

Guatemalaya giriş ve Panajachel
Meksikada pasaport ve gümrük işlemleri, sınıra 5 kilometre kadar geride bir noktada yapılıyor. Guamtemalada ise sınır kapısı tam sınır çizgisinde, neredeyse. Amerikadan Meksikaya gerek ilk geçişimde (Ağustos ayındaki Mexicaliye ilk girişimden bahsediyorum), gerekse ikincisinde (bunda da son seferde, Nuevo Laredoya geçişimden bahsediyorum) Amerika Birleşik Devletlerinin düzen ve refahından sonra bir medeniyet şoku yaşıyor, insan. Bir Türk olarak, bu ikinci medeniyete alışmakta çok güçlük çekmediğiniz gibi, aslen kolayca benimsiyorsunuz, neredeyse. Şimdi ise sıra Guatemalaya girişte.
Meksikaya girerkenkinden çok daha kolay ve hızlı tamamlandı, işlemler. Önce pasaportumun damgalanması, ardından da arabanın gümrük işlemleri toplam bir çeyrek saatten daha çabuk bir şekilde gerçekleşti. Gümrük işlemlerinin yapıldığı yer, demin de dediğim gibi sınır çizgisinin hemen dibinde (bunu, GPSimden izlediğim için biliyorum). İşte tam orası da aynı zamanda La Mesilla (Mesiya okunur, İspanyolca bilmeyenler için : ) ) kenti. Gümrük işlemlerinin yapıldığı nokta ile şehir bütünleşmiş vaziyette. Yani, insan gümrük noktasının ciddiyeti ve mahremiyeti açısından araya bir mesafe koyar, değil mi? Yok öyle bir şey. Sınırda mısınız, şehrin çarşı-pazarının ortasında mısınız, belli değil. İşte tam bu noktada yeni bir medeniyet şoku daha. Meksikadan sonra, daha fakir bir ülkeye girdiğinizin sinyallerini çevreye baktığınızda rahatlıkla görebiliyorsunuz. Yollar -çok- daha bakımsız,binalar daha köhne ve insanlar daha hırpani v.s. Ama, bir şey hemen kendini gösteriyor; Önce ABDden Meksikaya girişte yaşadığınız hissi, burada yeniden yaşıyorsunuz ki, insanlar daha da yakınlaştılar. Bu ilk intibam, Guatemalada şu ana kadar geçirdiğim şuncacık zamanda daha da pekişti.
Yapmam gereken ilk şey,bir banka bulup ya ATMsinden para çekmek, ya da bu tür acil durumlar için cebimde bulundurduğum ABD Dolarlarından bir miktar bozdurmak. Şehrin, aslında sınırdan giren karayolu olan tek ana caddesinde trafiği aksatacak kadar ağır ilerlerken, arkamda biriken araç konvoyundan tek bir korna sesi bile duymuyorum. Belli ki, sabırlı insanlar, şükür. Banka olduğunu sandığım binanın girintisine sığındığımda, ardımdaki konvoy, olağan bir süreçlerden birisini yaşadıkları her hallerinden belli olarak yanımdan akıp geçti. Arabayı emniyetli şekilde park ettikten sonra pasaportumu da alıp, bankanın kapısına yöneldim. Pompalı tüfeği ile bekleyen güvenlik görevlisi, nazik bir şekilde beni selâmladıktan sonra, ilk kapıyı açıp beni ara bölmeye aldı. İlk kapının tamamıyla kapandığından emin olduktan sonra ikinci kapının otomatik kilidini açtı ve aban yol verdi. Durumu bu kadar ciddiye aldıklarına göre, risk yüksek. İçeride, elimde pasaportumla şaşkın şaşkın etrafıma bakarken, görevlilerden genç bir bayan yaklaşıp, ne istediğimi sordu, tabii İspanyolca. Dolar bozduracaktım da
dedim. Beni hemen, sırada bekleyen onlarca müşterinin önünden, bankodaki görevlilerden birisine yönlendirdi ve nazik bir şekilde elimi sıkıp, odasına girdi; müdürmüş. Bu ihtimamdan aslında çok gururlanırken, bekleyen onca müşteriye karşı da mahcup oldum. Ama, onlardan, sıralarını aldığım için özür dilerken, onlar gülümseyerek bana yol açtılar. İkinci intiba da olumlu.
Ülkeye girdiğim 21 Mart Pazartesi akşamı için hedefim, sınırın yaklaşık 250km güney-doğusundaki Panajachel kasabası. Atitlan Gölü kıyısındaki bu kasabayı tercih etmemin nedeni, öncelikle su kıyısı olması, tabii. Ama, bir başka özelliği de, Guatemalanın volkanlarından üçüne karşı manzarasının olması. Guatemala bir volkanlar ülkesi. İlginç bir kent olduğu Lonely Planetta (LP) yazılı olan Quetzaltenangoyu es geçip, 250 kilometrelik yolu 6 saatte katederk Panachele vardım. Guatemalada yollar, başkent Guateye (aslında Guatemala City ama, herkes Guate diyor) ana bağlantı sağlayanları dışında hep bir geliş-bir gidiş şeklinde. Ülkenin coğrafî özelliğinden dolayı sürekli viraj ve yokuşlu olan yollar bir de, heyelan nedeniyle sıklıkla tek şeride düşüyor. Heyelan kimi zaman yolun kıyısındaki yamaçtan inen taş-toprak halinde yolu kapatırken, kimi zaman da uçurum tarafında yolun -şanslıysanız- yarısının aşağıya kaymasına sebep oluyor. Bütün bunlara bir de yoğun trafiği ekleyince, 250 kilometrelik yol ancak 6 saatte bitebiliyor. Ama, viraj ve yokuş derken de, öyle masum olanlarından bahsettiğimi sanmayın, sakın. Virajlar çoğunlukla 180°lik. Hem de öyle keskinler ki, viraj içinden dönerken kazara durmak zorunda kalırsanız, arabayı yeniden kaldırmanız hayli zor. Yokuşların da kimi yerde eğimi %20-25 vardır herhalde; tabiri caizse, eşek anırtan cinsinden.
