7.SPORCU KİŞİLİK TİPLERİ
1-Antrenöre karşı çıkmaktan hoşlananlar,
2-Antrenmana direnen sporcular,
3-Bencil (egosantrik) sporcular,
4-Aşırı endişeli sporcular,
5-Başarıdan korkan sporcular,
6-Temaruz eden sporcular,
7-Depresyonlu sporcular,
a-Psikosomatik belirtilerin ön planda olduğu depresyon(maskeli depresyon),
b-Ruhsal belirtilerin ön planda olduğu depresyon,
8-Sakatlıktan kurtulamayan sporcular,
9-Ağır başlı sporcular
7.1.Antrenöre karşı çıkmaktan hoşlanan sporcular:
Antrenörlerin en çok karşılaştığı tiplerdir.
Amaçları;antrenörle onun fikirlerini tartışıp,antrenman programını eleştirip,kasıtlı uyumsuzluk yaparak ne derece karşı koyabileceğini ölçerek,bağımsızlığını ispatlamaktır.
Bunları ya itiraz ederek belli eder ya da evet der ama bildiğini yapmaya devam eder.
-Antrenör ağırlığını koyup düzene sokmalı otoriteyi kaybetmemelidir.
7.2.Antrenmana direnen sporcular:
Genellikle yetenek seçimi aşamasında antrenmanı seven sporcu adayları belirlenir.Bir sporcu antrenmana direniyorsa;
a-Sporcu,tip olarak antrenör otoritesine karşı gelme meyili gösteriyordur. Yani tepki direk antrenörlük kurumuna karşı yapılmıştır,yani otoriteye karşı yapılmıştır.
b-Sporcu genelde antrenmana karşı değildir.Fakat o andaki, antrenörünün çalıştırma şekline karsıdır.Antrenörün antrenmanı yaptırma şekline karşıdır ve programı hatalı buluyordur.Yani eskiden yaptığı bir antrenmana , programa özlem duyuyordur ya da antrenörün kılı kırk yaran tavrını rahatsız buluyordur.
c-Sporcunun motivasyonu genelde "genel spor motivasyonu" yönündedir ve yaratılış olarak antrenman sevmemektedir.Böyle sporcular antrenman saatini unuturlar,spor araç ve kıyafetlerini ihmal ederler antrenman programında hatalar ararlar .
7.3.Bencil (Egosantrik) sporcular:
-Bu tip sporcular kendilerini yaşamın merkezinde görürler.
-Kendini beğenmiş, kendini takımın üstünde gören,
-Başarıda ödül almak isteyen,başarıyı üstlenen, başarısızlığı başkalarına yükleyen,
-tam bir tiyatrocu, yani rol içinde olan tiplerdir.
iki tipe ayrılırlar :
a-Öfkeli,saldırgan, katı kararlı, çocuksu tip,
b-Duygusal,duyarlı,kararsız,uysal çocuksu tip
Her iki tipinde ortak özellikleri kendilerini dünyanın merkezinde görmeleri,kendilerini gruptan ayırmalarıdır.Değişik zaman ve yerlerde antrenman yapma yolları ararlar.
7.4.Aşırı endişeli sporcular:
-Psikolojik baskıya gelemeyen,
-Her zaman gergin,
-Başarısız olma korkusu taşıyan,
-Müsabaka öncesi erken havaya girip rahatsız olan,
-Kolay yönlendirilen,
-Duygularını ifade etmekte zorlanan,
-En ufak ayrıntılara kafasını takan tiplerdir.
