Mengüçlü Beyliği
Vikipedi, özgür ansiklopedi
Mengüçlü Beyliği ya da Mengücekliler (1080-1228), Malazgirt Savaşı'ndan sonra Anadolu'da Erzincan merkez olmak üzere, Kemah, Divriği, Şebinkarahisar, Tunceli, Elazığ yöresinde kurulmuş bir beyliktir. Kurucusu Malazgirt Savaşı'na Selçuklu Sultanı Alp Arslan'ın komutanı olarak katılmış Mengücek Gazi'dir.
Mengücek Gazi, Anadolu'nun fethi sırasında Erzincan, Kemah, Divriği ve Karahisar'ı zaptetmişti. Kendisi bu çarpışmalarda şehit düştü. 1142 yılında Mengücek Gazi'nin oğlu İshak'ın iktidara gelmesiyle Erzincan kolu ve Divriği kolu olmak üzere ikiye bölündüler. Erzincan kolunu 1228 yılında Erzincan'ı alan I. Alaeddin Keykubad ortadan kaldırdı. Divriği kolu da 1252 yılında Anadolu Selçuklu Devleti'nin yönetimi altına girdi. Anadolu Selçuklu Devleti'ne bağlanan son Türk beyliğidir.
Divriği'de bulunan bazı eserleri zamanımıza kadar gelmiştir. Divriği'deki Kale Câmii bunlardandır ve 1180'de Şâhin-şâh Süleymân tarafından yaptırılmıştır. Yine Divriği'deki Ulu Câmii ve Darüşşifası Mengücüklerden Ahmed Şâh tarafından 1228-29 yılında inşâ ettirilmiştir. Bu câmiin kapıları sanat tarihi bakımından oldukça değerli kabul edilir. Ulu Câmii'n minberini ve hisarın kapılarından birini de Ahmed-şâh yaptırmıştır. Behrâm Şâh'ın kızı Turan Melek tarafından Ulu Camii'ye bitişik olarak yaptırılan Dârüşşifâ da önemli Mengücekli eserlerindendir. Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası 1985 yılında UNESCO Dünya Miras Listesine alınmıştır.[1]
Mengücekler’in de Deylemi orijinli olduklarına işaret eden ipuçları var.
Bu ipuçlarından biri Tevahiri Ali Selçuk’un Selçuk sultanı İzzeddin Keykavus (Birinci Alaeddin Keykubat’ın kardeşi olan ve 1211-1219 arasında yöneten I. İzzedin Keykavus olmalı) ile Menküçek emiri Fahrüddin Behramşah (ölm. 1225)’ın kızının düğününü anlattığı pasajda görülebilir.
Erzincan adlı kitabın yazarı Ali Kemali bu kaynaktan şu satırları aktarır:
“Türki ve Kazvini ve Dilimi ve Rumi serhenkler, çavuşlar ve bölükbaşları ellerinde zıpkın ve değnekler ve çukanlar iki tarafta durdular….Sofra kurulup çeşitli yemekler yenildi,…kımız içildi”.
1217 veya 1218 yılında Eğridir ya da Sivas’ta yapılan bu düğündeki Kazvini ve Dilimi öğelerin Mengücek tarafını temsil ettiğini sanıyorum.
Bir diğer ipucu Mengücekler (1071-1252)’in bağımsız varlığına son vermeye çalışan Selçuk hükümdarı Birinci Alaeddin Keykubat (1219-37)’a karşı Erzincan’ın Mengücek beyi Davut Şah’ın ‘Yeni Müslüman’ diye de referans verilen o zamanki Alamut şeyhi Hasan Celal U’d Din (1210-1220)’le (kronolojiye bakılırsa 1220-55 arasında yöneten Marco Polo’nun sözünü ettiği Alamut imamı Ala al-Din Muhammed olabilir) ittifak arayışıdır.
Ibn Bibi’den bu olayı aktaran da Ali Kemali’dir. Ibn Bibi’den aktarıldığına göre Alamut’la gizlice kurulan bu bağlantıları öğrenen Selçuk sultanı Keykubat, 1228 yılında Erzincan ve Kemah sınırlarına çok sayıda asker yığarak buraları (Erzincan ve diğer yerleri) Davut Şah’ın elinden alır, Erzincan’a karşılık olarak Mengücekler’e (Davut Şah ve Koğonye yöneticisi kardeşi Muzafferidün Mehmet’e) Akşehir, Kırşehir ve Ilgın’ı verir. Mengücük emirlerinin bu sırada Akşehir ve Kırşehir’e yerleştirildikleri anlaşılmaktadır. Böylece Mengücekler’in Erzincan ve Kemah kolu bu sırada son bulur.
Kars Tarihi adlı Kitabında Fahreddin Kirzioğlu'nun aktardığı seçerede Davut Şah'ın oğlu Mengücek emiri Fahreddin Behramşah Saltuk'un kardeşi olarak görünmektedir.[2]
Beyler[değiştir | kaynağı değiştir]
Malazgirt Savaşı'ndan sonra Anadolu'da Erzincan, Gümüşhane, Kemah, Divriği, Şebinkarahisar yörelerinde 1071-1228 tarihleri arasında merkezi Erzincan olarak ve Anadolu Selçuklu Devleti'ni metbu tanıyarak hüküm süren Türkmen beyliğinin beyleri sırasıyla şu şekildedir:
|Bey||Hüküm Süresi||Notlar|
|Mengücek Gazi||1071-?||Beyliğin kurucusu.|
|Emir İshak Bey||?-1142|
|Bey||Hüküm Süresi||Notlar|
|Melik Davud||1142-1168|
|Melik Fahreddin Behramşah||1168-1225|
|Melik Alaeddin Davud||1225-1228|
|Bey[3]||Hüküm Süresi||Notlar|
|Melik Süleyman||1142-1170|
|Melik Seyfüddin Ebu'l-Muzaffer Şehenşah||1170-1205|
|Melik II. Süleyman||1205-1220|
|Melik Hüsamüddin Ebu'l-Muzaffer Ahmed Şah||1220-1245|
|Melik Müeyyed Salih||1245-1252|
Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]
|Türk tarihi ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz.|