Women and Cancer - Preservation of Fertility
Kadınlar ve Kanser - Doğurganlığın Korunması
Kanser hastası olduğunuzda doğurganlığınızı düşünmeniz neden önem teşkil ediyor?
Doğurganlık, yani bir kadının gebe kalma ve gebeliği sürdürebilme yetisi bazı kanser tedavilerinden zarar görebiliyor. Kanser tanısı konulan genç kadınların çoğu gelecekte çocuk sahibi olmak istiyor. Bu kadınların bazıları doğurganlıklarını koruma seçeneklerine sahip olduğunu bilmiyor olabilir. Doğurganlığınızın korunması için en uygun zaman kanser tedavisi başlamadan önceki zamandır.
Kanser teşhisinden sonraki mümkün olan en kısa süre içerisinde doğurganlığı koruma seçenekleri konusunda doktorunuzdan bilgi edinin. Bazen doktorunuz doğurganlığınıza daha az zarar veren bir tedavi planı seçebilir.
Kanser tedavisi doğurganlığı nasıl etkiliyor?
Kızlar sahip olabilecekleri tüm yumurtalar ile birlikte doğar. Kadınlar daha fazla yumurta geliştiremez ya da oluşturamaz. Kemoterapi, radyasyon terapisi ve bazı cerrahi müdahaleler yumurtalara zarar verebilir ya da yok edebilir veya başka doğurganlık sorunlarına sebep olabilir.
Kemoterapi, yumurtalarınıza, ovaryen foliküllere (overlerde bulunan ve yumurtaları içeren kesecikler) ve seks hormonlarınıza zarar verebilir. Tedavi bütün vücudunuza ya da belirli organların yakınına uygulandığında radyasyon da aynı hasarı verebilir. Bu organlara üre organları ve hipofiz bezi (beyin tabanında yer alan ve hormon üreten bir bez) dahildir.
Doğurganlığınızın korunması için en uygun zaman kanser tedavisi başlamadan önceki zamandır.
Sıklıkla, kemoterapi veya radyasyon terapisi adetlerinizi bir süreliğine durdurabilir ya da düzensiz hale getirebilir. Tedavi sonrasında adetiniz devam edebilir ya da yeniden başlayabilir ancak adet görüyor olmanızın her zaman doğurgan olduğunuz anlamına gelmediğini bilmeniz gerekir. Bazı durumlarda adet yeniden başlamayabilir. Adet görüyor olmasanız bile gebelik için küçük bir şansınız mevcuttur.
Kemoterapi veya radyasyon terapisi anında ya da erken menopoza girmenize sebep olarak yıllar sonra infertiliteye sebep olabilir. Erken menopoz, menstrüel döngülerinizin 40 yaşından önce kesilmesidir. Her iki overin alındığı cerrahi müdahale anında menopoza sebep olur.
Kanser tedaviniz gebe kalabilme yetinizi etkielyebilir. Örneğin, pelvik bölgeye yüksek dozda radyasyon alınması gelecekte düşük riskin arttırabilir ya da erken doğuma sebep olabilir. Histerektomi (rahmin cerahi müdahale ile alınması) geçirmiş kadınlar gebe kalamaz.
İnfertilite ihtimali nedir?
Kanser tedavisinden sonra tüm kadınlarda infertilite görülmeyebilir. Kanser tedavisinin doğurganlık üzerindeki etkisi birçok faktöre bağlıdır. Bunlar aşağıdaki gibidir:
• Kanser tipi ve evresi (ne kadar yayıldığı)
• Ameliyat alanı
• Uygulanan kemoterapi türü ve toplam dozu (miktarı)
• Yaşınız (yaşlandıkça infertilite riski artmaktadır)
• Radyasyon terapisinin dozu ve konumu
• Tedavi öncesi doğurganlık durumunuz
Eğer kemoterapi görmeniz planlanıyorsa doğurganlığınızı etkileme olasılığı daha düşük olan seçenekler hakkında onkoloğunuzla görüşün.
Doğurganlık koruması seçenekleri nelerdir?
Doktorunuz sizi bir bir üreme uzmanı olan üreme endokrinoloğuna yönlendirebilir.
