte yabani kuşların dışkıları yüksek seviyede virüs içerebilir ve temizlenmemiş botlar veya gereçlerle kümes hayvanlarına kolay kolay bulaşabiliyor.
Mevcut biyogüvenlik programları, riskli alanlarda enfeksiyonları önlemek için gereğince tesirli olabilmiş değil. 2020-21 döneminde yalnız AB’de 1.000’den fazla salgın yaşandı. İçinde bulunduğumuz dönemde ise şimdiden onlarca salgın tespit edildi.
Çoklukla kümes hayvanlarının toplu olarak öldürülmesiyle sonuçlanan ve her yıl tekrarlanan salgınlar, kümes hayvancılığının sürdürülebilirliği için belirgin bir tehdit oluşturuyor.
Aşı, problemi çözmeye destek olacak bir vasıta olabilir. Bununla beraber, birçok ülkede yasaklanmıştır ve kullanımı kanatlı hayvanlar için tecim manileri oluşturuyor. Tecim mahzurlarının sebebi, mevcut aşıların birçoklarının hastalığı önlemesi, fakat enfeksiyonun bulaşmasını durdurmaması.
Hastalığı durduran fakat bulaşmayı durdurmayan bir aşı, salgın denetimini tehlikeye atan ve virüsün hayvanlardan insanlara yayılma potansiyeline haiz olması sebebiyle istenmeyen bir durum olan “sessiz” virüs yayılmasına niçin olabiliyor.
Her neyse ki, şu anda dolanımda olan H5 virüs varyantlarının birden fazla, beşerler için bir devir büyük mesele yaratan ataları H5N1 kadar tehlikeli değil. Tekrardan de, virüsün genetik kodunu değişiklik yapma kabiliyeti sebebiyle bu kolay kolay değişebileceğinden dikkatli olunması gerekiyor. Şu demek oluyor ki beşerler için yeni bir H5N1 riskinin ortaya çıkmaması için tedbirler alınması kural.
Kanatlılar içinse derhal tesirli aşıların geliştirilmesi, tek sürdürülebilir tahlil olarak görülüyor. Yeni jenerasyon aşıların kuş gribini denetim etme potansiyeli daha yüksek olabilir, lakin virüs bulaşmasını durdurmadaki aktiflikleri alanda gösterilmeli. Bu çeşit aşılar yalnız kümes hayvanlarını korumakla kalmayacak, tıpkı vakitte insanların virüse maruz kalmasını da en aza indirecektir…
Kaynak: Chip