Biz yeniden dönelim Panajachele. LPte gözüme kestirdiğim Hotel Viñas del Lagoyu GPSimdeki yerine oturtup, o noktaya doğru sürdüm, arabamı. Sokaklarda sağa sola baka baka ilerlerken -ve GPSte olması gereken yeri geçtiğimi de fark ettiğimde- bir polis memuru yanaştı arabaya. Aradığım oteli söyledim, bilmedi. Yanındaki adama sordu, o biliyormuş. Bana, onu takip etmemi, hemen geride olduğunu söyledi. Polis zaten seyrek olan trafiği durdurup, yolun ortasında manevra yapmama yardımcı oldu ve ben yol bilir adamın arkasına takıldım. 50metre geride ve görmemin olanaksız olduğu daracık bir çıkmaza saptık. 10 metre sonra otelin girişindeydik. Julio beni otel görevlisine tanıştırdı (biz Julioyla tanışmış mıydık ki?), oda fiyatında pazarlık ve el sıkıştık. Burada usul böyle. Onlar alışık. E, biz de pek yabancı sayılmayız, tabii. Her ne hal ise, ardından Julioyla da tanıştık. Bana nereli olduğumu sordu; Turco! dedim. Yüzünde şaşkınlıkla sevinç arası bir ifade belirdi. Benim Türk bir arkadaşım var dedi, 10 yıldır burada yaşıyor. Haydaa!
Şimdi, burada bir es verip, Guatemalada yaşayan bazı yabancıların burayı tercih etme sebeplerini söyleyeyim. Tabii, bu Guatemaladaki her yabancı için kesinlikle geçerli değil; çok çok az bir kısmı, yalnızca. Dünyanın çeşitli ülkelerinde, hafif ya da ağır bir suçtan aranan, hüküm giymiş bazı insanlar eğer cezadan kaçmak ve gözden kaybolmak istiyorlarsa, kendilerine mekân olarak seçtikleri ülkelerin başında Guatemala geliyor. Bunun iki nedeni var; birincisi, ülkede hukuk sistemi ve güvenlik teşkilatı, diğer devlet organları gibi, tam bir bozulma, dejenerasyon içinde. Bu yüzden, ülkeye giren insanları takip etmek, onları bulup yakalamak, yargılamak, gerekirse ülkelerine iade etmek gibi bir durum -neredeyse- söz konusu değil. Bazı ülkeler, onlar için çok önemli bir suçlu eğer Guatemalaya kaçıp gizlendiyse, kendi imkânlarıyla bulup, üst düzey diplomatik ilişkileri kullanarak yakalanması ve iade edilmesini sağlıyorlar, falan. Diğer nedeni ise, Guatemalanın yaşamak için çok ucuz olması.
Şimdi, dönelim Haydaa!ya. Julio öyle deyince aklıma ilk gelen böyle bir durum oldu. Hele, ülke Guatemala da olunca, aklıma uyuşturucu kaçakçılığı falan gibi bir şeyler de gelmedi değil, hani. Hadi dedi, gel seni Turcoya götüreyim.Bir yandan işkilleniyorum ama, bir yandan da merak ediyorum. Ucundan güzel bir hikaye de çıkabilir. Sokak aralarında yürüyerek, yüksek bahçe duvarının arasındaki demir bir kapıyı çaldı, Julio (burada bahçe duvarları hep yüksek ve bahçe kapıları da demir, özel bir durum yok yani) ve seslendi Turco!. İçerden bir ses geldi, Julio cevap verdi Turco, benim Julio!. Birazdan kapı açıldı; yaşlı, orta boylu tıknazca bir adam, Julioyla merhabalaştı. Bense arkada duruyorum. Julio ona benim Türk olduğumu söyledi. Adam bana döndü; Türk müsün?. Evet dedim, Türküm.
- Neredensin?
- İstanbuldan.
- Ben de İzmir Göztepedenim. Adım Ali Tufan Çankaya.