Doğurganlık koruma seçenekleri kişiden kişiye, kanser türüne ve evresine ve kanser tedavisine ne kadar kısa sürede başlanması gerektiğine göre değişmektedir. Standart yöntemler şunları içerir:
• Embriyo Saklama. Embriyoların (döllenmiş yumurtaların) saklanması bir seçenek olabilir. Yumurta üretimini arttırmak için doğurganlık ilaçları kullanmanız gerekebilir (genellikle günlük enjeksiyonlar halinde). Yumurtalarınız "toplanır" (cerrahi müdahale ile alınır) ve partnerinizin (ya da donörün) spermi ile laboratuvar kabında birleştirilir. Buna in vitro fertilizasyon (yapay ortamda döllenme) ya da IVF denir. İhtiyaç duyulana kadar embriyolar dondurulmuş ya da "saklanmış" kalır.
• Radyasyon tedavisi esnasında pelvisin korunması. Yumurtalıkları tedavi esnasında radyasyondan korumak için yumurtalıklardan biri veya her ikisinin korunması (kalkanlama) mümkündür.
• Ovar transpozisyonu. Pelvik bölgeye radyasyon tedavisi uygulanmadan önce cerrah sağlıklı yumurtalıklardan birini veya her ikisini vücudunuzda tedavi alanının dışındaki bir noktaya taşır. Eğer overin yeni konumunda doğal yollarla gebelik mümkün değilse gebelik için overi tekrar taşıtmanız ya da IVF uygulamasını kullanmanız gerekebilir.
• Ovaryen koruma (konservatif) cerrahi Endometriyal (rahim) veya ovaryen kanser gibi jinekolojik kanserlerin standart tedavisi overlerin her ikisinin ve rahmin alınmasıdır. Eğer kanserleri erken evrede ise (1. evre) ve düşük düzeydeyse yani yayılma riski düşükse bazı kadınlarda overlerin korunması sağlanabilir.
• Rahim boynunun cerrahi müdahale ile alınması ancak rahmin bırakılması Rahim ağzı kanseri olan kadınlarda sıklıkla rahim ve rahim boynu cerrahi müdahale ile alınmaktadır. Erken evre rahim boynu kanseri olan kişiler sadece rahim boynunun alınmasını tercih edebilir.
• Endometriyal kanserin ilaçla tedavisi. Erken evredeki düşük riskli endometriyal kanserler sıklıkla cerrahi müdahale olmadan başarılı şekilde tedavi edilebilir. Bunun yerine doktorlar tümörü küçültmek için projestin gibi hormonal ilaçlar kullanabilir.
Diğer yöntemler deneyseldir. Bunların güvenliliği ve ne kadar başarılı oldukları üzerinde hala çalışılmaktadır. Bu yöntemler şunları içerir:
• Yumurta saklama (döllenmemiş yumurtaların dondurulması). Embriyo saklamada olduğu gibi yumurta üretimini arttırmak için doğurganlık ilaçları kullanmanız gerekebilir. Daha sonra yumurtalarınız toplanarak dondurulur.
• Ovaryen doku saklama. Bu yöntem, overden küçük parçaların alınıp dokunun dondurularak saklanmasını içerir. Kanser tedavisinden sonra bu doku bir cerrah tarafından yeniden implante edilebilir. Dokuda kanser hücreleri olabileceği için bu yöntem lösemi hastası ya da belirli diğer kanser tiplerine sahip kadınlar için güvenli seçenek olmayabilir. Ayrıca doku, folikülleri ve kapalı yumurtaları olgunlaştırmak ve yumurtaları vücut dışarısında döllemek için de kullanılabilir; ancak bu yöntem kullanılarak henüz bir çocuk doğumu gerçekleşmemiştir.
• İlaç tedavileri. Kemoterapi sırasında overlerin korunmaya çalışılması için belirli ilaçlar kullanılabilir. Bu ilaçlar tedavi sırasında overlerin işleyişini durdurmaktadır. Kanser tedavisi sonrasında doğurganlığı geliştirip geliştirmedikleri bilinmemektedir.
Doğurganlık koruması kanser tedavinizi geciktirir mi?
Bazı doğurganlık koruma yöntemleri kanser tedavisinin başlangıcını geciktirebilir. Embriyo ve yumurta dondurma işlemi söz konusu olduğunda yumurta üretimini arttırmak için sıklıkla adet döneminizden başlayarak 2 haftalık bir ilaç kullanımı dönemine ihtiyaç duyabilirsiniz. Yumurtalarınız alındıktan sonra kanser tedavisine başlayabilirsiniz.
