Reklamlari:
Indir 45.32 Kb.
HÜCRE BÖLÜNMESİ
*Hücreler nasıl çoğalır?
-Bölünerek
*Bir hücrenin bölünmesi ve bölünme hızı nelere bağlıdır?
-Hücrenin özelliğine
-Görevine
-Bulunduğu yere
-Yaşama süresine
*Sürekli bölünme özelliğine sahip hücreler nelerdir?
-Kemik iliği hücreleri
-Bağırsak epitel hücreleri
-Embriyo hücreleri
-Epidermis (deri ) hücreleri
*Belli bir dönem sonunda bölünmeyen hücreler nelerdir?
-Sinir hücreleri
-Retina hücreleri
*Bir hücre ne zaman bölünür?
*Ancak bölünmesi gerektiği zaman
*Tek hücreli canlılarda hücre bölünmesi ne işe yarar?
-Canlının üremesini sağlar
*Çok hücreli canlılarda hücre bölünmesi ne işe yarar?
-Canlının büyüyüp gelişmesine
-Yıpranan dokuların onarılmasına
-Ölen hücrelerin yerine yenisinin yapılmasına
*Bölünme ile oluşan yeni hücreler, tekrardan bölünmeye ne zaman hazır olur?
-Sitoplazma miktarının artması ve çekirdeğinin yeterli büyüklüğe gelmesi gerekir.
*Bir hücre bölüneceği zamanı nasıl biliyor?
-Yüzey/hacim oranı bozulduğunda bölünür.
1-Hücre büyüdükçe çekirdeğin hücreyi yönetmesi zorlaşır.Hücre bölünür.
2-Hücrenin büyümesi, hücrede sitoplazma miktarının artması ile olur.
-Hücre büyüdükçe hacmi de artar.
-Hücrenin hacmi arttıkça, hücre yüzeyi yetersiz kalır.
-Yani, hücre zarı görevini yerine getiremez duruma gelir. Hücre bölünür.
*Deney(1):
-İki amip hücresinden birincisi, sitoplazması bölünme büyüklüğüne erişmeden kesilir.
-Yani hücrenin hacmi sabit tutulur.
-Bu işlemlerin yapıldığı süre boyunca birinci amip hücresi bölünme geçirmez.
-İkinci amip hücresi ise, bu süre içinde 65 kere hücre bölünmesi geçirmiştir.
*Deney(2):
-Bir amip hücresi bölünme büyüklüğüne eriştiğinde sitoplazması kesilerek küçültülür.
-Fakat, hücre bölünme olayını gerçekleştirir.
-Buradan çıkan sonuç; hücre bölünme büyüklüğüne ulaştığında, çekirdek bölünme emrini verir.
-Bu emir verildikten sonra, sitoplazmanın küçültülmüş olması uygulamayı değiştiremez.
-Hücrenin bölünmesi kararını veren çekirdektir.
*Eğer hücre kontrolsüz olarak bölünürse ne olur?
-Bu durumda ortaya kanser dediğimiz hücreler ortaya çıkar.
MİTOZ BÖLÜNME
*Mitoz bölünmenin özellikleri
*Hangi hücrelerde görülür?
-Bütün hücrelerde görülür
*Mitoz bölünme sonunda kromozom sayısında değişme olur mu? (mitoz bölünmenin en önemli özelliği)
-Mitoz bölünme sonunda oluşan hücrelerin kromozom sayısı ve yapısı DEĞİŞMEZ. Kromozom sayısı ve yapısı ana hücre ile aynıdır.
* Mitoz bölünmede kromozom sayısının değişmemesini sağlayan nedir?
-Kromatin iplik (DNA) kendini kopyalar. Bu olaya “DUPLİKASYON veya REPLİKASYON” denir. Bölünme sonucunda iki hücreye de aynı sayıda kromozom gider.
*Mitoz bölünme sonucunda kaç tane yeni hücre oluşur?
- Mitoz bölünme sonucunda kromozom sayıları aynı iki yeni hücre oluşur.
* Mitoz bölünme sonucunda oluşan hücrelerin yapısı nasıldır?
-Oluşan hücrelerin yapısı, ana hücrenin tıpa tıp aynısıdır.
-Kalıtsal bilgilerde değişme meydana gelmez.
-Örnek: Karaciğer hücresi mitoz bölünme geçirdiğinde iki yeni karaciğer hücresi oluşur.
SORU: Mitoz bölünme sonucunda oluşan hücrelerin genetik yapısı ana hücreye benzemiyor ise bu ne anlama gelir?
CEVAP: Bu hücrenin mutasyona uğradığını gösterir.
* Mitoz bölünmenin tek hücreli canlılar için önemi nedir? (Amip, Paramesium, Öglena)
-Tek hücreli canlılar için mitoz bölünme olayı üremedir.
* Mitoz bölünmenin çok hücreli canlılar için önemi nedir?(İnsan, hayvan ve bitkiler)
-Canlının büyüyüp gelişmesi
-Yıpranan dokuların onarılması
-Ölen hücrelerin yerine yenisinin yapılması mitoz bölünme ile olur.
-Örnek: Kertenkelenin kuyruğu koptuğunda bir süre sonra tekrardan oluşmaya başlar. Bunun sebebi kuyruktaki hücrelerin mitoz bölünme geçirerek yeniden kuyruk hücresi yapmasıdır.
-Örnek: Anne karnındaki zigot milyonlarca defa mitoz bölünme geçirerek bir bebeğin oluşumunu sağlar.
* İNTERFAZ (Hazırlık evresi)
-G1 evresi: Protein sentezi ile enzimler üretilir.
- S evresi: Kromatin iplik(DNA) kendini kopyalar. Bu olaya (DUPLİKASYON= REPLİKASYON) denir.
-Kardeş kromatidler oluşur.
-Kromatidler birbirine sentromerlerle bağlanır.
-Sentrioller kendini eşler.
-G2 evresi :Hücrede ATP üretim hızı, protein sentezi,RNA aktifliği artar.
*Mitoz bölünme kaç kısımdan meydan meydana gelir?
1)Çekirdek bölünmesi (KARYOKİNEZ)
2)Sitoplazma bölünmesi (SİTOKİNEZ)
* Mitoz bölünme safhalarını aklımızda nasıl tutabiliriz?
- Profesör Mete Ana Telofonda
*Çekirdek Bölünmesi (KARYOKİNEZ) evreleri nelerdir?
*PROFAZ
-Çekirdek zarı ve çekirdekçik erir.
-Kardeş kromatidler kısalıp kalınlaşarak KROMOZOM haline gelir.
-Sentrioller kutuplara ayrılmaya başlar. Aralarında iğ iplikleri oluşmaya başlar
*METAFAZ
-Kromozomlar sentromerlerinden iğ ipliklerine tutunarak hücrenin ortasına dizilirler.
-Bu evrede bir canlının kromozom sayıları tespit edilebilir.
*ANAFAZ
-Kromozomu oluşturan Kardeş Kromatitler ayrılır ve kutuplara çekilmeye başlarlar.
-Mitoz bölünme sonucunda birbirinin aynı iki hücre oluşmasını sağlayan, bu olaydır.
-Çünkü Kardeş Kromatitler duplikasyon ile oluşmuştur.
*TELOFAZ
-Çekirdek zarı çekirdekçik oluşmaya başlar.
-Kromozomlar çözülerek kromatin iplik haline gelir.
- İğ iplikleri kaybolur.
-SİTOKİNEZ OLAYI başlar.
*İnsan ve hayvan hücresinde sitokinez olayı:
-Sitoplazma ortadan boğumlanır ve koparak iki yeni hücre oluşmasını sağlar.
*Bitki hücresinde sitokinez olayı:
-Hücre ortasında orta lamel oluşur.
-Orta lamel selüloz yapıdadır.
-Glikoz molekülleri golgi organelinde birleştirilip selüloz haline gelir.
-Orta lamel gelişerek hücreyi ortadan ikiye ayırır.
-Böylece iki tane yeni bitki hücresi oluşmuş olur.
*MİTOZ BÖLÜNME’NİN ÖZELLİKLERİ:
-Bütün hücrelerde görülür.
-Mitoz bölünme sonucu 2 hücre oluşur.
-Oluşan bu iki hücrenin kromozom sayısı ve yapısı değişmemiştir.
-Kalıtsal özellikler ana hücrenin aynısıdır.
-Mitoz bölünmenin temelinde kardeş kromatidlerin ayrılması olayı vardır.
-Mitoz bölünme sayesinde bir hücreli canlılarda üreme meydana gelmiş olur.
Örnek: Amip mitoz bölünme geçirdiğinde iki yeni amip meydana gelir.
-Mitoz bölünme insan, hayvan ve bitki gibi çok hücreli canlılarda büyümeyi, yıpranan ve ölen dokuların yenilenmesini sağlar.
Örnek: Anne karnındaki zigot mitoz bölünme sayesinde gelişerek bir insan meydana gelmesini sağlar.
Örnek: Ergenlik dönemindeki bir gencin boyunun uzaması, kemik hücrelerinin mitoz bölünme geçirmesi sayesinde olur.
Örnek: Elimiz kesildiğinde, kesilen yerdeki deri hücrelerinin yeniden oluşması, sağlam deri hücrelerinin mitoz bölünme sayesinde olur.
Örnek: Küçük bir tohumun, kocaman bir ağaç haline gelmesi mitoz bölünme sayesinde olur.
Örnek: Kertenkelenin kopan kuyruğu mitoz bölünme sayesinde eski haline gelir.
Örnek: Deniz yıldızı canlısının kopan parçası mitoz bölünme sayesinde eski haline gelir.
AMİTOZ BÖLÜNME (Gizli Mitoz)
-Bazı basit yapılı tek hücreli canlılarda görülür.
-Çekirdek uzar ve ikiye bölünür.
-Sonra sitoplazma bölünür.
-Kanser hücreleri amitoz bölünme ile çoğalır.
*MİTOZ BÖLÜNME İLE İLGİLİ ÖRNEK SORULAR
Soru 1: A canlısının sperm hücresinde 15 kromozom vardır. Bu canlının deri hücresinde bulunan kromozom sayısı aşağıdakilerden hangisidir?
a) 15 b) 45 c) 30 d) 60
Cevap:
Sperm Haploit n = 15
Deri Diploit 2n = 30 olmalıdır.
Soru 2: B canlısının somatik hücrelerinde bulunan kromozom sayısı 56 dır. Bu canlının mitoz bölünmesinde kaç tane kardeş kromatid gözlenir?
Cevap:
Somatik hücre Vücut hücresi Diploit 2n=56
Kardeş kromatid sayısı = 2n X 2
Kardeş kromatid sayısı = 56 X 2
Kardeş kromatid sayısı = 112
Soru 3: Bir canlının yumurta hücresinde bulunan kromozom sayısı 24 dür. Bu canlının somatik hücrelerinde bulunan kromozom sayısı kaçtır?
Cevap:
Yumurta hücresi Haploit n=24
Somatik hücre Vücut hücresi Diploit 2n=48
Soru 4: Aşağıdakilerden hangisi sadece bitki hücresinin bölünmesinde görülür?
a) İğ ipliklerin oluşumu
b) Orta lamel oluşumu
c) Sentrozom eşlenmesi
d) Sitoplazma boğumlanması
e) Bölünme sırasında çekirdek zarının kaybolması
Soru 5: Aşağıdakilerden hangisi mitoz bölünmenin en önemli özelliğidir?
a) Kromatid oluşumu
b) Kromozom sayısının ve yapısının sabit kalması
c) Kardeş kromatidlerin ayrılması
d) Vücut hücrelerinde meydana gelmesi
e) Bölünme öncesinde DNA nın kendini eşlemesi
*BİTKİ HÜCRESİNDE MİTOZ BÖLÜNME
Normal hücre İnterfaz
Profaz Metafaz
Anafaz
Telofaz
-Bitki hücresinde SİTOKİNEZ ile orta lamel oluşur.
-Orta lamelin yapısı selüloz özelliktedir.
-Golgi aygıtı glikoz moleküllerini birleştirerek selüloz meydana getirir.
İNSAN VE HAYVAN HÜCRELERİNDE MİTOZ BÖLÜNME EVRELERİ
-Örnek hücremizin kromozom sayısı 2n = 4 olsun-Yani, hücre normal durumundayken 4 tane kromatin ipliği vardır.
Normal hücre İnterfaz
2n =4
MİTOZ BÖLÜNME