This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
Araştırma ve Deneysel Geliştirme Taramaları İçin Önerilen Standart Uygulama
2002
B‹L‹MSEL VE TEKNOLOJ‹K FAAL‹YETLER‹N ÖLÇÜMÜ
Araﬂt›rma ve Deneysel Geliﬂtirme Taramalar› ‹çin Önerilen Standart Uygulama
Frascati K›lavuzu 2002
OECD
EKONOM‹K ‹ﬁB‹RL‹⁄‹ VE KALKINMA ÖRGÜTÜ
EKONOM‹K ‹ﬁB‹RL‹⁄‹ VE KALKINMA ÖRGÜTÜ 14 Aral›k 1960'ta Paris'te imzalanan ve 30 Eylül 1961'de uygulamaya konan Anlaﬂman›n 1. maddesine göre, aﬂa¤›daki konular do¤rultusundaki politikalar, Ekonomik ‹ﬂbirli¤i ve Kalk›nma Örgütü (OECD) taraf›ndan teﬂvik edilmelidir: - Üye ülkelerde, mali istikrar› muhafaza ederek, sürdürülebilir en yüksek iktisadi büyüme ve istihdam ile artan bir yaﬂam standard›na ulaﬂmak ve bu yolla dünya ekonomisinin geliﬂmesine katk›da bulunmak; - Ekonomik kalk›nma sürecinde, üye olan ve olmayan ülkelerde ekonominin sa¤lam olarak geniﬂlemesine katk›da bulunmak; ve - Uluslararas› yükümlülüklere uygun biçimde, dünya ticaretinin ayr›mc› olmayan ve çok tarafl› bir temelde geniﬂlemesine katk›da bulunmak. OECD'nin ilk üye ülkeleri, Avusturya, Belçika, Kanada, Danimarka, Fransa, Almanya, Yunanistan, ‹zlanda, ‹rlanda, ‹talya, Lüksemburg, Hollanda, Norveç, Portekiz, ‹spanya, ‹sveç, ‹sviçre, Türkiye, ‹ngiltere ve Amerika Birleﬂik Devletleri'dir. Aﬂa¤›daki ülkeler daha sonra, parantez içinde belirtilen tarihlerde üye olmuﬂlard›r: Japonya (28 Nisan 1964), Finlandiya (28 Ocak 1969), Avustralya (7 Haziran 1971), Yeni Zelanda (29 May›s 1973), Meksika (18 May›s 1994), Çek Cumhuriyeti (21 Aral›k 1995), Macaristan (7 May›s 1996), Polonya (22 Kas›m 1996), Kore (12 Aral›k 1996) ve Slovak Cumhuriyeti (14 Aral›k 2000). Avrupa Birli¤i Komisyonu, OECD'nin çal›ﬂmalar›na kat›l›r (OECD Anlaﬂmas›’n›n 13. maddesi).
Publie en français sous le titre : Manuel de Frascati 2002 Méthode type proposée pour les enquêtes sur la recherche et le développement expérimental
© OECD 2002
Bu çal›ﬂman›n bir k›sm›n›n ticari olmayan bir amaçla veya s›n›flarda e¤itim amac›yla kullan›lmak üzere ço¤alt›lmas› isteniyorsa, Amerika Birleﬂik Devletleri d›ﬂ›ndaki tüm ülkeler için, 20, rue des Grands-Augustins, 75006 Paris, Fransa, tel. (33-1) 44 07 47 70, faks (33-1) 46 34 67 19 adresindeki Centre français d'exploitation du droit de copie (CFC)'den izin al›nmas› gerekir. A.B.D.'de izin, Copyright Clearance Center, Customer Service, (508)750-8400, 222 Rosewood Drive, Danvers, MA 01923 ABD veya www.copyright.com adresindeki CCC Online'dan al›nmal›d›r. Bu kitab›n tamam›n›n veya bir k›sm›n›n ço¤alt›lmas› veya tercüme edilmesi için di¤er tüm baﬂvurular›n, 2, rue André-Pascal, 75775 Paris Cedex 16, Fransa adresindeki OECD Publications'a yap›lmas› gerekir. Originally published by the OECD in English and in French under the titles: The Measurement of Scientific and Technological Activities. Frascati Manual 2002: Proposed Standard Practice for Surveys on Research and Experimental Development/La mesure des activités scientifiques et technologiques. Manuel de Frascati 2002: Méthode type proposée pour les enquêtes sur la recherche et le développement expérimental © 2002, Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD), Paris. © 2005, The Scientific and Technical Research Council of Turkey (TÜB‹TAK) for this Turkish edition. Published by arrangement with the OECD, Paris. The quality of the Turkish translation and its coherence with the original text is the responsibility of The Scientific and Technical Research Council of Turkey (TÜB‹TAK).
2
Frascati K›lavuzu 2002 - ISBN 975 – 403 –352–X - © OECD 2002
SUNUﬁ
Ülkelerin bilim ve teknoloji politikalar›n›n oluﬂturulmas›nda esas teﬂkil eden araﬂt›rma ve deneysel geliﬂtirme göstergelerine standart oluﬂturulmas›n› amaçlayan Frascati K›lavuzu ilk defa 1963 y›l›nda OECD ülkelerinin uzmanlar›nca haz›rland›. Bilgiye dayal› ekonominin geliﬂimine paralel olarak önem kazanmaya baﬂlayan Frascati K›lavuzu, ülkelerin bilim, teknoloji ve yenilik sisteminin planlanmas›nda önemli bir baﬂvuru kayna¤›d›r. OECD ülkelerinin deneyiminden yararlan›larak, uzmanlar taraf›ndan sürekli güncellenen Frascati K›lavuzu’nda bulunan bilim, teknoloji ve yenilik terim/kavramlar›n›n tan›mlar› ülke içinde ve ülkeler aras›nda dil birli¤inin sa¤lanmas›nda ve standartlar›n oluﬂmas›nda çok önemli bir iﬂlev üstlenmiﬂtir. 11. Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu’nun 10 Mart 2005 tarihinde yapt›¤› toplant›da, ‘’Frascati, Oslo ve Canberra K›lavuzlar›’n›n tüm kamu kurum ve kuruluﬂlar›nda AR-GE istatistiklerinin toplanmas›, Ar-Ge ve Ar-Ge deste¤i kapsam›na giren konular›n belirlenmesi ve ilgili di¤er hususlarda referans olarak kullan›lmas›na’’ karar verildi ve ‘’k›lavuzlar›n toplumun ilgili kesimleri taraf›ndan benimsenmesi için yayg›nlaﬂt›rma çal›ﬂmalar› yapmak üzere TÜB‹TAK görevlendirildi". TÜB‹TAK üstlendi¤i bu görevin ilk aﬂamas› olan Frascati K›lavuzu’nun tercümesini OECD’nin izni ile gerçekleﬂtirdi. K›lavuzun benimsenmesinde ve yayg›nlaﬂt›r›lmas›nda tüm paydaﬂlar›n üzerine düﬂeni yapaca¤› inanc›nday›m.
Sayg›lar›mla, Prof. Dr. Nüket Yetiﬂ TÜB‹TAK Baﬂkan V.
3
ÖNSÖZ
ÖNSÖZ
Haziran 1963 tarihinde, OECD, ‹talya'n›n Frascati kasabas›ndaki Falcioneri Villas›’nda araﬂt›rma ve geliﬂtirme (Ar-Ge) istatistikleri üzerine çal›ﬂan ulusal uzmanlarla topland›. Toplant›n›n sonucunda, Araﬂt›rma ve Deneysel Geliﬂtirme Taramalar› için Önerilen Standart Uygulama'n›n Frascati K›lavuzu olarak bilinen ilk resmi versiyonu oluﬂturulmuﬂtur. Bu yay›n, alt›nc› bask›d›r. 1994 y›l›nda yay›mlanan beﬂinci bask›dan bu yana, bilgiye dayal› ekonominin anahtar unsurlar› olarak Ar-Ge ve yenilik sistemine giderek daha fazla ilgi gösterildi. Güvenilir ve karﬂ›laﬂt›r›labilir istatistikler ve bu alan› izlemek için kullan›lacak göstergeler, hayati önem taﬂ›maktad›r. Bu nedenle bu bask›, özellikle hizmet sektöründeki Ar-Ge istatistiklerini geliﬂtirme ve Ar-Ge ile ilgili insan kaynaklar› hakk›nda daha ayr›nt›l› veri toplama baﬂta olmak üzere çeﬂitli yöntembilimsel öneri ve ilkeleri güçlendirme gayreti içindedir. Küreselleﬂme, Ar-Ge taramalar› için yeni bir ortam oluﬂturdu¤undan, K›lavuz bu konuyu vurgulamak amac›yla s›n›fland›rmada baz› de¤iﬂikliklerin yap›lmas›n› önermektedir. Günümüzün Ar-Ge istatistikleri, Frascati K›lavuzuna dayal› taramalar›n sistematik olarak geliﬂtirilmesinin bir sonucu olup, art›k OECD üyesi ülkelerin istatistik sisteminin bir parças›d›r. Bu k›lavuz temelde teknik bir belge olmas›na ra¤men, OECD'nin ulusal yenilik sistemlerinin analizi sonucu bilim ve teknolojinin rolünü daha iyi anlama gayretlerinde bir dönüm noktas›d›r. K›lavuz, bunun yan›nda, ArGe'nin uluslararas› kabul görmüﬂ tan›mlar›n› ve Ar-Ge bileﬂenlerinin faaliyetlerinin s›n›fland›rmalar›n› sunarak, bilim ve teknoloji politikalar›yla ilgili "en iyi uygulamalar" konusunda hükümetler aras› tart›ﬂmalara da katk› yapmaktad›r. Frascati K›lavuzu sadece OECD üyesi ülkelerdeki Ar-Ge taramalar› için bir standart de¤ildir. OECD, UNESCO, Avrupa Birli¤i ve çeﬂitli bölgesel kuruluﬂlar›n giriﬂimleri sayesinde, dünyadaki tüm Ar-Ge taramalar› için bir standart haline gelmiﬂtir. Frascati K›lavuzu, OECD üyesi ülkelerde Ar-Ge istatistiklerinin toplanmas›ndan elde edilen deneyime dayanmaktad›r. BTGUU'daki (Bilim ve Teknoloji Göstergeleri hakk›nda Ulusal Uzmanlar Çal›ﬂma Komitesi) ulusal uzmanlar›n toplu çal›ﬂmalar›n›n bir sonucudur. Güçlü bir Sekreterya taraf›ndan desteklenen ve önce merhum Yvan Fabian ve sonra da Alison Young, John Dryden, Daniel Malkin ve Andrew Wyckoff taraf›ndan yönetilen Grup, son 40 y›l boyunca bilim ve teknoloji göstergeleri kavram› üzerinde çal›ﬂt› ve "Frascati Ailesi" olarak tan›nan ve aﬂa¤›daki konularla ilgili k›lavuzlar› içeren bir dizi yöntembilimsel k›lavuz geliﬂtirdi: Ar-Ge (Frascati K›lavuzu), yenilik (Oslo K›lavuzu), insan kaynaklar› (Canberra K›lavuzu), bilim ve teknoloji göstergeleri olarak patentler ve teknoloji ödemeler dengesi.
4
Elektronik sürüm. Laudeline Auriol. BTGUU Grubu'ndan al›nan bir uzmanlar ekibi taraf›ndan haz›rlanm›ﬂt›r. bu revizyon. K›lavuzun alt›nc› bas›m›. Bu k›lavuz OECD Genel Sekreteri’nin sorumlulu¤u alt›nda yay›mlanm›ﬂt›r. Geneviève Muzart ve Sharon Standish) süreci koordine etmede ve baz› k›s›mlar›n tasla¤›n› haz›rlamada etkin bir rol oynam›ﬂt›r. Ar-Ge taramalar›yla ilgili ek malzemelerle tamamlan›r. K›lavuzun tasla¤›n› haz›rlamak için OECD'de bir y›l boyunca son aﬂama üzerinde çal›ﬂarak. BTGUU üyelerinin çeﬂitli aç›klama ve önerilerini bir araya getirdi. Teknoloji ve Sanayi Müdürü Giorgio Sirilli BTGUU Baﬂkan› Beﬂinci revizyonu baﬂlatan Fred Gault BTGUU'nun Mevcut Baﬂkan› 5 .ÖNSÖZ Frascati K›lavuzu ayr›ca OECD web sitesinde elektronik biçimde de yay›mlanm›ﬂt›r. OECD'de çal›ﬂt›¤› süre içerisinde (geçmiﬂte Avustralyal› BTGUU delegesi) ilk revizyonlardan sorumluydu. Mosahid Khan. Mikael Åkerblom (Finlandiya ‹statist kurumu ve Finlandiyal› bir BTGUU delegesi). Buradaki amaç. Bill Pattinson. Japonya Devleti’nin OECD'ye yapt›¤› gönüllü ve oldukça cömert katk› sayesinde. yeni veriler kullan›ma haz›r hale geldikçe elektronik sürümü daha s›k güncellemektir. Takayuki Matsuo OECD Bilim. Japonya'n›n katk›s›na ﬂükranlar›m›z› sunar›z. uzmanlar›n katk›lar›ndan önemli ölçüde yararlanm›ﬂ ve h›zl› bir ﬂekilde ilerlemiﬂtir. OECD Sekreteryas› (özellikle Dominique Guellec.
..........9............................‹ﬂlevsel da¤›l›m.........................7..... 23 1.................6........ K›lavuzun kapsam› ve Ar-Ge istatistiklerinin kullan›m›..................................3.....4 Ar-Ge'nin yaz›l›m..................................... 22 1....13....................................Kurumsal s›n›fland›rmalar......9.22 1.....................4............. Bölüm Temel Tan›mlar ve Genel Kabuller.... Bölüm K›lavuzun Amac› ve Kapsam›...................17 1......................................................5.................Ar-Ge verilerinin kullan›c›lar›na yönelik son söz.................................. 18 1.................................. 29 2.7......2...1.......................... Frascati K›lavuzu ile di¤er uluslararas› standartlar aras›ndaki iliﬂki.......Ar-Ge yönetimi ve destekleyici di¤er faaliyetler...........................Özel ilgi konular›........ Ar-Ge için s›n›fland›rma sistemleri........ 26 1..........................2.. Ar-Ge’nin küreselleﬂmesi ve Ar-Ge iﬂbirli¤i........................Ar-Ge harcamalar›.....7...........1.........4.....5........... 27 2.....10...........................................Bilimsel ve Teknolojik Faaliyetler (BTF)...................Ar-Ge için devlet bütçe ödenek veya harcamalar› (ARGEDBÖH)...7.15 1.3...................................24 1...... Ar-Ge ve ilgili faaliyetler..........2..............19 1........17 1......Araﬂt›rma ve deneysel geliﬂtirme (Ar-Ge)... Ar-Ge d›ﬂ›nda tutulacak faaliyetler....................Ar-Ge personeli.. Ar-Ge girdi ve ç›kt›s›.............. 19 1......................8.......................2........... 22 1........30 2...................................... 25 1...............1.Ulusal Ar-Ge çabalar›....‹Ç‹NDEK‹LER ‹çindekiler 1.................................... 14 1.........1.......................18 1......... sosyal bilimler ve hizmet faaliyetlerindeki tan›m›..Ar-Ge ve teknolojik yenilik.......23 1....................................5.............................. Ar-Ge girdilerinin ölçümü.......5...5............19 1....Ar-Ge tesisleri.......................1..... 13 1........11.....12. Ar-Ge verilerinin kullan›c›lar›na yönelik önsöz............................................................................ Araﬂt›rma ve deneysel geliﬂtirme (Ar-Ge)......5.... 14 1..... Ar-Ge taramalar›....................7...............................2..26 1.... 20 1...20 1.17 1...............................9...........3.... 21 1.. verilerin güvenilirli¤i ve uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirlik.............................5....... Bilim ve teknolojinin tüm alanlar›ndaki Ar-Ge kapsanm›ﬂt›r........30 6 .............
.............................................Ar-Ge idaresi ile dolayl› destekleme faaliyetleri aras›ndaki s›n›rda yer alan sorunlar..............52 3............ Ar-Ge'nin s›n›rlar›...34 2............4......Sosyal bilimlerde ve beﬂeri bilimlerde Ar-Ge'yi tan›mlama...................Di¤er kurumsal alt s›n›fland›rmalar............. 54 3.Ar-Ge ile ilgili bilimsel ve teknolojik faaliyetler aras›ndaki s›n›rda yer alan sorunlar.......................52 3........... 56 3........................................................................................... 52 3....... Devlet sektörü......Raporlama birimi.....3..................4...............5..............2..................Kapsam........................4............. 33 2....... 33 2..................... 52 3..5......Ar-Ge ile di¤er s›nai faaliyetler aras›ndaki s›n›rda yer alan sorunlar.............46 2....Ana sektör alt s›n›fland›rmas›.....3.......................‹Ç‹NDEK‹LER 2.Ana sektör alt s›n›fland›rmas›..............................Kapsam.........................1..............Di¤er kurumsal alt s›n›fland›rmalar................ sosyal bilimler..............................4.6..........5.......................52 3.3..41 2............... Kâr amac› gütmeyen özel sektör...3..........3.......................2........................................ 63 3....................4.....................6.......... 48 2....................5.38 2................ 60 3.....1.................Yaz›l›m geliﬂtirmede Ar-Ge’yi tan›mlama....65 7 .........4......53 3.... beﬂeri bilimler..........3................ 62 3.....Sektör seçimi..........2...1................ 54 3......................................................................52 3...........4................3.......................................3.............Yönetim ve di¤er destekleme faaliyetleri....4...........2................2.2.......................................................Ana sektör alt s›n›fland›rmas›.......................Hizmet faaliyetlerinde Ar-Ge'yi tan›mlamayla ilgili özel sorunlar....................3...................... 49 3.............................................2......... 30 2..1............................... Sektörler... hizmet faaliyetleri ve sanayide tan›mlama..................................Sektörleﬂme nedenleri...................47 2.............3..........................2................3..2...............................5...4........................3.........2...Ar-Ge ile e¤itim ve ö¤retim aras›ndaki s›n›rda yer alan sorunlar......................2..........3......46 2................2.......64 3....Sektörleﬂme sorunlar›. Ticari teﬂebbüs sektörü......Ar-Ge'yi ilgili di¤er faaliyetlerden ay›rabilme ölçütleri............... Raporlama birimi ve istatistiksel birim.................................................3..............................31 2...............Di¤er s›nai faaliyetler.....................................................3.................1.....................................2...1.......................53 3..E¤itim ve ö¤retim...6...........................Ar-Ge'yi yaz›l›m geliﬂtirme...‹statistiksel birim...........Kapsam..1... Yaklaﬂ›m.................................................... 51 3..................33 2....4...1....‹lgili di¤er bilimsel ve teknolojik faaliyetler....... Bölüm Kurumsal S›n›fland›rma.1.3...........2........................................................2.. 63 3.. 64 3...................................... 62 3... 33 2..............
.................................Fonlar›n geldi¤i veya gidece¤i yerin co¤rafi alan›.............. Giriﬂ......3.........4.......................76 4................................ 83 4...............................3................. Bilim ve Teknoloji alanlar›...............2........................................ 98 5.............1...............................3..............2..............82 4.....71 3.................4..Ana sektör alt s›n›fland›rmas›.Di¤er kurumsal alt s›n›fland›rmalar........Ar-Ge türüne göre da¤›l›m› kullanma.............................................................................. Yurtd›ﬂ›............................ Ar-Ge türü....................... 85 4...8......................................2........ 89 5...............Da¤›l›m ölçütleri..........1.......Ürün alanlar›na göre da¤›l›m› kullanma...................3....................................Kapsam.2..............................................................Bilim ve teknoloji alanlar›na göre da¤›l›m› kullanma...................8............................3............................5.....................2..72 3..............Tam zaman eﬂde¤er (TZE) verileri........................... 87 5.......Yap›lan iﬂe göre s›n›fland›rma.... 85 4.............7...........................5...............72 3.....73 4........... 96 5.........4.............71 3... Bölüm Ar-Ge Personeli Ölçümü..........2.........................................5...... 86 4.............Da¤›l›m listesi..................................................................Ar-Ge türlerini ay›rt etme ölçütleri..........................2....... 102 5.......3..................3..2................................................93 5...........1..................Di¤er kurumsal alt s›n›fland›rmalar.......3.....Önerilen minimum döküm.72 3.....................7...............................2.... 98 5..............................5............3.4......... 85 4................... 85 4......Baﬂlang›ç kapsam›.................Mesle¤e göre s›n›fland›rma.2........................ 76 4...3.............. Sosyoekonomik hedefler.........................‹Ç‹NDEK‹LER 3.1...............................................................5...........77 4.......... Bölüm ‹ﬂlevsel Da¤›l›m.....................Lisansüstü ö¤rencilere uygulanmas›......................... Yaklaﬂ›m..4.3...........99 5.........Kapsam...........................2................1........ 92 5....... Ar-Ge personelinin kapsam ve tan›m›.. 92 5..........8.................................1....Sosyoekonomik hedeflere göre da¤›l›m› kullanma......76 4... 98 5...........2........Ar-Ge personeli kategorileri......8............................2........................3......7................... 103 8 .. 90 5....................................................................................82 4.........3....5.....................85 4...............6.....Di¤er kurumsal alt s›n›fland›rmalar.1....7................. Ürün alanlar›............................................8......2....3..................................3...68 3..................Da¤›l›m ölçütleri......1.......... 94 5.........................................3.......68 3....1......................Giriﬂ........................................................... 75 4.......................1..72 3................5................Da¤›l›m listesi.... 92 5.........Da¤›l›m listesi.... Yüksekö¤retim sektörü....2........................... Ölçüm ve veri toplama...3.Da¤›l›m ölçütleri..Kafa say›s› verileri...........................................3.4......4.....................2......Önerilen ulusal toplamlar ve de¤iﬂkenler............................................Yap›lan iﬂe ve mesle¤e göre çapraz s›n›fland›r›lm›ﬂ veriler.............................85 4......83 4..........3...66 3..................................79 4...Ana sektör alt s›n›fland›rmas›...................................Da¤›l›m listesi.......87 4.......2......................2......................4.....
.................119 6.................... 125 7..6...............Hastaneler.....Gayri Safi Milli Ar-Ge Harcamas› (GSMARGEH)).......................................................................... Fonlar›n kaynaklar›.......1....108 6.. 116 6........Gayri Safi Yurtiçi Ar-Ge Harcamas› (GSYARGEH).....2.1. 133 7.............................5....................2.......2...................2.......3................................ Giriﬂ.............5.................7.......................................131 7.................108 6.............................3........108 6........1........................................4..................Bölgesel veriler..............Yüksekö¤retim sektörü................................................................................................. Bölgesel da¤›l›m............... Harici harcamalar..121 6...................3...........5..... 113 6.138 9 ...........Ar-Ge fon ak›ﬂlar›n›n kaynaklar›n› tan›mlama........ 137 8........... OECD’ye veya di¤er uluslararas› kuruluﬂlara rapor verme...2............................ 111 6............ 134 7..2....................................................3..........................Cari maliyetler.....................................1.................. 108 6.....2..3......... 105 6..... Ar-Ge taramalar›n›n kapsam›.126 7........Ar-Ge fon ak›ﬂlar›n› tan›mlama ölçütü................................... 126 7...................... 130 7......118 6..................3............................... Tahmin usulleri.................130 7.......3...Yüksekö¤retim sektöründeki tahmin usulleri............ Giriﬂ.........................................................................................4..........................3 Hedef kitleyi ve taramaya cevap verenleri tan›mlama..........................................2...107 6.............Ticari teﬂebbüs sektörü.......................................Operasyonel ölçütler.3.......................................................4..................6.....3.3...........................................5.......... Ulusal toplamlar. Bölüm Ar-Ge'ye ayr›lm›ﬂ harcamalar›n ölçümü.. Di¤er uluslararas› standartlarla iliﬂki...........Kâr amac› gütmeyen özel sektör.............................................. 135 7..............2....................7..........................................................3...............4..........................................6............... Bölüm Sosyo-ekonomik Hedeflere Göre Ar-Ge ‹çin Devlet Bütçe Ödenek ve Harcamalar› (ARGEDBÖH).........1......127 7......... Bölüm Tarama Yöntembilimi ve Usulleri........ 131 7.113 6.....................4................................ Taramaya cevap verenlerle çal›ﬂma.................................................................120 6..... 138 8....130 7.......3....................1.. 133 7.............. Gerçekleﬂtiriciye dayal› ve kayna¤a dayal› raporlamadaki farkl›l›klar› ba¤daﬂt›rmak............................. 136 8.....2 Dahili harcamalar....................1...............1............Tan›m........................Cevap vermeyen birim ve ö¤e..................................................7...........3.... 121 6...................... 121 7.......Ölçüm yöntemleri............Devlet sektörü............................ Giriﬂ.‹Ç‹NDEK‹LER 5..................‹ﬂbirli¤ini teﬂvik etme... 114 6...........129 7...Sermaye harcamalar›.......2.......................... 127 7...........5......1....2..
............3.....Temel tan›m.................. 143 8. 149 8..... 142 8.......... 142 8................8... 139 8...... Sa¤l›k.Bütçe kalemlerinin da¤›l›m›..............143 8.... Bilgi ve ‹letiﬂim Teknolojileri (B‹T) ve Biyoteknoloji ile ilgili Ar-Ge..................5.....7.......................................3............. 139 8........5............194 6...Do¤rudan ve dolayl› fonlama........................ 141 8.......6..............3..........7............. Ar-Ge'ye Ayr›lm›ﬂ Kaynaklar›n Güncel Tahmin ve Projeksiyonlar›n› Pratik Olarak Yapma Yöntemleri..................................2..............Temel güçlük alanlar›..............ARGEDBÖH ve kamu taraf›ndan finanse edilen GSYARGEH...............215 10.................. 139 8............. ARGEDBÖH ile GSYARGEH verileri aras›ndaki temel farklar.... Birleﬂmiﬂ Milletler Milli Muhasebe Sisteminde Ar-Ge Uygulamas›.........4..............................8........................................... 148 8... Bölgesel Ar-Ge Verilerini Sa¤lama Yöntemleri.............. Di¤er Uluslararas› Kuruluﬂlarda BT Göstergeleri Üzerine Çal›ﬂmalar..........................................................6........... Bilim ve Teknoloji alanlar›..... Sosyo-ekonomik hedeflere göre da¤›l›m.........181 5...........Yurtd›ﬂ›ndaki Ar-Ge'ye giden ARGEDBÖH.................4......................... 140 8...................148 8......................................................4................................6.....141 8....... 139 8.....Genel farkl›l›klar........ ARGEDBÖH için bütçesel veri kaynaklar›.......................................................... 138 8...143 8............................. 149 Ekler 1...... 140 8.........8..........150 2.......3......... 200 8................. Yüksekö¤retim Sektöründeki Ar-Ge Verilerinin Elde Edilmesi........................6..............................1........................4...........7.........‹Ç‹NDEK‹LER 8.......... Devlet bütçe ödenek veya harcamalar›n›n kapsam›..................Ar-Ge'yi tan›mlama...1........................................Bütçe fonlar›....................... Bu K›lavuzun K›sa Geçmiﬂi ve Kökenleri................3..6................................ 139 8.....140 8.... 196 7... Özellikle Savunma ve Havac›l›k Sanayiindeki Büyük 10 .......... Devletin tan›m›.......6.....................Sosyo-ekonomik hedeflere göre ARGEDBÖH ve GSYARGEH.........7.....................................................8...................4....5................2....6...........................................1Dahili ve harici harcamalar... 140 8......157 3.Da¤›l›m ölçütleri..7.............................2...Harcama türleri.............. 170 4........4 Sosyo-ekonomik hedefler – SEH..............Fonlamaya ve gerçekleﬂtirene dayal› raporlama........ Ar-Ge kapsam›....142 8.... 147 8..................................................6.........2...... Di¤er Bilim ve Teknoloji Göstergeleri.............................7... 211 9.............................Da¤›l›m.......1.. Ar-Ge Deflatörleri ve Para Birimi Dönüﬂtürücüleri.....................
.......2................... Frascati K›lavuzu’nun Ar-Ge personeli için mesle¤e göre EUSS düzey ve s›n›flar›n›n standart anahtar› ................................................................Sektör ve mesle¤e göre toplam ulusal Ar-Ge personeli . 174 4............3.............................................. 147 Eklerin Tablo Listesi 1.................................. 245 Tablo Listesi 1.............. 122 6...........................................‹Ç‹NDEK‹LER Ar-Ge Projelerinin S›n›fland›r›lmas› ‹çin Ek Rehber..... 91 5...2........... Yap›lan iﬂe ve mesle¤e göre s›n›fland›r›lan Ar-Ge personeli...... 102 5...............2.................... 240 Paragraf Numaras›na göre Dizin..... 76 4. EUSS düzey 6'da Ar-Ge ile e¤itim ve ö¤retim aras›ndaki s›n›r.......................1...................34 2............................2... 224 11..1..3b................. MUSS–88 S›n›flar› ve Frascati K›lavuzu’ndaki Mesle¤e göre Ar-Ge personeli kategorileri aras›ndaki tekabüller........ Sosyal bilimlerde ve beﬂeri bilimlerde üç araﬂt›rma türü..............57 3... 238 Kaynakça..........1......................................................... ‹ﬂlevsel da¤›l›m›n uygunlu¤u..102 5. 123 8........ Gayri Safi Milli Ar-Ge Harcamas› (GSMARGEH))..... OECD'nin yöntembilimsel k›lavuzlar›........37 2........1............ 2............. 3...........1..3a Sektöre ve yap›lan iﬂe göre toplam ulusal Ar-Ge personeli.... Bilim ve Teknoloji alanlar›.....4............ MMS ve Frascati K›lavuzu’ndaki sektörlerin özeti.......................... teknolojik ve s›nai faaliyetlerden ay›rmak için ek ölçütler................................................ 67 4........172 MMS’deki üreticiler ve sektörler. Ar-Ge istatistiklerine göre düzenlenen Uluslararas› S›nai S›n›fland›rma Standard›....................................42 3.16 2........................ Gayri Safi Yurtiçi Ar-Ge Harcamas› (GSYARGEH)...... 236 K›saltmalar..............1. 173 Frascati K›lavuzu’ndaki yüksekö¤retim sektörüne kesinlikle ve muhtemelen dahil olan birimlerin MMS sektörleﬂmesi.... BPBAKT 1992 ile Nordforsk ARGEDBÖH hedefleri aras›ndaki standart anahtar............ 146 8..............................81 5.............................. Ar-Ge ile di¤er s›nai faaliyetler aras›nda belirsizlik içeren durumlar................................ Ar-Ge ve dolayl› destek faaliyetleri..................................................................................................1....96 5.......................................... BPBAKT 1992 ile önceki OECD ARGEDBÖH hedefleri aras›ndaki standart anahtar......................... 104 6............... Ar-Ge'yi ilgili bilimsel................ Hane halk›na hizmet veren KAGK’ye ait nihai tüketim 11 ................................2.........................................2....................................
...........‹Ç‹NDEK‹LER harcamalar› ve devlet harcamalar›n›n MMS s›n›fland›rmalar›................ 233 MUSS–88 S›n›flar› ve Mesle¤e göre Ar-Ge personeli Frascati K›lavuzu kategorileri aras›ndaki ‹liﬂki ...................................................1........ 237 ﬁekil 3....... Frascati K›lavuzu’ndaki Frans›z...... 184 3........................................................................ Ar-Ge birimlerinin sektörleﬂmesi için karar a¤ac›...............................227 3............... 1............................... 226 2....... Z›rhl› bir tank geliﬂtirme....... Savunma ve havac›l›k sanayiinde ortak kullan›mdaki terminoloji.................... Bilim alan›na ve sosyo-ekonomik hedefe göre sa¤l›kla ilgili Ar-Ge'yi tan›mlama.............185 1.....................................183 Gerçekleﬂtiricinin raporlad›¤› verilerden sa¤l›kla ilgili Ar-Ge: Ticari teﬂebbüs sektörü ..................... 2...................................................... 1... 175 5..........55 12 ........................................... ‹ngiltere ve ABD terminolojisinin geçerli s›n›fland›rmas›... Gayri safi ç›kt› ile toplam dahili Ar-Ge...............177 ARGEDBÖH'deki sa¤l›kla ilgili Ar-Ge'yi tan›mlama......
1. BÖLÜM K›lavuzun Amac› ve Kapsam› 13 .
genel ekonomik istatistiklerin bir parças› olarak de¤erlendirilir. öncelikli olarak Ar-Ge verileri kullan›c›lar›na yöneliktir. 2. harcamalar›n› da kapsayan "gayrimaddi yat›r›m"›n daha geniﬂ çerçevesi içinde kurulabilir. Onlar›n kullanmalar›na yard›mc› olmak üzere. genellikle ArGe "girdi" verileri olarak an›lan. Bölüm. farkl› ülkeler. girdi istatistiklerinin önemli göstergeler oldu¤u gerçe¤i ortaya ç›km›ﬂ. K›lavuzun içeri¤i ve kapsam›na iliﬂkin bir özet sa¤lar. yay›mlayan ve OECD Ar-Ge taramalar›na cevaplar veren ulusal uzmanlar taraf›ndan ve bu uzmanlar için yaz›lm›ﬂt›r. Benzer ﬂekilde. bilimsel alanlar ve di¤er s›n›fland›rma kategorilerinde. Bu k›lavuz ilk kez yaklaﬂ›k 40 y›l önce yay›mlanm›ﬂ olup.1 KILAVUZUN AMACI VE KAPSAMI 1. Teknoloji ve Sanayi Puanlama Tablosu (OECD. 5. bunlar ulusal ve uluslararas› raporlarda kullan›lm›ﬂt›r. Bilim ve Teknoloji Politikas› ‹ncelemeleri ve Görünümü yay›n dizisi ve Bilim. Bu ba¤lant›. e¤itim. Birçok ülkede. gitgide daha aç›k biçimde ortaya ç›kmaktad›r. 1. örne¤in.1. sanayiler. Ar-Ge verilerinin kullan›c›lar›na yönelik önsöz 1 Bu k›lavuz. sadece araﬂt›rma ve deneysel geliﬂtirmeye (ArGe) tahsis edilen finans ve insan kaynaklar›n›n ölçümü ile ilgilenmektedir. örgütlenme vb. Ar-Ge personel verileri. Ayr›ca baz› tür verilerin neden topland›¤›n› veya toplanmad›¤›n›.3) arac›l›¤› ile veya sadece Ar-Ge ve ilgili BT faaliyetlerini de¤il ayn› zamanda yaz›l›m. Birçok örnek verilmesine ra¤men k›lavuz. OECD 1986. Bilimsel ve teknolojik göstergelere iliﬂkin OECD raporlar› (OECD 1984. sanayi politikas› ve hatta genel ekonomik ve sosyal politikalarla ilgilenen dan›ﬂmanlar da bu verilerden geniﬂ ölçüde yararlanmaktad›r. yenilik süreci (bkz. bunlar›n yaratt›¤› karﬂ›laﬂt›r›labilirlik sorunlar›n› ve yorumlanmalar› ile ilgili olarak nelerin söylenebilece¤ini de belirtmektedir. bilimsel ve teknik personelin e¤itimi ve kullan›m› için kurulmuﬂ modelin bir parças› olarak 14 .5. Ar-Ge istatistikleri.2. Bilim politikas›. K›s›m 1. K›lavuzun kapsam› ve Ar-Ge istatistiklerinin kullan›m› 3. Ar-Ge istatistikleri yeterli de¤ildir. üye ülkelerdeki ulusal Ar-Ge verilerini toplayan. OECD 1989a). 4. her iki y›lda bir) hep birlikte. Bununla birlikte. bu gibi verilerin. bunlar› hem di¤er kaynak türleri hem de verili Ar-Ge faaliyetlerinin istenen sonuçlar› ile iliﬂkilendiren bir kavramsal çerçeve içerisinde de¤erlendirilmesinin gereklili¤i. sektörler. Ekonomik büyüme ve verimlilik ile ilgilenen idari kuruluﬂlar teknolojik de¤iﬂimin göstergelerinden biri olan Ar-Ge istatistiklerine baﬂvurur. Y›llar içerisinde. Günümüzde Ar-Ge istatistikleri birçok devlet program› için vazgeçilmez bir arka plan unsurudur ve bu programlar›n de¤erlendirilmesinde önemli bir araçt›r. Ar-Ge'nin yelpazesi ve yönü ile ilgili faydal› ölçüler sa¤lamaktad›r. Bilgi temelli ekono- mi ba¤lam›nda.daha ziyade bir referans çal›ﬂmas› olarak tasarlanm›ﬂ teknik bir belgedir.
tümünün ulaﬂmaya çal›ﬂaca¤› standartlar olmas› yönünde bir fikir birli¤i mevcuttur. Elektronik sürümü yeni verilerle daha s›k güncellenecektir. OECD. Baﬂlang›çta. Tüm üye ülkeler. Dolay›s›yla bu k›lavuz. 15 . 1978) için UNESCO önerileriyle uyumludur. ekonominin tümü içerisinde gerçekleﬂtirilir ancak ArGe’yi kendisini de kapsayan daha geniﬂ bilimsel çal›ﬂmalar ailesinden ve ekonomik faaliyetlerden farkl› k›lan özellikler vard›r. di¤er ekonomik de¤iﬂkenlerle. Ar-Ge çal›ﬂmalar›. Frascati K›lavuzu ile di¤er uluslararas› standartlar aras›ndaki iliﬂki 9. Ar-Ge verilerinin. 8. tüm bilimsel ve teknolojik faaliyetler (UNESCO. di¤er OECD yöntembilimsel çerçeveleri de mevcuttur. OECD'nin bilimsel ve teknolojik faaliyetlerin ölçülebilmesi için bir ilkeler dizisi oluﬂturmas› tasarlanm›ﬂt›r. belirtilen koﬂullara tam olarak uyamasa da. BT için uluslararas› normlar oluﬂturmaya yönelik çal›ﬂma yapmam›ﬂt›r. Bu k›lavuz hem bas›l› olarak. 1. Bu ekler bilgi amaçl› olarak kullan›labilir ancak her zaman konu ile ilgili en güncel yorumu sa¤lamalar› da beklenmemelidir. normlar›n halihaz›rda mevcut oldu¤u durumlar söz konusu oldu¤unda. iki k›s›mdan oluﬂmaktad›r. kullan›lmakta olan Ar-Ge verilerinin toplanmas› ve yorumlanmas› ile ilgili öneriler ve ilkeler yer almaktad›r. Tablo 1. bunlar›n. 10. yak›n zamanda buna dört k›lavuz daha eklenmiﬂtir. 7. bilim ve teknolojiyle ilgili faaliyetler için. Bu bölümlerde. Bunun yan› s›ra. bilim ve teknoloji ve örne¤in e¤itim gibi (bkz. Frascati K›lavuzu bu yap›daki tek k›lavuz olarak kullan›lm›ﬂ. ancak kendilerini OECD üyesi olmayan ülkelerden ay›ran benzer ekonomik yap›lara sahip OECD üyelerinin ekonomik ihtiyaçlar› ve Ar-Ge faaliyetlerine özgüdür.3.1 KILAVUZUN AMACI VE KAPSAMI görülmelidir. bu giriﬂ bölümünün istatistiklerin üretilmesini yan›nda yedi di¤er bölümden oluﬂan k›s›md›r. hem de Internet ortam›nda dijital olarak yay›mlanmaktad›r. Uzun y›llar boyunca. örne¤in katma de¤er ve yat›r›m verileri ile birlikte kullan›lmas› da mümkündür. K›lavuz. Bu k›lavuz BT sisteminin tek bir modeline dayanmamakta. çeﬂitli modellerde kullan›lmak üzere göstergelerin hesaplanmas›nda kullan›labilecek mümkün k›lmay› amaçlamaktad›r. 6. Bunlardan ilki.1). ‹kinci k›s›m ise onbir EK’i içermektedir ve bunlar Ar-Ge taramalar› için ek ilkeler sa¤lamak üzere kendilerinden önce gelen bölümlerdeki temel ilkeleri yorumlamakta ya da kapsam›n› geniﬂletmekte veya Ar-Ge taramalar› ile ilgili konular› kapsamaktad›r.
1 KILAVUZUN AMACI VE KAPSAMI Tablo 1. gelecek) C. Yöntemler ve Örnekler". STI Çal›ﬂma Belgeleri 1997/2) Bibliyometrik "Araﬂt›rma Sistemlerinin Analizi ve Bibliyometrik Göstergeler. Bu gibi s›n›fland›rmalarda Ar-Ge referanslar› yenidir ve uluslararas› istatistiksel çerçeve olarak Frascati K›lavuzu'na dayanmaktad›r. 1994b)1 BT personeli "Bilim ve Teknolojiye Ayr›lm›ﬂ ‹nsan Kaynaklar›n›n Ölçümü Canberra K›lavuzu" (OECD. Muhasebe Sistemi . Avrupa Birli¤i Komisyonu . Olabildi¤ince Frascati K›lavuzu türündeki verilerle MMS türündeki 16 . 1990)1 Yenilik Teknolojik Yenilik Verilerinin Toplanmas› ve Yorumlanmas› için Önerilen ‹lkeler -.EUSS (UNESCO. Bunlar›n haricinde K›lavuz. Uluslararas› Standart S›nai S›n›fland›rma – USSS (UN. 1995) B.Kavramsal. OECD s›n›rlar› içerisindeki bölgesel kuruluﬂlar›n. OCDE/GD(94) 114. 13. 11. Milli Muhasebe Sistemi’nde (MMS) ortaya konan ilkelerle tutarl› hale getirmek için çaba harcanm›ﬂt›r. Yoshiko Okubo (OECD. 1997a) Patentler "Patent Verilerinin Bilimsel ve Teknolojik Göstergeler Olarak Kullan›lmas› . Mesleklerin Uluslararas› Standart S›n›fland›r›lmas› . Ölçüm ve Tarama Konular› (OECD. Ar-Ge'nin Milli daha geniﬂ bir yap› içerisine oturtulmas› ihtiyac›ndan dolay›. "Frascati ailesi" Ar-Ge 1. Bu k›lavuzun önceki sürümlerinde oldu¤u gibi. 1997b) Veri türü A.ABK (ABK ve di¤erleri..Oslo K›lavuzu. k›lavuzda mümkün oldu¤unca Birleﬂmiﬂ Milletler (UN) s›n›fland›rmalar› kullan›lm›ﬂt›r.Patent K›lavuzu 1994" (OECD. (OECD. Hem kavramsal olarak hem de veritabanlar› bak›m›ndan. özellikle Avrupa Birli¤i (AB) ve ‹skandinav Sanayi Fonu’nun deneyimlerinden yararlanmaktad›r. OECD'nin yöntembilimsel k›lavuzlar› Baﬂl›k Bilimsel ve Teknolojik Faaliyetlerin Ölçümü Serileri Frascati K›lavuzu: Araﬂt›rma ve Deneysel Geliﬂtirme Taramalar› için Önerilen Standart Uygulama Yüksekö¤retim Sektöründe Ç›kt› Ölçümleri ve Ar-Ge ‹statistikleri "Frascati K›lavuzu Eki" (OECD. STI Çal›ﬂma Belgeleri 1997/1) Küreselleﬂme Ekonomik Küreselleﬂme Göstergeleri K›lavuzu (provizyonal baﬂl›k. Di¤er ilgili OECD istatistiksel çerçeveleri E¤itim istatistikleri Karﬂ›laﬂt›rmal› E¤itim ‹statistikleri için OECD K›lavuzu (gelecek) E¤itim s›n›fland›rmas› E¤itim Programlar›n›n S›n›fland›r›lmas›.1. Kaynak: OECD. OECD Ülkelerinde EUSS-97'nin Uygulanmas›na iliﬂkin K›lavuz (OECD. 1990). 1968). Daha çok mevcut bilginin s›n›fland›r›lmas› ve yorumlanmas› ile ilgili sorunlarla ilgilenir. 12. 1999) E¤itim istatistikleri Daha ‹yi E¤itim ‹statistikleri K›lavuzu .MUSS (Uluslararas› Çal›ﬂma Örgütü. mümkün oldu¤u her durumda. BT için di¤er yöntembilimsel çerçeveler Yüksek Teknoloji "Yüksek Teknoloji Sektörü ve Ürün S›n›fland›rmas›n›n Gözden Geçirilmesi" (OECD. 1989b) Teknoloji ödemeleri dengesi "Teknoloji Ödemeleri Dengesi Verilerinin Ölçümü ve Yorumlanmas› için K›lavuz – TÖD K›lavuzu" (OECD. 1997).SNA (UN. ör. 1990) ve E¤itimin Uluslararas› Standart S›n›fland›r›lmas› . 1994). Ar-Ge taramalar›n›.
1) "teknolojik yo¤unlu¤u" bak›m›ndan ticari veriler hakk›nda da k›lavuzlar mevcuttur. bilimsel ve teknolojik temeli olan di¤er birçok etkinlikle iliﬂkili bir faaliyettir. oldukça sa¤lam yöntembilimsel bir çal›ﬂmaya gereksinim duyulmuﬂtur. Ne yaz›k ki. Ar-Ge kavram› hem Ar-Ge birimi olarak resmi Ar-Ge'yi hem de di¤er birimler olarak gayri resmi veya duruma ba¤l› Ar-Ge'yi kapsamaktad›r. Ar-Ge veya bilim ve teknoloji (BT) ç›kt›s›. Yenilik taramalar›. Yenilik taramalar› ile ilgili bir k›lavuz yay›mlanm›ﬂ ve bir kez gözden geçirilerek yenilenmiﬂtir (OECD. yenilik bilgileri ve ekonomik ve sosyal sonuçlara. tamamlay›c› veriler toplanmal›d›r.1. Ar-Ge taramalar› ile milli hesaplar aras›ndaki iliﬂkiyi daha ayr›nt›l› bir ﬂekilde incelemektedir. Bu di¤er faaliyetler kimi zaman Ar-Ge ile oldukça yak›ndan iliﬂkili de olsa. Ar-Ge ölçümleri s›ras›nda d›ﬂar›da tutulmal›d›r. 15. Ar-Ge ve bu ilgili faaliyetler iki 17 . Ayr›ca bibliyometrikler ve ilgili ürün veya sanayilerin (bkz. girdi istatistiklerini tamamlamak aç›s›ndan ArGe ç›kt› göstergelerine ihtiyaç duyulmakla birlikte. Bu nedenle. Tam tan›m› 2.5. daha çok yorumlarda karﬂ›laﬂ›lan sorunlarla ilgilendiklerinden ve kullan›lan verilerin BT analizleri için toplanmay›p varolan kaynaklardan ç›kart›larak bu amaçlar do¤rultusunda düzenlenmiﬂ oldu¤undan (daha fazla detay için. Bu K›lavuz. Ancak. 18. Bölüm'de bulunabilir. 1. Ek 7). BT göstergeleri olarak teknoloji ödemeleri dengesi ve patent kullan›mlar› ile ilgili k›lavuzlar yay›mlanm›ﬂt›r (OECD 1990. Ar-Ge girdilerinin ölçümüne ayr›lm›ﬂt›r. Di¤er bir seçenek de varolan veri kaynaklar›n›n kullan›lmas›d›r.5. Ar-Ge'ye duyulacak ilginin düzeyi. BT göstergelerinin türetilebilmesi için varolan kaynaklar›n kullan›lmas›na iliﬂkin uluslararas› standart uygulaman›n önerilmesinden önce. kurumlar ve personel aç›s›ndan. 16. Ek 3. Ar-Ge ve ilgili faaliyetler 1. 1997a). uygulamal› araﬂt›rma ve deneysel geliﬂtirmeden oluﬂan) araﬂt›rma ve deneysel geliﬂtirme çal›ﬂmalar›n›n ölçümü ile ilgilenmektedir. bkz. Ar-Ge girdi ve ç›kt›s› 14. genelde farkl› yollarla ölçülebilir. Tablo 1. 1994b).1 KILAVUZUN AMACI VE KAPSAMI verileri ba¤daﬂt›rmak için. bu k›lavuzdan farkl›d›r. Araﬂt›rma ve deneysel geliﬂtirme (Ar-Ge) 17. fon kaynaklar›n›n ve harici Ar-Ge harcamalar›n›n dökümüne yönelik öneriler oldukça ayr›nt›l›d›r ve Ar-Ge ile ilgili yaz›l›m yat›r›mlar›na iliﬂkin verilerin toplanmas› için öneriler sunulmaktad›r. içerisinde Ar-Ge'nin önemli bir rol oynad›¤› yenilik sürecinin ç›kt›lar›n› ve etkilerini ölçmek için yap›lan çal›ﬂmalard›r. 1. bunlar›n oluﬂturulmas› ve tan›mlanmas› oldukça zordur. Bunlar.4. bilgi ak›ﬂlar› üzerinden ve iﬂletmeler. Ar-Ge. Bu k›lavuz sadece (temel araﬂt›rma. olay›n kendisine oldu¤undan daha fazla ba¤l›d›r.
Teknolojik yenilik çal›ﬂmalar›. Dahas›. yenili¤in tam veya tamama yak›n ölçekte. 1978). 1997a). UNESCO. bunlar "üretim bilgisi ve parçalar›na ayr›lm›ﬂ teknolojinin edinimi. üretim tasar›mc›l›¤› ve endüstri mühendisli¤i. bilimsel ve teknolojik faaliyetler. örne¤in. Uluslararas› Enerji Kurumu taraf›ndan toplanan ve yay›mlanan verilerin araﬂt›rma. müﬂteri dan›ﬂmanl›¤› ve dan›ﬂmanl›k hizmetleri. bilimsel ve teknolojik e¤itim ve ö¤retim (BTEÖ) ile bilimsel ve teknolojik hizmetler (BTH) yer almaktad›r. baﬂka yerde s›n›fland›r›lmam›ﬂ endüstriyel tasar›m. Yenilik sürecinde Ar-Ge'nin yan› s›ra. gerçek ﬂartlarda hayata geçirilmesi anlam›na gelmektedir ve ﬂu amaçlar do¤rultusunda gerçekleﬂtirilebilir: i) ulusal politikan›n formüle edilmesi veya ii) yenili¤in kullan›m›n›n teﬂvik edilmesi" (Glennan ve di¤erleri. sadece yarat›c› fikirlerin orijinal kayna¤› olarak de¤il. 23. bu süreç kayda de¤er bir demonstrasyon aﬂamas› içerebilir. Bilimsel ve teknolojik faaliyetler (BTF) 19. yeni bilgilere yap›lan yat›r›mlar dahil. devlet kurumlar› taraf›ndan yürütülen patent ve lisanslama çal›ﬂmalar› gibi faaliyetleri de içerir.2. hem BTEÖ hem de BTH'den ayr›lmal›d›r. 1. "Bir demonstrasyon.3. standartlaﬂt›rma ve kalite kontrolü. Oslo K›lavuzu'na göre (OECD. Burada Ar-Ge'ye ek olarak. test etme. içerilmiﬂ teknolojinin edinimi. bu çal›ﬂmalardan sadece biridir ve yenilik sürecinin farkl› aﬂamalar›nda gerçekleﬂtirilebilir. yenilik faaliyetlerinin di¤er biçim- leri de yer al›r. 1. 20.5. tetkik ve arama. di¤er sermaye edinimleri. Ar-Ge ve teknolojik yenilik 21. Ar-Ge. 1978) yer vermiﬂtir. kütüphane ve müzelerin BT faaliyetleri. geliﬂtirme ve demonstrasyon çal›ﬂmalar›n› içerdi¤i unutulmamal›d›r ("A. esas olarak teknolojik aç›dan yeni veya iyileﬂtirilmiﬂ ürünlerin veya süreçlerin ortaya ç›kmas›na yol açan ya da bunun amaçland›¤› bilimsel. 22. teknolojik.5. devlete ait Ar-Ge programlar› temelinde gerçekleﬂen yenilik- lerin oldu¤u durumlarda. Ar-Ge (UNESCO ve OECD taraf›ndan benzer ﬂekilde tan›mlanm›ﬂt›r). Bu hizmetlerden ikincisi. G ve D"). Ar-Ge. finansal ve ticari ad›mlard›r. BT literatürünü tercüme etme ve düzenleme. 18 . daha geniﬂ bir BTF kavram› geliﬂtirmiﬂ ve buna "Bilim ve Teknoloji Alan›ndaki ‹statistiklerin Uluslararas› Anlamda Standartlaﬂt›r›lmas›na Yönelik Öneriler"inde (UNESCO. ayn› zamanda uygulama aﬂamas›na kadar herhangi bir noktada baﬂvurulabilecek bir sorun çözme yolu olarak da etkili olabilir. örgütsel.1 KILAVUZUN AMACI VE KAPSAMI baﬂl›k alt›nda incelenebilir: Bilimsel ve teknolojik faaliyetler ailesi (BTF) ve bilimsel ve teknolojik yenilik süreci. OECD bünyesinde. üretimi baﬂlatma ve yeni veya geliﬂmiﬂ ürünler için pazarlama faaliyetleri"dir. sosyoekonomik olgularla ilgili veri toplama.
Ar-Ge ve di¤er üretim öncesi geliﬂtirme faaliyetleri aras›ndaki farklar› gösteren örnekler ile birlikte Ek 10'da verilmektedir. Son y›llarda. özellikle savunma alan›na yönelik bilgisayar yaz›l›mlar›n›n ve geniﬂ ölçekli projelerin geliﬂtirilmesi ile ba¤lant›l› olduklar›ndan. K›lavuzun ilk iki versiyonu sadece do¤al bilimler ve mühendisli¤i kapsamaktad›r. Bölüm'de bu sorunlar›n tart›ﬂ›lmas› için ayr›lm›ﬂ yeni bir k›s›m yer almaktad›r (2. 19 . Üye ülkelerdeki uygulamalar farkl›l›k gösterebilir: Baz› ülkelerde. sosyal ve beﬂeri bilimler için (SBB) baz› de¤iﬂikliklerin kabul edilmesi gerekti¤i anlaﬂ›lm›ﬂt›r.4. 1. Ar-Ge yönetimi ve destekleyici di¤er faaliyetler 26. veya ulaﬂ›m hizmetleri gibi ek destekler de genel giderler kapsam›na girmektedir. dolayl› veya ek destek sa¤layan ve sadece genel giderlerin bir unsuru olarak harcama serilerinde yer alan kiﬂiler aras›nda.3. deneysel geliﬂtirme ile yenili¤in gerçekleﬂtirilmesi için gerekli di¤er faaliyetler aras›ndaki ayr›m›n belirlenmesinde ortaya ç›kacakt›r. Sosyal ve beﬂeri bilimler. 1974'te kabul edilen üçüncü sürümde (OECD 1976) eklenmiﬂtir. Ar-Ge'nin ölçümü s›ras›nda karﬂ›laﬂ›labilecek olas› en büyük sorun. Dolay›s›yla bunlar›n. Ar-Ge projelerinin ve finansman›n›n kurum içinde idare edilmesi söz konusu oldu¤unda. mali yöneticiler gibi. 2. Bu k›s›mlar. farkl› nedenlerden dolay›. taramalar tüm sektörlerdeki tüm bilimleri kapsar.4). ço¤unlukla bilgisayar uygulamalar› ve sosyal bilimler araﬂt›rmalar› içeren hizmet faaliyetlerine uygulanmas›nda sorunlar ç›kmaktad›r.4 ve 2. 1. ArGe'ye verilen do¤rudan destek bak›m›ndan bir ayr›m yap›lmal›d›r.5. ArGe'yi oluﬂturmaz. Ar-Ge'nin yaz›l›m. fonlar sa¤lanmal›.5. yüksek maliyetli Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› gerektirirken.4.1. 2. proje ve finansman› yönetilmelidir. sosyal bilimler ve hizmet faaliyetlerindeki tan›m› 25. ba¤›ms›z projeler ile yak›ndan iliﬂkili olan ve hem personel hem de harcama serilerinde yer alan kiﬂiler ile. bu sorunlar›n üstesinden gelmek için ilke ve anlay›ﬂ birli¤i oluﬂturulmas›na ayr›lm›ﬂt›r ve çeﬂitli örnekler de içermektedir. üretime haz›rlama maliyetleri daha da yüksektir. Bölümde K›s›m 2. di¤erlerine göre ortak usuller her zaman uygun de¤ildir. Bu ba¤lamdaki hatalar oldukça önemlidir: Yeniliklerin ço¤u. Büyük ölçekli projelerin ele al›nmas› ile ilgili ek rehber. Bilim ve teknoloji bakanl›klar› veya araﬂt›rma konseyleri gibi politik kurumlar›n Ar-Ge fonlama faaliyetleri. ‹aﬂe ayr›mlar. Yukar›da aç›klanan Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› gerçekleﬂtirmek için. 2. Bu 1. ve 6.5. Bu k›lavuzdaki ana tan›mlamalar öncelikli olarak do¤al bilimler ve mühendislik alanlar›ndaki üretim sanayisi ve araﬂt›rmalar için geliﬂtirilmiﬂtir. K›lavuz standart uygulamalar› önermesine ra¤men. bu ba¤lamda baz› ilkeler sa¤larlar. Ar-Ge yöneticileri gibi. Bölümlerde ayr›nt›l› olarak tart›ﬂ›lmaktad›r. 5. Bilim ve teknolojinin tüm alanlar›ndaki Ar-Ge kapsanm›ﬂt›r 27.1 KILAVUZUN AMACI VE KAPSAMI 24. hizmet faaliyetlerinde Ar-Ge ile ilgili daha iyi bilgiye ihtiyaç duyuldu¤u belirtilmektedir.6.
e¤itim ve di¤er iﬂlevlerde yer alarak daha çok s›nai. ArGe'ye ayr›lan kaynaklar›n uluslararas› anlamda karﬂ›laﬂt›r›labilmesi için somut ölçüler ortaya koyar. olabildi¤ince Mesleklerin Uluslararas› Standart s›n›fland›r›lmas› için iki sistem kullan›lmaktad›r. Dolay›s›yla verilerin fiziksel olarak kiﬂi baz›nda toplanmas› ("kafa say›m›") önerilmektedir. 1. Ar-Ge personelini kategorilere göre s›n›fland›rmak gereklidir.2. Nobel ödülü sahiplerinden onun sekreterine.7. Bölüm.1 KILAVUZUN AMACI VE KAPSAMI 28. bir ulusun toplum refah›na iliﬂkin insan kaynaklar› girdisinin sadece bir k›sm›n› teﬂkil etti¤i bilinmektedir. 1990) hem de E¤itimin Uluslararas› Standart S›n›fland›r›lmas›’na – EUSS (UNESCO. Ar-Ge faaliyetlerinde görevli kiﬂilerin grubuna göre. 1997) dayanan sadece resmi vas›f (diploma derecesi) düzeyi esas›na göre s›n›fland›rma için aç›klamalar içermektedir. 1995) konusudur. bu k›lavuzun ilerleyen bölümlerinde ele al›nacakt›r.1. Ulusal Ar-Ge çal›ﬂmalar›. üye ülkelerin ço¤u bunlardan sadece birini kullan›r. Her iki girdi de normalde y›ll›k olarak ölçülmektedir: Bir y›l içerisinde harcanan toplam tutar. yönetim. bu k›lavuzdaysa Ar-Ge kaynaklar›n›n s›n›fland›r›lmas› ve ölçülmesi konular› üzerinde durulmaktad›r. Ar-Ge girdilerinin ölçümü 29. hem S›n›fland›r›lmas› – MUSS (ILO. K›s›m 5. 5. uzay araﬂt›rmalar› tasar›mc›lar›ndan laboratuvar hayvan› besleyicilerine kadar geniﬂ bir personel yelpazesini kapsamaktad›r. 31. 32. üretim. iki girdi ölçülmektedir: Ar-Ge harcamalar› ve Ar-Ge personeli. Ar-Ge personeli 30. Bilimsel ve teknik personelden faydalan›lmas›na iliﬂkin veriler. K›s›m 5. y›l içerisinde kullan›lan adam-y›l. bilimsel ve teknik personel. ‹statistiksel amaçlar do¤rultusunda. Her iki temele göre de verilerin mevcut olmas› gerekmesine ra¤men. meslek OECD üyesi ülkeler taraf›ndan. Her iki serinin de kendilerine göre güçlü ve zay›f yönleri oldu¤undan. 33. 1. SBB Ar-Ge ölçümüne iliﬂkin özel sorunlar. kalite kontrol. 5. tar›msal ve t›bbi çal›ﬂmalara katk› sa¤lamaktad›r. bu verilerin tam zaman eﬂde¤er (TZE) veya Ar-Ge'ye tahsis edilen kiﬂi-y›la indirgenmesi sorunu ortaya ç›kar (Bkz. di¤erlerinin sadece baz› veya tüm sektörler için niteliksel veri- 20 . Ar-Ge'ye ayr›lan kayna¤›n yeterli biçimde temsil edilebilmesi için her ikisine de ihtiyaç vard›r. Bu bilimsel ve teknik insan gücünün ölçümü. Ancak Ar-Ge girdilerinin.3). Birçok OECD ülkesi için veriler mesleki esasa göre mevcutken.7. böylece ve veriler genel gider modellerinde ve BT personeli ile ilgili olan veritabanlar›nda kullan›labilirler. Bölüm . Gereksinim duyulan beceri ve e¤itim yelpazesinin geniﬂli¤i nedeniyle. Ar-Ge ve personel verileri söz konusu oldu¤unda. Canberra K›lavuzu'nun (OECD.