Adımı söyledim, tanışmış olduk. Dur dedi, kahve yapıyordum, sana da vereyim. Onda da bir şaşkınlık mı var, yoksa o da mı beni tartıyor, anlayamadım. Bende kuşku olur da, Guatemalanın bir ücra köşesinde karşısına birden bire bir Türk çıkınca onda olmaz mı? Biz daha sokaktayız, o içerideki bahçeden plastik iskemleleri tek tek verdi, Şuraya koyun dedi bize. Demir kapının hemen yanında, sokağın kenarında söylediği yere koyduk. Birazdan elinde tepsi , üzerinde mis gibi kokan kahve kupalarıyla geldi. Ali Tufan Çankayanın hikayesi şöyle : İzmirde, onun deyimiyle Harbiyeden 1962 yılında ayrılıp İstanbula, Fordda çalışmak üzere gelir. O sırada, İngilizce biliyor da olduğu için Amerikalılarla sürekli teşrik-i mesai halindedir. Bir ara onlardan Kanadayı duyar, deştikçe yeni ve daha da cazip bilgiler edinir. Onlardan aldığı dergilerde gördüğü fotoğraflara vurulur; ormanlar, göller, nehirler, avlanan kocaman balıklar (Ali Beyin balığa merakı çok fazla) v.s. 1967de Kanadanın British Columbiasına (BC) gitmek üzere, İngiliz Konsolosluğuna (o zamanlar Kanadanın Türkiyede temsilciliği yoktur, onun yerine İngiltere elçilik ve konsolosluklar temsil hizmetini vermektedir) başvurur. O yıllar, Kanadanın dışarıdan kalifiye iş gücü alımının en yoğun yıllarıydı, hatırlarım. Bizim evde de tam o yıllar bununla ilgili -neredeyse finale ulaşan- girişimler, buna bağlı uzun tartışmalar olmuştu. Neyse! Ali Beyin başvurusu hemen kabul edilir. Karısı biraz ayak direse de, sonunda kocasına boyun eğer ve BCya giderler, Vancuvera yerleşirler. Ali Bey yıllarca çalışır, para biriktirir, ev alır ve bir yandan da iyi gezerler. Kızları büyüyüp, kendilerine hayat kurduktan sonra Ali Bey bir otobüs alır kendisine, içini el emeğiyle bir eve dönüştürür ve yollara dökülür. Meksikanın Baja Californiasında kendine bir ağaç altı bulur; orada birkaç ay geçirir. Balık tutar bol bol, onların bir kısmını yerken, kalanını da etrafına dağıtır. Ama, balıklar öyle el kadar falan değil; fotoğraflarını gördüm, boyum kadar, hata daha irileri var içlerinde. Yani, orduyu doyurur cinsten. Sonraları, her yıl iznini geçirmek üzere, aynı yere, aynı ağaç altına gelir; tam 24 yıl boyunca. Karısı Ali Beyi bu münzevi hayatıyla baş başa bırakmayı tercih eder ve boşanırlar. Derken Ali Bey bundan 10 yıl önce emekli olur, aynı otobüsüne biner, bu sefer daha güneylere doğru, hayatının kalanını geçireceği bir yer bulmak için inmeye başlar; ta ki Panajacheli bulana kadar iner. Buraya vardığında önce, şehrin girişindeki Panajachel Nehrinin üzerindeki köprü başında bir hafta kalır. Sonra, bir otoparkta birkaç ay, derken Panajachele âşık olur ve Nirvanaya ulaştığına karar verip, kendine kalıcı bir yer aramaya başlar, kasabada. Sonunda, çok iyi dost olduğu, soyu zamanının İngilizlerine dayanan bir otel sahibi, arazisinin, içinde ulu bir ağacın olduğu birkaç yüz metrekarelik ufacık bir kısmını Ali Beye satmaya karar verir. O gün otobüsünü bu arsaya çeker, o ağacın altına. Sonraları otobüse bitişik minicik bir kulübe inşa eder.
ve Ali Beyin hayatının en huzurlu yılları başlar. 10 yıldır Ali Bey burada, tek başına. Kasabada Turcoyu tanımayan, sevmeyen ve saymayan yok. Sahip olduğu her şeyi, yemeğini, parasını herkesle paylaşıyor. Sabahtan akşama kadar, demir kapısının bitişiğine, önündeki o daracık yolun kenarına yerleştirdiği plâstik sandalyesinde otururken, gelen geçen herkes selâm verip hatırını sormadan, geçen her araba, taksi, kamyonet, tuk-tuk (burada da aynı uzak doğudaki gibi taksi-triportörler var onların da adı tuk-tuk) durup iki kelâm etmeden geçmiyor. Dürüstlüğünü, hayatta hiçbir zaman yalana ve düzene başvurmadığını her fırsatta tekrarlıyor. Hiçbir şekilde kendini ezdirmediğini ve para için kendini hırpalamadığını, hırpalatmadığını da
Türkçe konuşmaya olan hasreti, zaman ilerledikçe daha da belirginleşiyor. Hiç durmadan anlatıyor, ben ise arada ancak Evet!, Ha!, Hımm!, Anlıyorum! gibi tek kelimeleri söylemeye fırsat bulabiliyorum. Bu kadar yıl Türkiyeden ve Türklerden uzak ve Türkçe konuşmuyor olmasına rağmen, Türkçesinde en ufak bir bozulma, ufak da olsa bir aksan yok. Benim dile karşı çok yeteneğim vardır diyor, Ali Bey. 7 dil biliyormuş. Öğrenmeye başladığım dili, en iyi şekilde öğrenirim; tüm gramer kurallarıyla. Yoğun sohbette Julio, oğlunu okuldan almak için kalkmak zorunda olduğunu söyleyip, bisikletiyle uzaklaştı. Ben, biraz daha Ali Beyi dinleyip, karanlık basmadan izin istedim. Juliola gelirken, bu kadar uzun kalacağımı düşünmediğim için nerelerden geçerek geldiğimize pek dikkat etmemiştim. Karanlıkta yolumu bulamam, endişesiyle, fazla da geçe kalmak istemiyordum. Ertesi gün sabah kahvesi için mutlaka beklediğini söyledi; saat 10 buçuk için anlaştık ve ayrıldım.
O akşam Meksikanın son yazısını bitirmekle uğraştım, yakındaki bir restoranda muhteşem bir balık çorbasıyla karnımı doyurdum ve çok geç olmayan bir saatte işimi bitirip, yattım. Ertesi sabah erkenden kalkıp, otelin damına çıktım. Manzara muhteşemdi.
Önde Lago de Atitlan (Atitlan Gölü) ve arkada üç volkan : Solda, önde Volcan Toliman, hemen arkasında ucu görünen Volcan Atitlan ve sağda Volcan San Pedro. Sağ üst köşede ise daha henüz gecesini tamamlayamamış ay dede
Kaldığım otelden ayrılıp, saat 10 buçukta Ali Tufan Çankayanın kapısının önündeydim. İskemlesini -bu sefer yolun karşı tarafına- koymuş, beni bekliyordu. Yine muhteşem kahvesiyle, ama bu sefer ulu ağacının altında oturup, sohbetimize kaldığımız yerden devam ettik. Daha anlatacak çok şeyi vardı eminim ama, yarıma doğru izin istedim. Guatemalada bir Türk! Oralara yolunuz düşerse, uğramadan geçmeyin. Eminim,çok sevinecektir. Adresi aşağıda ama, El Turcoyu nasıl bulabilirim? diye sorarsanız, eminim herkes yerini gösterebilir :
Zona 2 Calle Monterey, Panajachel
Ali Bey otobüsünün mutfağında kahve yapıyor
Antiguaya doğru yola çıktım.
Yoldan, Volcan Toliman (sağda), Volcan Atitlan (solda) ve Atitlan Gölü
Antigua
Antigua, Guatemalaya gidenlerin uğramadan edemediği, uğramayan turistlerin şiddetle cezalandırılıp, aforoz edildiği bir şehir. Şaka bir yana, gerçekten uğramadan, kalınmadan, hatta birkaç gece geçirmeden edilemeyecek bir yer. Bu kadar cazip bir mekân ve turistler tarafından tercih edilen bir yer olması nedeniyle de Guatemala hükümeti gözü gibi bakıyor. Tarihi dokusunu olduğu gibi muhafaza etmeye gayret ettikleri gibi, yapılan yenilemeler ve ilâvelerin de bu dokuya zarar vermemesine büyük bir özen gösteriyorlar. Yine de güçleri fazlasına yetmiyor; kentte bir çok kilise ve tarihi yapı, 1773te yaşadığı büyük depremden beridir yıkık ve harabe olarak durmakta. 1979da Unesco Kültür Mirası listesine -haklı olarak- dahil olan kentin eksiklerinin giderilmesi için ciddi boyutta dış destek verilmesine rağmen
Antigua 1543 yılında kurulmuş ve -şimdiki Meksikadaki- Chiapastan Costa Ricaya kadar olan Orta Amerika bölgesinin yönetim başkenti olarak, yaşadığı 1773 büyük depremine kadar bu özelliğini sürdürmüş; daha sonra görevi -zorunlu olarak- yeni kurulan Guateye (yani, Guatemala City) devretmiş.
Kentteki irili ufaklı onlarca Hotel ve Hostalde yer bulmak hayli zor. Hele Paskalya Yortusu zamanı için 3-4 ay öncesinden rezervasyon yapılmasının zorunluluğu olduğu söyleniyor. Ben, birkaç saatlik gezintiden sonra şehirde, aynı sokak üzerinde 2 tane bulunan Ummagumma Hostel zincirinden birincisinde, tek kişilik bir oda bulabildim; banyosu ortak. Biraz salaş, bakımsız hostel, genç yabancılar tarafından özellikle ucuz olması nedeniyle tercih ediliyor.
Antiguada Parque Central. Soldaki tarihi katedral 1542de yapılmış ve 1773 depreminde yerle bir olmuş. 1780den 1820ye kadar ancak kısmî olarak yeniden inşa edilebilmiş
Katedralin önünde hediyelik eşya satmaya çalışan Maya yerlisi kadının turistle pazarlığı
Palacio de Los Capitanesin (Yöneticiler Sarayı) kemerli çıkması. Bu bina 230 yıl boyunca Orta Amerikanın yönetildiği yer olmuş
Antiguanın yabancılar tarafından tercih edilmesini sağlayan özelliklerinden birisi tarihi dokusu ama, bunun yanındaki bohem yaşantı ve İspanyolca kursları. Ha, tabii bir de, şehrin cıvarındaki 4 volkanı unutmayalım, ki bunlardan birisi (Volcan Pacaya) hala aktif. Aslında öyle püskürtme şeklinde değil ama, tepesinden halâ lav akıtıyor. Gelenler de, volkanın bacasından çıkan o zehirli gazı solumak ve akan lavların oluşturduğu kızgın kayalara basıp, ayakkabılarının altını eritmek için akın akın yukarıya tırmanıyorlar. Araçla gidildikten sonra çok zor olmayan bir parkurdan yürüyerek tırmanılan noktada oluyor, bütün bu güzellikler.
