Petek
Arıların yavru üretmek ve bal depo etmek için yaptığı düzgün altıgen ağızlı yuvacıklar topluluğu
Petek hakkında ansiklopedik bilgiPetek, arıların çiçek polenlerinden elde ettikleri balı depolama ve yumurtalarını barındırma yeri. Şekli en az malzemeyle en çok yer kullanmak için en iyi şekil olan altıgendir. Bütün bir petekteki altıgenler farklı arılar tarafından eşit boyutlarda yapılır. Böylece petekte hiç boş yer kalmaz. Arıların yavru üretmek ve bal depo etmek için yaptığı düzgün altıgen ağızlı yuvacıklar topluluğu: Yanıyor güneşte petek I Bütün bal arıda kaldı (C.S. Tarancı).
Petek gözü, arıların balmumundan yaptığı petekleri meydana getiren küçük bölmelerin veya odacıkların her biri.
Kurtçuktu petek gözü, içinde arı yumurtası, kurtçuğu veya nemfi bulunan petek gözü.
Sunî petek, iki yüzüne kabartmalı olarak, petek gözlerinin dibini teşkil eden altıgenler basılmış balmumu levha. (Bu levhalar, arıların peteklerini daha çabuk yapması amacıyle kovanların içindeki çerçevelere yerleştirilir.)
Bazı şeylerin bal peteğine benzeyen parçası; Bir petek afyon.
Halk dili. Balçıktan yapılmış tahıl ambarı.
— Anat. Akciğer petekleri, soluk borusu dallarının ucundaki kesecikler.
— Fizyol. Petek havası.
— Tekst. Bal peteği kumaş, petek gözü gibi eşkenar dörtgen biçiminde oyuk desenler taşıyan özel armürlü kumaş; daha çok sofra örtüleri, peçete v.b. yapımında kullanılır.
— Terz. Bal peteği (veya bal fümesi), plile-rin çeşitli yerlerinden tutturulmasıyle yapılan bal peteği görünüşünde süsleme.
Petek’in her yüzünde ortalama 4 000-5 000 petek gözü vardır. Petek gözlerinin kesiti düzgün altıgendir; dipleri, piramit teşkil edecek şekilde üç eşkenar dörtgenden meydana gelir; eşkenar dörtgenlerin her biri peteğin öbür yüzünde bulunan yan yana üç gözün dibindeki üçte bir parçaya tekabül eder. Normal, yani dik konumdaki her petekte, petek gözleri yatay düzleme paralel değildir; ağızları diplerine göre biraz daha yüksektir.
Petekler genellikle birbirine paraleldir; kalınlıkları 3 sm kadardır; büyüklük ve biçimleri bulunduğu kovan tipine bağlıdır. Çerçeveli kovanlarda petek levhaları çerçeve büyüklüğündedir; bu yüzden düzgündür ve birbirine benzer; gözleri yumurta, kurtçuk veya nemfle dolu petekler genellikle kovanın orta bölümünde bulunur. Her iki yanında ve üstünde bulunan petekler bal ve bir miktar da çiçektozu depo etmekte kullanılır. (Arıcı bu bal peteklerini toplar, ama arılara gelecek bal mevsimine kadar yetecek balı bırakmayı da ihmal etmez.)
• Bir arı kovanı açılıp incelenirse, içindeki petek sıralarının çok sayıda petek gözü’nden meydana geldiği görülür; küp biçiminde ve 30 litre hacminde bir kovanda ortalama 65 000 petek gözü bulunur. Bunlar yan yana ve iki taraflı olarak sıralanmıştır.
1. işçi arı gözleri 12-13 mm derinlikte ve 5 mm genişliktedir. Sayıca en kalabalık petek gözleri bunlardır, işçi arı haline gelecek yumurta, kurtçuk ve nemfler bu gözlerde bulunur; bal ve çiçektozu da aynı yerde depolanır.