Bu ak›ﬂlar üniversite araﬂt›rmalar› için verilen deste¤in yar›s›ndan fazlas›n› temsil edebilir ve Ar-Ge için tüm kamusal deste¤in önemli bir bölümünü oluﬂturur. K›lavuz. hem araﬂt›rma hem de e¤itim için yürütülen bölümü. Ar-Ge fonlar›n›n ak›ﬂ›n›n izlenmesi ile ilgilidir. "dahili harcamalar"d›r. ülkeler aras›ndaki fiyat düzeylerinden etkilenmesidir. K›lavuzun 6. bunlar›n zaman içerisinde.7. uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirlik anlam›nda hala baz› sorunlar›n oldu¤u anlam›na gelmektedir. Ancak uygulamada durum böyle de¤ildir. K›s›m 6.2'sinde verilmektedir. Ar-Ge amaçlar›na yönelik olarak. Genel üniversite fonlar› olarak da adland›r›lan kamusal genel üniversite fonlar›n›n (GÜF) uygulanmas› ile ilgili ilkeler önerilmektedir. harcamalar terimi. Bölüm. e¤itim bakanl›klar›ndan al›nan genel hibe ile finanse edilen üniversite araﬂt›rmas›n›n. yani. genç üniversite mezunlar›n›n say›lar› gitgide artan bir bölümü araﬂt›rmac› olarak de¤il. bunlar "reel" tutar- 21 . birimler. dolayl› yerine do¤rudan harcamalar› kastederek kullan›l›r. Ar-Ge'nin kim taraf›ndan finanse edildi¤inin ve kim taraf›ndan gerçekleﬂtirildi¤inin bilinmesi oldukça önemlidir. 1. Ar-Ge harcamalar› 34. Bilim politikas› dan›ﬂmanlar› ve analistler için. Ar-Ge faaliyetini gerçekleﬂtiricilerin verdi¤i cevaplara dayand›r›lmas› gerekti¤i özellikle belirtilmektedir (bkz. Bölüm. ileri yaﬂlardaki araﬂt›rmac›lar›n bir bölümü. Ar-Ge harcamalar›n›n kapsam› ve içeri¤i ile ilgili daha ayr›nt›l› bilgi. Tam tersine. K›s›m 6. 35. Di¤er bir ölçüt de. Amortisman maliyetleri bu kapsam›n d›ﬂ›nda tutulmaktad›r. – örne¤in araﬂt›rmac› olarak kay›tl› bulunan tüm kiﬂiler üniversite derecesine sahip olacakt›r ve Ar-Ge bünyesinde çal›ﬂan tüm üniversite mezunlar› araﬂt›rmac› olarak çal›ﬂacakt›r. Devlet sektörü söz konusu oldu¤unda. ekonominin bir sektörü veya istatistiksel birimi içerisinde gerçekleﬂtirilen Ar-Ge çal›ﬂmalar›n›n tüm harcamalar›. Mevcut döviz kurlar›n›n ülkeler aras›ndaki Ar-Ge fiyatlar›n›n dengesini tam olarak yans›tmad›¤› ve yüksek enflasyonun söz konusu oldu¤u dönemlerde genel fiyat endekslerinin. üniversite düzeyinde dereceye de¤il lise sonras› vas›flara veya dengi derecelere sahiptir. özellikle de devlet ile di¤er gerçekleﬂtiriciler aras›nda kayda de¤er kaynak transferleri içeren bir süreçtir.2. 6. kurumlar ve sektörler. hem cari maliyetler hem de sermaye harcamalar› ölçülür. "harici harcamalar"d›r ve ekonominin bir sektörü veya istatistiksel birimi haricinde gerçekleﬂtirilen Ar-Ge çal›ﬂmalar›n›n tüm harcamalar›n› kapsamaktad›r. Etkili bir sistemde. fonu sa¤layan kaynaklardan al›nan cevaplara de¤il.1 KILAVUZUN AMACI VE KAPSAMI ler toplad›¤›n›n bilinmesi. Bölüm. bu ikisi aras›nda büyük bir farkl›l›¤›n olmamas› gerekti¤i ileri sürülebilir. Örne¤in. Ar-Ge girdi serilerinin parasal de¤erler olarak ifade edilmesinin temel dezavantaj›. yüksek düzeyde teknisyen veya destek personeli olarak çal›ﬂmaktad›r. Ar-Ge çal›ﬂmalar›n›n yürütülmesine iliﬂkin e¤ilimi do¤ru bir biçimde yans›tmad›¤› söylenebilir. Temel ölçüt. yani. 6.3). 36. Ar-Ge. Bu ak›ﬂlar›n.
8. hem de gayri resmi olarak. Ar-Ge faaliyetleri ekonominin genelinde gerçekleﬂtirilmesine ra¤men. Dolay›s›yla. çok veya iki tarafl› anlaﬂmalarla. 1.7. ço¤unlukla. Ar-Ge faaliyetlerinin her geçen gün dünya geneline daha çok yay›ld›¤› görülmektedir. Standartlaﬂt›r›lm›ﬂ ekipmanlar. Ek 9'da tart›ﬂ›lmaktad›r. Buna karﬂ›l›k gelen personel ölçütünün belirli bir ismi yoktur.7. ulusal anlamda gerçekleﬂtirilen tüm Gayri Safi Yurtiçi ArGe Harcamalar›’d›r (GSYARGEH). Ar-Ge araçlar› 37. Uluslararas› düzeyde karﬂ›laﬂt›rma için kullan›lan ana harcama toplam›. sat›n alma gücü paritelerinin (AGP) ve tam gayri safi yurtiçi has›la (GSY‹H) fiyat endeksinin kullan›lmas›n› önermektedir. Ar-Ge için kullan›lacak araç gereçlerin göstergeleri bilinmektedir ancak bu göstergeler nadiren toplanmaktad›r ve bu k›lavuzda ele al›nmam›ﬂt›r. araﬂt›rma ekipleri ve araﬂt›rma birimleri aras›ndaki iﬂbirli¤i ile gerçekleﬂtirilmektedir. hem resmi olarak. Belli bir y›l içerisinde Ar-Ge (TZE içerisindeki) bünyesinde çal›ﬂan toplam personeli kapsar. yay›n abonelikleri ve standartlaﬂt›r›lm›ﬂ bilgisayar zaman› vb. özellikle uluslararas› kurumlara verilen Ar-Ge fonlar›n› içermez. Ar-Ge’nin küreselleﬂmesi ve Ar-Ge iﬂbirli¤i 39.1 KILAVUZUN AMACI VE KAPSAMI lardan çok Ar-Ge'ye ayr›lan kaynaklar›n f›rsat maliyetlerini yans›tt›klar› bilinmesine ra¤men. 1. 40. Dolay›s›yla bu da yurtd›ﬂ›ndan finanse edilen ancak yurtiçinde gerçekleﬂtirilen Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› kapsar ve yurtd›ﬂ›na ödenen. 1. örne¤in "ulusal Ar-Ge çal›ﬂmas›" gibi. Birçok farkl› çal›ﬂmada. kütüphane imkânlar›. belli bir y›l içerisinde. gitgide artan bir rol üstlenmektedir. Bu e¤ilimler üzerinde daha fazla bilgiye ihtiyaç duyuldu¤u aç›kça görülmektedir. Avrupa Birli¤i (AB) veya Avrupa Nükleer Araﬂt›rma Kurumu (CERN) gibi giriﬂimler arac›l›¤› ile.. Ulusal Ar-Ge çabalar› 38. K›lavuzun amaçlar›ndan biri de hem birçok gerçekleﬂtiriciden toplanabilen hem de anlaml› ulusal toplam de¤erlerle bütünleﬂebilen Ar-Ge girdi verileri için baz› temel nitelikleri oluﬂturmakt›r. Özel Ar-Ge deflatörleri ve Ar-Ge de¤iﬂim oranlar› geliﬂtirilmesine iliﬂkin yöntemler. çeﬂitli araﬂt›rmac›lar. Çokuluslu iﬂletmeler. küreselleﬂme sürecini de dikkate alarak yurtd›ﬂ›ndaki birimlerle ilgili olarak kullan›lan harici Ar-Ge ve Ar-Ge fon 22 . üniversite ve di¤er araﬂt›rma birimleri ve iﬂletmeler aras›nda Ar-Ge iﬂbirli¤inin yapma gibi. birer ölçü birimi olabilir.3. laboratuvarda çal›ﬂma alan›. Frascati K›lavuzu'nun bu sürümü. Ar-Ge istatistikleri için. Ar-Ge'nin daha büyük bir bölümü.4. bilim politikas› amaçlar› do¤rultusunda bir bütün olarak alg›lan›r. Uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalar kimi zaman araﬂt›rmac›larla (veya üniversite mezunlar›yla) s›n›rland›r›lm›ﬂt›r çünkü bunlar›n Ar-Ge sisteminin gerçek çekirde¤i oldu¤u kabul edilmektedir.
ç›kacak yay›n). 23 . finanse edildi¤inden ve yönetildi¤inden. 1. Çokuluslu iﬂletmelerin Ar-Ge çal›ﬂmalar› genellikle grup düzeyinde veya grup bölümü düzeyinde örgütlendi¤inden. oldukça zordur. dikkatler daha çok iﬂlemi geçekleﬂtiren veya fonlayan kurumlar üzerine yo¤unlaﬂ›r. küreselleﬂmenin ölçümü ile ilgili farkl› bak›ﬂ aç›lar›n›n kapsaml› olarak incelendi¤i bir çal›ﬂmada bulunabilecektir (Ekonomik Küreselleﬂme Göstergeleri K›lavuzu. üye ülkelerdeki deneyim eksikli¤i nedeniyle. Farkl› tür kurumlar aras›ndaki Ar-Ge ak›ﬂlar› hakk›nda.9. Politika yap›c›lar için Ar-Ge iﬂbirli¤i ile ilgili daha ayr›nt›l› bilgi ihtiyac› oldukça yüksektir. Ar-Ge verilerinin genellikle normal ekonomik istatistikler ile ayn› çerçeve içerisinde toplanarak tarama yapman›n kolaylaﬂt›r›lmas› ve Ar-Ge ile di¤er ekonomik verilerin karﬂ›laﬂt›r›labilmesine olanak sa¤lamas›d›r. Bu yönteme Ar-Ge taramalar›nda da baﬂvurulabilir. Ar-Ge iﬂbirli¤i. Kurumsal yaklaﬂ›mda. Ancak. konu ile ilgili baz› bilgiler mevcuttur. Dezavantaj› ise. geçici baﬂl›k.1. 41. Avantaj›. Ar-Ge faaliyetlerini ve rolünü anlamak için Ar-Ge’yi bu iﬂi gerçekleﬂtiren ile fonlayan kurumlar baz›nda (kurumsal s›n›fland›rma) ve Ar-Ge programlar›n›n yap›s›na göre (iﬂlevsel da¤›l›m) incelenmelidir. grubun farkl› ülkelerdeki birimleri taraf›ndan geçekleﬂtirilen Ar-Ge çal›ﬂmalar›n›n tan›mlanmas› ve bu ülkeler aras›ndaki Ar-Ge ak›ﬂ› ile ilgili bilgilerin toplanmas› e¤er imkans›z de¤ilse. iﬂbirli¤i ile ilgili tek bir sorunun yöneltilebilece¤ini göstermektedir. böylece gelecekte daha aç›k önerilerde bulunmak mümkün olacakt›r. istatistiksel birime ait Ar-Ge kaynaklar›n›n tümü tek bir s›n›f veya alt s›n›fa tahsis edilir. 43. Bu yaklaﬂ›mda. Kurumsal s›n›fland›rmalar 44.1 KILAVUZUN AMACI VE KAPSAMI kaynaklar›na iliﬂkin daha ayr›nt›l› dökümler yap›lmas›n› önermektedir. Ar-Ge için s›n›fland›rma sistemleri 42. ulusal (ve uluslararas›) Ar-Ge tara- malar›nda temel kurumsal s›n›fland›rmalar›n kullan›lmas› ve istatistikler taraf›ndan aç›klanan olay›n daha iyi anlaﬂ›labilmesini sa¤lamak için iﬂlevsel da¤›l›mlar ile birleﬂtirilmesi. K›lavuzun bu sürümünde Ar-Ge iﬂbirli¤i hakk›nda bilgi toplanmas› ile ilgili önerilere yer verilememektedir.9. Tüm birimler ana (ekonomik) faaliyetle-rine göre s›n›fland›r›l›r. geleneksel olarak Ar-Ge taramalar›nda kapsanmayan bir konudur. s›kl›kla baﬂvurulan bir yöntemdir. farkl› co¤rafi bölgelerde yer alan farkl› birimlere. 1. Yenilik taramalar›ndan elde edilen deneyimler. birimin her zaman "resmi" faaliyetiyle do¤rudan iliﬂkili olmayabilen Ar-Ge faaliyetlerini tam olarak aç›klamamas›d›r. Teknolojik küreselleﬂmenin göstergelerine duyulan gereksinime iliﬂkin daha fazla bilgi. Tarama sürecini kolaylaﬂt›rd›¤› için.
sivil Ar-Ge'ninkinden farkl›d›r. Ar-Ge verisinin potansiyel kullan›c›lar›ndan oluﬂan bir s›n›fa yani bir alt bilim dal› veya ürün dal› gibi (holografi veya makine kal›plar› için bilgisayarl› kontroller) belirli ve çok özel bir alt-eleman ile ilgilenen bir kiﬂiye 24 . özel kâr amac› gütmeyen (ÖKAG). Ek 10'da daha ileri düzeyde görüﬂülmektedir. Bölüm kullan›lan kurumsal s›n›fland›rmalarla ilgilidir. bilim dal› vb. sektörel bazda yap›l›r. K›lavuzda yer alan 3. Savunma sanayii Ar-Ge çal›ﬂmalar›. 1. yüksekö¤retim ve yurtd›ﬂ›. OECD ülkelerinin ço¤unda. yüksek düzeylerde Ar-Ge çal›ﬂmas› gerçekleﬂtiren birkaç ülkede. Ar-Ge'nin kendi yap›s› üzerinde durulmaktad›r. savunma sanayii Ar-Ge'sinin hesaba kat›l›p kat›lmamas›na göre de¤iﬂir. Dört ulusal sektörden üçü için. sektörleﬂtirme bak›m›ndan ulusal farklar› ortaya koymak üzere alt s›n›fland›rmalar (ticari teﬂebbüs. deneysel geliﬂtirme) kavram› için do¤rudur. Bu da.2. Ancak. Savunma sanayii Ar-Ge talebi. Bunun bir sonucu olarak uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalar. hatta bu tutar› aﬂmaktad›r. Ancak bu yaklaﬂ›m›n kimi zaman pratikte uygulanmas› zordur. ‹ﬂlevsel da¤›l›m 46.1 KILAVUZUN AMACI VE KAPSAMI 45. Ar-Ge türüne göre analiz (temel araﬂt›rma. Bu özellikle. ulusal Ar-Ge çabalar›n›n önemli bir iﬂlevsel dökümü olarak kabul edilir. savunma sanayii Ar-Ge’si daha küçük bir rol oynamaktad›r. kurumsal s›n›fland›rmadan elde edilen sonuçlara göre daha yüksek uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤e sahiptir. Normal ekonomik veya sosyal istatistikler ile en yüksek düzeyde karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤i sa¤lamak için. 48. devlet. Bölüm’de 47.2. Ar-Ge türü. Ulusal Ar-Ge'ye iliﬂkin ana kurumsal s›n›fland›rma. Dolay›s›yla.3'te ele al›nm›ﬂt›r. amac›. ürün dal›.'ye göre da¤›l›m›n› göstermek üzere de¤iﬂik ﬂekillerde ayr›ma tabi tutulur. K›s›m 4. ÖKAG ve yüksekö¤retim) ve ek kurumsal s›n›fland›rmalar önerilmiﬂtir. 4. savunma sanayisindeki Ar-Ge harcamalar›. Bu soru 4.9. toplam devlet Ar-Ge harcamalar›n›n yar›s›na yaklaﬂmakta. Askeri ve sivil Ar-Ge'nin birbirinden ayr›lmas›. mümkün oldu¤u ölçüde. iﬂlevsel yaklaﬂ›m daha ayr›nt›l› veriler sa¤lar ve kurumsal modellerdeki uluslararas› farkl›l›klar›n etkisi daha az oldu¤undan. Beﬂ sektör tan›mlanmaktad›r: Ticari teﬂebbüs. uygulamal› araﬂt›rma. bu iki Ar-Ge harcamas›n›n her zaman birbirinden ayr›lmas› gerekti¤i anlam›na gelmektedir. Birim taraf›ndan gerçekleﬂtirilen Ar-Ge çal›ﬂmalar›n›n yap›s› incelenir ve bunlar. Bu iﬂlevsel da¤›l›mlar. bunlar teorik olarak. de¤iﬂen politik koﬂullara göre dalgalanmalar gösterir ve dolay›s›yla uzun dönem e¤ilimi. ulusal ArGe çal›ﬂmalar›n›n genel yap›s› dahilinde. Ayr›ca taramaya kat›lan kiﬂinin subjektif de¤erlendirmesinin önemli bir unsurunu da içerir. Bölüm’de tart›ﬂ›lan iﬂlevsel yaklaﬂ›mda. bir taraftan ﬂüphe götürmez bir ﬂekilde bilim politikas›n›n ilgi alan›na giren ancak di¤er taraftan bilimsel ve teknolojik sistemin iﬂleyiﬂine iliﬂkin fazla basitleﬂtirilmiﬂ bir modele dayanan. mevcut BM s›n›fland›rmalar›na dayand›r›lmaktad›r. kurumsal s›n›fland›rmalardan daha ayr›nt›l› olmalar›na ra¤men.
Neyin stratejik oldu¤u.1 KILAVUZUN AMACI VE KAPSAMI hizmet edecek kadar ayr›nt›l› de¤ildir. bu veriler dikkatli bir ﬂekilde ele al›nmal›d›r. Ulusal koﬂullar uluslararas› normlara uymad›¤›nda. neyin olmad›¤› ülkeden ülkeye de¤iﬂir. K›lavuzda yer alan 4. Sonuç olarak. bir ulusun araﬂt›rma taban›n› ve nihai olarak ekonomisini geliﬂtirmek için öncelikli oldu¤unu düﬂündü¤ü araﬂt›rma çal›ﬂmalar› anlam›na gelir. Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› gerçekleﬂtirinlerin en az›ndan belli baﬂl› ulusal kesiminin kapsand›¤› Ar-Ge taramalar›n›n yap›laca¤› önkabülüyle kaleme al›nm›ﬂt›r. hem taramaya cevap verenler hem de taramay› yapan kuruluﬂlar aç›s›ndan tahmini sonuçlar üretmek gerekebilir. Bölüm’de bu terimin tan›mlanmas› üzerinde durulmuﬂtur. Stratejik araﬂt›rma. 51. uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤e sahip olmayabilir. kamusal kaynaklardan fonlanan araﬂt›rma türleri incelenirken. özel bir Ar-Ge taramas›n›n yerini hiçbir ﬂey tutamamaktad›r. Yay›mlanan kaynaklardan bir ölçüde Ar-Ge verisi elde edilebilirse de. Bu. ulusal tan›mlamalar veya s›n›fland›rmalar›n uluslararas› normlardan farkl› olmas›ndan kaynaklanabilir. bu araﬂt›rmalar›n farkl› politika ça¤r›ﬂ›mlar› söz konusu oldu¤unda. ulusal Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› ölçmek ve bunlar› çeﬂitli yollarla s›n›fland›rmak üzere tasarlanm›ﬂt›r. Bu gibi durumlar genellikle dipnotlarda belirtilmektedir. K›lavuzun büyük bölümü. 49. Daha önce belirtildi¤i gibi. taramaya cevap verenlerce "sübjektif" de¤erlendirmelerde bulunulmas› temel araﬂt›rma. görünürde benzer kurumlar farkl› 25 . K›lavuz. Ancak. 7. bu soru. hat›r› say›l›r ölçüde ilgi toplayan bir aland›r. Dahas›. bu konuya iliﬂkin daha fazla yol gösterici bilgiler yer almaktad›r (OECD. Ar-Ge taramalar›. baz› ülkelerde stratejik araﬂt›rmalar›n politik öneminin tan›nmas› aç›s›ndan. uygulamal› araﬂt›rma ve deneysel geliﬂtirme aras›ndaki farklar›n analizi için en çok kullan›lmaktad›r. basit anlamda. genellikle. üye ülkelerin pek az› alt-s›n›fland›rmalar› bu tür bir detay düzeyine çekmiﬂlerdir ve bu detay seviyesinin OECD düzeyinde elde edilebilmesi mümkün de¤ildir. 1989b). bu durum daha karmaﬂ›k bir hal al›r. idari amaçlar do¤rultusunda. bu tahminlerin ne ölçüde gerekli oldu¤u veya verinin güvenilirli¤ini ne ölçüde etkiledi¤i konusunda genellemeye ulaﬂmak oldukça zordur. Ancak. Sektör analizi için bu genellikle do¤rudur. 52. 1. taramay› yürüten kurumlar taraf›ndan "göz karar›" denen tahmin yönteminin kullan›lmas› en çok yüksekö¤retim sektöründeki Ar-Ge için olurken. Koﬂullar ülkeden ülkeye farkl›l›k gösterdi¤i için. Oldukça do¤ru ve ulusal kullan›c›lar›n ihtiyaçlar›n› karﬂ›layan Ar-Ge verileri sa¤layan ulusal taramalar. Genellikle. Ek 2 ve bu k›lavuzun 1980 y›l›ndaki sürümüne yap›lan özel eklemede. ulusal devletlerin ilgilendi¤i kategoriler için normlar öne sürmek oldukça zordur. Belirli alanlara iliﬂkin özel envanterler haricinde.10. Bununla birlikte. Bölüm’de tart›ﬂ›lmaktad›r. verilerin güvenilirli¤i ve uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirlik 50.
Bu talebe karﬂ›l›k verecek verilerin bazen özel ç›kar›mlar veya çizelgelerden elde edilmesi gerekebilir.) ayr›lm›ﬂ kaynaklar›n tutar›n› yans›tabilmelidir. özellikle araﬂt›rma analizi çeﬂitleri ve Ar-Ge personelinin mesleki olarak analiz edilmesi gibi konularda farkl›l›klar gösterebilir. Tarama ve ARGEDBÖH verileri aras›ndaki ba¤lant› son y›llarda güçlenmesine ra¤men. Özel ilgi konular› 57. 2. Bu konu ayr›ca 8. bilim ve teknoloji politikalar›n›n oluﬂturulmas›nda yard›mc› olmakt›r. kategoriler geniﬂ olmal› ve seriler de her bir temel amaca (savunma. Ar-Ge aç›s›ndan talep edilenler ile bütçe veya ilgili kaynaklarda mevcut olanlar aras›nda denge unsuru olacakt›r. genellikle geriye dönük olan Ar-Ge taramalar›n›n sonuçlar›ndan daha önce elde edilir ve politika yap›c›lar›n› özellikle ilgilendirir. fonlay›c› taraf›ndan tan›mlanmaktad›r (kamusal Genel Üniversite Fonlar›-GÜF dahil) ve hem tahmin (bütçe teklifleri veya bütçe ödenekleri) hem de geriye dönük (kesin bütçe veya harcama) olabilir. Bundan ve verilerin derlenmesinde karﬂ›laﬂ›lan yöntembilimsel engellerden dolay›.1 KILAVUZUN AMACI VE KAPSAMI ülkelerde farkl› sektörlere dahil edilebilir. Dahas›. uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirlik düzeyi. Sa¤l›k alan›ndaki Ar-Ge çal›ﬂmalar› son y›llarda bir politika konusu haline gelmiﬂ ve bu konuda birçok uluslararas› araﬂt›rma gerçekleﬂtirilmiﬂtir. Ek 4 ve 5. Dolay›s›yla Ar-Ge fonlamas›. Ancak. 56. 1.12. 55. temel olarak Ar-Ge'ye para ayr›l›rken hükümetin niyet- lerini veya hedeflerini tesbit etmeyi amaçlar. Bölüm’de ele al›nm›ﬂt›r. 1.11. Ar-Ge istatistiklerinin özellikle tasarlanm›ﬂ taramalar arac›l›¤›yla toplanmas› gerekti¤i durumlarda. s›nai geliﬂme vb. Bölüm'deki genel aç›kla- malar ARGEDBÖH için geçerli olmas›na ra¤men. uyum hiçbir zaman mükemmel de¤ildir ve her durumda verilen bir program›n tam içeri¤inden çok politik amaçlar›n› yans›t›r. ARGEDBÖH verileri. 54. Bu tür analizler. kendi standart yöntem ve terminolojilerine dayanan ulusal bütçelerden sa¤lanmak durumundad›r. hükümetlere. Sosyo-ekonomik hedefler bak›m›ndan ARGEDBÖH'nin s›n›fland›r›lmas›n›n amac›. ARGEDBÖH için. analiz her zaman. Ar-Ge için devlet bütçe ödenek veya harcamalar› (ARGEDBÖH) 53. 26 . ﬂu anda popüler öncelik alanlar› ile ilgilenmektedir. Bu nedenle. takip eden bölümlerde yer alan ve gerçekleﬂtiriciye dayal› raporlama için tasarlanm›ﬂ özellikler geçerli de¤ildir. 58. devlet Ar-Ge fonlama verileri. Kimi zaman standart kurumsal ve iﬂlevsel s›n›fland›rmalar› aﬂan bir yap›daki belirli bir öncelik alan›na yönelik Ar-Ge verileri talep edilir. Bu farkl›l›klar›n say›sal olarak ölçülmesi mümkün de¤ildir. K›lavuz’da tart›ﬂ›lan di¤er serilerin ço¤undan daha düﬂük olacakt›r. bu normlar›n ulusal anlamda alg›lanma biçimleri. genellikle bir aﬂamada veya di¤erinde.
serileri "saf" olarak kullanmak tehlikeli olabilir. Ar-Ge taramalar›nda yer alan biyoteknolojiyle ilgili sorular hakk›nda baz› fikirler ve biyoteknoloji hakk›nda özel tarama yaklaﬂ›m›. – Bu gibi seriler.1 KILAVUZUN AMACI VE KAPSAMI Sa¤l›k Ar-Ge verileri. enformasyon ekonomisi ve enformasyon toplumu için göstergeler ve bunlar›n istatistiklerini geliﬂtirmektedir. Sonuç olarak. Baz› temel veriler bir soruyu cevaplamak için yeterli iken. biyoteknoloji için istatistiksel bir çerçeve oluﬂturulabilmeye yönelik çal›ﬂmalara baﬂlam›ﬂt›r. bilgi teknolojisinden bir sonraki yay›lgan teknoloji olarak ekonomik geliﬂme için büyük bir önem taﬂ›mas› beklenmektedir. ve 6. Ar-Ge verilerinin kullan›c›lar›na yönelik son söz 62. Ar-Ge faaliyetlerinin bölgesel da¤›l›m›. Ek 4'te aç›klanmaktad›r. kolayl›kla tan›mlanan hedeflerdeki e¤ilimlere iliﬂkin genel sorulara cevap vermek aç›s›ndan yararl›d›r: "Savunma sanayii Ar-Ge'sinin OECD bölgesinde yeniden 27 . Ek 4'te sunulmaktad›r. ak›llar›ndaki bir soru ile baﬂvururlar: "Ulusal üniversite araﬂt›rma faaliyetlerimiz azal›yor mu?" "Firmam›n temel araﬂt›rma faaliyetleri için ay›rd›¤› fonlar›n oran›. Örne¤in. Baz› de¤iﬂkenlerin bölgelere göre da¤›t›lmas›na iliﬂkin baz› öneriler 5. Bu nedenle. ilgili nitel bilgi ›ﬂ›¤›nda analiz edilmelidir. 61. OECD. sadece oldukça karmaﬂ›k faaliyet ve kurum modellerinin özet nicel yans›malar›d›r. K›lavuzda belirtilen standart s›n›fland›rmalar›n herhangi birinden do¤rudan elde edilemez. Ar-Ge için bir toplam hesaplamak mümkündür. ayr›ca özellikle de federal anayasalara sahip di¤er OECD ülkeleri için politik anlamda önemli bir ilgi alan›d›r. sanayideki ortalaman›n üzerinde mi?" vb. 60. sadece AB ülkeleri için de¤il. 59. baz› yöntembilimsel bak›ﬂ aç›lar›na aç›kl›k getirmektedir. Biyoteknolojinin. Mevcut veri kaynaklar›ndan sa¤l›k ile ilgili ArGe tahminlerinin türetilmesine iliﬂkin pragmatik bir yöntem. ancak uluslararas› bir öneri olarak kabul edilmemelidir. B‹T sektörü kapsam›ndaki sanayilerle ilgili olarak uzlaﬂ›ya dayanan sanayi listeleri yoluyla baz› bilgi ve iletiﬂim teknolojisi (B‹T) sektörlerinde. 1. ARGEDBÖH verileri. Bölüm'de verilmekte ve Ek 5. Verilerin tamamlanmas› ve yorumlanmas›na yard›mc› olur. OECD. Ek 4'te anlat›ld›¤› gibi. – Kullan›c›lar Ar-Ge verilerine genellikle. baﬂka bir soru için yeterli olmayabilir. Özel-likle uluslararas› karﬂ›laﬂt›rma söz konusu oldu¤unda. ekonomik yap›lar› ve kurumsal düzenlemeleri dikkate al›nmal›d›r. Mümkün oldu¤unca. hem Ar-Ge istatistiklerinin hem de Ar-Ge fonlamas› verilerinin kullan›m›na iliﬂkin dört genel saptama yap›labilir. ilgili ülkelerin boyutlar›. ülküleri. Bu gibi sorulara cevap vermek için. ilgili temel verilerin tan›mlanmas› ve sonra bunlar›n bir Ar-Ge göstergesi oluﬂturmak üzere kullan›lmas› gerekmektedir.13.
dinamik sosyo-ekonomik faaliyetlerin – istihdam ve uluslararas› ticaret gibi – tümünün karakteristik özelli¤idir ve bunlar politika yap›c›lar. yoksa daha m› çok harcama yapmaktad›r?" – Bu gibi göstergelerin uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalar için oluﬂturulmas›na iliﬂkin kullan›ﬂl› bir yöntem. analistler vd. karﬂ›l›k gelen ekonomik serilerle. için oldukça önemlidir. K›lavuzdaki Ar-Ge istatistiksel standartlar›n›n evriminin alt›nda yatan felsefe. farkl› yaklaﬂ›mlar›n incelenmesi ve üye ülkelerin deneyimlerinden dersler al›nmas› yolu ile. Ar-Ge istatistikleri toplamaya yönelik s›n›fland›rmalar ve normlar. Örne¤in.1KILAVUZUN AMACI VE KAPSAMI artt›¤›na iliﬂkin herhangi bir iﬂaret mevcut mudur?" Daha zor tan›mlanan hedefler ile ilgili belirli sorulara cevap vermek için uygun de¤ildir: "Ülkem. çevrenin korunmas› için Ar-Ge bak›m›ndan X ülkesine göre daha m› az. örne¤in GSYARGEH'in GSY‹H'nin bir yüzdesi olarak al›n›p. mümkün oldu¤u ölçüde. böylesi "yap›sal" göstergelerin oluﬂturulmas› oldukça ayd›nlat›c› olabilir. 28 . büyük Ar-Ge yo¤unluklu çokuluslu ﬂirketlerin faaliyetleri. bu sorunlar›n tan›mlanmas› ve etkili bir ﬂekilde çözüme kavuﬂturulmas›d›r. karﬂ›laﬂt›r›lmas›d›r. Ar-Ge girdilerinin. bir ülkedeki GSYARGEH/GSY‹H oran›n› önemli ölçüde etkileyebilir. idareciler. – Yukar›da belirtilen veri kalitesi ve karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤ine iliﬂkin sorunlar. genel istatistiklere iliﬂkin norm ve s›n›fland›rmalarla uyumludur ve Ar-Ge ile Ar-Ge olmayan seriler aras›nda ayr›nt›l› karﬂ›laﬂt›rmalar›n yap›labilmesi çok zor olmas›na ra¤men. Bu gibi geniﬂ aç›l›ml› göstergeler oldukça do¤rudur ancak karﬂ›laﬂt›r›lan ülkelerin ekonomik yap›lar› aras›nda önemli farkl›l›klar varsa bundan etkilenebilirler.
2. Bölüm Temel Tan›mlar ve Genel Kabuller 29 .
Ar-Ge d›ﬂ›nda tutulacak faaliyetler 65.Di¤er s›nai faaliyetler (K›s›m 2.2. 2. Araﬂt›rma ve deneysel geliﬂtirme (Ar-Ge).‹lgili di¤er bilimsel ve teknolojik faaliyetler (K›s›m 2.1. Orta ö¤retim sonras› veya yüksekokul düzeyindeki tüm özel kurumlar ve üniversiteler bünyesinde yer alan do¤al bilimler. sistemler ve hizmetler tesis etmeye ya da halen üretilmiﬂ veya kurulmuﬂ olanlar› önemli ölçüde geliﬂtirmeye yönelmiﬂ sistemli çal›ﬂmad›r.2.4). 2. 64. üniversitelerde doktora seviyesindeki ö¤renciler taraf›ndan gerçekleﬂtirilen araﬂt›rmalar.2. Bu di¤er faaliyetler kimi zaman hem bilgi ak›ﬂlar› üzerinden ve hem de faaliyetleri. insan. Ar-Ge terimi üç faaliyeti kapsamaktad›r: Temel araﬂt›rma. D›ﬂar›da b›rak›lacak faaliyetler burada dört baﬂl›k alt›nda incelenecetir: . kültür ve toplumun bilgisinden oluﬂan bilgi da¤arc›¤›n›n art›r›lmas› ve bu da¤arc›¤›n yeni uygulamalar tasarlamak üzere kullan›lmas› için sistematik bir temelde yürütülen yarat›c› çal›ﬂmalard›r.1. Bununla birlikte uygulamal› araﬂt›rma. E¤itim ve ö¤retim 68. mümkün oldu¤unca Ar-Ge'nin 30 . t›p.2. 66. sosyal ve beﬂeri bilimler personelinin tüm e¤itim ve ö¤retim çal›ﬂmalar› bu kasam›n d›ﬂ›nda tutulmal›d›r. görünürde herhangi bir özel uygulamas› veya kulan›m› bulunmayan ve öncelikle olgu ve gözlemlenebilir gerçeklerin temellerine ait yeni bilgiler edinmek için yürütülen deneysel veya teorik çal›ﬂmad›r Uygulamal› Araﬂt›rma da yeni bilgi edinme amac›yla yürütülen özgün araﬂt›rmad›r.2).2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER 2.3).E¤itim ve ö¤retim (K›s›m 2. Temel araﬂt›rma. araﬂt›rma ve/veya pratik deneyimden elde edilen mevcut bilgiden yararlanarak yeni malzemeler. uygulamal› araﬂt›rma ve deneysel geliﬂtirme. hem de di¤er birimlerdeki düzenli bir ﬂekilde olmayan ya da ara s›ra yap›lan Ar-Ge faaliyetlerini kapsamaktad›r. bilimsel ve teknolojik temele dayanan ilgili birçok di¤er faaliyetten ay›rt edilebilmelidir. Deneysel geliﬂtirme.1. Ar-Ge. . 67. Ancak. yeni ürünler ya da cihazlar üretmeye. Tarama amaçlar› do¤rultusunda. tar›m. . kurumlar› ve personeli aç›s›ndan Ar-Ge ile oldukça yak›ndan iliﬂkili olsa da. Araﬂt›rma ve deneysel geliﬂtirme (Ar-Ge) 63. Burada verilen pratik aç›klamalar sadece bu faaliyetleri Ar-Ge’den ay›rmak üzere tasarlanm›ﬂt›r.2. Ar-Ge kavram› hem Ar-Ge birimlerindeki düzenli Ar-Ge'yi.1). mümkün oldu¤u ölçüde Ar-Ge ölçümleri s›ras›nda d›ﬂar›da tutulmal›d›r.Yönetim ve di¤er destek faaliyetleri (K›s›m 2. mühendislik. bunlar 4. Bölüm’de ayr›nt›l› olarak tan›mlanmaktad›r. . öncelikle belirli bir pratik amaç veya hedefe yöneliktir. yeni süreçler.
Genel amaçlar do¤rultusunda veri toplama 71.1). özellikle.2). araﬂt›rma amaçlar› do¤rultusunda gerçekleﬂtirilmiﬂ dahi olsalar Ar-Ge çal›ﬂmalar›n›n d›ﬂ›nda tutulmal›d›r. K›s›m 2. K›s›m 2. örneklem taramalar› vb. Ar-Ge kapsam›n›n d›ﬂ›nda tutulmal›d›r (örnekler için bkz. nüfus say›mlar›. Bu veriler bilimsel araﬂt›rma amaçlar› do¤rultusunda topland›¤›nda veya iﬂlendi¤inde. di¤er veya genel amaçlar do¤rultusunda toplanan veriler. rutin topografik haritalama. örne¤in iﬂsizli¤in üç ayl›k seriler halinde örneklenmesi gibi. Ar-Ge kapsam› içerisinde yer almaktad›r (ör. Bilimsel ve teknik bilgi hizmetleri 70.Bilimsel konferanslar } taraf›ndan gerçekleﬂtirilen – – – – – – – – Toplama Kodlama Kaydetme S›n›fland›rma Yayma Çevirme Analiz etme De¤erlendirme Özellikle veya öncelikli olarak Ar-Ge çal›ﬂmalar›na destek amac›yla gerçekleﬂtirildikleri durumlar haricinde bu kapsam›n d›ﬂ›nda tutulacakt›r (ör.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER bir parças› olarak hesaba kat›lmal›d›r (bkz. - Aﬂa¤›dakilere iliﬂkin olarak uzmanlaﬂm›ﬂ hizmetler: Bilimsel ve Teknik Personel Bibliyografik hizmetler. Tamamen veya öncelikli olarak Ar-Ge iﬂleminin bir parças› olarak toplanan veriler. Genel amaçlar do¤rultusunda veri toplama iﬂlemi. sistematik hale getirilmesi vb. Ancak. Ar-Ge içerisinde yer alacakt›r).2. hidrolojik.2. 2. okyanus-bilimsel ve meteorolojik taramalar. yard›m ve dan›ﬂmanl›k hizmetleri . Patent hizmetleri Bilimsel ve teknik bilgi. ‹lgili di¤er bilimsel ve teknolojik faaliyetler 69. maliyetler araﬂt›rmayla iliﬂkilendirilmeli ve verilerin planlanmas›. rutin jeolojik. Aﬂa¤›daki faaliyetler. gibi çal›ﬂmalar› da kapsamal›d›r. Ayn› mant›k.3. bir nükleer reaktördeki parçac›klar›n yollar› ve özellikleri ile ilgili veriler). Piyasa taramalar› da ayr›ca kapsam d›ﬂ›nda tutulmal›d›r. ﬂeklindeki toplumla ilgili olgular›n güvenilir kay›tlar›na oldukça ba¤›ml›d›r. orijinal Ar-Ge bulgular› raporunun haz›rlanmas›. Sosyal bilimler.3. astronomik gözlemlerdir. sadece veya öncelikle bir Ar-Ge projesi amaçlar›na yönelik olarak gerçekleﬂtirildikleri durumlar haricinde. verilerin iﬂlenmesi ve yorumlanmas›nda da uygulan›r. 31 . genel kamusal yarar veya kay›t alt›na almak için sadece devletin kaynaklar›n›n bulundu¤u do¤al biyolojik veya sosyal olgular›n kaydedilmesi amac›yla genellikle devlet kuruluﬂlar› taraf›ndan üstlenilir. Bunun örnekleri.
örne¤in devlet kurumlar›n›n ve di¤er kurumlar›n mevcut progralar›n›n. Ne var ki. Fizibilite (yap›labilirlik) çal›ﬂmalar› 73. Rutin yaz›l›m geliﬂtirme 77. iﬂlemlerin. Rutin bilgisayar bak›mlar› Ar-Ge kapsam›na girmemektedir (yaz›l›m geliﬂtirme ve Ar-Ge aras›ndaki s›n›r›n belirlenmesine iliﬂkin daha ayr›nt›l› görüﬂmeler için bkz. uzmanlaﬂm›ﬂ t›bbi bilgilerin rutin araﬂt›r›lmas› ve normal uygulamas›n› ilgilendirmektedir. Bu baﬂl›k. harci olgular›n sürekli analiz edilmesi ve izlenmesi ile ilgili birimlerin çal›ﬂmalar› (ör. Sadece Ar-Ge çal›ﬂmalar› ile do¤rudan ba¤lant›l› olan patent çal›ﬂmalar› Ar-Ge’dir. sisteme özel veya programa özel ilerlemeler hakk›nda yap›lan çal›ﬂmalar› içermektedir. politikalar›n›n ve iﬂlemlerinin analiz edilmesi ve de¤erlendirilmesi. K›s›m 2. bölgesel ve yerel düzeylerdeki politikalar› da içerir. Ar-Ge de¤ildir. ayn› zamanda ekonomik faaliyetlerinin izini süren özel teﬂebbüs politikalar›yla birlikte.1).3. Bu ba¤lamda. K›s›m 2. Yaz›l›m ile ilgili rutin faaliyetler Ar-Ge olarak kabul edilmez. genellikle "uzmanlaﬂm›ﬂ sa¤l›k hizmetleri" olarak adland›r›lan baﬂl›k alt›nda. Ayn› iﬂletim sistemleri ve bilgisayar mimarisi üzerindeki önceki projelerde üstesinden gelinmiﬂ olan teknik sorunlar da Ar-Ge de¤ildir. Önerilen mühendislik projeleri hakk›nda. mevcut teknikler kullan›larak inceleme yap›lmas›. Ancak. savunma ve güvenlik analizleri) ve genel devlet veya bakanl›k politikas› veya iﬂlemlere iliﬂkin yasamayla ilgili komisyonlar›n çal›ﬂmalar› gibi birçok faaliyeti içermektedir. uygulamaya karar vermeden önce ek bilgi sa¤lamak üzere. sosyo-ekonomik karakteristiklerin incelenmesi ve belirli durumlar›n aç›klamalar›d›r (ör. bir Ar-Ge unsuru olabilir. "politika" kelimesi sadece ulusal politika anlam›nda de¤il.2) gerçekleﬂtirildi¤inde.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER Test ve standardizasyon 72. örne¤in üniversite hastanelerinde (bkz. 32 . Politika ile ilgili çal›ﬂmalar. patent ve lisanslar ile ilgili tüm idari ve hukuki çal›ﬂmalar› içermektedir. Uzmanlaﬂm›ﬂ sa¤l›k hizmetleri 74. ikincil standartlar›n ayarlanmas› ve malzemelerin. Bu. toprak ve atmosferin test ve analiz edilmesini içerir. ürünlerin. fizibilite çal›ﬂmalar›. ulusal standartlar›n korunmas›. Patent ve lisans çal›ﬂmalar› 75.4. Politikalarla iliﬂkili araﬂt›rmalar 76. araﬂt›rma projeleri için yap›lan fizibilite çal›ﬂmalar› Ar-Ge’ye girer. bileﬂenlerin. belirli bir bölgede petrokimyasal kompleksin uygulanabilirli¤inin araﬂt›r›lmas›). iﬂin baﬂlat›lmas›ndan önce kamuoyuna sunulmuﬂ. Bu. Bu gibi faaliyetler. Sosyal bilimlerde.
bunlar için verilen ödenekler. di¤er sermaye edinimleri. Di¤er yenilik faaliyetleri 79. Sadece Ar-Ge için üstlenilmeyen merkezi finans ve personel departmanlar› gibi idari faaliyetler ve sekreterya faaliyetleri de ayr›ca bu baﬂl›k alt›na girer. 33 . yeni veya geliﬂtirilmiﬂ ürünlerin veya hizmetlerin uygulanmas› ve yeni veya geliﬂtirilmiﬂ süreçlerin ticari anlamda kullan›lmas› için gerekli olan. Oslo K›lavuzu’nda (OECD. 1990)’nin son versiyonunda yer alan talimatlar ile uyumludur. 1997a). 2.y. birbiri ile bir ölçüde örtüﬂen iki baﬂl›k alt›nda incelenebilir.2. araﬂt›rma kurumlar›. Ar-Ge'yi ilgili di¤er faaliyetlerden ay›rt etme ölçütleri 84. Ar-Ge'nin içerisinde görülebilir bir yenilik unsurunun bulunmas› ve bilimsel ve/veya teknolojik belirsizliklerin giderilmesidir. 2.3. yani bir sorunun çözümünün genel bilgi sto¤una ve ilgili alana iliﬂkin tekniklere sahip bir kiﬂi aç›s›ndan görülebilir olmad›¤› durumlar. Ar-Ge'nin s›n›rlar› 2. üretime baﬂlatma ve yeni ya da geliﬂmiﬂ ürünler için pazarlama faaliyetleri gibi çal›ﬂmalar› içermektedir. kendi baﬂlar›na Ar-Ge olmayan ancak Ar-Ge çal›ﬂmalar› için destek sa¤layan baz› faaliyetleri içermektedir. onar›m. Bu. endüstri tasar›m› b. Bunlar teknolojinin edinimi (içerilmiﬂ ve içerilmemiﬂ/tecessüm etmemiﬂ). tak›mlar›n haz›rlanmas› ve endüstri mühendisli¤i.3. ticari teﬂebbüs sektöründeki ve geniﬂ anlamda ekonomideki çeﬂitli ortak teknik hizmetleri ve ürün ve hizmetlerin s›nai ön üretimi. Bakanl›klar. Buna verilebilecek tipik örnekler taﬂ›mac›l›k. Ar-Ge’nin ay›rt edilebilmesi için baz› ilave ölçütler sa¤lamaktad›r. Bu kategori iki bileﬂenden oluﬂmaktad›r. üretimi ve da¤›t›m› ile birlikte piyasa araﬂt›rmas› gibi sosyal bilim dallar›n› kullanan ortak faaliyetleri içerir.3. Yönetim ve di¤er destek faaliyetleri 81. Bunlar. Geleneksel olarak. Dolayl› destekleyici faaliyetler 83. Bu.4. Ar-Ge’yi ilgili di¤er faaliyetlerden ay›rabilmek için gözetilecek temel ölçüt. bunlar. Tablo 2. bu fonlar›n idare edilmesi ve da¤›t›lmas›. Ar-Ge d›ﬂ›ndaki bilimsel. vak›flar veya hay›r kurumlar› taraf›ndan. Ar-Ge personel verileri Ar-Ge'yi tamamen kapsay›p. ancak dolayl› destekleyici faaliyetleri içermezken.2. Ar-Ge yapanlar›n Ar-Ge harcamalar› baﬂl›¤› alt›nda geçmektedir. Sadece Ar-Ge'yi finanse eden faaliyetler 82. Üretim ve üretimle ilgili teknik faaliyetler 80. Di¤er s›nai faaliyetler 78.1. ticari ve finansal ad›mlar olarak tan›mlanm›ﬂt›r. teknik.s.USSS (UN.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER 2. Ar-Ge de¤ildir. bak›m ve güvenlik faaliyetleridir. Bunlar.. Ar-Ge’yi gerçekleﬂtirenlere fonlar›n tahsis edilmesi. depolama.1.
çal›ﬂma çizimleri ve iﬂletim talimatlar›.2. teklifler. t›pk› verilerin yorumlanmas› için yeni sistem ve tekniklerin geliﬂtirilme çal›ﬂmalar› gibi. Ürün standartlaﬂt›rmas›n›n haz›rlanmas›. Proje di¤er bir bilimsel. 85. sadece bir hava tahmin hizmeti veya genel veri toplama iﬂlemidir. araﬂt›rma ve ö¤retim genellikle birbirleri 34 . ço¤unlukla tasar›m ve çizim çal›ﬂmalar› ile yak›ndan iliﬂkilidir. Projenin bulgu veya sonuçlar›n›n ne kadar genel olmas› bekleniyor? G. Ar-Ge'yi ilgili bilimsel. E¤er hesaplamalar. Ar-Ge say›labilmesidir: – T›p alan›nda. iliﬂkiler veya güdücü ilkeler ile ilgili yeni (geniﬂletilmiﬂ veya daha derinlemesine) anlay›ﬂlar›n. Projede hangi personel çal›ﬂ›yor? D. Bu ölçütlerin bir yönü de.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER Tablo 2. Projenin amaçlar› nelerdir? B. yeni bir ilac›n uygulanmas›na iliﬂkin kan testlerinden oluﬂan özel bir program Ar-Ge olarak kabul edilebilir. genellikle özel bir Ar-Ge departman› bulunmaz ve Ar-Ge ile ilgili sorunlarla genel "tasar›m ve çizim" baﬂl›¤› alt›nda ilgilenilir. Ar-Ge’ye dahil edilmelidir. 2. pilot tesisler ve prototiplerin kurulmas› ve iﬂletilmesi için yap›lm›ﬂ ise. Benzer ﬂekilde. Bu proje ile ilgili yeni veya yenilikçi olan nedir? Önceden keﬂfedilmemiﬂ olgular›. – Hava s›cakl›klar›n›n veya atmosfer bas›nc›n›n günlük ölçümlerinin tutulmas› Ar-Ge de¤il. S›cakl›¤›n ölçülmesi için yeni yöntemlerin geliﬂtirilmesine yönelik araﬂt›rmalar. makine tezgahlar›) veya ürünlerin sat›ﬂ›n›n art›r›lmas› için (ör. belirli bir kanser tedavi yönteminin yan etkilerinin gözlemlenmesi amac›yla cesetlerin özel olarak incelenmesi ise Ar-Ge kabul edilir. delme kal›plar›. aﬂa¤›daki örneklerde gösterildi¤i gibi. bir nedenden dolay› gerçekleﬂtirilen ancak di¤er bir neden için gerçekleﬂtirilmiyor oldu¤u takdirde.3. – Makine mühendisli¤i endüstrisi içerisindeki Ar-Ge faaliyetleri. Ar-Ge kapsam›n›n d›ﬂ›nda tutulmal›d›rlar.1. teknolojik veya s›nai faaliyete daha do¤al bir ﬂekilde uygun düﬂüyor mu? Kaynak: OECD. teknolojik ve s›nai faaliyetlerden ay›rmak için ek ölçütler A. Ar-Ge ile e¤itim ve ö¤retim aras›ndaki s›n›rda yer alan sorunlar Genel yaklaﬂ›m 86. Hangi yöntemler kullan›l›yor? E. Ar-Ge kapsam›na girer. yap›lar› veya iliﬂkileri mi ar›yor? Bilgi veya teknikleri yeni yollarla m› uyguluyor? Olgular. t›bbi hizmetlerin bir parças›d›r ve Ar-Ge de¤ildir. yedek parça kataloglar›) yap›ld›klar› takdirde. doktorlar için yap›lan rutin kan testleri veya bakteriyolojik testler gibi testler Ar-Ge de¤ildir. birden fazla kurumu ilgilendiren biçimde oluﬂmas›na neden olabilecek belirgin bir olas›l›k mevcut mu? Sonuçlar›n patentlenebilir olmas› bekleniyor mu? C. broﬂürler. Projeye hangi program kapsam›nda fon sa¤lan›yor? F. tasar›mlar. Bu sanayideki küçük ve orta büyüklükteki iﬂletmelerde (KOB‹’ler). belirli bir projenin. gerçekleﬂtirilmesi ve muhafaza edilmesi için (ör. Yüksekö¤retim kurumlar›nda. ancak di¤er yandan. ölümün nedenlerini araﬂt›ran rutin otopsi.
çal›ﬂma ﬂemalar›. Bunun yan› s›ra. EUSS düzey 6’da kesin nitelikleri elde edebilmek için. EUSS düzey 6’daki çal›ﬂmalar için müfredatlar›n bölümleri oldukça iyi yap›land›r›lm›ﬂt›r ve örne¤in. Lisansüstü e¤itim kapsam›ndaki dersler çerçevesinde gerçekleﬂtirilen Ar-Ge çal›ﬂmalar›na ek olarak. – Akademik personelin kiﬂisel e¤itimi (kendini yetiﬂtirme). araﬂt›rma yöntembilimini ö¤renir vb. Doktora seviyesindeki lisansüstü ö¤rencileri 89. e¤itimsel ve yetiﬂtirme ile ilgili faaliyetlerin yan ürünleri olan bilimsel çal›ﬂmalar›n Ar-Ge olarak kabul edilip edilmeyece¤ine karar verilmesi bir sorun yarat›r. Sahip oldu¤u yenilik unsurlar›. 91.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER ile oldukça ba¤lant›l›d›r: akademik personelin ço¤u her ikisini birden gerçekleﬂtirmekte ve birçok bina ve ekipman. Bu baﬂl›k kapsam›nda incelenecek olan ö¤renciler tipik olarak mecburi derslere kat›l›r. konu ile ilgili dil çal›ﬂmalar› yapar. her iki amaca da hizmet etmektedir. gibi ö¤eleri içerir. – Üniversite personeli taraf›ndan ö¤rencilerin nezareti. Ar-Ge’nin tan›m› içerisinde belirtilen yenilik ölçütlerini karﬂ›lamaz. ö¤retmen bilgiyi aktar›r ve araﬂt›rma yöntemleri konusunda e¤itim verir. yüksekö¤retim personelinin ve bunlar›n ö¤rencilerinin e¤itim ve ö¤retim çal›ﬂmalar›n›n nerede bitip Ar-Ge çal›ﬂmalar›n›n nerede baﬂlad›¤› veya tam tersinin belirlenmesi oldukça zordur. bu gibi ö¤rencilerin bilinen bir kategori oluﬂturdu¤u ülkelerde. ö¤rencilerin. "lisansüstü ö¤rencisi". Lisansüstü ö¤rencilerinin kendi faaliyetleri ve ö¤retmenlerinin faaliyetlerinin dikkate al›nmas› gerekmektedir. Ar-Ge’yi rutin ö¤retim ve di¤er iﬂle ilgili faaliyetlerden ay›rmaktad›r. hem ö¤retmenler hem de ö¤rencilerin di¤er Ar-Ge projeleri içerisinde faaliyet göstermeleri mümkündür. 88. Burada. Bu faaliyetler. Dolay›s›yla bu faaliyetler ve ö¤retmenlerin gözetimleri Ar-Ge’yle iliﬂkilendirilmelidir. 90. Ancak. 87. 92. Baz› OECD ülkelerinde. Bu. standart ulusal bir kategori de¤ildir. bu gibi kiﬂilerin Ar-Ge faaliyetleri di¤er k›smi zamanl› çal›ﬂan ö¤retim personelinin faaliyetlerine dahil edilmektedir. Böyle durumlarda. aﬂa¤›daki birkaç durum için söz konusudur: – Doktora seviyesindeki lisansüstü ö¤rencileri ve onlar›n çal›ﬂmalar›. – Özel sa¤l›k hizmetleri. 35 . ayarlanm›ﬂ dersler. zorunlu laboratuvar çal›ﬂmalar› vb. Bu gibi. bunlar›n Ar-Ge'si ve e¤itim ve ö¤retim faaliyetleri aras›ndaki s›n›r›n belirlenmesi özellikle zordur. Araﬂt›rman›n sonuçlar› ö¤retime yans›d›¤›ndan ve ö¤retimden elde edilen bilgi ve deneyimler araﬂt›rma aç›s›ndan girdi oluﬂturabilece¤inden. genellikle Ar-Ge projeleri için gereken yenilik unsurlar› içeren ba¤›ms›z çal›ﬂmalar yapmalar› ve bunlar›n sonuçlar›n› sunmalar› beklenmektedir.
Ar-Ge olarak hesaba kat›lmal›d›r. 96. Böyle durumlarda. 94. K›s›m 5.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER 93. uzmanlaﬂm›ﬂ t›bbi hizmetler vermek gibi faaliyetlerde bulunmaya zorlayan sözleﬂme veya benzeri anlaﬂmalara tabidirler. ilgili ‹skandinav K›lavuzu. 1986) esas al›narak haz›rlanm›ﬂt›r. lisansüstü ö¤rencilerinin ve araﬂt›rma projelerinin gözetilmesi için harcanan sürenin Ar-Ge bileﬂeninin ç›kar›lmas›na iliﬂkin karﬂ›laﬂ›lan sorun. Bu kavramlar›n uygulanmas› ile ilgili di¤er pratik sorunlar 5. çal›ﬂma ve araﬂt›rmalar›n› yapmalar›na engel olmaks›z›n. yukar›daki metnin ço¤u ile birlikte. hem akademik personelin gözetim faaliyeti hem de ö¤rencinin çal›ﬂmas›. Bölüm'de ele al›nmaktad›r (bkz. Bu gibi gözetim faaliyetleri sadece. bu düzeydeki ö¤renciler genellikle ilgili kuruma ba¤l›d›r veya bu kurum taraf›ndan do¤rudan istihdam edilmektedir ve kendilerini. Ar-Ge ve EUSS düzey 6 aras›ndaki s›n›rlar Tablo 2.2. Ö¤rencilerin nezareti 95. Akademik gözetmenler taraf›ndan. Bu tablo. Bunun yan›nda. yeterli bir yenilik unsuru içeren ve amac› yeni bilgi oluﬂturmak olan belirli bir Ar-Ge projesinin idaresi ve yönetimine denk ise.5). Ar-Ge kapsam› içerisinde say›lmal›d›r. bu ö¤rencilerin çal›ﬂmalar›ndaki Ar-Ge unsurlar›n›n tan›mlanmas› sorunu ile yak›ndan iliﬂkilidir. E¤er bu gözetim sadece Ar-Ge yöntemlerinin ö¤retilmesi ile ve tezlerin ve sunumlar›n veya lisans ö¤rencilerinin çal›ﬂmalar› 36 . Yüksekö¤retim Sektöründeki Ar-Ge ‹statistikleri Geliﬂtirilmiﬂ ‹lkeler Üzerindeki Çal›ﬂma (Nordforsk.2’de verilmektedir.
