Manevi Sebeplerle Psikolojik Nedenlerle Katil (öldürme):
Birgün Halife Hz. Ömer bir kadını huzuruna çağırttırır. Kadın korkar, bir titreme nöbetine tutulur ve hamile olduğu çocuğunu düşünür, çocuk bir iki ağlamadan sonra ölür. Halife durumu sahabe ile istişare eder. Sahabe bir sorumluluğun doğmadığına karar verir. Hz. Ali susar. Halife niye sustuğunu sorar. Hz. Ali de, sahabenin hatalı olduğunu söyler ve Hz. Ömer'e düşünülen çocuğun diyetini ödemesinin gerektiğini bildirir. Halifenin kadını korkuttuğunu, bu yüzden çocuğunu düşündüğünü ifade eder. Hz. Ömer de yeminle diyeti ödeyeceğini söyler.
Hata ile Ölüme Sebebiyet:
Olayda ölenin kusuru da varsa onun payı kadar (kusuru oranında) diyet düşürülür. Hz. Ali böyle karar vermiştir. 10 kişi bir hurma ağacını sökerken, ağaç devrilmiş ve bunlardan birinin ölümüne sebep olmuştur. Hz. Ali, diyeti, her birine 1/10 olarak yüklemiş, bir onda bir de ölenin payına düşmüştür.
Gayrimüslimin Öldürülmesi Kısası Gerektirir mi?
Hz. Ali, gayrimüslümler cizye vermekle can ve mal dokunulmazlığı kazanmış olurlar, öldürülürlerse kısas, malları çalınırsa, el kesme cezası uygulanır, hükmünde bulunmuştur.
İştirak Halinde Öldürme:
"Maktülü (öldürüleni) tutmak suretiyle katile yardım edene de kısas uygulanır" sözüne karşı Hz. Ali, öldürene kısas, yardım edene müebbed (ölünceye kadar) hapis cezası verilmesi görüşünü savunmuştur.
Kısas Hakkını Kullanacakların Çokluğu:
Kısası kullanacaklar içinde büyük, küçük, deli varsa; küçüğün büyümesi, delinin akıllanmasını beklemek gerekir mi? Hz. Ali kısas uygulaması için küçük çocuğu da olmasına rağmen büyük oğlu Hasan'a bu hakkı kullanmasını ya da bağışlamısını vasiyet etmiştir, yani küçüğün büyümesi beklenmez. Ancak hakkı kullanacaklar arasında gaib varsa, onun dönüşü beklenmelidir, çünkü bağışlayabilir.
Kısas:
Müessin fiil (yaralama, darp) uygulayan birden fazla kişi ise, hepsine kısas uygulanır
Kasame (Yemin):
Kişilerin canını her türlü tecavüzden korumak için konulmuştur. Arefe günü Arafat dağında kalabalık arasında bir adam ölür. Mirasçıları Halife Hz. Ömer'e gelerek dava açarlar. Deliliniz nedir der, onlar da durumu yeminle anlatırlar, yani delilleri yemindir
Hz. Ali, Ömer'e, "Sen bir kimsenin katilini bilemiyorsan, diyetini Beytü'l?mal'dan öde" der.
Karine, Recm, Hamile Kadına Ceza İnfazı, Kazf (Zina İftirası) konularından da, Hz. Ali'nin bir müçtehid, bir fakih ve bir halife olarak adaleti yücelten, yükselten karar ve uygulamalarını görmekteyiz. Dileğimiz, tüm bu örnek davranışlardan ders alınmasıdır.