Çinli şirketlerin artıları ve eksileri
Fortune dergisi, 1990 yılında dünyanın en büyük sanayi şirketleri sıralamasını gelirlerine göre derlemeye başladığında, Global 500 şirketlerinden hiçbiri Çin ana karasına dayanmıyordu. Bugün ise Çin ana karası, Hong Kong Özel İdaresi ve Taiwan şu anda 500 en büyük gelirli şirketin 133 tanesi ev sahipliği yapıyor. Amerika Birleşik Devletleri'nin (ABD) 121 Japonya'nın ise listede 35 şirketle yer aldığı düşünülürse Çin Halk Cumhuriyeti'nin konumu anlaşılabilir.
Büyük şirketler küresel iş sistemlerinin kalbinde yer alırken, uluslararası ekonominin büyümesi, teknolojik ilerleme ve ulusal ekonomik dönüşümlerde merkezi bir rol oynarlar. 1970'lerden bu yana küreselleşme eğilimi, büyük şirketlerin çalışma ve rekabet etme şeklini temelden değiştirdi.
Organik büyüme, aktif birleşme ve satın almalar yoluyla yüksek gelirli ülkelerde bulunan büyük şirketler üretim ağlarını, tedarik zincirlerini ve dağıtım sistemlerini bulunduğu ülkelerin çevresinde inşa etti. Cambridge Üniversitesi'nden Profesör Peter Nolan'ın da belirttiği gibi, küresel endüstriyel yoğunlaşma derecesi gelişmiş ülkelerin birçok sektörde büyük ölçüde arttı.
ORTA GELİR TUZAĞINI AŞMAK ZOR
Gelişmekte olan ülkeler ise endüstriyel gelişimlerini desteklemek, araştırma, geliştirme ve pazarlama gibi daha yüksek katma değerli faaliyetlerde kapasitesini artırmak için büyük işletmelere ihtiyaç duymaktadır. Bununla birlikte yarışa geç katılan gelişmekte olan ülkelerin yeterli ölçekteki ekonomiyi inşa etmesi zordur. Zira yüksek gelirli ülkelerin kurumsallaşmış şirketleri küresel iş sistemlerinin hâkim noktalarını işgal ediyor.
Kore Cumhuriyeti'nden (Güney Kore) bir ekonomist olan Keun Lee'ye göre, büyük işletme yaratmanın zorluğu olarak tanımlanan "büyüklük başarısızlığı", gelişmekte olan ülkelerin orta gelir tuzağını aşmalarını engelleyen kilit bir faktör. Ekonometri çalışmaları göstermiştir ki, Güney Kore ve Çin Halk Cumhuriyeti gibi istisnalar hariç çoğu gelişmekte olan ülkenin büyük şirket sayısı beklenenin altında kalıyor. Bu bağlamda, Çin'deki kurumsal dev şirketlerin yükselişi dikkate değer bir başarı olarak görülmelidir.
EN BÜYÜK 7 ŞİRKETİN DÖRDÜ ÇİN'DEN
Çin'in ekonomik geçiş ve işletme reformlarındaki kademeli ve deneysel yaklaşımı başarının ardındaki ana etken olarak okunabilir. Çin'deki piyasa odaklı geçiş, canlı özel sektör girişimciliğini ortaya çıkardı ve özellikle bilgi ve iletişim teknolojisi başta olmak üzere çok sayıda alanda devlet dışı işletmeler hızla büyüdü. Gelinen noktada Fortune Global 500'de yer alan en büyük yedi internet hizmet ve perakende şirketinin üçü ABD'den dördü ise JD.com, Alibaba, Tencent ve Xiaomi olmak üzere Çin'den çıkan şirketlerdir.
Reformlar ayrıca Çin'e ait devlet işletmelerinin de kendisini modernize etmesinin önünü açtı. Çin'in devlete ait işletmeler sektörünün yeniden yapılandırılması, Fortune Global 500'deki Çinli şirketlerin çoğunluğunu temsil eden devlete ait şirket devlerini ortaya çıkardı. Bu şirketler Çin'in enerji, ulaşım ve altyapı sektörü gelişiminde ön saflarda yer aldılar.
ABD, AR-GE'DE ÖNCÜ POZİSYONDA
Kırk yıllık hızlı büyümeye karşın Çin'in büyük şirketleri ile merkezi yüksek gelirli ülkelerde bulunan dev şirketler arasında hala büyük uçurumlar olduğu kabul edilmelidir. Örneğin Fortune dergisinde Çin en büyük şirket sayısı olarak ABD'yi geride bırakmasına karşın toplam kazanç anlamında gerisindedir. Çin araştırma ve geliştirmeye yoğun biçimde yatırım yapmasına karşın hala Amerika'nın arkasında yer aldığı da açıklıkla görülüyor. Avrupa Komisyonu'nun Endüstriyel Ar-Ge Yatırım Puan Tablosu'na göre 2018'de küresel Ar-Ge faaliyetlerinin tamamını karşılayan dünyadaki 2,500 büyük şirket ayını zamanda küresel ticaretin yüzde 90'ı elinde tuttu. Bunların arasındaki 507 şirket küresel Ar-Ge harcamalarının yüzde 12'sini karşılarken Amerika'daki 769 şirket ise yüzde 38'lik katkı sundu.
REKABET EDİLEBİLİRLİK GÜÇLENDİRİLMELİ
Çin'in büyük şirketleri, uluslararası rekabet edebilirlik açısından küresel devleri yakalama konusunda da hala nispeten erken bir aşamada. Çin'deki büyük şirketlerin gelirlerinin çoğu iç pazardan geliyor ve büyümek için giderek daha zorlu bir uluslararası ortamla karşı karşıya kalıyorlar. Son olarak, Çin'in büyük şirketleri, ABD şirketlerine kıyasla yalnızca çok az sayıda büyük sınır ötesi birleşme ve satın alma operasyonları gerçekleştirebildi.
Çin'in kurumsal devlerinin yükselişi, Çin'in değişen küresel iş ortamında uyarlanabilir reformlarından ve endüstriyel gelişiminden kaynaklanıyor. Sürekli büyüyen ve giderek artan devasa iç pazar, Çin'in büyük şirketlerinin yeni yetenekler edinmesi ve dikkate değer şekilde büyümesi için fırsatlar yarattı.
Çin'in büyük şirketlerinin inovasyon yeteneklerini ve uluslararası rekabet edebilirliklerini ise güçlendirmeleri gerekiyor. Gelecek belirsizliğini korurken, Çin'in kurumsal devlerinin önümüzdeki on yılda nasıl performans göstereceği küresel iş sistemlerinin değişen manzarası üzerinde de derin etkilere sahip olacak.
Kaynak: China Daily