Ancak e¤er rutin t›bbi hizmetler için 37 . laboratuvar çal›ﬂmalar› vb. Düzey 6’daki ö¤renci vas›flar› için gerekli Ar-Ge projelerinin nezareti 4. Di¤er faaliyetler Kaynak: OECD. Ö¤retmenler Ar-Ge Di¤er faaliyetler 1. Di¤er tüm Ar-Ge faaliyetleri 4. birincil faaliyet olan sa¤l›k hizmetinin yan› s›ra önemli bir faaliyet oldu¤u üniversite hastanelerinde. Resmi derece için ders çal›ﬂmas› 2. Di¤er Ar-Ge projelerinin nezareti ve kendi Ar-Ge projelerinin gerçekleﬂtirilmesi 5.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER Tablo 2. K›s›m 2. ö¤retim faaliyetleri. T›p ö¤rencilerinin e¤itiminin. "Uzmanlaﬂm›ﬂ sa¤l›k hizmetleri" normalde Ar-Ge kapsam›n›n d›ﬂ›nda tutulmas› gereken bir faaliyettir (bkz. Ancak örne¤in üniversite hastanelerinde gerçekleﬂtirildi¤inde. Ar-Ge ve ileri düzey ve rutin t›bbi hizmet faaliyetleri birbiriyle yak›ndan iliﬂkilidir.2). Resmi derece için gerekli ba¤›ms›z çal›ﬂmalar›n (Ar-Ge projelerinin) gerçekleﬂtirilmesi ve yaz›ya dökülmesi 3. Özel sa¤l›k hizmetleri 97. Üniversite doktorlar› ile onlar›n asistanlar› için. Düzey 6’daki ö¤rencilerin Ar-Ge yöntembilimi.2. Düzey 6’dan daha düﬂük seviyelerdeki ö¤retim faaliyetleri 6. Düzey 6’dan daha düﬂük seviyelerdeki ö¤retim faaliyetleri 5. konulardaki e¤itimi 3. ve bunlar›n düzeltilmesi ile ilgili ise. Di¤er faaliyetler Lisansüstü ö¤rencileri 1. Ar-Ge kapsam› d›ﬂ›nda tutulmal›d›r.2. Düzey 6’daki ö¤rencilerin e¤itimi 2. tüm faaliyetlerinin tamamen Ar-Ge olan k›sm›n›n belirlenmesi hiç de kolay de¤ildir. normalde uzmanlaﬂm›ﬂ sa¤l›k hizmeti olarak adland›r›labilecek bir faaliyetin içerisinde bir Ar-Ge unsuru yer alabilir. EUSS düzey 6'da Ar-Ge ile e¤itim ve ö¤retim aras›ndaki s›n›r Düzey 6’daki e¤itim ve ö¤retim.
kalite kontrol. 100. kesinlikle araﬂt›rma uzmanlar›n›n genel mesleki geliﬂiminin bir parças›d›r ve uzun vadede. Bu. ikinci faaliyet. Ar-Ge’nin ilgili di¤er faaliyetlerden ayr›lmas› konusunda genellikle "kendini yetiﬂtirme"nin Ar-Ge faaliyetlerinin bir parças› olarak say›l›p say›lmayaca¤› sorusu gündeme gelmektedir. Ar-Ge’nin di¤er bilimsel ve teknolojik faaliyetlerden ayr›lmas› ile ilgili sorunlar. test. gibi faaliyetlere ayr›lan süreyi kapsamaktad›r. – Temel amaçlar›. 2. Ar-Ge olarak ölçülecektir. ArGe istatistiklerinin d›ﬂ›nda tutulmas› gerekir. öncelikli olarak laboratuvardaki araﬂt›rma çal›ﬂanlar›n›n yarar›na düzenlenen 38 . kazan›lan deneyim ve bilgi. bu kapsam›n d›ﬂ›nda tutulmal›d›r. t›p bilimi içerisindeki Ar-Ge kaynaklar›. konferans ve seminerlere kat›l›m vb. Akademik personelin kiﬂisel e¤itimi 99. mektedir Aﬂa¤›daki örnekler. Ar-Ge ile ilgili düﬂünce yap›s›na eklenecektir. ArGe olmayan faaliyetleri de bulunur (ör. Ar-Ge k›sm›n›n tan›mlanmas›na yard›mc› olur. sürekli mesleki ö¤renim ("kendini yetiﬂtirme").3. Ar-Ge faaliyetlerine dahil edilmeli. 101. Ar-Ge ile ilgili bilimsel bir faaliyet olan kurumlar. göz karar› kurallar›n›n nas›l uyguland›¤›n› göster- – Bir bilimsel veya teknik bilgi hizmetinin veya bir araﬂt›rma laboratuvar›n›n. Tarama uygulamas›nda. ayn› kurum içerisinde birden fazla faaliyet gerçekleﬂtirildi¤inde ortaya ç›kar. 98. Genellikle bu tür özel sa¤l›k hizmetleri Ar-Ge olarak dikkate al›nmaz ve do¤rudan belirli bir Ar-Ge projesiyle ilgili olmayan tüm t›bbi hizmetlerin. Bu faaliyet. 103.3. ayr›m yapmak için "göz karar›" yönteminin kullan›lmas›. Sadece bir araﬂt›rma projesi için gerçekleﬂtirilen kiﬂisel e¤itim. araﬂt›rmac›n›n. Ar-Ge faaliyeti kabul edilmelidir. Örne¤in: – Ana faaliyetleri Ar-Ge olan kurum veya kurum birimlerinin genellikle ikincil. ‹kincil faaliyet öncelikli olarak Ar-Ge yarar›na üstlenildi¤i sürece. oldu¤undan yüksek tahmin edilmiﬂ olacakt›r. Ar-Ge ile ilgili bilimsel ve teknolojik faaliyetler aras›ndaki s›n›rda yer alan sorunlar Genel yaklaﬂ›m 102. analiz). bu faaliyetle iliﬂkili baz› araﬂt›rma çal›ﬂmalar› üstlenir. Bu tür araﬂt›rmalar ayr› tutulmal› ve Ar-Ge ölçümleri s›ras›nda kapsam dahiline al›nmal›d›r. Ar-Ge istatistikleri içerisinde yer al›yorsa. Ar-Ge d›ﬂ›ndaki di¤er ihtiyaçlar› karﬂ›lamak üzere tasarlanm›ﬂsa.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER harcanan zaman ve para. Kendini geliﬂtirme gerçekte birikimli bir süreçtir ve bu faaliyetten elde edilen bilgiler araﬂt›rma faaliyetlerine aktar›ld›¤›nda. gerçekteki uygulamas›na olmasa bile. bilimsel ve teknik bilgiler.
araﬂt›rma bulgular›na iliﬂkin özgün raporlar›n haz›rlanmas›. öncelikli olarak araﬂt›rma amaçlar›na hizmet etmek üzere toplanmad›¤› müddetçe. Araç. baz› Ar-Ge faaliyetleri gerçekleﬂtirebilir (ör. Bu ölçütler sadece bir kurum veya departman›n tamam›n›n faaliyetleri d›ﬂar›da tutulmas› gerekti¤inde uygulan›r. yeni veya önemli ölçüde geliﬂmiﬂ test yöntemlerinin geliﬂtirilmesi üzerinde çal›ﬂabilir. Ar-Ge kapsam› içerisinde yer almal›d›r. Ar-Ge olmayan birçok ürün ve hizmetin sat›n al›nmas›ndan kaynaklanmaktad›r. genel amaçlara yönelik veri toplama iﬂlemi. Di¤er yandan. Baz› durumlarda. Ar-Ge kapsam› içinde yer almal›d›r. Ar-Ge çal›ﬂmalar›n›n tan›mlanmas› ile ilgili sorunlara da neden olur. Benzer ﬂekilde. bir araﬂt›rma faaliyeti olarak s›n›fland›r›lmamal›d›r. Bu laboratuarlarda çal›ﬂan personel. çal›ﬂmalar›n tümü Ar-Ge içerisinde yer almal›d›r. Uzay keﬂfi. tüm uzay keﬂiflerinin amac› yine de bilgi birikimini art›rmak oldu¤undan. bunun sonucu olarak elde edilen Ar-Ge verilerinin uluslararas› düzeydeki karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤ini önemli derecede etkileyecektir. çok büyük kaynaklara gereksinim duyan üç aland›r ve bunlar›n uygulanma ﬂekillerindeki herhangi bir de¤iﬂiklik. bahsedilen dört alan için de geçerlidir. Özel durumlar 104. Uzay keﬂfi ile ilgili zorluk. d›ﬂar›da tutulan faaliyetlerin maliyetlerinin Ar-Ge genel giderlerine eklenmesi mümkün olabilir. merkezi üniversite kütüphanelerinin faaliyetleri de Ar-Ge kapsam› d›ﬂ›nda tutulmal›d›r. Bir firman›n dokümantasyon merkezinin. elbette maliyetlerin ço¤u. sosyal bilimler araﬂt›rmalar› için çok önemlidir. – Kamu teﬂebbüsleri ve tüketici kuruluﬂlar› ço¤u zaman. yepyeni veya önemli de¤iﬂikliklere u¤ram›ﬂ taramalar›n ve istatistiksel sistemlerin geliﬂtirilmesi ile ilgili kavramsal ve yöntembilimsel çal›ﬂmalar. Mümkün oldu¤unca bu tür Ar-Ge çal›ﬂmalar› kapsam dahiline al›nmal›d›r. – Kendisi olmadan bu araﬂt›rman›n birçok yönü uygulanamayaca¤›ndan. Bilimsel ve teknik yay›mlar›n haz›rlanmas› genel ifadelerle kapsam d›ﬂ›nda tutulurken. Daha ayr›nt›l› muhasebe yöntemlerinin kullan›ld›¤› durumlarda. firman›n tüm personeline aç›k olan faaliyetleri. Ar-Ge içerisinde yer almal›d›r. Ar-Ge kapsam› d›ﬂ›nda tutulmal›d›r. ekipman ve tekniklerin geliﬂtirilmesi de dahil. Ancak. Ar-Ge ve ilgili bilimsel ve teknolojik faaliyetlerin birbirinden ayr›lmas› için ortaya konan teorik ölçütlerin uygulanmas› oldukça zordur. bir anlamda. uydular›n rutin bir 39 . Ancak. Geniﬂ ölçekli projeler. Aﬂa¤›daki genel kabuller.3.4'te belirtilmiﬂtir. firman›n araﬂt›rma birimi ile ayn› binalar› paylaﬂ›yor olsa bile. • Uzay keﬂfi 105. daha büyük istatistiksel kurumlar.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER faaliyetleri. Bu tür faaliyetler. temel amac› test ve standardizasyon olan laboratuvarlar iﬂletir. küçük alanlar›n istatistiksel tahminleri). bunlar K›s›m 2. uzay keﬂifleri ile ilgili faaliyetlerin. madencilik ve maden tetkik ile sosyal sistemlerin geliﬂtirilmesi. örnekleme yöntembilimleri ile ilgili çal›ﬂmalar. ﬂu anda birçok uzay faaliyetinin rutin kabul edilebilmesidir.
ancak belli bir çal›ﬂmadaki uygun Ar-Ge pay›n›n belirlenmesi konusundaki zorluklar gözard› edilmemelidir. Örne¤in bir madenin kayna¤›n›n de¤erlendirilmesi için sondaj kuyular›n›n aç›lmas›. jeolojik olgunun kendisinin bir Ar-Ge projesinin entegre bir parças› olarak üstlenildi¤i taramalar. • Madencilik ve maden arama 106. 108. – Arama ve tetkik çal›ﬂmalar›n›n bir yan ö¤esi olarak üstlenilen. yerel) veya s›nai ve ticari iﬂletmelerdeki politika yap›c›lar›n kararlar›na zemin haz›rlamakt›r. ölçülmeli ve toplanmal›d›r. – Öncelikle bilimsel amaçlar do¤rultusunda üstlenilen veri edinimi. enerji vb. ancak bazen varolan yöntemlerin de¤iﬂtirilmesi veya yeni yöntemlerin geliﬂtirilmesi gerekebilir. Genellikle bu tür çal›ﬂmalar. yenilik unsuru gözle görünür araﬂt›rmalar›n ya tamam›n›n Ar-Ge olarak kabulü veya bu çal›ﬂmalarda araﬂt›rman›n pay›n›n tahmin edilmesi ve bunun Ar-Ge olarak kabulü de uygu- 40 . Genel olarak. bölgesel. • Sosyal sistemlerin geliﬂtirilmesi 109. süreci ve yorum da dahil olmak üzere. ancak özellikle sosyal bilimler alan›nda bir çal›ﬂman›n amac›. bu tür bir modifikasyon veya geliﬂtirme çal›ﬂmas› Ar-Ge olarak kabul edilmelidir. Teorik olarak. Ticari firmalar›n tetkik ve arama faaliyetleri neredeyse tamamen Ar-Ge kapsam›n›n d›ﬂ›nda tutulacakt›r. do¤ru Ar-Ge verilerinin elde edilebilmesi için. Uygulamada bunlar›n sonuncusu baz› sorunlara neden olur. Teorik olarak. uygulamada. jeolojik bir olgunun kendisinin araﬂt›r›lmas›. Bu da önemli ölçüde bir araﬂt›rma faaliyeti gerektirir. Bu nedenle Ar-Ge kapsam›nda sadece aﬂa¤›daki faaliyetler yer almal›d›r: – Veri edinimi ve verilerin iﬂlenmesi ve üzerlerinde çal›ﬂ›labilmesi. 107.) araﬂt›r›lmas›yla do¤al kaynaklar›n mevcut rezervlerini arama aras›ndaki. – Yeni tetkik ve arama yöntem ve tekniklerinin geliﬂtirilmesi – Jeolojik olgu ile ilgili araﬂt›rma projesinin entegre parças› olarak yap›lan tetkikler. Ar-Ge ve maden tetkik ve arama aras›ndaki fark› belirsiz hale getiren dilbilimsel bir karmaﬂadan dolay› sorunlara neden olur. aﬂa¤›daki faaliyetler tan›mlanmal›. Ulusal taramalara cevap veren kiﬂiler aç›s›ndan anlaml› olacak kesin bir tan›mlaman›n belirlenmesi çok zordur. bilimsel ve teknolojik hizmetler olarak de¤erlendirilmelidir. hükumet düzeyindeki (merkezi.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER ﬂekilde yörüngeye f›rlat›lmas› veya izleme ve iletiﬂim istasyonlar›n›n oluﬂturulmas›ndan ayr›lmas› gerekebilir. Teknik ve kavramsal sorunlara ra¤men. Madencilik ve maden arama faaliyetleri bazen yeni veya önemli ölçüde geliﬂtirilmiﬂ kaynaklar›n (g›da. bu verilerin yorumlanabilmesi için yeni veya önemli ölçüde geliﬂtirilmiﬂ u¤ram›ﬂ yöntem ve cihazlar›n geliﬂtirilmesi. yerleﬂik yöntembilimlerden yararlan›r.
tasar›m ve prototip yap›m› gibi baz› faaliyetler. Üretim tak›mlar›n›n haz›rlanmas›. Belirli bir faaliyet ArGe tan›m› içerisinde yer al›rsa.4. faaliyetlerin d›ﬂar›da tutulmas›na da özen gösterilmelidir. 41 . süreç geliﬂtirme. Kamusal teknolojiye dayanan denetim ve kontrol gibi hizmetler ile ilgili Ar-Ge’nin ay›rt edilmesinde de. özellikle savunma ve havac›l›k gibi geniﬂ ölçekli sivil sanayiler için geçerlidir.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER lanabilir (ayr›ca bkz. örne¤in g›da ve ilaç alan›nda oldu¤u gibi (Tablo 2. Kesin bir ﬂekilde yenilik sürecinin bir parças› olmas›na ra¤men çok ender olarak Ar-Ge içeren. Ar-Ge ile di¤er s›nai faaliyetler aras›ndaki s›n›rda yer alan sorunlar Genel yaklaﬂ›m 110. Bu. üretim iﬂlemleri için patent iﬂleri ve lisanslama. piyasa araﬂt›rmas›. üretimin baﬂlang›ç aﬂamas›.4. önemli ölçüde görülebilir Ar-Ge unsuru içerebilir. yer almazsa. üretim tak›mlar›n›n haz›rlanmas› ve yeniden tasar›m gibi.3.3) zorluklar ile karﬂ›laﬂ›labilir. örne¤in. 2. kapsam d›ﬂ›nda tutulur. K›s›m 2.2). kendisi Ar-Ge olarak adland›r›l›r veya Ar-Ge’ye atfedilir. bu nedenle neyin Ar-Ge olarak tan›mlan›p neyin tan›mlanmayaca¤›n›n kesin olarak belirlenmesi zorlaﬂmaktad›r. Belirli bir faaliyetin tamam›n›n m› Ar-Ge olarak kabul edilece¤i yoksa Ar-Ge nitelikli parçalar›n›n m› Ar-Ge olarak kabul edilece¤inin belirlenmesinde faaliyetin çal›ﬂma olmas› veya faaliyetten kaynaklanan raporun ad›n›n çal›ﬂma olmas›yla ilgili de¤ildir.
üretim tak›mlar›n›n haz›rlanmas› ve Ar-Ge "geri bildiri mi"ni dahil ediniz Üretim süreçleri için d›ﬂar›da tutunuz. "Geri-bildirim" Ar-Ge’si hariç Patent ve lisanslar ile ilgili tüm idari ve yasal çal›ﬂmalar› (Ar-Ge ile do¤rudan ba¤lant›l› olan patent çal›ﬂmalar› hariç). Birincil hedef. süreç veya yaklaﬂ›m büyük ölçüde oluﬂturulmuﬂsa ve amaç. Endüstri mühendisli¤i ve üretim tasar›mc›l›¤› Bölünüz Deneme üretimi Bölünüz Sat›ﬂ sonras› hizmetler ve sorun giderme Patent ve lisans iﬂleri D›ﬂar›da tutunuz D›ﬂar›da tutunuz Rutin testler Verilerin toplanmas› Kamu denetimi. 111. daha fazla geliﬂim kaydetmek oldu¤u sürece.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER Tablo 2. Ar-Ge personeli taraf›ndan üstlenilmiﬂ olsa bile. tam kapsaml› test ve bunu izleyen ileri tasar›m ve mühendislik çal›ﬂmalar› içeriyorsa dahil ediniz. Ar-Ge s›ras›nda gereken tasar›m faaliyetlerini dahil ediniz. yap›lan iﬂ. pazar›n geliﬂmesini sa¤lamak. Üretim faaliyeti. 4. Kullan›c›ya demonstrasyon için modellerin oluﬂturulmas› ve test edilmesi ile tüm s›nai koﬂullarda uygulanabilen üretim örneklerinde oldu¤u gibi. ürün veya süreç üzerinde ek teknik iyileﬂtirmeler yapmak oldu¤unda. "araﬂt›rma ve/veya pratik deneyimden elde edilen mevcut bilgiden yararlanarak yeni malzemeler. yeni süreçler. deneysel geliﬂtirme kavram›n›. Ar-Ge oldu¤u sürece. Di¤er taraftan ürün. sistemler ve hizmetler tesis etmeye ya da halen üretilmiﬂ veya kurulmuﬂ olanlar› önemli ölçüde geliﬂtirmeye yönelmiﬂ sistemli çal›ﬂmad›r." ﬂeklinde tan›mlar. yeni ürünler ya da cihazlar üretmeye.3. ‹lgili tüm di¤er faaliyetleri d›ﬂar›da tutunuz. Yeni ürünlerin ve yeni süreçlerin geliﬂtirilmesi ile ilgili endüstri mühendisli¤i. deneysel geliﬂtirme çal›ﬂmalar› ile ön üretim geliﬂtirme çal›ﬂmalar›n› ay›ran çizginin tam olarak belirlenmesi çok zordur. Biraz geniﬂletilmiﬂ durumuyla kural ﬂöyle demektedir: "Temel amaç. bu iﬂ Ar-Ge kapsam›na girmez. standartlar›n uygulanmas› ve düzenlemeler D›ﬂar›da tutunuz D›ﬂar›da tutunuz D›ﬂar›da tutunuz Kaynak: OECD. Ar-Ge tan›m› içerisinde yer al›r." 42 . zor durumlarda karar vermek için pratik bir temel sunar. Ar-Ge’nin ayr›lmaz bir parças› oldu¤u durumlar hariç. yeniden üretim planlamas› yapmak veya bir üre tim veya kontrol sisteminin sorunsuz çal›ﬂmas›n› sa¤lamak ise. Sanayi türüne göre bir genel kabulün veya ölçütünün oluﬂturulmas› gerekli olacakt›r. Ar-Ge ile di¤er s›nai faaliyetler aras›ndaki s›n›rda olan baz› örnekler Ö¤e Prototipler Pilot tesis Sanayi tasar›m ve çizimi Uygulama Ar-Ge’ye dahil ediniz Ar-Ge’ye dahil ediniz Bölünüz Notlar Birincil hedef. Bölüm. Üretim iﬂlemleri için tasar›m faaliyetlerini d›ﬂar›da tutunuz. ABD Ulusal Bilim Kurumu (NSF) taraf›ndan oluﬂturulan kural.
115. ç›kt›n›n bir k›sm›n›n m› yoksa tamam›n›n m› sat›ld›¤› normalde fark etmez. Bu tür has›latlar. Gözle görülebilir bir yenilik unsurunun mevcut olup olmad›¤› veya bir ürünün/sürecin tam olarak haz›r olup olmad›¤› kesin olarak bilinemeyebilir. faaliyet bir Ar-Ge faaliyeti olarak ele al›namaz. farkl› kimyasallarla h›zland›r›lm›ﬂ dayan›kl›l›k ömrü testlerini yapabilmek için birden fazla prototipe ihtiyaç duyulur. • Pilot tesisler 116. • Büyük ölçekli projeler ve pahal› pilot tesisler Savunma ve havac›l›k çal›ﬂmalar›n›n en önemli türlerini oluﬂturdu¤u 118. Deneysel aﬂama biter bitmez bir pilot tesis normal bir ticari birim olarak faaliyete baﬂlarsa. askeri veya t›bbi ihtiyaçlar› cevaplamak üzere bir prototipin birden fazla kopyas›n›n oluﬂturulmas›. Bir geri bildirim döngüsü mevcuttur ve buna ba¤l› olarak prototip testleri baﬂar›s›z oldu¤unda sonuçlar. bunun ayr› sanayilerde uygulanmas› zor olabilir. Örne¤in aﬂ›nd›r›c› s›v›lar için bir pompa geliﬂtiriliyorsa. pompan›n daha da geliﬂtirilmesinde kullan›labilir. S›kça sorun yaﬂanabilen baz› alanlar aﬂa¤›da aç›klanm›ﬂt›r. Orijinalin baﬂar›l› bir ﬂekilde test edilmesinin ard›ndan ticari. Ar-Ge faaliyetinin maliyetinden düﬂülmemelidir. temel amac› deneyim kazanmak ve aﬂa¤›dakilerde kullan›lmak üzere mühendislik verilerinin ve di¤er verilerin toplanmas› oldu¤u sürece Ar-Ge’nin bir parças› olarak kabul edilir: – Hipotezlerin de¤erlendirilmesi. Bir pilot tesisin iﬂletilmesinin temel amac› ticari olmad›¤› sürece. Ar-Ge’nin sonuç noktas›na ulaﬂ›lm›ﬂ olur. Ancak. 117. üretimi ve test edilmesi faaliyetleri normalde Ar-Ge kapsam›na girer. NSF ölçütleri uyguland›¤›nda. Ar-Ge'nin bir parças› de¤ildir. 43 . – Yeni ürün formüllerinin oluﬂturulmas›. – Yeni bitmiﬂ ürün özelliklerinin oluﬂturulmas›. Bu aç›klamaya ra¤men. Özel durumlar 113.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER 112. prototiplerin tasar›m›. Bir prototip. pilot tesis olarak tan›mlanmaya devam etse bile. prototip(ler)e gerekli herhangi bir de¤iﬂiklik uyguland›¤›nda ve test iﬂlemi tatmin edici bir ﬂekilde sonuçland›¤›nda. – Yeni bir süreç için gerekli özel ekipman ve yap›lar›n tasarlanmas›. Bir pilot tesisin oluﬂturulmas› ve iﬂletilmesi. Bu durum bir veya birden fazla prototip haz›rland›¤›nda ve bunlar birbiri ard› s›ra veya ayn› anda haz›rland›¤›nda uygulan›r. Ar-Ge personeli taraf›ndan üstlenilmiﬂ dahi olsa. – Süreçle ilgili olarak iﬂletim talimat veya k›lavuzlar›n›n haz›rlanmas›. yeni ürün veya sürecin tüm teknik özelliklerini ve performans›n› içeren orijinal bir modeldir. • Prototipler 114.
buz k›rma gibi) ilgili ana hizmetlerin sa¤lanmas› için kurulmuﬂ olabilir. Sadece bu tür ürünlerin prototip yap›lar›ndan kaynaklanan ek maliyetler Ar-Ge say›lmal›d›r. 44 . Örne¤in yeni bir ürün otomatik kaynak yöntemi ile birleﬂtirilecekse. üretim sürecini baﬂlatmak oldu¤undan. • Geri bildirim Ar-Ge’si 123. üretimi baﬂlatma sürecinin baﬂlamas› Ar-Ge olarak kabul edilmemelidir. • Deneme üretimi 120. Daha fazla tasar›m ve mühendislik çal›ﬂmas›n›n yap›lmas›n› gerektirmedi¤i müddetçe ana görev ürün konusunda yenilikler yapmak de¤il. Bir prototip yeterince test edildikten ve gerekli de¤iﬂiklikler yap›ld›ktan sonra üretimi baﬂlatma süreci baﬂlayabilir. deneysel geliﬂtirmelerden ürün geliﬂtirme faaliyetlerine kadar oldukça geniﬂ bir faaliyet yelpazesini kapsar. özellikle devlet Ar-Ge harcamalar›n›n önemli bir bölümünün savunma sanayiine ayr›ld›¤› ülkelerde çok önemlidir. Yeni bir ürün veya süreç üretim birimlerine havale edildi¤inde. Örne¤in yeni bir nükleer santral veya buzk›ran serisinin ilk ö¤esi gibi oldukça pahal› pilot tesislerin veya prototiplerin yap›s›na dikkat etmek çok önemlidir. Ar-Ge prototipleri olarak kabul edilmemelidir. • Sorun giderme 122. Ek 10. Bu tür tesis ve prototiplerin kurulmas› tamamen Ar-Ge’ye ba¤lanmamal›d›r. Neredeyse tamam› mevcut malzeme ve teknolojiler kullan›larak yap›lm›ﬂ ve bazen ayn› anda Ar-Ge faaliyetlerinin gerçekleﬂtirilmesi ve (güç üretimi. 121. Bu nedenle Ar-Ge’ye dahil edilmemelidir. Bir seri üretim serisinin deneme üretimlerinin ilk ö¤eleri. Bu tür "geri bildirim" kaynakl› çal›ﬂmalar Ar-Ge’ye dahil edilmelidir. Tam ölçekli üretim ile ba¤lant›l›d›r. ürün veya süreç de¤iﬂikli¤inden veya personelin yeni teknikler veya yeni makinelerin kullan›m› ile ilgili olarak yeniden e¤itilmesinden oluﬂabilir.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER büyük ölçekli projeler. serbest bir ﬂekilde böyle tan›mlansalar bile. Sorun giderme bazen daha fazla Ar-Ge'ye gereksinim duyuldu¤unu gösterir. Ar-Ge olan ve olmayan harcamalar›n birbirinden ayr›lmas›. ancak daha çok ekipman veya iﬂlemlerdeki hatalar›n saptanmas›n› içerir ve standart ekipman ve süreçlerde küçük de¤iﬂikliklerin yap›lmas›n› sa¤lar. Bu koﬂullar alt›nda fonlayan ve/veya iﬂlemi gerçekleﬂtiren kurum bazen Ar-Ge ve di¤er harcama unsurlar›n› birbirinden ay›ramaz. bu sorun ile ilgili ek ilkeler sunmaktad›r. 119. maksimum üretim h›z› ve verimlilik sa¤lamak için kaynak ekipman› üzerindeki ayarlar›n en uygun hale getirilmesi (katma dayan›kl›l›k ﬂartlar›na uymas› gerekse bile) Ar-Ge say›lmaz. baz›lar› daha fazla Ar-Ge gerektiren teknik sorunlar yine de söz konusu olacakt›r.
geleneksel anlamda. ›s› uygulama usulleri veya elektro-kaplama iﬂlemi özelliklerinin çizimle gösterilmesi ve belgelenmesi.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER • S›nai tasar›m 124. yeni süreç ve ürünlerin tasarlanmas›. Onay ve üretimden sonra da ilaç veya tedavinin testlerine devam eden 4. 127. Ayr›ca üretim izni al›nmadan önce. 128. aﬂama denemelerinin tamam- 45 . gerekli yüzey pürüzsüzlü¤ü. üretim iﬂleminin bir parças› kabul edilir. Örne¤in makineli. Bu klinik denemeler dört standart aﬂamaya ayr›lm›ﬂt›r ve bunlardan üçü. – Seri üretim için ekipmanlar›n ilk üretim tak›mlar›n›n haz›rlanmas›. üretim izni al›nmadan önce gerçekleﬂir. • Üretim tak›mlar›n›n haz›rlanmas› ve endüstri mühendisli¤i 126. teknik özellikleri ve iﬂlem özelliklerini tan›mlamay› hedefleyen planlar ve çizimleri kapsar. herhangi bir projenin üretim tak›mlar›n›n haz›rlanmas› veya endüstri mühendisli¤i aﬂamalar›. ister çizimler içerisinde. bu faaliyetler Ar-Ge kabul edilir. üretim makine ve araçlar›n›n geliﬂtirilmesi. aﬂ›lar veya tedavi yöntemleri piyasaya sunulmadan önce. Uluslararas› karﬂ›laﬂt›rma amaçlar›na yönelik olarak. 2 ve 3. Ancak tasar›m çal›ﬂmas›n›n Ar-Ge olarak kabul edilebilecek baz› unsurlar› vard›r. Ar-Ge olarak tan›mlanmal›d›r. ›s› ile iﬂlenmiﬂ ve/veya elektro-kaplama yap›lm›ﬂ bileﬂenler içeren bir mühendislik ürünü geliﬂtirildi¤inde. Üretim tak›mlar›n›n haz›rlanmas› aﬂamas›ndan kaynaklanan "geribildirim" Ar-Ge’si. Bunlar. Ar-Ge kabul edilir. S›nai alandaki tasar›m çal›ﬂmalar›n›n büyük bir k›sm›. 125. ister ayr› özellik belgeleri olarak düzenlenmiﬂ olsun. 130. klinik aﬂamas› 1. üretim iﬂlemi için kullan›lmaktad›r ve bu nedenle Ar-Ge olarak s›n›fland›r›lmaz. güvenli ve etkili olduklar›n›n kan›tlanmas› için gönüllü insanlar üzerinde sistematik olarak test edilmelidir. sadece daha ileri düzeyde bir bilimsel veya teknolojik ilerlemeye sebep olursa Ar-Ge olarak kabul edilmelidir. geliﬂtirilmesi ve üretilmesi için gerekli usulleri. Ço¤u durumda. 129. Ancak üretim tak›mlar›n›n haz›rlanmas› süreci. aﬂama klinik deneyleri. • Klinik denemeler Yeni ilaçlar. – Seri üretime baﬂlanmas›yla ilgili ekipman›n kurulmas›. Ar-Ge kapsam›na dahil edilebilir. üretim ve kalite kontrol usullerinde de¤iﬂikliklerin yap›lmas› veya yeni yöntem ve standartlar›n geliﬂtirilmesi gibi daha fazla Ar-Ge çal›ﬂmas›na neden oldu¤unda. özellikle pazarlama ve süreç geliﬂtirme faaliyetlerinin baﬂlat›labilece¤i 3. Üretim tak›mlar›n›n haz›rlanmas› ile ilgili olarak üç aﬂamadan söz edilebilir: – (Ar-Ge çal›ﬂmalar›ndan elde edilen bileﬂenlerin kullan›lmas› da dahil) bileﬂenlerin ilk kez kullan›lmas›.
Ar-Ge istatistiklerinde. ancak hem Ar-Ge hem de Ar-Ge olmayan kullan›mlar için merkezi departmanlar taraf›ndan sa¤lanan dolayl› destek faaliyetleri Ar-Ge say›lmaz (bkz. dolayl› bir faaliyet olmaktan çok.1) 2. Yukar›da aç›klanan Ar-Ge faaliyetleri di¤er baz› faaliyetlerle desteklenmektedir. Ar-Ge’nin yaz›l›m geliﬂtirme. K›s›m 2. yönetim ve sekreterlik faaliyetleri için de geçerlidir.4) dolayl› destekleme faaliyetleri de dahil olmak üzere Ar-Ge’nin toplam maliyetini içermelidir. genel giderler olarak iﬂlem gören (bkz. sosyal ve beﬂeri bilimler ve hizmet faaliyetlerinde tan›mlanmas›na iliﬂkin sorunlar ile ilgilenmektedir. ‹ntangible) yenilik faaliyeti olmuﬂtur. birincil ve ikincil sanayilerde somut teknolojik yeniliklere ulaﬂ›lmas›n› sa¤layan do¤al bilimler ve mühendislik alanlar›ndaki kurumsal olarak yap›land›r›lm›ﬂ Ar-Ge’ye ait modeldir. Ayn› argüman. bu yeni alanlara her zaman kolayl›kla uygulanamayabilir. 134. uygulamada personel verileri sadece tam ArGe’yi kapsarken harcama verileri. Geleneksel alanlarda Ar-Ge’nin tan›mlanmas› için geliﬂtirilen araçlar. Bunlar do¤rudan Ar-Ge projelerine katk› sa¤lad›klar›nda ve sadece ArGe için üstlenildiklerinde. sosyal bilimler. 132. Ar-Ge çal›ﬂmalar› olarak kabul edilmez.5. projenin bilimsel veya teknik yönlerini planlayan ve gözeten Ar-Ge yöneticisi veya projenin sonuçlar›n› içeren geçici ve kesin raporlar› oluﬂturan kiﬂilerdir.3. Kütüphane veya bilgisayar hizmetleri sa¤lama gibi baz› faaliyetler sadece Ar-Ge amaçlar› do¤rultusunda gerçekleﬂtirildiklerinde tam Ar-Ge olarak kabul edilir.3).2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER lanmas›ndan sonraki kayda de¤er bekleme süresi içerisinde üstlenilen tüm faaliyetler. Buna ek olarak. 46 . Bu k›s›m.2. Belirli bir Ar-Ge projesine iliﬂkin muhasebe çal›ﬂmalar›n›n do¤rudan (tam Ar-Ge) m› yoksa dolayl› (yard›mc›) bir faaliyet mi oldu¤u halen tart›ﬂmal› bir konudur. oldukça yüksek Ar-Ge içeri¤ine sahip önde gelen bir soyut (‹ng. K›s›m 2. Ar-Ge yönetimiyle dolayl› destekleme faaliyetleri aras›ndaki s›n›rda yer alan sorunlar 131. Ar-Ge'yi yaz›l›m geliﬂtirme. 2.3. Bölüm.4. tam Ar-Ge’nin bir parças›d›r ve Ar-Ge personeli içerisinde yer al›r.1 ve K›s›m 5. Buna verilecek tipik örnekler. Tablo 5. beﬂeri bilimler. ilgili faaliyetlerin her geçen gün artan bir pay› da sosyal ve beﬂeri bilimlere dayanmakta ve bilgisayar teknolojisindeki ilerlemelerle birlikte. tam ArGe olarak kabul edilir (bkz. Ar-Ge‘ye daha yak›n olarak gerçekleﬂtirildi¤i takdirde. idare. hizmet faaliyetleri ve sanayide tan›mlama 133. hizmet sanayilerinden ticari teﬂebbüs sektörüne giderek artan katk›lar da dahil olmak üzere hizmet faaliyetleri ve ürünlerinde soyut yeniliklerin elde edilmesine olanak sa¤lamaktad›r. O günden bu yana yaz›l›m geliﬂtirme. K›lavuzun baﬂlang›çta temel ald›¤› model. Geleneksel olarak. 5.
138. – Bilgisayar alan›n›n uzmanlaﬂ›lm›ﬂ dallar›ndaki yaz›l›m araçlar› veya teknolo- 47 . Yaz›l›m geliﬂtirme faaliyeti. Ar-Ge olarak s›n›fland›r›labilir. tamamlanmas› bir bilimsel ve/veya teknolojik ilerlemeye ba¤l› olmal› ve projenin amac› bilimsel ve/veya teknolojik bir belirsizli¤in sistematik olarak çözülmesini sa¤lamak olmal›d›r. Bir yaz›l›m geliﬂtirme faaliyetinin Ar-Ge olarak adland›r›labilmesi için. – Internet teknolojisinin geliﬂtirilmesi. Bir yaz›l›m projesi neticesinde ortaya ç›kan di¤er alanlardaki ilerlemeler. iletiﬂim yaz›l›mlar› ve yaz›l›m geliﬂtirme araçlar› düzeyinde bilgi teknolojisinin geliﬂtirilmesi. – Bir yaz›l›m program› veya sistemi geliﬂtirmek için gerekli olan teknoloji bilgisindeki boﬂluklar› doldurmay› amaçlayan deneysel geliﬂtirme çal›ﬂmalar›. kurulumu veya korunmas› ile ilgili araﬂt›rmalar. Ar-Ge'yi yaz›l›m geliﬂtirmede tan›mlama 135. ad›msal türdendir. 140. Bu ilerlemeler devrimci özellikte olmaktan çok. iletilmesi. Yeni bir uygulama veya amaç için yaz›l›mlar›n kullan›lmas› ise. Yaz›l›m alan›ndaki bir bilimsel ve/veya teknolojik ilerleme. kendi bünyelerinde herhangi bir Ar-Ge unsuru bulundurmayan birçok projenin ayr›lmaz bir parças›d›r. örne¤in belirli bir yaklaﬂ›m›n baﬂar›l› olamayaca¤›n› gösterdi¤inden. bilgisayar yaz›l›m›nda herhangi bir ilerlemenin olup olmad›¤›n› göstermez. geri al›nmas›. – ‹ﬂletim sistemleri. kendisine ekleme yap›lmas› veya de¤iﬂtirilmesi. 136. 137. Tüm Ar-Ge projesinin bir parças› olan yaz›l›ma ek olarak. Bu nedenle mevcut bir sistemin yükseltilmesi. – Bilginin yakalanmas›. Ar-Ge içerisinde yer almal›d›r: – Teorik bilgisayar bilimleri alan›nda yeni teoremler ve algoritmalar geliﬂtiren Ar-Ge çal›ﬂmalar›.4. imkans›z olmasa bile Ar-Ge bileﬂenini tan›mlamay› zorlaﬂt›r›r.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER 2. herhangi bir proje tamamlanmam›ﬂ olsa bile elde edilebilir. bilgi birikiminin artmas›n› sa¤layan bilimsel ve/veya teknolojik ilerlemeleri bünyesinde bar›nd›r›yorsa Ar-Ge olarak s›n›fland›r›labilir. yaz›l›m alan›ndaki Ar-Ge kavram›n› göstermektedir. manipüle edilmesi veya gösterilmesi anlam›nda jenerik (do¤urgan) yaklaﬂ›mlarda ilerlemeler sa¤layan yaz›l›m geliﬂtirme çal›ﬂmalar›.1. Yaz›l›m geliﬂtirme iﬂleminin yap›s›. veri yönetimi. programlama dilleri. – Yaz›l›mlar›n tasar›m›. Ancak bu projelerin yaz›l›m geliﬂtirme bileﬂeni. bilgisayar yaz›l›mlar› alan›nda bir ilerlemeye neden oluyorsa. çünkü bir baﬂar›s›zl›k bile. Aﬂa¤›daki örnekler. 139. kendi baﬂ›na bir ilerleme sa¤lamaz. geliﬂtirilmesi. depolanmas›. bilgisayar yaz›l›m›n›n teknolojisine iliﬂkin bilgiyi art›rabilir. yaz›l›m ile bir son ürün olmas› bak›m›ndan iliﬂkili olan Ar-Ge de ayr›ca Ar-Ge olarak s›n›fland›r›lmal›d›r.
2. Ar-Ge'yi sosyal bilimlerde ve beﬂeri bilimlerde tan›mlama 143. co¤rafi veri sunumu.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER jileri üzerinde gerçekleﬂtirilen Ar-Ge (resim iﬂleme. seçilmesi ve s›n›fland›r›lmas› için uygulamal› psikoloji alan›nda standart tekniklerin uygulanmas› ve okuma ve di¤er konular- 48 . vergi yap›s›ndaki de¤iﬂikliklerin olas› ekonomik etkileri üzerinde yap›lan yorumlar.4. Sosyal ve beﬂeri bilimler için. Ar-Ge’nin "insan. Ar-Ge içerisinde yer almamal›d›r. K›s›m 2. Bölüm. prensipleri ve modelleri kulland›klar› rutin nitelikteki çal›ﬂmalar› araﬂt›rma olarak s›n›fland›r›lamaz. Bu nedenle sosyal bilimcilerin. – Sistemlerin hatalardan ar›nd›r›lmas›. Ar-Ge ve ilgili (rutin) bilimsel faaliyetler aras›ndaki s›n›r›n belirlenmesi aç›s›ndan fark edilebilir ölçülerdeki bir yenilik unsuru veya bilimsel ve/veya teknolojik bir belirsizli¤in çözülmesi yine faydal› ölçütler olarak göze çarpmaktad›r. kültür ve toplum bilgisi" olarak adland›r›lmas› ile kendisine yer bulmuﬂtur (Bkz. projeler tek tek Ar-Ge olarak adland›r›lmayabilir. bilimsel ve/veya teknolojik ilerlemeler veya teknolojik belirsizliklerin çözülmesini içermeyen rutin yap›daki faaliyetler. – Bilgisayar dillerinin dönüﬂtürülmesi ve/veya tercüme edilmesi. ilgili teknolojinin tan›t›lmas› sonras›nda gerekli hale gelebilir. 141. Yaz›l›mlara iliﬂkin. Sosyal ve beﬂeri bilimler K›lavuzda. ancak bunlar›n tek bir projede toplanmas›. ö¤rencilerin vb. – Mevcut sistemler için destek.2. – Kullan›c› dokümantasyonunun haz›rlanmas›. Bu unsur. Örne¤in dördüncü nesil bir dil iﬂlemcisinin dosya yap›s› veya kullan›c› arabirimindeki de¤iﬂiklikler. 2. – Mevcut yaz›l›m›n uyarlanmas›. ilgili projenin kavramsal. belirli bir sorunun üzerine giderken sosyal bilimlerdeki yerleﬂik yöntembilimleri.1). Rutin özellikteki ilgili faaliyetler sadece belirli bir araﬂt›rma projesinin ayr›lmaz bir parças› olarak üstlenildiklerinde veya belirli bir araﬂt›rma projesinin yarar›na gerçekleﬂtirildiklerinde Ar-Ge kapsam›nda yer al›r. De¤iﬂiklikler ayr› ayr› incelendi¤inde Ar-Ge olarak adland›r›lmayabilir ancak de¤iﬂtirme projesinin bütünü bilimsel ve/veya teknolojik belirsizli¤in ortadan kalkmas›n› sa¤layabilir ve Bu nedenle Ar-Ge olarak s›n›fland›r›l›r. 142. s›nai ve askeri personelin. yöntembilimsel veya görgül (ampirik) k›sm› ile ilgili olabilir. karakter tan›mlamas›. – Uygulama programlar›na kullan›c› iﬂlevselli¤inin eklenmesi. yapay zeka ve di¤er alanlar). 144. bu kapsama dahil edilebilmelerini sa¤layabilir. Sistem yaz›l›mlar› alan›nda. Örnekleri: – Bilinen yöntemleri ve mevcut yaz›l›m araçlar› kullan›larak ticari uygulama yaz›l›mlar› ve bilgi sistemleri geliﬂtirilmesi. Bu rutin kategoriye dahil olabilecek aﬂa¤›daki örnek iﬂ türleri genellikle Ar-Ge de¤ildir: Mevcut ekonomik verilerden yararlanarak.
bu kapsamda yer alan Ar-Ge’nin çeﬂitli formlar›n›n çerçevesinin çizilmesi önemlidir. Hizmet alan›ndaki Ar-Ge kavram› henüz belirsizdir ve bazen ilgili iﬂletmeler taraf›ndan tan›nmamaktad›r. Hizmet faaliyetlerinde Ar-Ge’nin s›n›rlar›n›n belirlenmesi. Ar-Ge’nin hizmetlerde tan›mlanmas›na iliﬂkin ölçütler 149. hizmet faaliyetleri içerisinde Ar-Ge bulunup bulunmad›¤›n›n tespit edilmesi için kullan›lan ölçütlerden baz›lar›d›r: – Kamu araﬂt›rma laboratuvarlar› ile ba¤lant›l› olmas›. kültür ve toplum bilgisi" ölçütü içerisinde yer almaktad›r. Bu son nosyon halihaz›rda "insan. Ar-Ge içeren projelerin tan›mlanmas›n›n zorlu¤udur. araﬂt›rmac›lar›n veya araﬂt›rma mühendislerinin kurumun personel listesinde bu ﬂekilde belirtilmesi gibi). K›s›m 2. sosyal ve beﬂeri bilimler alan›ndaki Ar-Ge. 49 . – Araﬂt›rma bulgular›n›n bilimsel yay›nlarda yay›mlanmas›. bilimsel konferanslar›n düzenlenmesi veya bilimsel incelemelere kat›l›nmas›. Ar-Ge. hizmetlerle ilgili Ar-Ge’nin örnekleri ve Ar-Ge'nin tan›mlanmas›na iliﬂkin ölçütler daha fazla geliﬂtirilmeye ihtiyaç duyabilir. teknik bak›ﬂ aç›s›na göre her zaman yenilikçi olmayabilen. 148. Ayr›ca hizmet firmalar›nda Ar-Ge her zaman üretim firmalar›nda oldu¤u gibi resmi olarak örgütlenmiﬂ olmayabilir (ör. Ar-Ge'yi hizmet faaliyetlerinde tan›mlamayla ilgili özel sorunlar 145. ikincisi ise. ancak özellikle hizmet faaliyetlerinin söz konusu oldu¤u durumlarda önemlidir. yeni bilgi sa¤lamak veya yeni uygulamalar›n geliﬂtirilmesi için bilginin kullan›m›na olanak sa¤lamak gibi sonuçlar verir ve bu bölümün birinci paragraf›nda verilen tan›mlara uyar. hizmet sanayilerindeki Ar-Ge bulgular›. – Çal›ﬂmalarda doktora derecesine sahip personelin veya doktora ö¤rencilerinin yer almas›.4. üretim faaliyetlerinde oldu¤undan daha zordur.1) içerilmiﬂtir. davran›ﬂlar ve kurumlar bilgisine iliﬂkin ArGe de dahil olmak üzere. 2. Ar-Ge’nin hizmet faaliyetlerinde tan›mlanmas›. oldu¤undan az gösterilmiﬂ olabilir.4. Hizmet sektöründeki Ar-Ge taramalar›na iliﬂkin daha fazla deneyim kazan›ld›kça. Birçok durumda. 146. iki nedenden dolay› zordur: Birinci neden. ayr› bir Ar-Ge departman›n›n bulunmas›.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER da engelli çocuklar›n test edilmesi. Ar-Ge’yi oluﬂturanlar. Birçok alan› kapsamaktad›r: Teknoloji ile ilgili Ar-Ge. 147. Ar-Ge ile di¤er Ar-Ge olmayan yenilik faaliyetleri aras›ndaki çizginin çok ince olmas›d›r. çünkü "uzmanlaﬂm›ﬂ" olmayabilir.3. Bu Ar-Ge türleri verilen bir projede birleﬂtirilmiﬂ olabilece¤inden. Aﬂa¤›dakiler. ancak gerçekleﬂtirdi¤i iﬂlevler nedeniyle yenilik olan yaz›l›mda (bkz. Örne¤in e¤er analiz sadece teknoloji ile ilgili Ar-Ge ile s›n›rl›ysa. Hizmet alan›ndaki birçok yenilikçi proje aras›nda.
krediler. Elektronik bankac›l›k ve sigortac›l›k. Ar-Ge’nin bankac›l›k ve sigortac›l›k alanlar›ndaki örnekleri – – – – – – – – Finansal risk analizi ile ilgili matematiksel araﬂt›rmalar.3. Tarama ve izleme usullerinin geliﬂtirilmesi. K›s›m 2.4’te aç›kland›¤› haliyle ArGe’nin genel s›n›rlar›. 50 .2.3. tüketim ve boﬂ zaman faaliyetleri üzerindeki etkilerinin analizi.4’te yer alan s›n›rlamalara tabidir). Yeni hesap türleri ve bankac›l›k hizmetleri oluﬂturmak için müﬂteri davran›ﬂlar›n›n araﬂt›r›lmas›na yönelik tekniklerin geliﬂtirilmesi.1’de verilen Ar-Ge’nin ay›rt edilmesine yönelik genel ve ek ölçütler de dikkate al›nmal›d›r. 151. sigorta ve tasarruf araçlar›na iliﬂkin yeni kavramlar). Prototiplerin üretilmesi ve pilot ma¤azalar›n aç›lmas›. Yeni veya önemli derecede geliﬂtirilmiﬂ finansal hizmetlerle iliﬂkili Ar-Ge (hesaplar.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER – Prototiplerin veya pilot tesislerin yap›lmas› (K›s›m 2.3. 2. Aﬂa¤›da listelenen Ar-Ge faaliyetleri. Yukar›da.3 ve 2. büyük bir ölçüde hizmet faaliyetlerine de uygulan›r. Yeni sigorta türleri üzerindeki güçlü bir etkisi olan. Müﬂteri beklenti ve tercihlerinin ölçülmesi için yeni yöntemlerin geliﬂtirilmesi. Seçili hizmet faaliyetlerinde Ar-Ge örnekleri 150. Ev bankac›l›¤› için yeni yaz›l›mlar›n deneysel geliﬂtirmesi. özellikle K›s›m 2. hizmet faaliyetlerinde Ar-Ge örnekleri olarak fayda sa¤layabilir. Yenilik unsuru. Ar-Ge’nin di¤er faaliyetlerden ayr›labilmesi için ana ölçüttür.3. Internet ile ilgili hizmetler ve e-ticaret uygulamalar›na iliﬂkin Ar-Ge. Yeni seyahat ve tatil kavramlar›na iliﬂkin araﬂt›rmalar. Kredi politikalar› için risk modellerinin geliﬂtirilmesi. Di¤er baz› hizmet faaliyetlerinde Ar-Ge örnekleri – – – – – – Sosyal ve ekonomik de¤iﬂikliklerin. Yeni tarama yöntem ve tekniklerinin geliﬂtirilmesi. sigara içmeyenlere yönelik sigorta kapsam› gibi sosyal olgulara iliﬂkin araﬂt›rmalar. Yeni risklerin veya sigorta sözleﬂmelerinde dikkate al›nmas› gereken riskin yeni karakteristik özelliklerinin tan›mlanmas›na iliﬂkin araﬂt›rmalar.
3. Bölüm Kurumsal S›n›fland›rma 51 .
Sektörlere ay›rman›n nedenleri 156. Aﬂa¤›daki k›s›mlarda birçok birim önerilecektir. birime ait Ar-Ge kaynaklar›n›n tümü. istatistiksel birim tüm ülkeler için. farkl› muhasebe sistemlerini veya kurumlar›n farkl› cevap verme olas›l›klar›n› hesaba katmak üzere farkl› tarama soru formlar› ve araﬂt›rma yöntemleri kullan›labilir.2. Ar-Ge fonlar›n›n kurumsal ak›ﬂlar›n›n tan›mlamalar›n› ve Ar-Ge verilerinin analizini ve yorumlanmas›n› kolaylaﬂt›rmak için. sektörel yaklaﬂ›m. Ancak uygulamada.1. Bunun nedenlerinden biri. Ancak ülkeler uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalar için her veri sa¤lad›¤›nda. Bu birim. istatistiksel birimdir.1. 3. Bu yaklaﬂ›mda. önerilen veri ö¤elerinin elde edildi¤i birimdir. Bu K›lavuz. sektörden sektöre ve ülkeden ülkeye farkl›l›k gösterecektir. Bu birim.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA 3. bilgiyi alan veya istatistikleri derleyen gözlem birimi olabilece¤i gibi istatistikçilerin tahmin yoluyla gözlem birimlerini ayr›ﬂt›rarak veya birleﬂtirerek di¤er türlü mümkün olabilecekten daha ayr›nt›l› ve/veya uyumlu verileri desteklemek için oluﬂturduklar› analitik birimler olabilir. Yaklaﬂ›m 152. Raporlama birimi 153. ulusal toplamlar›n sa¤lanmas› 52 . ‹statistiklerin kendisi için topland›¤› birim. sektörlerin içerisinde. Baz› ülkelerde veriler Ar-Ge birimlerinden toplanabilir. ulusal önceliklere ve tarama kaynaklar›na ba¤l› olarak. Verilerin toplanmas›n›. üye ülkelere. Raporlama birimi. göndermeler yap›lm›ﬂt›r.2.3. Sektörler 3. – Harcamalar hesaplan›rken.2. Gerekli oldu¤unda. bu amaca hiçbir zaman ulaﬂ›lmaz. Raporlama birimi istatistiksel birimden büyükse. yap›lar›n ve isimlerin farkl› (ya da yanl›ﬂ yönlendirecek derecede benzer) olmas›d›r.1. veri toplama ve da¤›tmayla ilgili yasal çerçevelere. uluslararas› standart s›n›fland›rmalara tilmelidir. s›n›fland›r›lan istatistiksel birim(ler) ekonominin sektörlerine göre. Raporlama birimi ve istatistiksel birim 3. raporlama birimine iliﬂkin herhangi bir öneride bulunamaz 3. di¤erlerinde ise daha toplaﬂ›k bir düzeyde elde edilebilir. verilerin uygun s›n›flama birimlerine da¤›t›lmas› aﬂamas›nda sorunlar ç›kabilir. ‹statistiksel birim 154. ekonomik faaliyetlerin – standart s›n›fland›rmalar›na olabildi¤ince sad›k kalarak grupland›r›lmal›d›r. Kurumsal yaklaﬂ›m daha çok. iﬂlemi geçekleﬂtiren veya fonlayan kurumlara odaklanm›ﬂt›r. istatistiksel birimleri mutlaka belir- 3. faaliyetlerin farkl› "bileﬂenlerini". Prensipte. tekbiçimli olmal›d›r.2. Bu durum birçok önemli pratik avantaj sa¤lamaktad›r: Her bir sektör için. Di¤eri de raporlama birimi ile karﬂ›l›kl› etkileﬂimdir. kurumsal yap›lara. birimin ana faaliyetine göre tek bir s›n›f veya alt s›n›fta s›n›fland›r›l›r. 155.3.
iﬂlemleri tüm gerçekleﬂtirenler parçalar› ile ister ayn› istemez ﬂekilde sistemin muhasebe grupland›r›l›r…ancak grupland›r›lmalar›na gerek yoktur ve asl›nda olmalar› istenen bir durum da de¤ildir" ﬂeklinde bir ifadeye yer vermektedir. Bu. K›s›m 3. 3. Devlet (bkz. 1994) dayanmaktad›r. farkl› devlet politika giriﬂimlerine duyarl›d›r.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA aç›s›ndan en güvenilir yollar› önerir. Milli Muhasebe Sistemi (MMS) (BM. ArGe’nin ekonomik geliﬂim içerisindeki rolünün anlaﬂ›lmas›n› ve bilim politikas›n›n geliﬂtirilmesini kolaylaﬂt›rabilir. Ar-Ge fonlamas› ve Ar-Ge faaliyetleri gerçekleﬂtiren kurumlar aras›nda fonlar›n ak›ﬂ›n›n incelenmesi için bir çerçeve sunar.3.5).3. 159. Sektör seçimleri 157. – – Sektörleﬂme. K›s›m 3. – Farkl› sektörlerdeki kurumlar. Sektöre ay›rma sorunlar› 160. Bunlar s›ras›yla her bir sektöre uygun olan alt sektörlere bölünmüﬂtür. genel kamu sektörü. ﬂu sektörler aras›nda ayr›m yapmaktad›r: Finansal olmayan ﬂirketler. sektör tan›mlamalar› kesin ifadeler içeremez. Ar-Ge taramalar› için aﬂa¤›daki sektör tan›mlamalar› geniﬂ anlamda. Yurtd›ﬂ› (bkz. bkz. hane halk›na hizmet veren kâr amac› gütmeyen kurumlar ve hane halk›. 3.7). – Sektörler standart s›n›fland›rma esas›na göre tan›mland›¤› sürece. kâr amac› gütmeyen kurumlar (KAGK’lar) sektörler aras›nda da¤›t›lm›ﬂt›r. Yüksekö¤retim (bkz. Ar-Ge’nin di¤er istatistiksel seriler ile iliﬂkilendirilebilmesi mümkün olacakt›r. K›s›m 3. K›s›m 3. Kâr amac› gütmeyen özel (bkz. MMS. örne¤in iﬂlev.4). Modern kurumlar›n geliﬂti¤i farkl› yollar ›ﬂ›¤›nda. MMS’de oldu¤u gibi. MMS sektörleri ve aﬂa¤›da Ar-Ge taramalar› için önerilen sektörler aras›ndaki iliﬂkinin daha ayr›nt›l› bir incelemesi için. hedef. çünkü t›pk› k›smen al›nd›klar› MMS gibi. Ar-Ge'nin seviyelerindeki ve yönündeki farkl›l›klara ›ﬂ›k tutar.3. yüksekö¤retimin ayr› bir sektör olarak ele al›nmas› ve hane halk›n›n geleneksel olarak özel kâr amac› gütmeyen (ÖKAG) sektörüne dahil edilmesi gibi farkl›l›klar ile birlikte. 158. MMS 93’e (ABK ve di¤erleri. bu s›n›fland›rma. Burada.6). 53 . "herhangi bir ulusal sisteminde. – – – – – Aﬂa¤›da beﬂ sektör tan›mlanm›ﬂ ve tart›ﬂ›lm›ﬂt›r: Ticari teﬂebbüs (Bkz.2. K›s›m 3. 1968). finansal ﬂirketler. ekonomik davran›ﬂlar. Ek 3.8). fon kaynaklar› ve yasal durumlar gibi bazen çak›ﬂan ölçütlerin bileﬂiminden oluﬂturulmuﬂlard›r. Her bir sektör kendi karakteristik özelliklerine ve kendine has Ar-Ge faaliyetlerine sahip oldu¤u için.
Her bir sektör için "di¤er kurumsal alt s›n›fland›rmalar"›n dahil edilmesinin nedeni budur. • Bunlara hizmet eden kâr amac› gütmeyen özel kurumlar. Kapsam 163. Bu nedenle. Ticari teﬂebbüs sektörü aﬂa¤›dakileri kapsamaktad›r: • Birincil faaliyeti.4. ulusal tarama sonuçlar› uluslararas› düzeyde tam olarak karﬂ›laﬂt›r›labilir olmayacakt›r. bu kavramsal ayr›m›n uygulamada gerçekleﬂtirilmesini engelleyebilir. oluﬂturulan yasal ve idari iliﬂkiler veya politik faktörler.1. 3. üretilen ürün ve hizmetlerin ekonomik aç›dan kayda de¤er bir fiyatla kamuya sat›lmas› için pazarlama yapmak olan tüm firmalar. Kurumlar iki sektöre ayr›labilir veya kavramsal farkl›l›klar net bir ﬂekilde görülüyor olsa bile. Ar-Ge taramalar› öncelikli olarak ulusal amaçlara hizmet etmek için üstlenildi¤inden dolay› kaç›n›lmazd›r. Ar-Ge birimlerinin kurumsal sektöre göre s›n›fland›r›labilmesi için yol gösterici olarak bir karar a¤ac› sunmaktad›r. ﬁekil 3. kuruluﬂlar ve kurumlar.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA 161. Ticari teﬂebbüs sektörü 3. ayn› veya benzer iﬂlevlere sahip kurumlar› farkl› sektörlerde s›n›fland›rd›¤›nda. uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalarda yeniden düzenlenmeye olanak sa¤layacak ﬂekilde olabildi¤ince ayr›nt›l› olarak toplanmal›d›r. ‹ki ülke. 162. Bu tür farkl›l›klar.1. verilen bir kurumun hangi sektörde s›n›fland›r›laca¤›n›n tespit edilmesi kolay olmad›¤›ndan keyfi bir seçim yap›lmas› gerekebilir. Ancak uluslararas› taramalar için veriler.4. 54 .
1 Ar-Ge birimlerinin sektörleﬂmesi için karar a¤ac› Kurum Yüksek ö¤retim Hay›r Evet Yüksek ö¤retim Ç›kt›lar›n› ekonomik ücret karﬂ›l›¤›nda sat›yor mu? Evet Hay›r Ticari teﬂebbüs ‹daresini ve büyük ölçüde fonlamas›n› yapan ticari teﬂebbüsler yurt içinde mi yoksa yurt d›ﬂ›nda m›? Yurt içinde Ticari teﬂebbüs Evet Hay›r Yurt d›ﬂ›nda Devlet taraf›ndan kontrol ediliyor ve fonlan›yor mu? Yüksek ö¤retim sekreter taraf›ndan m› idare ediliyor? Evet Hay›r ‹daresi ve büyük ölçüde fonlamas›. hane halk›na hizmet eden özel kâr amac› gütmeyen kurumlar taraf›ndan m› yap›l›yor? Evet Hay›r Finans ve kontrolün eﬂleﬂmedi¤i sorunlu birimler Yüksek ö¤retim Devlet Yüksek ö¤retim taraf›ndan m› idare ediliyor? Evet Hay›r Birim aﬂa¤›dakilerden hangisi taraf›ndan finanse ediliyor Yüksek ö¤retim Özelkâr amac› gütmeyen? Ticari teﬂebbüsü Evet Ticari teﬂebbüs? Yüksekö¤retim Evet Devlet? Evet Devlet? Yüksekö¤retim 3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA Kaynak: OECD. 55 .ﬁekil 3.
yüksekö¤retim sektörüne dahil edilmelidir. 165. özeldeki t›bbi pratisyenler. Araﬂt›rma kurumlar›. ana faaliyeti. Uluslararas› S›nai Standart S›n›fland›rma (USSS Rev. üretim veya ticaret iliﬂkilerini geliﬂtirmek olan ticari dernekler taraf›ndan oluﬂturulur ve idare edilir. 1990 ve mini revizyon 3. Bu anlamda piyasa üretimi olarak nitelendirilebilmesi için fiyatlar. Bunlar›n faaliyetleri. hastaneler. ücret ödeme uygulamalar› vb.. yüksekö¤retim sektörüne dahil edilmelidir. Bunun yan› s›ra. ‹kincisi. Bu KAGK’lar genellikle. ba¤›ﬂlar yolu ile veya gelir getiren gayrimenkuller sahibi olarak. ek fonlar elde edebilir ve bu nedenle ortalama fiyatlar›n alt›nda hizmet verebilirler. ticari teﬂebbüs sektöründe yer alan birimler. 166.1. bu sektör kapsam›nda. sa¤lanan ürün ve hizmetin de¤erini (kalite ve miktar›n›) yans›tabilmeli. 3. Birincisi. 168. ço¤unlukla özel teﬂebbüs taraf›ndan üretilen ve politikaya ba¤l› olarak fiyatlar› üretim maliyetinden düﬂük olabilen ürün ve hizmet türlerinin piyasa için üretim ve sat›ﬂ› konular›nda faaliyet gösteren kamu teﬂebbüsleri (devlet birimlerinin sahip oldu¤u ﬂirketler ve ﬂirket benzeri kurumlar) de yer almaktad›r.2. 2002) taraf›ndan belirli s›nai gruplara ve alt gruplara ayr›lm›ﬂt›r. Ar-Ge kendileri için ana faaliyet olan baz› firmalara rastlanabilir (ticari Ar-Ge kurum ve laboratuvarlar›). klinikler. 167. Ana sektör alt s›n›fland›rmas› S›n›fland›rma listesi 169. Tablo 3. Ar-Ge istatistiklerinin uluslararas› anlamda karﬂ›laﬂt›r›labilmesi için. Bu sektörün çekirde¤i. karﬂ›l›k gelen Avrupa 56 . Bunlar ikiye ayr›labilir. Bu sektör ayr›ca yüksekö¤retim kurumlar› haricinde. özel teﬂebbüslerden (ﬂirketler veya ﬂirket benzeri kurumlar) meydana gelmektedir. kendi ArGe’leri için "kurumsal" destek sa¤layan iﬂletmelerin ba¤›ﬂ ve kat›l›mlar› taraf›ndan finanse edilmektedir.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA 164. Yüksekö¤retim hizmetleri sa¤layan tüm kamu ticari teﬂebbüsleri. sat›n al›nmalar›na iliﬂkin karar gönüllü olarak verilmeli ve fatura edilen fiyat arz ve talebi belirgin bir biçimde etkilemelidir. kâr da¤›t›p da¤›tmad›klar›na bak›lmaks›z›n. ürün ve hizmet- lerin piyasa üreticileri olan kâr amac› gütmeyen kurumlar› da içermektedir.4. BM. maliyetlerinin tamam› veya büyük bir bölümünü karﬂ›lamak üzere tasarlanm›ﬂ fiyatlar karﬂ›l›¤›nda satmak üzere ürün ve hizmetlerin sa¤lanmas› olan KAGK'lard›r.. Yüksekö¤retim hizmetleri sa¤layan tüm özel teﬂebbüsler. 3. ﬂirketlere hizmet eden KAGK'lard›r. Bu iﬂletmeler aras›nda. Ancak benzer faaliyetlerde bulunan ancak kontrol veya finans› büyük ölçüde devlet taraf›ndan sa¤lanan KAGK'lar (örne¤in yaﬂamlar›n› sürdürmek için devletten gelecek blok hibeye muhtaç olanlar) devlet sektörü kapsam›na dahil edilmelidir. t›pk› ticaret ve tar›m odalar› gibi.1.
. AVCILIK.2 hariç) 23. lastik ve plastik Kok kömürü.2 57 . 3.4 25 26 27 27. b. Elektrikli motorlar.1 Bölüm/Grup/S›n›f 01. 13. ka¤›t. Ar-Ge istatistiklerine göre düzenlenen Uluslararas› S›nai S›n›fland›rma Standard› TARIM. makine ve ekipman hariç Makine ve ekipman.6 30 31 31. 1’e (Eurostat. petrol. 12. EFAT Rev.y. 11. bu karﬂ›laﬂt›rmalar için uygun olan USSS Rev. makineler ve ekipman. I.1 31.4 + 29.11 29. jeneratörler ve transformatörler Elektrik da¤›t›m ve kontrol aletleri (yar›iletkenler dahil) USSS Rev. Tablo 3.3 + 27.y.4 29. bask› ve kay›tl› ortamlar›n ço¤alt›lmas› Kok kömürü.1. nükleer yak›t. araç ve motosikletler hariç motor ve tribünler. muhasebe ve hesaplama makineleri Elektrik makineleri ve aletler b. 13.51/52 27. Özel amaçl› makineler Makine kal›plar› Silahlar ve mühimmat Ofis.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA s›n›fland›rmas›. 05 10. demirsiz ‹ﬂlenmiﬂ metal ürünleri. demir ve çelik Temel metaller. 12. rafine petrol ürünleri ve nükleer yak›t Kok kömürü ve nükleer yak›t Rafine petrol ürünleri Kimyasallar ve kimyasal ürünler Kimyasallar ve kimyasal ürünler (ilaçlar hariç) ‹laçlar Lastik ve plastik ürünler Metal olmayan mineral ürünler Temel metaller Temel metaller. bas›m ve yay›n Ahﬂap ve mantar (mobilya de¤il) Ka¤›t ve ka¤›t ürünleri Yay›n. 14 15-37 15 + 16 15 16 17 + 18 + 19 17 18 19 20 + 21 + 22 20 21 22 23 + 24 + 25 23 23 (23.1-27.4 hariç) 24. kürk ve deri Tekstil ürünleri Giysiler ve kürk Deri ürünleri ve ayakkab›lar Ahﬂap.1 Bölüm/Grup/S›n›f 01. 1990) iliﬂkin bir anahtar ile birlikte.s. Uçak. kimyasallar ve ürünler. 14 15-37 15 + 16 15 16 17 + 18 + 19 17 18 19 20 + 21 + 22 20 21 22 23 + 24 + 25 23 23 (232 hariç) 232 24 24 (2423 hariç) 2423 25 26 27 271 ve 2731 272 ve 2732 28-35 28 29 2911 292 2922 2927 30 31 311 312 EFAT Rev. 11.6 29. 02. 3'ün yeniden düzenlenmiﬂ halini içermektedir. 02.4 + 27.2 24 24 (24.s.3 + 29. içecek ve tütün G›da ürünleri ve içecekler Tütün ürünleri Tekstil ürünleri. 05 10.5 + 29. gereçler ve nakliyat ‹ﬂlenmiﬂ metal ürünler.53/54 28-35 28 29 29. ORMANCILIK VE BALIKÇILIK MADENC‹L‹K VE TAﬁOCAKÇILI⁄I ‹MALAT Yiyecek.
51.3 313 314 315 319 EFAT Rev.3 35. 61.5 34 35 35. tüp ve parçalar› TV. radyo vericileri ve iletiﬂim hatt› ayg›tlar› TV ve radyo al›c›lar›.s.2 33. di¤er imalatlar b.1 32.1 Bölüm/Grup /S›n›f Yal›t›lm›ﬂ tel ve kablo (fiber optik kablolar dahil) Aküler. 67 50.1 32 321 322 323 32 32. b. Ar-Ge istatistiklerine göre düzenlenen Uluslararas› S›nai S›n›fland›rma Standard› (devam›) USSS Rev.s.y.2-36. birinci devre pilleri ve birincil piller Elektrik lambalar› ve ayd›nlatma ekipman› Di¤er elektrikli ekipmanlar.2 60-64. televizyon ve iletiﬂim ekipman ve ayg›tlar› Elektronik valf. GAZ VE SU TEDAR‹⁄‹ ‹NﬁAAT H‹ZMET SEKTÖRÜ Toptan. 66. hassas ve optik cihazlar. Geri dönüﬂtürme ELEKTR‹K. 642 hariç 65.1 36.2 35.1. I.3 33. 51.5 36 36. 63. 52 3312 3313 332 333 34 35 351 352 353 359 36 361 369 37 40.y. test etmek. Radyo. kontrol etmek. bilgisayar donan›m ekipman ve yaz›l›m›n toptan sat›ﬂ› Elektronik parça ve ekipmanlar›n toptan sat›ﬂ› Oteller ve restoranlar Nakliye.1 35. 67 51.s. 66. 62. Mobilya Di¤er imalatlar b.1 Bölüm/Grup /S›n›f 31.3 31. depolama ve iletiﬂim Telekomünikasyon Di¤er Finansal arac›l›k (sigorta dahil) 5151 5152 55 60. 64 642 60-64.64. 3.y. römorklar ve yar› römorklar Di¤er taﬂ›mac›l›k ekipmanlar› Gemiler ve tekneler Demiryolu ve tramvay lokomotifleri ve vagonlar Uçaklar ve uzay gemileri Taﬂ›mac›l›k ekipmanlar› b.86 55 60. perakende ticaret ve motorlu araçlar tamirat› Bilgisayarlar.s.2 32. 63.5 37 40. 62. 61.y.2 hariç 65.4 + 35.84 51.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA Tablo 3. 41 45 50-99 33. aletler ve kontrol ekipman› S›nai iﬂlem kontrol ekipman› haricinde ölçmek.5 31. 41 45 50-99 33 331 33 33.6 58 . yönünü belirtmek ve di¤er amaçlar için araç ve gereçler S›nai iﬂlem kontrol ekipman› Optik aletler ve foto¤raf ekipman› Kol saatleri ve saatler Motorlu taﬂ›tlar. kol saatleri ve saatler (aletler) T›bbi cihazlar. 64 64.4 31. Mobilya. ses ve video ürünleri T›bbi. 52 50.4 33.
171. 72. 172. Ar-Ge fonlar›n›n kayna¤› ve uygulamas›.2 73 74 70. Ar-Ge. Yukar›da bahsedilen kurumlardan ikincisi. ‹statistiksel birim 170.1 Bölüm/Grup/S›n›f Emlakç›l›k. Birçok durumda USSS Rev. bütçeyi haz›rlamak veya maliyetleri kaydetmek zorunda olabilir. 71.1 Bölüm/Grup/S›n›f 70. endüstri tasar›m›. GENEL TOPLAM 75-99 01-99 75-99 01-99 742 74. Bu gereksinim- ler 6. Dolay›s›yla çekirdek Ar-Ge çal›ﬂmalar›.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA Tablo 3.3 7123 72 722 73 74 71. 74 EFAT Rev. Bölüm'de aç›klanmaktad›r. bir ticari teﬂebbüsün. I. Baz› durumlarda. 3. 72. Bu uyumun tutarl›l›¤›n› sa¤lamaya yönelik olarak elden gelen tüm çaba gösterilmelidir. temel bir veri ö¤esidir. 3. sosyal ve kiﬂisel hizmet faaliyetleri vb. gerçekte iﬂi yapan küçük birimlerden ziyade. Ticari teﬂebbüs. 73. harcamalar› karﬂ›layan fonlar›n kayna¤›n› bilir. ‹statistiksel bir birim olarak iﬂletme. Özel amaçl› Ar-Ge. bir veya daha fazla ilgili tüzel kiﬂilik için Ar-Ge hizmeti sa¤lamaya yönelik farkl› yasal varl›klar oluﬂturulabilir. bir ticari teﬂebbüsün üstlenebilece¤i faaliyetlerden biridir. mühendislik ve di¤er teknik faaliyetler Kamu. uygun birimdir.1. kalite veya üretim departmanlar› gibi operasyonel departmanlar›nda gerçekleﬂtirilir. 73. bu faaliyeti kendi üretim modeline göre diledi¤i gibi organize edebilir. Ancak. 71. Sözleﬂmeler ve vergilendirme. paragraf 78 ve 79'da aç›klanan tüzel kiﬂilik. Veri gereksinimleri istatistiksel birim(ler)in seçimini belirler.2 + 74. yerel faaliyetleri için kaynaklar›n›n 59 . tüzel kiﬂili¤in ana faaliyetleridir. Ar-Ge istatistiklerine göre düzenlenen Uluslararas› S›nai S›n›fland›rma Standard› (devam›) USSS Rev. 3'e uygun hale getirmek için uyum tablolar›ndan yararlanmal›d›r. kiralama ve ticari faaliyetler Ofis makineleri ve ekipman›n›n kiralanmas› (bilgisayarlar dahil) Bilgisayar ve iliﬂkili faaliyetler Yaz›l›m dan›ﬂmanl›¤› ve tedari¤i Araﬂt›rma ve geliﬂtirme Di¤er ticari faaliyetler Mimarl›k. Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› kontrol eden tüzel kiﬂili¤in dikkat etmesi gereken bir durumdur. ancak ﬂirketin merkezi idaresi. üretim birimlerine ba¤l› birimlerde veya tüm iﬂletmelere hizmet eden merkezi birimlerde gerçekleﬂtirilebilir. 74 Kaynak: OECD. USSS Rev. s›nai olarak s›n›fland›r›lm›ﬂ verilerini USSS Rev. Bu genellikle.33 72 72. 3 yerine ulusal s›nai s›n›fland›rma sistemi kullanan ülkeler.
hizmet verilen sanayiler için USSS kodlar›n›n verilmesi anlam›na gelmektedir (4. analitik amaçlar ve uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalar için ek bilgi toplanmal›d›r.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA paylaﬂ›m›n› yönlendiren ve kontrol eden ve kendisi hakk›nda konsolide mali hesaplar ve bilanço hesaplar› tutulan organizasyon birimi olarak tan›mlan›r. 173. üretim alan› verileri talep edilerek yap›labilir. Bu. Ticari sektörün ülkeler ve dünya baz›nda sürekli olarak geliﬂen yap›s›. Ar-Ge gerçekleﬂtiren her bir tüzel birim için gelirlerin. 175. ‹ﬂletmenin s›n›fland›rmas›n› belirler. mal sat›ﬂ›n›n brüt ç›kt›s› üzerinden veya her faaliyet için verilen hizmetler üzerinden veya bu faaliyetlerin her birine atanm›ﬂ eleman say›s›na göre belirlenir (USSS Rev. 3. Bir iﬂletmenin ekonomik aç›dan ayr› türde faaliyetlerde bulundu¤u ve önemli ölçüde birçok de¤iﬂik Ar-Ge faaliyeti yürüttü¤ü durumlarda. gerekti¤inde tahminlerle. 3. paragraf 115). Uygulamada bu. Ar-Ge faaliyeti üretim alan› verilerine bölünerek yap›l›r. S›n›fland›rma için ölçütler 174. Baz› ülkelerde bu. Bu hesaplardan birim için uluslararas› iﬂlemleri ve uluslararas› yat›r›m durumu ve konsolide mali durumu türetmek mümkündür. 176. e¤er gerekli bilgi elde edilebiliyorsa.3. Katma de¤erin hesaplanmas›n›n mümkün olmad›¤› hallerde ana faaliyet. her de¤erine en büyük katk›y› sa¤layan faaliyet bu iﬂletmenin faaliyetin katma de¤erinin yapt›¤› katk› hesaplanarak belirlenmelidir. 73. iﬂletmeler için Ar-Ge’de s›n›fland›r›lmal›d›r (USSS Rev. Di¤erlerinde. "Birimin ana faaliyetinin veya faaliyetler kapsam›n›n dahil oldu¤u USSS s›n›f›"na göre belirlenmesi gerekir (USSS Rev. Bu istatistiksel birimlerin ana faaliyetlerine göre s›n›fland›r›lmas›.4.3.Bölüm’de daha ayr›nt›l› olarak aç›klanm›ﬂt›r). her mal üretimi veya verilen hizmet için. Ar-Ge konusunda uzmanlaﬂm›ﬂ bir tüzel kiﬂilik taraf›ndan Ar-Ge gerçekleﬂtiriliyorsa: • Birim. Bir grup iﬂletme içinde. istatistiksel birim olarak kullan›lmas› önerilir. Di¤er kurumsal alt s›n›fland›rmalar Kurumun türü 177. 3. Ar-Ge faaliyetleri alt bölümlere ayr›lmal›d›r. 60 . paragraf 114). iﬂletme içinde ekonomik bölümlere karﬂ›l›k gelen istatistiksel birimlere bölünerek gerçekleﬂtirilir. Bu nedenle iﬂletme biriminin ticari teﬂebbüs sektöründe rapor birimi ve istisnalar haricinde. katma USSS’ye göre ana faaliyet. Bölüm). ve • Ar-Ge faaliyetlerinden yararlanan belirli sanayilere ne ﬂekilde bölün dü¤ünü yans›tabilmesi için. ayr› ayr› elde edilmesi arzu edilmektedir.
Büyüklük. – Di¤er araﬂt›rma enstitüleriyle yard›mc› enstitüler. sanayideki baz› uluslararas› hale getirme e¤ilimleri incelenebilir 179. Bir grup. istihdam veya gelir veya baﬂka mali konular temel al›narak s›n›fland›r›labilir. Büyüklük. Devlet bir ﬂirket üzerinde ﬂu ﬂekilde kontrol sa¤layabilir: – Oy hakk› olan hisselerin yar›s›ndan fazlas›na sahip olarak veya hissedarlar›n oy verme gücünün yar›s›ndan fazlas›n› kontrol ederek veya – Devlete kuruluﬂun politikas›n› veya yöneticilerini seçme yetkisini veren özel mevzuat. – Bu nedenle mümkünse kurum türüne göre aﬂa¤›daki s›n›fland›rman›n kullan›lmas› önerilir: Özel teﬂebbüsler: ∆ Hiçbir gruba ba¤l› olmayan iﬂletmeler. gelecek). Bu s›n›fland›rma hem üretim hem de hizmet sanayilerindeki istatistiksel birimlere uygulanmal›d›r. ana hissedar yurtd›ﬂ›nda ikamet eder ve do¤rudan veya yan kuruluﬂlar arac›l›¤›yla %50’den fazla mülkiyete ve oy gücüne sahipse yabanc› say›l›r. Özel teﬂebbüsler ba¤›ms›z iﬂletmelerle bir gruba ba¤l› olanlar ve yerel ile yabanc› gruplar diye ayr›l›rlarsa." 181. – Kamu ticari teﬂebbüsleri: ∆ Hiçbir gruba ba¤l› olmayan iﬂletmeler. 178. ∆ Ulusal bir gruba ba¤l› olan iﬂletmeler. ayr›l›rlar. OECD Ekonomik Küreselleﬂme Göstergeleri K›lavuzu’na bak›n›z (geçici baﬂl›k. MMS 93 (paragraf 4. burada kontrole tabi. 183.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA hem özel hem de kamu ticari teﬂebbüslerinin alt gruplara ayr›lmas›n› gerekli k›lmaktad›r.72). kararname veya yönetmelik sonucu. Daha fazla bilgi için. Kurumun büyüklü¤ü 182. genellikle ticari teﬂebbüs sektöründeki firmalar›n Ar-Ge programlar›n›n kapsam ve durumunu etkiler. ∆ Yabanc› çokuluslu bir gruba ait olan iﬂletmeler. ∆ Ulusal bir gruba ba¤l› olan iﬂletmeler. özel teﬂebbüslerden kontrol bak›m›ndan 180. ‹stihdam. Kamu ticari teﬂebbüsleri. (Çal›ﬂan say›s›na göre) gruplar›n aﬂa¤›daki büyüklüklere göre düzen- 61 . mali olmayan kamu ﬂirketlerinin tan›mlamas› için aﬂa¤›daki önerilerde bulunmaktad›r: "Bunlar ikamet eden kâr amaçl› olmayan ve devlet birimleri taraf›ndan kontrole tabi ﬂirket benzeri olup. daha belirgin bir ölçüdür ve bu nedenle tercih edilir. gerekirse uygun yöneticileri seçerek genel kuruluﬂ politikas›n› saptama iktidar› olarak tan›mlan›r.
49 ve 249 çal›ﬂan s›n›rlar›n›n korunmas› gerekir. Kapsam 184. Bu nedenle. eyalet veya il. yönetim bölümleri.) • Esasen devlet taraf›ndan kontrol ve finanse edilen. devlet hesaplar›ndaki uygulamalar›na bak›lmaks›z›n 62 . kurumlar ve di¤er devlet daireleri. s›n›f 250 çal›ﬂanlar› ve üstü çok büyük olaca¤›ndan. devletin bütün daire.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA lenmesi önerilmektedir: 0 1-9 10-49 50-99 100-249 250-499 500-999 1. kültürel. ARK ve di¤erleri. MMS tan›mlamas›na göre (BM. 1968. 1994) "devlet hizmeti üretenler" (kamusal olarak kontrol edilen yüksekö¤retim kurumlar› hariç). ofisler ve di¤er daireler. s›n›flar›n baz›lar›ndan vazgeçilse bile. 3. ilçe veya yerel. (Kamu ticari teﬂebbüsleri.000 ve üstü. ancak topluma normal ﬂartlarda sat›ﬂ yapmayan yüksekö¤retim d›ﬂ›ndaki tüm bölümler. toplum asayiﬂinin savunma ve denetimi. Büyük ekonomiler için. 999 personel s›n›r› korunmal›d›r. Devlet sektörü Devlet sektörü aﬂa¤›dakilerden oluﬂur: • Toplumun durumunu ve ekonomik ve sosyal politikalar›n› yönetenlerle birlikte. bölüm ve kurumlar›n› kapsamal›d›r – merkez.999 5. ticari teﬂebbüs sektörüne dahildir. sa¤l›k. orta boy ve büyük iﬂletmeler için karﬂ›laﬂt›rmal› istatistikler haz›rlanabilir. özellikle Avrupa Komisyonu taraf›ndan kabul edilmiﬂ küçük ve orta büyüklükteki iﬂletmelerin s›n›fland›rma boyutlar›na uyduklar› için seçilmiﬂtir (ancak bunlar maalesef ayr›ca bir ciro ve bilanço tablosu eﬂi¤i de içerir).000-4. belediye. e¤itim. ancak yüksekö¤retim sektörü taraf›ndan yönetilmeyen KAGK’lar. örne¤in: yönetim. iktisadi büyüme ve sosyal yard›m ve teknolojik geliﬂme. kasaba veya köy – geniﬂ bir faaliyet alan›nda bulunan. Bu kategoriler farkl› nedenlerden dolay›.5. baﬂka türlü uygun bir ﬂekilde veya ekonomik olarak sa¤lanamayan ortak hizmetleri sa¤layan. e¤lendirici.1. Yasama organ›. faydal› di¤er sosyal hizmetler. 3. 185. böylece küçük. 0 personel çal›ﬂt›ran iﬂletmeler kategorisi birçok ülke için geçerlidir.5. Sadece müteﬂebbisin çal›ﬂt›¤›.
3.) ‹statistiksel birim 189. Birleﬂmiﬂ Milletler’in ‹BDTH s›n›fland›rmas› (devlet amaçlar›n›n devlet sektöründe kullan›lacak standart uluslararas› s›n›fland›rmas›). Bunlar›n ola¤an veya ola¤and›ﬂ› bütçelerde veya ek bütçe fonlar›nda gösterilmesi önemli de¤ildir.4. USSS Rev. paragraf 51. S›n›fland›rma ölçütü 190. (‹ﬂlevsel da¤›l›m hakk›nda öneriler için bak›n›z 4.5. faaliyetlerinden en çok fayda sa¤layan kurumsal birimlerin türüne bak›lmaks›z›n devlet sektörüne dahildir. 3. Bölüm. 63 . Di¤er kurumsal alt s›n›fland›rmalar 191. Maalesef bu.5. KAGK’n›n genel politikas›n› veya program›n›. Devlet sektörüne en uygun alt s›n›fland›rma konusunda bir anlaﬂmaya var›lmam›ﬂt›r.1 ve 4. Tablo 4. toplanan verilerin iﬂletme verileri için toplananlar ile birleﬂtirildi¤i durumlarda. Kontrol. Kabul edilebilir bir s›n›fland›rma listesi olmad›¤›ndan.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA kapsanmal›d›r.1. s›n›fland›rmad›r.1 ve K›s›m 4. devlet taraf›ndan finanse edilen KAGK’ler devlet sektörüne dahil edilmelidir. ﬂu anda hiçbir öneri yap›lamamaktad›r. 186. Baﬂl›ca devlete hizmet veren yüksekö¤retim sektörüyle iliﬂkili birimler de devlet sektörüne dahil edilmelidir. 187. Ar-Ge faaliyetlerinin s›n›fland›r›lmas› için uygun görünmemektedir.3. istatistiksel birimin tüzel iﬂletme ile benzer olmas›n› önermektedir. KAGK yönetimini atama yolu ile belirleme kanuni yetkisine sahip olma gücüdür. Yüksekö¤retim sektörü taraf›ndan idare edilenler haricinde devlet taraf›ndan finanse ve kontrol edilen bütün piyasa d›ﬂ› KAGK’ler.5. Bu tür KAGK’ler as›l olarak devletin serbestçe tasarruf edebilmek üzere verdi¤i tahsisatlarla (blok hibe) finanse edilirler ve "kurumsal yard›m" tutarlar› s›k s›k devlet rapor veya bütçelerinde aç›klan›r. bu nedenle bir öneride bulunulmamaktad›r. Aﬂa¤›daki s›n›fland›rmalar genellikle devlet sektörü kapsam›ndaki (genellikle kurumsal düzenlemelerin farkl›l›¤›ndan kaynaklanan) ülkeler aras›ndaki farkl›l›klar› göstermek için tasarlanm›ﬂt›r. Devlet kontrolünün belirgin olmad›¤› durumlarda bile. Ana sektör alt s›n›fland›rmas› S›n›fland›rma listesi 188.2. 3. Devlet taraf›ndan yönetilen sosyal güvenlik fonlar› buna dahildir.
bu sektör hane halk›na hizmet veren KAGK’ler taraf›ndan finanse edilen Ar-Ge’leri kapsar (hane halk›na hizmet veren KAGK’ler). – Genellikle devlet taraf›ndan finanse edilen ve kontrol edilen KAGK’ler. – Merkezi ve federal devlet birimleri. – Yerel ve belediye seviyesinde devlet birimleri. Kapsam 194. gibi KAGK’leri kapsar. (Bu özel s›n›fland›rma için istatistiksel birim iﬂletme tipi bir birim yerine kurum türü bir birim de olabilir. 3. 3. MMS 93 do¤rultusunda bu sektörün kapsam› bu K›lavuzun önceki revizyonunda önemli ölçüde azalt›lm›ﬂ olup ﬂimdi aﬂa¤›dakileri kapsamaktad›r. ﬂirketler veya devlet taraf›ndan nakit veya ayni olarak yap›lan ba¤›ﬂlarla finanse edilebilir. öncelikle üyelerin kendi yararlar› için veya genel olarak insani amaçlar do¤rultusunda kurulur. kurtarma veya yard›m örgütleri. • Piyasa d›ﬂ›. Uygulama sektörü olarak ÖKAG.6. iﬂçi sendikalar›.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA Devlet kademesi 192. 195. Bu tür KAGK’ler. yüksekö¤retim hizmeti veren veya 64 . ancak yüksekö¤retim kurumlar›nda bulunan veya ilgili birimlerle birlikte çal›ﬂan birimler veya sanayiye hizmet veren ancak devlet taraf›ndan finanse edilip.1. Bunlar. Bunlar›n faaliyetleri devaml› üyelik aidatlar›yla veya vergilerle veya genel kamudan. Devlet kademesine göre da¤›l›ma tabi tutulamayacak birimler için dördüncü bir kategori ilavesi ile birlikte dahil oldu¤u devlet kademesine göre istatistiksel birimler üç kategori içinde s›n›fland›r›lmal›d›r. 196. Özel kâr amac› gütmeyen sektör 3. Bölüm) oldu¤u birimler aras›nda ayr›ca yararl› bir ay›r›m yap›labilir. hane halk›n›n do¤rudan Ar-Ge’ye katk› yapt›¤› fonlar› içerir. Fon kayna¤› olarak. meslek odalar›. hay›r kurumlar›. Ar-Ge’nin temel ekonomik faaliyet (USSS Rev. – ‹l ve eyalet devlet birimleri. bunu ayr›ca bildirmekte yarar vard›r. ihtisas dernekleri. Bunlar. tüketici dernekleri vb. Genel kabule göre bu sektör. 73. • Özel kiﬂiler ve hane halklar›.) Kamu hastanelerindeki Ar-Ge bu sektöre dahil edildi¤inde. Kurumun türü 193.6. uluslararas› kuruluﬂlara rapor edilirken ayr› ayr› tan›mlanmalar› istenebilir. hane halk›na (yani genel kamuya) hizmet eden kâr amac› gütmeyen özel kurumlar. ücretsiz olarak veya cüzi ve ekonomik aç›dan kayda de¤er olmayan fiyatlar karﬂ›l›¤›nda hane halk›na özel veya toplu hizmetler sa¤lar. mal veya özelikle de hizmetler sa¤lamak için kiﬂilerin dernek yolu ile. kontrol edilen birimler). Önemli birim gruplar› hem devlet hem de di¤er sektörlere ba¤l› olduklar› zaman (örne¤in devlet taraf›ndan yönetilen veya kontrol edilen.
Hane halk›n›n sahip oldu¤u tüzel kiﬂili¤i olmayan iﬂletmeler. örne¤in Ar-Ge projelerini bir baﬂka birim ad›na ekonomik aç›dan kayda de¤er fiyatlarla üstlenen dan›ﬂmanlar. ÖKAG sektöründeki istatistiksel birimler UNESCO’nun "Bilim ve Teknoloji ‹statistiklerinin Uluslararas› Standardizasyonu için Öneriler"inde (1978) öne sürdü¤ü gibi alt› ana bilim ve teknoloji alan›nda s›n›fland›r›lm›ﬂt›r. – Yüksekö¤retim hizmeti verenler veya yüksekö¤retim kurumlar› taraf›ndan kontrol edilenler. Ayr›ca sözleﬂme yard›mlar› veya hibelerin. 197. 3. bu hibeler istihdam eden birimin Ar-Ge istatistiklerine dahil edilmelidir. ticari teﬂebbüsler için yap›lan Ar-Ge taramalar›ndan yakalanmaz. Aﬂa¤›daki türdeki ÖKAG kuruluﬂlar› bu sektörün d›ﬂ›nda tutulmal›d›r: – Genellikle iﬂletmelere hizmet verenler. Milli Muhasebe kurallar›na göre ticari teﬂebbüs sektörüne dahil edilmelidir (üstlenilen proje baﬂka bir sektördeki personeli ve tesisleri kullanm›yorsa. çünkü kiﬂilerin Ar-Ge faaliyetleri.6. hane halk›na hizmet veren ve KAGK’ler taraf›ndan finanse ve kontrol edilen özellikle meslek odalar›. Bundan dolay› ÖKAG sektörü sadece piyasa d›ﬂ›. Bu alanlar ﬂöyledir: 65 . Bununla birlikte kâr amac› gütmeyen genel kamuya hizmet verenlerce yönetilse de. – Öncelikle devlete hizmet verenler. resmi olarak baﬂka bir sektörde çal›ﬂan kiﬂilere verilmesi hallerinde.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA yüksekö¤retim kurumlar› taraf›ndan yönetilenler hariç olmak üzere. bir üniversite profesörüne do¤rudan verilmesi gibi. Kurallara göre bu sektör Ar-Ge’nin performans› üzerinde çok az etkisi olan genel kamunun (hane halk›) geriye kalan Ar-Ge faaliyetlerini de kapsar. araﬂt›rma birimi taraf›ndan araﬂt›rma bursu ald›¤› bilinen lisansüstü ö¤rencilerini de kapsar. – Tamamen veya genellikle devlet taraf›ndan kontrol veya finanse edilenler. 198. aﬂa¤›ya bak›n›z). 199. ihtisas dernekleri ve hay›r kurumlar› gibi piyasa d›ﬂ› birimleri kapsar. Bu. bu kiﬂilerin ilgili Ar-Ge’yi tamamen kendi zamanlar›nda ve istihdam eden birimin hiçbir personelini veya olana¤›n› kullanmadan üstlenmesi durumu hariç. devletten cari giderlerinin %50’den fazlas›n› tahsisat (blok hibe) olarak alan Ar-Ge vak›flar›. Bu tür Ar-Ge için veri toplamak zor olabilir. tüzel kiﬂili¤i olmayan ve hane halk›n›n sahip oldu¤u iﬂletmeler taraf›ndan üstlenilen Ar-Ge’yi kapsamal›d›r. yani kendi kaynaklar›yla veya "ekonomik olmayan" hibelerle finanse edilen kiﬂiler. devlet sektörüne dahil edilmelidir. Böylece bu sektörün sadece kiﬂilerin tamamen kendi zamanlar›nda ve tesislerinde ve kendi imkanlar›yla veya ekonomik olmayan hibelerle yapt›klar› Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› kapsad›¤› ortaya ç›kar. Ana sektör alt s›n›fland›rmas› S›n›fland›rma listesi 200.2.
6. Baz› durumlarda daha küçük bir istatistiksel birim uygun olabilir (aﬂa¤›ya bak›n›z). Beﬂeri bilimler. Tar›msal bilimler. 201. S›n›fland›rma ölçütü 204. bilimin ana alanlar›yla. 202. her bir bileﬂenin alt seviyelerinin tespiti ülkelere b›rak›lm›ﬂt›r. bunlar ilgili ana bilim alanlar› alt›nda s›n›fland›r›labilir. Bu sektörün Ar-Ge içindeki rolü çok küçüktür. istatistiksel birim daha küçük birimlere bölünüp. tüzel kiﬂilik bu sektör için önerilen istatistiksel birimdir. Mühendislik ve teknoloji.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA – – – – – – Do¤a bilimleri. 3. Önemli bir özel KAGK’n›n birden fazla bilim alan›nda kayda de¤er Ar-Ge faaliyeti oldu¤unda.2. 66 . Di¤er kurumsal alt s›n›fland›rmalar 205. bunlara hangi alt alanlar›n dahil oldu¤unu örneklerle göstermektedir. Tablo 3. S›n›fland›rma ölçütü Ar-Ge faaliyetinin ço¤unun üstlenildi¤i ana bilim alan›d›r. ‹statistiksel birim 203.3. Bilim ve teknolojinin ana alanlar› aç›kça tan›mlanm›ﬂ olmakla beraber. T›bbi bilimler. Bu nedenle daha fazla döküm önerilmez. Sosyal bilimler. MMS’ye göre.
beﬂeri bilimler ile ilgili di¤er konu ve alanlar. mekanik. sikke bilimi. her türlü sanatsal "araﬂt›rma" haricinde tiyatro ile ilgili sanatlar. çeﬂitli sosyal bilimler ve bu gruptaki çeﬂitli konulara iliﬂkin bilim dallar› aras› yöntembilimsel ve tarihsel BT faaliyetleri. inﬂaat bilimleri ve mühendisli¤i. demografi. 5. s›nai kimya vb. 4. klinik kimya.4. 5. patoloji) Klinik t›p (anestezi. müzik bilimi. toksikoloji. immünoloji ve immünohematoloji.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA Tablo 3. ormanc›l›k. 4. 5.5. 2. jenoloji vb. elektronik. yönetim. farmakoloji. psikiyatri.3. 2. Fiziksel antropoloji. genetik. biyofizik ve di¤er iliﬂkili bilimler) MÜHEND‹SL‹K VE TEKNOLOJ‹ ‹nﬂaat mühendisli¤i (mimari mühendislik. orman ürünleri. oftalmoloji) Sa¤l›k bilimleri (kamu sa¤l›k hizmetleri. genetik.3. radyoloji. 4. 1. terapi. botanik. hukuk. metalurji ve malzeme mühendisli¤i ve bunlar›n uzmanlaﬂm›ﬂ alt bölümleri. obstetri ve jinekoloji. ﬂehir ve yap› mühendisli¤i ve di¤er iliﬂkili konular) Elektrik mühendisli¤i. madencilik. 6. gibi yan tarih bilim dallar› ile birlikte tarih.3. ormanc›l›k.2. hijyen. biyokimya.2.1. 6.4. dahiliye. 6.2. bakteriyoloji. entomoloji. epidemoloji) TARIMSAL B‹L‹MLER Tar›m. bu gruptaki konular ile ilgili yöntembilimsel. biyoloji. 67 . jeofizik.3. 1.2. din. sanat tarihi. di¤er iliﬂkili konular) Dünya ve iliﬂkili çevre bilimleri (jeoloji. sistem analizi. ilahiyat. 3. diﬂ hekimli¤i. 3. 2. tarihi ve di¤er BT faaliyetleri] 1. ressaml›k. g›da üretimi bilim ve teknolojisi.1.1. inﬂaat mühendisli¤i. 6. fizik. bal›kç›l›k. tarihöncesi ve tarih) Diller ve edebiyat (antik ve modern) Di¤er beﬂeri bilimler [felsefe (bilim ve teknoloji tarihi de dahil). tekstil teknolojisi ve di¤er iliﬂkili konular) TIBB‹ B‹L‹MLER Temel t›p (anatomi. metalurji.3. mikro biyoloji. DO⁄A B‹L‹MLER‹ Matematik ve bilgisayar bilimleri [matematik ve di¤er iliﬂkili alanlar: Bilgisayar bilimleri ve iliﬂkili konular (sadece yaz›l›m geliﬂtirmesi. klinik mikrobiyoloji.1. hayvanc›l›k. sitoloji. di¤er iliﬂkili bilimler dahil di¤er atmosferik bilimler) Biyoloji bilimleri (klinik ve veterinerlik bilimleri hariç.1. 1.2. havac›l›k ve uzay. elektronik [elektrik mühendisli¤i. organizasyon ve yöntemler. fiziki co¤rafya ve di¤er jeobilimler.1. 5. Bilim ve Teknoloji Alanlar› 1. otorinolarongoloji. Kaynak: OECD. cerrahi. bilgisayar mühendisli¤i (sadece donan›m) ve di¤er iliﬂkili konular] Di¤er mühendislik bilimleri (örne¤in kimya. deniz bilimleri. palaekoloji. 2. fiziksel co¤rafya ve psikofizyoloji normalde do¤al bilimlerle s›n›fland›r›lmal›d›r] BEﬁER‹ B‹L‹MLER Tarih (arkeoloji. ekonomik ve sosyal). sanat. pediatri.2. sosyal t›p. co¤rafya (beﬂeri. sanat eleﬂtirisi. ﬂehir planlamas› ve k›rsal planlama. 3. donan›m geliﬂtirmesi mühendislik alanlar› alt›nda s›n›fland›r›lmal›d›r)] Fiziki bilimler (astronomi ve uzay bilimleri. 1. hemﬂirelik. mineraloji. bahçecilik ve di¤er iliﬂkili konular) Veterinerlik SOSYAL B‹L‹MLER Psikoloji Ekonomi E¤itim bilimleri (e¤itim ve staj ve di¤er iliﬂkili konular) Di¤er sosyal bilimler [antropoloji (sosyal ve kültürel) ve etnoloji. eczac›l›k. jeodezi. nöroloji. bilim dallar› aras› alanlar›n uzmanlaﬂ›lm›ﬂ teknolojileri. haberleﬂme mühendisli¤i ve sistemleri. örn. di¤er iliﬂkili konular) Kimya bilimleri (kimya. dilbilimi. 3. paleografi. 5. sosyoloji. siyasal bilimler. volkanoloji. fizyoloji. meteoroloji ve di¤er iklimsel araﬂt›rmalar. bal›kç›l›k ve iliﬂkili bilimler (ziraat. heykelt›raﬂl›k. gibi uygulamal› bilimler. zooloji.1.
E¤er bu tür kurumlar birincil faaliyet dallar› olarak lise sonras› e¤itim veriyorlarsa. Bu sektör ﬂunlardan oluﬂmaktad›r: • Finans kaynaklar› veya hukuki statüleri ne olursa olsun bütün üniversiteler. Lise sonras› e¤itim 210. Hukuki statülerine bak›lmaks›z›n bu sektör. Uygulaman›n farkl›laﬂt›¤› yerlerde. Bunlar ﬂirket. • Tüm araﬂt›rma kurumlar›. hem de lise sonras› seviyesinde hizmet verebilen e¤itim kurumlar› taraf›ndan sa¤lanabilen lise sonras› seviyesi birimleri yükseltilmiﬂtir. birincil faaliyet dal› lise sonras› (üçüncü seviye) e¤itim sa¤lamak olan kurumlar› kapsar. sektörün genel kapsam›n› tarif eder. 209. 68 . "S›n›rdaki" araﬂt›rma kurumlar›.7.7. piyasa KAGK’leri veya esas olarak devlet taraf›ndan kontrol edilip finanse edilen KAGK’ler veya hane halk›na hizmet veren KAGK’ler olabilir. üniversitelerden ve meslek yüksek okullar›ndan oluﬂur. Yukar›da belirtildi¤i gibi. 207. sektörün çekirde¤i üniversiteler ve meslek yüksekokullar›ndan oluﬂur. yüksekö¤retim kurumlar›na do¤rudan ba¤l› veya onlar taraf›ndan yönetilen veya iliﬂkili deney merkezlerini ve klinikleri de kapsar. her zaman yüksekö¤retim sektörünün parças› olacaklard›r. E¤er birincil faaliyet dallar› lise seviyesi e¤itim veya dahili staj sa¤lamaksa. Ana sorunlar aﬂa¤›da gözden geçirilmektedir: – – – Lise sonras› e¤itim. 208. milli strateji kayg›s› ve sektörün tan›m›ndan dolay› yorumda meydana gelebilecek farkl›l›klara duyarl›d›r. Yüksekö¤retim sektörü 3. devlet birimine ba¤l› ﬂirket benzerleri. Üniversite ve benzeri kurumlar Ar-Ge per- formans›nda çok önemli rol oynad›klar› için OECD (ve UNESCO) taraf›ndan ayr›ca belirlenmiﬂlerdir. uluslararas› aç›dan karﬂ›laﬂt›r›labilir veri raporlamas› hakk›nda belirgin ilkeler oluﬂturmak zordur. Bütün ülkelerde sektörün çekirde¤i. bunlar di¤er genel kurallar dahilinde sektörlere tahsis edilmelidir (piyasa veya piyasa d›ﬂ› üretim. meslek yüksekokullar ve di¤er lise sonras› okullar.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA 3. bu daha çok di¤er lise sonras› e¤itim kurumlar› ve en fazla üniversitelere ve yüksek okullara ba¤lant›l› de¤iﬂik türde kurumlardan gelmektedir. Yukar›daki tan›m. MMS ile destek- lenmedi¤i için. Kapsam 206. Sektördeki birimlerin bir k›sm› yeni üniversite olarak geliﬂmiﬂlerdir ve uzmanlaﬂm›ﬂ yüksekö¤retim kurumlar› oluﬂmuﬂtur ve baz›lar› hem lise. Ayr›ca ölçütler kar›ﬂ›k oldu¤u için.1. Bu bir MMS sektörü de¤ildir. Üniversite hastane ve klinikleri.
yüksekö¤retim sektörünün içine yaln›z bu ö¤retim/staj unsuru olan klinik/departmanlar dahil edilmelidir. 212. üniversiteler araﬂt›rma için önemli merkezler olmuﬂlard›r ve ülkeler Ar-Ge'ye özgü alanlar› geniﬂletmek istediklerinde üniversiteler. Geleneksel olarak. ayn› zamanda üniversite kampüslerinin içinde veya d›ﬂ›nda "kendi" araﬂt›rma kurumlar› da olan kuruluﬂlar. kurumun "kendi fonlar›". E¤itim ve ö¤retim yapmayan di¤er tüm klinik veya departmanlar. Üniversite hastane ve kliniklerinin yüksekö¤retim sistemine dahil edilmesi. 215. 213. Akademik t›bbi araﬂt›rmalar geleneksel olarak birçok kaynak taraf›ndan fonlanmaktad›r: Kurumun genel "blok hibesi" (GÜF). bunlar hem lise sonras› e¤itim kurumlar› (e¤itim hastaneleri) hem de yüksekö¤retim kurumlar› ile "ba¤lant›l›" araﬂt›rma birimleri olduklar› için hakl› görülebilir (örne¤in.). temel araﬂt›rma faaliyetlerine fon sa¤lamak için özel fonlar tahsis etmeleri durumunda özgün bir durum ortaya ç›kar. yeni kuruluﬂ ve birimler için yayg›n biçimde uygun yerler olarak düﬂünülmüﬂlerdir. genel kural olarak (devlet birimine ba¤l› ﬂirketler. di¤erleri özel kâr amac› gütmeyen sektör fonlar› arac›l›¤›yla ve son zamanlarda da ticari teﬂebbüs sektörü taraf›ndan finanse edilmektedir. genellikle devlet taraf›ndan kontrol ve finanse edilen KAGK’ler devlet sektörüne ve genellikle hane halk›na hizmet veren KAGK’ler taraf›ndan kontrol ve finanse edilen KAGK’ler ÖKAG sektörüne olmak üzere) uygun sektöre dahil edilmelidir. Sadece üniversitelere hibe vermekle kalmay›p. 69 . bütün kurum yüksekö¤retim sektörü olarak dahil edilmelidir. Üniversite hastane ve klinikleri 211. do¤rudan veya dolayl› devlet fonlar› veya özel fonlar (örne¤in t›bbi araﬂt›rma konseyi). Buna karﬂ›l›k hastane/t›bbi kurumun içinde sadece birkaç klinik/departman›n yüksekö¤retim unsuru varsa. "S›n›rdaki" araﬂt›rma kurumlar› 214. 216. ‹lgili sektörler aras›nda Ar-Ge faaliyetlerinin çift say›m›n› önlemeye özen gösterilmelidir. Bu tür araﬂt›rma kurumlar›n›n s›n›fland›rmas›n› etkileyen bir faktör de. Bunlar yüksekö¤retim sektörüne dahil edilebilir. ﬂirket benzerleri ve piyasa KAGK'lar› ticari teﬂebbüs sektörüne.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA kontrol ve kurumsal fonlama vb. üniversitelerde bulunan kliniklerdeki ileri düzey t›bbi bak›m hizmetleri). Hastane/t›bbi kurumun faaliyetlerinin tamam› veya tamam›na yak›n› ö¤retim/staj unsuru taﬂ›yorsa. Bu birimlerin büyük ço¤unlu¤u esasen devlet taraf›ndan finanse edilmektedir ve hatta bunlar belli bir görev odakl› araﬂt›rma birimleri olabilir.
217. kurumu devlet sektöründe s›n›fland›rmaya karar verebilir. 219. 220. "d›ﬂ" birimin yüksekö¤retim sektörüne dahil edilmesini gerekli k›lmak için yeterli olup olmad›¤›na karar vermek zordur. baﬂka sektörler için sözleﬂmeye ba¤l› araﬂt›rma yap›yor olabilir veya devletin finanse etti¤i araﬂt›rma kurumlar› olabilir. bar›nd›r›lan ve büyük ölçüde devlet taraf›ndan finanse edilen birimler devlet sektörüne. Bir yüksekö¤retim kurumunun. son geliﬂmelerden biri say›labilir. Araﬂt›rma öncelikle devletin ihtiyaçlar›n› karﬂ›lamaya yönelikse. 218. temel Ar-Ge niteli¤i taﬂ›yan ve ülkenin genel bilgisine katk›da bulunan bu kurumlar› yüksekö¤retim sektöründe s›n›fland›rmay› tercih etmiﬂtir. Maliyetlerini karﬂ›layan bakanl›k veya departman›n bütçesiyle finanse edilen "görev odakl›" Ar-Ge kuruluﬂlar›nda bu durum geçerlidir. büyük ölçüde üniversitenin serbestçe tasarruf edebilmesi için verilen tahsisattan (blok hibe) finanse edildikleri zaman da geçerlidir. fiziki konum ve kullan›lan ortak kaynaklar›n bu tür birimleri yüksekö¤retim sektöründe s›n›fland›rma ölçütü olarak kullan›lmamas› önerilir. kontrol ve finans veya verilen hizmet gibi baﬂka ölçütlere göre s›n›fland›r›labilir. örne¤in yüksekö¤retim kurumu ile ilgili araﬂt›rma kurumu aras›nda personel de¤iﬂimi veya farkl› sektörlerde s›n›fland›r›lan kurumlar aras›nda tesislerin paylaﬂ›m› ile sa¤lanan "ba¤lant›"lar› olabilir. 70 . Ar-Ge d›ﬂ› di¤er iﬂlevleri olan di¤er araﬂt›rma kurumlar›yla. yüksekö¤retim birimleriyle olan ba¤lant›lar›na ra¤men ticari teﬂebbüs sektörüne dahil edilmelidir. S›n›rdaki kurumlar baz› ülkelerde ayr›ca özel bir yasal statü sahibi olup. Öncelikle Ar-Ge'nin piyasa üreticileri olduklar› takdirde bunlar. hizmet ve Ar-Ge birimleri içeren "teknoparklar". iﬂletmelere hizmet veren iﬂletmeler ve di¤er birimler ise ticari teﬂebbüs sektörü içinde s›n›fland›r›lmal›d›r. bu. Bu kurumlar. Bu gibi durumlarda birimler aras›ndaki ba¤lar›n. 221. Bu parklarda kontrol edilen. Alternatif olarak baz› ülkeler. Bu. yüksekö¤retim sektörüne dahil edilmelidir.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA araﬂt›rman›n hangi amaçla yürütüldü¤üdür. özellikle bilim parklar› için geçerlidir. Bu tür yap›lar için. Yüksekö¤retim sektörüyle s›n›rdaki tüm kurumlar›n Ar-Ge harca- malar›yla personelinin ayr› olarak raporlanmas› önerilir. büyük ölçüde özel kâr amac› gütmeyen sektörler taraf›ndan kontrol ve finanse edilenler ise ÖKAG sektörüne dahil edilmeli. ülkeler. Üniversite ve yüksekokullarda veya bunlar›n yak›n›nda bulunan ve çok say›da üretim. Yukar›da aç›kland›¤› gibi (e¤itim hastaneleri de dahil) yüksekö¤retim birimleri taraf›ndan yönetilen ve öncelikle Ar-Ge'nin piyasa üreticileri olmayan birimler. do¤rudan ö¤retim ile ilgili olmayan veya dan›ﬂmanl›k gibi.
kurumun yeri gibi ek ölçütlerin kullan›lmas› gerekebilir. ülkelerin kendi karar›na b›rak›lm›ﬂt›r. Baz› ülkelerde uluslararas› karﬂ›laﬂt›rma amac›yla kamu üniversiteleriyle özel üniversiteler ve üniversitelerle di¤er lise sonras› ö¤retim kurum- 71 . bir fakülte. Birimin büyüklü¤üne ve özelli¤ine ba¤l› olarak. bunlara hangi alt alanlar›n dahil 223. bir "merkez". Bilim ve teknolojinin ana alanlar› net bir ﬂekilde tan›mlanm›ﬂ olmakla Ayr›nt›l› yönetim bilgilerinin bulundu¤u yüksekö¤retim sek- birlikte. 224.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA 3. örne¤in birimin uzman personelinin ço¤unun mesle¤i gibi.7. oldu¤unu belirten örnekleri gösterir. Beﬂeri bilimler. özel kâr amac› gütmeyen sektörde oldu¤u gibi aﬂa¤›daki alt› ana bilim ve teknoloji alan› olarak s›n›fland›r›lm›ﬂt›r: – – – – – – Do¤a bilimleri. bir hastane veya bir yüksekokul olabilir. Yüksekö¤retim sektöründeki istatistiksel birimler. bir departman. her bir bileﬂenin alt seviyelere ayr›ﬂma düzeyi. Tablo 3. töründe. Kurumun büyüklü¤üne ve ülkenin terminolojisine ba¤l› olarak istatistiksel birim bir araﬂt›rma enstitüsü. taramay› yapan makam›n tahminlerinden oluﬂtu¤u durumlarda.7. daha küçük bir istatistiksel birim gerekir. ana bilim alanlar›yla.2.2.3. ‹statistiksel birim 225. 3. S›n›fland›rma ölçütü 226. Dolay›s›yla kurum türündeki bir birimin kullan›lmas› önerilir: Ço¤unlukla alt› alandan sadece biriyle ilgili olacak ve faktör girdi verileri kümesinin tamam› (veya tamam›na yak›n›) elde edilebilecek en küçük homojen birim. Mühendislik ve teknoloji. Di¤er kurumsal alt s›n›fland›rmalar 227. Ana sektör alt s›n›fland›rmas› S›n›fland›rma listesi 222. Bu sektörün Ar-Ge verilerinin. temel faaliyetini en iyi tan›mlayan bilim veya teknoloji alan› alt›nda s›n›fland›r›lmal›d›r. Tar›msal bilimler. ‹statistiksel birim. Sosyal bilimler. ‹ﬂletme türündeki birim neredeyse her zaman bilim ve teknolojinin alt› ana alan›ndan birden fazlas›yla ilgili olaca¤›ndan. kuruma iliﬂkin s›n›fland›rma olarak bilim dal› s›n›fland›r›lmas›n›n ayr›nt›l› bir alan› kullan›labilir. istatistiksel birimin ilgili birkaç ana bilim dal›ndaki daha küçük birimler halindeki bölümü kullan›labilir. T›bbi bilimler.
228.8.8. 3. Yurtd›ﬂ› Bu sektör aﬂa¤›dakilerden oluﬂur: • Araçlar.1. Sektör. Yüksekö¤retim. Ar-Ge'nin ulusal ile yabanc› ticari teﬂebbüs sektörü aras›ndaki finansal 232. Dolay›s›yla sadece istatistiksel birimin Ar-Ge kaynaklar›n›n bir alt ö¤esi olarak gerçekleﬂti¤inden. standart bir alt s›n›fland›rma seçene¤i bulunmaz. 3. sa¤l›k merkezleri veya üniversite hastaneleri. • Ülke s›n›rlar›n›n içindeki tesis ve faaliyetler dahil. Kapsam 229. yurtiçi Ar-Ge için kullan›lan dört sektör ile. ∆ Özel. 72 . s›n›fland›r›lmas› 3. Klinikler. Ar-Ge taramalar›nda sadece dört ulusal sektörden birinde s›n›fland›r›lan istatistik birimleri taraf›ndan gerçekleﬂtirilen Ar-Ge için bir fon kayna¤› veya bunlar›n harici Ar-Ge harcamalar›n›n bir hedefi olarak geçer.8. uluslararas› organioluﬂturdu¤u beﬂinci bir sektöre bölünebilir. baﬂka bir yerde s›n›fland›r›lmayan di¤er birimler. Özel kâr amac› gütmeyen. Ana sektör alt s›n›fland›rmalar› özellikle.3. 3. yard›mc› olabilir. ülkenin siyasi s›n›rlar›n›n d›ﬂ›nda bulunan tüm kurum ve bireyler. Ar-Ge yapan bir birimin tüm Ar-Ge faaliyetlerini s›n›fland›rmak üzere tasarlanm›ﬂt›r. – Bu nedenle istatistiksel birimlerin en uygun türdeki ana faaliyete göre gerekir: Ö¤retim birimleri (örne¤in fakülte veya bölümler): ∆ Kamu. – – – Araﬂt›rma enstitüleri veya merkezleri. (ticari teﬂebbüs d›ﬂ›ndaki) tüm uluslararas› kuruluﬂlar. Di¤er kurumsal alt s›n›fland›rmalar 231.8.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA lar› aras›ndaki ayr›m› bilmek. Yüksekö¤retim sektörünün s›n›r›ndaki. Di¤er ulusal devletler. Ana sektör alt s›n›fland›rmas› 230. Uluslararas› örgütler.2. Önerilen zasyonlar›n – – – – – s›n›fland›rmalar ﬂunlard›r: Ticari teﬂebbüs. Ancak "yurtd›ﬂ›". hava taﬂ›tlar› ve yerel tüzel kiﬂilikler taraf›ndan iﬂletilen uzay uydular› ile bu tür tüzel kiﬂilikler taraf›ndan kullan›lan test alanlar› hariç. gemiler.
Kore. – – – – – – – – – – Yurtd›ﬂ›na giden/yurtd›ﬂ›ndan gelen fon ak›ﬂlar›n› aﬂa¤›daki ﬂekilde co¤rafi alana göre analiz etmek de yard›mc› olabilir: Kuzey Amerika: Kanada. Di¤er ticari teﬂebbüsler.D. Okyanusya'daki OECD üyesi olmayan di¤er ülkeler. – Dünyadaki tüm ülkeler kapsanm›ﬂ ve tüm k›talar ayr› olarak belirlenmiﬂtir. – OECD bölgesinin içindeki ana ekonomik bloklar (NAFTA ve AB) ayr› bir ﬂekilde gösterilmiﬂtir. geçiﬂ halindeki ülkeler vb. aﬂa¤›dakileri sa¤lamak için yap›lm›ﬂt›r: 234. Bu s›n›fland›rma. AB üyeli¤ine aday ülkeler. Asya’daki OECD ülkeleri: Japonya.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA ak›ﬂlar› önemli oldu¤unda. Ayr›ca AB'den ve uluslararas› kuruluﬂlardan gelen fonlamay› tan›mlamak da önemlidir.8. Fonlar›n kökeninin veya gidece¤i yerin co¤rafi alan› 233. gibi di¤er gruplamalar da önemli olabilir. Meksika. Okyanusya’daki OECD ülkeleri: Avustralya. 235. – Liste kapsay›c›d›r.B.4. Yeni Zelanda Avrupa'daki OECD üyesi olmayan di¤er ülkeler. Güney ve Orta Amerika. Avrupa Birli¤i. Asya'daki OECD üyesi olmayan di¤er ülkeler. 3. Afrika. Avrupa’daki di¤er OECD ülkeleri. bunlar›n aﬂa¤›daki alt bölümlere ayr›lmas› yararl› olabilir: – – Grup içindeki iﬂletmeler. ‹skandinav ülkeleri. A. 73 . – OECD bölgesi ayr› bir ﬂekilde tan›mlanabilir.
74 .
4. Bölüm ‹ﬂlevsel Da¤›l›m 75 .
Dört ulusal uygulama sektöründe de Ar-Ge türüne göre yap›lan dökümün kullan›lmas› önerilir.1'deki "Olas›" kategorisi. Dolay›s›yla bu bölümde aç›klanan tarama yaklaﬂ›mlar›. ‹ﬂlevsel yaklaﬂ›mda.4 ‹ﬁLEVSEL DA⁄ILIM 4. Hatta ço¤u iﬂlevsel da¤›l›m. teorik olarak personel verileri için çok uygun olmas›na ra¤men. Tablo 4. Yaklaﬂ›m 236.2.2. Ar-Ge’yi gerçekleﬂtiren birimin temel (ekonomik) faaliyetinden çok. 4.1. tüm Personel Olas› de¤il Olas› de¤il Olas› de¤il Kaynak: OECD. (örne¤in bilim alan›ndaki) iﬂlevsel da¤›l›m için de kullan›labilir. Ar-Ge türüne göre da¤›l›m› kullanma 238.1. Ar-Ge faaliyetinin yap›s› incelenir. Örne¤in Ar-Ge neredeyse her zaman iﬂlevsel sektörler için uygun de¤ildir (Tablo 4. Ar-Ge türü 4. ancak bazen daha ayr›nt›l› olarak incelenen kendi özelliklerine göre. dökümün birkaç ülkede kullan›ld›¤› anlam›na gelmektedir. 237. bir veya daha fazla iﬂlev s›n›f›na da¤›t›l›r. genellikle Ar-Ge harcamas›yla s›n›rland›r›l›r.1). ‹ﬂlevsel da¤›l›m›n uygunlu¤u Dökümün ölçütü Ar-Ge türü Harcama Personel Ürün alan› Harcama Personel Ana bilim alan› Sosyo ekonomik hedef Harcama Personel Harcama Ticari teﬂebbüs Cari harcama için öneriliriçin Olas› de¤il Cari harcama için önerilir Olas› Olas› Olas› Sadece seçili hedefler için önerilir Olas› de¤il Devlet Cari harcama önerilir Olas› de¤il Olas› de¤il Olas› de¤il Önerilen Olas› Önerilen Özel kâr amac› gütmeyen Cari harcama için önerilir Olas› de¤il Olas› de¤il Olas› de¤il Önerilen Olas› Olas› Yüksekö¤retim Cari harcama için önerilir Olas› de¤il Olas› de¤il Olas› de¤il Önerilen Olas› Olas› da¤›l›mdan önce sektör ve alt sektöre göre s›n›fland›r›l›r. 76 . ‹ﬂleve göre göre Ar-Ge da¤›l›m hakk›ndaki istatistikler ço¤u durumda kurum taraf›ndan da s›n›fland›r›lm›ﬂt›r. Ancak ço¤u terminoloji sadece iﬂlevsel da¤›l›m (örne¤in Ar-Ge türü) için kullan›l›r. genellikle sosyal ve beﬂeri bilimlerdekinden (SBB) daha kolay uygulanabilir.1. dökümün herhangi bir ülkede kullan›lmad›¤› ve fizibilitesinin bilinmedi¤i anlam›na gelmektedir. Ar-Ge istatistikleri alan›na özgüdür. Tablo 4. Do¤a bilimleri ve mühendislikteti (DBM) Ar-Ge’ye. "Olas› de¤il" kategorisi. Kurumsal s›n›fland›rmada kullan›lan standart terminoloji. ‹ﬂlevsel da¤›l›m. Gerçekleﬂtiren birimin ArGe kaynaklar›. Ar-Ge'nin genellikle proje düzeyinde.
temel araﬂt›rman›n tan›m›nda geçen "görünürde özel bir uygulamas› bulunmayan" ifadesi kritik önem taﬂ›maktad›r. Deneysel geliﬂtirme. teori veya yasalar› formüle etmek ve test etmek amac›yla özellikleri. – – – Üç tür Ar-Ge vard›r: Temel araﬂt›rma. temel araﬂt›rmad›r. Görünürde özel herhangi bir uygulama veya kullan›m› bulunmad›¤›ndan. Temel araﬂt›rma sonuçlar› genellikle sat›lmaz. Temel araﬂt›rma. uzun süreli ekonomik veya sosyal fayda beklemeksizin veya sonuçlar›n›n pratikteki sorunlara uygulanmas› veya uygumalar›ndan sorumlu olan sektörlere aktar›lmas› için herhangi bir çaba harcamak 77 . görünürde özel herhangi bir uygulamas› veya kullan›m› bulunmayan ve öncelikle olgu ve gözlemlenebilir olaylar›n temellerine ait yeni bilgiler elde etmek için yürütülen deneysel veya teorik çal›ﬂmalard›r. Yeni nesil teknolojiye haz›rlanmak amac›yla özel sektördeki firmalar da temel araﬂt›rma üstlenilebilir. bilimsel dergilerde yay›mlan›r veya ilgilenen meslektaﬂlara da¤›t›l›r. 241.2. Bu tür bir araﬂt›rma genellikle yüksekö¤retim sektöründe gerçekleﬂtirilir. Temel araﬂt›rma. pek çok ülkenin baﬂlatt›¤›. ancak belli bir ölçüde devlet sektöründe de yap›l›r. Güdümlü temel araﬂt›rma. Örne¤in yak›t pilleri teknolojisiyle ilgili araﬂt›rmalar. 4. ancak baz› Ar-Ge projelerinin faaliyetler aras›nda bölünmesi gerekebilir. yap›lar› ve iliﬂkileri analiz eder. yukar›daki tan›ma göre bu tür bir araﬂt›rma. Temel araﬂt›rma. baz› genel ilgi alanlar›na yönlendirilebilir. nanoteknoloji konulu kamusal araﬂt›rma programlar›d›r. Bunun bir örne¤i. 243. Frascati K›lavuzu’nda bu tür araﬂt›rmalar. 242. Da¤›l›m listesi 239. gelecekte çok say›da uygulaman›n bulunmas› gibi aç›k bir amaçla.4 ‹ﬁLEVSEL DA⁄ILIM Uluslararas› karﬂ›laﬂt›rma amac›yla dökümün sadece Cari harcamalara dayand›r›lmas› gerekir. Proje düzeyinde uygulanabilir. Temel araﬂt›rma 240. Araﬂt›rma s›ras›nda veya tarama soru formlar›n› yan›tlarken gerçekleﬂtirici sonuçlar›n gerçekteki uygulamalar›n› bilemeyece¤inden. Temel araﬂt›rmada biliminsanlar› kendi hedeflerini belirlemede k›smen özgürdür.2. Uygulamal› araﬂt›rma. salt temel araﬂt›rmadan aﬂa¤›daki ﬂekilde ay›rt edilebilir: – Salt temel araﬂt›rma. "güdümlü temel araﬂt›rma" olarak tan›mlanmaktad›r. Temel araﬂt›rma bazen güvenlik nedeniyle "gizli" ilan edilebilir. hipotez. temel araﬂt›rma say›l›r.
Güdümlü temel araﬂt›rman›n ayr› tan›mlamalar›. ya temel araﬂt›rma bulgular›n›n olas› kullan›mlar›n› ya da belirli ve önceden tan›mlanm›ﬂ hedeflere ulaﬂman›n yeni yöntem veya yollar›n› belirlemek için yürütülür. da yeni bilgi elde etme amac›yla üstlenilen özgün bir araﬂt›rmad›r. yöntem veya sistem için geçerli olmas› planlanm›ﬂt›r. sadece bilginin ilerlemesi için gerçekleﬂtirilir. Uygulamal› araﬂt›rma fikirlere iﬂlevsel bir biçim verir. ancak gizli de tutulabilir. mevcut bilgi ile eklerinin de¤erlendirilmesini kapsar. Uygulamal› araﬂt›rman›n bir unsuru stratejik araﬂt›rma olarak tan›mlanabilir. araﬂt›rma sayesinde elde edilen bilgiyi. s›nama ve de¤erlendirme amaçlar› için yürütülen demonstrasyon projeleri de dahil. Uygulamal› araﬂt›rma. 247. iﬂlemsel programlara tercüme etme iﬂlemi olarak tan›mlanabilir. yeni süreçler. 248.4 ‹ﬁLEVSEL DA⁄ILIM s›z›n. Araﬂt›rma ve/veya pratik deneyimden elde edilen mevcut bilgiden yarar anarak yeni malzemeler. mevcut veya gelecekteki sorun veya olas›l›klar›n çözümünde temel al›nabilece¤i düﬂünülen geniﬂ bir bilgi taban› oluﬂturaca¤› beklentisiyle gerçekleﬂtirilir. Bundan elde edilen malumat veya bilgi ço¤unlukla patent alt›na al›n›r. 244. Deneysel geliﬂtirme 249. öncelikle belirli bir pratik amaç veya hedefe yöneliktir. Uygulamal› araﬂt›rma. Belirli sorunlar› çözmek amac›yla. 250. Uygulamal› araﬂt›rman›n sonuçlar›n›n öncelikle tek veya s›n›rl› say›da ürün. yeni ürünler ya da cihazlar üretmeye. iﬂlem. sistemler ve hizmetler tesis etmeye ya da halen üretilmiﬂ veya kurulmuﬂ olanlar› önemli ölçüde geliﬂtirmeye yönelmiﬂ sistemli çal›ﬂmad›r. – Güdümlü temel araﬂt›rma. Ticari teﬂebbüs sektöründe temel ile uygulamal› araﬂt›rma aras›ndaki ayr›m ço¤unlukla temel araﬂt›rma program›n›n umut verici sonuçlar›n› araﬂt›rmak üzere yeni bir projenin oluﬂturulmas›yla gerçekleﬂtirilir. 78 . Uygulamal› araﬂt›rma 245. bilinen veya beklenen. Bununla birlikte. Bu kategorinin beﬂeri bilimler için anlam› neredeyse yoktur. ancak üye ülkelerde bunun ayr› tan›mlanmas›na yönelik ortak bir yaklaﬂ›m›n bulunmay›ﬂ›. politika oluﬂtururken s›k s›k baﬂvurulan geniﬂ bir kavram olan "stratejik araﬂt›rma"n›n tan›mlanmas›na yard›mc› olabilir. 246. bu konuda bir öneri getirilmesini engellemektedir. Sosyal bilimlerde deneysel geliﬂtirme.
safs›zl›k. uygulamal› araﬂt›rmad›r. Gerçekte pek az bulunan bir s›ralamay› ve bir birinden ay›rmay› iﬂaret ettikleri görülmektedir. Örne¤in farkl› sosyal ve etnik gruplardan seçilen çocuklar›n e¤itimdeki baﬂar›lar›n› etkileyen de¤iﬂkenlerle ilgili araﬂt›rma. 79 . Belirli fiziksel veya mekanik özelliklere sahip (ve bu sayede özellikle çok yararl› hale gelen) polimerlerin üretimiyle ilgili olarak bu reaksiyonlardan birinin optimize edilmeye çal›ﬂ›lmas›. Bu kategorilerle ilgili birçok kavramsal ve uygulamaya yönelik sorun bulunmaktad›r. uygulamal› araﬂt›rma ve deneysel geliﬂtirme aras›ndaki temel farkl›l›klar› göstermektedir.3. gibi) belirli özelliklerini elde etmek için. laboratuvar düzeyinde optimize edilen iﬂlemin "ölçe¤ini büyütme" ile polimerin olas› üretim yöntemlerinin araﬂt›r›lmas›n›. 253. uygulamal› araﬂt›rmad›r. Ar-Ge'nin üç türü bazen özellikle ayn› ekip taraf›ndan ayn› merkezde gerçekleﬂtirilebilir. Aﬂa¤›daki örnekler.4 ‹ﬁLEVSEL DA⁄ILIM 4. bu sentetik antikorlar›n deneysel aﬂamadaki ileri düzey tedaviyi kabul eden hastalar üzerindeki etkisini klinik olarak test etmeyi kapsar. uygulamal› araﬂt›rmad›r. daha fazla ilerleme gerçekleﬂtirilmeden önce ilgili olgular›n dayand›¤› temeller hakk›nda daha fazla bilgi elde etmek için baz› fonlar›n ek deneysel veya teorik çal›ﬂmalara harcanmas› gerekebilir. Bu durumda deneysel geliﬂtirme. do¤a bilimleri ve mühendislik ile sosyal ve beﬂeri bilimlerdeki temel araﬂt›rma. kimyasal ve fiziksel özelliklerinin incelenmesi. – Do¤a bilimleri ve mühendislik örnekleri: Çeﬂitli koﬂullar alt›nda bilinen bir polimerleﬂme reaksiyonlar› s›n›f›n›n. deneysel geliﬂtirmedir. gibi) de¤iﬂik koﬂullar alt›ndaki elektromanyetik radyasyon emilimini incelemek. Radyasyon saptamas›n›n (duyarl›l›k.de¤erlendirilmesini ve bir olas›l›k bu polimerden elde edilen ürünleri kapsar. temel araﬂt›rmad›r.2. temel ve uygulamal› araﬂt›rman›n her ikisini de kapsayabilir. ürünlerin veriminin. – Elektron band›n›n yap›s› hakk›nda bilgi edinmek üzere bir kristalin elektromanyetik radyasyonu emmesini inceleme. temel araﬂt›rmad›r. Örne¤in bir Ar-Ge projesi uygulamal› araﬂt›rma/deneysel geliﬂtirme aﬂamas›ndayken. Ayr›ca her iki yönde de hareket gerçekleﬂebilir.yap›s› hakk›ndaki bilgiye dayal› olarak belli bir hastal›¤›n antikorunu sentetik bir biçimde oluﬂturarak. – Bir antikor molekülünün aminoasit dizisinin belirlenmesi. h›z vb. yo¤unluk vb. Çeﬂitli hastal›klar›n antikorlar› aras›nda ayr›m yapmak amac›yla üstlenilen araﬂt›rmalar. Ar-Ge türlerini ay›rt etme ölçütleri 251. bu mal zemenin (örne¤in s›cakl›k. temel araﬂt›rmad›r. (‹lgili spektral aral›ktaki) mevcut radyasyon detektörlerinden daha iyilerini elde etmek için bu malzemeleri kullanarak bir cihaz›n haz›rlanmas›. 252. Bu durumda deneysel geliﬂtirme. Ayr›ca baz› araﬂt›rma projeleri ayn› anda birden fazla kategoriye dahil olabilir.
sosyal bilimlerdeki üç araﬂt›rma türü aras›ndaki farklar için daha fazla örnek verilmiﬂtir. Belirli çocuk s›n›flar› için hangi e¤itim program›n›n kullan›lmas› gerekti¤ini belirleme yöntemlerinin geliﬂtirilmesi. – Ö¤renme yetene¤ini belirleyici çevre etkenlerinin analizi. – Yap› ve gramerini belirlemek için. 80 . – Yeni risk teorilerinin geliﬂtirilmesi. Yeni pazar risklerini kapsayacak yeni sigorta sözleﬂmesi türlerinin araﬂt›r›lmas›. Araﬂt›rma sayesinde keﬂfedilen kanunlara dayanan ve bölgesel eﬂitsizlikleri de¤iﬂtirmeyi amaçlayan iﬂlemsel modellerinin geliﬂtirilmesi. Yeni tür tasarruf araçlar›n›n araﬂt›r›lmas›. Beﬂeri bilimlerde. uygulamal› araﬂt›rmad›r. uygulamal› araﬂt›rmad›r. uygulamal› araﬂt›rmad›r. temel araﬂt›rmad›r. deneysel geliﬂtirmedir. – Sosyal ve beﬂeri bilimler için örnekler: ‹ktisadi büyümede bölgesel farkl›l›klar› belirleyen etkenlerin teorik olarak araﬂt›r›lmas›. temel araﬂt›rmad›r.4 ‹ﬁLEVSEL DA⁄ILIM 254. temel araﬂt›rmad›r. deneysel geliﬂtirmedir. deneysel geliﬂtirme için anlaml› hiçbir örnek bulunamam›ﬂt›r. deneysel geliﬂtirmedir.2’de. Tablo 4. Bir dilin geliﬂmesinde co¤rafi ve sosyal de¤iﬂkenlerin etkisini belirlemek üzere bir dilin kullanm›ndaki bölgesel ve di¤er de¤iﬂiklikleri analiz etme. 255. temel araﬂt›rmad›r. Çevresel dezavantajlar› dengelemek üzere tasarlanan e¤itim programlar›n› de¤erlendirmek amac›yla ö¤renme yetene¤ini belirleyen çevre etkenlerini analiz etmek. uygulamal› araﬂt›rmad›r. uygulamal› araﬂt›rmad›r. ﬂimdiye kadar bilinmeyen bir dilin incelermesi. ancak devlet politikas› geliﬂtirmek amac›yla gerçekleﬂtirildi¤inde bu tür araﬂt›rmalar. Yat›r›m fonlar›n› yönetmek üzere yeni bir yöntem geliﬂtirilmesi.
an›tlar.4 ‹ﬁLEVSEL DA⁄ILIM Tablo 4. gibi) her türlü kayna¤›n incelenmesi Devletin d›ﬂ ticaret politikas›n›n de¤iﬂtirilmesi için bir çal›ﬂma modeli belirlemek amac›yla. sosyal ve kültürel geliﬂimini veya bir kiﬂinin biyografisini vb. anlambilim. Ailenin geçmiﬂte ve günümüzde farkl› uygarl›klardaki rolünün incelenmesi Yetiﬂkin ve çocuklardaki okuma iﬂleminin. binalar vb. tar›m çal›ﬂanlar›n›n k›rsal bölgelerden kasabalara göçünü durduracak bir program› haz›rlamak üzere. 81 . sanat eserleri. örne¤in sosyo mesleki tabakalar. "Bilimsel ve Teknolojik Faaliyet ‹statistikleri K›lavuzu". Sosyal bilimlerde ve beﬂeri bilimlerde üç araﬂt›rma türü Temel araﬂt›rma Ekonomik koﬂullar ile sosyal geliﬂme aras›ndaki nedensel iliﬂkinin incelenmesi Uygulamal› araﬂt›rma Tar›m› desteklemek ve s›nai bölgelerdeki sosyal çat›ﬂmalar› engellemek için. fonetik. elde edilen verileri kullanarak bir modelin geliﬂtirilmesi Uygun sosyal önlemleri haz›rlamak amac›yla ailenin günümüzde belli bir ülke veya bölgedeki rol ve konumunun incelenmesi Okuma iﬂleminin.2. bu göçün ekonomik ve sosyal nedenlerinin incelenmesi Sosyal hareketlilikteki son e¤ilimlerin gelecekteki sonuçlar›n› tahmin etmek için. sosyal s›n›flar ve benzerindeki bileﬂim ve de¤iﬂikliklerinin incelenmesi. ses bilimi. gibi özel durumlar›n›n incelenmesi Bir dilin tarihsel geliﬂiminin incelenmesi Tarihsel olgular› (bir ülkenin politik.) daha iyi anlamak amac›yla (el yazmas› kitaplar. belgeler. bölgesel ve sosyal farkl›l›klar vb. çocuk ve yetiﬂkinlere okumay› ö¤retmek için yeni bir yöntem geliﬂtirmek amac›yla incelenmesi Deneysel geliﬂtirme Büyük ﬂehirlere olan k›rsal göçü engellemek için bir finansal yard›m program›n›n geliﬂtirilmesi ve test edilmesi Bir toplumun sosyal yap›s› ve sosyo mesleki hareketlili¤inin. resim ve ﬂemalar gibi sembollerden bilgi elde etmek için nas›l çal›ﬂt›¤›n›n incelenmesi Ulusal iktisadi kalk›nmay› etkileyen uluslararas› etkenlerin incelenmesi Baz› sosyal ve etnik gruplar aras›ndaki yukar› hareketlili¤i teﬂvik etmek için bir program›n geliﬂtirilmesi ve test edilmesi Düﬂük gelirli çal›ﬂma gruplar›nda aile yap›s›n› korumak üzere bir program›n geliﬂtirilmesi ve test edilmesi Göçmen çocuklar› aras›nda özel bir okuma program›n›n geliﬂtirilmesi ve test edilmesi Belli bir dilin (veya kendi aralar›nda karﬂ›laﬂt›rmal› olarak birkaç dilin) sözdizimi. yani insanlar›n görsel sisteminin sözcük. ülkenin belli bir dönem içindeki iktisadi kalk›nmas›n› belirleyen belirli uluslararas› etkenlerin incelenmesi Bir dili ö¤retme veya o dilden veya o dile çeviri yapmak üzere yeni bir yöntemin tasarlanmas› amac›yla bir dilin farkl› yönlerinin incelenmesi Kaynak: UNESCO (1984b).
temel araﬂt›rmalar›n› bile yönelimini etkin bir ﬂekilde aç›klayan bir alana yerleﬂtirebilmelidir. uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalar için sadece cari dahili harca- malar›n göz önünde tutulmas› önerilir. ürün alanlar›na tahsis edilemez. – – Yaz›l›m geliﬂtirme örnekleri: Kuantum hesaplamas› ve kuantum bilgi teorisi gibi alternatif hesaplama yöntemlerinin aranmas›. 258. Bunun nedeni. Bu nedenle. di¤er sektörlere de uygulanabilir. temel araﬂt›rma veya en az›ndan güdümlü olmayan temel araﬂt›rma.3. uygulamal› araﬂt›rmad›r. uluslararas› alanda daha karﬂ›laﬂt›r›labilir oldu¤u ve daha ayr›nt›l› analizlere izin verdi¤i için verilerin kalitesini. Uygulamada. 4. Ürün alanlar›na göre Ar-Ge’nin da¤›l›m›. verileri ilgili sanayilere daha uygun bir ﬂekilde da¤›tarak. gibi) yeni alanlarda veya yeni bir ﬂekilde uygulanmas›n›n araﬂt›r›lmas› ile bilgi iﬂleme uygulamas›n›n co¤rafi bilgi ve uzman sistemleri gibi araçlar›n geliﬂtirilmesi amac›yla araﬂt›r›lmas›. fakat bir sonraki k›s›mda önerilen da¤›l›m listesi. iﬂletim sistemlerinde ve uygulama programlar› üzerinde yap›lan önemli geliﬂtirmeler vb. ticari teﬂebbüs sektörü ile s›n›rl›d›r.4 ‹ﬁLEVSEL DA⁄ILIM 256. iﬂlemin kullan›laca¤› ürün alan›na dahil edilmelidir. yeni iﬂletim sistemleri veya program oluﬂturucular›n›n geliﬂtirilmesi vb. potansiyel ticari uygulamalar› nedeniyle genellikle firman›n bir ilgi alan›na do¤ru yönlendirilir. Ürün alanlar›na göre da¤›l›m› kullanma 257. birkaç üye ülke sermaye harcamalar›n› dahil edemezken. 260. ticari teﬂebbüs sektöründeki birimler taraf›ndan yürütülen Ar-Ge’nin gerçekteki s›nai yönelimi üzerinde odaklan›r.. Örne¤in ürün alanlar›na göre Ar-Ge harcamalar›.1. 82 . temel araﬂt›rmad›r. art›r›r. Ürün alanlar› 4. bütün olarak bak›ld›¤›nda. bir firma. Ürün alan› analizi. Bu durumda. Ürünlerden çok iﬂlemlere uygulanaca¤› beklentisi ile üstlenilen Ar-Ge. Bir sonraki k›s›mda tan›mlanan ürün alanlar› çok geniﬂ oldu¤undan. di¤erlerinin ayn› zamanda uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalar amac›yla cari harcamalar› sermaye harcamalar›ndan ayr› olarak rapor edebiliyor olmas›d›r. emtia ve üretim istatistikleri ile yap›lan karﬂ›laﬂt›rmalarda daha iyidir. ticari olmayan kuruluﬂlarda gerçekleﬂtirilen Ar-Ge’nin farkl› yönelimini hesaba katmak için de¤iﬂtirilmelidir. üç Ar-Ge türünün de ürün alan› da¤›l›m›nda dikkate al›nmas›n› öneririz. Bilgi iﬂlemenin (örne¤in yeni bir programlama dili. – Yeni uygulama yaz›l›mlar›n›n geliﬂtirilmesi. ﬁu anda Ar-Ge’nin ürün alanlar›na göre da¤›l›m›. de¤iﬂtirilmemiﬂ verilerle yap›lan karﬂ›laﬂt›rmalara nazaran. deneysel geliﬂtirmedir. firmalar taraf›ndan yürütülen temel araﬂt›rma. Teorik olarak bu da¤›l›m. Teorik olarak. kurumsal olarak s›n›fland›r›lm›ﬂ.3. 259.
eksiksiz tahminler sa¤layabilmek için çok ayr›nt›l› kay›tlar›n kullan›lmas› veya Ar-Ge personeline dan›ﬂ›lmas› gerekir. Aksi takdirde iﬂlem. üretmeyi planlad›¤› ürüne tahsis edilmelidir. sonuçlar›n kullan›laca¤› üretim alan›n›n s›n›fland›rmas› dikkate al›nmaks›z›n.4 ‹ﬁLEVSEL DA⁄ILIM 22.214.171.124). 264. iﬂletmenin ekonomik faaliyetleri aç›s›ndan ürünün kullan›m› temel al›narak yap›lmal›d›r.” 265. Ar-Ge’nin sonuçlar› çok aç›k bir ﬂekilde malzeme veya ekipmanda görünecekse. ister taﬂ. yani istatistiklerin plankullan›m amac›na. herhangi bir sanayide belli bir ürün üzerine Ar- Ge çal›ﬂmas› yürüten bir iﬂletmenin. ayn› 83 . Standart Uluslararas› S›nai S›n›fland›rma’n›n (USSS) (BM. 1986) ulusal eﬂde¤erine göre s›n›fland›r›l›rken. geliﬂtirilmekte olan ürünün türüne göre da¤›t›lmal›d›r. araﬂt›rma ve geliﬂtirme projesinin yürütüldü¤ü alan veya ürün grubuna girmelidir. ister çelik sanayisinde. ayn› da¤›l›m listesi kabul edilmiﬂtir (bak›n›z Tablo 3.3. cam ve beton ürünleri üzerinde yap›lan araﬂt›rma olarak rapor edilmelidir. Da¤›l›m listesi 261. Birinci durumda da¤›t›m. Ar-Ge girdisi. Süreçlerle ilgili Ar-Ge söz konusu oldu¤unda durum zorlaﬂ›r. 1990) ulusal eﬂde¤erine göre s›n›fland›r›l›r. Bu ilkeler. Di¤erinde ise da¤›t›m. ürün geliﬂtirmeyle ilgili birçok Ar-Ge projesi için çok az sorun yaratacakt›r. 4. Bu yaklaﬂ›m›n avantaj›. da¤›l›m›n nedenine ba¤l›d›r. kil. Ayn› ﬂekilde. ABD Ulusal Bilim Kurumu taraf›ndan sanayide deneysel geliﬂtirme ve araﬂt›rmaya uygulanan tarama için kullan›lan ilkeler operasyonel ölçütler için iyi örneklerdir: "Maliyetler. Ayr›ca geniﬂ Ar-Ge programlar› ile u¤raﬂan iﬂletmelere. demir içeren temel metaller de¤il taﬂ. Ticari teﬂebbüs sektörüne ait kurumsal s›n›fland›rmayla simetrik olmas› için. Ürünün özellikleri 263. Da¤›l›m ölçütleri 262. ürünün özelliklerini dikkate almal›d›r. Örne¤in bir çiftlik makinesinin elektrik aksam› üzerinde yap›lacak olan araﬂt›rma. Standart Uluslararas› Ticari S›n›fland›rma’n›n (UTSS) (BM. elektrik makineleri üzerinde yap›lan bir araﬂt›rma olarak rapor edilmelidir. çelik sanayisinde kullan›lacak ateﬂ tu¤lalar› üzerinde araﬂt›rma. 266. ürün nerede kullan›l›rsa kullan›ls›n. Halihaz›rda s›nai ç›kt› verileri ve ticari verilerle yap›lan karﬂ›laﬂt›rmalar›n her ikisi de analistler taraf›ndan tercih edilmektedir.3. ilkelerin bu ürünlere uygulanmas› gerekir. Ar-Ge’yi ürün alan›na göre da¤›tabilmek için iki olas› ölçüt vard›r. kil. cam veya beton sanayisinde kullan›ls›n. "Ürünün özellikleri" ölçütünü uygularken. Ticari veriler. lanan Önerilen liste. s›nai ç›kt› verileri.
– Yar›iletken ve bilgisayar sanayilerinde faaliyet gösteren bir iﬂletme için VLSI’nin kullan›m› ürün alan› seçimini belirleyecetir: ∆ VLSI ayr› sat›l›yorsa. sanayiye göre bir kurumsal dökümden ç›kar›lanlarla tam olarak ayn› olmal›d›r. özellikle birden fazla sanayide faaliyet gösteren iﬂletmeler söz konusu oldu¤unda çok yararl›d›r. Ürün kullan›m› 267. Bunun en önemli dezavantaj›. 268. ürünün kullan›m›yla iﬂlevsel analizden ç›kart›lan veriler. Bu nedenle. birden fazla kurumsal birime bölünmüﬂse. örne¤in uçak gibi çok say›da farkl› parçadan oluﬂan ürünlerle ilgili yap›lan ArGe’ye de¤erinin alt›nda paha biçilmesi olas›l›¤›d›r. e¤er birden fazla sanayide faaliyet gösteren iﬂletme baz›nda Ar-Ge. 271. bu iﬂletmenin Ar-Ge program› ile desteklenen ekonomik faaliyetleri aras›nda da¤›tmak için uygulan›r. "Ürün kullan›m›" ölçütü. bir iﬂletmenin Ar-Ge’sini. s›nai faaliyetler aras›nda iﬂletmenin üretti¤i nihai ürünler temel al›narak böylece da¤›t›l›r. ∆ VLSI. ürün alan› elektronik parçalar ve aksesuarlar olmal›d›r. ayarlamalar en önemli çok ürünlü firmalar›n kurumsal s›n›fland›rmas›nda yap›laca¤›ndan sadece cari harcamalar için geçerli olan iﬂlevsel s›n›fland›rma daha ayr›nt›l› olacak ve birçok firman›n faaliyetlerini de¤iﬂik ürün alanlar›na da¤›tacakt›r. Uygulamada. oluﬂturulma aﬂamas›ndaki di¤er ekonomik istatistiklerle olabildi¤ince karﬂ›laﬂt›r›labilir özellikte olan ve özellikle de katma de¤er içeren Ar-Ge verileri sunmas› beklenmektedir. 269. Ar-Ge. bilgi iﬂlem ve muhasebe makineleri olmal›d›r. birkaç farkl› ﬂekilde da¤›t›labilir. Örne¤in çok büyük ölçekli tümdevreler (VLSI . "Ürün kullan›m›" yaklaﬂ›m›n›n. Dolay›s›yla firmalar aras› ve özellikle uluslararas› verilerin her ikisi de karﬂ›laﬂt›r›labilir hale gelir. – Sadece bilgisayar sanayisinde faaliyet gösteren bir iﬂletme için. 84 . Ar-Ge’nin iﬂletmenin yeni bir sanayiye girmesini sa¤lamak için bir iﬂlem veya ürün üzerinde yürütülmesi durumu hariç o sanayinin ürün alan› özelliklerine göre tahsis edilecektir. ürün alan› ofis. bilgi iﬂlem ve muhasebe makineleriyle ilgili Ar-Ge’dir. Bir iﬂletme birden fazla sanayide faaliyet gösteriyorsa.Very Large Scale Integrated Circuits) ile ilgili yürütülen Ar-Ge.4 ‹ﬁLEVSEL DA⁄ILIM ürün alan›n› seçmesidir. ürünün kul- lan›m› dikkate al›nmal›d›r. Teorik olarak. iﬂletme taraf›ndan sat›lan bilgisayarlara dahilse. – Sadece yar›iletken sektöründe faaliyet gösteren bir iﬂletme için bu elektronik parça ve aksesuarlarla ilgili Ar-Ge’dir. Sadece bir sanayide faaliyette olan bir iﬂletmenin Ar-Ge’si. 270. ofis.
Ancak tüm sanayi gruplar› için kullan›lam›yorsa.126.96.36.199. 4. ‹ﬂlevsel da¤›l›m için kullan›lan bilim ve teknoloji alanlar›. örnek olarak verilmiﬂtir. kendi bilim dallar›n›n ayr›nt›l› s›n›fland›rmas›n› kullanmalar› teﬂvik edilir. ürün kullan›m› yaklaﬂ›m›n›n temel al›nmas› önerilir (USSS 73. güncel ve ayr›nt›l› bir uluslararas› s›n›fland›rma standard› maalesef mevcut de¤ildir. Ürün alan› da¤›l›m›nda.4. proje düzeyinde da¤›t›l›r. 4. Devlet sektöründe taramay› yap›lan birimler Ar-Ge faaliyetlerinin bilim alan›na göre dökümünü alabilir. Birincisi.4 ‹ﬁLEVSEL DA⁄ILIM 272.2’de aç›klanan ana alanlar›n›n. Tablo 3. Ticari teﬂebbüs sektörü içindeki cari dahili Ar-Ge harcamalar›n›n. Bu s›n›fland›rma yüksekö¤retim. Üçüncüsü. ancak ticari teﬂebbüs sektöründe bu nadiren denenmiﬂtir. bilim s›n›fland›rma sisteminin iﬂlevsel alanlar› olarak kabul edilmesi önerilir. gerçekleﬂtiren birimin ana faaliyetinden çok. örne¤in birden fazla bilim dal› özelli¤ine sahip projelerde. Bilim alanlar›na göre da¤›t›m. Bölüm’de aç›klanan ana alana göre yap›lan kurumsal s›n›fland›rmadan üç ﬂekilde ayr›l›r (bak›n›z K›s›m 3. Uygun olan yerlerde.3. bütün sanayi gruplar› için ürün alan›na göre da¤›t›lmas› önerilir. ‹kincisi. daha ayr›nt›l› bir alan listesi kullan›lmal›d›r. kaynaklar›n çeﬂitli bilim ve teknoloji alanlar›na göre dökümü al›nmal›d›r. Ar-Ge faaliyetlerinin oda¤› esas al›narak de¤iﬂik bilim ve teknoloji alanlar›na ayr›lmas› gerekir. Bölüm. Bu k›s›m. Bölüm için hizmet verilen sanayi).5.2).1. harcamalar ve Ar-Ge personelinin (genellikle proje düzeyinde olmak üzere) gerçekte çal›ﬂt›¤› alan ile ölçülen. 4. Ar-Ge’yi yapan taraf›ndan geriye dönük olarak bildirilen 85 .4. Tablo 3. Ancak ülkelerin. bilim ve teknolojinin Tablo 3. Da¤›l›m ölçütleri 276. kaynaklar genellikle gerçekleﬂtiren her birimin içinde. 274. en az›ndan USSS 73. 4. yüksekö¤retim sektörü ve özel kâr amac› gütmeyen sektöre daha kolay uygulan›r. Bu nedenle.5. Bölüm için önerilir. Sosyoekonomik hedeflere göre da¤›l›m› kullanma 277. ‹statistiksel kullan›m için bilim alanlar›n›n daha ayr›nt›l› bir uluslararas› s›n›fland›rmas› üstlenilmelidir. Böyle ayr›nt›l› bir liste kararlaﬂt›r›lmam›ﬂt›r. Ar-Ge faaliyetlerinin iﬂlevsel da¤›l›m›na uygun. Bilim ve teknolojinin.1’ de ayr›nt›l› olarak belirtilen s›n›fland›rma kullan›lmal›d›r. Da¤›l›m listesi 275. Bilim ve teknoloji alanlar› 4. Bilim ve teknoloji alanlar›na göre da¤›l›m› kullanma 273. Ar-Ge’nin kendisi incelenir.2.2’deki liste. Kaynaklar›n. devlet ve özel kâr amac› gütmeyen sektörlerde yap›lan tüm Ar-Ge’ler için önerilir. 3.6. Sosyoekonomik hedefler 4. 3.2 ve 3.
Baz› ülkelerin yüksekö¤retim ve hatta ticari teﬂebbüs sektöründe uygu- lamas›na ra¤men. Ancak di¤erleri bu yaklaﬂ›m› henüz denememiﬂtir. 282. Önerilen minimum döküm 280. ürün veya konunun içeri¤i (veya program› kimin fonlad›¤›) de¤il. Böylece ölçüt. denizaﬂ›r› veya çokuluslu silahl› kuvvetlerin kullan›m› için teknik veya ekipman oluﬂturmak veya geliﬂtirmektir. sivil olabilir veya olabilirdi. ço¤u zaman bütçe verilerine dayan›larak fonlay›c› taraf›ndan raporlanan. Ar-Ge harcamalar›n›n bir veya daha fazla sektörde sosyoekonomik hedeflere göre ayr›nt›l› bir dökümünü ç›kartmakta ve baz›lar› bu da¤›t›m› Ar-Ge personel verileri için de kullanmaktad›r. meteoroloji veya telekomünikasyon gibi özel Ar-Ge’leri içermez. 8. devletin Ar-Ge için devlet bütçe ödenek veya harcamalar›n›n (ARGEDBÖH) sosyoekonomik hedeflerinin analizi ile kar›ﬂt›r›lmamal›d›r. ‹ﬂletmeler taraf›ndan finanse edilen ve ana uygulama alan› savunma olan Ar-Ge’yi de kapsar. Ancak savunma bakanl›klar› taraf›ndan finanse edilen. ‹lk bak›ﬂta. Sosyoekonomik hedefe göre ayr›nt›l› analizlerin faydas› hakk›nda genel bir öneri yap›lamasa da. planlanan dahili ve harici toplam devlet Ar-Ge harcamalar› hedeflerini kapsar. Ar-Ge’nin sosyoekonomik hedeflerinin gerçekleﬂtiriciye göre raporlanmas› en kolay devlet ve özel kâr amac› gütmeyen sektörlere (veya genel bir "kuruluﬂ" taramas›nda) uygulan›r. Savunma Ar-Ge’sinin hedefi ulusal. içerikleri veya ikincil sivil uygulamalar› olup olmad›¤›na bak›lmaks›z›n. savunma Ar-Ge’sini hedefine göre tan›mlamak oldukça basit görünür. üye ülkelerin iki öncelikli hedef için tüm sektörlerde gerçekleﬂtirici taraf›ndan raporlanan verileri toplamaya gayret etmesi önerilir: – – Savunma. so¤uk hava giysileri üzerinde yap›lan araﬂt›rma.2. Örne¤in savunma Ar-Ge’si. öncelikli olarak savunma nedeniyle üstlenilen tüm Ar-Ge programlar›n› kapsar. Ancak ayn› Ar-Ge program› hem sivil hem de savunma hedefli olabilir. sivil uygulamalarda kullan›labilme potansiyelinden dolay›. hedefinin ne oldu¤udur. Savunma için Ar-Ge 281.5.) 278. 4.4 ‹ﬁLEVSEL DA⁄ILIM dahili Ar-Ge’nin birincil sosyoekonomik hedeflerinin iﬂlevsel analizi ile ilgilidir. Bu yaklaﬂ›m. Bölüm. Bütün bilim dallar›ndaki toplam dahili harcamalara uygulanmal›d›r. Çevre kontrolü ve korumas›. askeri kullan›m amac›yla. 86 . savunma amac›yla üstlenilen nükleer Ar-Ge’yle uzay Ar-Ge’sini kapsar. Bölüm’de ele al›nacak olan. 279. Savunma. OECD ülkelerinin yar›s›ndan fazlas›. Örne¤in Kanada’da. (8.
5. 4. Uzay›n keﬂfi ve tam anlam›yla de¤erlendirilmesi.4). 4. 284. Bu tür bir analiz. projenin ana hedefine göre da¤›t›lmal›d›r. çevresel faaliyetlerin tüm konular›na odaklanm›ﬂt›r ve çevreyle ilgili Ar-Ge de buna dahildir. 12. fon kaynaklar›na göre yap›lacak bir döküm ayd›nlat›c› olabilir. Savunma Ar-Ge’sinin fonlamas› gittikçe daha uluslararas› hale gelmek- te ve özelleﬂtirilmektedir ve fon kaynaklar›n›n buna dahil edilmesi gerekir. devlet Ar-Ge fonlamas› için önerilenle ayn›d›r (gerçekleﬂtiriciye dayal› taramalara uygun olmayan genel üniversite fonlar› haricinde.3 Da¤›l›m listesi 286. ‹kinci yaklaﬂ›m›n sosyoekonomik hedef aç›s›ndan. Ürün alan› analizinde oldu¤u gibi. politika yap›c›lar›n dikkati. 288. bak›n›z aﬂa¤›daki paragraf 288). Altyap› ve arazi kullan›m›n›n genel planlamas›. Bölüm. 11. Savunma Ar-Ge’sine yönelik büyük çabalar› olan ülkeler için. hedef önemli ölçüde bulan›klaﬂabilir. 5. 6. Tar›msal üretim ve teknoloji. BPBAKT tabanl› da¤›l›m listesi (bak›n›z 8.4. Savunma Ar-Ge’lerinin sivil kullan›ma "kayd›r›lmas›" veya tam tersine yönelik bir bask› oldu¤unda. Çevrenin kontrolü ve korunmas›.3. Son y›llarda.3) hedefler aras›nda 87 . Çevrenin kontrolü ve korunmas› 285. 8. Savunma. 4. sadece Ar-Ge fonlayan tüzel kiﬂi hedefini ve buna ba¤l› olarak s›n›fland›rmas›n› savunma veya sivil Ar-Ge olarak tan›mlayabilir (bak›n›z 8. Di¤er sivil araﬂt›rma.4 ‹ﬁLEVSEL DA⁄ILIM 283. yüksekö¤retim sektöründe denendi¤inde. Ar-Ge. Bölüm. Sosyal yap› ve iliﬂkiler. ("Ürünün özellikleri" yaklaﬂ›m›na benzer bir ﬂekilde) projenin içeri¤ine veya ("ürün kullan›m›" yaklaﬂ›m›na benzer bir ﬂekilde) projenin hizmet etmesi planlanan amaç veya hedefine bak›labilir. ‹nsan sa¤l›¤›n›n korunmas› ve iyileﬂtirilmesi. 1. 3. Bu durumlarda.5.7. 7. da¤›t›m› ve rasyonel kullan›m›. gerçekleﬂtiriciye dayal› analize en uygun oldu¤u söylenebilir.7. 9. Güdümlü olmayan araﬂt›rma. Paragraf 21-22). K›s›m 8. Bölüm. S›nai üretim ve teknoloji. 10. K›s›m 6. Dünyan›n keﬂfi ve tam anlam›yla de¤erlendirilmesi 2. genel üniversite fonlar›n›n (GÜF) (bak›n›z 6. da¤›l›m için de iki yaklaﬂ›m vard›r.3 ve 8. Enerjinin üretimi. Da¤›l›m ölçütleri 287.
88 .4 ‹ﬁLEVSEL DA⁄ILIM da¤›t›lmas› ve (daha önce "araﬂt›rman›n ilerlemesi" olarak bilinen) "güdümlü olmayan araﬂt›rma" alt›nda grupland›r›lmamas› gerekir.
Bölüm Ar-Ge Personeli Ölçümü 89 .5.
5 Ar-Ge PERSONEL‹ ÖLÇÜMÜ
5.1. Giriﬂ
289. Personel verileri, do¤rudan Ar-Ge faaliyetine giden kaynaklar› ölçer. Harcama verileri, ilgili Ar-Ge’yi gerçekleﬂtirmenin, dolayl› destek (yan) faaliyetleri dahil, toplam maliyetini ölçer. 290. Ar-Ge ile dolayl› destek (yan) faaliyetleri aras›ndaki teorik ayr›m, 2.
Bölüm'de tart›ﬂ›lm›ﬂt›r. Uygulamada destek (yan) faaliyetin konumu ve bu faaliyetin istatistiksel birimden farkl› olabilen kurumsal birim kabul edilen, ArGe'yi gerçekleﬂtiren birimle olan iliﬂkisi ile ilgili ek ölçütler kullanmak çok faydal›d›r. 291. Ar-Ge verilerini derlerken, yard›mc› personelin Ar-Ge faaliyetlerini
di¤er Ar-Ge personelininkinden ay›rmak zor olabilir. Ancak teorik olarak aﬂa¤›daki faaliyetler Ar-Ge biriminde yap›l›yorsa, personel ve harcama verilerine dahildir: – – – – – Bir projenin bilimsel ve teknik çal›ﬂmalar›n› gerçekleﬂtirmek (deney ve taramalar haz›rlay›p uygulamak, prototip yapmak vb.). Ar-Ge projelerini ve özellikle de bunlar›n BT yönlerini planlamak ve yönetmek. Ar-Ge projelerinin ara ve nihai raporlar›n› ve özellikle de bunlar›n Ar-Ge yönlerini haz›rlamak. Ar-Ge projeleri için, örne¤in bilgi iﬂlem veya kütüphane ve dokümantasyon çal›ﬂmas› gibi dahili hizmetleri sa¤lamak. Ar-Ge projelerinin finansal ve personel k›s›mlar›n›n yönetimi için destek sa¤lamak. 292. leridir: – – – Merkezi bilgisayar departmanlar› ve kütüphaneler taraf›ndan Ar-Ge'ye verilen belirli hizmetler. Merkezi finans ve personel departmanlar›n›n hizmetleri. Güvenlik, temizlik, bak›m, yemekhaneler vb. D›ﬂ tedarikçilerden al›n›yor veya kiralan›yorsa, yukar›da dolayl› destek Aﬂa¤›dakiler, personel verilerinden hariç tutulacak, ancak masraflara
genel giderler olarak dahil edilecek hizmet veya dolayl› destek (yan) faaliyet-
293.
faaliyetleri olarak tan›mlanan faaliyetler de genel giderlere dahil edilmelidir (bak›n›z Tablo 5.1).
90
5 Ar-Ge PERSONEL‹ ÖLÇÜMÜ Tablo 5.1. Ar-Ge ve dolayl› destek faaliyetleri
Ar-Ge taramas›ndaki uygulama Ar-Ge faaliyet- Ar-Ge personelinde Ar-Ge’yi gerçekleﬂ- Ar-Ge birimleri leri ve Ar-Ge iﬂçilik maliyetlerinde tiren birimde (resmi Ar-Ge birimleri) art› di¤er birimler (gayri resmi Ar-Ge birimleri) Özel bilginin edinilmesi ve uygulanmas› Ar-Ge raporlar›, ﬂirket içi kitapl›klar› vb. tasarlamak, yazmak ve ço¤altmak Özel Ar-Ge yönetimi Ar-Ge projelerinin BT yönlerini planlamak ve yönetmek Özel idari destek Muhasebe, personel yönetimi Dolayl› destek Ar-Ge personelinde Gerçekleﬂtiren faaliyetleri veya Ar-Ge iﬂçilik maliyetlerinde yok, ancak sabit giderler olarak "Di¤er cari maliyetler"de var kurumda baﬂka bir yerde (firma, Merkez finans veya personel hizmetleri ve Merkezi yönetim Finans, personel ve genel çal›ﬂmalar›n Ar-Ge pay› Do¤rudan Ar-Ge Ar-Ge'yi gerçekleﬂtiren kurumdaki yeri Kategoriler Her bir kategorideki faaliyetler Deneyler gerçekleﬂtirme , prototipler yapma vb.
kurum, üniversite, yerinde dan›ﬂmanl›k teknik yüksekokul) (veya sözleﬂmeli teknik yüksekokul) BT ile ilgili destek hizmetleri Do¤rudan merkezi destek faaliyetleri Bilgisayar departmanlar›, kütüphaneler vb. taraf›ndan sa¤lanan deste¤in Ar-Ge pay› Di¤er yard›mc› hizmetler Dolayl› merkezi destek hizmetleri Güvenlik, temizlik, bak›m, yemekhane vb. Ar-Ge fonlar›n›n toplanmas› ve da¤›t›m›
Performansa dahil de¤i
Hariç tutuldu
Gerçekleﬂtiren kurumun d›ﬂ›nda b.y.s.
Bölgesel ve ulusal makamlar, uluslararas› kurumlar, hay›r kurumlar› vb.
Kaynak: OECD.
91
5 Ar-Ge PERSONEL‹ ÖLÇÜMÜ
5.2. Ar-Ge personelinin kapsam ve tan›m›
5.2.1. Baﬂlang›çtaki kapsam 294. Do¤rudan Ar-Ge'de çal›ﬂan herkesle birlikte, Ar-Ge yöneticileri, idareciler ve memurlar gibi do¤rudan hizmet sa¤layanlar da say›lmal›d›r. 295. Harcamalar ölçülürken, ücret ve maaﬂlar› genel giderlere dahil edilme-
sine ra¤men, yemekhane ve güvenlik personeli gibi, dolayl› hizmet sa¤layan kiﬂiler hariç tutulmal›d›r. 296. Ar-Ge'ye ayr›lan insan kaynaklar›n›n ölçümü esnas›nda, Ar-Ge’de d›ﬂ art›ﬂ› da hesaba kat›lmal›d›r. Dan›ﬂmanlar›n daha fazla
kaynak kullan›m› (di¤er birimler veya firmalar) ile birlikte, iﬂyerindeki dan›ﬂman kullan›m›n›n kullan›lmas›yla birlikte, Ar-Ge'ye ayr›lan insan kaynaklar›, dan›ﬂmanlar›n iﬂyerinden mi, yoksa d›ﬂ kaynaktan m› oldu¤unu belirlemek güç oldu¤unda de¤erinin alt›nda de¤erlendirilebilir. Bu hatay› gidermek için, Ar-Ge taramalar›yla iﬂyerindeki dan›ﬂmanlar›n Ar-Ge'deki tam zaman eﬂde¤erini (TZE) talep etmek ve Ar-Ge tarama sonuçlar›nda "Di¤er cari maliyetler"deki uygun maliyetleri vurgulamak önerilir. D›ﬂ kaynak kullan›ld›¤›nda, dan›ﬂman maliyetleri net bir ﬂekilde harici harcamalara dahil edilir. 5.2.2. Ar-Ge personeli kategorileri 297. Ar-Ge personelini s›n›fland›rmak için iki yaklaﬂ›m kullan›labilir: En yayg›n›, yap›lan mesle¤e göre olan›, di¤eri ise resmi mesleki vas›f (diploma derecesi gibi) düzeyine göre olan›d›r. Her ikisi de çok mant›kl› ve Birleﬂmiﬂ Milletler’in iki farkl› s›n›fland›rmas›na (Mesleklerin Uluslararas› Standart S›n›fland›rmas› (MUSS) (ILO, 1990) ve E¤itimin Uluslararas› Standart S›n›fland›rmas› (EUSS) (UNESCO, 1997)) ba¤l› oldu¤u halde, aralar›ndaki farkl›l›klar uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirlik sorunlar›na neden olur. 298. Her iki yaklaﬂ›m›n da avantaj ve dezavantajlar› vard›r. Yap›lan meslek
serileri, mevcut kaynak kullan›m›n› yans›t›r ve dolay›s›yla, daha kesin olarak tan›mlanan Ar-Ge analizi için daha faydal›d›r. Ayr›ca iﬂverenlerin bunlar› sa¤lamas› ve di¤er iﬂletmelerle Ar-Ge enstitülerinin istihdam serileriyle karﬂ›laﬂt›rmas›na izin vermesi muhtemelen daha kolayd›r. Mesleki vas›f serileri, toplam personel veritabanlar›n›n kurulmas› ve yüksek vas›fl› BT personeli ihtiyac› ile sa¤lanmas›n›n tahmin edilmesi gibi daha geniﬂ analizler için önemlidir. Ancak, ulusal e¤itim sistemleri düzeyinde ve yap›s›ndaki farkl›l›klar nedeniyle uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalar için sorun oluﬂturmaktad›r . Yap›lan meslek ve mesleki vas›f serilerinin her ikisi de, bilim ve teknolojideki insan kaynaklar› çal›ﬂmalar›n›n daha geniﬂ içeri¤i için önemlidir. 299. Bu nedenle K›lavuz, yap›lan mesle¤e göre s›n›fland›rma ve resmi mesle-
92
5 Ar-Ge PERSONEL‹ ÖLÇÜMÜ ki vas›f düzeyine göre s›n›fland›rman›n her ikisi için de tan›mlar içerir. Ancak yap›lan mesle¤i esas alan yaklaﬂ›m, Ar-Ge'de çal›ﬂan personel say›s›n›n uluslararas› düzeyde karﬂ›laﬂt›r›labilmesi için tercih edilebilir. 5.2.3. Yap›lan mesle¤e göre s›n›fland›rma Kullan›lan standart uluslararas› s›n›fland›rma, Mesleklerin Uluslararas›
Giriﬂ
300. Standart S›n›fland›rmas›’d›r (MUSS - International Standard Classification of Occupations). Mesleklerin aﬂa¤›daki tan›mlamalar›, özellikle Ar-Ge taramalar› için tasarlanm›ﬂt›r. Bununla birlikte, aﬂa¤›da aç›kland›¤› gibi MUSS-88'in (ILO, 1990) genel kategorileriyle ba¤lant›l› olabilirler.
Araﬂt›rmac›lar
301. Araﬂt›rmac›lar, yeni bilgi, ürün, süreç, yöntem ve sistemlerin tasar›m veya oluﬂturulmas› ve ilgili projelerin yönetilmesiyle u¤raﬂan uzmanlard›r. 302. Araﬂt›rmac›lar, MUSS-88 Ana Grup 2, "Uzmanlar" ve "Araﬂt›rma ve
Geliﬂtirme Bölümü Yöneticileri" (MUSS-88, 1237) alt›nda s›n›fland›r›l›r. Normalde, Ar-Ge'yi gerçekleﬂtiren benzer becerilere sahip silahl› kuvvetler mensuplar› da dahil edilmelidir. 303. Araﬂt›rmac›lar›n çal›ﬂmalar›n›n bilimsel ve teknik yönünün planlamas› ve
yönetimiyle ilgilenen müdür ve yöneticiler de bu kategoriye girer. Bu kiﬂilerin basama¤› genellikle do¤rudan araﬂt›rmac› olan kiﬂilerinkine eﬂit veya ondan üstündür ve bu kiﬂiler genellikle eski veya k›smi zamanl› araﬂt›rmac›lard›r. 304. Mesleki unvanlar kurumdan kuruma, sektörden sektöre ve ülkeden ül-
keye de¤iﬂiklik gösterir. 305. Ar-Ge ile u¤raﬂan doktora düzeyindeki lisansüstü ö¤rencileri,
araﬂt›rmac› olarak de¤erlendirilmelidir. Bunlar genellikle temel üniversite derecelerine sahiptir (EUSS düzey 5A) ve araﬂt›rmay›, doktora (EUSS düzey 6) çal›ﬂmalar›n› yaparken gerçekleﬂtirirler. Ayr› bir kategori olmad›klar› (bkz. 2. Bölüm, K›s›m 2.3.2) ve araﬂt›rmac›larla birlikte teknisyen olarak de¤erlendirildiklerinde bu durum, araﬂt›rmac› serilerinde tutars›zl›¤a neden olabilir.
Teknisyenler ve dengi personel
306. Teknisyen ve dengi personel, ana görevleri mühendislik, fen, yaﬂam bilimi veya sosyal ve beﬂeri bilimler alanlar›n›n bir veya daha fazlas›nda teknik bilgi ve deneyim gerektiren kiﬂilerdir. Kavramlar›n ve çal›ﬂma yöntemlerinin uygulan-
93
5 Ar-Ge PERSONEL‹ ÖLÇÜMÜ mas›n› içeren bilimsel ve teknik görevler gerçekleﬂtirerek, genelde
araﬂt›rmac›lar›n gözetimi alt›nda Ar-Ge'ye kat›l›rlar. Dengi personel ise benzer Ar-Ge görevlerini araﬂt›rmac›lar›n gözetimi alt›nda sosyal ve beﬂeri birimlerde gerçekleﬂtirir. 307. Teknisyenler ve dengi personel, MUSS-88 Ana Grup 3 "Teknisyenler ve
Yard›mc› Uzmanlar" ve özellikle de Alt Ana Grup 31 "Fen ve Mühendislik Bilimi Yard›mc› Uzmanlar›" ile 32 "Yaﬂam Bilimi ve Sa¤l›k Yard›mc› Uzmanlar›" ve MUSS88, 3434 "‹statistiksel, Matematiksel ve ‹lgili Konularda Yard›mc› Uzmanlar" alt›nda s›n›fland›r›l›r. Benzer görevlerde çal›ﬂan silahl› kuvvetler mensuplar› da dahil edilmelidir. 308. – – – – – – Bunlar›n görevleri, aﬂa¤›dakileri içerir:
Bibliyografik araﬂt›rmalar› gerçekleﬂtirmek, arﬂiv ve kütüphanelerden uygun dokümanlar› seçmek. Bilgisayar programlar› haz›rlamak. Deney, test ve analizler gerçekleﬂtirmek. Deney, test ve analizler için doküman ve ekipman haz›rlamak. Ölçümleri kaydetmek, hesaplamalar yapmak, çizelge ve grafikler haz›rlamak. ‹statistiksel tarama ve röportajlar gerçekleﬂtirmek.