Burada haftalığı yalnızca birkaç yüz Amerikan Dolarına, aile yanında konaklama da dahil olmak üzere bire-bir İspanyolca kursu alabiliyorsunuz. Burada katılacağınız bir-iki haftalık bir kurs, sizin tüm Güney Amerika boyunca ihtiyacınız olacak günlük konuşma bilgisi için yeterli oluyor(muş). Aslında, benim de niyetim 2 haftalık böyle bir kursa katılmaktı ama, maalesef zaman kısıtım beni bu imkândan mahrum bıraktı.
Antiguadaki ilk gecemde, bir süredir Guatemalada gönüllü bir programa yazılmış olan ve bir izleyicimin mesajında yazdığı blog adresinden gönderdiğim mesajla gıyaben tanıştığım bayan La Turca en Guatemala (Guatemalada bir Türk), yani Belizle şahsen tanışacağım. Merak edenler için Belizin blog sayfasının adresi : http://laturcaenguatemala.blogspot.com/
Burada birçok kuruluş, Guatemalada, özellikle kimsesiz ve/veya yardıma muhtaç küçüklerin eğitimi konusunda gönüllü olmak isteyen yabancılara yardımcı oluyor. Böyle bir gönüllü hizmet vermek isteyenler bu kuruluşlara başvuruda bulunup, durumlarına göre birkaç hafta ilâ birkaç aylığına böyle hizmetlere gönüllü oluyorlar. Bu şekilde, geldikleri Guatemalayı da gezerek tanıma imkânı buluyorlar, falan. İşte Beliz de, böyle bir gönüllü programına müracaat edip, Aralıkta Guatemalaya gelmiş. 24 Martta Türkiyeye dönüyor olduğu için, tek fırsatımız bu gece. Akşamüstü, yanında Zeyneple Ummagumma Hostelde kapımı çaldılar ve akşam yemeğine çıktık. Zeynep de, Belizin Guatemaladaki son birkaç gününde, onunla birlikte ülkeyi (ve çevresindeki birkaç ülkeyi de) gezmek için İstanbuldan gelmiş ve birlikte dönecek. Yemekte birbirimize kendimizden bahsederken çok ilginç bir gerçekle, dünyanın ne kadar küçük olduğu gerçeğiyle yeniden yüz yüze geldik. Zeynepin program yapımcısı olarak çalıştığı televizyon kanalında, değerli iş ortağım Barlasın katıldığı -ve büyük bir başarı kaydederek tamamladığı- programın da yapımcısı olduğunu öğrendiğimde, Yani dedim, Barlasın katıldığı yarışma mı? diye sordum. Kısa bir şaşkınlıktan sonra Barlası tanıyor musunuz? diye sordu. Evet dedim, ortağım olur. Biraz duraladı, toparlamaya çalıştı ve şunu söyledi : Aa, siz o meşhur adam mısınız?. Meşhurluğumun nereden geldiğini kestiremedim ama, Evet! dedim, O meşhur adam benim. Meşhurluğumun nereden geldiğini anlattığında, -yarışma sırasında Türkiyede olmadığımdan- sonradan DVDlerini izlediğim yarışma programında Barlasın benden, yani ortağından, ne kadar övgüyle bahsettiğini hatırladım. Sağ olsun! Ben de onun gibi bir ortağım olduğu için kendimi çok şanslı addediyorum.
Akşam yemeğinde ben, Beliz ve Zeynep
Belizle Zeynep ertesi gün de Landoyu görmek ve fotoğrafını çekmek için yeniden geldiler. Beni, ellerim yağ ve kendim kan-ter içinde, Landonun tepesinde, henüz tamamlamış olduğum supap ayarından hemen sonra yakaladılar. İşimi tamamladıktan sonra kısa bir öğle yemeğinin ardından vedalaştık. O günümün kalanını Antigua sokaklarını arşınlamaya ayırdım.
Antigua sokaklarının renkli binaları ve motosikletler
Bu tür kafes yapısını daha önce Buketle gittiğimiz Kübada da görmüştüm. O zaman LPdan okuduğum, bu kafes yapısının Endülüs Emevîlerinden (yani, Arap kültürü) kalma bir tarz olduğu şeklindeydi. Aynısına, burada da rastladım
Antigua sokaklarından
Arkada da Volcan de Agua (Su Volkanı). Antiguaya yakın 4 volkandan birisi
Bu ise, Plaza Meydanından (Plaza zaten meydan demek, ama) tarihi bir yapı. Ben şöyle adlandırdım: Toplu Çamaşırhane Meydanı. Ne LPda, ne de internette bununla ilgili bir bilgiye rastlayamadım. Ancak, önündeki kocaman havuzdan su alıp, çamaşırlarını yıkasınlar diye yan yana onlarca evyenin bulunduğu bir tezgâh yapmışlar. Hatta, orada bir hanım çamaşır da yıkamaktaydı (aşağıda). Yani, yüzyıllardır aynı amaca hizmet ediyor.