Bu tip sporcular,sorumluluk taşımakta güçlük çekecekleri için bunlara takım kaptanlığı verilmemelidir.Yarışma öncesi yeni bilgiler verilmemelidir
7.5.Başarıdan korkan sporcular:
Bütün sporcular kazanmak için yarıştıklarını söyleseler de bazı sporcuların,yarışmadaki davranış ve tutumları bunların kazanmaktan korktuklarını gösterir.Bunun nedenlerini şöyle sıralayabiliriz:
a-Özellikle istikrarsız sporcularda yüksek bir performanstan sonra taşıyamayacakları kadar ağır bir sorumluluk duygusu uyanabilir.
b-Bir yarışmayı kazanmak,aynı zamanda kaybeden tarafa acı verir,zarar vermektedir.Bu nedenle düşman kazandırır.
c-Başarı kazandıktan sonra, sürdürememekten korkarlar.
d-Sürekli olarak bir amaca ulaşmak için çalışmak bir bağımlılık doğurur.Depresif bir mizaca sahip bir sporcuda bu bir gereksinimdir.Bu amaç onun için bağımlılık yaratan bir obje olmuştur.Bu obje ve bağımlılık duygusu başarıdan çok daha önemlidir ve başarı kazanıldığında amaç kaybolmuştur.
7.6.Temaruz eden sporcular:
Bazı sporcular hiçbir hastalıkları olmadığı halde hastalık taklidi yaparak antrenmanlardan kaytarmak isterler.
-Antrenmandan kaçıp oyunlara katılan bu sporcular bu işi tamamen bilinçli olarak yaparlar ve gelişmemiş olgunlaşmamış,çocuksu bir kişilik yapısına sahiptirler.
-Antrenörlerin bu tip sporcuları iyi tanımaları gerekir.Çünkü bunlar daha sonraları antrenörün arkasından konuşup otoritesini zayıflatabilirler.Suçüstü yakalandıklarında cezalandırılmalıdırlar.
7.7.Depresyonlu sporcular:
Derin ruhsal çöküntü gösteren sporcular bu gruba girer.
İkiye ayrılırlar:
a-Psikosomatik belirtilerin ön planda olduğu depresyon(maskeli depresyon):
Bu tipler bedensel yakınmalar gösterirler,klasik hastalık tablolarına pek uymazlar.Sporcular belirsiz bedensel ağrı ve rahatsızlılardan, mide sancılarından şikayet ederler.Ancak yapılan muayenelerle bu yakınmaları açıklayacak bir bulgu elde edilemez.Sporcular açıklayamadıkları sıkıntı ve korkulardan bahsederler.Bu yakınmalar yaklaşan yarışmanın yarattığı korku ve sıkıntı ile olabilir.Yarışma sonrası başarısız olma ve ceza ile karşılaşma endişesi taşıması dengesini bozabilir.
b-Ruhsal belirtilerin ön planda olduğu depresyon:
Bu sporcular derin bir üzüntü hali gösterirler.Bu tip sporcular başarısızlık ve yenilgi halinde diğer sporculardan daha fazla tepki gösterirler,daha fazla üzüntüye kapılırlar,bu durum günlerce sürebilir.
Bu tip sporculara daha az sorumluluk verilmeli, kazanma yada kaybetmenin normal olduğu anlatılmalıdır.
7.8.Sakatlıktan kurtulamayan sporcular:
-Bu tipler zayıflıklarının ortaya çıkmaması için korku ve sancılarını maskelemeye çalışırlar.
-Sorunları tamamıyla psikolojiktir.Fakat sakatlıklarının ne olduğunu anlamak zordur.
-Vasat oyuncu tipleridir.
Antrenör sporcusuna, kendisini kandırdığını hissettirmeli, gerekirse söylemeli.Sporcusuna güven vermeli,problemine hassasça yaklaşmalıdır.
7.9.Ağırbaşlı sporcular:
-Sağlam karakterli,uyumlu,yardımsever,sevilen,kendine güvenen ve güvenilirdirler.
-Antrenörün takım içindeki en büyük yardımcısıdır
-takım lideri durumundadırlar.Bu tip sporcuların sorunları olduğunda nedeni bulunup bağımsızlık verilmeli,sınırlama getirilmemelidir.
8.TAKIM SPORU VE BİREYSEL SPOR YAPANLARIN KİŞİLİK ÖZELLİKLERİ
Yapılan araştırmalar takım sporu yapanlarla bireysel spor yapanlar arasında kişilik özellikleri yönünden belirli farklar olduğunu göstermiştir.