Di¤er destek personeli
309. Di¤er destek personeli, Ar-Ge projelerine kat›lan veya bu gibi projelerle do¤rudan iliﬂkili olan vas›fl› ve vas›fs›z zanaatkarlarla sekreter ve memurlar› içerir. 310. 6 "Vas›fl› Di¤er Ar-Ge destek personeli özellikle MUSS-88 Ana Grup 4, "Memurlar", Tar›m ve Bal›kç›l›k Çal›ﬂanlar›" ve 8 "Tesis ve Makine Operatörleri ve bulunur.
Montajc›lar" alt›nda 311.
Bu baﬂl›k alt›nda, faaliyetleri Ar-Ge'ye do¤rudan hizmet oldu¤u sürece,
genellikle mali sorunlar, personel sorunlar› ve genel iﬂletimle u¤raﬂan tüm müdürler bulunmaktad›r. Bunlar özellikle MUSS-88 Ana Grup 2 "Uzmanlar" ile Alt Grup 343 "Yönetimle ‹lgili Uzmanlar" (3434 hariç) alt›nda bulunur. 5.2.4. Resmi mesleki vas›f (diploma derecesi) seviyesine göre
s›n›fland›rma
Giriﬂ
312. EUSS, Ar-Ge personelinin resmi mesleki vasfa göre s›n›fland›r›lmas›n›n temelini sa¤lar. Ar-Ge istatistiklerinin amaçlar› için alt› s›n›f önerilir. Personelin vas›fl› oldu¤u alanlara bak›lmaks›z›n bunlar›n tamam› e¤itim düzeyine göre tan›mlan›r.
94
95 . Yüksekö¤retim olmayan lise sonras› di¤er diploma sahipleri (EUSS düzey 4) 316. yani önlisans temel kurslar› veya k›sa mesleki programlar gibi. üniversitelerde ve üniversite statüsündeki uzmanlaﬂm›ﬂ enstitülerde elde edilmiﬂ derece sahiplerini de içerir. EUSS düzey 3'ü tamamlam›ﬂ olmalar›na ra¤men. Tüm alanlarda doktora düzeyinin alt›ndaki yüksekö¤retim diplomas› sahipleri (EUSS düzey 5A). üst basamak diploma sahipleri (EUSS düzey 3). Doktora düzeyinin alt›ndaki temel üniversite diplomas›na sahip olanlar (EUSS düzey 5A) 314. Tüm alanlarda üniversite veya eﬂde¤er doktora derecesi sahipleri (EUSS düzey 6). ayn› zamanda di¤er e¤itim kurumu türlerinden elde edilen düzey 3 dengi mesleki diplomalar› da içerir. Tüm alanlardaki yüksekö¤retim olmayan di¤er lise sonras› diploma sahipleri (EUSS düzey 4). düzey 5'e geçmelerini sa¤layan bir program izlememiﬂ olan. Bu kategori. ö¤rencileri düzey 5'teki konulara haz›rlayan derece sahiplerini içerir. Bu kategori. Bu s›n›f. Tüm alanlardaki lise sonras› yüksekö¤retim (EUSS düzey 5B) diploma sahipleri. Bu alanlar genellikle özeldir ve anlaﬂ›lmas› için tam ortaö¤retim düzeyinde bir e¤itimin eﬂde¤erini gerektiren bir düzeyde sunulur. Ortaö¤retim seviyesinde. EUSS düzey 5A ve 6'daki programlardan daha prati¤e yönelik/mesle¤e özel bir e¤itim sa¤lamaktad›r. Di¤er yüksekö¤retim diploma sahipleri (EUSS düzey 5B) 315. üniversitelerde ve üniversite statüsündeki uzmanlaﬂm›ﬂ enstitülerde elde edilmiﬂ derece sahiplerini de içerir. Bu s›n›f sadece ortaö¤retim seviyesinde elde edilen sadece EUSS düzey 3 diplomalar›n› de¤il.5 Ar-Ge PERSONEL‹ ÖLÇÜMÜ Doktora düzeyinde üniversite diplomas›na sahip olanlar (EUSS düzey 6) 313. Ortaö¤retim diploma sahipleri (EUSS düzey 3) 317.
Bu da bunlar›n. Frascati K›lavuzu’nun Ar-Ge personeli için resmi vas›f seviyesine göre EUSS düzey ve s›n›flar›n›n standart anahtar› EUSS-97 kategorileri 6. Prati¤e yönelik veya mesle¤e özel programlar Di¤er yüksekö¤retim diplomas› sahipleri Di¤er lise sonras› yüksekö¤retim olmayan diploma sahipleri Ortaö¤retim diploma sahipleri Ortaö¤retim 3.2. ‹leri düzey araﬂt›rma programlar›na giriﬂ yapabilmek için teorik tabanl› üçüncü düzey programlar 5. Lise sonras› Genel Kapsam OECD personel kategorileri Doktora düzeyinde üniversite diplomas› sahipleri Doktora düzeyinin alt›nda temel üniversite diplomas› sahipleri 5B. Ar-Ge tam zaman eﬂde¤eri düzeylerinin. 96 . 319. Lisansüstü ö¤rencileri uygulamas› Lisansüstü ö¤rencilerinin bilinen bir BT personeli kategorisi kabul edilmedi¤i ülkelerde. bu kiﬂiler muhtemelen k›smi zamanl› ö¤retim personeline dahil edilir. Üst ortaö¤retim 2. Lise sonras› yüksekö¤retim olmayan e¤itim. Art orta düzey veya temel e¤itimin ikinci basama¤› 1. Di¤er vas›flar 318. ‹leri düzey araﬂt›rma vasf›n› s a¤lamayan yüksekö¤retimin ilk basama¤› 4.5 Ar-Ge PERSONEL‹ ÖLÇÜMÜ Tablo 5. ‹lkö¤retim veya temel e¤itimin ilk basama¤› 0.5. 5. yüksekö¤retim Ar-Ge personel ve harcamalar›n›n (tarama veya katsay›lar ile) hesaplanmas› iﬂleminin bir parças› olarak. Bu. yüksekö¤retim kurumlar›nda çal›ﬂan personelinki ile ayn› ﬂekilde ölçüldü¤ü anlam›na gelir. ‹leri düzey araﬂt›rma vasf›n› a¤layan yüksekö¤retimin ikinci basama¤› 5A. Ar-Ge maliyetlerinin ve Ar-Ge fon kaynaklar›n›n. EUSS düzey 3'den daha düﬂük derecedeki ortaö¤retim diplomas› sahiplerini veya ortaö¤retimi tamamlamam›ﬂ olan veya di¤er dört s›n›f›n hiçbirine ait olmayan tüm e¤itim sahiplerini kapsar.2. Okulöncesi e¤itim Di¤er vas›flar ‹lkokul Okulöncesi Kaynak: OECD.
kendileri için ilgili ArGe harcamalar› ile tam zaman eﬂde¤eri hesaplanabilen ö¤rencilere kadar daralt›lmas› gerekli olabilir. Bu ö¤renciler. 321. Lisansüstü ö¤rencilerinin (ve ö¤retmenlerinin) bir grup olarak kabul edildi¤i ülkelerde Ar-Ge ile e¤itim ve ö¤retim faaliyetleri aras›ndaki s›n›r› belirlemenin zorlu¤u. çal›ﬂmalar›n›n düzeyine göre tan›mlanabilirler. ileri düzey çal›ﬂma ve özgün araﬂt›rma çal›ﬂmalar›na ayr›lm›ﬂ olup. Bölüm'de genel anlamda incelenmektedir (K›s›m 2. 2. sanayi vb. hem teorik olarak sa¤lam temellere dayanan hem de pratikte Ar-Ge personeli (ve dolay›s›yla harcamalar›) serilerine dahil edilebilmeye yarayacak ilkeler sunmakt›r.2). ‹lk basamak üniversite e¤itimini (EUSS düzey 5A) tamamlam›ﬂ ve doktora düzeyinde (EUSS düzey 6) çal›ﬂmalar›n› sürdürmektedirler. 322. EUSS 5A programlar› sunan kurumlardaki fakülteyle ilgili görevlere oldu¤u gibi.5 Ar-Ge PERSONEL‹ ÖLÇÜMÜ 320. Ancak. Yan kuruluﬂ ölçütü Mezunlar›. EUSS düzey 6 kapsam›ndaki programlar aﬂa¤›daki aç›klanm›ﬂt›r: "‹leri düzeyde araﬂt›rma diplomas›n› alma hakk› veren yüksekö¤retim programlar›d›r.3. S›n›fland›rma ölçütleri Ana ölçüt Özgün araﬂt›rman›n ürünü olarak kabul edilebilecek. lisansüstü ö¤rencileri için. Bölüm'de belirtildi¤i gibi. lisansüstü ö¤rencileri genellikle ilgili kuru- ma ba¤l›d›r veya do¤rudan bu kurum taraf›ndan istihdam edilmektedir ve kendilerine alt s›n›flara ders vermek veya çal›ﬂma ve araﬂt›rmalar›n› yapmalar›na engel olmaks›z›n uzman t›bbi hizmetler vermek gibi yükümlülükler getiren sözleﬂme veya benzeri anlaﬂmalara tabidirler. yay›mlanabilir kalitede bir yüksek lisans veya doktora tezinin sunulmas›n› gerektirir ve bilgiye yap›lan önemli bir katk›y› temsil eder. sadece ders çal›ﬂmayadayanmaz. 323. Dolay›s›yla bu programlar. 2. pratik nedenlerden ötürü bu kapsam›n. yerlerdeki araﬂt›rma görevleri için de haz›rlar. devlet. Ar-Ge çal›ﬂmalar› gerçekleﬂtiren ve bu amaç do¤rultusunda (üniversite- den verilen bir maaﬂ veya bir tür burs veya di¤er bir fonlama türü ﬂeklinde) bir fon alan tüm lisansüstü ö¤rencileri prensipte Ar-Ge personeli kafa say›s›na dahil edilmelidir. Buradaki amaç." 324. 97 .
3. personel eksikliklerini veya yaﬂlanman›n. 328. Ar-Ge personeli için kafa say›lar›n›n ölçümünde kullan›lan yaklaﬂ›m.2. (Takvim) y›l› süresince Ar-Ge'de çal›ﬂan kiﬂilerin ortalama say›s›. Ölçüm ve veri toplama 5. bilimsel ve teknik personelin toplam›nda. analitik çal›ﬂmalar yapmak ve iﬂe al›m veya cinsiyet dengesizliklerini. iﬂgücü taramalar› veya nüfus sicil kay›tlar› da faydal› tamamlay›c› veri kaynaklar›d›r. ancak sistematik olarak Ar-Ge personel verilerinin elde edilmesi için kullan›lamaz.3. Ar-Ge taramalar›n›n. kafa say›s›n›n belirlenmesi için en uygun yöntem oldu¤unu göstermektedir. Olas› yaklaﬂ›m ve seçenekler 329. Kafa say›s› verileri Bu yaklaﬂ›m›n nedenleri 326.5 Ar-Ge PERSONEL‹ ÖLÇÜMÜ 5. Araﬂt›rmac›lar ve teknisyenler. BT politika yap›c›lar›n›n bu verilere talebi her geçen gün artmaktad›r. Giriﬂ 325. – – – Ar-Ge faaliyetlerinde yer alan personelin ölçümü üç aﬂamadan oluﬂur: Kafa say›s› ölçümü. bilimsel ve teknik personelin mevcudu ve ak›ﬂ›n›n ölçümü ile ilgili ilkelerden oluﬂan bir set sunmaktad›r. dönemin sonu). BT (BT‹K) faaliyetlerine ayr›lan insan kaynaklar›n›n önemli bir alt kümesini oluﬂturur ve deneyimler. birikiminde ve ak›ﬂlar›nda Ar-Ge istihdam›n›n rolünü incelerken önemlidir. tur: – – – Belli bir tarihte Ar-Ge çal›ﬂmalar› kapsam›ndaki kiﬂilerin say›s› (ör. "beyin göçü"nün etkilerini azaltmak gibi di¤er BT politikalar›n› uygulamak için ihtiyaç duyulmaktad›r. Ar-Ge faaliyetlerinin tam zaman eﬂde¤eri olarak ölçümü (adam-y›l) Özelliklerinin ölçümü.1. Nüfus say›mlar›. cinsiyet veya ulusal köken gibi ek bilgilerin toplanmas› aç›s›ndan da en uygun ölçüdür. Ge serilerinin karﬂ›laﬂt›r›lma ihtimali olan di¤er seriler için istatistiksel kafa say›s› 98 . ArKafa say›s› verilerinin rapor edilebilmesi için farkl› seçenekler mevcut- 330. OECD BT Faaliyetlerine Ayr›lan ‹nsan Kaynaklar›n›n Ölçümü Hakk›nda K›lavuz Canberra K›lavuzu (OECD/Eurostat. Bu tip verilere. Bu özellikle.3. 327. örne¤in e¤itim veya istihdam verileri veya nüfus say›mlar›n›n sonuçlar› gibi di¤er veri serileri ile ba¤lant›lar kurulabilmesini sa¤lar. 5. Kafa say›s› verileri ayr›ca Ar-Ge personeli ile ilgili yaﬂ. (Takvim) y›l› süresince Ar-Ge'de çal›ﬂan kiﬂilerin toplam say›s›. 1995). Tamamen veya k›smen Ar-Ge faaliyetleri içerisinde çal›ﬂan kiﬂilerin toplam say›s›.
3 TZE olarak ele al›nacakt›r. bu 0.5 TZE anlam›na gelir. Benzer olarak. Tam zaman eﬂde¤er (TZE) verileri Bu yaklaﬂ›m›n uygulanmas›n›n nedenleri 331. üniversite ö¤retim görevlileri veya lisansüstü ö¤rencileri). Sadece birincil iﬂlevi Ar-Ge olan kiﬂilerin say›lmas›. Bununla birlikte. bir tasar›m veya test kurumunda çal›ﬂan kiﬂiler) olabilir. Ar-Ge laboratuvar›nda çal›ﬂan kiﬂiler) veya ikincil iﬂlev (ör. Ar-Ge harcama verilerinin karﬂ›laﬂt›rmas› için iki y›ll›k hareketli ortalamalar›n kullan›lmas› önerilir. Ar-Ge istihdam›nda kayda de¤er mevsimsel de¤iﬂiklikler varsa (örne¤in. Ar-Ge'deki kiﬂi-y›l say›s› olarak ölçülmelidir. 0. Dolay›s›yla zaman›n›n yüzde 30'unu Ar-Ge çal›ﬂmalar› için ve kalan›n› da di¤er faaliyetlerde (ö¤retim. Dolay›s›yla.5 Ar-Ge PERSONEL‹ ÖLÇÜMÜ verilerinin toplanmas›nda kullan›lan yaklaﬂ›m ile olabildi¤ince benzer olmal›d›r. Normal iﬂgünü (çal›ﬂma süresi) sektörden sektöre ve hatta kurumdan kuruma de¤iﬂebildi¤inden. Ar-Ge için gösterilen çaban›n oldu¤undan daha az görülmesine neden olur. 99 . 5. Ar-Ge'ye vakit harcayan herkesin kafa say›s› olarak say›lmas› ise yüksek tahmin de¤erlerine ulaﬂt›r›r. Kiﬂi-y›l baz›nda ölçüm 333. 334. TZE'yi kiﬂi-saat baz›nda ifade etmek çok anlaml› de¤ildir. bir dönem süresince TZE'ye dayand›r›lm›ﬂ verilerle karﬂ›laﬂt›r›lmas›n› sa¤lamak için bu de¤iﬂikliklere ilaveler yap›lmas› gerekir.3. Personel. Yöntemlerin farkl›l›klar› ve kullan›lan yöntemin aç›klanmas›n›n nedeni 336.3. bir kiﬂi-y›l olarak düﬂünülebilir. üniversite idaresi ve ö¤renci dan›ﬂmanl›¤›) harcayan bir kiﬂi. Sabit tarih yaklaﬂ›m› kullan›l›p. 332. harcama serileri ile ayn› zaman dilimi üzerinde. Bir TZE. tam zamanl› bir Ar-Ge çal›ﬂan› bir Ar-Ge biriminde sadece alt› ay istihdam edildiyse. Baz› durumlarda belirli bir tarih itibar›yla Ar-Ge personelinin TZE'sinin taramas›n› yapmak daha pratik olabilir. Ar-Ge ile u¤raﬂan kiﬂilerin say›s›. tam zaman eﬂde¤er personelin say›s›n› esas alan serilerin yerine geçemez. Ar-Ge personelinin ve özellikle araﬂt›rmac›lar›n say›s›n› ölçen veri serilerinin önemli kullan›m alanlar› olmas›na ra¤men. TZE'nin ölçümü söz konusu oldu¤unda baz› k›s›tlamalar geçerli olur. ‹kincisi. Ar-Ge baz› kiﬂiler için birincil iﬂlev (ör. Sabit bir tarihte TZE 335. veriler harcama döneminin ilk veya son günü için y›lda bir kez topland›¤›nda. Ayr›ca kayda de¤er bir k›smi zamanl› faaliyet de olabilir (ör. üniversite ö¤retim y›l›n›n sonunda devlet taraf›ndan geçici olarak iﬂe al›nan personel). Ar-Ge çal›ﬂmalar›ndaki tam zaman eﬂde¤eri anlam›nda da verilmelidir. Ar-Ge hacminin tam olarak ölçüldü¤ü bir yöntemdir ve uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalar için tüm ülkeler taraf›ndan gerçekleﬂtirilmelidir.
yani Ar-Ge içerisinde aktif olarak yer alanlar› ve bunlar› destekleyenleri. di¤erleri sadece istatistikleri oluﬂturan kiﬂilerin yapt›¤› tahminlere dayan›r. önemli veri kaynaklar› olarak kullan›labilir. Özellikle Ar-Ge katsay›lar› kullan›ld›¤›nda. Yüksekö¤retim sektöründe uygulanan en kesin yöntem. Ö¤retim görevlisinin zaman›ndan.6).5 Ar-Ge PERSONEL‹ ÖLÇÜMÜ Dolay›s›yla farkl› ülke ve sektörler için kullan›lan yöntemlerde farkl›l›klardan kaç›nmak mümkün de¤ildir. Kesin çal›ﬂma süresi. Tam zaman eﬂde¤erinin hesaplanmas›. 339. Ancak uygulamada kimi zaman daha tahmini yöntemler kullan›l›r. kullan›lan Ar-Ge katsay›lar› baz› türdeki tarama verilerinden elde edilebilirken. • Çal›ﬂma süresinin tan›mlanmas› 341. Kullan›lan ölçüm yöntemine bak›lmaks›z›n uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤i geliﬂtirmek için kullan›lan yöntemlerin detaylar› kamuya aç›k olmal›d›r. katsay›lar›n de¤eri. her beﬂ veya on y›lda bir de gerçekleﬂtirilse. Kullan›lan yöntemlerden biri. 337. aﬂa¤›daki faktörlere göre farkl›l›klar gösterir: – – Bir hafta içerisindeki ders saati say›s›. her ba¤›ms›z araﬂt›rmac› için zaman kullan›m› taramalar›n›n gerçekleﬂtirilmesini içerir. verilerle birlikte rapor edilmelidir (bkz. 100 . Baz› durumlarda. 340. Yüksekö¤retim sektöründe Ar-Ge personeli ile ilgili uygun verilere ulaﬂabilmek için. zaman kullan›m› taramalar›n›n veya çal›ﬂmalar›n›n yap›lmas› gerekebilir. Ek 2'de. Yüksekö¤retim sektöründe karﬂ›laﬂ›lan özel sorunlar 338. zaman kullan›m› taramalar›yla ilgili daha fazla ayr›nt› yer almaktad›r. her personel kategorisi için görev say›s›n›n say›lmas›n› ve bunun uygun Ar-Ge katsay›s› ile çarp›lmas›n› içerir. Bölüm. özellikle uluslararas› kurumlara raporlar sunulurken. Bu gibi taramalar. K›s›m 7. s›navlar ve ö¤renci dan›ﬂmanl›¤› için harcanan süre. Bir akademik ö¤retim görevlisinin/araﬂt›rmac›n›n genellikle iyi tan›mlanm›ﬂ olan iﬂ yükünün bir unsuru da (uluslararas› düzeyde mutlaka karﬂ›laﬂt›r›labilirlik sa¤lamakla birlikte) bir akademik y›l içerisinde ö¤retim için harcad›¤› süredir. 7. nas›l elde edildikleri ve TZE hesaplamalar›nda ne ﬂekilde kullan›ld›klar› gibi bilgiler. Ar-Ge personelinin ölçümü için kullan›lan yöntem. sektördeki Ar-Ge faaliyetlerine do¤rudan katk› yapt›¤› bilinen tüm personel kategorilerini kapsamal›d›r. – – Ar-Ge personelinin ölçümü söz konusu oldu¤unda birbiri ile ilgili iki sorundan söz edilebilir: Çal›ﬂma süresinin tan›mlanmas›.
Bu genellikle. "normal" çal›ﬂma süresini tan›mlarken çok dikkat edilmiﬂtir. 101 . Ayr›ca bir zaman kullan›m› taramas›n›n y›l›n hangi döneminde yap›ld›¤›. Zaman kullan›m çal›ﬂmalar›ndan görüldü¤ü üzere. Özellikle zaman kullan›m› taramalar›na kat›lan bu kiﬂiler genellikle ayn› kategorilerdeki memurlardan çok daha fazla saat çal›ﬂt›klar›n› belirttiklerinden. Buna uygun olarak.5 Ar-Ge PERSONEL‹ ÖLÇÜMÜ – – – Y›l›n dönemine göre de¤iﬂen idari görevler. toplam çal›ﬂma süresine dayanmal›d›r. belirli bir hafta içerisinde çal›ﬂma saatlerinin da¤›l›m›n› esas al›yorsa. Ancak uygulamada bu prensibe uymak her zaman mümkün olmaya- bilir. Zaman kullan›m› taramalar› için kullan›lan yöntemin. hiçbir kiﬂi bir y›lda birden fazla TZE temsil edememeli ve dolay›s›yla bir TZE’den fazla Ar-Ge faaliyeti gerçekleﬂtirememelidir. Örne¤in baz› araﬂt›rmac›lar. Tarama. "normal süre " d›ﬂ›nda gerçekleﬂtirilen Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› hesaba katmak nispeten daha kolay olacakt›r. Taramaya cevap veren kiﬂi bir y›l içerisinde Ar-Ge'ye harcanan süreyi de¤erlendirmek zorunda ise. Tam zaman eﬂde¤er Ar-Ge personelinin tan›mlanmas›. ayn› zamanda iﬂletmeler için çal›ﬂan akademik personel için geçerlidir. Mesleki faaliyetlerinin ço¤unun (özellikle ArGe’nin) "normal çal›ﬂma saatleri" d›ﬂ›nda ve hatta yüksekö¤retim kurumunun dahi d›ﬂ›nda gerçekleﬂtirildi¤i görülmüﬂtür. bu kadrolar›n 342. taramay› yan›tlayan kiﬂinin kendi Ar-Ge hacmini do¤ru ﬂekilde belirtebilmesi için. tam zaman eﬂde¤erinin hesaplanmas›nda etkili olabilir. Ar-Ge faaliyetlerinin yap›s› ve bunlar›n sonuçlar›n yay›mlanmas› ve/veya sunulmas› için belirtilen son tarihler Ö¤renci tatil dönemleri. Bu gibi durumlarda TZE'yi her birey için bire indirgemek mümkün olabilir. Ek 2). Ar-Ge’nin tan›m› ve neyi kapsad›¤› yani "normal süre" ve "fazla mesai" gibi ö¤elerden hangilerini içerdi¤i oldukça önemlidir. • Tam zaman eﬂde¤erinin hesaplanmas› 343. TZE hesaplamalar›n›n do¤rulu¤u üzerinde bir etkisi olacakt›r (bkz. farkl› Ar-Ge birimlerinde faaliyet yürütüyor olabilir. 345. çal›ﬂma yap›s› oldukça esnektir. Taramalar uygulan›rken. 344. "normal" saatlerin d›ﬂ›nda gerçekleﬂtirilen Ar-Ge çal›ﬂmalar›na do¤ru a¤›rl›k vermesi (iﬂle ilgili di¤er faaliyetler gibi) oldukça zordur.
3a.4. öncelik mesleki da¤›l›ma verilmelidir. Tablo 5. Bunlar›n.3. Sadece tek bir s›n›fland›rman›n söz konusu oldu¤u durumlarda. Önerilen ulusal toplamlar ve de¤iﬂkenler 346. aﬂa¤›dakiler içindir: • Ar-Ge kapsam›nda çal›ﬂan kiﬂilerin. 102 . Tablo 5.3a ve Tablo 5. Sektör ve mesleki vas›f seviyesine göre toplam ulusal Ar-Ge personeli Sektör Meslek Ticari teﬂebbüs Devlet Özel kâr amac› gütmeyen Yüksekö¤retim Toplam Aﬂa¤›dakilere sahip olanlar: Üniversite dereceleri Doktora (EUSS 6) Di¤er (EUSS 5A) Di¤er yüksekö¤retim diplomalar› (EUSS 5B) Lise sonras›. • Belirli bir 12 ayl›k dönem için ulusal s›n›rlar içinde Ar-Ge çal›ﬂmalar›nda harcanm›ﬂ toplam TZE. yüksekö¤retim olmayan di¤er diplomalar (EUSS 4) Ortaö¤retim diplomalar› (EUSS 3) Di¤er vas›flar Toplam Kaynak: OECD. Önerilen iki toplam.5 Ar-Ge PERSONEL‹ ÖLÇÜMÜ 5.3b'de gösterildi¤i ﬂekilde sektör ve yap›lan meslek ve/veya resmi mesleki vasfa göre dökümü al›nmal›d›r. kafa say›s› yöntemi ile elde edilen say›s›. Tablo 5. Di¤er kurumsal s›n›fland›rmalar (ve bazen iﬂlevsel da¤›l›mlar) bu çerçeve içinde uygulan›r. Sektöre ve yap›lan mesle¤e göre toplam ulusal Ar-Ge personeli Sektör Meslek Ticari teﬂebbüs Araﬂt›rmac›lar Teknisyenler ve dengi personel Di¤er destek personeli Toplam Devlet Özel kâr amac› gütmeyen Yüksekö¤retim Toplam Kaynak: OECD.3b.
Yap›lan meslek ve diploma dercesine göre çapraz s›n›fland›r›lm›ﬂ veriler 352. Ar-Ge per- 103 . • Cinsiyet. Bununla birlikte. Bununla birlikte. her biri yararl› bir istatistik (yap›lan mesle¤e göre istihdam. Ar-Ge iﬂgücünü ve toplam bilimsel ve teknik personelin daha geniﬂ yap›s›na nas›l uydu¤unu daha fazla anlamak için.5. Bölüm. Son olarak. mesleki vasfa göre e¤itim istatistikleri) birimiyle iliﬂkili oldu¤undan. Ar-Ge personeli için bu tür verilerin toplanmas› henüz ilk aﬂamadad›r. vatan- daﬂl›k veya do¤um yeri. sosyal güvenlik sicil kay›tlar› gibi di¤er idari veri kaynaklar›na bakmak yararl›d›r. Yukar›daki kategoriler. Bu ölçütlerden en az ikisinin birleﬂtirilmesi durumunda daha fazla bilgi elde edilir. Ar-Ge personelini s›n›fland›rmak için kullan›ld›klar›nda. bu tür verilerin toplanmas›. Maaﬂ düzeyleri ve ulusal köken gibi di¤er de¤iﬂkenler de incelenmeye de¤erdir. Verileri yaﬂa göre raporlamak için verilerin alt› alt kategoriye ayr›lmas› önerilir: – 25 yaﬂ alt›. Bu ölçütlerin tümünün avantaj ve dezavantajlar› vard›r ve bunlar. kaynak kullan›m› aç›s›ndan çok yo¤un olan birey taramalar› yapmay› gerektirebilir. – 65 yaﬂ ve üstü. 5. daha önceki meslek veya en yüksek seviyede e¤itim al›nd›¤› ülke gibi di¤erleri de önemli olabilir. farkl› türde bilgiler sa¤lar. Çal›ﬂma alanlar› EUSS-97’de tan›mlanm›ﬂt›r ve 3.5 Ar-Ge PERSONEL‹ ÖLÇÜMÜ 347. 351. • Yaﬂ. Bununla birlikte. 350. – 45-54 yaﬂ. Tablo 3. nüfus sicil kay›tlar›. Ar-Ge personelinin e¤itim geçmiﬂiyle yani en yüksek diplo- ma derecesiyle ilgili olarak kafa say›s› verilerini toplamak yararl› olabilir. araﬂt›rmac›larla ve mümkünse di¤er Ar-Ge personeli kategorileriyle ilgili kafa say›s› verilerinin aﬂa¤›dakilere dayal› olarak toplanmas› önerilir. 348. Bu nedenle. 349. Standart Uluslararas› Yaﬂ S›n›fland›rmalar›yla ‹lgili Birleﬂmiﬂ Milletleri Geçici ‹lkeler (BM.3.2’de sunulan bilim ve teknoloji alanlar›yla iliﬂkili olabilir. – 35-44 yaﬂ. Daha önce yaﬂan›lan ülke. 1982) ile uyumludur. yap›lan meslek ve diploma derecesi yaklaﬂ›mlar›n›n hem güçlü hem de zay›f yanlar› vard›r. – 55-64 yaﬂ. – 25-34 yaﬂ. Ulusal kökeni belirlemek için farkl› ölçütler kullan›l›r: Milliyet.
Ayr›ca BT‹K konusu olan Ar-Ge personelinin pay›n›. Baz› araﬂt›rmac›lar›n iﬂ deneyimiyle tamamlanan. Ek olarak. Üniversite mezunlar› ile araﬂt›rmac›lar aras›ndaki iliﬂki (araﬂt›rmac›lar›n genellikle üniversite düzeyinde diploma sahibi olmalar› beklense de) her zaman geçerli de¤ildir. Tablo 5. yani yüksekö¤retimi tamamlam›ﬂ araﬂt›rmac›lar› ve teknisyenleri belirlemeye yard›mc› olur. baﬂka bir ülkenin Ar-Ge personeli istatistiklerini anlama. Di¤er meslek kategorileri söz konusu oldu¤unda iliﬂki daha da zay›ft›r. 354. daha düﬂük düzeyde dereceleri vard›r. Ayr›ca yap›lan meslek ve diploma derecesi aras›nda Tablo 5. Tablo 5. EUSS düzey 5 diplomas›na sahip yönetici sekreterler vb.). Örne¤in di¤er destek personelinin her düzeyde diplomalar› olabilir (örne¤in muhasebe alan›nda üniversite diplomas›na sahip finans müdürleri. 353.5 Ar-Ge PERSONEL‹ ÖLÇÜMÜ sonelinin hem yap›lan mesle¤e hem de diploma derecesine göre s›n›fland›r›lmas› istenebilir.4’te önerilene benzer bir çapraz s›n›fland›rma. bu istatistiklerin uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤ini de¤erlendirme ve hatta birinin kendi ülkesinin Ar-Ge alan›ndaki iﬂgücü e¤ilimlerini görüﬂülmesi için yararl›d›r.veri toplanmas› önerilir.4’te gösterildi¤i gibi kafa say›s› esas al›narak çapraz s›n›fland›rma yapmak için –belki beﬂ y›lda bir. Ar-Ge üzerinde çal›ﬂan tüm üst düzey personeli ölçmek 104 . yüksekö¤retim olmayan Di¤er diplomalar (EUSS 4) Ortaö¤retim diplomalar› (EUSS 3) Di¤er vas›flar Toplam Di¤er destek personeli Toplam Kaynak: OECD. Yap›lan mesle¤e ve diploma derecesine seviyesine göre s›n›fland›r›lan Ar-Ge personeli Kafa say›s› Yap›lan meslek Vas›f Araﬂt›rmac›lar Teknisyenler ve dengi personel Aﬂa¤›dakilere sahip olanlar: Üniversite diplomalar› Doktora (EUSS 6) Di¤er (EUSS 5A) Di¤er yüksekö¤retim diplomalar› (EUSS 5B) Lise sonras›. Ayr›ca bilim ve mühendislik (DBM) diplomas›na sahip ve teknisyen olarak çal›ﬂan üniversite mezunlar› bulmak gitgide kolaylaﬂmaktad›r.4. özellikle de Canberra K›lavuzu’nda "çekirdek" olarak nitelendirilen pay›.
4. 105 . hem de tam zamanl› eﬂde¤erler için toplam Ar-Ge personeliyle araﬂt›rmac›lar›n bölgesel dökümünün al›nmas› da önerilir. Di¤er OECD üyesi ülkeler için. yüksek düzeydeki personelin temsili kategorilerini belirlemek için iyi bir temel sa¤lar. Federal ülkelerde bölgeler. bölgesel da¤›l›m›n ulusal ihtiyaçlara göre belirlenmesi gerekir. AB üyesi ülkeler için.3.Nomenclature of Territorial Units for Statistics) s›n›fland›rmas›na göre verilir. S›n›fland›rma olarak yap›lan meslek ve diploma derecesinin sürekli kullan›lmas›. bölgesel seviyeler ‹statistik için Bölgesel Birimlerin Terminolojisi (‹BBT . bölgesel Ar-Ge verilerinin derlenmesinde kullan›lacak yöntemlerle ilgili daha fazla ayr›nt› bulabilirsiniz. 5.6.5 Ar-Ge PERSONEL‹ ÖLÇÜMÜ istenebilir. Bu nedenle Tablo 5. eyalet düzeyinde olabilir. Hem kafa say›lar›. Ek 5’te. Bölgesel veriler 355. bu personel kategorisinin tek bir ölçümünü tan›mlamay› engellemiﬂtir.
106 .
Bölüm Ar-Ge'ye Ayr›lm›ﬂ Harcamalar›n Ölçümü 107 .6.
‹statistiksel bir birimin. 6. Dahili harcamalar 6.2. tatil ödemeleri. Tamamlay›c› bilgi olarak. Tan›m 358. Giriﬂ 356.3). fon kayna¤› ne olursa olsun.6 Ar-Ge’YE AYRILMIﬁ HARCAMALARIN ÖLÇÜMÜ 6. Cari maliyetler 360. ‹lk iki ad›m gerekli ve genellikle dördüncüsü için yeterlidir. Ar-Ge har- camas› verileri. K›s›m 6. emeklilik fonuna yap›lan katk›lar ve di¤er sosyal güvenlik ödemeleri. Gerçekleﬂtiricinin bu dahili Ar-Ge harcamalar› için bildirdi¤i fon kaynaklar›n› belirleyiniz (bkz. harici harcama bilgilerinin toplanmas› istenebilir.2.2. bilgisayar bölümlerinin veya genel merkezin personeli gibi) kiﬂilerin iﬂçilik maliyetleri hariç tutulup. Önemli ulusal toplamlar elde etmek için. Ar-Ge yapanlar›n dahili harcamalara iliﬂkin raporlar›na dayal› olarak derlenmelidir. y›ll›k ücret ve maaﬂlar ile ilgili maliyetleri veya prim ödemeleri. Bu harcamalar› ölçmede kullan›lan tam usul aﬂa¤›daki ﬂekildedir: – – – – Her istatistiksel birimin Ar-Ge için yapt›¤› dahili harcamay› belirleyiniz (bkz.1. Bunlar.1.3). di¤er cari maliyetlere eklenmelidir. 357. bordro vergileri gibi ek ödemeleri kapsar.2. 359. Ar-Ge personelinin iﬂçilik maliyetleri 361. Dahili harcamalar.4).2. K›s›m 6. K›s›m 6. verileri Ar-Ge sektörleri ve fon kaynaklar›na göre toplay›n›z. Bu durumda di¤er s›n›fland›rmalar ve da¤›l›mlarda bu çerçeve içinde derlenebilir. iﬂçilik maliyetleri ve di¤er cari maliyetlerden oluﬂur (ayr›ca bkz. Personel verilerinde yer almayan ve dolayl› hizmetler sa¤layan (güvenlik ve bak›m personeli veya merkezi kütüphanelerin.2). 108 .7). (bkz. K›s›m 6. 6. Hem cari giderler hem de sermaye giderleri eklenir. ‹statistiksel birim veya sektörün d›ﬂ›nda ancak dahili Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› desteklemek amac›yla yap›lan (örne¤in Ar-Ge sarf malzemelerinin sat›n al›nmas› gibi) harcamalar buraya dahildir. birim içinde (dahili) veya d›ﬂ›nda (harici) Ar-Ge harcamalar› olabilir. K›s›m 6. Cari maliyetler. bir istatistiksel birimde veya ekonomi sektöründe belirli bir dönem içinde yap›lan tüm Ar-Ge harcamalar›d›r. Her bir istatistiksel birimin harici Ar-Ge harcamalar›n› belirleyiniz (bkz.
• Araﬂt›rma tesisleri için ödenen kiralar 366. Örnekleri: Su ve yak›t (gaz ve elektrik dahil). kitaplar. kütüphane. posta ve telekomünikasyon. genellikle de devlet sektöründe s›n›fland›r›lan kurumlar taraf›ndan üstlenilen maliyetleri olabilir. Birçok ülkede. Çal›ﬂma alan›ndaki dan›ﬂmanlara iliﬂkin maliyetler di¤er cari maliyetlere eklenmeli ve mümkünse ayr› olarak belirlenmelidir. hem süregiden bar›nma. (Personel verilerindeki iﬂlenmelerine iliﬂkin bilgiler için bkz. onar›m ve bak›m›. araﬂt›rma kurumunun d›ﬂ›nda yap›lan küçük prototiplerin veya modellerin emsal veya gerçekleﬂen maliyetleri. bilimsel topluluklar vb. (üniversiteler dahil) kamu kurumlar›n› "bar›nd›rma" sorumlulu¤u. ço¤unlukla sektör taraf›ndan ödenmeyip. ‹lgili kuruluﬂ içinde gerçekleﬂtirilen veya d›ﬂ sa¤lay›c›lardan kiralanan veya sat›n al›nan dolayl› hizmetlere iliﬂkin tüm maliyetler buraya eklenmelidir. özellikle Ar-Ge harcamalar› için maliyet endekslerini oluﬂturmada yararl› olur. Dolayl› olarak ödenen cari maliyetler 365. ekonominin di¤er sektörlerinde. sarf malzemelerini ve ekipman› içerir. binalar›n ve ekipman›n kullan›m. Bu tür hizmetler için verilebilecek örnekler ﬂunlard›r: Güvenlik. laboratuvarlar için materyaller (kimyasallar. için üyelikler. hem de tesis ve ekipman 109 .2. ‹ﬂçilik maliyetleri ço¤u zaman cari maliyetlerin en büyük bileﬂenidir. depolama. Ar-Ge istatistiklerinde sadece bu tür ö¤rencilerle iliﬂkili gerçekleﬂen "maaﬂlar"/ayl›klar ve benzeri harcamalar raporlanmal›d›r. 5. Ar-Ge faaliyetlerinin. sigorta) de eklemeli ve ayn› istatistiksel birimde Ar-Ge d›ﬂ› faaliyetlerin de yap›labilmesini sa¤lamak için paylaﬂt›r›lmal›d›r. di¤er destek personeli vb. teknisyenler ve dengi personel. K›s›m 5. Yapt›klar› iﬂ için bazen "pazar de¤erinden" daha az para al›rlar. referans malzemeleri. ‹statistiklere sadece üniversitelerin veya Ar-Ge birimlerinin bordrosunda (örne¤in araﬂt›rma görevlisi olarak) yer alan ve/veya Ar-Ge için kendilerine (araﬂt›rma burslar› gibi) d›ﬂar›dan fon sa¤lanan ö¤renciler eklenmelidir. Di¤er cari maliyetler 364. iﬂçilik maliyetlerini (örne¤in araﬂt›rmac›lar.1).).6 Ar-Ge’YE AYRILMIﬁ HARCAMALARIN ÖLÇÜMÜ 362. 363. Doktora düzeyindeki lisansüstü ö¤rencileri için maaﬂ unsurunun hesaplan- mas› bazen sorunlara neden olabilir. Bu. Ülke- ler. belirli bir y›l içinde istatistiksel birim taraf›ndan gerçekleﬂtirilen ArGe çal›ﬂmalar›n› desteklemek için para ödenmeden sat›n al›nan materyalleri. ‹dari ve di¤er genel giderleri (örne¤in ofis. Bu ek s›n›fland›rmalar. Aﬂa¤›da iki örnek incelenmiﬂtir. hayvanlar vb. Bölüm. Faiz giderleri hariç tutulmal›d›r.) gibi personel türüne göre toplaman›n veya baﬂka bir ﬂekilde saklaman›n yararl› oldu¤unu düﬂünebilir. bilgisayar hizmetleri ve Ar-Ge raporlar›n›n bas›lmas›. Bunlar. hesaplar› Ar-Ge ile di¤er faaliyetler aras›ndaki iﬂlevsel dökümü yans›tmayan ve Ar-Ge taramalar›nda genellikle devlet sektörüne dahil edilen merkezi bir kuruluﬂa aittir. dergiler. ﬁiﬂirilmiﬂ hiçbir de¤er türetilmemelidir.
Ücret veya kira sektördeki bir birime ödetildi¤inde. Ar-Ge personeline iliﬂkin sosyal güvenlik ve/veya emeklilik için gerçek- leﬂen bir bedel oldu¤unda. bu miktarlar›n Ar-Ge iﬂçilik maliyetlerine eklenmesi gerekir. di¤er cari maliyetlere eklenecek tahmini bir "pazar de¤eri" olarak kullan›labilir. 110 . ulusal yetkililerin (örne¤in ilgili tesislerin tahmini pazar de¤erini hesaba katmak için) veri serilerinde bir ayarlama yapmalar› gerekir. maliyetlerin "çift say›lmamas›" için dikkat edilmelidir. farkl› bir sektördeki bir kuruluﬂtan di¤erine yap›ld›¤› bilinen gerçekleﬂen bir ödemeyi temsil eden temsili bir miktar›n eklenmesi yine de istenebilir. ülkelere kendi içlerindeki analizlerinde de yard›mc› olur. tatil ödemeleri. Ar-Ge personelinin iﬂçilik maliyetleri. bu maliyetler tahmin edilmeye çal›ﬂ›lmal›d›r. 370. Ar-Ge ile iliﬂkili tüm ücretlerin/kiralar›n vb. Bu tür maliyetlerin çift hesaplanmamas›na dikkat edilmesi gerekir. ölçülen Ar-Ge maliyetinin ve özellikle de devlet taraf›ndan finanse edilen Ar-Ge maliyetinin d›ﬂ›nda tutulmas› anlam›na gelir. faktör maliyeti ﬂeklinde olmal›d›r. Bunun. Bu hizmetlerin sa¤lay›c›lar› ile hizmetlerden yararlananlar aras›nda. 368. Gerçekleﬂen ödemeler yap›ld›¤›nda (Ar-Ge taramalar› taraf›ndan ortaya ç›kar›lmasa da). Bu. KDV ve benzeri sat›ﬂ vergilerinin. bunlar ço¤u kez sektörlerin içindeki veya sektörler aras›ndaki hareketlerle ilgili olabilir. paragraf 361). Herhangi bir iﬂlem yoksa bile. Ar-Ge harcamalar›yla ilgili hem sa¤lay›c› hem de fonlay›c› baz›ndaki veriler. Gerçekçi bir Ar-Ge maliyeti elde etmek için." (bkz. bunun yap›lmas› kolayd›r. • Ar-Ge personeli için sosyal güvenlik maliyetleri ve emeklilik paralar› 369. Bu. uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirlikle ilgili nedenlerden ötürü. Bu yaln›zca geçerli uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalar yap›lmas›na yard›mc› olmakla kalmaz. Katma De¤er Vergisi (KDV) 371. ‹lgili sektörün maliyetlerinin muhasebe kay›tlar›nda görünmesi gerekmez.6 Ar-Ge’YE AYRILMIﬁ HARCAMALARIN ÖLÇÜMÜ için yap›lm›ﬂ geçici düzenlemeleri ilgilendirebilir ve özellikle yüksekö¤retim sektörü için geçerlidir. örne¤in Ar-Ge’ye ayr›lan fonlar›n f›rsat maliyetine bakarken veya milli gelir ve genellikle KDV içermeyen devlet harcamalar› istatistikleri ç›kar›l›rken. 367. Baz› durumlarda bu tür tesisler kurumlara ücretsiz olarak sa¤lan›r ve kurumun muhasebe kay›tlar›nda yer almaz. harcama verilerine eklenmesi gerekir. Ancak bu tür bir ödeme bulunmad›¤›nda. hizmetleri alan sektördeki di¤er cari maliyetlere dahil edilmesi ve ba¤›ﬂta bulunan ilgili sektörlerin hesaplar›ndan ç›kar›lmas› gerekir. "y›ll›k ücret ve maaﬂlar ile ilgili ödemeleri veya prim ödemeleri. emeklilik fonlar›na yap›lan katk›lar ve di¤er sosyal güvenlik ödemeleriyle bordro vergileri gibi ek ödemeleri içerir.
inﬂa edilen veya sat›n al›nan binalar› içerir. Arsa ve binalar 377. sabit varl›klar›n amortisman› için normalde hükümler yoktur. Ülkelerin. ‹ster gerçekleﬂmiﬂ ister emsale dayanarak olsun. 6. Sermaye harcamalar›. standart muhasebe usullerinin bir parças› oldu¤undan. Bu yaklaﬂ›m iki nedenle önerilir: – Amortisman (yani mevcut varl›klar›n de¤iﬂtirilmesini finanse etmek için yap›lan bir ödeme) cari maliyetlere dahilse. Sonuç olarak. – – – Sermaye harcamalar›. gerekirse merkezi bir ayarlama yaparak. bu nedenle taramay› yan›tlayanlar taraf›ndan. bir ülkenin içinde bile.3.2. 376. 375. 111 . de¤iﬂiklikler ve onar›mlar dahil. bu çok az soruna neden olur ve ç›kt›lardaki KDV dengeleniyorsa bunun iadesi istenebilir. Yap›ld›klar›nda. 373. tesis ve ekip- manla ilgili tüm amortisman bedelleri/karﬂ›l›klar› dahili Ar-Ge harcamalar›ndan ç›kar›lmal›d›r. sermaye harcamalar›n›n eklenmesi çift saymaya neden olur. Ar-Ge için edinilen arsalar› (örne¤in test arazileri. KDV girdi maliyetlerinin ayr› ayr› kaydedilmesi. Bilgisayar yaz›l›mlar›. aﬂa¤›dakilerle ilgili harcamalardan oluﬂur: Arsa ve binalar. dönem için tam olarak raporlanmalar› ve bir amortisman unsuru olarak kaydedilmemeleri gerekir. bu sektörler için KDV’yi harcamalardan ç›karmak üzere her çabay› göstermesi gerekir. Bir Ar-Ge projesinin bir parças› olarak sat›n al›nan mal ve hizmetlere eklenen KDV’nin iadesinin istenemedi¤i yüksekö¤retim ve kâr amac› gütmeyen özel sektörlerde daha fazla sorun oluﬂabilir. harcamalar›n›n meﬂru bir parças› olarak kabul edilir. OECD’ye gönderilen rakamlar›n KDV içermemesi önerilir. Araçlar ve ekipmanlar. Devlet sektöründe ise girdi maliyetlerine iliﬂkin KDV’nin genellikle iadesi istenebilir ve bu nedenle KDV ayr› olarak belirlenebilir. Bu. – Devlet sektöründe.6 Ar-Ge’YE AYRILMIﬁ HARCAMALARIN ÖLÇÜMÜ 372. istatistiksel birimlerin Ar-Ge programlar›nda kullan›lan sabit varl›klarla ilgili y›ll›k brüt harcamalard›r. laboratuvar alanlar› ve pilot tesisler) ve önemli iyileﬂtirmeler. Ticari teﬂebbüs sektöründe. bina. amortisman hükümleri d›ﬂar›da b›rak›lmad›kça sektörler aras›nda karﬂ›laﬂt›rma yap›lamaz ve sektör toplamlar› karﬂ›laﬂt›r›labilir bir esasa dayand›r›lmad›kça ulusal bir seriyle ilgili toplamlar derlenemez. Sermaye harcamalar› 374.
380. 383. Yeni araﬂt›rma ekipmanlar›n›n sat›n al›nmas› ço¤u kez yeni binalar›n maliyetine eklenip. ço¤u Yeni binalar için yap›lan harcamalar›n Ar-Ge pay›n›n nicelleﬂtirilmesi kez güçtür ve birçok ülke Ar-Ge harcamalar›n›n bu unsurunu (yüksekö¤retim sektöründe) yok sayar veya en iyi ihtimalle bu miktar› planlanm›ﬂ kullan›ma dayal› olarak tahmin eder (sermaye harcamalar›n›n Ar-Ge içeri¤inin tan›mlanmas›yla ilgili aﬂa¤›daki k›sma bak›n›z). Ar-Ge taramalar›nda ilgili maliyet kategorisine. gerçekleﬂen sermaye harcamalar›n› ölçmede. Ar-Ge araﬂt›rmalar›nda kullan›lmak üzere edinilen ana araç ve ekipmanlar› kapsar.6 Ar-Ge’YE AYRILMIﬁ HARCAMALARIN ÖLÇÜMÜ 378. Bu. Bu. yani iﬂçilik maliyetleri ile di¤er cari maliyetlere dahildir. küçük araç ve gereçler ve varolan binalarda yap›lan küçük iyileﬂtirmeler normalde hariç tutulur. program aç›klamalar› ve hem sistem hem de uygulama yaz›l›mlar› için destekleme araçlar› dahil. vergilendirme uygulamalar›na göre ülkeler aras›nda ve muhasebe uygulamalar›na ve ayn› ülkedeki farkl› firma ve kuruluﬂlar aras›nda küçük farkl›l›klar gösterir. Yine de çok pahal› prototipler (örne¤in uçaklar) veya kullan›m süresi s›n›rl› (ör. Sat›n al›nan bilgisayar yaz›l›mlar›n›n y›ll›k lisans ücretleri de eklenir. Bu farkl›l›klar›n pek az› kayda de¤erdir ve herhangi bir kat› standart üzerinde ›srar etmek ne gerekli ne de pratiktir. roket f›rlatma) ekipmanla ilgili harcamalar›n cari maliyet olarak kabul edildi¤i ülkelerde. içerilmiﬂ yaz›l›m dahil. Ülkelerin bu maliyetlerle ilgili olarak tutarl› bir yöntem kullanmalar› Araçlar ve ekipmanlar 381. Ar-Ge çal›ﬂmalar›nda kullanmak üzere ayr› olarak belirlenebilir bilgisayar yaz›l›m›n›n al›m›n› içerir. "Küçük" ile "önemli" ö¤eler aras›ndaki s›n›r. gerekir. 379. Ço¤u muhasebe sisteminde bu ö¤eler genellikle gerçekleﬂen maliyet hesaplar›nda ele al›nd›¤›ndan. 112 . Bu baz› y›llarda. Bu nedenle cari harcamalara veya sermaye harcamalar›na ayr›lan tahsisatlar› ulusal usuller yönetir. toplam Ar-Ge sermaye harcamalar›nda "gereçler ve ekipman" bileﬂeninin oldu¤undan az tahmin edilmesine neden olabilir. Bilgisayar yaz›l›m› 382. Bununla birlikte Ar-Ge’nin parças› olarak kendi hesab›n›za üretilen yaz›l›m. ayr› olarak belirlenmez. Cari ö¤eler ve sermaye ö¤eleri aras›nda ayr›m yapma usulleri 384. bu tür usullerin her zaman aç›klanmas› gerekir.
kuruluﬂtan veya sektörden 113 . Retrospektif düzeltmeler zor ve karmaﬂ›kt›r.1. Ar-Ge fonlar›n›n ak›ﬂ›n› izlemek için her türlü çaba gösterilmelidir. UNESCO. 1984b. bütün olarak kütüphanelerin. büyük kitap. numune koleksiyonlar›n›n ve benzerlerinin sat›n al›nmas› için yap›lan harcamalar.1). ‹statistiksel birimin sermaye Ar-Ge harcamalar›. Yeni kitap. Mevcut durumda yap›lacak düzeltmeler. ana ekipman harcamalar›yla ilgili verilere eklenmelidir (bkz. dergi.3. zaman veya alan›n belirli bir bölümü Ar-Ge’ye yaz›labilir). özellikle yeni bir kurum donat›l›rken yap›ld›ysa. dergi ve y›ll›k al›mlar› için yap›lan ödemeler di¤er cari maliyetlere yaz›lmal›ysa da. Kütüphaneler 387. Ar-Ge’de bir yat›r›m eksilmesi olarak oluﬂturur.2. varl›¤›n sat›n al›nmas› için yap›lan harcaman›n Ar-Ge sermaye harcamalar›na atfedilmesi gerekir. test ve kalite kontrol için kullan›lan laboratuvarlar) maliyetlerin Ar-Ge ve di¤er faaliyetler aras›nda paylaﬂt›r›lmas› gerekir. Bu aktarmalar iki ﬂekilde ölçülebilir. Fon kaynaklar› 6. Bu mümkün de¤ilse.6 Ar-Ge’YE AYRILMIﬁ HARCAMALARIN ÖLÇÜMÜ Sermaye harcamalar›n›n Ar-Ge içeri¤ini tan›mlama 385. kayda geçirilmiﬂ sermaye harcamalar›nda herhangi bir uyarlama yap›lmamal›d›r. K›s›m 3. Ar-Ge.3. belirli bir dönem içinde dahili Ar-Ge performans› için bir biri- min. Bu oran. Bu durumda. mevcut duruma göre veya (sermaye maliyetlerinin kaydedildi¤i y›llar için) geriye dönük olarak buna uygun bir ﬂekilde azalt›lmamal›d›r. Önce Ar-Ge için edinilen sabit varl›klar›n sat›ﬂ›/aktar›lmas› bir sorun Elden ç›kar›lmalar›. Birincisi. Bazen sabit bir varl›¤›n Ar-Ge ile iliﬂkisi sat›n alma s›ras›nda bilinebilir. bu tür harcama yap›lar›ndaki de¤iﬂikliklerin gözlenebilmesi için. Benzer bir ﬂekilde. yukar›daki maliyetlerin s›n›fland›r›lmas›yla ilgili olarak tutarl› bir yöntembilimin uygulanmas› gerekir. Ölçüm yöntemleri 389. Verileri OECD’ye raporlarken her ülkenin UNESCO yaklaﬂ›m›na uymas› gerekir. kuruluﬂ ve sektörler aras›nda önemli aktarmalar yap›lmas›n› gerektiren bir faaliyettir. kuruluﬂun veya sektörün baﬂka bir birimden. eksi dahili Ar-Ge harcamalar› gibi anormalliklere neden olabilir. Ar-Ge sermaye mallar›n›n sat›ﬂ› 386. birim. tesisi kullanan Ar-Ge personeli say›s›n›n toplam personel say›s›yla karﬂ›laﬂt›r›lmas›na veya önceden yap›lm›ﬂ idari hesaplamalara dayand›r›labilir (örne¤in Ar-Ge bütçesine sermaye maliyetinin belirli bir bölümü yüklenebilir. 388. 6. 390. Ancak. varl›¤›n Ar-Ge ile iliﬂkisi bilinmedi¤inde ve sabit varl›klar birden çok faaliyet için kullan›laca¤›nda ve Ar-Ge ile ilgili faaliyetlerin mi. Ar-Ge. de¤erlendirilebilirdi. yoksa Ar-Ge d›ﬂ› faaliyetlerin mi a¤›rl›kl› oldu¤u bilinmedi¤inde (örne¤in bilgisayarlar ve ilgili tesisler.
kuruluﬂa veya sektöre yapt›¤› veya yapma taahhüdünde bulundu¤u ödemelerle ilgili harici harcamalar›n kayna¤a dayal› olarak raporlanmas›d›r. hibe veya ba¤›ﬂ ﬂeklinde olabilir ve para veya di¤er (örne¤in gerçekleﬂtirene ödünç verilen personel veya ekipman) biçimlerde yap›labilir. bir birim. 391.2. 6. Bu yaklaﬂ›mlar›n özellikle birincisi önerilir. kuruluﬂ veya sektörün belirli bir dönem içinde Ar-Ge performans› için baﬂka bir birime. Ar-Ge fon ak›ﬂlar›n› tan›mlama ölçütü 393. Ar-Ge verilerinin kullan›c›lar› için özellikle önemlidir. Ar-Ge’nin fonlay›c›s› olmas› gerekmez. burada ürünün al›c›s›n›n. 396. tümü do¤rudan kabul edilemeyecek çeﬂitli yollarla aktar›labilir. ‹kincisi. Kaynaklar.6 Ar-Ge’YE AYRILMIﬁ HARCAMALARIN ÖLÇÜMÜ ald›¤› veya alaca¤› toplamlar›n iﬂlemi yapana dayal› raporlanmas›d›r.3. Mümkün oldu¤unda. cari de¤erin tahmin edilmesi gerekir. Bu tür aktarmalar. Cari veya gelecekteki Ar-Ge performans› için yap›lan sözleﬂme yard›mlar› veya hibeler. 398. ç›kt› veya ürünün al›c›s›na ait oldu¤u durumlarda sa¤lanan fonlar. sözleﬂme yard›m›. bir fon aktar›m› olarak aç›k bir ﬂekilde tan›mlanabilir. tüm aktarmalar›n para terimleriyle ifade edilmesi gerekti¤inden. 397. Ar-Ge’nin Ar-Ge gerçekleﬂtiricilerinin mal› olmas›yla sonuçlanan fonlar. 392. 395. – Ar-Ge gerçekleﬂtiricilerine hibe veya di¤er parasal teﬂvikler ﬂeklinde sa¤lanan. 114 . devletin sa¤lad›¤› her iki Ar-Ge fon transferi kate- gorisinin de ticari teﬂebbüs sektörünün Ar-Ge verilerinde belirlenmesi önerilir. Para d›ﬂ›ndaki önemli bir aktarma söz konusu oldu¤unda. – – Bu tür bir fon ak›ﬂ›n›n do¤ru ﬂekilde belirlenmesi için iki ölçütün karﬂ›lanmas› gerekir: Kaynaklar›n do¤rudan aktar›lmas› gerekir. Aktarma amac›n›n Ar-Ge yap›lmas› için olmas› ve kaynaklar›n Ar-Ge için kullan›lmas› Do¤rudan aktarma 394. Önceki dönemlerde gerçekleﬂtirilen Ar-Ge veya henüz baﬂlamam›ﬂ Ar-Ge için al›nan fonlar. yani ArGe’nin sonuçlar›n›n. Devletten di¤er sektörlere fon transferi. belirli bir dönem için raporlanan fon kaynaklar›ndan ç›kar›lmal›d›r. – Bu tür iki devlet fonu kategorisi belirlenebilir: Özellikle Ar-Ge’nin gerçekleﬂtirilmesini sa¤lamaya yönelik olanlar.
istatistiksel birimler brüt harcamalar› borçlanma olarak raporlamal›d›r. hizmetin de¤eri (emsal kira) bir aktarma olarak görülmelidir.6 Ar-Ge’YE AYRILMIﬁ HARCAMALARIN ÖLÇÜMÜ Mümkünse. 401. baz› aç›klamalar›n yap›lmas›n› gerektirebilecek durumlar vard›r: – Bir örnek olayda. Ar-Ge için amaçlanan ve kullan›lan aktarmalar 402. – ‹kinci bir örnek olayda. devlet laboratuvar› taraf›ndan dahili sermaye ve di¤er dahili cari maliyetler olarak düﬂünülmesi gerekir. yüksekö¤retimle ilgili devlet fonlar› için de benzer bir döküm al›nmal›d›r. kural olarak. ilk birim taraf›ndan fonlanan bir Ar-Ge çal›ﬂmas› yapt›¤›n› raporlayamaz. talep üzerine veya denetimden sonra. Birçok Ar-Ge aktarmas›nda bu. Bu nedenle remisyonlar. Uygulamada ne bundan yararlanan. indirimler veya performans sonras› hibeler nedeniyle gerçekleﬂen maliyetleri azalt›labilse de. Ar-Ge için do¤rudan destek olarak say›lmamal›d›r. s›nai Ar-Ge çal›ﬂmalar› için gelir vergilerinin azalt›lmas›n›. ne de ba¤›ﬂ› yapan böyle bir tahminde bulunamaz. ﬁu anda bu aktarmalar ayr› olarak belirlenebildi¤inde bile. aktarma olarak kabul edilmez. 399. Baz› durumlarda bir firman›n Ar-Ge projesi. 400. Ticari teﬂebbüs sektöründe Ar-Ge için verilen di¤er devlet teﬂvikleri. bir devlet. bir firman›n kendi Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› teﬂvik etmek için Ar-Ge sözleﬂmelerine eklenen primleri. Bu ekipman›n veya hizmetlerin haz›rlanmas› için ikinci birimin Ar-Ge çal›ﬂmas› yapmas› gerekmezse bu birim. bir firma veya üniversitenin Ar-Ge çal›ﬂmas› yaparken ücretsiz olarak rüzgar tünelleri. Ar-Ge ekipman›na iliﬂkin vergilerin ve gümrük vergilerinin hafifletilmesini ve daha fazla say›da Ar-Ge personelini iﬂe almas› durumunda bir firman›n maliyetlerinin bir bölümünün karﬂ›lanmas›n› içerir. Teorik olarak. kaynak taraf›ndan genel bir ﬂekilde 115 . Ekipman tedarikçisi veya bilgisayar. Örne¤in bir devlet laboratuvar› standart ekipman sat›n al›r veya bir Ar-Ge projesi için gereken hesaplamalar› yapmak için d›ﬂar›dan bir bilgisayar kullan›r. Ar-Ge istatistikleri için bu harcamalar›n. bir firman›n Ar-Ge harcamalar›n›n tümünün veya belirli bir bölümünün devlet taraf›ndan karﬂ›lanmas›n›. Geri ödenecek krediler. bir birim kendi Ar-Ge çal›ﬂmalar›nda gerek duyulan ekipman veya hizmetler karﬂ›l›¤›nda baﬂka bir birime para verir. gözlemevi veya roket at›ﬂ rampas› gibi tesisleri kullanmas›na izin verdi¤inde. bir finans kuruluﬂundan. geri ödenmesi talep edilmeyecek krediler aktarma olarak kabul edilir. ba¤l› bir ﬂirketten veya devletten kredi al›narak finanse edilebilir. tutarl›/do¤ru gibi kabul edilebilir. Bununla birlikte (özellikle gerçekleﬂtirenin raporuyla fonlay›c›n›n raporu aras›nda farkl›l›k varsa). hizmet firmas›n›n kendisi herhangi bir ArGe çal›ﬂmas› yapmaz ve devlet taraf›ndan fon sa¤lanan bir Ar-Ge çal›ﬂmas› raporlamaz. fonlar›n transferi.
