Alzheimer Hastalığı Nedir?
Alzheimer hastalığı, ilerleyen bir demans (bunama) türüdür. Demans, beyin yaralanmalarının veya hafıza, düşünme ve davranış konusunda olumsuz etkileri olan hastalıkların neden olduğu durumlar için kullanılan geniş bir terimdir. Beyindeki bu değişiklikler günlük yaşamı büyük ölçüde etkilemektedir.
Alzheimer hastalığı, demans vakalarının %60-80’ini oluşturuyor. Bu hastalığa sahip olan çoğu kişiye 65 yaşından sonra tanı konur. Bundan önce teşhis edilirse, genellikle erken başlangıçlı Alzheimer hastalığı olarak adlandırılır.
Alzheimer’ın tedavisi şu an için yok, ancak hastalığın ilerlemesini yavaşlatan birtakım tedaviler var. Alzheimer hastalığının temelleri hakkında daha fazla bilgi edinmek için yazımızın devamındaki detaylara bakalım.
Alzheimer Hakkında Bilinmesi Gerekenler
Alzheimer hastalığı birçok kişi tarafından duyulsa da, tam olarak ne olduğundan emin değil. Alzheimer hakkında bilinmesi gerekenler aşağıdaki gibidir:
- Alzheimer hastalığı, kronik bir hastalıktır.
- Belirtileri yavaş yavaş ortaya çıkabilir ve beyin üzerindeki etkileri dejeneratiftir, yani yavaş bir bilinç kaybına neden olur.
- Kesin bir tedavisi yoktur, ancak tedavi hastalığın ilerlemesini yavaşlatabilir ve hastanın yaşam kalitesini artırabilir.
- Herkes Alzheimer hastalığına yakalanabilir, ancak bazı insanlar bunun için daha yüksek risk altındadır. Bu risk 65 yaş üstü kişiler ile ailesinde hastalık geçmişi bulunan kişiler için daha yüksektir.
- Bu hastalık demansla (bunama) aynı şey değildir. Alzheimer hastalığı bir demansın bir türüdür.
- Alzheimer hastaları için beklenen tek bir sonuç yoktur. Bazı hastalar hafif bilişsel hasarla uzun süre yaşarken, bazı hastalarda belirtiler çok daha hızlı ortaya çıkar.
- Her insanın bu hastalıkla olan yolculuğu farklıdır. Alzheimer’ın insanları nasıl etkileyebileceği hakkında daha fazla bilgi edinmek için demans ile arasındaki farklara bakalım.
Demans (Bunama) ve Alzheimer Arasındaki Farklar
“Demans” ve “Alzheimer” benzer hastalıklardır ancak Alzheimer bir demans (bunama) türüdür.
Demans, unutkanlık ve kafa karışıklığı gibi hafıza kaybıyla ilgili belirtilerin bulunduğu durumlar için daha geniş bir terimdir. Demans; Alzheimer hastalığı, Parkinson hastalığı, travmatik beyin hasarı ve bu belirtilere neden olabilecek başka hastalıklar gibi daha spesifik durumları ifade eder.
Nedenleri, belirtileri ve tedavileri bu hastalıklar için farklı olabilir.
Alzheimer Nedenleri ve Risk Faktörleri
Alzheimer hastalığının tek bir nedeni olmasa da belirli risk faktörleri bulunmaktadır. Alzheimer nedenleri şunlardır:
- Yaş. Alzheimer hastalığı gelişen çoğu insan 65 yaş ve üstüdür.
- Aile öyküsü. Bu hastalığa sahip bir aile üyesi varsa bu risk o kişiler için daha yüksektir.
- Genetik. Bazı genlerin Alzheimer hastalığı ile bir bağlantısı olduğu düşünülüyor.
Bu risk faktörlerinden bir veya daha fazlasına sahip olmak, Alzheimer hastalığına kesin olarak yakalanacağınız anlamına gelmez. Sadece risk seviyenizi yükseltir.