Chicken Bus (Tavuk Otobüsü). Guatemalada şehirlerarası yolcu taşımacılığının önemli araçlarından
Amerikan okul otobüslerinden, aslında. Yolda, özellikle virajlı dağ yollarında gördüğünüzde, yolun kenarına yanaşıp, beklemenizde yarar var. Allah ne verdiyse usulü basıyorlar gaza
24 Mart Perşembe sabahı Landonun yağ ve filtre değişimi ile lâstik çaprazlama işlerini halletmek üzere bir servis istasyonu buldum. İşleri istediğim titizlikte tamamlayan ustaların yüzleri, aldıkları bahşişlerle parlayıverdi. Yola çıktığımda saat yarımı bulmuştu bile. Bu sefer hedefim. Coban şehri. Aslında hiçbir turistik özelliği olmayan şehir, kuzeyde bulunan ve en önemli Maya kentlerinden birisi sayılan Peten bölgesindeki Tikal için bir atlama taşı. Ancak ben Tikale gitmeyeceğim. Maya tarihini araştıran bir tarihçi değilim ve şimdiye kadar gördüğüm ve bundan sonra yolumun üzerinde olması nedeniyle göreceğim tarihi Maya kentleri benim gibi tarihe fazla merakı olmayan birisi için çok bile geliyor. Şimdiye kadar gördüklerimi bile, kıt hafızam sebebiyle birbirine karıştırıyorum. Daha göreceklerim de var. Sonunda hepsi çorba olacak, nasıl olsa. Dolayısıyla, fazladan 1,200km daha yol katetmek istemiyorum. Ancak, Cobanın doğusunda yer alan Grutas de Lanquin (Lanquin Mağaraları) ve Semuc Champeyin bulunduğu Lanquin Köyünü merak ediyorum. O nedenle Cobanda bir gece konaklayıp, ertesi gün Lanquine devam etmek niyetindeyim.
Lanquin, Semuc Champey, mağaralar ve Coban
Giderken yolum, başkent Guatemala Cityden (Guate) de geçiyor, mecburen. Her ne kadar, büyük şehirlerden kaçınsam da, geçmişken, şehrin ortasından geçip Göremedim demeyeyim. Deseydim de, çok bir şey kaçırmayacakmışım. Sevimsiz ve kişiliksiz geldi bana Guate ve yoluma devam ettim. Antigua-Guate arası ve Guateden sonrasında trafik o kadar yoğun ve sıkışık ki, karanlık basmadan Cobana varmam imkânsız. O ana kadar sıkça rastladığım Motor Hotellerden, El Progresodaki yol ayrımından sonrada bulacağımdan emin değilim. Kavşaktan, gitmem gereken yön yerine Zacapasa doğru bir müddet daha devam ettiğimde, Turicentro Guaytan, 100m yazılı ve üzerinde sola doğru ok işareti olan büyük bir tabela gördüm. İşte, aradığım gibi bir yer dedim. 100m oldu, 200m, sonra 500m, sonra 1, 2, 5km
Arada sola ayrılan ve başında San Agustin kentine gittiğini belirten tabela olan bir yol vardı ama, Turicentro Guaytandan bahsedilmiyor. Geri döndüm. Turicentro Guaytan tabelasının aynısından, ama 500m yazıyor, bu sefer. Bu arada, San Agustin yol ayrımını en az 3km geçmiş bulunuyorum. Mecburen San Agustin yönüne saptım. Birkaç kilometre de öyle devam ettim ama, San Agustine kaç kilometre olduğuna dair bir tabela olmadığı gibi, Turicentro Guaytandan da eser yok. Üstelik, ne elimdeki haritada, ne de GPSimde San Agustin gösterilmiyor. Anlaşılan oldukça küçük bir yerleşim. Çaresiz yeniden geriye döndüm ve ana yolda son gördüğüm benzinciye sormaya karar verdim. Evet! San Agustindeymiş ve sapaktan sonra 5km gitmem gerekiyormuş. Bir kez daha ve yeniden olmayacağını umarak geri döndüm ve bu sefer San Agustini buldum. Sıra Turicentro Guaytanı bulmakta. Köyün girişinde tabelası var ama, ne yönü, ne yeri, ne ne kadar uzakta olduğu yazılı. Körlemesine bir yerlere gidip, bir demir kapının önünde durdum. O sırada demir kapıyı açıp, içeriye motosikletiyle giren gence Turicentroyu sordum. Orasıymış. İyi, içeri girebilir miyim?. Eliyle beklememi söyledi, demir kapıyı kapadı ve gitti. Birkaç dakika sonra çıkageldi ve kapıyı açıp, girmem için yol gösterdi. Beni ziyadesiyle onurlandıran bu nazik davete fazla direnemeyip, girdim içeriye. Ağaçlıklı kocaman bir bahçe, girdiğim yer. Karanlıkta seçebildiğim tek ışıklı binaya doğru sürdüm arabayı; restoranmış. Ortalıkta kimse yok, masalardan birinde oturan 3 sarhoş Guatemalalı dışında. Restorandaki güler yüzlü hanıma bir gecelik oda istediğimi, ayrıca yemek de yiyeceğimi söyledim. Hani, o zaman belki cazip gelir de beni -lütfedip- kabul ederler diye. Ettiler, nitekim. Sıcak ve rutubet dayanılmaz. Odamı gösterdi kadın. Sıcak için de kocaman bir vantilatör verdiler. Hemen yanından akan Motagua Nehrinden tutulma bir balıkla akşam yemeğini hallettikten sonra, odama girip kitap okudum ve sonra da uyudum. Koca vantilatörün sabit uğultusu uyumama engel olmadı.