Ar-Ge alt yüklenicilere devredildi¤inde ortaya ç›kabilir. ticari teﬂebbüs sektöründe bazen görüldü¤ü gibi. fonlar›n as›l kaynaklar›na ulaﬂmak tercih edilir. ancak fonlay›c› taraf›ndan hiçbir Ar-Ge çal›ﬂmas› yap›lmaz ve al›c› taraf›ndan çok az çal›ﬂma yap›l›r. Bu tür örneklerde. Kurumun mal ve hizmetlerini sat›n alanlar. Fonlar önce ana yükleniciye gitti¤inden ve di¤er kat›l›mc›lar (alt yükleniciler) aras›nda daha sonra da¤›t›ld›¤›ndan. Gerçekleﬂtiricilerin genellikle dahili harcamalar›n›. Ar-Ge fonlamas›na iliﬂkin as›l kayna¤› mümkün oldu¤unca belirtmesi gerekir. 6. gerçekleﬂtiren birimin fonlar› (kendi fonlar›) ve ayn› sektördeki veya alt sektördeki baﬂka birimlerden sa¤lanan fonlar ve baﬂka sektörlerden ve alt sektörlerden sa¤lanan fonlar aras›nda da¤›tmalar› istenir. bir birim baﬂka bir birimden para al›r ve fonlar o amaçla ödenmiﬂ olmasa da. Ar-Ge faaliyetlerini finanse etmek için. Ar-Ge yapanlar aras›nda da¤›tarak Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› finanse etmede önemli bir rol oynarlar. çeﬂitli kaynaklardan al›nan ancak belirli amaçlar için "ayr›lmam›ﬂ" hibeleri. ancak sorunlu bir veya iki alan vard›r. ayn› sorunlar AB fonlar› söz konusu oldu¤unda da ortaya ç›kar. gerçekleﬂtiren birimin kendisi taraf›ndan "elde tutulan has›latlar" olarak kabul edilmeleri gerekir. Örne¤in devlet bir s›nai firmayla belirli bir kullan›m için bir sivil uçak "prototipi" "geliﬂtirmesi" için bir sözleﬂme yapar (örne¤in denize s›zan petrolü temizleme). Ar-Ge fon ak›ﬂlar›n›n kaynaklar›n› tan›mlama 403. Uçak. Baz› ülkelerde.6 Ar-Ge’YE AYRILMIﬁ HARCAMALARIN ÖLÇÜMÜ "prototipler" için "geliﬂtirme sözleﬂmeleri" olarak tan›mlan›r. fonlar› Ar-Ge için aktarmay› amaçlamad›klar›ndan. bu fonlar baﬂka birimlerden ve di¤er sektörlerden al›nsa da. Ar-Ge için yap›lm›ﬂ aktarmalar olarak kabul edilmeyip. – Üçüncü bir örnek olayda. Bunu genellikle daha kolay bir ﬂekilde yapabilirler. Çok bilinen örnekler. Alt sözleﬂmeler ve arac›lar 404.3. üniversiteler genellikle üç tür fon kullan›r: 116 . paray› Ar-Ge için kullan›r. Bu durum. Örne¤in bir araﬂt›rma kurumu çal›ﬂmas›n›n bir bölümünü telif hakk› gelirleriyle ve mal ve hizmetlerin sat›ﬂ›ndan sa¤lanan karlarla finanse edebilir. bu kuruluﬂlar›n kaynak olarak görülmesi kabul edilebilirse de.3. gerçekleﬂtirici taraf›ndan sözleﬂmenin yaln›zca bu bölümünün devlet sektörü taraf›ndan finanse edilmiﬂ olarak raporlanmas› gerekir. Almanya'daki Stifterverband für die Deutsche Wissenschaft ve Deutsche Forschungsgemeinschaft’t›r. Fonlay›c›n›n hesaplar› ilk bak›ﬂta tüm sözleﬂme Ar-Ge için yap›lm›ﬂ gibi görünse de. Fonlar çeﬂitli kuruluﬂlar üzerinden aktar›ld›¤›nda sorunlar ortaya ç›kar. Ar-Ge çal›ﬂmas› yapmayan arac› kuruluﬂlar. Gerçekleﬂtiricinin. gerçekleﬂtirici taraf›ndan büyük oranda varolan materyaller ve varolan teknoloji kullan›larak yap›l›r ve Ar-Ge’ye yaln›zca yeni teknik özelliklerin gerçekleﬂtirilmesi için gerek duyulur. Kamusal genel üniversite fonlar› (GÜF) 405.
– – – Özel kâr amac› gütmeyen sektör.6 Ar-Ge’YE AYRILMIﬁ HARCAMALARIN ÖLÇÜMÜ – Ar-Ge sözleﬂme yard›mlar› ve devletten veya di¤er d›ﬂ kaynaklardan belirli bir amaç için ayr›lm›ﬂ hibeler. ilgili toplamlar›n fon kayna¤› olarak yüksekö¤retime atfedilmesi gerekti¤i de söylenebilir. fon kayna¤› olarak GÜF’ye atfedilmesi gereken gerçek ve emsal sosyal güvenlik ve emeklilik provizyonlar› hesaba kat›lmal›d›r. GÜF ayr› olarak raporlanmal› ve Ar-Ge maliyetlerinde yap›lacak ayarlamalarda. ∆ Ayn› grup içindeki di¤er iﬂletmeler. Özel üniversiteler söz konusu oldu¤unda. olarak hesaba kat›lmas› gereken di¤er cari maliyetlere iliﬂkin ayarlamalar. ∆ Eyalet veya federal devlet birimleri (genel üniversite fonlar› hariç). uluslararas› karﬂ›laﬂt›rma amac›yla. kamusal olarak finanse edilen GSYARGEH iki alt kategoriye bölünür: Do¤rudan devlet fonlar› ve GÜF. Aﬂa¤›daki usullere uyulmal›d›r. ∆ Di¤er iﬂletmeler. – Genel araﬂt›rma/ö¤retim faaliyetlerini desteklemek için e¤itim bakanl›¤›ndan veya ilgili eyalet veya yerel yetkililerden al›nan genel hibe. hisse senetleri ve mülkten sa¤lanan gelirle ö¤rencilerden al›nan ücretler. 407. – Devlet sektörü: ∆ Merkezi veya federal devlet birimleri (genel üniversite fonlar› hariç). Ayr›ca hem yukar›da tan›mlanan "kendi fonlar›n›" hem de kamusal GÜF'yi içeren bir havuzdan Ar-Ge için para ay›rma kararlar›n›n üniversitelerin kendi içinde verildi¤i ve bu nedenle. – Aﬂa¤›daki fon kaynaklar›n›n mümkün oldu¤unca Ar-Ge taramalar›nda belirlenmesi gerekir: Ticari teﬂebbüs sektörü: ∆ Kendi iﬂletmeleri. Yüksekö¤retime "serbestçe tasarruf edebilmek üzere verilen tahsisat (blok hibe)"tan gelen paralar GÜF olarak s›n›fland›r›lmal› ve sektör taraf›ndan üretilen di¤er paralar "kendi fonlar›" olarak kabul edilmelidir. Bunlar üniversitelerin "kendi fonlar›d›r". 406. Yurtd›ﬂ›: 117 . Devlet as›l kaynak oldu¤undan ve ilgili fonlar›n en az›ndan bir bölümünün Ar-Ge’ye ayr›lmas›n› amaçlad›¤›ndan. dergi abonelikleri ve serum veya tar›msal ürünlerin sat›ﬂ› gibi Ar-Ge d›ﬂ› hizmetlerin sat›ﬂ›ndan sa¤lanan gelir. – Ba¤›ﬂ. ∆ Kamusal genel üniversite fonlar›. Devlet taraf›ndan finanse edilen GÜF. Yüksekö¤retim sektörü. bu genel üniversite fonlar›n›n Ar-Ge içeri¤inin fon kayna¤› olarak devlete atfedilmesi gerekti¤i söylenebilir. bunlar Ar-Ge fonlar› için önemli bir kaynak olabilir. do¤rudan devlet fonlar›na yaz›lmal›d›r. Netli¤i sa¤lamak için. Gerçek veya emsal kira ödemeleri vb. fon kayna¤› olarak kamu sektörüne atfedilmelidir. Bunlar as›l kaynaklar›na ba¤l› olarak de¤erlendirilmelidir.
» Di¤er iﬂletmeler. ‹statistiksel birimlerin harici Ar-Ge harcamalar›na iliﬂkin veriler. Dahili Ar-Ge faaliyetleriyle yak›ndan iliﬂkili hizmetlerin sat›n al›nmas›na iliﬂkin olarak. Bu hizmetler ayr› Ar-Ge projeleri ise. kuruluﬂ veya sektöre yapt›¤› veya yapma taahhüdünde bulundu¤u ödemelerle ilgili raporla ma toplam›d›r. kuruluﬂ veya sektörün belirli bir dönem içinde Ar-Ge gerçekleﬂtirmesi için baﬂka bir birim. Ar-Ge verileri tek tek ülkeler üzerinde odakland›¤›ndan Ar-Ge fonlar›n›n uluslararas› ak›ﬂlar›n› izlemek çok zordur. ∆ AB. 411. Ancak çal›ﬂma alan›ndaki dan›ﬂmanlarla ilgili maliyetler. bir birim. 410. ∆ Özel kâr amac› gütmeyen. dahili harcamalarla ilgili olarak toplanan bilgileri tamamlamak için yararl›d›r. ∆ Yüksekö¤retim. gerçekleﬂtiriciler taraf›ndan raporlanan fon ak›ﬂlar›n› analiz edenler için de yararl› olabilirler. baﬂka birimler taraf›ndan gerçekleﬂtirilen Ar-Ge edinimlerini ve Ar-Ge’nin gerçekleﬂtirilmesi için di¤erlerine verilen hibeleri içerir. 6. Bu nedenle bu verilerin toplanmas› önerilir. Harici harcamalar 408. 118 . belirli görevler olmakla birlikte. Bu nedenle. Birimin dahili Ar-Ge çal›ﬂmalar› için gerekli (ve Ar-Ge olmalar› gerekmeyen). ayn› kural tüm dan›ﬂmanlar için geçerlidir. genellikle dahili Ar-Ge harcamas› (di¤er cari maliyetler) olarak kabul edilebilirler. bu sorunu çözmek için harici Ar-Ge fonlar›n›n analizinden daha fazla yararlan›lmal›d›r. 409. cari maliyetler olarak (paragraf 364’te de¤inildi¤i ﬂekilde) de¤erlendirilir. ∆ Uluslararas› kuruluﬂlar. Prensipte. harcamalar ço¤u durumda harici Ar-Ge olarak kabul edilebilir. yukar›daki fon s›n›fland›rmas›nda kullan›lanlara benzer bir ﬂekilde. dahili ve harici harcamalar aras›ndaki s›n›r her zaman net de¤ildir.6 Ar-Ge’YE AYRILMIﬁ HARCAMALARIN ÖLÇÜMÜ ∆ Ticari teﬂebbüs: » Ayn› grup içindeki iﬂletmeler. ∆ Di¤er ulusal idareler. Giderek küreselleﬂen Ar-Ge organizasyonu ba¤lam›nda. Bu. harici Ar-Ge da¤›tmak için kullan›lan s›n›fland›rmaya eklenmesi gerekir. ancak yurtiçi kurumlar taraf›ndan finanse edilen Ar-Ge çal›ﬂmalar›yla ilgili verileri sa¤lamak için gereklidir. onlar›n Ar-Ge faaliyeti birimin Ar-Ge faaliyetinin do¤rudan bir parças› oldu¤undan. Bu harici harcama verileri.4. Harici harcamalar. yurtd›ﬂ›nda yap›lan. uluslararas› ak›ﬂlarla ilgili baz› ayr›nt›lar›n. Ayr›ca özellikle tarama kapsam›nda boﬂluklar varsa. sözleﬂmeyle d›ﬂar› verildilerse.
Yurtd›ﬂ›: ∆ Ticari teﬂebbüs: » Ayn› grup içindeki iﬂletmeler. ∆ Özel kâr amac› gütmeyen. örnekleme zorluklar› ve raporlama farkl›l›klar› nedeniyle durum böyle de¤ildir. Örnekleme hatas› sonucu ortaya ç›kan raporlama farkl›l›klar›na ek olarak (GSYARGEH tahminleri ço¤u kez tüm nüfusun araﬂt›rmalar› yerine örnek taramalardan elde edilir). Ar-Ge’nin nelerden oluﬂtu¤una iliﬂkin farkl› yorumlar yap›lmas›na neden olmuﬂtur. 415. Yüksekö¤retim sektörü. Özel kâr amac› gütmeyen sektör. – Harici Ar-Ge çal›ﬂmalar›n›n bölgesel da¤›l›m› için aﬂa¤›daki s›n›fland›rma önerilir: Ticari teﬂebbüs sektörü: ∆ Ayn› grup içindeki di¤er iﬂletmeler. Prensipte. ∆ Uluslararas› kuruluﬂlar. paragraf 404). 6. Ancak uygulamada. ∆ Yüksekö¤retim. analitik ve mesleki sözleﬂmelerle artan miktarda Ar-Ge fonlanmas›. fonlaman›n fonlayan sektörün d›ﬂ›na gitmesi ve sonradan d›ﬂar›dan finanse edilen Ar-Ge olarak ayn› sektöre geri gelmesidir. 414.6 Ar-Ge’YE AYRILMIﬁ HARCAMALARIN ÖLÇÜMÜ 412. Fonlay›c› ile gerçekleﬂtiricinin yap›lmakta olan çal›ﬂman›n Ar-Ge tan›m›na uygun olup olmad›¤›na iliﬂkin görüﬂleri farkl› olabilir. Gerçekleﬂtiriciye dayal› ve kayna¤a dayal› raporlamadaki farkl›l›klar› ba¤daﬂt›rmak 413. ∆ Di¤er iﬂletmeler. 119 . Ar-Ge yapanrlar›n fonun as›l kayna¤›n› bilmelerini zorlaﬂt›racak ﬂekilde bir arac› taraf›ndan sa¤lanabilir (bkz.5. (büyük telekomünikasyon firmalar› ile küçük yüksek teknoloji firmalar› da dahil) geleneksel olmayan yeni müteahhitlik firmalar›n›n ortaya ç›kmas› ve (sa¤lad›klar› genel savunma Ar-Ge projesinin küçük bir bileﬂeni olabilecek) daha genel kapsaml› teknik. Finans. bir ülkedeki Ar-Ge yapanlar›n raporlar›na dayal› tahmini ArGe harcamalar› toplam›n›n Ar-Ge fonlayanlara dayal› raporlardaki toplama eﬂit olmas› gerekir (yurtd›ﬂ›na yap›lan fonlay›c› raporlar› dahil). ülkeler çeﬂitli nedenlerle fonlay›c› ve gerçekleﬂtirici verilerini ba¤daﬂt›rmada güçlük çekerler. – – – – Devlet sektörü. Örne¤in ABD savunma sanayisinde. » Di¤er iﬂletmeler. ∆ Di¤er ulusal idareler. Bununla ilgili bir sorun. 416.
6. fonlay›c›ya ve gerçekleﬂtiriciye dayal› Ar-Ge verilerinin uzlaﬂt›r›lmas›na iliﬂkin sorunlar ortaya ç›kabilir. Ticari teﬂebbüs ve devlet sektörlerine ek olarak. bölgesel seviyeler ‹statistik için Bölgesel Birimlerin Terminolojisi (‹BBT) s›n›fland›rmas›na göre verilir. araﬂt›rma kurullar› ve yurtd›ﬂ› gibi di¤er önemli Ar-Ge fon sa¤lay›c›lar› için. AB üyesi olan ülkeler için. fonlay›c› ile gerçekleﬂtirici aras›nda zamanlama farkl›l›klar›na neden olacak ﬂekilde bir y›ldan uzun bir süreyi kapsar. Di¤er OECD üyesi ülkeler için. bütçe ödeneklerindeki özellikle Ar-Ge’ye yönelik olan ödeneklerin ayr› olarak belirlenmesini engelleyen bir hassasiyet eksikli¤inden de kaynaklanabilir (ARGEDBÖH yöntembilimiyle ilgili daha fazla bilgi için bkz. Bölgesel Ar-Ge verilerinin derlenmesinde kullan›lacak yöntemlerle ilgili daha fazla ayr›nt› Ek 5’te bulunabilir. bölgesel da¤›l›m›n ulusal gereksinimlere göre belirlenmesi gerekir. karﬂ›laﬂt›r›labilirlik özelli¤inin olmamas›. 420. 8. Ar-Ge gerçekleﬂtiricileriyle ilgili verilerle uzlaﬂt›r›lmas›d›r. denizaﬂ›r› yap›lan Ar-Ge çal›ﬂmalar› için ödeme yapan firmalar› belirlemek zor olabilir. ödenekler aﬂamas›nda bir Ar-Ge çal›ﬂmas›n›n beklenenden farkl› miktarda olmas›ndan kaynaklanabilir. Gerçekte. bir ülkedeki iﬂletme baﬂka bir ülkedeki bir Ar-Ge çal›ﬂmas›na ne kadar fonlama sa¤land›¤›n› bilemeyebilir. ‹çlerinden yaln›zca biri Ar-Ge ile ilgili olan bir dizi hizmeti içerecek biçimde baﬂka bir ülkedeki bir genel merkeze ödeme yap›yor olabilir. De¤iﬂik bir durum. Bu durumda. Örne¤in federal ülkelerde belirleme. Birçok ülkede. 120 . ayr›ca. Bölgesel da¤›l›m 422.6 Ar-Ge’YE AYRILMIﬁ HARCAMALARIN ÖLÇÜMÜ 417. farklara neden olan faktörlerin belirlenmesi önerilir. 419. ülke düzeyinde olabilir. Mümkün oldu¤unca Ar-Ge’yi fonlay›c›lara ve Ar-Ge’yi gerçekleﬂtiricilere göre tahmin edilen Ar-Ge harcama toplamlar› aras›ndaki farklar›n raporlanmas› ve biliniyorsa. Bölüm ). Bu tür farkl›l›klar›n yetersiz veya hatal› ölçüm yap›lmas›n›n bir sonucu olmayaca¤› ve bu verilerin sa¤lanmas›n›n analitik ve istatistiksel do¤rulu¤a yard›mc› olaca¤› kabul edilmelidir. 421. 418. Dahili Ar-Ge çal›ﬂmalar›n›n bölgesel da¤›l›m›n›n yap›lmas› da önerilir.6. çokuluslu firmalar söz konusu oldu¤unda. Araﬂt›rma sözleﬂmeleri ço¤u kez. özellikle devletin fonlay›c› verileri (harcamay› de¤il ama ayr›lan ödene¤i kapsayan) olan ARGEDBÖH verilerinin.
Ülke d›ﬂ›nda yap›lan. "Yurtd›ﬂ›" sektörünün uluslararas› kuruluﬂlar için alt kategorileri olmas› gerekir 121 . bir ülkede yap›lan ve d›ﬂar›dan fon sa¤lanan Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› içerirken d›ﬂar›da yap›lan Ar-Ge çal›ﬂmalar›na iliﬂkin ödemeleri içermez. GSYARGEH. 6. belirli bir dönem içinde ulusal bölgede yap›lan dahili toplam Ar-Ge harcamas›d›r. Tablo 6. 427. Bu özellikle önemli savunma Ar-Ge programlar› olan ülkeler için do¤rudur. bir ülkede yap›lan. GSYARGEH. Ayr›m. Bu alanlardaki e¤ilimlerin toplam GSYARGEH seviyesini ve yap›s›n› nas›l etkiledi¤ini göstermek için. Ar-Ge çal›ﬂmas› yap›lan dört sektörün dahili harcamalar› toplanarak elde edilir.8.1).1. Bölüm. Ço¤u kez Ar-Ge çal›ﬂmas› yapan ve fonlayan sektörlerin matrisi olarak görüntülenir (bkz. ancak ulusal kurumlar veya o ülkede ikamet edenler taraf›ndan finanse edilen Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› içerir. K›s›m 3.7. Gayri Safi Milli Ar-Ge Harcamas› (GSMARGEH) GSMARGEH toplam›.6 Ar-Ge’YE AYRILMIﬁ HARCAMALARIN ÖLÇÜMÜ 6. 424. GSYARGEH.2). Tablo 6.7.2. GSYARGEH ile GSYARGEH matrisi. Bunlar ayr›ca kurumsal s›n›fland›rmalar›n ve iﬂlevsel da¤›l›mlar›n uygulanabilece¤i muhasebe sistemini de sa¤lar. kurumsal alt s›n›fland›rmada önerildi¤i ﬂekilde (bkz.7. 425. savunma ve sivil GSYARGEH için ayr› tablolar oluﬂturulmas› yararl› olur. Ar-Ge çal›ﬂmas› yapan her bir sektörün içeriden fonlanan dahili harcamalar› ve yurtd›ﬂ›nda yap›lan ancak yurtiçinden fonlayan sektörlerce fonlanan Ar-Ge çal›ﬂmalar› eklenerek oluﬂturulur (bkz. 3.3). ancak ülke d›ﬂ›ndan fonlanan Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› içermez. uluslararas› Ar-Ge karﬂ›laﬂt›rmalar›n›n temelini oluﬂturur. Farkl› türde birimler aras›nda Ar-Ge konusundaki iﬂbirli¤iyle ilgili baz› tamamlay›c› bilgileri sa¤lar. belirli bir dönem içinde bir ülkenin kurumlar› taraf›ndan finanse edilen toplam Ar-Ge harcamalar›n› içerir. 426. Uluslararas› kuruluﬂlar›n Ar-Ge faaliyetlerinin belirlenmesini sa¤lamak için. sivil Ar-Ge ile ilgili verilerin karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤ini art›rman›n bir yolu olarak di¤er ülkeler için de önerilir. Gayri Safi Yurtiçi Ar-Ge Harcamas› (GSYARGEH) 423. Ulusal toplamlar 6.
1 Gayri Safi Yurtiçi Ar-Ge Harcamas› (GSYARGEH) Kaynak: OECD. .122 6 Ar-Ge’YE AYRILMIﬁ HARCAMALARIN ÖLÇÜMÜ Tablo 6.
Gayri Safi Milli Ar-Ge Harcamas› (GSMARGEH)) Ar-Ge yapan sektör Ulusal bölge Ticari teﬂebbüs Devlet Di¤er uluslar aras› organizasyonlar Özel kar amac gütmeyen Yüksek ö¤retim Ayn› grup içinde Di¤er ticari teﬂebbüs Toplam Yurt d›ﬂ› Fonlayan sektör Ticari teﬂebbüs Ticari teﬂebbüs Ticari teﬂebbüs sektör taraf›ndan finanse edilen toplam Devlet sektör taraf›ndan finanse edilen toplam Devlet Kamu genel niversite fonlar (GF) Kamu GF taraf›ndan finanse edilen toplam Yüksek ö¤retim Yüksek ö¤retim sektör taraf›ndan finanse edilen toplam Özel kar amac› gütmeyen KAG sektör taraf›ndan finanse edilen toplam GSMARGEH Yurt d›ﬂ›ndaki di¤er ticari teﬂebbüslerde gerçekleﬂtiren toplam ulusal fonlama Yurt d›ﬂ›nda ayn› grup içerisinde ticari teﬂebbüste gerçekleﬂtiren toplam ulusal fonlama Yurt d›ﬂ›ndaki uluslar aras› kuruluﬂlarda gerçekleﬂtiren toplam ulusal fonlama Yurt d›ﬂ›ndaki di¤er kuruluﬂlarda gerçekleﬂtiren en toplam ulusal fonlama To pla m Ticari teﬂebbüs sektöründe gerçekleﬂtiren toplam ulusal fonlama Özel kar amac› gütmeyen sektörde gerçekleﬂtiren toplam ulusal fonlama Devlet sektöründe gerçekleﬂtiren toplam ulusal fonlama Yüksek ö¤retim sektöründe gerçekleﬂtiren toplam ulusal fonlama 6 Ar-Ge’YE AYRILMIﬁ HARCAMALARIN ÖLÇÜMÜ Kaynak: OECD.2.Tablo 6. 123 .
124 .
Bölüm Tarama Yöntembilimi ve Usulleri 125 .7.
Gerçekten de.2.1. sadece gerçekleﬂtiriciye dayal› taramalara hitap eder. Bu veriler. Bunlar aﬂa¤›da daha ayr›nt›l› aç›klanm›ﬂt›r. baz› ülkelerde ise tamamen tahmin edilir. istenen "tarama" bilgisini sa¤lamak için s›k s›k tahminler yapmak zorundad›r). Ar-Ge taramalar›n›n kapsam› 431. taramalara gerekli olan ilavelerdir (taramaya cevap veren- ler. Bunlar en iyi uygulamalara dayand›r›lm›ﬂt›r. Ar-Ge kavramlar›. Tahminler.7 TARAMA YÖNTEMB‹L‹M‹ VE USULLER‹ 7. 126 . Ar-Ge taramalar› esas olarak. Bu bölüm uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalar› geliﬂtirmek için Ar-Ge tara- malar›n›n yürütülmesi ile ilgili baz› yöntembilimsel ilkeler vermektedir. sistematik ve uyumlu özel taramalar gerektirmektedir. 430. Ar-Ge üzerine istatistikler düzenli. ayr›ca zaman içinde de de¤iﬂebilir. Teorik olarak Ar-Ge taramalar›. masrafl› bir taramaya baﬂvurmadan. Ar-Ge ile ilgili bilgi. Ar-Ge’nin gerçekleﬂtirildi¤i di¤er birimleri de finanse edebilecek olan Ar-Ge’yi gerçekleﬂtirecek birimlere yönlendirilir (harici harcamayla ilgili bir soru bunu kapsar). Bu nedenlerden dolay›. tamamlanmam›ﬂ bilgilerden yeterli toplamlar› veya toplam e¤ilimleri sa¤lamak mümkündür. Ar-Ge çabalar› ile ilgili ancak yaklaﬂ›k bir ölçü verebilir. Mali tablolardan ve di¤er kaynaklardan ak›ﬂlar› izlerken mükerrer say›m›n önlenlenmesi ve ayn› döneme iliﬂkin tüm verilerin toplanmas› çok zor olmaktad›r. Ar-Ge tarama yöntembilim ve usulleri birçok ülkede oldukça yerleﬂik oldu¤undan. örne¤in sosyo-ekonomik hedeflere göre Ar-Ge (ARGEDBÖH) için devlet bütçe ödenek veya harcamalar›n›n hesaplanmas› bak›m›ndan incelenirler. Tarama verilerinden ç›kart›lan oranlar› kullanarak. ilkelerinin yayg›n ﬂekilde uygulanabilmeleri için genel yaklaﬂ›mlar içermektedir . yüksekö¤retim sektörü Ar-Ge girdileri ço¤unlukla k›smi olarak. istatistiklerin kaynaklar› ve üretilmesiyle ilgili tüm bilgi sa¤lanmal›d›r. üye ülkelerce belirli bir ölçüye kadar incelenmiﬂlerdir. Bakanl›klar. taramalar her zaman istenilen bütün bilgiyi sa¤layamaz. kay›tlar›n yetersizli¤i. 7. ‹statistiksel yöntembilimler ve di¤er usuller. Sadece Ar-Ge’yi finanse eden birimler. sadece bu K›lavuzda verilen tan›mlardan farkl› olmakla kalmay›p. özellikle ticari teﬂebbüs sektöründe az Ar-Ge’si olan birimler için bütün Ar-Ge’yi içerecek ﬂekilde oluﬂturulmal›d›r. ‹statistikler aç›kland›¤› zaman. 429. Ancak bu bölüm. Ancak. istatistiksel taramalar›n maliyetleri ve yan›tlayanlar üzerindeki istatistiksel taleplerin s›n›rland›r›lmas›na duyulan ihtiyaç nedeniyle. araﬂt›rma konseylerinin y›ll›k raporlar› veya Ar-Ge gerçekleﬂtiren büyük kurumlar gibi de¤iﬂik kaynaklardan elde edilebilir. Giriﬂ 428. tüm Ar-Ge birimlerinde yap›lan tüm ArGe faaliyetlerine ayr›lm›ﬂ mali ve personel kaynaklar›n› tan›mlamal› ve ölçmelidir.
Baz› iﬂletmeler y›ldan y›la düzenli olarak Ar-Ge çal›ﬂmalar› gerçekleﬂtirir ve bir veya birkaç Ar-Ge birimine sahip olabilirler. resmi bir Ar-Ge organizasyonu olmadan genellikle proje baz›nda iﬂletmenin farkl› bölümlerindeki kiﬂilerce gerçekleﬂtirilir. Genelde taramalar›n kapsam›yla ilgili birçok k›s›tlama vard›r. bir sonraki y›l hiçbir Ar-Ge gerçekleﬂtirmeyebilirler. kabul edilebilir. Genel hastaneler ve di¤er sa¤l›k hizmeti birimleri için karﬂ›laﬂt›rmal› de¤erlendirme taramalar› en az on y›lda bir yap›lmal› ve aradaki süre için tahmin yöntemi oluﬂturulmal›d›r. ana araﬂt›rma gerçekleﬂtiren birimler. 434.2). standart ulusal zaman çizelgesinin devam›nda incelenmelidir. özel kâr amac› gütmeyen ve yüksekö¤retim sektörleri hakk›nda önerilerde bulunulmaktad›r. bir Ar-Ge taramas›n›n.4. Ar-Ge kapasitelerinin. Ar-Ge’nin genel Frascati 127 . Örne¤in. Bu Ar-Ge.1. Di¤er iﬂletmeler Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› sadece ara s›ra gerçekleﬂtirir. kamu taraf›ndan finanse edilen hastaneler/sa¤l›k hizmeti birimlerinin baz› kategorilerine. 435. ancak ideal olmayan cevap verenlerin sözkonusu oldu¤u di¤er bir taramayla birlikte ele al›nmas› gerekebilir. 7. boyutlar› ve yap›lar› aç›s›ndan çok farkl›l›klar göstermesi nedeni ile tarama yöntemleri üzerinde bütün üye ülkelerle eﬂit derecede ilgili olabilecek ayr›nt›l› önerilerde bulunmak mümkün de¤ildir.3. devlet. ancak bunlar yine de baz› araﬂt›rma faaliyetleri yürütüyor olabilirler. 432. fonlar›n› Ar-Ge için kullanmalar›na resmi olarak izin verilmeyebilir.3. Her ne kadar baz› ülkelerin tarama ve verinin raporlanmas› için farkl› sektörleﬂme sistemleri kulland›¤› kabul edilse de. Örne¤in masraflar› düﬂük tutmak için cevap verenlerin say›s›n›n k›s›tlanmas› gerekebilir. tarama kapsam›n› gözden geçirmeye de¤er (USSS 8512 ve 8519).7 TARAMA YÖNTEMB‹L‹M‹ VE USULLER‹ 7. baz› ülkeler iﬂletmelerin. ticari teﬂebbüs. Bölüm. Bir y›l içinde bir projeyle u¤raﬂ›p. baz› gruplar›n taramalar›. Mümkünse. sadece üniversite hastaneleri ve di¤er araﬂt›rma yo¤unluklu hastanelerin d›ﬂ›nda genel hastaneler ve sa¤l›k hizmeti birimleri ile birlikte bu tür faaliyetlerin üstlenildi¤i bütün hastaneler ve sa¤l›k sektörü birimlerinden toplanan Ar-Ge verilerini kapsad›¤›ndan emin olmak için. K›s›m 3. kurumlar›n ve yüksekö¤retim e¤itim kurumlar›n›n taramalar›n› üstlenirler ve bu kurumlar› dört standart uygulama sektörü aras›nda yeniden da¤›t›r. Hastaneler/sa¤l›k kurumlar› özel bir kategoridir. farkl› veri ihtiyaçlar› olan di¤er kuruluﬂlar›n kat›l›m›n› gerektirebilir ve böylece cevaplayanlara farkl› sorular sorulabilir. Sa¤l›k ile ilgili araﬂt›rmalar son y›llarda çok artm›ﬂt›r. Birkaç ülkede. ticari teﬂebbüs sektöründe ana istatistiksel birim olmas› önerilir (ayr›ca bak›n›z 3. 433. Bunlar dört standart faaliyet sektöründen herhangi biriyle ilgili olabilecek Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› yürütür. Ticari teﬂebbüs sektörü ‹ﬂletmenin. Hedef kitleyi ve taramaya cevap verenleri tan›mlama Sadece birkaç üye ülkede taramay› yapan kuruluﬂlar› bütün olas› Ar-Ge gerçekleﬂtiricilerinin ayr›nt›l› taramas›n› yapabilir.
Ar-Ge gerçekleﬂtiricilerini tespit etmek için çeﬂitli ülkeler sadece bu tür bilgileri kullan›r. s›nai araﬂt›rma dernekleri. Sürekli veya ara s›ra Ar-Ge çal›ﬂmalar› gerçekleﬂtiren bütün iﬂletmelerin Ar-Ge taramalar›na dahil edilmesi önerilir. uzman personelin iﬂverenleri ve Ar-Ge için vergi indirimi isteyen iﬂletmeler. sanayinin kapsam› ve 128 . Bu kaynaklardan seyrek olarak Ar-Ge gerçekleﬂtiren iﬂletmeler hakk›nda tamamen güncel iﬂletme kay›tlar›n› elde etmek çok zordur. artan faktörler nedeniyle tahminler daha az güvenilir olabilir. Maliyet nedenlerinden dolay› bu tür taramalar. Yenilik taramalar›nda bütün sanayilere ve iﬂletmelere uygulan›rsa pahal›d›r. Bu yaklaﬂ›mda. Uygulamada hiçbir üye ülke bu yaklaﬂ›m› kat› bir ﬂekilde takip etmez. çok küçük iﬂletmelerin ve daha az Ar-Ge yo¤unluklu sanayilerdeki iﬂletmelerin sistematik bir ﬂekilde d›ﬂlanmas›na yol açar. 437. yani Ar-Ge yapt›¤› bilinen veya varsay›lan bütün teﬂebbüsleri taramaya dahil eder. yenilik taramay› veya di¤er iﬂletme taramalar›. 436. Tarama. Bu küçük ve orta büyüklükteki iﬂletmelerde yap›lan Ar-Ge’lerin yeterince kapsanmamas›na yol açabilir. iﬂletmelerde geçmiﬂte yap›lan Ar-Ge çal›ﬂmalar› göz önüne al›nmaz. Geniﬂ Ar-Ge gerçekleﬂtiricileri her durumda dahil edildi¤i için toplam ticari teﬂebbüs Ar-Ge’si üzerinde etkisi önemli derecede de¤ildir. 439. Bu. Bu yaklaﬂ›m› kullanan Ar-Ge taramalar›n›n kapsamlar›n› iyileﬂtirmek için birçok ülke bu yaklaﬂ›mlar›n bir bileﬂimini kullan›r. büyük iﬂletmelerin tamam›n›n kapsand›¤› genel bir say›m yan›nda küçük iﬂletmelerin tamam›n›n kapsand›¤› araﬂt›rma nüfusundan (sanayi s›n›fland›rmas› veya büyüklük anlam›nda) bir örneklem oluﬂturarak ArGe yapanlar› tan›mlamak ve bunlardan yan›t istemektir ‹ﬂletmelerin seçiminde iyi nitelikli ticari kay›tlar takip edilen yaklaﬂ›m budur. Örnek boyutu çok küçük oldu¤u zamansa. Ar-Ge laboratuvarlar› rehberi. belirli amaçlar› ve bütçesi olan bir projeyle yerine getirilir. 438. Ticari teﬂebbüs sektörünün Ar-Ge taramalar› için ço¤u üye ülke ikinci yaklaﬂ›m› kullan›r. örne¤in Ar-Ge’yi gerçekleﬂtiren iﬂletme kay›tlar›na dahil olmayan iﬂletmelerden Ar-Ge üzerine bilgi toplamak için sistematik olarak say›m/örnekleme taramas› yaklaﬂ›m›n› takip ederler. Ticari teﬂebbüs sektörünün araﬂt›rma nüfusunu saptamak için en az iki olas› yaklaﬂ›m vard›r. çok say›da iﬂletmeyi kapsar ve boyutuna bak›lmadan temel al›nmal›d›r. "sistematik temelde üstlenilen yarat›c› çal›ﬂma" ölçütü. hedef kitleyi iﬂletmelerin boyutlar› ve sanayinin kapsam› aç›s›ndan s›n›rlamak gereklidir. 440. Ar-Ge yapan ticari teﬂebbüslerin sicil kayd›na dayan›r. daha önce yap›lan Ar-Ge taramalar›nda Ar-Ge faaliyeti bildirenler. Bu sicil kayd›n›n kaynaklar› ﬂunlar› içerir: Ar-Ge için devletten sözleﬂme yard›mlar› veya hibeler alan iﬂletmelerin listesi. Bu tür taramalar.7 TARAMA YÖNTEMB‹L‹M‹ VE USULLER‹ K›lavuzu tan›mlamas›nda. Biri. Bu nedenle.
Tarama yapman›n en iyi yolu. müzeler. Ar-Ge yapt›¤› bilinmeyen veya yapmas› umulan. Ar-Ge gerçekleﬂtirme olas›l›klar› çok az olan iﬂletmeler. 01. 1 14 15-37 40.3. 41. Dezavantaj› daha büyük ülkelerde uygulanmas›n› zorlaﬂt›rabilecek olan maliyetidir. mühendislik ve di¤er teknik faaliyetler Ek olarak. – Belediye düzeyinde Ar-Ge faaliyetleri. depolama ve iletiﬂim Finansal arac›l›k Bilgisayar ve iliﬂkili faaliyetler Ar-Ge hizmetleri Mimarl›k. S›n›rl›l›klar temel olarak üzerlerinde Ar-Ge faaliyetleri taramas› deneyiminin zay›f oldu¤u hizmet sektörleriyle iliﬂkilidir. 441. 02. cevap verme yükünü azaltmak için d›ﬂarda tutulmal›d›r. 442. – – Dolay›s›yla aﬂa¤›dakiler önerilir: Ar-Ge gerçekleﬂtirdi¤i bilinen veya tahmin edilen ticari teﬂebbüs sektörünün bütün firmalar›n›n›n Ar-Ge taramalar›na dahil edilmesi. ‹lke olarak.. 45 50 60-64 65-67 72 73 742 Kamu sektörleri. jeolojik ve di¤er kamu hizmetleri. 3.7 TARAMA YÖNTEMB‹L‹M‹ VE USULLER‹ iﬂletme boyutlar› aç›s›ndan s›n›rl›d›r. hastanelerin genel idarelerinin Ar-Ge faaliyetleri. Ar-Ge yapt›¤› varsay›lan veya bilinen tüm birimlere tarama soru formlar› göndermektir. Sanayi Madencilik Üretim Aﬂa¤›daki sanayiler dahil edilmelidir: USSS Rev. meteorolojik. 129 . inﬂaat Toptan Nakliye. ve 05. yukar›da aç›klanan salt örnekleme yaklaﬂ›m›yla karﬂ›laﬂt›r›ld›¤›nda bu yaklaﬂ›m›n avantaj› hedef kitle rakamlar›n›n tahmininde belirsizli¤i önemli ölçüde azaltmas›d›r. her boyut/s›n›ftaki iﬂletme dahil edilmelidir. Merkezi hükümetin veya eyalet hükümetlerin. istatistik. ancak bir kesme noktas› gerekiyorsa. Daha önceki Ar-Ge’yi hesaba katmayan. 3/EFAT Rev. di¤er sektörler. 7. aﬂa¤›da listelenen sanayilerdeki bütün di¤er firmalar›n say›m/örneklem yoluyla tan›mlanmas›.2. Devlet sektörü 115: – – Ar-Ge kurumlar›. bu sektörlerde önemli ölçülerde araﬂt›rma yap›lan ülkelerde dahil edilmelidir. bu on iﬂçi seviyesinde olmal›d›r. örne¤in tar›m (USSS Rev. Bölümler).
3. Bu kurumlar›n belirlenmesi genelde oldukça kolayd›r.3. devlet hastanelerine yönlendirilen özel bir tarama soru formu (aﬂa¤›ya bak›n›z) veya normal Ar-Ge tarama soru formunu alabilirler. Taramalar ve tahmin usulleri (aﬂa¤›ya bak›n›z) bütün üniversiteleri ve benzer kurumlar›. K›s›m 3. Kay›t bilgisi daha az kapsaml› olabilir ve araﬂt›rmac›lardan veya araﬂt›rma yöneticilerinden al›nacak bilgilerle tamamlanabilir. Ö¤retim kurumlar› ile entegre olmam›ﬂ üniversite hastaneleri (veya ba¤l› bölümleri) kâr amac› gütmeyen sektör ve devlet içinde yer alan hastaneler için özel bir tarama faydal› olabilir. idari kurumlardan güncelleﬂtirme talepleri vb. Hastaneler 449. normal Ar-Ge tarama soru formu kul- 130 .3. ticari teﬂebbüs sektöründeki hastane ve sa¤l›k hizmeti birimleri için tek seçenek olabilir. Ar-Ge tarama/veri derlemesi amac›yla birlikte ele al›nabilirler. Gerçekten de. 446. Ar-Ge gerçekleﬂtirdi¤i varsay›lan veya bilinen di¤er kurumlar da ayr›ca dahil edilmelidir.4. Mümkünse.7.5. 448. Baz› ülkeler. 7. araﬂt›rma ve sa¤l›k hizmeti aras›ndaki s›n›r çizgisi ve klinik deneylerin uygulanmas›yla ilgili ek rehberlik hizmeti sa¤lanabilir. özellikle doktora düzeyinde derece verenleri kapsamal›d›r. 7.1). Bu mümkün de¤ilse. bibliyometrik kaynaklar. Ticari kay›tlar.3. 7. ista- tistiksel birimler olarak üniversitelerin enstitüleri veya bölümleri gibi daha küçük birimlerin kullan›lmas› ço¤unlukla tercih edilir. Bunlar ayr› hesaplar› ve idareleri olan ayr› birimlerse.7 TARAMA YÖNTEMB‹L‹M‹ VE USULLER‹ 444. Üniversite hastanelerinin idari ve finansal olarak ö¤retim kurumlar›yla çok yak›ndan entegre olduklar› durumlarda (bak›n›z 3. Ar-Ge gerçekleﬂtiricilerinin listeleri genelde bunlar› içermez. 445. Bu sektör Ar-Ge fonlamas› taramalar›yla daha ilgili olabilir. araﬂt›rma bir- likleri. Sektördeki. düzenli Ar-Ge taramalar›na hastaneleri ve sa¤l›k kurumlar›n› dahil etmeyi yeterli bulabilirler. Yüksekö¤retim sektörü 447. Özellikle belediye düzeyinde Ar-Ge faaliyetlerini belirlemek. çok fazla birime göre büyük olas›l›kla az say›da Ar-Ge gerçekleﬂtiricisinin olmas› ve Ar-Ge kavram›n›n yorumundaki güçlüklerden dolay› zordur. temelde devlet sektörü ile ayn›d›r. Kâr amac› gütmeyen özel sektör Taramaya olas› cevap verenleri tan›mlamak için kullan›lan kaynaklar. Bu durumda taramay› yapman›n en iyi yolu tarama soru formlar›n› Ar-Ge gerçekleﬂtirdi¤i varsay›lan veya bilinen bütün birimlere göndermektir. Bölüm. Büyük ﬂehirlerde Ar-Ge gerçekleﬂtiricileri saptamaya çal›ﬂmak faydal› olabilir. ilgili sektörün standart tarama soru formunu kullanarak. Ar-Ge gerçekleﬂtiren birimlerin rehberleri. gibi Ar-Ge yapan birimlerin listelerini güncelleﬂtirmenin çeﬂitli yollar› vard›r.
7. E¤er bu kiﬂi bilinmiyorsa. farkl› tüzel kiﬂiliklerden çift maaﬂ alan kiﬂiler ve hastanelerde çal›ﬂan fakat baﬂka kurumlarca istihdam edilen kiﬂiler vas›tas›yla müﬂterek yönetim alt›ndaki birimlerde/projelerde Ar-Ge’nin tutarl› bir ﬂekilde uyguland›¤›ndan emin olmak için gerekli özen gösterilmelidir. ço¤u kez do¤rudan yarar sa¤layamayacaklar› bir görev için zaman ay›rmalar› istenir. ‹ﬂbirli¤ini teﬂvik etme 451. her üç tür cevapland›r›c›n›n iﬂbirli¤i ﬂartt›r. bir y›l önce yan›tlayan kiﬂiye göndermekte fayda vard›r. basitleﬂtirilmiﬂ bir tarama soru formu kullan›labilir. bir kiﬂi cevab› düzenlemelidir. soru formlar› genel müdüre gönderilmelidir. Taslak soru formlar›n›n örnek cevapland›r›c›lar üstünde denenmesi önerilmektedir. tarama soru formunu en iyi dolduran kiﬂiyiyi bulmak gerekir. Her birinin avantaj ve dezavantajlar› vard›r. 131 .7 TARAMA YÖNTEMB‹L‹M‹ VE USULLER‹ lan›labilir. ancak kesin rakamlar sa¤layamayabilir. 452. bilgiyi temin etmek ve daha küçük alt birimlerle ilgili bilginin koordinasyonunu sa¤lamaktan sorumlu kiﬂiyi önceden tan›mlamakta fayda vard›r. Muhasebe veya personel müdürü kesin rakamlara sahiptir.4. Ar-Ge ile ilgili bir tarama soru formunu doldurmay› boﬂa harcanan zaman ve para olarak bile görebilirler. Üniversite ve büyük iﬂletmeler veya iﬂletme gruplar› gibi büyük karmaﬂ›k kurumlarda. ancak Ar-Ge’yi Frascati K›lavuzu’nda tan›mland›¤› tam ﬂekliyle bilmiyor olabilir. Kat›l›mc›lara. Daha büyük birimlerde. Yan›tlardan sorumlu kiﬂinin iﬂbirli¤ini sa¤lamak çok önemlidir. Tarama soru formu.4. Ar-Ge yöneticisi Frascati K›lavuzu normlar›na göre birimin Ar-Ge’sini daha iyi tan›mlayabilir. Taramaya cevap verenlerle çal›ﬂma 7. 453. birim ve ö¤elere cevaplama oranlar› da o kadar düﬂük olur. Küçük birimler için. Genelde. taramay› yapan kuruluﬂlar›n sorumlulu¤undad›r. Cevaplama yükü nedeniyle. Bununla beraber. Ticari teﬂebbüs sektöründeki Ar-Ge taramalar› için uyumlu bir OECD tarama soru formunun haz›rlanmas› için çal›ﬂmalara baﬂlanm›ﬂt›r. Hangi tarama yaklaﬂ›m› seçilirse seçilsin. soru formu ne kadar uzun olursa. Taramaya cevap verecekler tan›mland›ktan sonra. Soru formunu. iki veya daha fazla tüzel kiﬂilik.1. toplanacak verilerin olas› kullan›mlar›ndan faydalanma yollar›n› de¤erlendirmeleri konusunda yard›mc› olmak ve taramaya cevap verenlerin Ar-Ge istatistikleri konusunda olas› ihtiyaçlar›na dikkat etmek. uluslararas› kuruluﬂlara aktar›lmak üzere. Ar-Ge taramalar›nda bu kiﬂi ço¤unlukla ya muhasebe ya personel biriminde veya Ar-Ge birimindedir. uyumlu ve karﬂ›laﬂt›r›labilir istatistikler oluﬂturmak için Ar-Ge faaliyeti ile ilgili en az›ndan belirlenmiﬂ minimum say›da temel soruyu içermelidir. Cevap verenlerden. mant›kl› yap›land›r›lmas› ve aç›k tan›m ve talimatlar içermesi gerekmektedir. 450. tarama soru formunun mümkün oldu¤unca basit ve k›sa olmas›.
Rehberli¤e ihtiyac› olan veya cevaplar› tatmin edici olmayanlarla kiﬂisel olarak irtibata geçilmesi teﬂvik edilmelidir. yan›tlar›n seviyesi ve kalitesine. Bir di¤eri. Ar-Ge sadece Ar-Ge laboratuvarlar› ve araﬂt›rma kurumlar›n›n yapt›klar› de¤ildir. Uygulamada kat› Ar-Ge tan›m›ndan küçük sapmalar. her bir soru için bir takip program› planlay›p. Di¤er birimlerde Ar-Ge için kullan›lan giriﬂlerin tahmini ve bu tahminlerin toplama eklenmesi. tarama yap›lan birim adedine ve taramay› yapan yetkili için mevcut olan kaynaklara ba¤l›d›r. bir kurumun Ar-Ge’si o kuruluﬂun veya onun kay›t ve hesaplar›na yeterince yans›mam›ﬂ olabilir. özellikle yüksekö¤retim sektöründe. taramaya cevap verenlerin yükünün en aza indirilmesi ihtiyac› göz önüne al›nmal›d›r. ‹statistik kuruluﬂu. takibi s›n›rlay›p birkaç tüzel kiﬂiyi derinlemesine incelemektir. Taramaya dahil olan bütün birimlerle ﬂahsen temasa geçmek nadiren makuldur. Sadece Ar-Ge kendi içinde karmaﬂ›k bir faaliyet olmakla kalmay›p. baz› tahminler yapmak zorunda kalacakt›r. 132 . faks numaras› ve e-posta adreslerini vermelidir ve teknik yard›m sa¤lamal›d›r. Taramalar›n tasar›m›nda. verilen bir zaman süresi içinde bütün ana birimleri ziyaret etmektir. Baz› durumlarda. 455. Hemen hemen bütün taramaya cevap verenler. Faaliyetlerinin Ar-Ge d›ﬂ› k›s›mlar›n›n tahmini ve bu tahminin düﬂülmesi. Taramaya cevap verenin kendi birimini. 456. telefon numaras›. taramaya cevap veren kiﬂiye kuruluﬂ içindeki bütün ilgili kiﬂilerin isim. bundan hem az hem de fazla olabilir. 454. Ar-Ge giriﬂlerinin ölçümü. 457. benzer ulusal toplamlarla karﬂ›laﬂt›rmas›na izin veren uyarlanm›ﬂ bilgi de faydal› olabilir. Bundan baﬂka. Ar-Ge giriﬂlerini tahmin edebilmek için çok kaba oranlara baﬂvurmak gerekebilir. Takip etme usullerinin ne derecede kullan›ld›¤›. Taramaya cevap verenler yay›mlar› almal›. üç etapta tamamlanabilir: – – – Uzmanlaﬂm›ﬂ tüm Ar-Ge birimlerinin tan›m› ve toplam faaliyetlerinin ölçümü. Bir olas›l›k. bir özetini almal›d›rlar. ancak iﬂbirli¤ini teﬂvik etmek için veriler ile neler yap›ld›¤›n› onlara göstermek önemlidir. di¤er birçok faaliyete ayr›lmaz bir biçimde ba¤l›d›r. e¤er bu mümkün olmazsa.7 TARAMA YÖNTEMB‹L‹M‹ VE USULLER‹ Gizli verilere riayet etmek ve kullan›c›lar›n taramaya cevap verenlerin kayg›lar›n›n bilincinde olmalar›n› sa¤lamak da onun görevidir. varolan kay›tlar› toplamdan veya taramaya cevap verenlerin üzerindeki yükü azaltmak için gözard› edilebilir. Taramaya tabi birimlerin çok az›nda yaln›zca bir faaliyet oldu¤undan. Taramaya cevap veren ender olarak istatistiklerin kullan›c›s›d›r. 458.
460. Ar-Ge taramalar› s›ras›nda taramaya cevap verenler bu K›lavuzun daha önceki bölümlerinde yap›lan teorik ayr›mlar› kendi kuruluﬂlar›ndaki geniﬂ bir yelpazeye yay›lan projelere uygulamay› çok zor bulabilirler. Böyle bir belgeleme ayn› zamanda hipotetik örnekler konusunda de¤erli bir kaynak olarak da hizmet sunar ve ülkelerin daha eﬂbiçimli s›n›fland›rma uygulamalar› geliﬂtirmelerine yard›mc› olabilir. Böylece. ticari teﬂebbüs sektörü için tasarlanan tarama soru formlar›nda üretim öncesi ve Ar-Ge aras›ndaki ayr›m› sa¤lamak için rehberlik hizmeti vermek uygun olacakt›r. ek kriterler ço¤u kez faydal›d›r. bir devlet tarama soru formu. Tablo 2. Ayn› amaçl› fakat farkl› sözler kullanan ölçüt ticari teﬂebbüs sektörü taramalar›nda faydal› olabilir.1’de verilmiﬂtir. 7. Her bir taramaya cevap verene rehberlik. De¤iﬂik olaylardaki uygulamalar hakk›nda belgeler. mektedir. petrol ve gaz sanayisi için uygun olan örnekler ve operasyonel tan›mlamalar muhtemelen elektrik ürünleri sanayisi için çok uygun olmayabilir. toplam hedef kitleye genel- 133 . Taramaya cevap verenlerle yap›lan görüﬂmelerde. – – – – Bu hedefi gerçekleﬂtirmek için dört önemli araç ﬂunlard›r: Aç›klay›c› notlar. Örne¤in.2. Tarama yap›lan sektöre uygun operasyonel ölçütler geliﬂtirilmelidir. Taramay› yapan kuruluﬂlar›n verdikleri rehberlik hizmetinin süreklili¤ini sa¤lamak için. Bir sektör içindeki farkl›l›klar gözard› edilmemelidir. Hipotetik örnekler.7 TARAMA YÖNTEMB‹L‹M‹ VE USULLER‹ 7. Bilinen nedenlerden dolay› bu K›lavuz sadece ilk iki araç ile ilgilen- 462. Örnekler 2. Resmi tan›mlar ve teorik ay›r›mlar›n son iki taneyle tamamlanmas› laz›md›r. Operasyonel ölçütler 459. Tahmin usulleri 463. Taramay› yapan kuruluﬂlar› cevaplar› her zaman denetleyemeyip ço¤unlukla verildikleri gibi kabul etmek zorunda olacaklar›ndan. belirsizlik nedeniyle güçlük içeren s›n›rdaki durumlar›n nas›l çözümlendi¤ini gösteren belgelemenin geliﬂtirilmesi çok önemlidir. eﬂitli¤i sa¤lamak için tarama yap›lan kuruluﬂlara resmi tan›mlar› tamamlay›c› net aç›klamalar yapmalar› ve rehberlik etmeleri çok önemlidir.4. Örneklemli tarama sonuçlar›n›n. Bu K›lavuzdaki ayr›nt›l› örnekler referans verilebilir. Cevap veren birimlerin dahili Ar-Ge için gereken sanayi mal ve hizmet sözleﬂmeleri ile Ar-Ge s›nai uygulamas› için ödenek alanlar› ay›rt eden ölçüte ihtiyaçlar› vard›r. bir tarafta Ar-Ge ve veri toplanmas› ve di¤er tarafta bilgi aras›ndaki fark üzerine konsantre olabilecekken. Sektöre özgü örnekler.5. 461. Ar-Ge istatistiklerinin derlenmesi sürecinde çeﬂitli tahmin iﬂlemleri kullan›lmaktad›r. Bölüm. taramaya cevap verenlere k›lavuzluk aç›s›ndan yararl› olabilir.