Durumu geliştirme kişisel riskiniz hakkında daha fazla bilgi için doktorunuzla konuşmalısınız. Amiloid plaklar, nörofibriler karışıklıklar ve Alzheimer hastalığına neden olabilecek diğer faktörler hakkında daha detaylı bilgileri yazımızın devamında bulabilirsiniz.
Alzheimer ve Genetik
Alzheimer’ın tanımlanabilecek tek bir nedeni olmamasına rağmen, genetik faktörler çok önemli bir rol oynamaktadır. Özellikle Apolipoprotein E (APOE) geni araştırmacılar için oldukça önemlidir çünkü yaşlılarda semptomların başlangıcı ile bağlantılı olduğu düşünülmektedir.
Bu genin sizde olup olmadığını bir kan testi ile öğrenebilirsiniz. Fakat bu gene sahip olmanın kesinlikle hasta olmak anlamına gelmeyeceğini unutmamalısınız.
Aynı şekilde bu geni taşımıyor olsanız bile Alzheimer ile karşılaşma ihtimaliniz olabilir. Tam anlamıyla bir kişinin Alzheimer olup olamayacağını belirlemenin bir yolu şu an için yok.
Farklı genler de Alzheimer’a yakalanma riskini arttırabilir. Genlerle bu hastalık arasındaki bağlantı hakkında daha fazla bilgi edinmek için yazımızın devamına bakabilirsiniz.
Alzheimer Belirtileri
Unutkanlık zaman zaman herkesin başına gelebilir. Ancak Alzheimer hastalığı olan insanlar, zaman içinde kötüleşen, aynı zamanda devam eden bazı davranış ve belirtileri sergiler. Alzheimer belirtileri aşağıdaki gibidir:
- Randevuları tutma yeteneği gibi günlük aktiviteleri etkileyen hafıza kaybı
- Mikrodalga kullanmak gibi kolay işler ile ilgili sorun
- Problem çözme zorlukları
- Konuşma ya da yazma ile ilgili sorun
- Zamanlar ve yerler hakkında kafa karışıklığı
- Azalan düşünme yeteneği
- Azalan kişisel hijyen
- Ruh hali ve kişilik değişiklikleri
- Arkadaşlardan, aileden ve topluluktan uzaklaşma
Belirtiler evrelere göre değişiklik gösterebilir. Alzheimer’ın erken belirtileri ve daha ciddi belirtilerinin nasıl ilerlediğine bakalım.
Alzheimer Evreleri
Alzheimer ilerleyen bir hastalıktır, bu da belirtilerin zaman içinde giderek kötüleşeceği anlamına gelir. Alzheimer evreleri şunlardır:
- Aşama 1: Bu aşamada herhangi bir belirti yoktur, ancak aile öyküsü temelinde erken tanı olabilir.
- Aşama 2: En erken belirtiler, örneğin unutkanlık görülebilir.
- Aşama 3: Az hafıza ve konsantrasyon gibi hafif fiziksel ve zihinsel bozukluklar ortaya çıkar. Bunlar yalnızca kişiye çok yakın biri tarafından fark edilebilir.
- Aşama 4: Alzheimer genelde bu aşamada teşhis edilir, ancak yine de ılımlı olarak kabul edilir. Hafıza kaybı ve günlük görevleri yerine getirememe durumu ortaya çıkmıştır.
- Aşama 5: Orta ila şiddetli belirtiler ortaya çıkmaya başlar. Hastanın yakınlarından veya bakıcılardan yardıma ihtiyacı olur.
- Aşama 6: Bu aşamada, kişinin yemek yemek ve giyinmek gibi temel ihtiyaçlarda yardıma ihtiyacı olabilir.
- Aşama 7: Bu aşama, Alzheimer’ın en şiddetli ve son aşamasıdır. Konuşma kaybı ve yüz ifadelerinde değişiklik olabilir.