Sabah erkenden Lanquine doğru yola çıktım. Cobanı geçtikten yaklaşık 60km daha asfalt, ancak aşırı virajlı ve dik eğimli olan yol, bu sefer aynı şekilde ve toprak (ama, ciddi bozuk toprak) olarak devam etti.
Önce Semuc Champeye gideceğim. Semuc Champey, Lanquinin 9km güneyinde yer alan, öncekinden çok daha bozuk bir yolla ulaşılan bir park. Burası, içinden akan Rio Cahabonun ve etrafındaki jungleın oluşturduğu etkileyici doğal güzellikleri ile nam salmış. Çevrenin kireç taşı kabuğunun arasından akan nehir bir noktada bu kireçtaşı katmanını oyarak, yaklaşık 300 metre boyunca yerin altından devam ediyor. Bu aradaki bölümde ise, çevredeki jungleın arasından akıp gelen birkaç küçük akarsu, bu 300 metre uzunluğundaki doğal kireçtaşı köprünün üzerinde -yine doğal- havuzlar oluşturuyor. Bu havuzların birinden diğerine sular kaskatlar oluşturarak akıyor. Bir yandan, çevrenin girift yeşil dokusu, bir yandan akan nehrin gümbürtüsü, bir yandan doğal havuzların turkuvazdan yeşile dönen rengi
Aşırı sıcak ve rutubet de olmasaydı
Parkın içinde, nehir boyunca sürekli alçalıp yükselen yürüyüş yollarında sıcak ve rutubetten perişan bir halde ve vücudumdan attığım terle sırılsıklam olan giysilerimle arabama döndüm. Fotoğraf makinesi ve diğer her şeylerimi bırakıp, mayomu ve şortumu giydim ve gerisin geriye, o havuzların olduğu yere, kendimi soğuk sulara atmaya gittim. İyi ki de gitmişim.
Rio Cahabon
Rio Cahabonda oynayan yerli çocuklar
Nehrin yerin altına girdiği nokta
Kireçtaşı köprü üzerinde doğal havuzlar
Nehrin -yeniden- yüzeye çıktığı yer
O gece kalacak yer bulmakta zorlandım. Lanquinde birkaç otel var ama, hepsi dolu. Bir sürü genç turist gruplar doluşmuşlar. Ne işleri var burada, anlamıyorum. Bu insanları anlamak gerçekten zor, kardeşim. Bu kadar bozuk yolu tepip, buralara geliyorlar.
Sonunda, köyün dışında, aslında bir macera parkı olarak hazırlanmış, ama müşterisiz kalmış bir yerin bekçisine biraz para verip, geniş düzlüğünün junglea bitişik ve tuvaletlere yakın kenarında kamp kuruyorum. Gece zifirî karanlıkta gökyüzündeki milyonlarca-milyarlarca yıldız ve uçuşan binlerce ateş böceği aydınlatıyor, etrafı. Sessizlik yok, tabii. Jungledan gelen yüzlerce çeşit kuş ve enva-i çeşit başka hayvan sesleriyle neredeyse uyumak mümkün değil. Neyse ki, akşam tatlı bir serinlik çıktı ve hava rahatladı.
Lanquinin dışındaki park yerimde
Ertesi sabah, Cahabon Kasabası yakınında olduğu aklımda kalan mağaralara gideceğim. Sabah erkenden uyandım. Hava çok güzel. Tuvaletlerin oradaki lavaboda yüzümü yıkamaya gittiğimde şöyle bir sürprizle karşılaştım. Dün gece en son yoktu bu hazret :
Bir akrep, böyle bir lavaboya tırmanamaz. Belli ki, yukarıdaki sundurmanın ahşap karkasından düşmüş ve sonra da çıkamayıp, burada kalmış. Bir rivayet, akreplerin çaresiz kaldıklarında kendilerini sokarak intihar ettiklerini söyler. Buna anti tez oluşturan bir başkası ise, akreplerin intihar etmeye karar vermek gibi bir akla sahip olmadıklarını, tam tersine, hayvansal içgüdüleriyle sonuna kadar yaşamak için mücadele ettiklerini, zorda kaldıklarında can havliyle kuyruğunu sağa sola sallarken yanlışlıkla kendilerini sokup öldürdüklerini iddia eder. Ben ikincisinin daha akla yakın olduğu kanısındayım. Her ne hâl ise, bu zavallıcık da bir gecede açlık ve susuzluktan ölmediğine göre, böyle bir hazin sonla bitirmiş kendi hayatını. Huzur içinde yatsın!
Yukarıda dikkat ettiniz mi, bilemiyorum, mağaraların yeri için Cahabon Kasabası yakınında olduğu aklımda kalan dedim. 30 kilometrelik o kanırtıcı yolu 1.5 saatte tamamlayarak Cahabona geldiğimde, ortalıkta mağaralara ilişkin hiçbir işaret yoktu. Buna karşılık, kasabanın pazarı olması nedeniyle sokaklarından seyredilmeye doyum olmayan bir keşmekeş yaşanıyordu.
