Frantz Fanon
- Meslek : Sömürgeciliğe karşı fikir üreten düşünür
- Doğum : 1925
- Ölüm : 1961
Kolonileşmeye karşı yaptığı çalışmalarla tanınan, bununla birlikte sömürgeciliğe karşı aktif tavır takınan Frantz Fanon, bir Fransız bölgesi olan Martinik’te dünyaya geldi. 1953 yılında bir hastanede çalışmak üzere Cezayir’e gelen Fanon, kısa süre içerisinde Cezayir Devrimi’nin baş filozofu oldu. Yazıları dünya çağında sömürgecilik karşıtı hareketlere ilham kaynağı oldu. Fanon, isyanın ilk günlerindeki savaşın her iki tarafında da yer alan askerleri tedavi ediyordu. Başlarda isyancılara dönük sempatisini gizlemeye çalışsa da bir yandan da işkence mağdurlarıyla görüşmeler yapıyordu. Bu süreçte topladığı bilgileri “Yeryüzünün Lanetlileri” adlı kitabında kullandı.
1957 yılında, Cezayir’deki asilerin örgütü “Ulusal Kurtuluş Cephesi”nin yandaşı olarak tanınan Fanon, o yıl içerisinde Fransız hükümeti onu Cezayir’den sürdü. 1950’ler boyunca Afrika’da dolaşarak Cezayir isyanına destek toplamaya çalıştı. Yeryüzünün Lanetlileri adlı kitabının 1961 yılında yayınlanmasının ardından Fransa’da yasaklandı. Şiddete verdiği destek onu tartışmalı bir metin haline getirdi. Fanon’a göre sömürgecilere karşı uygulanan şiddet sömürgeci baskı kurbanları için terapi rolü görüyordu. Ona göre şiddet, “yerlileri aşağılık kompleksinden kurtarıyor, umutsuzluk ve eylemsizliklerine son veriyor, onları korkusuz yapıyor ve kendilerine güveni geri getiriyordu.” Düşünceleri Ernesto Che Guevara gibi devrimciler ve Batılı radikaller tarafından benimsendi. Ancak Fanon Cezayir Devrimi’nin başarısını göremedi. Cezayir bağımsızlığını kazanmadan bir yıl önce otuz altı yaşında kan kanserinden öldü.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
David S. Kidder, Noah D. Oppenheim, Entelektüelin Kutsal Kitabı, Maya Kitap, 2013
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Erasmus
Bir teolog, filozof ve bilge olan Erasmus 16. yüzyılın en çok okunan düşünürlerinden biridir. Bir liman şehri olan Rotterdam’da dünyaya gelen Erasmus, Katolik bir rahibin gayrimeşru oğluydu. Dini eğitim adlı ve yirmi dört yaşındayken bir rahip olarak görevlendirildi. Yaşadığı dönem itibariyle yeni bir buluş olan matbaa sayesinde çok geniş bir okur kitlesine ulaşan Erasmus, kilise politikasından savaşa kadar pek çok konuda Latince yazılar yazdı. Onu akademi dünyasının tabiriyle her ne kadar Erasmus olarak tanısak da asıl adı Gerrit Gerritszoom’dur. Bir dönem Avrupa’da satılan kitapların yüzde onunun onun tarafından yazıldığı söylenmektedir.
-
Evlad-ı Fatihan
Evlâd-ı fâtihân tabiri genel olarak Rumeli’nin fethi sırasında Anadolu’dan göç ettirilip bu bölgeye iskân edilen Türkleri ifade eder. Osmanlı döneminde ise bu adlandırma, özel bir teşkilât altına alınmış olan Türkmen veya yörük grupları için XVII. yüzyıl sonlarında kullanılmaya başlandı. Batıya yönelik fetihlerin ilerlemesiyle birlikte Rumeli’ye nakledilen yörüklerin sayıları giderek arttı. Bu sebeple bunlar askerî bir taşkilâta bağlanarak ayrı bir kanun ve nizama tâbi kılındılar. XVII. yüzyıldan itibaren yörükler dağılmaya, ocak nizamları bozulmaya başladı. Bunda, XVII. yüzyılın başlarında Avrupa’daki sürekli savaşlar, timar sisteminin alt üst olması, yeni askerî teşekküllerin ortaya çıkması ve bozuk iktisadî şartlar önemli rol oynadı. Yapılan yoklamalarda eşkinci ve yamakların gerekenden daha az sayıda mevcut oldukları ve görevlerini yapmadıkları tespit edildi. Çeşitli belgelerde, eskiden beri Osmanlı Devleti’nin savaşçı bir yapıya sahip, devlete sadık askerlerinden olan ve savaşlarda büyük yararlıkları görülen, Anadolu’dan Rumeli’ye geçip burada vatan tutmuş bulunan Türkmenler’in evlâdı olduklarına temas edilen yörük grupları için evlâd-ı fâtihân adı sık sık kullanılmaya başlandı.