Doğurganlık korumasının başarı oranları ve maliyetleri nelerdir?
Genç yaşta kanser tedavisi görmüş birçok kadın gelecekte çocuk sahibi olmuştur. Doğurganlık başarı oranları tedaviye göre ve her bir kadının içinde bulunduğu duruma göre değişkenlik göstermektedir. Doktorunuz başarı şansınız konusunda size daha fazla bilgi sağlayabilir.
Doğurganlık korumasının maliyeti de değişiklik göstermekte olup yüksek maliyetli olabilir. Sigorta firmaları bazı doğurganlık tedavilerinin ücretini karşılamayabilir. Bazı kurumlardan konuyla alakalı finansal yardım alabilirsiniz (bkz. Kaynaklar)
Kanser tedavisi sonrası gebelik güvenli mi?
Genel olarak, kanser tedavisi sonlandıktan sonra ve siz gerileme dönemindeyken gebelik güvenlidir. Araştırmalar gebeliğin kanserin nüksetmesine sebep olmadığını göstermektedir.
Ancak doktorunuz tedavi sonlandıktan sonra gebe kalmayı denemeden önce 6 ay ya da daha fazla bir süre beklemenizi önerebilir. Bunun sebebi kanserin nüksetmesi halinde bu durumun olasılıkla ilk 2 yıl içerisinde gerçekleşecek olmasıdır. Genel olarak kanser tedavisi sırasında gebe kalmak güvenli değildir. İnfertil olduğunuzu düşünüyorsanız bile doktorunuz size gebe kalmayı deneyebileceğinizi söyleyene kadar sizin için uygun olan doğum kontrol seçenekleri ile ilgili doktorunuzla görüşün.
Bazı kanser tedavileri kalp veya akciğer hasarına sebep olabilir ve olası bir gebelikte komplikasyona sebep olabilir. Gebe kalmanızın güvenli olup olmadığı ile ilgili olarak doktorunuzla görüşün.
İnfertil iseniz seçenekleriniz nelerdir?
Kanser tedavisi sonrası gebelik mümkün değilse aile kurmanız için başka seçenekler mevcuttur. Bunlara bir donörden embriyo veya yumurta alınması, gebelikte taşıma için bir taşıyıcı anne kullanılması (yasal olduğu yerlerde) ve evlat edinme dahildir. Bazı evlat edinme kurumları kanserden kanserden hayatta kalan kişilerle ilgili çeşitli kısıtlamalar uygulamakta ancak bazıları da uygulamamaktadır.
Çocuk sahibi olamayacağınız için üzgün veya kızgın hissetmeniz doğaldır. Bir danışmanla görüşmek ya da bir infertilite destek grubuna katılmak size yardımcı olabilir.
Bu bilgiler ne işinize yarayacak?
Doktorunuz sizinle doğurganlık koruması hakkında konuşmayabilir. Eğer doğurganlık sizin için önemli bir konuysa bu konuyu açmanız gerekir. Doktorunuza sorabileceğiniz bazı sorular şu şekildedir:
• Kanser tedavisine ne kadar kısa sürede başlamam gerekiyor?
• Kanserim ya da tedavim gelecekte doğurganlığımı etkileyecek mi?
• Doğurganlık koruma seçeneklerim nelerdir?
• Bu seçeneklerin herhangi biri kanser tedavisini daha az etkili hale getirir mi ya da kanserin nüksetme riskini arttırır mı?
• Bir ilişki içinde değilim ancak yine de çocuk sahibi olmak istiyorum; seçeneklerim nelerdir?
• Eğer prognozum zayıfsa yine de embriyo ya da yumurta saklayabiliyor muyum?
Kaynaklar
Doğurganlığımı Korumak İstiyorum
SaveMyFertility.org
Oncofertility Consortium
myoncofertility.org
oncofertility.northwestern.edu
veya telefonla 1-866-708-FERT (1-866-708-3378)
Doğurganlık Umudu
www.fertilehope.org
Sharing Hope Program
www.fertilehope.org/financial-assistance/index.cfm
Amerikan Üreme Tıbbı Topluluğu
www.asrm.org/patient_resources
Amerikan Klinik Onkoloji Birliği (kanser bilgisi)
www.cancer.net
RESOLVE: The National Infertility Association
www.resolve.org