Keşmekeşte, canından bezmiş bir köylü
Sonunda arabayı kenara çekip, LPnı ve haritayı aldım, daha dikkatlice inceledim. Mağaralar Lanquinin hemen dışındaymış Zaten adları da Grutas de Lanquin, yani Lanquin Mağaraları.Burada olsaydı herhalde adı Lanquin değil, Cahabon Mağaraları olurdu. Kasaba pazarının seyretmesi keyifli keşmekeşi, bu -git-gel- 3 saatlik yola değdi mi, bilemiyorum. Bu salaklığı yapmasaydım, bu keşmekeşi de göremeyecektim diye kendi kendime telkinde bulunarak geri döndüm. Lanquinde, bir gece önce kamp kurduğum yerin 50 metre ilerisinden ayrılan yolun başındaki Grutas de Lanquin tabelasının yanına geldiğimde telkinlerim Sakin ol Ali! şeklindeydi.
Bide, Alanyada bulunan Damlataş Mağarasını göreniniz var mıdır? Oradaki yapının, çok daha muazzam boyutlu olanını düşünün.
ve bu yapı, iddiaya göre yerin altına doğru 4km kadar uzanıyormuş. Çok loş olarak aydınlatılmış ilk birkaç yüz metrelik bölümünden sonra, yer yer ufak havuzlar da oluşmuş. İçeride rutubet o denli fazla ki, üzerinizde yoğunlaşıp akıyor. Bir yandan da terliyorsunuz, tabii. Yoğun rutubetin bir diğer etkisi de, fotoğraf makinenizin objektifi (ya da, önündeki filtresi) üzerinde oluşan buğu. Her fotoğraftan önce bunu, yanınızda getirmeyi unutmamanız gereken temizlik bezinizle kurulamanız lâzım. Bezi (ya da bir başka kuru bir mendili) özellikle belirtiyorum çünkü, örneğin üzerinizdeki t-shirtünüzle bunu yapmanız imkânsız. T-shirtünüz çoktan çamaşır makinesinden yeni çıkmış gibi sırılsıklam olmuş durumda. Bir de, mağaraya girerken ayağınızda mutlaka yumuşak ve yeri iyi tutan bir spor ayakkabı olmalı. Set tabanlı yürüyüş ayakkabılarıyla içeride yürümek, taşların yosun tutmuş olan kaygan yüzeyinde buz pateni giymişsiniz gibi kayıyor; tecrübeyle sabittir.
Grutas de Lanquinden bir bölüm
Bu mağaranın bir diğer özelliği içinde barındırdığı binlerce (milyonlarca olduğuna görmeden inanmam) yarasa. Gün batımı vakti mağara ağzından hep beraber dışarıya çıkışlarını seyretmenin çok etkileyici olduğunu söylüyor, kaynaklar. Benim sonuna kadar gittiğim birkaç yüz metrelik aydınlatılmış kısımda zaman zaman tek tük uçuşan dışında yarasa görmek imkansız, tabii. Onlar, mağaranın karanlık derinliklerini mesken tutmuşlardır. Oralara da o karanlıkta ve rutubette ve de o kaygan zeminde girmek gibi bir niyetim yoktu; güçlü ışığı olan kafa lâmbama rağmen
ve özgürlük
Dün Cobana ulaştım. Tozdan leş gibi olan arabamı yıkattım, önce. Sonra da otel bulup yerleştim. Bugün burada ikinci günüm. Coban, Rabinal Mayaların (pre-Hispanik zamanda, bu bölgede yaşayan bir Maya grubu) önemli bir ticaret noktasıyken, 19. yüzyılda bölgede verimli kahve plantasyonları kurmak için akın eden Almanlar tarafından yerleşim merkezi haline getirilmiş. II. Dünya Savaşı ertesi, 1946da hepsi -zorunlu olarak- geri dönmüşler; arkalarında kısmen gotik binalarını ve az miktarda iz bırakarak. Şehirde Alman isimlerine bile hala rastlayabiliyorsunuz. Kaldığım Hotel Cacaonun sahibinin adı da, büyük büyük dedelerinden yadigâr Ivan. Daha çok bir Rus ismini çağrıştıran Ivana nazaran daha Alman olanlarına da rastladım, şimdi hatırlayamadığım.
Guatemaladan son olarak, daha yazının başında bahsettiğim güvenlik ve hukuk zafiyetine ait bir şey söylemek istiyorum. Bu zafiyetin sonucu, Guatemala gazetelerinde sık sık linç haberlerine rastlanıyormuş. Daha dünkü gazetede de ben gördüm. Halk, güvenlik ve adalet kurumlarından umudu kestiklerinden, yakaladıkları suçlularla ilgili, kendi işlerini kendileri görüyor.
Uzun yıllar, ABD başta olmak üzere çeşitli dış kaynaklı kışkırtmalarla sürüp giden iç savaşlarla yorgun ve fakir Guatemala. Tüm ülke ekonomisinin, topu topu 7 ailenin elinde olduğu söyleniyor. Buna rağmen, güler yüzlü, sıcak ve insan canlısı insanlarıyla Guatemalayı yarın terk ediyorum. Sabah ayrılıp, Hondurasa geçmek üzere yola çıkacağım. Çok değil, yaklaşık 240km yolum var. Guatemalayla ilgili bu 240 kilometrede yazacak çok ilginç bir şey bulma şansımın olacağını sanmıyorum. Dolayısıyla, bir sonraki yazımda Hondurası anlatmak üzere, Guatemalaya ait ilk ve tek yazımı burada noktalıyorum.
Sağlıcakla kalınız. İzlemeyi ve mesajlarınızla desteklemeyi unutmayın sakın.
Ali Eriç
27 Mart 2011
Coban / Guatemala