■ Tarihi kent Dunaysir ve Tell Ermen adlarını taşır. (E. Bosworth `Dunaysir and its History` in Acta Orientalia 59.1, 2006). Ayrı bir yerleşim olan Koçhisar Osmanlı döneminde büyüyerek nahiye merkezi olmuş ve günümüzde eski kenti de içine almıştır. ■ Tell Ermen nüfusu 1895'e dek büyük oranda Ermeni iken bu tarihten sonra Ermeni kalmamıştır. Halen şehir Türkiye’nin en büyük Kürt yerleşimlerinden biridir. SN
■ Nüfusun çoğunluğunu Kürtlerin (>%85) oluşturduğu ilçe merkezinde azınlık olarak Arap (% 10) ve Süryaniler de mevcuttur. Kürtleşmiş Çeçen aileler de bulunmaktadır.
■ Mardin merkez ilçesine 2014’te Artuklu adı verildi. Selçuklu kumandanlarından Eksük oğlu Artuk’un sülalesi Mardin’de 12.-14. yy’lar arasında hüküm sürmüş ve çok sayıda bayındırlık eseri bırakmıştır. SN
■ 4. yy'da Roma-İran savaşları çerçevesinde sıklıkla anılan kale-kent, 1108'den itibaren Artukluların bir kolunun başkenti olarak kalkındı. 1293'ten itibaren Süryani Kadim kilisesi patriklerinin makamı oldu. ■ Adın Süryanice `kale` anlamına geldiği birçok kaynakta tekrarlansa da bu konuda güvenilir kayıt yoktur. Mardlar Zagros Dağları ile Van arasındaki bölgede Antik Çağ'da Kurtoi'lerle akraba veya onların bir soyu olduğu söylenen halktır. • Şehir nüfusu 1970’li yıllara dek Araplardan ve Arapça konuşan Süryanilerden oluşmaktaydı. Köylerden alınan göç sonucu günümüzde Kürtler önemli bir orana ulaşmıştır.
SN
■ MÖ 896 tarihli Adad-Nirari II yazıtında Naṣîbîna adıyla anılan önemli bir Arami kenti idi. Aramice/Süryanice Naṣîbîn (modern İbranice Netsivin), Erm Mtsbin biçimleri Antik Çağ'dan beri kaydedilmiştir. Aramice isim muhtemelen `iskan, bir yerde toplanma` anlamında «ṣwb» kökünden gelir. ■ Nusaybin nüfusu 20. yy başlarına dek büyük oranda Süryani iken günümüzde ezici çoğunlukla Kürttür. Kentin büyük bir bölümü 2014 yılında TC kuvvetlerince tahrip edilmiştir. SN
■ Kürtleşmiş Macar kökenli aileler de bulunmaktadır, bu aileler 1848 Olaylarında Osmanlı topraklarına iltica edip Müslüman olarak kalan ailelerdir. metonio
■ Asur kralı I. Asurnasirpal'ın yazıtında (MÖ 1043) anılan Matiati ve Hekataios'un (MÖ 6. yy) andığı Matiênê ülkesinin başşehri olması muhtemeldir. Yeni ilçe merkezi asıl Midyat'tan 2 km uzaktaki Estel mahallesine taşındı. Asıl Midyat 1960'lara dek ağırlıkla Hıristiyan Süryani iken günümüzde Kürtleşmiştir. Estel halkı Araptır. SN