Küresel ekonomide özellikle bu yılın ikinci yarısında güçlenmesi beklenen ekonomik toparlanma, engin akranlarına göre daha fakir ülkelerde ...
Küresel ekonomide özellikle bu yılın ikinci yarısında güçlenmesi beklenen ekonomik toparlanma, engin akranlarına göre daha fakir ülkelerde koronavirüs aşılamalarındaki gecikme nedeniyle zayıflama veya hatta raydan çıkma riski taşıyor.
Bloomberg’in “Aşı Takipçisi”, geçen hafta dünya genelinde her gün ortalama 4,54 milyon doz aşı verildiğini gösteriyor, ancak bu eşit bir dağılım olmaktan çok uzak. ABD ve İngiltere, küresel olarak uygulanan 119,8 milyon dozun yaklaşık %40’ını oluşturmakta.
Gelişmekte olan ve yükselen pazarlar, genel olarak çok daha az başarılı oluyor. Afrika’da sadece Mısır, Fas, Seyşeller ve Gine’nin aşılardan herhangi birini vermekte olduğu biliniyor. Orta Asya ve Orta Amerika’nın çoğu henüz aşılamaya başlamadı veya yavaş ilerliyor.
Bu, gelişmekte olan ekonomilerin ekonomik olarak daha da geri düşme riski taşıdıkları ve mallarına yönelik talepten ve imalat parçaları arzından mahrum bırakarak tamamen aşılanmış ülkelerde bile toparlanma alanını sınırladığı anlamına gelir. Daha da kötüsü, her yerde Covid-19 ile savaşmamak, virüsün kontrol altına alınması daha zor mutasyonlarının yeni sağlık ve ekonomik krizler oluşturması anlamına gelebilir.
Singapur’daki Maybank Kim Eng Research Pte’nin kıdemli ekonomisti Chua Hak Bin, “Virüs mutasyonu nedeniyle tüm dünya aşılanana ve sürü bağışıklığına ulaşana kadar hiçbir ülke güvende değil” dedi.
Uluslararası Ticaret Odası tarafından yaptırılan yakın tarihli bir çalışma, eşit olmayan bir enjeksiyon dağılımının dünya ekonomisini 9,2 trilyon dolardan mahrum bırakabileceği sonucuna vardı.
Rand Corporation tarafından yapılan benzer bir araştırma, yıllık maliyetin 1,2 trilyon doları bulabileceğini tahmin ediyor. Baş Ekonomist Carmen Reinhart, bu yıl küresel büyümenin, aşı dağıtımının hızlı hareket etmemesi durumunda Dünya Bankası’nın %4’lük tahmininin yarısından daha az olabileceğini söyledi.
Bu tür hesaplamalar, halkları böylesine cömertliği desteklemese bile, zengin ulusları aşı stoklarını paylaşmaları için yoğun bir baskı altına soktu. Yine de işaretler, devam eden istifçiliğe işaret ediyor.
Avrupa ülkeleri, tıpkı bir yıl önce kişisel koruyucu donanımları konusunda olduğu gibi, aşılara erişim konusunda da anlaşmazlık içindeler. Aşılara erişimi sağlamayı amaçlayan bir program, en büyük ekonomiler tarafından yetersiz finanse edilmekte.
Virüsü kontrol altına aldıktan sonra küresel ekonomik toparlanmayı hızlandıran Çin’de, Gavekal Dragonomics’in analizine göre aciliyet eksikliği, Batı’nın aşı uygulamasında geride kaldığı anlamına geliyor.
Dünya genelindeki bazı gelişmekte olan ekonomiler, ülkedeki mevcut arzın talebi geride bıraktığı görülse bile, Hindistan’a ilk dağıtım diliminde 97,2 milyon aşı dozu gönderecek olan Dünya Sağlık Örgütü’nün Covax girişimi aracılığıyla yakında bir miktar rahatlama görebilir. Pakistan programdan 17,2 milyon çekim alacak ve Nijerya 16 milyon çekim alacak.
Rand, aşının “kamulaştırılmasının,” yüksek gelirli ülkelere yılda 119 milyar dolara mal olacağını tahmin etti. Hâlbuki düşük gelirli ülkelere aşı sağlamanın aynı ülke grubuna yaklaşık 25 milyar dolarlık maliyeti var. Aralık raporuna göre, ABD ve Almanya, küresel bir aşılama eksikliğinden mutlak olarak en büyük darbeyle karşı karşıya kalacak.
Bu arada, Uluslararası Ticaret Odası’nın sponsor olduğu ve Koç Üniversitesi ve Maryland Üniversitesi’nden akademisyenler tarafından yazılan çalışmada tüm nüfuslarını aşılasalar bile, dünya çapında sürmekte olan pandeminin ekonomik maliyetinin %49’unun, gelişmiş ekonomiler tarafından karşılanacağını hesapladı.
Oxford Economics Ltd. tarafından yapılan bir yöneticiler anketine katılanların neredeyse yarısı, işletmelerindeki faaliyetlerin 2021 boyunca pandemi öncesi seviyelerin altında kalacağını öngörüyor. Beş kişiden dördünden fazlası, tekrarlayan pandemi dalgalarını orta vadede önemli veya çok önemli bir risk olarak işaretledi.
Yükselen ve gelişmekte olan ekonomiler, dozları istifleyen daha zengin ülkelere karşı savunmasızlar çünkü kırılgan sağlık sistemleri artan enfeksiyonların ağırlığı altında zorlanmakta. Aşıları daha zengin emsalleri kadar hızlı bir şekilde üretip dağıtmak için kaynaklardan yoksunlar ve yabancı yatırım daha güvenli yerlere akmakta.
Endonezya’yı ele alalım. Dünyanın en büyük dördüncü ekonomisi ve 274 milyon insana ev sahipliği yapıyor, ancak Covid-19 vakaları ve ölümleri rekor hızlara ulaştı. Ocak ayı sonuna kadar neredeyse yarım milyon kişi ilk doz aşı aldı ve hükümetin o ayki 598.400 hedefine ulaşamadı. Bloomberg Aşı Takipçisi’ne göre 5 Şubat itibariyle 100 kişi başına 0.30 doz ile ülke şu anda 66 ülkede en az aşılanan popülasyonlardan birisi.
Peterson Uluslararası Ekonomi Enstitüsü, bu hafta yayınlanan bir raporda aşı ulusallaştırmanın yarattığı ikilemi açıkça dile getirdi: “Pandemi, her yerde kontrol edilmediği sürece hiçbir yerde kontrol altında değildir” dedi.
Peterson’da kıdemli bir araştırmacı ve raporun yazarlarından biri olan Monica de Bolle, “Bir yerlerde COVID-19 kontrolden çıktıysa bu sadece yerel bir ekonomik sorun değil, küresel bir ekonomik sorun. Buna rağmen maalesef kimsenin bu konuda bir şeyler yapmaya hazır olup olmadığından emin değilim” diyor.