Dünyanın en önemli fosil alanlarından birinde bulunan kemiklerdeki kanıtlar, atalarımızın yüzbinlerce yıl önce aşırı soğukla ve yiyecek kıtlığıyla kış boyunca nasıl baş etmiş olabileceklerine dair bir ışık tuttu: KIŞ UYKUSU.
Bilim insanları ilk insanların fosilleşmiş kemiklerindeki lezyonların ve diğer hasar belirtilerinin, kış uykusuna yatan diğer hayvanların kemiklerinde kalanlarla aynı olduğunu fark etti. Bu kanıtlar, atalarımızın o dönemdeki şiddetli kışları metabolizmalarını yavaşlatarak ve aylarca uyuyarak geçirdiklerini ve böylece hayatta kalabildiklerini gösterdi.
The Guardian‘dan Robin Mckie‘nin açıklamalarına göre bu sonuç, Kuzey İspanya’da Burgos yakınlarındaki Atapuerca‘da Sima De Los Huesos adlı bir mağarada yapılan kazılara dayanıyor. Geçtiğimiz 30 yılda birkaç düzine insanın fosilleşmiş kalıntıları, Atapuerca’da çukurun orta kısmını oluşturan 50 metrelik kuyunun dibindeki tortulardan kazındı. Mağaradaki, binlerce diş ve kemik parçasını bulan araştırmacılar, bunun bir toplu mezar olduğunu düşünmeye başladı. Söz konusu fosiller, 400.000 yıldan daha eskilere dayanmakta ve muhtemelen erken Neandertallerden veya onların atalarından gelmekte.
L’Anthropologie dergisinde yayımlanan makalede; bölgede ilk kazı yapan ekip yöneticisi Juan-Luis Arsuaga ve Yunanistan’daki Trakya Demokritos Üniversitesi‘nden Antonis Bartsiokas, burada bulunan fosillerde, kemik büyümesinin her yıl birkaç ay değiştiğine dikkat çekti. Bu değişikliğin ana sebebinin mevsimsel farklılıklardan olduğu tespit edildi. Bu da ilk insanların, sınırlı yiyecek ve yeterli vücut yağı depolarıyla aşırı soğuk koşullarda uzun süre hayatta kalmalarına yardımcı olan metabolik bir duruma sokarak kendilerini korumaya aldığını gösteriyor: “Kış uykusuna yatıyorlar, bunun sonucunda da kemik gelişimindeki aksaklıklar ortaya çıkıyor.”
Diğer Memelilerdeki Lezyonlarla Tutarlı Bulgular
Araştırmacılar bu fikrin kulağa bilimkurgu gibi geldiğini kabul ediyorlar, ancak Afrika lemuru ve diğer lemur türleri gibi primatlar da dahil olmak üzere birçok memelinin bunu yaptığına da dikkat çekiyorlar. Arsuaga ve Bartsiokas, “Bu, böyle bir hipometabolizmanın genetik temeli ve fizyolojisinin insanlar da dahil olmak üzere birçok memeli türünde korunabileceğini gösteriyor.” Açıklamasında bulunuyor.
Sima Mağarası’ndaki insan kemiklerinde bulunan lezyonların paterni, mağara ayıları da dahil olmak üzere kış uykusundaki memelilerin kemiklerinde bulunan lezyonlarla da tutarlı. Yazarlar, “Kış uykusu stratejisi, soğuk koşullar nedeniyle bir mağarada aylar geçirmek zorunda kaldıkları için, hayatta kalabilmeleri bakımından tek çözüm olabilirdi.” diye düşünmekte. Ayrıca Sima çukurunda kış uykusundaki bir mağara ayısının (Ursuz Deningeri) kalıntılarının da bulunduğuna işaret eden araştırmacılar var. İnsanların da zor koşullarda hayatta kalmak için ayılarla aynı şeyi yaptıkları teorisinin oldukça inandırıcı olduğunu ifade ediyorlar.
Neden Simalılar?
Yazarlar, elbette, karşıt argümanları da incelemiş. Inuit ve Sámi halkının, – eşit derecede sert, soğuk koşullarda yaşasalar da – kış uykusuna yatmadıkları biliniyor.
Peki, neden Sima mağarasındaki insanlar yatmış olsun ki?
Arsuaga ve Bartsiokas bu soruyu şöyle yanıtlıyor: Yağlı balıkların ve ren geyiği yağının Inuit ve Sami halkına mensup kişiler için kışın yiyecek sağlamasını sağlayarak kış uykusuna yatma ihtiyacını ortadan kaldırıyor. Milyonlarca yıl önceki Sima sahasındaysa bunun aksine, yeterli yiyecek bulunmuyor: “Liberya’nın kuraklaşması o zaman Sima halkına sert kış boyunca yeterince yağ açısından zengin yiyecek sağlayamazdı ve bu da onları mağarada kış uykusuna sokmuş olabilir.”
Newcastle ‘da ki Northumbria Üniversitesi’nden adli antropolog Patrick Randolph-Quinney, “Bu çok ilginç bir argüman ve kesinlikle tartışmaya teşvik ediyor. Ancak Sima’da bulunan kemiklerde görülen çeşitlilikler için başka açıklamalar da var ve herhangi bir gerçekçi sonuca varmadan önce bunların tam olarak ele alınması gerekli. Sanırım bu henüz yapılmadı.”
Londra’daki Doğa Tarihi Müzesi’nden Chris Stringer ise: ‘’Ayılar gibi büyük memeliler aslında kış uykusuna yatmıyor, çünkü büyük vücutlarının çekirdek sıcaklıklarını yeterince düşüremiyorlar.’’ dedi. Ayılar, kış uykusu yerine uyuşukluk olarak bilinen daha az derin bir uykuya giriyor.
Stringer’e göre, böyle bir durumda Sima halkının insan büyüklüğündeki beyinlerinin enerji talepleri çok büyük kalacak ve böylesi bir uyuşukluk sırasında onlar için ek bir hayatta kalma sorunu yaratacaktır. Tarihçi, “Yine de bu fikir, Sima halkının, Neandertallerin ve Denisovanların genomlarını, kış uykusu fizyolojisiyle bağlantılı genetik değişikliklerin belirtileri açısından inceleyerek test edilebilecek etkileyici bir fikir.” diyerek sözlerine eklemeler yaptı.