-Örneğin;CRATTY(1973,93-94)VANEK ve CRATTY(1970,83-70),bireysel spor yapanların takım sporu yapanlara göre daha az kaygılı,kendine daha yeterli ve daha bağımsız olduklarını belirtmektedir.
-JOHNSON ve NOREM -HEBESİYEN (1977)ve JAMES VE JOHNSON(1983)' de bireysel spor yapanların ;yalnız antrenman yapmayı seven,becerilerini yalnız geliştirmek isteyen,daha gergin ve öfkeli,spordan olan(kendiliğindenlik)özelliği fazla,kendilerine güvenen,ben merkezci ve tepkisel özellikleri yüksek kişiler olduğunu belirtmişlerdir.
-Koruç ve Bayar'da(1992)bayan atletlerin,bayan voleybolculara göre daha içe dönük ,maceracılık eğilimleri daha fazla,ilgilerinin daha geniş,yargılarında daha az katı
-atlet erkeklerle hentbolcu erkekleri karşılaştırdıklarında ise atlet erkeklerin daha asi ve tahrikkar,ben merkezci ve daha idealist olduklarını bulmuşlardır.
-Tiryaki (1991)'de yaptığı bir araştırmada,bireysel spor yapanların gösteriş,ilgi görmek isteme ve kendini suçlama boyutlarındaki puanlarının takım sporu yapanlara oranla yüksek olduğunu belirtmiştir.
9.ANTRENÖR KİŞİLİK VE TİPLERİ
9.1. Antrenörün kişiliği:
Sporcunun ve takımın başarılı olmasında antrenörün kişiliği büyük önem taşır.Antrenör,bir öğretici, eğitici,yol gösterici olarak bazı özelliklere sahip olmak durumundadır.Başarı ve saygınlık için bu özelliklere sahip olmalıdır.Bunlar :
9.1.1.Spor bilgisi:Sporcu antrenörün bilgisinden emin olmalı,mesleki alanda karşılaşabileceği her türlü sorunu antrenörün çözebileceğine inanmalıdır.
9.1.2.İlgi:Antrenör hem çalıştırdığı sporcularına hem de mesleğine yeterli ilgiyi göstermelidir.Sürekli olarak yenilikleri takip edip kendini geliştirmeli sporcusuna bunu hissettirmelidir.
9.1.3.Dürüstlük:Antrenör kendisine ve sporcularına karşı dürüst olmalıdır.Sporcularının ve kendi hatalarını aynı dürüstlükle ortaya koymalı,gerekli performansı sağladıkları taktirde sporcuların haklarını alacaklarını onlara hissettirmelidir.
9.1.4.Örnek olmak:Sporcusu ve çevresine yaptığı ve söyledikleriyle örnek teşkil edebilmelidir.
9.1.5.Olgunluk:Antrenör sporcularının kusurlarını ve zayıf yönlerini onlarla alay etmeden düzeltme yoluna gitmeli,olaylara en sakin ve düşünceli haliyle yaklaşabilmelidir.
9.1.6.Değişebilirlik:Her türlü yeniliğe ve olumlu durumlara açık,esnek ve uyabilir olmalıdır.
Antrenör,kendi kişiliğinin özellikleri altında sporcusu veya takımı ile ilişkileri düzenler.
9.2.Antrenör Tipleri:
9.2.1.Aşırı disiplinli ve otoriter:
Özellikleri :
-Kuvvetli bir disipline inanırlar,
-Bazen merhametsiz ve haşindirler,
-Sıcak davranışları çok enderdir,
-Planlama ve organizasyonu iyidir,
-Dar görüşlü ve peşin hükümlüdür,
-Zayıf kimseleri yardımcı seçer,
-Motivasyon için korkuyu kullanır.vb
-Yararları:
-Takım iyi organize edilmiştir,
-Takımda disiplin kuvvetlidir,
-Takım saldırgan ve cezalandırıcıdır,
-Kondisyon sorunu yoktur, başarıyı sürdürür.