Bir kişinin hastalığı ilerledikçe, hastaya bakan kişinin desteğini arttırması gerekir. Alzheimer’in hastalarının ömrü oldukça uzun olabilir. Bu süreçte hastanın ortaya çıkacak ihtiyaçları dönemlere ayrılabilir.
Erken Yaşta Alzheimer Belirtileri
Alzheimer tipik olarak 65 yaş ve üstü insanlarda daha sık görülmektedir. Ancak, 40’lı veya 50’li yaşlarda insanlarda da ortaya çıkabilir. Bu erken başlangıçlı hastalık tipi, hastaların yaklaşık yüzde 5’ini kapsamaktadır.
Erken başlangıçlı Alzheimer’ın belirtileri arasında hafif bellek kaybı ve günlük işlere konsantre olamama veya bitirememe sorunu olabilir. Doğru kelimeleri bulmakta zorlanabilir ve zamanın izini kaybedebilirler. Mesafeleri ifade etme ve uzak mesafeden göreme problemleri ortaya çıkabilir.
Bazı insanlar için bu durumun gelişme riski daha yüksektir. Risk faktörleri ve erken başlangıçlı Alzheimer’ın diğer semptomlarını detaylı şekilde inceleyelim.
Alzheimer Teşhisi
Alzheimer hastalığı olan birini teşhis etmenin tek kesin yolu ölümden sonra beyin dokusunu incelemektir. Ancak doktorunuz zihinsel yeteneklerinizi değerlendirmek, demans tanısını koymak ve diğer koşulları değerlendirmek için başka muayeneler ve testler kullanabilir. Doktorunuz muhtemelen tıbbi bir öykü alarak başlayacaktır. Alzheimer teşhisi için kullanılan bilgiler aşağıdaki gibidir:
- Belirtiler
- Ailedeki hastalıkların öyküsü
- Diğer mevcut veya geçmiş sağlık koşulları
- Şu an kullanılan veya geçmişte kullanmış olduğunuz ilaçlar
- Diyet, alkol alımı veya diğer yaşam tarzı alışkanlıkları
Bu sorulardan sonra doktorunuz Alzheimer hastalığına sahip olup olmadığınızı belirlemeye yardımcı olmak için birkaç test yapacaktır.
Alzheimer Testleri
Alzheimer hastalığı için kesin sonuç verebilecek bir test yoktur. Bununla birlikte, doktorunuz teşhis koyabilmek için muhtemelen size birkaç test yapacaktır. Bunlar zihinsel, fiziksel, nörolojik ve görüntüleme testleri olabilir.
Doktorunuz zihinsel durum testi ile başlayabilir. Bu, kısa süreli hafızanızı, uzun süreli hafızanızı, yer ve zaman algınızın doktor tarafından değerlendirilmesine yardımcı olur. Örnek sorular şunlardır:
- Şu anki başbakanın kim olduğu
- Hangi günde olduğunuz
- Kısa bir kelime listesi oluşturma
Daha sonra, fiziksel bir muayeneden geçirilmeniz söz konusu olabilir. Örneğin, kan basıncınız kontrol edilebilir, kalp atış hızınız değerlendirilebilir ve vücut ısınız kontrol edilebilir. Bazı durumlarda, laboratuvarda test etmek için idrar veya kan örnekleri alınması da söz konusu olabilir.
Doktorunuz ayrıca, enfeksiyon veya inme gibi akut tıbbi sorunları ya da olası teşhisleri ekarte etmek için nörolojik bir muayene de yapabilir. Bu muayene sırasında reflekslerinizi, kas hareketlerinizi ve konuşmanızı kontrol edebilir.
Doktorunuz duruma göre beyin görüntüleme testleri de isteyebilir. Alzheimer testi için kullanılan yöntemler şunlardır:
- Manyetik rezonans görüntüleme (MRG). MR, iltihaplanma, kanama ve yapısal sorunlar gibi temel belirtileri görüntülemeye yardımcı olabilir.