2. Erkek arı gözleri, 15 mm derinlikte ve 5,5 mm genişliktedir. Erkek arı haline gelecek yumurta, kurtçuk ve nemfleri barındırmağa ve icabında besinleri depolamağa yarar. Bu iki tip petek gözünün dışında ayrı olarak arılar, petekler boyunca, dikine çıkıntı halinde, palamut yüksüğü biçiminde ortalama 2 sm boyunda ve 8 mm çapında anaarı gözleri yapar.
Bu işleme iki durumda, yani anaarı oğul çıkarıp kovanı terk edince veya kısır hale gelince başvurulur. Anaarı kısırlaşmca arı topluluğu bir «kurtarma işlemi»ne girişir; özel olarak yapılan ve «kurtarma gözü» adı verilen gözde, bir işçi arıyı özel besinlerle büyütüp anaarı haline getirir, içinde arı kurtçukları bulunan petek gözleri kurtçukların artık besine ihtiyacı kalmayınca, ince ve bombeli bir kapakla örtülür. Bal depo edilen gözler de bal normal kıvamına gelince aynı şekilde ince, fakat hafifçe içeri çökük bir balmumu kapakla örtülür.
• Kurtçuklu petek gözleri, kovanın ortasındaki peteklerin üzerinde bulunur. Anaarı önce peteğin orta gözüne yumurtlar ve kenara doğru genişleyen daireler şeklinde gözlere sırasıyle yumurta doldurur. Yumurtlamadan üç gün sonra kurtçuk iyice büyümüş olur; hemen hemen bütün gözü kaplar. O zaman gözün ağzı, arıların yaptığı, mumdan bir kapakla kapanır; bu gözdeki kurtçuk önce nemf, daha sonra da tam bir böcek haline gelir; yeni arı gözün ağzındaki kapağı kemirir ve diğer arılara katılmak üzere dışarı çıkar. Anaannın yeniden yumurtlamağa başlaması için, işçi arılar gözleri temizler; böylece petek tekrar yumurtlanacak hale gelir. Ağzı kapatılmamış gözleri (içi yumurta ve yeni kurtçuk dolu) olan peteğe «açık petek», ağzı kapatılmış gözleri (içi kurtçuk ve nemf dolu) olana «kapalı petek» denir. Kurtçuklu petek gözlerinin durumu anaannın değerini ve an topluluğunun sağlığını gösterir. İç içe halkalar halinde düzenli olarak kapatılmış veya kapakları açılmış kurtçuklu petek gözleri sağlık durumunun iyi olduğuna, düzensiz olarak kapatılmış veya açılmış olanlar kraliçenin kötü olduğuna veya bir hastalığa (yavru hastalığı, zehirlenme v.b.) işarettir. Erkek arılar döllenmiş yumurtadan çıkar. Anaarı ancak sıcak mevsimde döllenmemiş yumurta yumurtlar. Erkek arıların yetiştiği petek gözleri diğerlerine göre daha iridir; bu arılar yirmi dört günde ergin hale gelir.
— Anat. Akciğer petekleri, doğuma kadar tıkız bez şeklinde kümeler halindedir; doğum sırasında, yani bebek soluk almağa başlayınca («ilk bağırma») bu kümeler, aralarında damarlar dolaşan ince çeperli birer kesecik halini alır. Gaz alışverişi, yüzeylerinin toplamı büyük bir genişliğe varan akciğer peteklerinde olur.— Fizyol. Petek havası, akciğer peteklerinde kanla temas halinde bulunan havadır; kişi normal soluduğu zaman bu hava atmosfer havasından çok farklıdır; bileşiminde ortalama yüzde 12 oksijen, yüzde 5,5 karbondioksit ve 37° C’ta yüzde 2,1 su buharı bulunur. Petek havası derin soluk vermeyle bile yerinden tamamen atılamaz, normal soluk havası onunla ancak karışır. Buna karşılık kuşlarda hava peteklerinde birbiriyle ağızlaşan kılcal hava boruları bulunduğundan petek havası tamamen dışarı atılır.