-Zararları:
-Duygusal sporcular ayrılır,
-Başarısızlıkta takım ve sporcularda çözülme olur,
-Antrenör sevilmez,korku hakimdir,
-Takım ve sporcu gereğinden çok yorulur,
-Yaratıcılığı engeller.
Genel olarak yönetici ve taraftar modelidir.Yeterli deneyime sahip olmayan genç antrenörlerin tutumu böyledir.
9.2.3.Uysal ve iyi huylu antrenör tipi
Özellikleri:
-Disiplinli ve otoriter antrenör tipinin tersidir.
-Sevimli, çevresinde çok sevilen,
-Başarı için en uygun metodları uygulamaya çalışan,
-Plan yaparken sporcu isteklerini göz önünde bulunduran,
-Deneysel olan (çalışma metodları )tiptir.
Yararları:
-Kaynaşmış bir takım oluşur,
-Sporcu beklenenden fazlasını verir,
-Sporcu ve takım rahattır,
-Sporcuların sorunlarıyla etkili bir şekilde uğraşır,
Zararları:
-Antrenör zayıf görünüşlüdür,
-Aşırı yakınlık sakınca çıkarabilir,
-Taraftarların tutumu güvensizlik gösterir, taraftarlar için iyi bir model değildir.
9.2.4.Gergin ve hareketli antrenör tipi
Özellikleri:
-Sürekli telaşlıdır,
-Aşırı alıngandır,
-Her şeyle kendi uğraşır,
-Çok zaman harcar,
-Spor bilgisi tamdır,
-Huzursuzdur
-Sporcuyu kendi örnekleriyle motive eder,
-Sürekli detaya iner vb..
Yararları:
-Takım daima alarmdadır,
-Sporcu kendini beğendirmeye çalışır,
-Antrenör sporcudan çok çalışır,
Zararları:
-Aşırı istekler sporcuyu yıldırabilir,
-Sporcuda sezon ortasında bitkinlikler görülebilir,
-sevilmeyen sporcular tembelleşebilir,
-Sürekli gerginlik sporcuyu bıktırır,
Otoriter antrenör tipinin biraz daha yumuşak olanıdır.Şiddet baskı ve kendini kabul ettirme yönleri benzer ama daha az cezalandırıcıdır.
9.2.5.Gevşek antrenör tipi
Özellikleri
-Programı sevmezler,
-Gürültüye kulak asmazlar,
-Her şeyi kontrol ettiğini sanır,
-Tembel,yeteneksiz ve dikkatsizdirler.
Yararları:
-Sporcuda ve takımda baskı azdır,
-Sorunlar kolay ele alınır,
-Sporcular büyük bir özgürlük içindedir.
Zararları:
-Antrenör yetersiz görünür,
-Antrenör spora ilgisiz görünür,
-Kondisyon yükselmez, panik ortamı oluşabilir.
Ciddiyetten uzak,her şeyi rahatlıkla karşılayan,en ilginç oyunu bile kazanmak,bu tipler için sadece zevk tatminidir.
9.2.6.İş yapar görünümlü,gayretli antrenör tipleri
Özellikleri
-Sporu ele alışı ince hesaplara dayanır,
-Sorunları ele alışı mantıklıdır,
-Kişisel ilişkilerinde soğuktur,
-Rakibi iyi inceler,
-Azimli ve faydacıdır,
-En küçük ayrıntıları bile denedikten sonra uygular,
tüm bilgi ve ustalığını takım için kullanır
Yararları:
-Takım her zaman yeni teknikler dener,
-Başarı için gerekli organizasyon vardır,
-İyi organizasyon sporcunun güvenini arttırır.
Zararları :
-Sporcu kendini tutuklu gibi hisseder,
-Takım esprisi yoktur,
-Dağınık huylu sporcuların durumu güçleşir,
-Heyecan faktörleri zayıftır.
Bu tip antrenörler genel olarak ciddi ve gayretlidirler.Tutumları inandırıcıdır.Gelişen yeni tekniklere iyi adapte olurlar.