- Bilgisayarlı tomografi (BT) taraması. BT taramaları, doktorunuzun beyninizde anormal özellikleri saptamasına yardımcı olabilecek X-ışınlarını görüntüler.
- Pozitron emisyon tomografi (PET) taraması. PET tarama görüntüleri doktorunuzun plak birikimini algılamasına yardımcı olabilir. Plaklar Alzheimer’ın semptomları ile ilgili bir protein maddesidir.
Doktorunuzun yapabileceği diğer testler, Alzheimer hastalığı riskinin yüksek olduğunu gösterebilecek genleri kontrol etmek için kan testleri olabilir.
Alzheimer İlaçları
Alzheimer hastalığı için bilinen kesin bir tedavi yoktur. Bununla birlikte, doktorunuz belirtileri hafifletmek ve hastalığın ilerleyişini mümkün olduğu kadar yavaşlatmak için ilaçlar ve farklı tedaviler önerebilir.
Hastalığın agresif bir şekilde ilerlememesi için doktorunuz donepezil (Aricept) veya rivastigmin (Exelon) gibi ilaçlar verebilir. Bu ilaçlar beyninizde yüksek seviyelerde asetilkolinin korunmasına yardımcı olabilir. Bu, hafızanıza yardımcı olan bir tür nörotransmiterdir.
Orta ila şiddetli Alzheimer’i tedavi etmek için doktorunuz donepezil (Aricept) veya memantin (Namenda) verebilir. Memantin, aşırı glutamatın etkilerinin engellenmesine yardımcı olabilir. Glutamat, hastalıkta daha yüksek miktarlarda salınan ve beyin hücrelerine zarar veren bir beyin kimyasalıdır.
Doktorunuz ayrıca farklı belirtileri tedavi etmek için antidepresanlar, antianksiyete ilaçları veya antipsikotikler önerebilir. Alzheimer hastalığının belirtileri şunlardır:
- Depresyon
- Huzursuzluk
- Saldırganlık
- Gerginlik
- Halüsinasyonlar
Şu anda mevcut olan Alzheimer ilaçları ve geliştirilmekte olan ilaçlar hakkında daha fazla bilgi edinmek için diğer tedavi yöntemlerini yazımızın devamında inceleyebilirsiniz.
Alternatif Alzheimer Tedavileri
İlaç tedavisine ek olarak, yaşam tarzı değişiklikleri sizin hastalık halinizi daha iyi yönetmenize yardımcı olabilir. Örneğin, doktorunuz size veya sevdiklerinize yardımcı olacak tavsiyelerde bulunabilir. Alternatif Alzheimer tedavileri aşağıdaki gibidir:
- Önemli şeylere odaklanmak
- Karışıklık yaratabilecek şeylerden uzak durmak
- Çatışmalardan kaçınmak
- Her gün yeterince dinlenmek
- Sakin ve huzurlu olmak
Bazı insanlar E vitaminin zihinsel yeteneklerdeki düşüşü önlemeye yardımcı olabileceğine inanmaktadır, ancak araştırmalar bunu kanıtlamak için daha fazla çalışmanın gerekli olduğunu göstermektedir. E vitamini veya başka bir takviye almadan önce doktorunuza sormayı unutmayın. Çünkü aldığınız ilaçlar Alzheimer hastalığını tedavi etmek için kullanılan bazı ilaçlara ile etkileşime girebilir.
Yaşam tarzı değişikliklerine ek olarak, doktorunuza sorabileceğiniz birkaç alternatif tedavi seçenekleri için daha detaylı bilgi edinebilirsiniz.