-
Mahmud Raif Efendi
İngiliz lakabıyla anılan Mahmud Raif, III. Selim devri yenilenme faaliyetleri içinde önemli bir yer işgal eder ve daha ziyade bu dönemle ilgili eseriyle tanınır. Klasik eğitimini tamamladıktan sonra Tahvil Kalemi’nde çalışmaya başladı. Ardından Londra’da daimi elçiliğin kurulması üzerine buraya ilk Osmanlı elçisi olarak gönderilen Yusuf Agah Efendi’nin maiyetinde sır katipliğine tayin edildi ve 1797 yılına kadar Londra’da kaldı. Fransa’nın Mısır’a saldırmasıyla meydana gelen Osmanlı-İngiliz ve Rus ittifakı çerçevesinde Fransız kuvvetleri tarafından ele geçirilen Venedik denizinde bu cumhuriyete ait, Korfu başta olmak üzere çevredeki adaların zaptı harekâtına katıldı. Rus donanmasıyla irtibatı sağlamak için Ruslar’la olan yazışma ve görüşmeleri üstlendi. 1800 yılında reisülküttab oldu ve 1804 Ağustosuna kadar bu görevde kaldı.
-
Hüdavendigar Külliyesi
Bulunduğu yerden dolayı bu esere bazı kaynaklarda Çekirge İmareti ve etrafında şifalı suların çıkması sebebiyle Kaplıca İmareti de denildi. Çevresinde kurulan kaplıcalarla birlikte burada bir yerleşim yeri oluştu. Külliyenin bânisi olan I. Murad, Bursa Hisarı’nda ve buradaki Saraykapısı karşısında ayrıca bir cami yaptırdı. Hükümdarın Kosova sahrasında 1389’da şehit edilmesinden dolayı bu cami Şehâdet Camii olarak anıldı. Çekirge’deki külliye ise bir ibadet yeri görevinin dışında başka fonksiyonlara sahip olarak düşünüldü. Hüdâvendigâr Medresesi Osmanlı tarihi içinde önemli bir öğretim müessesi olarak görev yaptı, XVI. yüzyıl sonuna kadar otuz yedi müderris ders verdi. Cami II. Abdülhamid döneminde tamir edildi ve bu arada her tarafı beyaz renkte badanalandı. Hudâvendigâr Külliyesi’nin en önemli parçası olan cami alışılmamış düzeni ve dış mimarisiyle şaşırtıcı bir karaktere sahipti.
-
Sanâyi-i Nefîse Mektebi
Mektebin kuruluşunda Tanzimat devrinde eğitim alanında gerçekleştirilen faaliyetlerin etkisi büyüktü. Bu dönemde açılan pek çok modern öğretim kurumunun yanında güzel sanatlar alanında da bazı gelişmeler kaydedildi. Sultan Abdülaziz’in resim sanatı ile yakından ilgilenmesi ve bizzat resim yapması, bu sanatın bağımsız bir eğitim kurumu bünyesinde öğretilmesi ve geliştirilmesi için önemli adımların atılmasını sağladı. Sultan Abdülaziz tarafından daha önce İstanbul’a getirtilen Fransız ressamı Guillemet, İstanbul Beyoğlu’nda Desen ve Resim Akademisi adıyla özel bir eğitim kurumu açtı. Öğrencilerin iki yıllık çalışmasından oluşan bir sergi düzenleyen akademi fazla uzun ömürlü olmadı. Guillemet’nin teklif ettiği resmî okul açma meselesi üzerine Mekteb-i Sanâyi-i Nefîse-i Şâhâne adıyla anılan okulun açılması Osmanlı-Rus savaşının çok tehlikeli boyutlara ulaştığı bir zamana rastlaması ve Guillemet’nin bu esnada göçmenlere yardım ederken tifo hastalığına yakalanıp ölmesi yüzünden bu teşebbüs sonuçsuz kaldı. Müze-i Hümâyun Müdürü Ressam Osman Hamdi Bey iradesiyle öncekinden farklı yüksek dereceli bir eğitim kurumu açıldı. Resmî adı Mekteb-i Sanâyi-i Nefîse-i Şâhâne olan okulda resim, heykel, mimarlık ve hakkâklık olmak üzere dört sanat dalında öğretim yapılacaktı. Her yıl mektep öğrencileri arasından başarılı üç kişinin burslu olarak Avrupa’ya gönderilmeleri kararlaştırıldı.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun