Kapitalizm öldürür!
Geçen ay seni görmeye geldiğimde, kapıdan çıkmadan önce bana sordun: “Siyasetle ilgileniyor musun hala?” Hala sözcüğü lisedeki ilk yılıma göndermeydi, aşırı sol bir partiye üye olduğum ve yasa dışı eylemlere katılıp başımı polisle derde sokacağını düşündüğün için seninle tartıştığımız zamanlara. “Evet daha fazla.” diye yanıt verdim sana. Üç-dört saniye bekledin bir şey söylemeden, bana baktın ve sonunda dedin ki: Haklısın. Haklısın, galiba bir devrim şart.
11-04-2021 00:05
Ufuk Akkuş
Arkadaşları ona Édouard demeye başladığında lisedeydi, onlara göre “Eddy” yalnızca Édouard'ın kısaltması olabilirdi. 2013’te lisede kendisine verilen bu "takma ismi" ilk ismi Jean-Luc Lagarce’ın yazdığı “Alt Tarafı Dünyanın Sonu” adlı oyundaki karakterin ve aynı zamanda bir arkadaşının ismi olan Louis'yi soy ismi olarak aldı ve ismini Édouard Louis olarak değiştirdi.
1992 yılında Fransa’nın Amiens kentinde işçi sınıfına mensup bir ailede doğan Louis, ailesinde üniversiteye giden ilk kişi olarak Ecole Normale Superieure’e girdi.
Tiyatro ve sosyal bilimler eğitimi alan Louıs, Ocak 2014’te güçlü bir otobiyografik boyuta sahip olan romanı En Finir avec Eddy Bellegueule’ü (Eddy’nin sonu) yayımladı. Medyada üzerine pek çok yorum yapılan ve yirmiden fazla dile çevrilen kitap, özellikle ailesini ve kendi kökeninin sosyal geçmişini anlatış şekliyle ilgili birçok tartışmaya yol açmıştır. 2016’da Histoire de la Violence’ı (Şiddetin Tarihini) yazan Louıs’in üçüncü eseri, tiyatroya uyarlanan ve yakın zamanlarda ülkemizde oyunu sergilenen “Babamı Kim Öldürdü” adlı kitaptır.
Louis 51 sayfalık romanına Amerikalı entelektüel Ruth Gilmore’un ırkçılık tanımı ile başlar. Gimore’a göre ırkçılık bazı toplulukların erken ölüme maruz bırakılmasıdır. Louis ise bu tanımın eşcinsellere ya da trans bireylere duyulan nefretin yanı sıra, sınıfsal tahkim ile her türlü toplumsal ve siyasi baskı için de geçerli olduğunu söyler. Romanın baş karakteri romanda babasının, ne zaman kadınsı bir şey yapan bir erkek görse onu aşağıladığından bahseder. Oğluna asla bir kadın gibi davranmaması gerektiğini söyler. Fakat eski bir fotoğraf albümünde babasının seksi bir amigo kıyafetli resmini görünce anı defterine şöyle yazar: Senin hayatının tarihini yazmak, benim yokluğumun tarihini yazmaktır.
Kahramanımız beş yaşındayken fabrikada çalışan babasının bir sabah “İşe gidiyorum.” diye evden çıktığını ve bir daha eve dönmediğini hatırlar. Çok içen ve bazı akşamlar alkol yüzünden annesini döven babayı, çocuk bedeninde hapsolmuş acizlik içinde izleyen oğlu, babasının ölüm haberini aldığında gülüp şarkılar söyleyerek bu olayı abartılı bir şeklide kutlar. Şiddete ilişkin zihnindeki “Şiddet şiddetin sonucudur.” cümlesine inanıp sürekli tekrarlamasına rağmen yanıldığını itiraf eder. Babasının şiddeti onu şiddetten kurtarmıştır. Çünkü bu şiddete tanıklığı onda takıntı derecesinde şiddet karşıtlığı yaratmıştır. Asla şiddete başvurmayacağını, çocuklarına asla elini kaldırmayacağını tekrar eder. Ve bunu gerçekleştirir de...
Babası gençliğini sonuna kadar yaşayamayacağını hissettiği için geri kalan hayatı boyunca gençliğini yaşamaya çalışmış, daha doğrusu onu çalmıştır. İnsan çaldığı şeyin gerçekten kendine ait olduğunu bir türlü hissedemez ve o yüzden sonsuza kadar çalmak zorundadır artık onu. Baba da onu tekrar yakalamak, tekrar elde etmek için tekrar çalmak isteyip durmaktadır. Sadece her şeye doğuştan sahip olanlar mülkiyet duygusunu gerçek anlamda tadabilir, sahip olmanın ne anlama geldiğini kavrayabilir. Mülkiyet hissi insanın sonradan edinebileceği bir şey değildir. Baba 5 yıl boyunca var gücüyle genç olmak için uğraşmış; Fransa’nın güneyine yerleşmiş; orada hayatın daha güzel olacağını, tepede güneş parlarken insanı o kadar hırpalayamayacağına kendini inandırmış; mobilet çalmış; uykusuz geceleri sabahlara bağlamış, içebildiği kadar içmiştir. Bunu yaparken de bir şey çaldığını hissetmiştir. Gençlik bazılarına hayatın armağanıdır bazılarınınsa tek çaresi onu çalmaya çalışmaktır.
Parası olmayan, okula gitmeyen, seyahat etmeyen ve düşlerini gerçekleştiremeyen bir baba figürü çizilir ve babanın hayatı ona rağmen hatta ona karşı işleyen olumsuz bir hayat olagelmiştir. Babanın hayatından bahsederken insanın kullanabileceği tek şey dildeki olumsuzluk yapılarıdır. Burada Louis, Sartre’ın “Varlık ve Hiçlik” kitabına göndermede bulunur ve ekler: Yaptığımız şeylerle mi tanımlanırız? Varlığımız, teşebbüs ettiğimiz şeyler üzerinden mi tanımlanır? Kadın ve erkek yaptıkları şeyler midir yoksa kişiliğimizin hakikatiyle eylemlerimiz arasında bir fark, bir mesafe var mıdır? Ve baba için şu yargıda bulunulur: Senin hayatın; bizim, yaptığımız şeyler olmadığımızı kanıtlıyor. Aksine biz yapmamış olduğumuz şeyleriz çünkü dünya ya da toplum bunları yapmamızı engelledi.
Yerde bulduğu telefon nedeniyle hırsızlık suçlamasına maruz kalan oğlunu polislere karşı savunması ve oğluyla gurur duyduğunu söylemesi sevgisini belli edemeyen baba tipolojisini gösterir. Ancak barlarda tanıştığı kişilerin ailesi ile arasının nasıl olduğu sorusuna karşılık (babasını sevdiğini bilmesine rağmen) ondan nefret ettiği cevabını vermesi sevmekten utanma tutumunun oğulda da sürdüğünü gösterir. Baba hakkında hissedilen ve anlatılanlar tabi ki sadece kötü olaylardan ibaret değildir. Babanın şefkatli ve arkadaşça tutumu ile baba-oğul şakalaşmalarından da söz edilir.
Bir gün babanın çalıştığı fabrikadan kötü bir haber gelir. Babanın üzerine bir ağırlık düşmüş ve beli ezilmiştir. Birkaç yıl belki de hiç yürüyemeyecektir. Louis kapitalist sistemin sağlık alanındaki tahribatını babasının hastalığı üzerinden çok güzel vurgular ve sorumluyu işaret eder: 2006 Martı’nda 12 yıldır Fransa Cumhurbaşkanı olan Jacques Chirac’ın hükümeti ve Sağlık Bakanı Xavier Bartrand çok sayıda ilacın artık devlet tarafından karşılanmayacağını açıkladı ki bunlar büyük ölçüde sindirim sorunları ile ilgili ilaçlardı. Kazadan sonra bütün gününü yatakta geçiren baba sindirim sorunları yaşıyordu ve bu ilaçları almak giderek zorlaşıyordu. Chirac ve Bertnard babanın bağırsaklarını yok ediyorlardı. 2007’de cumhurbaşkanı adayı Nicolas Sarkozy “yancılar” adını verdiği ve kendisine göre çalışmadıkları için Fransız halkının parasını çalanlara karşı bir kampanya yürütmeye başladı. Oysa Sarkozy babayı tanımıyordu. Böyle düşünmeye hakkı yoktu. Egemenlerin bu aşağılayıcı tavrı babanın belini daha da ezdi. 2009’da Sarkozy hükümeti ve suç ortağı Marin Hirsch, Asgari Gelir Yardımı’nın (çalışmayanlara verilen asgari yardım) yerine Aktif Dayanışma Yardımı’nı getirdi. Bu geçiş hükümetin ifadesine göre çalışmaya dönüşü teşvik amacı taşıyordu. Bu, şu anlamaya geliyordu. Babanın içler acısı sağlık durumuna, onu bu hale getiren fabrikaya rağmen yine işe koşulacak ve hırpalanacaktı. Üstelik önerilen iş, yarı zamanlı yorucu, fiziksel efor gerektiren, evden 40 km ötedeki işlerdi. Başka çare kalmayınca da başka şehirdeki çöpçülük işini kabul etmek zorunda kalan baba ayda 700 euroya başkalarının atıklarını toplamak için bütün gün eğilip durdu harap olmuş beline rağmen. Sarkozy ve Hirsch, babanın belini eziyorlardı. Ve sonunda baba siyasetin kendisi için bir ölüm kalım meselesi olduğunu anlamıştı. 2016 Ağustos'unda Francoıs Hollande Cumhurbaşkanlığında Çalışma Bakanı Myriam El Khomri ve Başbakan Manuel Valls’ın desteğini alarak adına “Çalışma Yasası” denen yasayı yürürlüğe soktu. Bu yasa işten çıkarmaları kolaylaştırıyor ve patronlara çalıştırdıkları insanları daha fazla çalıştırma hakkı tanıyordu. Hollande, Khomri ve Valls babanın nefesini kestiler. Ağustos 2017’de Emmanuel Macron hükümeti Fransa’daki yoksul insanlardan 5 euro kesiyor, Fransa’nın en yoksulları kiralarını ödeyebilsinler diye verilen sosyal yardımın 5 eurosunu geri alıyordu ve aynı günlerde Fransa’nın en zenginleri için vergi indirimi getiriyordu. Macron babanın boğazındaki lokmayı da alıyordu.
Louıs’in isabetli tespitiyle: Hollande, Valls, El Khomri, Hirsch, Sarkozy, Macron, Berrand, Chirac... Babasının acısının tarihinde isimleri yazılı olanlar. Babanın yaşamının ve bedeninin tarihi onu yok etmek için birbirinin yerine geçen bu insanların tarihidir. Bedenin tarihi, siyasi tarihi suçluyor.
Ömrü boyunca Fransa’nın tek sorununun yabancılar ve eşcinseller olduğunu tekrar eden baba artık Fransa’daki ırkçılığı eleştirmekte, oğluna sevdiği adamdan bahsetmesini istemektedir. Oğlunun çıkan kitaplarını almakta ve arkadaşlarına hediye etmektedir. O adam gitmiş ve yerine başka bir adam gelmiştir. Ebeveynler çocuklarını değiştirmez, çocuklar ebeveynlerini değiştirirler.
Edouard Louıs, “Babamı Kim Öldürdü” kitabında baba-oğulun daha çok gerilim ve şiddet dolu öte yandan kısmen de şefkatli ve sevecen ilişkileri çerçevesinde, yaşadığı ülkenin sosyoekonomik sorunları, yabancı ve eşcinsel düşmanlığı konuları etrafında kişisel ilişkilerle kamusal yaşamı harmanlayarak kısa ama yoğun ve bir anlatı sergiliyor. Fransa’da küreselleşme uygulamalarının yoksullar üzerindeki yıkıcı etkileri, acımasız kapitalist sistemin kadrine en fazla uğrayan işçi sınıfı mensubu olan babanın iş kazası geçirdikten sonraki hayatının (getirilen yasalarla emekçiler üzerindeki baskının daha da artmasıyla) yıkıma doğru gitmesi ve tüm bu gelişmeler ve oğlunun etkisiyle babanın düşünce dünyasındaki evrilme yetkin bir çeviri ile çarpıcı bir şekilde veriliyor. Irkçılığı, homofobikliği, egemenlerin zorbalığını, işçi sınıfını ve sosyal eşitsizliği odağına alan Louis’in diğer kitaplarının da dilimize çevrileceğini umuyoruz.
Not: Bu yazar ve kitaplarından haberdar olmamı sağlayan sevgili kızım İdil Akkuş’a çok teşekkür ediyorum.
KÜNYE: Babamı Kim Öldürdü, Edouard Louis, Çev. Ayberk Erkay, 2020, Can Çağdaş, 51 Sayfa.
İLGİLİ HABERLER
Zamanımızın büyük macerası nedir?
Geçmişle bağlantı kurarak ayrıntılı bir gelecek tasavvuru konusunda ipuçları barındıran kitabın yazarı bütün insanların düşünce dünyasının tanınması önerisinde bulunuyor. Bu öneriye Zeldin’i tanıyarak başlayabiliriz. Farklı bir bakış açısı içeren kitap, Aydın Çavdar’ın güzel çevirisinin de etkisiyle haz ile okunuyor.
02-05-2021 00:49
Doğruyu biliyorken harekete geçmemek, doğruyu bilmemektir.
Wang Yang-Ming
Birkaç iyi sevişmeden,
daha fazlasını veremez hayat,
Sonra da ölürüz zaten.
John Wilkes
Ufuk Akkuş
Bilgilenme sürecini yaşamın en büyük hazlarından biri olarak gören düşünürler vardır. Bu düşünürler, bilgiye ulaşmanın dışında bütün haz arayışlarının geçiciliğinden yola çıkarak sonsuz bir merak ve bilgilenme sürecinin yaşamdaki temel önemini ön plana çıkarırlar. Theodore Zeldin “Hayatın Gizli Hazları” adlı kitabında insanın haz arayışında ve kendisini hayatının acımasızlığına karşı savunabileceği silahlar konusunda gizli, söylenmemiş ve unutulmuş olanı arama amacıyla yola çıktığını söyler. Kitabın her bölümü farklı bir medeniyet ve dönemden bir insanın anlatımıyla başlar. Zeldin, o insanları seçme nedenini yaşadıklarına dair içten ifadeler bırakmalarına ve bu durumun kendisinde bazen ölüleri tanımanın yaşayanları tanımaktan daha kolay olduğu düşüncesini uyandırdığını vurgular. Bu perspektif sayesinde Zeldin, hayatın neler içerebileceğini bulmak adına yeni yönler aramaya giriştiğini ve bu insanlar sayesinde neler kaçırdığından haberdar olma mertebesine ulaştığını ifade eder.
Düşünmeyi bir sosyal etkinlik olarak görmeyi tercih ettiğini söyleyen Zeldin’e göre birbirine benzemeyen bireyler arasında, görünüşte uyuşmayan fikirler arasında, geçmiş ve günümüz arasında şüphe götürmez bağlantılar bulmak gizli hazlara giden yoldaki ilk basamaklardan biridir ve dünyayı bazen yalnızca parlak ışıklar altında değil, zıt renkler içinde görmek daha yararlı olabilir.
Zeldin insanlığın ilk gününden beri var olan maceralarından birincisinin, bir amaç ve daha az benmerkezci bir varoluş peşinde koşmak olduğunu belirtir. İkinci macera; dünyanın tüm yaratıları ve bitkileriyle, denizlerle, toprakla uyum içinde yaşamanın yollarını aramayı içeren düşüncedir. Üçüncü maceranın ise güzellik arayışı olduğu ve güzelliğin birçok farklı şeklinin tadına varmak olduğunu aktarırken zamanımızın büyük macerasının ise gezegenimizin sakinlerini keşfetmek olduğunu vurgular. Sınıflar ve kategoriler hakkında çok şey söylenmiş olmasına rağmen yedi milyar eşsiz bireyden her birinin içten düşünceleri ve karmaşık duygularının büyük oranda saklı kaldığından bahseder. Zeldin, bu tanıma sürecinin imkansızlığının hakkını teslim etmiş olsa da tüm cevapları bulmak gibi bir beklentisi olmayan sonsuz bir yola koyulmanın belirli bir hedefe doğru yolculuk yapmaktan daha ufuk açıcı olduğunun altını çizer. Her bireyin dünyayı daha az iğrenç ve bir parça daha güzel bir yer haline nasıl getireceğini bilme isteğini dile getirir ve bunları bilmeden böylesi bir amaca ulaşmanın imkansız olduğunu söyler. Sınıflardan ve kategorilerden yalıtık bir insan tanımı yapmak eksik ve hatalı değerlendirmelere yol açabilir. Ayrıca insanların tek tek düşüncelerinin öğrenilmesi yoluyla rota belirleme, ütopyacı anlayışı çağrıştırır. Ancak Zeldin’in daha çok üstünde durduğu nokta gündelik hayattaki ikili insan ilişkileri olarak karşımıza çıkıyor. Diğer insanların dünyayı nasıl gördüğünü ve onlar için neyin önemli olduğunu keşfetmek isteğini belirtir. “İki kişi karşılıklı saygı çerçevesinde sohbet ettiğinde ve farklı bir bakış açısını anlamak için gerçek bir ilgiyle birbirlerini dinlediklerinde kendilerini bir başkasının yerine koymayı ve onların bedenine bürünmeyi denediklerinde yalnızca tek bir dakikalığına bile olsa dünya farklı bir yer haline gelir.” Ardında neredeyse her insanın saklandığı maskeyi yalnızca kısmen de olsa kaldırırlar. Birbirlerine karşı açık olma cesaretine sahip iki insan arasında eşitliği sağlamak açısından bu yaklaşım diğer tüm yasalardan daha etkilidir. Zeldin’e göre öğretmek ve eğitim almak, birbirine ihtimam ve lütuf göstermek çift olma fikrini zenginleştirir; farklı tutkuları olsa bile iki yalnız ruhu bir araya getirir.
Kıskançlık, aldatma, aşk, seks, sevgi, erdemli yaşam konuları çerçevesinde kadın erkek ilişkilerini analiz eden Zeldin’e göre iki insan arasındaki sevgi, insanın şefkat duygularını kendi kaygılarının ötesine yayabilmesine ilk adımdır ve sonrasında çocukların uyandırdığı hisle bencilliğin aşılması gelir. Bu hisler hiçbir insanın başka hiçbir zaman yeterince sahip olmadığı cesaretin kaynağı haline dönüşür. İnsan tek başınayken yüzleşemediği tüm korkularla; reddedilme, yitip gitme, yetersizlik korkusuyla, mutlu çehrelerin ardına gizlenmiş tüm korkularla yüzleşme cesaretini bulur.
İnsan aklının gıdasının nerelerde bulunacağına dair değiniler ve insanın kendini gerçekleştirme yol ve yöntemleri üzerine farklı mekanlarda kişisel öyküler ve karşılaştırmalar aracılığı ile okurlarını tarihsel bir düşünce yolculuğuna çıkaran Zeldin; kitabın sonunda naif ve romantik bir öneride bulunur. İnsanların her şeyi zihinsel gıdalara dönüştürebileceği öncülünden yola çıkarak bu kitabın damak tatlarımızı zenginleştirmek adına bir girişim olduğunu aynı zamanda başkalarının zevklerini, fikirlerini, deneyim ve umutlarını keşfetmeyi de kapsadığını söyler. Bu bağlamda okuyucularına Oxford İlham Perisi Vakfı (oxfordmuse.com) web sitesini ziyaret ederek bu çabaya kolayca ortak olmanın yollarını gösterir. Web sitesinin insanları yeni bir projeye davet ettiğini ve amacının da insanları ayıran özelliklerin düşünme kapasiteleri olduğunu ve düşünmenin de herhangi bir eğlence şekli kadar heyecanlı ve tatmin edici olduğunu göstermek üzere altını çizer.
Geçmişle bağlantı kurarak ayrıntılı bir gelecek tasavvuru konusunda ipuçları barındıran kitabın yazarı bütün insanların düşünce dünyasının tanınması önerisinde bulunuyor. Bu öneriye Zeldin’i tanıyarak başlayabiliriz. Farklı bir bakış açısı içeren kitap, Aydın Çavdar’ın güzel çevirisinin de etkisiyle haz ile okunuyor.
KÜNYE: Hayatın Gizli Hazları, Theodore Zeldin, Çev. Aydın Çavdar, Ayrıntı Yayınları, 400 Sayfa.
Dünyayı anlamaya çalışırken: Yoksulluk cehennemdir
Dünü, bugünü ve en önemlisi yarını; havada uçuşan birçok politik kavramı; hayatı, mücadeleyi, direnişi arayan “gençler” için Yordam Kitap, Gençlerle Baş Başa serisine hayat vereli 1 yılı aştı.
02-05-2021 00:41
Şilan Geçgel
Dünyayı anlama kaygımın kendini yakıcı olarak hissettirmeye başladığı lise yıllarım, kelimenin tam anlamıyla bir arayışla geçmişti. Hiç kuşkusuz, sosyoloji derslerinden sonra kurduğum hayaller de bu arayışın önemli nedenlerinden biriydi. Neyi, nasıl okuyacağıma karar veremediğim bu zamanlarda; kitaplarının kapağında yazan kelimeleri dahi anlayamadığım Sol Yayınları eserleri geçmişti elime. O zamanlar tek bir kitabı okuyup anlasam, gençlik işte, sanki tüm dünyayı anlayacak gibiydim. Bugün ise değişen birçok şeyin aksine gençlerin arayışının ve dünyayı anlama kaygılarının hala devam ettiğine inananlardanım.
Dünü, bugünü ve en önemlisi yarını; havada uçuşan birçok politik kavramı; hayatı, mücadeleyi, direnişi arayan “gençler” için Yordam Kitap, Gençlerle Baş Başa serisine hayat vereli 1 yılı aştı. Bu kitapların hemen hepsi kapitalizmin saldırılarının hız kesmeden devam ettiği; parası olanın tedavi olabildiği, aşı ile ekmek kavgasının birbirinin içine geçtiği ve tüm dünya halklarının pandemiyle mücadele ettiği geniş bir zaman diliminde okurla buluştu.
Yayınevi, ilki Mart 2020’de basılan Gençlerle Baş Başa serisinde geçtiğimiz aralık ayında 6. kitabına ulaştı. Bu serinin 3 kitabını; Metin Çulhaoğlu’nun Gençlerle Baş Başa Sosyalizm, Fikret Başkaya’nın Gençlerle Baş Başa İklim Krizi ve Ekolojik Yıkım ile Jean Zıegler’in Gençlerle Baş Başa Kapitalizm isimli eserlerini daha önce İleri Kitap okurları için incelemiştik. Bu yazımızda serinin 6 kitabına, yazımızın sınırları elverdiğince değinmeye çalışacağız.
Serinin ilk basılan kitaplarından olan, sosyoloji profesörü Jean Zıegler’ın torununa kapitalizmi anlattığı Gençlerle Baş Başa Kapitalizm isimli kitap, çeviride Yonca Aşçı Dalar imzası taşıyor. Bu kitapta, torunu Zohra’nın soruları ile kapitalizmi anlatmaya girişen yazar; İsviçre’nin dünya çapında ünlü olan çikolata fabrikasının “başarısına” neden kızgın olduğunu anlatarak başlıyor. Zohra’nın güzel soruları, Zeıgler tarafından kısa ve sade bir dille açıklanırken kapitalizm kelimesinin kökeninden, kapitalist dünyayı anlamaya hatta kapitalizmi yıktıktan sonra yerine neyi koyacağımıza dair birçok soruya yanıt veriliyor.
Kapitalizmin, yenilmesi imkânsız büyük bir düşman gibi resmedilmesine karşın Zıegler, itiraz bayrağını açıyor. Kadınların sıklıkla kaçan çoraplarından her gün yeni bir modeli çıkan cep telefonlarına, bu büyük tüketme kültürüne ve dolayısıyla “planlı eskitme”nin kapitalizmle olan bağına kadar her şeyi bir sohbet akışında açıklıyor. Charles Dickens’ın dünyaca ünlü romanı Oliver Twist’in ana karakteri Oliver de bu keyifli sohbete “Yoksulluk cehennemdir.” diyerek dâhil oluyor.
Metin Çulhaoğlu imzalı Gençlerle Baş Başa Sosyalizm isimli kitap, Çulhaoğlu’nun bir arkadaşının oğlu olan üniversite öğrencisi Taylan’la, sosyalizme dair sohbetini konu alıyor. Marksist, sosyalist, ilerici gibi kimi kavramların bazen savurganca kullanıldığından bahsederek başlayan sohbet, Çulhaoğlu tarafından “En önemlisi devrimciliktir.” diyerek devam ettiriliyor.
Bu kitabın, sohbetin bana kalırsa en dikkat çekici konularından birini Çulhaoğlu’nun “Kapitalizmi yıkma döneminin sosyalist insanı ile sosyalizmi kurma döneminin insanı hep aynı insanı olamaz.” sözleri oluşturuyor. Kapitalizm koşullarında; ekonomik, kültürel, ideolojik olarak bir ayağı kapitalizme basan; kapitalizmle bir şekilde ilişki içerisinde olan bir devrimcinin birey olarak kendi devrimini gerçekleştirmesi üzerine devam eden bu akışta aklımızda birçok fikir dolaşıyor.
Taylan’ın son sorusu ile günümüzde bireylerin entelektüel durumlara ilişkin fikirlerini paylaşan Çulhaoğlu, geçmişle şimdi arasında bir kıyaslama yaparak geçmişte sosyalizmle bağ kurmadan da bireylerin kültür, sanat ve edebiyat gibi alanlarda kendini geliştirebilmesine daha çok olanak olduğunu ifade ediyor. Ve sözlerini: “Kısacası günümüzde, bir insan devrim ve sosyalizmin gerçekleşmesi olasılıklarından da bağımsız olarak salt daha gelişkin bir birey olmak için bile sosyalizmle ilişkilenmek zorundadır.” diyerek noktalıyor.
Birkaç ay önce Eko-Sosyalist Paradigma Komünist Topluma Giden Yol isimli kitabı Yordam Yayınlarından çıkan Fikret Başkaya, Gençlerle Baş Başa İklim Krizi ve Ekolojik Yıkım isimli kitabında iklim krizi meselesine meraklı Deniz’in sorularını yanıtlıyor. 16 yaşındaki genç çevre aktivisti Greta Thunberg’in İsveç parlamentosu önünde başlattığı oturma eylemine dünyanın birçok ülkesinde başka gençlerin ses vermesi ile devam eden toplumsal farkındalık, Deniz’i de etkiliyor. İklim krizinin belirtileri nelerdir, sorusuyla başlayan bu bilgilendirici sohbet; GDO’lu besinlerden iklim krizi ve ekolojik yıkımın kapitalizmle olan ilişkisine uzanıyor.
Gençlerle Baş Başa serisinin güncel olmasına rağmen hakkında açık ve anlaşılır az üretimin olduğu iki başlıktan biri olan iklim krizi meselesi; Deniz’in, bizi de meraka sürükleyen soruları ve Başkaya’nın sade diliyle yanıtlanmış oluyor.
Tıpkı iklim krizi meselesinde olduğu gibi daha az bilinen ancak güncel meselelerden olan yapay zekâ meselesi de benim gibi konuya dair çok kısıtlı bilgisi olan okura pusula olacak gibi görünüyor. Erkin Özalp tarafından kaleme alınan Gençlerle Baş Başa Yapay Zekâ, tabiri caizse buz dağının arkasını anlatıyor.
Özalp’in çeşitli platformlarda gençlerle yan yana gelerek üzerine konuştuğu yapay zekâ meselesi, söyleşi formatında okura aktarılıyor. Serinin diğer kitaplarının aksine söyleşisini 5 başlık altında tasnif eden yazar; temel bilgilerden yapay zekânın gerçek dünya, insan zekâsı, insanlar ve kolektif zekâyla olan ilişkisine kadar birçok soruyu yanıtlıyor. Yapay zekânın günümüzde neden önemli olduğu ve nasıl yararlı kullanılabileceğine dair önemli ipuçları içeren bu söyleşi, yakın zamanda kişisel verileri topladığı için büyük tepki çeken iletişim devini akla getiriyor.
Kullanıcıların kişisel verilerini toplayan dev şirketlerden adımlarımızı ölçüp sağlıklı bir hayat için 10 bin adım atmalı tezlerinin arka planına ve hatta kadınların kendilerini en çirkin hissettiği zaman dilimlerinde önlerine düşen güzellik ürünü reklamlarına… Gençlerle Baş Başa Yapay Zekâ, bazen tıkladığımız o reklamların tesadüfen önümüze çıkmadığı bilgisi başta olmak üzere bizi dehşete düşürecek birçok şeyi, büyük bir sakinlikle aktarıyor.
Serinin bir diğer kitabı olan Gençlerle Baş Başa: İnsan Olmak ise torunu Kuzey’in sorularını yanıtlayan Cem Eroğul imzasını taşıyor. İnsan topluluklarından toplumlara, kültüre ve hatta "Devlet neden kuruldu?" sorusuna dair Kuzey’in birçok sorusunu akıcı bir dille yanıtlayan Eroğul, "İstanbul Sözleşmesi nedir ve ne işe yarar?"ı da yanıtlamayı ihmal etmiyor. Bu kitabın basım tarihinden yaklaşık bir yıl sonra bir gece ansızın iptal edilen İstanbul Sözleşmesi’ne dair kadınların tepkileri günden güne büyürken neredeyse bir yıl önce Cem Eroğul, “Son zamanlarda, tutucu çevrelerde bu sözleşmeye karşı gitgide artan bir muhalefet görülmeye başlandı. Ama Türkiye’nin artık yapabileceği bir şey yok. Bu saatten sonra çekince koyamaz. Olsa olsa anlaşmadan bütünüyle çekilebilir.” diyerek öngörüsünü ortaya koyuyor.
Gençlerle Baş Başa: Faşizm isimli serinin son kitabı ise Fatih Yaşlı imzası taşıyor. Yaşlı, kendi çalıştığı fakültede çalışan genç işçi Ali’nin sorularını yanıtlayarak serinin faşizm başlığına hayat veriyor. Faşizmi konuşmaya İtalya’dan başlayan Ali ve yazar, “sınıf yerine ulusu koyanlardan” başlayarak faşizmi masaya yatırıyor. Faşizmi toplumsal, ekonomik, kültürel ve siyasi olarak tüm yönleriyle ele alan kitap; her ne kadar belli bir tarihsel döneme odaklansa da “kurşun pahalı diye esirleri gaz odalarında öldüren faşistler” ve bugün arasında bir bağlantı kurmamıza neden oluyor.
Bu akıcı sohbet, bugün gelişigüzel olarak kullanılan ve içi boşaltılan faşizm kavramını doğru kullanmanın ne kadar önemli olduğunu ve sağ popülizmle olan ilişkisine dair kafamızda yeni sorular oluşturuyor.
Vitrin: Yeni çıkanlar
Hiçbir canlının sömürülmediği, emeğin karşılığını bulduğu ve eşit yaşamın inşa edildiği günlerde özgürce okumak dileğiyle… Haftanın yeni çıkan kitaplarından sizler için derledik. Keyifli okumalar ve iyi pazarlar dileriz.
02-05-2021 00:21
PROLETARYANIN BÜYÜLÜ KUTUSU - ATTİLA AŞUT & GÖKHAN ATILGAN
13 Şubat 1961’de kurulan Türkiye İşçi Partisi, Türkiye siyasal tarihinin en önemli olaylarından biridir. TİP’in gelişip güçlenmesinde parti sözcülerinin efsanevi radyo konuşmalarının çok önemli bir yeri vardır. Türkiye proletaryasının sözcüleri, 1961-1971 döneminde, bambaşka bir dile, bambaşka bir seslenişe ve bambaşka bir içeriğe sahip konuşmalarıyla o zamana kadar devletin ağzı olan radyoyu ‘proletaryanın büyülü kutusu’na çevirmişlerdi.
Proletaryanın Büyülü Kutusu, TİP sözcülerinin altı seçim için yaptıkları efsanevi radyo konuşmalarının metinlerini içermekle kalmıyor. Mehmet Ali Aybar’dan Yaşar Kemal’e, Kemal Türkler’den Can Yücel’e, Rıza Kuas’tan Hamdoş’a, Tarık Ziya Ekinci’den Çetin Altan’a TİP’in çok etkili hatiplerinin radyoda yaptığı konuşmaların ses kayıtlarını da içinde barındırıyor. Bu tarihî konuşmalar karekodlar aracılığıyla dinlenebiliyor.
Proletaryanın Büyülü Kutusu’nun sayfalarından dinlenebilen radyo konuşmaları, onları dinlemeseler hayatları normalde bambaşka yönde akabilecek gençleri, aydınları, işçileri ve köylüleri sosyalist mücadelenin içine çekmiş ve TİP bayrağı altında toplayabilmişti. Proletaryanın Büyülü Kutusu sosyalistlerin devlet radyosundan yaptıkları konuşmalarla hayatı değişen insanların öykülerinı anlattığı gibi bu konuşmaları yapan kişilerin portrelerine de yer veriyor. Kitapta Şekibe Çelenk’ten Mehmet Ali Aybar’a, Behice Boran’dan Hamdoş’a, Nazife Cemgil’den Kemal Türkler’e, Yaşar Kemal’den Can Yücel’e, Hasan Hüseyin Korkmazgil’den Tarık Ziya Ekinci’ye tam 43 portre yer alıyor.
Proletaryanın Büyülü Kutusu’nun sayfalarında size Hamdoş’un masum ve cesur sesi, Abidin Dino’nun eşsiz desenleri, Moris Gabbay’ın tarihî fotoğrafları ve titiz bir araştırmanın zengin bilgisi eşlik ediyor. Büyülü bir yolculuk sizi bekliyor...
(Tanıtım Bülteninden)
KÜNYE: Proletaryanin Büyülü Kutusu, Yazanlar: Attila Aşut & Gökhan Atılgan, Yordam Kitap, 2021, 544 Sayfa
VİŞNENİN CİNSİYETİ - JEANETTE WINTERSON
Annem bir matematik denklemi gibi; hep var ve olmadığını kanıtlamak imkânsız. Belki o beni bulmadan yıllar yıllar önce birisi de onu bulmuştu. Irmağın kıyısında, bir şişe içinde gözlerimin önüne getiriyorum onu. Şişenin rengi kobalt mavisi, deliği bezle tıkanmış, üstüne bir de balmumundan tıkaç konulmuş. Oradan geçen bir kadın, şişenin içinden sesler geldiğini duyuyor, bıçağıyla balmumunu kesiyor ve annem kavanozdan fırlayan bir cin gibi çıkıyor dışarı.
Bunlar, hem on yedinci yüzyıl İngiltere’sini anımsatıp hem de öyle olmadığı iddia edilen, hayli fantastik bir atmosferde, bir sepet içinde Thames nehrinde yüzerken bulunan bebek Jordan’ın büyüdüğünde söyledikleri... Hiçliğin içindeki salınımı oldukça garip bir kadın tarafından kurtarılmasıyla son bulmuş, onu anne bellemesiyle dünyanın en tuhaf maceralarından birine adım atması bir olmuştur. Ancak tıpkı Gulliver gibi dünyayı dolaşmaktan başka tutkusu olmayan Jordan için asıl hikâye, onu anakaradan ayıracak geminin yelkenini şişiren ilk rüzgârla başlayacaktır.
(Tanıtım Bülteninden)
KÜNYE: Vişnenin Cinsiyeti, Yazar: Jeanette Winterson, Çevirmen: Pınar Kür, Kafka Kitap, 2021, 176 Sayfa
BİLGELİĞİN BAŞLANGICI: ESKİ YUNAN’DA FELSEFİ DÜŞÜNCENİN KÖKLERİ - FRANCIS MACDONALD CORNFORD
Antik Yunan felsefesi üzerine yapılmış pek çok çalışma, yazılmış pek çok kitap ve makale bulunur, ancak bütün bunların belki de tek bir ortak noktası vardır: Hepsinde mutlaka Francis Macdonald Cornford’un ismi geçer, çünkü onun kitaplarını okumadan Antik Yunan felsefesini bütüncül ve sağlıklı olarak yorumlamak mümkün değildir. Önemli bir Platon çevirmeni ve yorumcusu olarak Cornford’un çalışmaları hâlâ son derece saygı gören eserlerdir. Eski Yunan tarihinde felsefenin doğuşu konusundaki iki önemli eseri Dinden Felsefeye ve Bilgeliğin Başlangıcı’nın literatürdeki etkisi hâlâ son derece güçlüdür.
Bilgeliğin Başlangıcı hem konunun meraklısı okur için zevkli bir okuma hem de akademik anlamda bu alanlarda çalışmalar yapan bilim insanları için eşsiz bir kaynak, bir yol gösterici olacaktır.
(Tanıtım Bülteninden)
KÜNYE: Bilgeliğin Başlangıcı - Eski Yunan’da Felsefi Düşüncenin Kökleri, Yazar: Francis Macdonald Cornford, Çevirmen: Şahin Filiz, Say Yayınları, 2021, 328 Sayfa
KARACA OLMAK İSTEYEN TİLKİ - KIRSTEN BOIE
İyilik, her koşulda cesaret gerektirir.
Alman edebiyatının çağdaş ustalarından Kirsten Boie, insanın doğa için oluşturduğu tehdidin gölgesinde yaşam mücadelesi veren orman hayvanlarının gözünden benzersiz bir gerçeklik yaratıyor. Ailesini kaybeden bir tilki yavrusunun hayatta kalma serüvenini, yalın anlatımı ve zarif üslubuyla hikâyeleştiriyor. Evrensel bir duygudaşlığa davet eden kitap, farklılıkların ve bakış açısının, yaşamlara katacağı harikulade ihtimalleri barındırıyor. Barbara Scholz'ün renkli desenleriyle canlanan roman, ister tilki ister çocuk olsun, her canlının sevgiye, anlayışa ve güvene ihtiyacını duyumsatıyor.
Ormandaki büyük yangından kaçan karacalar, porsuklar, baykuşlar, tavşanlar, tarlafareleri... Ailesini kaybetmiş yavru tilkiyi gördüklerinde, hiçbiri onu sahiplenmek istemez. Ne de olsa, "Tilki her zaman tilkidir." Anne Karaca dayanamaz, Mavi Göz adını verip kucak açar yavruya. Ama tarlafaresi yavrusu ortadan kaybolunca tüm gözler ona çevrilir. Kalbi kırılan Mavi Göz, gerçek ailesini bulmak için keşiflerle dolu bir yolculuğa çıkar...
(Tanıtım Bülteninden)
KÜNYE: Karaca Olmak İsteyen Tilki, Yazar: Kirsten Boie, Çevirmen: Mine Kazmaoğlu, Günışığı Kitaplığı, 2021, 200 Sayfa
DİRİLEN MUMYA - SUAT DERVİŞ
"Biraz daha ileride mermerden yerli bir masa, üstünde kristal bir tabut duruyordu. Bu tabutun yarısı, ağır işlemelerle işlenmiş kırmızı bir örtü ile örtülmüştü.
Seza gözlerini zahmetle bu korkunç şeyden ayırabilirdi. Vücudu ürpermişti. Şimdi Charlie onun belini bırakmıştı.
Tam karşısında duruyor ve iki elini tutuyordu. Seza'nın başı dönüyordu, düşünceleri darmadağınık, sinirleri harap, vücudu bitkindi. Artık tam akıllı bir insan gibi düşünemiyordu. Her şey bir rüya ve bir kâbus gibi geliyordu."
Kocasının ölümünden dolayı kendisini suçlayan Seza günahlarından arınmak için hacca gitmeye karar verir. Fakat İstanbul'da tanıştığı tuhaf yabancı, Charlie Dawson onu kutsal topraklarda da adım adım takip etmektedir. Charlie'nin Seza'dan istediği nedir?
Neden bu genç dulu saplantı hâline getirmiştir? Bu soruların cevabı binlerce yıllık gizemli bir aşk hikâyesinde saklıdır. Dahası, bu ölümsüz aşkın kahramanı bir mumyadır.
Suat Derviş, ilgi çekici eseri Dirilen Mumya ile macera romanları yazma konusunda da ne kadar maharetli olduğunu gösteriyor.
Bilal Acarözmen "İstanbul'dan Arabistan Çöllerine Uzanan Bir Serüven: Dirilen Mumya" başlıklı yazısıyla hem edebiyatımızın bütün mumyalarını bir araya getiriyor hem de Suat Derviş'in romanı şekillendirme sürecine dair bilgiler veriyor.
(Tanıtım Bülteninden)
KÜNYE: Dirilen Mumya, Yazar: Suat Derviş, İthaki Yayınları, 2021, 208 Sayfa
SALOME: YAŞAMI VE YAPITLARI - ANGELA LIVINGSTONE
Nietzsche Ağladığında’da bütün erkekleri bir bakışıyla dize getiren gizemli Salome kimdir? Zerdüşt’ün esin perisi; Nietzsche’yi ağlatan kadın; "Rus" güzeli, gerçekten de erkekleri baştan çıkarmak için programlanmış bir "makine"miydi? Nietzsche’yi, Lou Salome’nin kendi varisi olabileceğine inanmaya iten yalnızca onun güzelliği ve muhteşem özgüveni miydi? Salome, Nietzche ve Paul Ree’nin evlenme tekliflerini reddederek entelektüel birlikteliği savundu; asla cinsel birlikteliğin yaşanmadığı bir evlilik yaptı; "sadakat’i reddederek Rilke’yle ve başka pek çok erkekle birlikte oldu. Freud’la dostluğu ölene dek sürdü. Bütün yaşamı boyunca eserler üretti, ama yazdıklarından çok aşkları ve dostlukları konuşuldu. Kadın, Tanrı, aşk, cinsellik, din, Rusya, tiyatro gibi konularda kitaplar, makaleler yazdı. Psikanaliz alanında başarılı çalışmalar yaptı. Girdiği her ortamda etkili oldu; yaptığı ve öğrendiği her şey üzerine düşündü ve yazdı. İşte, Nietzsche Ağladığında’da küstahça tavırları, delici bakışları, özgürlüğe düşkünlüğüyle kapıdan giriveren yirmi bir yaşındaki Salome’nin yaşamöyküsü... Gizem çözülecek mi? Bir kartal gibi keskin zekalı, bir aslan kadar yürekli. - Nietzsche Geniş bir yüz, güçlü istemli bir çene, güzel, kavisli bir ağız, dinleyiciye ya da konuşmacıya her zaman dolu dolu bakan akıllı, ifadeli gözler. Tamamen kadınsı, çekici bir insan, yumuşak ve güçlü. - Loulou Albert - Lasard Onda olağanüstü olan, bir insanda aslında son derece olağan olması gereken şeylerdi: Dürüstlük, açık sözlülük, herhangi bir zaafı olmamak ve bencil olmadan kendini öne sürebilmek.
Anna Freud
(Tanıtım Bülteninden)
KÜNYE: Salome - Yaşamı ve Yapıtları, Yazar: Angela Livingstone, Çevirmen: Semra Kunt Akbaş, Ayrıntı Yayınları, 2021, 432 Sayfa
İzdüşüm kalabalıkları
Yaşamın savurganlığı herkesi başka yerlerde buluştururken en çok da kendimizden uzaklaşırız. Aynalar ve gerçekler, yaşanmışlıklar ve yaşanmamışlıklar, duyguların bin türlü hali ve sancılar “Olmayan Şeyler”de sayfalara diziliyor.
02-05-2021 00:16
Umut Dağlar
İlk gençlik yılları… Sancılarla ilk tanışıklığımız, sorularımız, cevapsızlıklarımız, cevap sandıklarımız ve adımlarımızın beceriksizliği… Arka arkaya sıralanacak her şey böylesine fazlayken birçok şeyin arasında kendimizi bulma çabamız… Üç noktalar henüz bir yazının ilk paragrafına yerleşiverirken ilk gençliğin o boşluklu ve sancı dolu sayfalarını Füsun Çetinel dolduruyor.
“Olmayan Şeyler” çocukluk ve yetişkinlik arasında sıkışıp kalmış, bu sıkışmışlıkla kendine yollar açmaya çalışan, heyecanlanan, tökezleyen, düşen, kalkan, inat eden, gözyaşının onulmaz rahatlığını kendine sarıverenleri sayfalarında buluşturuyor. Yaşamın en küçük ayrıntısından tüm gerçekliğine uzanan yolda; gözümüzün takıldığı bir anda, hem de hiç beklemezken orada olduğumuzu, kendimize rastlıyoruz her bir sayfada.
Bir patinin arkasından içimize doluşan hüzün, şiddetin çaresizliği, yaşamlarımızdan alınan yolculuklar, metro istasyonları arasındaki iç sıkıntıları, heyecanın o dayanılmaz hissi, arkaya bakmadan kaçışların affediciliği dizilirken sayfalara yaşamın aynasında konumlanıyoruz adeta. Füsun Çetinel, tüm hikayeleri bir bir kaleminden ulaştırırken bizlere; gerçek olanı ve gerçeğin hissettirdiği her şeyi, işte o aynayla gösteriyor bizlere. Kendimize baktıkça görüyoruz, gördükçe sarılıyoruz, bazen yine kaçıyoruz. Yaşamı, işte tam da oradan, ensesinden yakalayıveriyoruz sayfalarda.
Ayrıntılar, çevrilen takvim yaprağıyla birlikte yolculuk yapan yaşımız kaç olursa olsun bizleri yakalayıveriyor bir köşede. Biz yaşamı ensesinden yakalamışken işte aynı anda yakalanıveriyoruz. Zihnimizin üstünü kapattıklarını veya kapattığını sandıklarını, isyan etmenin içimizi yakıp kavuran ateşini, haklı olmanın ve kimseye kendini anlatamadığımızı sandığımız zamanları ve elbet yaşama dirençle sarılan tarafımızı karşımıza dikiyor. Kendimizi, olabileceğimiz her halimizle üstelik hiç de utanmadan tekrar görme olanağı buluyoruz. Belki hesaplaşıyoruz, belki de gülümsüyoruz oradaki kendimize.
“Olmayan Şeyler”, ilk gençliğin aynası olurken bizlere; üstünden atladıklarımızı dönüp dönüp tekrar hatırlatıyor. Ve yaşam yolculuğunun en başındakileri kucaklıyor tüm sıcaklığıyla. Koşulsuz kabul, hata yapmanın güzel tarafı, karman çorman yalnızlıklar, anlaşılmazlık hissi ve gerçeğin sarsıntısıyla buluşturuyor. İncitmeden, telaşlandırmadan sarılıyor bizlere. Yaşamın telaşının unutturduklarını kendimizde bulmanın vakti gelmiştir belki de, belki de sayfaların arasından kendimize sarılmanın tam sırasıdır…
KÜNYE: Olmayan Şeyler, Füsun Çetinel, Günışığı Kitaplığı, 2021,119 Sayfa.
SÖYLEŞİ | 'Bu ülkenin yeni Rumları, Ermenileri laiklerdir'
“Bu kendi içine kapanma ve bazı çağdaş, batılı hayat tarzını şimdilik sürdürebilen semtlere sıkışmanın önemli bir tehlike olduğunu düşünüyorum. Tam tersine buralardan çıkmak, dokunamadığımız, ulaşamadığımız yerlere doğru akmak, oralarda organik ve güçlü bağlar kurmaya çalışmak gerekiyor.”
25-04-2021 02:10
Dilek Yılmaz
Murat Uyurkulak’ın 2017-2020 yılları arasında Tuhaf Dergisi ve Trendeki Yabancı’da yayımlanan öykülerini bir araya getiren "Baba, Hoca, Amca, Ben" geçen ay okurla buluştu. Roman ve öyküleri on dile çevrilen yazarın Tol (2002), Har (2006), Merhume (2016) ve Delibo (2020) adlı romanları beraberinde, Bazuka (2011) adlı bir öykü kitabı bulunuyor.
'TOL’A DAİR BEKLENTİLER YILLARCA YAKAMI BIRAKMADI'
Metnin külliyatta sırası okuru pek ilgilendirmemeli bana göre ama genel olarak gördüğümüz, sıkı ilk metinlerin, sonrası için okurda belirli bir beklenti oluşturduğu yönünde. Tol da, buradan bakanlar için “yüksek performans” hedefine uygun, kültleşmiş bir roman. Sonrasında yazdıklarınızda bunun ağırlığını duydunuz mu, böyle bir ilk metnin varlığı üzerinizde bir basınç yaratıyor mu?
Fazlasıyla yaratıyor. Tol bir yerden sonra benim kabûsum oldu. Lanetim oldu bir nevi. Her şey onunla kıyaslanır oldu. Bu bende tedirginlik ve basınç yarattı tabii. Bir süre… Sonra yapacak bir şey olmadığını kabul ettim, bir şey yazmak mümkün değil öbür türlü çünkü. Hep aynı sularda da gezmek istemiyor insan. Bazen de basit şeyler yazmak istiyor. Bazen de kendini eğlendirmek ya da okuru eğlendirmek istiyor. Rahatlamak istiyor. Yazmanın kendisinin bir tür terapi haline geldiği vakitler oluyor. Öyle metinler de yazma ihtiyacı oluyor insanda. Har’da hatta bir bölüm var, o tamamen Tol’un yarattığı basınç ve tedirginlik üzerinedir. Karakter bir maçta rövaşata golü atar, sonra herkes ondan o rövaşatayı bekler ve atamadıkça iş evinin basılmasına kadar varır. Tamamen bunu düşünerek yazmıştım. Yapacak bir şey yok. Tol öyleydi, öyle yazıldı. Hiç de beklemiyordum böyle bir ilgiyle karşılanacağını. Ama bir yerden sonra artık bu kaygıyı bir kenara bıraktım ve yoluma devam ettim. O benimle birlikte yaşayacak işte, ama evet beni çok gerdi Tol’a dair beklentilerin hep devam etmesi, yakamı bırakmaması, yıllarca.
Öykü ve romanlarınızın diyalogları, karakterlerinizi çok rahat konuşturduğunuz duygusunu geçiriyor okura. Bunun senaryo yazımıyla bir ilişkisi var mı? Hayatını yazarak kazanan biri olarak, edebiyat dışı yazma işlerinin edebi üretime tezahürü sizde nasıl oluyor?
Senaristlik yapıyorum, bir de sipariş üzerine popüler kültür dergilerine, yurtdışındaki çeşitli kurumlara veya edebiyat mecralarına hikâyeler yazdım. Onları da Bazuka’da ve Hoca, Baba, Amca, Ben’de topladım zaten. Bir iddia ile yazmadım o hikâyeleri, para kazanmak için yazdım. Ama esas yoğun mesai, senaryo; dizi, film, uzun metraj senaryolar. Onların arasında art house olanlar da var, ana akım senaryolar da var ama temel olarak dizi. Dijital mecralar ortaya çıkınca internet dizileri de yazmaya başladım. Ekran dizisi yazmak çok ağır bir mesai, çok meşakkatli bir iş, uzak durmaya çalışıyorum. Diyalog meselesiyle aralarında bir bağ var tabii. Ben diyalog yazmanın bir marifet olabileceğini hiç düşünmemiştim. Bana bunu anlattılar, bunun önemli bir şey olduğunu, bu konuda naçizane bir becerim olduğunu. Şimdi anlayabiliyorum. Bu şundan kaynaklanıyor olabilir, ben 16-17 yaşında üniversiteyi kazanınca, talihsiz bir tercih hatasıyla İzmir’de kaldım, yoksa Ankara’ya ya da İstanbul’a gidecektim. Velhasıl evden ayrıldım. Kaçtım diyelim. O zamandan beri de çalışıyorum. Gençlikteki mesailerin önemli bir kısmı insanlarla temas ederek, sokakta geçen mesailerdi. Dolayısıyla kulağım sanırım sokakta ne konuşulduğuyla fazla doldu. Onları aksettirmek, yazmak benim için hiçbir zaman zor olmadı, geldiği gibi yazdım. O tabii bir yerden sonra dizi mesaileri başlayınca işime yaradı. Diyalog konusundaki nispeten rahatlık dizi mesaisinde işe yarıyor gerçekten.
'SONUNU BİLDİĞİN ŞEYİ NİYE YAZASIN Kİ…'
Hikâye nasıl geliyor; önce karakter mi konuşuyor, bir söz bir fikir mi geliyor, kurgunun metne döküldüğü hareket noktasını soracağım.
Daha ziyade fikir duygu karışımı bir şeyle geliyor. Önce kafayı takıyorum. Bir şeyi merak ediyorum, nasıl anlatabilirim. Önce içinde bir yerden gelmesi gerekiyor. O bir sevinç mi olur, bir mutluluk mu, bir acı mı, bir ıstırap mı olur, artık neyse. Bir duygu tayfı, sisi halinde önce içimde yer eder. Sonra yavaş yavaş onu kurcalamaya başlarım. Bu neye tekabül ediyor, neden ben bunu hissetmeye başladım, onu düşünürüm. Sonra bu bana çeşitli kavramlar verir. Ne bileyim; eşitsizlik, haset, şükran, öteki olmak gibi. Bir kavram kokteyli oluşmaya başlar, onun üzerine okumaya çalışırım, nedir bu, neye tekabül ediyor, nasıl tezahürleri var. Genellikle de tarih okurum, kuram okurum. Bir şey yazmaya meyledip o bende olgunlaşmaya başlayınca edebi metinleri mümkün olduğu kadar az okuyorum. Çünkü elli yaşına geldim, hâlâ etkileniyorum. Çok iyi bir metin okuduğumda bende yer ediyor, etkisinden kurtulmak zor oluyor. Bazen de kurtulmamak iyi oluyor, etkilenebilirim de, sorun değil ama hiç farkında olmadan insanın kalemi oraya gidebiliyor. Bir proje gibi, yapı gibi baştan kuramıyorum. Sonunu bilmiyorum mesela yazdığım şeyin, ona da kendimce bir gerekçe uydurdum, sonunu bildiğin şeyi niye yazasın ki, diye.
Başı sonu belli olsun diyenler sanki daha kalabalık bir ekip ama yazma hazzını anladığım kadarıyla biraz da o belirsizliğin verdiğini söylüyorsunuz.
Hazzı biraz oyununda. Yolda birtakım yerlere sapmakta. Mesela çıkmaz sokaklara da girer insan. Çok bilirim, yirmi otuz sayfa yazdığım şeyi çöpe attığımı. Girersin bir yola, bir yere çıkacağını sanırsın ama aslında bir çıkmaz yoldur ve canın acıya acıya yazdıklarını atarsın. Atmaktan da kaçınmamak lazım. Yazmak biraz da vazgeçtiklerin, feda ettiklerin oluyor, fazlalıkları atmak oluyor. Yavaş yavaş o örülmeye başlar. Yolda şekil veririm, yolda kurgularım. O yüzden biraz uzun sürer yazmak. Hiç sakıncası yok, acelem de yok. Ayrıca insan her yazdığı şeyi yayınlayacak diye bir şey de yok. Çöp kutum çok metinle doludur, çünkü iyi değiller. Bana iyi gelmiyorsa zaten başkasına niye iyi gelsin. Biraz irticalen yazarım yani, daha çok duygularla. Keskin bir bilinç eşlik etmez ona. Birtakım dertler vardır altta ama üstte bana yol gösteren, beni motive eden duygulardır. Karakterler sonra şekillenir yani, soruya dönersem, yavaş yavaş kıvamlanır karakterler.
BAZI METİNLER VASİYET GİBİ
Hoca, Baba, Amca, Ben dergiye yazılmış kısa öykülerden oluştuğu halde gerçek yaşamdan ilhamla kurgulanmış karakterler daha en başından çok hızlı etleniyorlar. İnsanı, yeri, kültürü tanımak daha hızlı yazmayı kolaylaştırıyor mu, Delibo’yu da diğer romanlarınızdan daha kısa sürede yazdığınızı söylemiştiniz.
Tabii ki öyle bir şeye sebep oluyor. Delibo’nun daha kısa sürede yazılmış olması, daha seyrelmiş bir dili olması, önceki üç romandaki o üslûpçu, o koyu dil oyunlarının, cümlelerin olmaması, biraz otobiyografik bir roman olmasından kaynaklanıyor. Her şey birebir gerçek değil tabii ama gençliğimle, o yaşlarımla bağı var. O yüzden yazması hem daha hızlı oldu hem de bir yandan daha ıstıraplı oldu. Çünkü geçmişimde beni üzen, sarsan, hiç peşimi bırakmayan bazı duygulara da karşılık geldiği için kimi zaman yazmayı bırakmak zorunda kaldım, devam edemedim. Bir metinde yazdığın dünyayı ve karakterleri geçmişten, kendi hayatından tanıyor olmanın bir metnin kalitesine ne kadar katkısı var emin değilim ama bazı şeyleri yazmayı çok istiyor insan. Bir nevi vasiyet gibi.
REHA MAĞDEN’İ GEÇ BULDUM, ÇABUK KAYBETTİM…
Bir sorum buydu. Ölümlerin insanı kimsesiz ve inançsız bırakmasıyla başlayan bir baş etme hikâyesi var bir öyküde. Birisi kedisine köpeğine kaybettiklerinin adını vererek yaşatıyor. Birisi çıkıp yazıyor. Bazuka’dan buradaki Reha öyküsüne kadar metinlerinizde en çok anılanlardan biri de herhalde Reha Mağden. Kaybettiklerimize yazıyla durulan selamı soracaktım.
Evet, benim Reha Abi’yle ilgili cümlem, “geç buldum çabuk kaybettim”dir. Babam olmasını isteyecek kadar çok sevdiğim bir insan oldu Reha Abi ama yarenliğimiz üç sene sürebildi. Ben Birgün’ün ilk dış haberler şefiyim, orada tanıştık. Çok sevdik birbirimizi, ama işte Reha Abi’nin tadını üç sene çıkarabildim. Çok yer ettiği için sık sık arz-ı endam ediyor metinlerde. Yazınca sanki geçici olarak hayata döndürmüş gibi hissediyor insan.
BU MEZARLIKLAR ÜLKESİNDE İNSANLARI METİNLERDE DE OLSA YAŞATMALI…
Anlatıcının, öldüğünü bile bile hocayı sorması, bütünde hocanın hikâyelerdeki yeri de aynı duygu çağırdı okurken.
Hocanın öldüğü son hikâyedeki Yücel Özmalkoç, lisedeyken İngilizce hocamızdı gerçekten. Hocamdı, alkolikti, babamın ve amcamın da yakın arkadaşıydı. Hem bir saygı duruşu, hem onu bir çeşit yaşatma arzusu, bir metinde de olsa. Tuhaf bir haz duygusu da veriyor kederin yanında. Bu ülke mezarlıklar ülkesi olduğu için hep anmaya dair, birilerini metinde de olsa yaşatmaya dair bir temayül, bir motivasyon hissediyorum. Romanlarımın ithafları da mutlaka hayatını kaybetmiş birilerinedir, trajik şekilde de olsa. Cevdet Tosun, Tol’u ithaf ettiğim, Gölcük Depremi’nde öldü, yoldaşımdı. Har, Uğur Kaymaz’la Ali Serkan Eroğlu’na. Hep bir yaşatma arzusu. Adını tekrar tekrar zikrederek onlar sanki varmış ve bizimle birlikte yaşıyorlarmış duygusunu tatma arzusu gibi bir şey. Açıklaması da çok zor bunu, ancak böyle söyleyebilirim.
'BABA BABADIR, İNSANIN CANINA OKUR'
Baba konusunun metinlerinizde geniş yer bulduğunu görüyoruz, geleneksel baba figüründen uzak ve çatışmayla beraber çift yönlü bir arkadaşlık zinciri içinde. Nedir bu baba meselesi?
Dört roman yazdım, üç buçuğunda baba meselesi vardır. Bana mahsus bir şey değil, memlekette insanların yüzde sekseninin, doksanının, belki yüzde yüzünün meselesi, “father issue” meselesi. Benimki de bir eski komünist olarak, hâlâ komünist de, Kemalist biraz artık. Edebiyat öğretmeni, bir yandan çok ilerici, sadece ben onun arkadaşlarıyla değil, o da benim arkadaşlarımla arkadaş gibi yaşayan, eyleyen, dışarıdan baktığında bazı arkadaşlarımın ne kadar tatlı bir baban var dediği ama dışı seni içi beni yakar hesabı, evin içinde bazı tavırları itibariyle klasik babaları aratmayan, kimi zaman hatta onları bile aratan, karmaşık bir baba. Bir yandan eğlenceli, bir yandan da çatışmaların, çelişkilerin çok yoğun olduğu... Beş yıl mesela yolda birbirimizi görüp selam vermedik, öyle yoğun çatışmalar yaşadık. Büyüme, yetişme, kişiliğini kazanma sürecinde hem olumlu anlamda katkısı olan, hem de çok çelme takan, sana ısrarla bir hayat planı çizmeye çalışan bir baba... Mesela ben iki üniversite okudum, lise mezunuyum. Üçüncü sınıfa kadar hukuk okudum, kaydımı aldırmaya beşinci yılın sonunda cesaret edebildim. Cesaret de babanın hükmünden çıkma cesareti. Bu kadar ısrarcı olmasaydı, beni koyverseydi belki ben felsefe okuyacaktım, belki başka bir şey, belki daha donanımlı bir insan olacaktım. Ben kendimi ümmi sayarım, belki bir şeyler bilirim ama her daldan bir yaprak gibidir. Oysa üniversite okuyup bir alanda asgari akademik bir bilgi disiplinine sahip olmak isterdim. Özetle bir yandan çatışılan, bir yandan çok büyük bir sevgiyle özlenen bir baba figürü. Diğer babalardan çok fazla farkı yok, onun farklılığı komünist olması ve kimi noktalarda özgürlükçü bir tavrı olması. Yoksa baba babadır, insanın canına okur.
İçki, hikâyelerinizin doğal bir parçası gibi, okurken kokusunu duyuyoruz. Geldiğimiz yerle özellikle bir ilgisi var mı?
İçki vaka-i adiye benim için. Çok içilen iki aileden türediğim için içkiyle ilişki hayatın normal bir parçası. Sadece birtakım kutlamalarda, özel günlerde, eğlentilerde değil, içkinin düzenli içildiği bir sülaleden geldiğim için metinlerimin de doğal bir parçası oldu, yani özel bir vurgu yok içkiye. Etrafımdaki insanlar içkiyle birlikte yaşıyordu, dolayısıyla metinlerde kurduğum ve tanıdığım karakterler de içkiyle yaşıyorlar. Ben de iyi içerim.
'SEMTLERİMİZE SIKIŞMAMAK, DOKUNAMADIĞIMIZ YERLERE AKMAK GEREK…'
“Siyasal İslamcılar iktidara geldiğinden beri babam bölgeci olup çıkmıştı” diyor karakter bir öykünüzde. Şunu düşündürdü, seküler hayata yönelik saldırıların, yazan çizen dahil insanları seçim haritasının çizdiği hatta itmesi, belirli şehirlerde yoğunlaşma, belirli semtlerde ağırlıkla öbeklenmenin, edebiyatın da alanını daraltması gibi bir riskten bahsedilebilir mi?
Bu kendi içine kapanma ve bazı çağdaş, batılı hayat tarzını şimdilik sürdürebilen semtlere sıkışmanın önemli bir tehlike olduğunu düşünüyorum. Tam tersine buralardan çıkmak, dokunamadığımız ulaşamadığımız yerlere doğru akmak, oralarda organik ve güçlü bağlar kurmaya çalışmak gerekiyor. Çünkü bir arada olmanın konforu sürdürülebilir bir konfor gibi gelmiyor bana. Bu iş burada kalmayacak. Vaktiyle nasıl bu ülkede Ermeniler, Rumlar, deniz kenarlarında yaşayan, nispeten orta sınıf olan, genellemiyorum tabii, o topluluklar arasında da sınıfsal çelişkiler vardı, karmaşık yapılardı ama ne oldu bir gürûh geldi ve onları sildi süpürdü, oralara yerleşti, oraları kendinin kıldı, gasp etti. Gasp edenlerin bir kısmı, bizzat onlar şu anda, laik hayat tarzıyla yaşayanlar, şimdi bir başka selin onları söküp götürmesi tehlikesiyle karşı karşıyalar. Şunu abartılı bir cümle olarak düşünmüyorum, bu ülkenin yeni Rumları, Ermenileri laiklerdir. Bu ülkede her gelen öncekini yağmaladı. O konfor da çok uzun sürmeyecek. Kimi kültürel-sanatsal alanlar, eğlence ya da sosyalleşme alanları, Beyoğlu Taksim gibi, oralar da süpürülecek. Niyet bu. Süreç bu. Zaten Beyoğlu’nu ne hale getirdiklerini biliyoruz. Dolayısıyla acilen örgütlülük, acilen bu konforun geçici bir konfor olduğuna dair bir bilinç ve içe kapanmak yerine tam tersine dışa doğru açılmak gerekiyor. Dayak yemeyi göze alarak, hakarete uğramayı göze alarak ama biz de varız diyerek çeperlerdeki semtlere, yerleşim yerlerine doğru açılmak, bunu da örgütlü biçimde yapmak icap ediyor. Yoksa oralarda da bize rahat yok, olmayacak.
'EDEBİYATIN BİR MİSYONU VARSA ÖZGÜRLÜK VAADİDİR'
Aydın’da Bir Bahçe’de, ”Şahsiyetim zayıf, yüzleşme sorunum var, o yüzden abartıyorum hikâyeleri, afili cümlelerden medet umuyorum, kelimeler kaba, hantal bir gürbüzlük ediniyorlar, altı bomboş bir ağdalı üslûp, kıçımla kimbilir ne dağlar deviriyorum” diyerek kendini dövüyor biraz yazar. Bazuka da malum “Değmez bu yangın yeri avuç açmaya değmez” alıntısıyla başlar. Yangını söndürme inadını sürdürenlerden de birisiniz. İnsanı boşa sardığı duygusuna sevk etmeye de müsait şu dönemde yazmak da bir mücadele aracı, bir inat işi midir?
Yazarın meşrebine göre değişir. O kadar ince çizgiler ki bunlar. Bunu genelleştirirseniz, edebiyat mücadelenin, direnişin kalesi olmalı derseniz, ezmiş olursunuz. Politikayla, direnmekle, inatla, isyanla hiç alakası olmayan insanlar da şahane metinler yazabilir, yani kişisel tercihlerdir bunlar, kimseye dayatamazsınız. Sempozyumlar düzenleniyor biliyorsunuz, bazı yazarların ne kadar yoz olduğunu anlatmak için. Edebiyatın bir misyonu varsa insanların ruhunda bir tür özgürlük vaadi yaratabilmesidir. Bir başka hayat mümkün, bir özgürlük diyarı mümkün duygusunu insanlara verebilmesidir ya da kendisiyle, kendi açmazlarıyla, kendi sahtekârlıklarıyla yüzleştirebilmesidir. Bu da bir tür tekâmül imkânıdır. Ama mesela şunu tercih eden yazarlara da hiçbir bir şey denemez, ben yazıyorum çünkü inatçıyım. Yazıyorum çünkü isyan ediyorum, ben yazarak direniyorum da bir seçenektir. Kimisi de onu tercih eder. Edebiyatın omzuna dünyayı kurtarma misyonu yükleyemeyiz ama direnmek isteyen de edebiyatla direnebilir, sakıncası yok.
'ERKAN OĞUR’U DİNLEMEYE DEVAM EDECEĞİM AMA BİR KIRGINLIKLA…'
Süper Meyhane Bandosu öyküsünde, müdavimler arasında uzun ömürleri olsun diye andığınız Erkan Oğur da var. Sanatıyla sevdiklerimizin, safların bu kadar belirgin ayrıldığı bir dönemde yarattığı hayal kırıklığına öfkenin gitgide büyümesi neyle açıklanabilir, duyduğunuzda siz ne hissettiniz?
Bu iş karmaşık bir mesele. Adalet Hanım’ın arkasından kötü şeyler yazıldığında da öfke patlaması halinde bunun çok yanlış olduğunu söylemiştim, Ara Güler’le ilgili de aynı tavır içindeydim. Erkan Oğur konusunda olamadım. Birincisi, sanırım çok sevdiğimden hayal kırıklığı da ona göre oldu. İkincisi de, kıyaslamanın abartısını bir yana bırakalım, abartılı olacak ama derdimi sanırım öyle ifade edebileceğim, toplama kamplarının kurulduğu bir noktada artık tercihlerimizle ilgili çok çok dikkatli olmamız, artık bundan sonrası başka diyebilmemiz gerekiyor. Ülkeyi cehenneme çeviren bu hırsızlar iktidarında artık aması yok bu işin. Bu bir hayat memat meselesi. Bu geleneğinde yağma olan, çaresiz bıraktığı azınlıkların, insanların o çaresizlikle biriktirdiği bütün maddi, kültürel, sanatsal birikimleri üzerine çökmeyi politika haline getirmiş, sadece mevcut iktidardan bahsetmiyorum, yüz elli yıllık bir tarihten bahsediyorum, bu yağmanın işbirlikçilerine, müsebbiplerine karşı tavır koymak, bırakın onlarla iş tutmayı net tavır koymak gerekiyor. Bu işin şakası kalmadı. Belli noktalarda 12 Eylül’ü bile mumla aratan bir yerdeyiz, burada kimsenin artık şunu deme lüksü yok, ama o da saz çalıyor. Artık her işbirliği, meşrulaştırıcı olan, en azından görünüşte olan, her şey eleştiri konusudur. Gidecek başka köy yok, ya bu mafya iktidarını devirip memleketimizi bunların elinden alacağız ya da beşinci sınıf Orta Doğu diktatörlüğü olarak sokağa çıkamadığımız, hayattan kâm ve haz alamadığımız bir cehennemin içinde yanıp gideceğiz ömürlerimizde. Dediğim gibi hayat memat meselesi, artık burada bahaneler, mazeretler kalmadı. Ben Erkan Oğur’u dinlemeye devam edeceğim öte yandan, bunu yaptı diye sanatından kendimi mahrum bırakacak değilim, ama işte bir kırgınlık da duyacağım.
İYİ ELEŞTİRİYİ DESTEKLEYEN MEKANİZMA YOK
Eleştiri mekanizmasının işlememesinden yakınılması ne kadar sahici, gerçekten istenen bir şeyse neden olmuyor, mesela siz bir yazar olarak eleştirilmek istiyor musunuz?
Çok istiyorum. Eleştirilmek arzusuyla yanıp tutuşuyorum. Sadece eleştirilmek de değil, mesela yayınevi değiştirdiğim zaman ilk talebim şu olur, editörünüz var mı. Bazı yazarlar kutsal kitap gibi metinlerine dokundurtmazlar, ben de editörlük yaptım ve bu tavrı görünce şaşkınlıktan ağzım açık kalmıştı. Editör bir şanstır, o da bir eleştirmendir ya. Asıl, editör var mı diye sormak icap eder ki kitabın kalitesi artsın. Çok iyi eleştirmenlerimiz var. Radarına girmekten insanın gurur duyacağı, girmediğinde üzüleceği. Kurumsallaşmak burada da karşımıza çıkıyor işte. Okuyan, eleştiriye kafasını yatırmış, bunu hayatının odağına koymuş bir insan nasıl geçinecek meselesi var. Onu destekleyen mekanizmalar yoksa, onun hayatını idame ettirmesini sağlayabilecek yatırımlar yoksa bir eleştirmen ne yapabilir. Göz yaşartıcı derecede yetenekli genç eleştirmenler de var, yazmaya çalışıyorlar. Bu insan, atıyorum, bankada çalışacak da, akşam oturup okuyacak da, sonra da onun üzerine yazacak, üstelik eleştirdiği eser karşısında dik durabilmesini sağlayacak gücü de olacak. Balık baştan kokuyor, bunların hiçbirisi yok. Dolayısıyla talihimiz olan üç beş isim dışında; Orhan Koçak, Nurdan Gürbilek gibi gerçekten şans olan üç-beş belki on insan dışında eleştirmen yok. Bütün o zayıflık, cılızlık bu alanda da kendini gösteriyor. Yoksa okuyan, kafası çalışan, edebiyatı çok iyi bilen, bilmek isteyen çok fazla insan, çok fazla genç var ama bu insanlara destek olabilecek mekanizma yok.
'TWITTER’LA İLİŞKİM TERAPİ GİBİ'
Okur olarak yeni bir iyi yazarla karşılaştığınızda ne hissediyorsunuz, var mı son dönem yeni keşifleriniz?
Mesela şiiri takip edemiyorum, çok iyi bir şiir okuruydum, buna çok üzülüyorum. Eskiden paramın olmadığı dönemlerde kitapçıya gider, dergiyi açar, ayak üstü sayfa sayfa okurdum. Şiir de allahtan kısa bir şey ya, sonra tekrar gider biraz daha okurdum. Güncel edebiyatı pek takip edemiyorum, marifet diye söylemiyorum, yoğun çalışmaktan. Ama geç okuduğuma çok pişman olduğum yazarlar da oluyor, mesela Zaven Biberyan. Bunca sene nasıl okumamışım, okumak bir yana, varlığından bihaber kalmışım, bir yazar için fiyasko bana kalırsa. Ya da mesela İthaki şimdi Suat Derviş kitaplarını basmaya başladı. Ne kadar güçlü, ne kadar oyuncaklı bir yazarmış diyorum okudukça. Benim için onlar da yeni keşifler. Yeni bir yazar okuduğumda ve çok iyi bulduğumda hissettiğim ilk şey coşku oluyor. Emin olun haset duygusu bana bulaşmamış. Kendi kendime mırıldanıyorum, oh be hoş geldin.
Twitter’ı eve giderken pub’a uğrar gibi kullanıyorsunuz. Akşam görüp sabah kaybediyoruz sizi, neden öyle?
Çok bunaldığım zaman twitter bir nevi terapi gibi oluyor benim için. Orada birkaç laf edip ağzıma geleni söylemek, sonra kapatıp gitmek istiyorum. Bir şeyden çekinmekten, korkmaktan falan değil. Komple kapatma sebebim, sonra yaptığım işe odaklanamıyorum. Eroin gibi, sürekli açıp bakmak istiyor insan. Kapatmak bir nevi bariyer oluyor. Ben de öyle bir tarz tutturdum. Öyle şeyler görüyorum ki bazen burama geliyor, hele pandemide, evde sıkışıp kalmışken... Ne yapayım ben de bir çeşit terapi gibi içimi döküyorum, biraz rahatlayıp gidiyorum.
KÜNYE: Hoca, Baba, Amca, Ben, Murat Uyurkulak, Can Yayınları, 2021, 160 Sayfa.
Masum bir sevginin kıskançlıkla kirlenişi: Kanadı Güvercin
“Aşk kimi zaman hızla girer hayatımıza, kimi zaman ise bir ömür sürer. Büyük aşklar insan daha doğmadan başlar aslında. Tek eksikleri bir tesadüftür. Tesadüf edildiğindeyse aşk çoktan başlamıştır. Bunun şansa bağlılıkla en ufak bir ilgisi yoktur. Siz ister kader deyin, isterseniz başka şeyler... Bazı felsefeciler determinizm diyorlar. Şansa bağlı saydığımız bu karşılaşma da aslında önceden açılmış bir arkta suyun ilerlemesinden başka bir şey değil. İnsanlar bunu bilmez, ilk görüşte aşk gibi isimler koyarlar. Birçok insan için aşk bir arayıştan ibarettir.”
25-04-2021 01:58
Emrullah Gümüş
Her sabah aynı saatlerde elinde boş bir poşetle dere boyundaki tozlu yolun kenarında duran, bir müddet oyalanan ve elindekileri çöpe attıktan sonra söylene söylene yürümeye devam eden Masum, bir gün Sadık Hoca'nın dikkatini çeker. Yüzünün arkasındaki geçirmişliği, görmüşlüğü fark eden Sadık Hoca dayanamaz ve adam hakkında araştırmaya koyulur. Öykü anlatmaya ve yazmaya meraklı Kağıcı Hamdi, Sadık Hoca'nın tüm sorularına cevap olacak ve birlikte epeyce derin, uzun bir yolculuğa çıkacaklardır. Ancak bu yolculuk Sadık Hoca ve Hamdi ile kalmayacak, okuyucuyu da yolcu koltuğuna oturacak.
Toplumsal yargılar ve henüz gizi çözülememiş aşk etrafında gelişen konu oldukça sarsıcı ve değerli bir kalemle işlenmiş. Hani okurken tuvalete bile gitmezsiniz, su içmeye bile kalkmazsınız ya o an ki tüm yaşantınız sonunu merak ettiğiniz kitaptır, işte tam olarak böyle bir kitap Kanadı Güvercin. Kenan Şahbaz okuyucuyu tek solukta bitirmeye itiyor romanını, birtakım değerli mesajlarla.
Sevginin kıskançlık duygusuyla kirlendiğini en çok bu kitapla birlikte öğrendim. Daha birçok mesaj var ancak benim aldığım en büyük mesaj bu oldu: Sevginin, sapkınlık derecesindeki kıskançlığa karşı her daim yenilmesi. Belki de yaşadığım içindir, bilemiyorum.
“İnsanın sahip olduğu en değerli şey başka bir insandır Masum. Aslında sahiplik de değil bu. Bir aidiyetlik.”
Bu aidiyetliği maalesef ki zamanla kaybediyoruz. Tüketim çağı her şeyi olduğu gibi bunu da yok ediyor. Artık sadece insanlardan kendimizi korumaya çalışıyoruz. Hani yeni yavrulamış bir kedinin yanına yaklaşır da yavrularıyla ilgilenirsiniz ve kedi size her an saldırmaya hazır bir pozisyona geçer ya işte tam olarak öyle. Attığımız her adımda gardımızı alıyoruz ve dahası almak zorunda kalıyoruz. İnsan insanın yurdudur ama bu yurt artık işgal altında ve bağımsızlığını kaybetmek üzere, düşman ise bizleriz. Ya gardımızı açıp yurdumuzu koruyacağız ya da insanlardan köşe bucak kaçarak hayatımızı devam ettirmeye çalışacağız. Peki ya köşe bucak kaçarak nereye kadar gidebiliriz? Kaçmanın da bir sonu yok mu? İnsanı en çok kaçtığı, sakındığı şeyler sobelemez mi? İşte aşk da tam burada sahnedeki yerini alıyor. Gardımızı indirmemiz için tek sebep: Aşk! Ne yazık ki aşkı da artık anlık duygular misali yaşıyoruz. Aşk tek bir kıvılcımla alevlenebilir ama tek bir kıvılcımla bitiyorsa bu aşk değildir. Aşkın hayatta hep sahnesi var ve var olacak ama bu sahnenin artık bir oyuncusu yok.
“İnsan kendi varlığına anlam katamadığı müddetçe başkalarının yaşamlarında yer arıyor.”
Aşk, başkasının yaşamında yer almanın en güzel yolu olmalı. Çünkü insan sevgiyle var olmuştur, sevgiyle yaşar ve sevgiyle ölecektir. Ama aşk gibi bir duygu bile artık bu çağda kirletiliyor, yok ediliyor. Sanırım aşkı artık sadece kitaplarda görüp duyacağız.
Bize yıllarca öğretilen "5N1K"yı unutmak üzereyiz. Artık sorgulamadan yaşıyoruz. Sorgulanmayan bir hayat gerçekten hayat mıdır? Otlar da yaşamıyor mu? Bu yüzden teker teker kaybediyoruz artık her şeyi. Geriye dönüp bakacağız ve elimizde kocaman bir "hiç"ten başka bir şeyin olmadığını göreceğiz. İnsan her şeyi beceriyor da insan olmayı bir türlü beceremiyor.
Masum’un, masumluğunu yitirmiş aşkını anlatan ve rafların kuytu köşelerinde bir inci gibi parlayan roman, Kenan Şahbaz’ın kaleminden Kanadı Güvercin.
KÜNYE: Kanadı Güvercin, Kenan Şahbaz, Klaros Yayınları, 2019, 128 sayfa.