Dünya’nın İlk Suni Uydusu; Sputnik 1
Sputnik 1, dünyanın ilk suni uydusu olma özelliği ile tarihe geçmiş bir uzay taşıtıdır. Ardından bir uzay taşıtları acelesi oluşturacak olan Sputnik uyduları, insanoğlunun uzay serüveni ismine oldukça kritik bir ehemmiyete sahiptir. 4 Ekim 1957 tarihinde, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri Birliği tarafından uzaya fırlatılarak yörüngeye oturtulan Sputnik 1, aynı zamanda süper efor denilen büyük devletler arasında Uzay Yarışı’nı da […]
Sputnik 1, dünyanın ilk suni uydusu olma özelliği ile tarihe geçmiş bir uzay taşıtıdır. Ardından bir uzay taşıtları acelesi oluşturacak olan Sputnik uyduları, insanoğlunun uzay serüveni ismine oldukça kritik bir ehemmiyete sahiptir.
4 Ekim 1957 tarihinde, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri Birliği tarafından uzaya fırlatılarak yörüngeye oturtulan Sputnik 1, aynı zamanda süper efor denilen büyük devletler arasında Uzay Yarışı’nı da başlatmış oldu. Soğuk savaş yarıyılında fırlatılan uydu, kısa zamanda çok büyük ses getirdi.
Sputnik 1 uydusunun ağırlığı toplamda 80 kilogram’dir. Çapının 58 cm olduğu bu uydu, yörünge yüksekliği 250 kilometre olan bir noktaya oturtulmuştur. Gövdesi küre biçiminde olan uydunun, bu gövdeden ufalayan 2,4 ila 2,9 metre uzunluğunda dört uzun anteni de vardır. Sputnik 1 uydusunda, 20 ve 40 MHz eforunda iki ayrı radyo vericisi de bulunmaktadır. Mevzubahisi radyo vericilerinden sağlanan radyo sinyalleri ise, iyonosferdeki elektron yoğunluğunu ölçmek için kullanılmaktaydı. Öte yandan, bu uydunun iç tazyiki ve sıcaklığı da bu sinyaller ile iletilmekteydi. Bu biçimde, uydu zarının rastgele bir göktaşı tarafından delindiğini ya da delinmediğini takip edebilmek olası olmaktaydı.
Spunik 1 uydusunun tazyikli iç bölgesi, azot gazı ile doldurulmuştu. Fakat, yörünge dolaylarında uydu zarının netlikle delinmediği anlaşıldı. Bu gidişat ise, gelecekte hakikatleştirilecek uzay yolculukları için Dünya yörüngesinin tehlikesiz olduğuna işaret etmekteydi.
Sputnik 1, yarıyılın Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri Birliği’sinde yer alan ve günümüzde Kazakistan hudutları içinde kalan Baykonur Uzay Üssü’nden fırlatıldı. Sputnik 1’in fırlatılmasının arttaki hakikat nedenin ise propaganda olduğu konuşulmaktadır.
Sputnik sözcüğünün uydu anlamında kullanıldığı, bunun için doğrudan bu ad ile anılan uzay taşıtına başka ad düşünülmemesi, başka bir eksantrik gidişattır. Sputnik 1’in literatürde geçen resmi ismi ise “Suni Dünya Uydusu” biçimindedir.
Sovyet Bilimler Yüksekokulu’nde görevli olan Mstislav Keldiş, Sovyetler’in uzaya uydu yollayabilecek teknolojiye sahip olduğunu gördüğünde, hemen bir uzay taşıtı planladı. Bu taşıt toplam 1,5 ton olacaktı ve konik biçiminde yapılacaktı. Bu sayede, uzayda araştırmalar da reelleştirilebilecekti. Fakat bu yarıyılda, Sovyet istihbaratının edindiği bilgiye göre, Amerika Birleşik Devletleri tarafından uzayda yörüngeye oturtulması sınanacak olan bir uydunun sevk edilmesi gündemdeydi. “Kolay uydu” fikrinin anlamlı bulunduğu Sovyetler’de, bu yarıştan geri kalmamak ismine süratli bir üretim süreci yaşandı. Ortaya ise, Sputnik 1 çıkmıştı. Mevzubahisi uydu ve roketin tasarımı, Sovyet bilim adamı Korolyov tarafından asıllaştırıldı.
Sputnik 1, üzerine yerleştirilen bataryaları bitene dek, toplam üç hafta süresince Dünya’ya sinyal gönderdi. Bataryaların bitmesinin ardından ise, Sputnik’in yörüngesi görsel olarak izlenmeye devam edildi. Sputnik 1, fırlatma tarihinden bütün 92 gün sonra, başka bir deyişle 4 Ocak 1958 tarihinde, atmosfere giriş yaparak yandı. Mevzubahisi uydu, yörüngede toplam 1.400 tur atmıştı ve 70 milyon kilometre yol kat etmişti.
Sputnik 1’in yörüngeye oturmasının ardından geri tasarıda kalmak istemeyen Amerika Birleşik Devletleri, süratlice uydu üretip uzaya yollamak istese de, ilk sınamalar hep hüsranla sonuçlandı. İlk zaferli uydu fırlatma sınaması ise, 1958 senesinde asıllaştırıldı. Ancak, Amerika Birleşik Devletleri’nin geç kalmışlığı ve galibiyetsiz sınamaları, mevzubahisi ülkede fen bilimleri ve uzay bilimleri alanlarında yenilikler, büyük atılımlar ve büyümelerin yaşanmasına neden oldu. Uzay Yarışı, bu sayede büyük bir anlam kazandı.