Alzheimer’ın Önlenmesi
Alzheimer’ın bilinen bir tedavisi olmadığı gibi, kusursuz önleyici tedbirleri de yoktur. Bununla birlikte, araştırmacılar bilişsel düşüşü önlemenin bir yolu olarak genel sağlıklı yaşam alışkanlıklarına odaklanmaktadır.
Alzheimer’ın önlenmesi için alınabilecek önlemler aşağıdaki gibidir:
- Sigarayı bırakmak
- Düzenli egzersiz
- Bilişsel eğitim alıştırmaları
- Sebze meyve ağırlıklı beslenme
- Daha fazla antioksidan tüketme
- Aktif bir sosyal yaşam sürdürme
Yaşam tarzınızda büyük değişiklikler yapmadan önce doktorunuzla konuştuğunuzdan emin olun. Alzheimer’i önlemenin olası yolları hakkında daha fazla bilgi edinin.
Alzheimer Hastalarının Bakımı
Alzheimer hastaları ile ilgilenmek sizin yapabileceğiniz bir şey ise bunu tam zamanlı iş olarak yapabilirsiniz. Bu, genellikle kolay olmayan, ancak çok faydalı olabilecek, tam zamanlı bir iştir.
Bakıcı olmak birçok beceri gerektirir. Bunlar arasında, hepsinden önemlisi sabır, yaratıcılık ve dayanıklılıktır. Önemsediğiniz biri için konforlu bir hayat yaşamasına yardım ederken aynı zamanda bundan keyif almasını sağlamak çok önemlidir.
Bir bakıcı olarak, sevdiğiniz kişinin yanı sıra kendinize iyi bakmanız önemlidir. Bakıcı rolünün sorumlulukları altında stres, kötü beslenme ve egzersiz eksikliği sizin de hasta olma riskinizi artabilir.
Bakıcı rolünü üstlenmeyi seçerseniz, yardım için aile bireylerinin yanı sıra profesyonel bakıcıların yardımını almanız gerekebilir.
Alzheimer Hakkında İstatistikler
Alzheimer ile ilgili istatistikler gerçekten göz korkutucu bir durumdadır.
- Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’ne (CDC) göre, Alzheimer, ABD’de yaşayan yetişkinler arasında en yaygın altıncı ölüm nedenidir. 65 yaş ve üstü insanlar için ölüm nedenleri arasında ise beşinci sıradadır.
- Bir araştırma 65 yaş üstü 4,7 milyon Amerikalının 2010 yılında Alzheimer hastası olduğunu ortaya koydu. Bu araştırmacılar, 2050 yılına kadar Alzheimer hastası 13,8 milyon Amerikalı olacağını öngörmektedir.
- Hastalık kontrol merkezi, hastaların yüzde 90’ından fazlasının 60 yaşına kadar hiçbir belirti görmediğini tahmin ediyor.
- Alzheimer tedavileri ve bakımı masraflı olan bir hastalıktır. Hastalık kontrol merkezine göre, 2017’de Amerika Birleşik Devletleri’nde Alzheimer ve demans bakımı için yaklaşık 259 milyar dolar harcandı.
Alzheimer için Önemli Noktalar
Alzheimer, birçok bilinmeyeni olan karmaşık bir hastalıktır. Bilinen şey ise durumun zamanla kötüleştiği, ancak tedavinin belirtileri geciktirmeye ve yaşam kalitenizi iyileştirmeye yardımcı olabildiğidir.
Siz veya sevdiğiniz birinin Alzheimer hastası olduğunu düşünüyorsanız, ilk yapmanız gereken şey doktorunuzla konuşmaktır. Doktorlar teşhis koymaya, beklentilerinizi tartışmanıza ve sizi gereken tedavi veya destek ile buluşturmaya yardımcı olabilirler. İlgileniyorsanız, ayrıca klinik denemelere katılma konusunda size bilgi verebilirler.
Bu makale Appvice Psikoloji Otoriteleri tarafından bilimsel verilere dayalı olarak incelenmiş ve onaylanmıştır.