Örnekler. ayn› iﬂletmenin bir önceki cevab› kullanmakt›r. ‹ki tür eksiklik ay›rdedilebilir: Cevap vermeyen birim ve cevaps›z unsurlar. Pratik ve teorik nedenlerden dolay›. 7. Cevap vermeyen birim ve cevaplanmayan soru. geçmiﬂ Ar-Ge verisinin mevcut olmad›¤› durumlar- 134 . Bir di¤er olas›l›k ise ayn› taramadaki bilgileri kullanma anlam›na gelen "s›cak kümeleme (hot decking)" ile daha önce yap›lan taramadaki bilgileri kullanma anlam›na gelen "so¤uk kümeleme (cold decking)" adl› istatistiksel teknikleri kullanmakt›r. taramalar›n bileﬂimine ve tahmin iﬂlemlerine dayan›r.5. Firma baz›nda. ço¤unlukla eksiktir. Cevap vermeyen birim.1. Ar-Ge taramalar›na verilen cevaplar. ek bilgi sayesinde eksik de¤erlerin tahmin edilmesini sa¤layan "yaklaﬂ›k de¤er verme yöntemleri" olarak adland›r›lan bir yöntemler grubudur. 466. Tarama yapan kurum. soru cevaps›zl›¤›n› aﬂmak için önerilen bir yöntem. En kolay yöntem. Gerçekte. bir önceki rakamlar› uyarlamak için kullan›labilir. Uygulamada. Ar-Ge tipine göre Ar-Ge’nin veya Ar-GE yat›r›mlar›n›n (arazi ve binalar ve ekipman) dökümüdür. Cevap vermeyen birim ve ö¤e 464. Birim cevaps›zl›¤› durumunda. Bu cevaps›zl›klar ulusal ve uluslararas› Ar-Ge taramalar› sonuçlar›n›n karﬂ›laﬂt›r›labilmesini aç›k bir ﬂekilde etkilemektedir. ayn› firman›n mevcut dönem Ar-Ge masraflar›n› tahmin etmek için kullan›labilir. birim ve unsur cevaps›zl›¤› ile ilgili e¤ilimin azalt›lmas› için farkl› kavramlar›n kullan›lmas›ndan dolay› ortaya ç›kabilir. e¤er eksik de¤erler bütün örneklem ve bütün sorular üzerine rasgele da¤›t›lm›ﬂ olsa daha küçük bir sorun oluﬂtururdu. Bu sorunu aﬂmak için uygun yöntemlerin geliﬂtirilerek kullan›lmas› gerekmektedir. Ço¤u ülkedeki yüksekö¤retim sektörü istatistikleri. raporlama birimine ulaﬂamayabilir veya raporlama birimi cevaplamay› reddedebilir. Cevaps›z unsur durumunda. Ö¤e cevaps›zl›¤›. birim cevap verir ancak en az bir soruyu boﬂ b›rak›r veya hatta en uç bir durumda. 468. baz› genel öneriler takip edilmelidir. firma düzeyinde geçmiﬂ Ar-Ge verisi. 467.7 TARAMA YÖNTEMB‹L‹M‹ VE USULLER‹ lenebilmesi için çeﬂitli yöntemlerin kullan›lmas› gerekir. zamanla ve/veya ülkeler aras›nda farkl›l›klar. Sat›ﬂlardaki ve/veya istihdamdaki evrim. Özellikle ticari teﬂebbüs ve devlet sektörlerindeki taramalarda cevap vermeyen birim ve cevaplanmayan unsurlar sorunu olabilir. Aksi takdirde. sorunun zor oldu¤u (ya da öyle gibi göründü¤ü) durumlarda daha olas›d›r. kullan›lan tarama yöntemi ne olursa olsun. 465. biri hariç bütün sorular› boﬂ b›rak›r. her iki tür eksiklik de nüfus ve tarama soru formunun belirli özelliklerine göre yanl›d›r. Farkl› yöntemler farkl› sonuçlara yol açabilece¤inden. bir raporlama birimi hiç cevap göndermiyor anlam›ndad›r.
7. Di¤er Ar-Ge maliyetleri öncelikle amaç esas›na göre tahmin edilmelidir. üniversiteler taraf›ndan bile ço¤unlukla bilinmez. hesaplama temeli olarak araﬂt›rma katsay›s› kullan›lmak suretiyle bir tahmin yap›labilir. Çeﬂitli kategorilerdeki personel zaman›n›n da¤›t›m›yla ilgili zaman kullan›m taramalar›/çal›ﬂmalar›. 470. Zaman kullan›m çal›ﬂmalar›ndan. Bir baﬂka yöntem ise istihdam› bir de¤iﬂken olarak kullanmakt›r. cevaps›z birimlerin oran› oldukça küçük oldu¤u sürece gözard› edilebilir. Varsay›m yanl›ﬂ olsa bile. belirli bir düzeye kadar sat›ﬂla ba¤›nt›l› ölçülebilir bir de¤iﬂken oldu¤undan. Aç›kça araﬂt›rma veya ö¤retime dayand›r›lmayan harcamalar için. Örne¤in e¤itim tesisleri bak›m› e¤itim kapsam›na dahil edilirken. 471. Ar-Ge’ye ne kadar›n›n ayr›lmas› gerekti¤ini saptamak için çeﬂitli yöntemler kullan›lm›ﬂt›r: – – – Zaman›n farkl› faaliyetlere nas›l harcand›¤›yla ilgili ampirik bilgiye dayanmayan merkezsel tahminler. bunlar araﬂt›rma için ayr›lmam›ﬂt›r ancak üniversitenin genel faaliyetleri için verilmiﬂtir. 469. ortaya ç›kan yanl›l›k. Ar-Ge gerçekleﬂtiren birimlerin taramalar›na dayal› olmas› önerilir.2. Araﬂt›rmac›lar›n çal›ﬂma vakitlerini kendi de¤erlendirmelerine dayanarak oluﬂturulan zaman kullan›m taramalar›/çal›ﬂmalar›. Bu fonlardaki Ar-Ge’nin pay›. Ar-Ge. araﬂt›rma laboratuar› için harcama ve araﬂt›rma ekipmanlar›n›n elde edilmesi araﬂt›rma kapsam› içinde olmal›d›r. Zaman kullan›m› tarama yöntemlerinin daha ayr›nt›l› görüﬂülmesi ve yüksekö¤retim sektörü için Ar-Ge istatistiklerinin derlenmesi ile ilgili konular için Ek 2’ye bak›n›z. e¤er gerekiyorsa tahminlerle desteklenecek ﬂekilde.7 TARAMA YÖNTEMB‹L‹M‹ VE USULLER‹ da. ArGe’nin sat›ﬂa veya Ar-Ge personelinin toplam personele oran›n›n cevap veren ve vermeyen birimler aras›nda ayn› oldu¤u varsay›m›na dayan›r. 472.5. Ar-Ge (TZE’leri) ve Ar-Ge iﬂçilik maliyetlerinin tam zamanl› eﬂde¤erlerini hesaplamak için araﬂt›rma katsay›s› türetilir. önerilen bir yöntem. Bu sektördeki Ar-Ge bilgisinin. Bu varsay›m. Bu usul. toplam nüfusdaki sat›ﬂ miktar›n› ve örneklemdeki her bir hücre için gerçekleﬂen sat›ﬂ aras›ndaki iliﬂkinin kullan›lmas›d›r. 135 . cevaps›z birimleri temsil eden örne¤e uygulanacak cevaps›zl›k analizi ile test edilebilir. Ço¤unlukla verilen Ar-Ge fonlamalar›n›n yar›dan fazlas› genel üniverYüksekö¤retim sektöründeki tahmin usulleri site fonlar› olarak verilir.
OECD’ye veya di¤er uluslararas› kuruluﬂlara rapor verme 473. Ülke yetkilileri Ar-Ge taramalar›n›. Bununla birlikte. ilgili kurumlara güvenilir tahminler yapmalar› için yard›mc› olabilirler. Ar-Ge verilerinin uluslararas› ve ülke kaynaklar›ndaki belgelerde yer alanlardan farkl› olaca¤› anlam›na gelse de.7 TARAMA YÖNTEMB‹L‹M‹ VE USULLER‹ 7. Ulusal uygulamalarla bu K›lavuzda veya di¤er k›lavuzlarda ortaya konan uluslararas› standartlar aras›nda tutars›zl›k olabilir. bu K›lavuzda önerilenler aras›ndaki aç›k yaklaﬂ›m farklar›. Bu tür düzeltmelerin yap›lamad›¤› hallerde. E¤er ulusal yetkililer kendi sorumluluklar›nda bu tür düzeltmeler yapam›yorlarsa. Tutars›zl›klar genelde iki türlüdür: – – Ulusal Ar-Ge taramalar›yla. bu tür tutars›zl›klar›n etkisini azaltmak için her türlü çaba harcanmal›d›r.6. ulusal kurumlar›n düzenlemeleri çerçevesinde ülkeyi ilgilendiren verileri toplamak üzere yaparlar. teknik notlar›n tümü sunulmal›d›r. 136 . Ülkenin taramalar›nda kullan›lan standart ulusal ekonomik veya e¤itimsel s›n›fland›rmalar ve bu K›lavuzda önerilen uluslararas› s›n›fland›rmalar aras›ndaki "örtülü" farklar. bu verileri OECD’ye veya di¤er uluslararas› kuruluﬂlara raporlarken düzeltmeler veya tahminler yaparak. Her iki tür tutars›zl›¤› da saptay›p raporlamak önemlidir.
Bölüm Sosyo-ekonomik Hedeflere Göre Ar-Ge ‹çin Devlet Bütçesinden Ayr›lan Ödenek ve Harcamalar (ARGEDBÖH) 137 .8.
8. Giriﬂ 474. ancak bütçeden türetildiklerinden. Birincisi ve en do¤ru sonuç vereni. 6. Bu bölümde ele al›nan tan›mlar. Tablo 6. fonlama bak›m›ndan bu kalemlerin Ar-Ge içeri¤inin ölçülmesini veya tahmin edilmesini öngörür. Bütçe tahminleri (bakanl›klar taraf›ndan istendi¤i ﬂekilde özellikle bakanl›klar aras› görüﬂmeler için. i) ii) iii) iv) Bütçeyle ilgili usulün ayr›nt›lar› ülkeden ülkeye de¤iﬂse de. Ar-Ge’nin gerçekleﬂtirilmesinden sonraki bir veya iki y›ldan önce haz›r hale gelmez. Ayr›ca taramalara cevap veren Ar-Ge birimleri. mümkün oldu¤unca. Bu tahminler Ar-Ge’yi gerçekleﬂtirene dayal› veriler kadar kesin de¤ildir. Ar-Ge için devlet deste¤ini ölçmenin ikinci bir yolu geliﬂtirilmiﬂtir. devlet taraf›ndan finanse edilen GSYARGEH verileri. yedi ana etmek mümkündür: Tahminler (bütçe görüﬂmeleri baﬂlamadan önceki fonlama tahminleri).1. kendilerine iliﬂkin çeﬂitli hibe veya sözleﬂme yard›mlar›n›n devletin genel BT politikas›n›n neresine oturdu¤unu bazen yans›tamayabilirler. bütçelerdeki veriler kullan›larak. Di¤er uluslararas› standartlarla iliﬂki 477. Bütçeye dayal› veriler. Eurostat ve Nordforsk/‹skandinav Sanayi Fonu (Nordforsk. Bölüm.) taramaya tabi tutmakt›r. 475. Bu yol özellikle. Hükümetlerin Ar-Ge için ne kadar harcama yapt›klar›n› ölçmenin iki yolu vard›r. bundan böyle resmi olarak "Ar-Ge ‹çin Devlet Bütçe Ödenek ve Harcamalar›" (ARGEDBÖH) olarak adland›r›lmaktad›r. ARGEDBÖH için bütçesel veri kaynaklar› 478.1) "devlet taraf›ndan finanse edilen gayri safi yurtiçi Ar-Ge harcamas›" (devlet taraf›ndan finanse edilen GSYARGEH) olarak tan›mlan›r. bu tür araﬂt›rmalar› yapmak ve sonuçlar› analiz etmek için gereken zaman nedeniyle. itibari rakamlar).3. aﬂamadan söz 138 . Ülkenin bir bölgesindeki Ar-Ge harcamas›n›n toplam› (bkz. 8.8 Ar-Ge ‹Ç‹N DEVLET BÜTÇE ÖDENEK VE HARCAMALARI (ARGEDBÖH) 8. Sonuç olarak. enstitüler. Bütçe teklifi (bir sonraki y›l için parlamentoya sunulan rakamlar). üniversiteler vb. 1983) taraf›ndan geliﬂtirilen yöntembilimlerle uyumludur. 476. bir önceki sene Ar-Ge için efektif olarak harcanan tutar› ve devlet taraf›ndan karﬂ›lanan pay› belirlemek için Ar-Ge çal›ﬂmas› yapan birimleri (firmalar. Bütçe baﬂlang›ç ödenekleri (parlamentodaki görüﬂmede belirtilen de¤iﬂiklikler dahil olmak üzere bir sonraki y›l için parlamento taraf›ndan oylanan rakamlar). Bu tür bütçeye dayal› verilerin özellikleri bu bölümde aç›klanm›ﬂt›r. "amaçlara" veya "hedeflere" göre s›n›fland›rma yoluyla politikayla iliﬂkilendirilebilirler. Ar-Ge ile ilgili tüm bütçe kalemlerinin belirlenmesini. Ancak.2.
8 Ar-Ge ‹Ç‹N DEVLET BÜTÇE ÖDENEK VE HARCAMALARI (ARGEDBÖH) Kesin bütçe ödenekleri (y›l içinde yap›lan ek oylamalar dahil olmak üzere bir sonraki y›l için parlamento taraf›ndan kabul edilen rakamlar). vi) Yükümlülükler (y›l içinde tahsisi gerçekleﬂen edilen para). vii) Gerçek harcamalar (y›l içinde ödenen para). 479. i) ve iv) nolu aﬂamalar, hükümetin amaçlar›n› aç›klamaktad›r. Bütçe y›l› y’ye iliﬂkin veriler y – 1 y›l sonunu takiben mümkün olan en k›sa zamanda haz›r olmal›d›r. ‹lk ARGEDBÖH verilerinin hükümetle parlamento aras›nda anlaﬂmaya var›lan ilk bütçeye veya aﬂama iv)’e dayal› olmas› önerilir. Baz› ülkeler ise ilk rakamlar›n› aﬂama iii)’e dahi dayand›rabilirler. Bütçe y›l› içinde, Ar-Ge fonlamas›na iliﬂkin art›ﬂlar, kesintiler ve ek ödenekler dahil olmak üzere, ek bütçeler oylanabilir. Bunlar aﬂama v)’e yans›t›l›r. Bütçe y›l›n›n sona ermesinden sonra, verilerin mümkün olan en k›sa sürede haz›r olmas› gerekir. Kesin ARGEDBÖH verilerinin kesin bütçe ödeneklerine dayand›r›lmas› önerilir. Baz› ülkeler ise kesin rakamlar›n› aﬂama vi) veya vii)’e dayand›rmak zorunda kalabilirler. v)
8.4. Ar-Ge kapsam›
8.4.1. Temel tan›m 480. 2. Bölüm, K›s›m 2.1’de verilen tan›m temel tan›m olarak kabul edilecektir. Bu temel tan›ma temel araﬂt›rma, uygulamal› araﬂt›rma ve deneysel geliﬂtirmenin tümü dahildir, ancak ayr› ayr› tan›mlanmamaktad›r. 8.4.2. Bilim ve teknoloji dallar› 481. Analiz, do¤al bilimler ve mühendislik (DBM) ile sosyal bilimler ve beﬂeri bilimleri (SBB) kapsar ve ikisi aras›nda herhangi bir ayr›m yapmaz. 8.4.3. Ar-Ge’yi tan›mlama 482. Ar-Ge’nin Ar-Ge d›ﬂ› faaliyetlerden ayr›lmas›na iliﬂkin olarak 2. Bölüm’de listelenen tüm ilkeler ve tan›mlar mümkün oldu¤unca uygulanmal›d›r. 2. Bölüm, K›s›m 2.3.4 ve 6. Bölüm, K›s›m 6.3.2’de ve ayr›ca Ek 10’da ele al›nd›¤› ﬂekilde, resmi olarak "geliﬂtirme sözleﬂmeleri" veya "prototipler sat›n alma" olarak tan›mlanan bütçe kalemlerinin gerçek Ar-Ge içeri¤ini denetlemek konusunda özel hassasiyet gösterilmelidir. 483. GÜF gibi münhas›r olmayan bütçe kalemlerindeki Ar-Ge oran›n› belirlemek için, ülkelerin, bilim dallar›na, kurumlara, di¤er ölçütlere veya bunlar›n bir bileﬂimine göre, ama ayn› zamanda Ar-Ge’den baﬂka faaliyetler de gerçekleﬂtiren bir dizi kurum için, bir katsay› kümesi geliﬂtirmeleri gerekebilir. Bu katsay›lar mümkün oldu¤unca, bu kurumlar taraf›ndan, gerçekleﬂtiriciye dayal› taramalarda Ar-Ge olarak rapor edilenler ile tutarl› olmal›d›r.
8.5. Devletin tan›m›
484. "Devlet", merkezi (veya federal), il (veya eyalet) ve yerel yönetimi kapsar
139
8 Ar-Ge ‹Ç‹N DEVLET BÜTÇE ÖDENEK VE HARCAMALARI (ARGEDBÖH) (bkz. 3. Bölüm , K›s›m 3.5). Ticari teﬂebbüs sektörünün parças› kabul edildiklerinden, kamu ticari teﬂebbüsleri dahil de¤ildir. Bununla birlikte, ARGEDBÖH’ye iliﬂkin amaçlar do¤rultusunda aﬂa¤›dakiler önerilir: • Merkezi veya federal yönetim her zaman dahil edilmelidir. • Katk›s› önemli oldu¤unda, il veya eyalet yönetimi eklenmelidir. • Yerel yönetim fonlar› (yani yerel vergilerle oluﬂturulanlar) hariç tutulmal›d›r.
8.6. Devlet bütçe ödenek veya harcamalar›n›n kapsam›
8.6.1. Dahili ve harici harcamalar 485. ARGEDBÖH yaln›zca devlet kuruluﬂlar›ndaki, devlet taraf›ndan finanse edilen Ar-Ge’yi de¤il, ayn› zamanda di¤er üç ulusal sektörde (ticari teﬂebbüs, özel kâr amac› gütmeyen, yüksekö¤retim) ve yurtd›ﬂ›nda (uluslararas› kuruluﬂlar dahil) devlet taraf›ndan finanse edilen Ar-Ge’yi de kapsar. 8.6.2. Fonlamaya ve gerçekleﬂtiriciye dayal› raporlama 486. Ar-Ge harcamalar› ya paray› (fonlamay›) sa¤layan kuruluﬂ taraf›ndan veya Ar-Ge’yi gerçekleﬂtiren kuruluﬂ taraf›ndan raporlanabilir. Genel olarak bu k›lavuz OECD taramalar›nda standart tablolarda kullan›lan ikinci yaklaﬂ›m› önerir. Bununla birlikte, ARGEDBÖH serileri için birinci yaklaﬂ›m tercih edilir. ARGEDBÖH verileri, gerçekleﬂtiriciye de¤il, fonlay›c›ya dayand›r›lmal›d›r. 8.6.3. Bütçe fonlar› 487. ARGEDBÖH, tabii olarak vergi veya bütçe içinde yer alan di¤er devlet gelirlerinden yap›lan tüm harcamalar› içerir. 488. Devlet kurumlar› taraf›ndan gerçekleﬂtirilen ancak di¤er kaynaklardan
finanse edilmesi beklenen Ar-Ge ödenekleri ise sorunlu bir aland›r. Baz› ülkelerde, ilgili kuruluﬂun harcama için hükümetten izin almas› gerekti¤inden (brüt yaklaﬂ›m), bunlar devlet bütçesine eklenebilir. Di¤erlerinde, devlet bütçesi d›ﬂ›nda tutabilirler (net yaklaﬂ›m). Bu devlet fonlar› ele al›n›rken, aﬂa¤›dakiler aras›nda bir ayr›m yap›lmal›d›r: – – Ar-Ge’nin devlet kurumlar› taraf›ndan gerçekleﬂtirilmesi için, di¤er sektörlerden sa¤lanan sözleﬂme yard›mlar› veya hibeler. Devlet laboratuvarlar›n›n da¤›t›lmam›ﬂ gelirleri, vergi has›latlar› vb. gibi di¤er devlet fonlar›.
140
8 Ar-Ge ‹Ç‹N DEVLET BÜTÇE ÖDENEK VE HARCAMALARI (ARGEDBÖH)
Net bütçe ödenekleri
489. Devlet kaynaklar›ndan veya di¤er sektörlerden gelirlerin beklendi¤i ödenekler, net prensibine göre ARGEDBÖH’nin d›ﬂ›nda tutulmal›d›r. 490. E¤er bir Ar-Ge kurumu toplam 10 milyonluk brüt bütçeye sahipse
(d›ﬂar›dan finanse edilen araﬂt›rma sözleﬂmesi için olan 3 milyon dahil), örne¤in 3 milyon araﬂt›rma sözleﬂmesinin fonlay›c›s›n›n bütçesinde oldu¤u için sadece 7 milyonunun kurum için net bütçe ödene¤i olarak kabul edilmesi gerekir.
Di¤er devlet fonlar›
491. Özel ilkeler belirtilememektedir, ancak bütçede yer al›yorsa, di¤er devlet fonlar›n›n genellikle ARGEDBÖH’ye eklenmesi gerekir. Bu ayr›ca, bütçe çal›ﬂmalar› sürecinde parlamentoda oylan›rlarsa, sosyal güvenlik fonlar›n› da ilgilendirmektedir. 8.6.4. Do¤rudan ve dolayl› fonlama
Kamusal genel üniversite fonlar›n›n uygulanmas›
492. ARGEDBÖH, kamusal genel üniversite fonlar›n› (GÜF) içerir.
Krediler ve s›nai Ar-Ge’nin dolayl› fonlamas›
493. Mümkün oldu¤unca, krediler ve dolayl› fonlamalarla ilgili talimatlar uygulan›r (6. Bölüm, K›s›m 6.3.2). Dolay›s›yla, geri ödenmesi talep edilmeyebilecek krediler ARGEDBÖH’ye eklenmelidir, ancak geri ödenecek krediler ve s›nai ArGe’nin vergi indirimleri yoluyla desteklenmesi prensip olarak hariç tutulmal›d›r. Bununla birlikte, bu tür dolayl› destek programlar› entegre bir Ar-Ge politikas›n›n parças› olarak uyguland›¤›nda (örne¤in, kaynaklar belgelendi¤inde ve bir bilim bütçesiyle ilgili bakanl›klar aras› görüﬂmelerde ele al›nd›¤›nda), bunlar ARGEDBÖH’ye eklenebilirler. Bununla birlikte, belirli uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalar yap›l›rken hariç tutulabilmeleri için, dolayl› fonlamalar›n her zaman ayr› olarak bildirilmesi gerekir. 8.6.5. Harcama türleri
Genel Kapsam
494. ARGEDBÖH hem cari maliyetleri hem de sermaye giderlerini içerir.
Devredilen para
495. Baz› ülkelerde, büyük miktardaki paralar› bir y›ldan sonrakine nakletmek için kullan›lan bir bütçe uygulamas›d›r; bu miktarlar bazen izleyen y›llarda mecliste görüﬂülecek toplamlara eklenir.
141
8 Ar-Ge ‹Ç‹N DEVLET BÜTÇE ÖDENEK VE HARCAMALARI (ARGEDBÖH) Yaln›zca bir veya birden çok y›l için bütçelendirilen çok y›ll› projeler, uyguland›¤› y›llar›n de¤il, bütçelendirildi¤i y›llar›n ARGEDBÖH’sine tahsis edilmelidir. Bir aﬂamada onaylanan ancak birden çok y›l için bütçelendirilen çok y›ll› programlar, yetkilendirme y›l›na de¤il, bütçelendirildikleri y›llara ayr›lmal›d›r. 8.6.6. Yurtd›ﬂ›ndaki Ar-Ge'ye giden ARGEDBÖH 496. Yaln›zca veya ço¤unlukla Ar-Ge ile ilgili olan uluslararas› Ar-Ge programlar›na veya organizasyonlar›na yap›lan katk›lar dahil edilmelidir. Daha genel özellikli katk›lar (BM, OECD, AB vb.’ye yap›lanlar gibi) d›ﬂar›da tutulmal›d›r. Aﬂa¤›daki kurumlara yap›lan ödenekler dahil edilmelidir. – – – – – – – – CERN (Avrupa Nükleer Araﬂt›rmalar Kurumu). ESA (Avrupa Uzay Kuruluﬂu). CGIAR (Uluslararas› Tar›m Araﬂt›rmalar› Dan›ﬂmanl›k Grubu). ESRF (Avrupa Synchrotron Radyasyon Tesisi). EMBO (Avrupa Moleküler Biyoloji Kurumu), EMBL, EMBC dahil. IAEA (Uluslararas› Atom Enerjisi Kurumu). COST (Bilimsel ve Teknik Araﬂt›rmada ‹ﬂbirli¤i, üye olmayanlar›n eriﬂebildikleri AB program›). EUREKA (Pazar Yönelimli S›nai Ar-Ge için Avrupa A¤›).
8.7. Sosyo-ekonomik hedeflere göre da¤›l›m
8.7.1. Da¤›l›m ölçütleri 497. – – Da¤›l›ma iki tür yaklaﬂ›mda bulunmak mümkündür: Ar-Ge program›n›n veya projesinin amac›na göre. Ar-Ge program›n›n veya projesinin genel içeri¤ine göre. ‹kisi aras›ndaki fark aﬂa¤›daki örneklerle gösterilmiﬂtir:
498. –
Silah olarak kullan›labilecek çeﬂitli kimyasallar›n insan vücudunun iﬂlevlerine etkisiyle ilgili bir araﬂt›rma projesi: Amaç "savunma"d›r, ancak Ar-Ge içeri¤i "insan sa¤l›¤›"d›r.
–
Ücra ormanl›k alanlarda güç sa¤lamak amac›yla yak›t pilleri geliﬂtirmek için Tar›m Bakanl›¤› taraf›ndan finanse edilen bir araﬂt›rma projesi: Amaç "tar›m, ormanc›l›k ve bal›kç›l›k"t›r ancak Ar-Ge içeri¤i "enerji"dir. Amaç, devlet politikas› aç›s›ndan daha temeldir ve bu yaklaﬂ›m prensipte ARGEDBÖH’nin sosyo-ekonomik amaçla toplanmas› için kullan›l›r.
Birincil ve ikincil amaçlar
499. Devlet taraf›ndan desteklenen baz› Ar-Ge programlar›n›n yaln›zca bir amac› varken, di¤erlerinin birçok amac› olabilir. Örne¤in bir devlet esas olarak askeri nedenlerle ama ayn› zamanda havac›l›k sanayisi taraf›ndan ihracat› teﬂvik etmek ve hatta sivil havac›l›¤a yan ürün sa¤lamak üzere bir uçak projesi için para
142
8 Ar-Ge ‹Ç‹N DEVLET BÜTÇE ÖDENEK VE HARCAMALARI (ARGEDBÖH) ay›rabilir. Bununla birlikte, OECD için haz›rlanan raporlarda, Ar-Ge’nin birincil amac›na göre s›n›fland›r›lmas› gerekir.
Birincil amaçlar› belirleme
500. Ar-Ge’ye fonlay›c› taraf›n birincil amac›n› belirlemede sorunlar oldu¤unda veya bir program›n "amac›" ve "içeri¤i" aras›nda farklar oldu¤u görüldü¤ünde, BPBAKT ("Bilimsel Programlar›n ve Bütçelerin Analizi ve Karﬂ›laﬂt›r›lmas› için S›n›fland›rma") kullan›larak AB raporlamas› için orijinal olarak geliﬂtirilen iki prensip kullan›labilir: • Do¤rudan türeme: Varl›¤›n› yaln›zca baﬂka bir program›n teknik gereksinimlerine borçlu olan bir proje do¤rudan sözü edilen programdan türetilir ve onunla birlikte s›n›fland›r›lmal›d›r. • Dolayl› yan ürün: Bir amaçla üstlenilen Ar-Ge sonuçlar› üzerinde, nihai olarak baﬂka amaçla ilgili bir uygulama sa¤layacak ﬂekilde yeniden çal›ﬂma yap›ld›¤›nda, bu dolayl› yan ürün olur ve sonra gelen ArGe çal›ﬂmas›n›n amac›na atfedilmesi gerekir. 8.7.2. Bütçe kalemlerinin da¤›l›m› 501. Ar-Ge ödenek veya harcamalar›n›n sosyo-ekonomik amaçlara ayr›lmas›, fonlay›c›n›n amaç(lar)›n› en iyi ﬂekilde yans›tan seviyede olmal›d›r. Seçilen gerçek raporlama düzeyi pratik olanaklara dayal› olacakt›r. Tüm ödenek bir ArGe gerçekleﬂtiren veya Ar-Ge fonlayan birime yap›labilir. Baz› durumlarda, program veya proje seviyesiyle ilgili bilgi edinilebilir. 8.7.3. Da¤›l›m 502. K›s›m 8.7.4’te verilen OECD da¤›l›m listesi, bilimsel programlar›n ve bütçelerin tek basamakl› seviyede analizi ve karﬂ›laﬂt›rmas› için benimsenen Avrupa Birli¤i s›n›flamas›d›r (BPBAKT) (Eurostat, 1986; 1994). BPBAKT listesi ve Frascati K›lavuzu 1993 listesi (hemen hemen BPBAKT 1986 ile özdeﬂ) aras›ndaki iliﬂki Tablo 8.1’de gösterilmiﬂtir ve üye ülkeler ulusal ARGEDBÖH derlemelerinde kendi s›n›flamalar›n› veya Nordforsk s›n›flamas›n› (Tablo 8.2) kullansalar da, OECD’ye raporlama için kullan›lmas› gerekir. 8.7.4. Sosyo-ekonomik hedefler – SEH
1.Dünyan›n keﬂfi ve tam anlam›yla de¤erlendirilmesi
503. Bu SEH, dünyan›n kabu¤unun ve alt›ndaki tabakan›n, denizlerin, okyanuslar›n ve atmosferin incelenmesi amac›yla yap›lan araﬂt›rmay› ve bunlar›n iﬂletimiyle ilgili araﬂt›rmalar› kapsar. ‹klim ve meteoroloji ile ilgili araﬂt›rmalar›, kutup incelemelerini (uygun bir ﬂekilde, çeﬂitli SEH’ler alt›nda) ve hidrolojiyi içerir. Aﬂa¤›dakileri içermez: – – – Toprak ›slah› ve arazi kullan›m› (SEH 2). Kirlilikle ilgili araﬂt›rma (SEH 3). Bal›kç›l›k (SEH 6).
143
ﬂehir ve k›rsal alan planlamas›nda zararl› etkilere karﬂ› koruma ile ilgili araﬂt›rmalar› içerir ancak di¤er kirlenme türleriyle ilgili araﬂt›rmalar› içermez (SEH 3). pediyatri ve jeriyatrik araﬂt›rmalara kadar de¤iﬂik alanlar› içerir. biyolojik zararl› böcek kontrolü ve tar›m›n mekanikleﬂtirilmesiyle ilgili araﬂt›rmalar. binalar›n inﬂas›yla ilgili araﬂt›rmalar dahil. her tür enerjinin üretimi. Bu SEH. Aﬂa¤›dakileri içermez: – – Kirlenmenin azalt›lmas›yla ilgili araﬂt›rmalar (SEH 3). Bu. beslenme ve yiyecek hijyeninin tüm unsurlar›n› içerecek ﬂekilde geniﬂ bir biçimde yorumlanan. insan sa¤l›¤›n› koruma. Bu SEH. 5. biyositler. iyileﬂtirme ve yeniden sa¤lama amaçl› araﬂt›rmalar› kapsar. tar›msal ve ormanc›l›kla ilgili faaliyetlerin çevre üzerindeki güçlü etkisiyle ilgili araﬂt›rmalar. altyap› ve arazi geliﬂtirmeyle ilgili araﬂt›rmalar› kapsar.8 Ar-Ge ‹Ç‹N DEVLET BÜTÇE ÖDENEK VE HARCAMALARI (ARGEDBÖH) 2. bu SEH arazi kullan›m›n›n genel planlamas›yla ilgili tüm araﬂt›rmalar› kapsar. tar›m. 144 . g›da üretkenli¤i ve teknolojisini geliﬂtirme alan›yla ilgili araﬂt›rmalar. 6. 4. Taﬂ›t ve motor tahrikiyle ilgili araﬂt›rmalar (SEH 7). Bu SEH. k›rsal alandaki dinlenme ve e¤lence tesislerinin ve tar›msal su kaynaklar›n›n iyileﬂtirilmesiyle ilgili araﬂt›rmalar (SEH 2). Bu SEH. – Enerji ölçümüyle ilgili araﬂt›rmalar (SEH 5). Zirai üretim ve teknoloji 508. türler (fauna. ormanc›l›k. ‹nsan sa¤l›¤›n›n korunmas› ve iyileﬂtirilmesi 506. da¤›t›m› ve ak›lc› biçimde kullan›m› 507. binalar›n inﬂas› ve planlanmas›. 3. Aﬂa¤›dakileri içermez: – – Maden arama çal›ﬂmalar› ile ilgili araﬂt›rmalar (SEH 1). Her tür kirlenmenin ölçümü için izleme tesislerinin geliﬂtirilmesi dahildir. taﬂ›nmas›. enerji üretimi ve da¤›t›m›n›n etkinli¤ini art›rmak için tasarlanan süreçlerle ve enerjinin korunmas›yla ilgili çal›ﬂmay› kapsar. Altyap› ve arazi kullan›m›n›n genel planlamas› 504. Çevrenin kontrolü ve korunmas› 505. koruyucu t›ptan hastanede ve evde bak›m düzenlemelerine ve sosyal t›p. bal›kç›l›k ve yiyecek üretimiyle ilgili tüm araﬂt›rmalar› kapsar. her tür ortamda her tür kirlenmenin giderilmesi ve engellenmesi için geçerlidir. K›rsal alanlar›n geliﬂtirilmesi. Hem bireyler hem de gruplar için ilaç tedavisi ve cerrahi tedavinin tüm unsurlar› dahil. flora ve mikroorganizmalar) ve biyosfer üzerindeki etkileri ve çevreye at›lmalar› da dahil olmak üzere. kirlenme kaynaklar› ve nedenlerinin belirlenmesi ve analizi dahil olmak üzere kirlili¤in kontrolünü ve insan. kirletici maddelerle ilgili araﬂt›rmalar› kapsar. Ayn› durum. da¤›t›m› ve ak›lc› kullan›m›yla ilgili araﬂt›rmalar› kapsar. Aﬂa¤›dakileri içerir: Kimyasal verimlilik. Daha genel olarak. Bu SEH. Enerjinin üretimi. Ayr›ca.
Bir "amaç" için ARGEDBÖH raporlamas› yaparken. Genel üniversite fonlar› taraf›ndan finanse edilen araﬂt›rmalar 512. Bu. bilir. s›nai üretim ve teknolojinin iyileﬂtirilmesiyle ilgili araﬂt›rmalar› kapsar. 7. örgütsel ve tahﬂekilde. Baﬂka hedeflerin (örne¤in. Sivil uzay araﬂt›rmalar› genellikle özel hedeflerle ilgilenmese de. Uzay›n keﬂfi ve kullan›m› 511. telekomünikasyon uydular›). Ayr›ca. savunma bakanl›¤› taraf›ndan finanse edilen temel araﬂt›rmalar› 145 . 13. baz› ülkelerde bu programlardan birço¤u baﬂka hedeflerle ilgili olsa da. askeri amaçlara yönelik uzay araﬂt›rmalar›n› ve teknolojisini kapsar. savunma. Bu SEH. sosyal sorunlar›n nicel. Güdümlü olmayan araﬂt›rma 513. Bu SEH. tar›m) tümleﬂik bir parças›n› oluﬂturduklar› durumlar hariç. Ar-Ge için ayr›lan ancak bir hedefe atfedilemeyecek tüm ödenek veya harcamalar›n› kapsar. 11. minsel yönlerini içerir. 10. sosyal ve beﬂeri bilimler taraf›ndan özel olarak analiz edildi¤i Bu analiz. Bu SEH. S›nai üretim ve teknoloji 509. s›nai ürünler ve üretim süreçleriyle ilgili araﬂt›rmalar› içerir. Savunma 515. nitel. 9. Di¤er sivil araﬂt›rmalar 514. bu s›n›f›n kural olarak e¤itim bakanl›klar›ndan sa¤lanan genel amaçl› hibelerle finanse edilen tüm ArGe’yi içermesi gerekir. enerji. ço¤u kez genel bilgi düzeyinin (örne¤in. Bilim alan›na göre tamamlay›c› bir döküm yararl› ola- 12. Savunma alan›nda ilgili araﬂt›rma SEH 13’te s›n›fland›r›lm›ﬂt›r. di¤er SEH’lerle hiçbir görünür ba¤lant›s› olmayan sosyal hedeflerle ilgili araﬂt›rmalar› kapsar. 8. belirli bir SEH olarak (henüz) s›n›fland›r›lamayacak sivil/özel araﬂt›rmalar› kapsar. bilim ve teknoloji alan›na göre ve yapabildiklerinde hedeflere göre bu s›n›f›n "içeri¤inin" olabilecek en ayr›nt›l› dökümünü sa¤lamal›d›r. uzay. Bu kural. Bu SEH.8 Ar-Ge ‹Ç‹N DEVLET BÜTÇE ÖDENEK VE HARCAMALARI (ARGEDBÖH) – G›da sanayisiyle ilgili araﬂt›rmalar (SEH 7). uygun veriler elde etmede ve dolay›s›yla karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤i sa¤lamada karﬂ›laﬂ›lan sorunlar›n önlenebilmesi amac›yla benimsenmiﬂtir. astronomi) art›r›lmas› gibi belirli bir amaca hizmet eder veya belirli uygulamalarla iliﬂkilidir (örne¤in. Bu SEH. tüm sivil uzay araﬂt›rmalar›n› ve teknolojilerini kapsar. Üye ülkeler. Sosyal yap›lar ve iliﬂkiler 510.
10. Dünya ve atmosferinin keﬂfi ve kullan›m› Altyap›n›n geliﬂtirilmesi Kaynak: OECD. Dünyan›n keﬂfi ve kullan›m› Altyap› ve arazi kullan›m›n›n genel planlamas› Taﬂ›mac›l›k ve telekomünikasyon sistemleri (2. Güdümlü olmayan araﬂt›rma 12. Savunma 11.4 + 2. Enerjinin üretimi ve makul kullan›m› 6.2.5) Di¤er altyap› (2 eksi 2. Sa¤l›k (kirlenme hariç) 4. Kirlenmenin önlenmesi 5. 4. S›nai geliﬂtirme teknolojisinin iyileﬂtirilmesi Sosyal geliﬂme ve hizmetler Sivil uzay 1.1. Araﬂt›rman›n ilerlemesi 9. da¤›t›m› ve makul kullan›m› 6. 7. ormanc›l›k ve 3.8 Ar-Ge ‹Ç‹N DEVLET BÜTÇE ÖDENEK VE HARCAMALARI (ARGEDBÖH) ve nükleer ve uzay araﬂt›rmalar›n› da kapsar. Genel üniversite fonlar› taraf›ndan finanse edilen araﬂt›rmalar 11.1. Genel üniversite fonlar› 2. 2. Taﬂ›ma ve telekomünikasyon Önceki OECD kategoriler 8. Kirlenmenin belirlenmesi ve giderilmesi 4. S›nai üretim ve teknoloji Sosyal yap› ve iliﬂkiler Uzay›n keﬂfi ve tam anlam›yla de¤erlendirilmesi 10.2. Di¤er sivil araﬂt›rmalar 13.2. 9. Savunma Belirtilmedi 9.4 ve 2. BPBAKT 1992 ile önceki OECD ARGEDBÖH hedefleri aras›ndaki standart anahtar BPBAKT kategorileri 1. Tablo 8.1. ﬁehir planlamas› ve k›rsal planlama Alt toplam çevre 5. Çevrenin kontrol ve bak›m› 5. 4.5) 3. Örne¤in meteoroloji.1. Tar›m. Zirai üretim ve teknoloji bal›kç›l›¤›n geliﬂtirilmesi 7. telekomünikasyon ve sa¤l›k alanlar›nda savunma bakanl›klar› taraf›ndan finanse edilen sivil araﬂt›rmalar. ‹nsan sa¤l›¤›n›n korunmas› ve iyileﬂtirilmesi 5. 12. Enerjinin üretimi. ilgili SEH’ler içinde s›n›fland›r›lmal›d›r. 8. 146 .
ormanc›l›k. Uzay araﬂt›rmalar› 14. 5. 5.5) Di¤er altyap› (2 eksi 2. sosyal süreçler ve sosyal çat›ﬂmalar (8 eksi 8. ço¤u OECD ülkesi için kendi baﬂ›na bir amaç de¤ildir çünkü Ar-Ge. kitlesel medya ve boﬂ zamanlar› 11. avc›l›k ve inﬂaat ve Madencilik. Çevrenin kontrol ve korunmas› 4. Bununla birlikte. tekrarlanan ö¤renim de¤erlendirme ve e¤itim (8. da¤›t›m ve makul kullan›m› Zirai üretim ve teknoloji hizmetler S›nai üretim ve teknoloji ve hizmetler Sosyal yap› ve iliﬂkiler Ö¤renim.7.2) Çal›ﬂma koﬂullar›n›n iyileﬂtirilmesi (8.5) 3. Dünya ve atmosferin keﬂfi ve 4.2 ve 8. enerji vermeyen minerallerle ilgili madencilik "s›nai üretime ve teknolojiye" aittir. ticaret ve sanayi. inﬂaat ve yap› 10. 15. 3. Çal›ﬂma koﬂullar› 8.4 + 2. Madencilik 517. madencilik sanayisi yarar›na tüm Ar-Ge "s›nai üretim ve teknoloji"ye eklenmelidir. toplumun politik yap›s›. 8. BPBAKT’ye göre. Nordforsk s›n›fland›rmas›na göre. 13. madencilik konusunda farklar vard›r. Hem Nordforsk hem de BPBAKT. Önemli uzay programlar› olan az say›daki OECD ülkeleri için yeniden ayr›lacak olan hedefler aras›ndaki da¤›t›m› ciddi biçimde etkileyece¤inden. 1. BPBAKT 1992 ile Nordforsk ARGEDBÖH hedefleri aras›ndaki standart anahtar BPBAKT kategorileri 1. Sosyal koﬂullar 12. madencilikle iliﬂkili Ar-Ge çal›ﬂmalar›n›n "Dünyan›n keﬂfi ve kullan›m›" baﬂl›¤› alt›na eklenmesi konusunda anlaﬂm›ﬂlard›r. 8. 7. 6. ‹nsan sa¤l›¤›n›n korunmas› ve iyileﬂtirilmesi Enerjinin üretim. Kültür. Nordforsk’un kategorilendirmesine göre. Bilginin genel ilerlemesi 16. Güçlüklerle karﬂ›laﬂ›lan temel alanlar Uzay›n keﬂfi ve kullan›m› 516. 12. Taﬂ›ma ve telekomünikasyon Yaﬂam koﬂullar› ve fiziksel planlama Kirlenmeyle mücadele ve fiziksel planlama Hastal›klar› önleme ve mücadele Enerjinin üretimi ve da¤›t›m› Tar›m. 2. sosyal güvenlik sistemleri. "Enerjinin üretim. da¤›t›m ve makul kullan›m"a aittir. petrol arama ve ç›kar›lma.4) ‹ﬂ ve kurumlar›n yönetimi. Savunma Kaynak: OECD.1.4 ve 2. Dünyan›n keﬂfi ve kullan›m› 2. 7. sosyal de¤iﬂim. 1993 OECD da¤›l›m listesinde. e¤itim.4) Uzay›n keﬂfi ve kullan›m› Genel üniversite fonlar› taraf›ndan finanse edilen araﬂt›rma Güdümlü olmayan araﬂt›rma Di¤er özel araﬂt›rma Savunma Nordforsk kategorileri 13. telekomünikasyon uydular›) gibi genellikle baﬂka bir amaçla üstlenilir.8 Ar-Ge ‹Ç‹N DEVLET BÜTÇE ÖDENEK VE HARCAMALARI (ARGEDBÖH) Tablo 8. Bilginin genel ilerlemesi 14. 11. 6.1) Kültürel faaliyetler (8. güdümlü olmayan araﬂt›rma (astronomi) veya belirli uygulamalarda oldu¤u (örne¤in.5. madencilik ve maden aray›c›l›¤›n›n uygu- 147 . 8. Bu. Ekonomik planlama ve kamu yönetimi 9. Altyap› ve arazi kullan›m›n›n genel planlamas› Taﬂ›mac›l›k ve telekomünikasyon sistemleri (2. 10. bu amaç muhafaza edilmiﬂtir. E¤itim 9.2.
inﬂaat Ar-Ge çal›ﬂmalar›n›n türetilmiﬂ olarak kabul edilmemesi yaklaﬂ›m›n› benimsemiﬂtir. her iki seri de ayn› Ar-Ge tan›m› esas al›narak oluﬂturulmal›. Bildirilen yekünlerdeki farkl›l›klar verilerin özelliklerindeki farkl›l›klardan kaynaklan›r. Genel farkl›l›klar 521. 148 .y. "ba¤›ms›z" ülkelerde farkl›l›k gösterdi¤i görülmektedir.1). ‹nﬂaat söz konusu oldu¤unda bir farkl›l›k daha ortaya ç›kar.s.7.5’te ele al›nd›¤› gibi.8. ‹nﬂaat 518. "savunma" ve "uzay" programlar› hariç. belirli bir hedefe iliﬂkin ARGEDBÖH ve ayn› hedeflerle ilgili toplam Ar-Ge harcamas›. Mant›ksal olarak. Enerjinin üretim. "ba¤›ms›z" üye ülkeler (yani ne Nordforsk ne de BPBAKT kullananlar) ço¤u veya tüm madencilik Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› "Dünyan›n keﬂfi ve kullan›m›" kategorisine ekleme e¤ilimi göstermiﬂler ve kendilerinden özel olarak madencilik Ar-Ge çal›ﬂmalar›n›n nas›l ele al›naca¤›ndan bahsetmeleri istenmiﬂtir. "türetme" kural› yard›m›yla ana amaç analizi uygulan›rsa (bkz. 8. OECD’nin Uluslararas› Enerji Kurumu (IEA) taraf›ndan toplanan ve yay›mlanan ve enerji araﬂt›rmas›. Ar-Ge inﬂaat uygulamalar›n›n. ve "S›nai koruma ve teknoloji"de inﬂaat sanayisi yarar›na Ar-Ge). inﬂaat malzemeleriyle ilgili Ar-Ge çal›ﬂmalar› "S›nai üretim ve teknoloji" içinde yer al›r. Bölüm. Bu. "Zirai üretim ve teknoloji"de tar›m binalar› vb. ancak genel inﬂaat Ar-Ge çal›ﬂmalar› "Altyap› ve arazi kullan›m›n›n genel planlamas›" içinde yer al›r. baﬂka bir yerde s›n›fland›r›lmayan (b.1.8 Ar-Ge ‹Ç‹N DEVLET BÜTÇE ÖDENEK VE HARCAMALARI (ARGEDBÖH) lanmas› sorunundan söz edilmiﬂ ve OECD’ye raporlama yap›l›rken. Bununla birlikte.4’te tan›mland›¤› ﬂekilde "Enerjinin üretim. inﬂaat Ar-Ge programlar›n›n analizlerinin ana amaçlar›na göre dökümlenmesi gerekir ("Savunma"da füze silolar›. da¤›t›m ve makul kullan›m› 519. geliﬂtirme ve demonstrasyon harcamalar›n› veya daha geniﬂ bir kavram olarak AGD’yi kapsayan özel serilerle kar›ﬂt›r›lmamal›d›r. "‹nsan sa¤l›¤›n›n korunmas› ve iyileﬂtirilmesi"nde hastaneler. ço¤u aﬂa¤›daki ﬂekilde raporlanan farkl›l›klar› gördüklerinde anlamakta güçlük çekerler: ARGEDBÖH ve devlet taraf›ndan finanse edilen GSYARGEH 4.7. Teknoloji ve Sanayi Müdürlü¤ü taraf›ndan K›s›m 8. Nordforsk’a göre. – – ARGEDBÖH kullan›c›lar›. ARGEDBÖH ile GSYARGEH verileri aras›ndaki temel farklar 520. Prensip olarak. ARGEDBÖH için OECD Bilim. K›s›m 8.8. K›s›m 4. BPBAKT’ye göre. inﬂaat Ar-Ge "S›nai üretim ve teknoloji" içinde yer al›r. hem DBM hem de SBB ile ilgili olarak ve hem cari hem de sermaye harcamalar›yla ilgili olarak Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› kapsamal›d›r.) inﬂaat Ar-Ge çal›ﬂmalar›n›n nerede s›n›fland›r›laca¤› gibi kal›c› bir sorun ortaya ç›kar›r. 8. BPBAKT. da¤›t›m ve makul kullan›m›" amac›yla toplanan ve yay›mlanan veriler. Burada da kullan›lan yaklaﬂ›m› belirtmek önemlidir.
yerel yönetimi ve bazen vilayet yönetimini de içermez. 523. 8. (yurtd›ﬂ› dahil). 525. vilayet (veya eyalet) ve yerel yönetim taraf›ndan finanse edilen Ar-Ge’yi içermelidir. ARGEDBÖH ise fonlay›c›lar›n raporlar›na dayal›d›r. yabanc› ArGe gerçekleﬂtiricilerine yap›lan ödemeleri de içerir. 526. Bunlar. iki ana nokta bak›m›ndan birbirlerinden farkl›d›r. kapsar.8. devlet taraf›ndan finanse edilen GSYARGEH. uluslararas› kuruluﬂlar dahil. Kapsanan dönemlerin (takvim veya mali y›llar) farkl› olmas›ndan. Genel farkl›l›klara ek olarak. ARGEDBÖH ise. ARGEDBÖH ve kamu taraf›ndan finanse edilen GSYARGEH 524.8. 149 . paran›n.8 Ar-Ge ‹Ç‹N DEVLET BÜTÇE ÖDENEK VE HARCAMALARI (ARGEDBÖH) 522. ARGEDBÖH ise ayn› zamanda. GSYARGEH ise ulusal bölgedeki tüm fon kaynaklar›n› özellikle serbestçe tasarruf edebilmeleri için verilen tahsisat (blok hibe) ile finanse edilen Ar-Ge için. gerçekleﬂtirenin ilgili projenin hedefleriyle ilgili de¤erlendirmesi fonlay›c›dan önemli ölçüde farkl› olabilir.3. ‹kincisi. GSYARGEH yaklaﬂ›m›nda amaca göre da¤›t›lmas› gereken GÜF gibi. merkezi (veya federal). Birincisi. 8. devlet taraf›ndan finanse edilen GSYARGEH ve GSYARGEH hedefleri verileri. Sosyo-ekonomik hedeflere göre ARGEDBÖH ve GSYARGEH ARGEDBÖH yaln›zca devlet taraf›ndan finanse edilen Ar-Ge’yi kap- sarken.2. ArGe gerçekleﬂtiricilerinin. gerçekleﬂtirici taraf›ndan fonlay›c›n›n paray› verdi¤i y›ldan sonraki y›lda harcanmas›ndan ve gerçekleﬂtirenin ilgili projenin Ar-Ge içeri¤i hakk›nda farkl› ve daha do¤ru bir fikri olabilece¤inden dolay› farkl›l›klar ortaya ç›kabilir. GSYARGEH’ye dayal› seriler yaln›zca ulusal bölgede gerçekleﬂtirilen Ar-Ge’yi kapsar.
önce ‹ngiltere ve Fransa’da sonra da A. kendi ülkelerindeki tarama yöntemlerini ve sonuçlar›n› aç›klayan broﬂürlerü di¤er üyelere gönderdiler. 4. Ar-Ge taramalar›na baﬂlarken teorik zorluklarla karﬂ›laﬂt›lar ve kapsam. OECD Bilimsel ‹liﬂkiler Müdürlü¤ü ‹ngiltere’nin Ekonomik ve Sosyal Araﬂt›rma Enstitüsü’nü. Sonuç olarak. yöntembilimsel sorunlar› ele almak için üye ülkelerden uzmanlarla toplant›lar yapmaya baﬂlad›. Hollanda ve ‹ngiltere ). Amerika Birleﬂik Devletleri. 1963) OECD üyesi ülkelerden uzmanlar taraf›ndan görüﬂüldü. Almanya. Fransa. ve Kanada’da devlet sektöründe Ar-Ge ölçümü yapmak için kullan›lan tan›mlar ve yöntemler üzerine iki ayr›nt›l› çal›ﬂma haz›rlad›. Özel amaçla oluﬂturulmuﬂ olan grup.B.D. Uygulamal› Araﬂt›rma Komitesi’nin himayesinde özel amaçl› bir uzmanlar grubu oluﬂturuldu. Hollanda ve Fransa gibi az say›da ülkenin öncü çabalar›n› izlediler. Haziran 1963'te ‹talya’n›n Frascati ﬂehrinde düzenlenen konferansta. Daha sonra 1963 y›l›nda.C. Çal›ﬂma (Freeman 150 . Japonya. Araﬂt›rmaya ve deneysel geliﬂtirmeye (Ar-Ge) ayr›lm›ﬂ ulusal kaynaklar›n miktar›ndaki h›zl› art›ﬂtan cesaret alan ço¤u OECD üyesi ülke. Ar-Ge ölçümüyle ilgili teknik sorunlar› çal›ﬂmak için bir konferans düzenlemeye karar verdi. Freeman’› bir taslak belge haz›rlamas› için dan›ﬂman olarak görevlendirdi. 1960’larda bu alanda istatistiksel veriler toplamaya baﬂlad›lar. J. gözden geçirildi ve kabul edildi. Birinci bas›m 3. A. Bilimsel ‹liﬂkiler Müdürlü¤ü. Grubun di¤er üyeleri. Bununla birlikte. Ekonomik istatistikler için üstlenilmiﬂ olan standartlaﬂt›rmaya yönelik olarak bir miktar çaba gösterilmesine giderek daha fazla ihtiyaç duyuldu. ﬁubat 1962’de yap›lan bir toplant›da. Grubun Teknik Sekreteri Dr. Bunu yaparken. belge 1962 sonbahar›nda üye ülkelere gönderildi ve onlar›n yorumlar› ›ﬂ›¤›nda gözden geçirildi. OECD’nin bu konuya ilgisi Avrupa Ekonomik ‹ﬂbirli¤i Toplulu¤u’na (OEEC) kadar dayanmaktad›r. Bilimsel ‹liﬂkiler Müdürlü¤ü 1961 y›l›nda Avrupa Üretkenlik Kuruluﬂu’nun çal›ﬂmas›n› üstlendi¤inde. standardizasyon için özel öneriler yap›labilmesinin zaman› gelmiﬂ oldu.D. OEEC’nin Avrupa Üretkenlik Kuruluﬂu Uygulamal› Araﬂt›rma Komitesi. Bay C. ‹ngiltere. araﬂt›rma ve geliﬂtirme harcamas› taramalar› üzerinde çal›ﬂmak için.EK 1 Ek 1 Bu K›lavuzun K›sa Geçmiﬂi ve Kökenleri Kökenler 1. "Araﬂt›rma ve Geliﬂtirme Taramalar› için Önerilen Standart Uygulama" (OECD. Gerritsen. 1957’de. beﬂ Bat› Avrupa ülkesi (Belçika. ve SSCB’deki araﬂt›rma giriﬂimlerini deneysel olarak karﬂ›laﬂt›rmalar› için davet etti. Kanada. Haz›rl›k aﬂamas›nda.B. yöntem ve kavramlardaki farkl›l›klar uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalar› güçleﬂtirdi. 2.
önerilenlerin bir tasla¤› üye ülkelere gönderildi. Gözden geçirilmiﬂ bir taslak 1969 Temmuz ay›nda küçük bir uzmanlar grubu taraf›ndan incelendi ve K›lavuzun gözden geçirilmiﬂ bir versiyonu 1970 Eylül ay›nda yay›mland› (OECD. Birincisi.EK 1 ve Young. ‹kincisi. OECD Bilim Politikas› Komitesi. ‹statistik Y›l› bulgular›n›n yay›mlanmas›n›n ard›ndan. iki olay dizisinden etkilenildi. elde edilen deneyimin ›ﬂ›¤›nda Frascati K›lavuzu’nun yeni bir bas›m›n› haz›rlamas›n› istedi. ‹yileﬂtirme için yap›lan temel öneriler ﬂunlard›: – – Araﬂt›rma ve deneysel geliﬂtirmenin ve "iliﬂkili bilimsel faaliyetlerin" kavramsal olarak daha özenli bir ﬂekilde birbirlerinden ayr›lmas›. 1968). 1970). 1964 y›l›nda. Ö¤retim personeli ve mezun ö¤renciler (doktora seviyesi) taraf›ndan araﬂt›rmalara ayr›lan zaman› tahmin etmek için yüksekö¤retim sektöründe dikkatli çal›ﬂmalar yap›lmas›. K›lavuzun Milli Muhasebe Sistemi (MMS) ve Uluslararas› Standart S›nai S›n›fland›rma (USSS) gibi mevcut Birleﬂmiﬂ Milletler uluslararas› standartlar›na mümkün oldu¤unca uymas› için özel dikkat gösterildi. üye ülkeler dört ISY taramas›na kat›lm›ﬂ ve veri do¤rulu¤u ve karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤i devam ettirilen bu deneyimden büyük ölçüde yararlanm›ﬂt›. Bu önerilerin ço¤unu içeren gözden geçirilmiﬂ bir taslak. 1973’e kadar. Üye ülkeler 1963 ya da 1964 y›l› için veriler sa¤lad›lar. – Di¤erlerine ilaveten. 1968 y›l› Aral›k ay›nda Frascati’de yap›lan bir toplant›da ulusal uzmanlar taraf›ndan incelendi. Üçüncü bas›m 7. Sekreterya’dan. araﬂt›rma döviz kurlar›n›n daha kesin olarak hesaplanmas›na imkân tan›mak için Ar-Ge iﬂgücü ve harcama verilerinin daha ayr›nt›l› bir dökümünün yap›lmas›. komiteye ve Sekreterya’ya k›sa vadede üye ülkelerin önceliklerini hesaba katarak OECD’de ArGe istatistikleri için mevcut olan k›s›tl› kaynaklar›n nas›l kullan›laca¤› konusunda öneride bulunmak için bay Silver’›n (‹ngiltere) baﬂkanl›¤›nda Ar-Ge istatistik- 151 . 1965) uluslararas› standartlara karar verilmeden önce yap›lan taramalardan elde edilen istatistiklere dayan›rken ayn› zamanda ilk taslak tan›mlar› da test etti. Bu gözden geçirmede. 1972’de OECD Bilim ve Teknoloji Politikalar› Komitesi (BTPK). 5. 1968 Mart›nda. Mevcut istatistiksel bilgilerin istenebilecek birçok ﬂeyi içermedi¤i sonucuna ulaﬂ›ld›. Ulusal tarama teknikleri de büyük ölçüde geliﬂmiﬂti. Birço¤u ilk kez özel taramalar ve sorular düzenleyen on yedi ülke bu çal›ﬂmada yer ald› (OECD. ‹kinci bas›m 6. Frascati K›lavuzu’nun üye ülkeler taraf›ndan kabul edilmesinin ard›ndan. – Teknolojik ödemelerin ak›ﬂ› ve bilimsel personelin uluslararas› dolaﬂ›m›yla ilgili daha fazla veri elde edilmesi. OECD Araﬂt›rma ve Deneysel Geliﬂtirme ile ilgili Uluslararas› ‹statistik Y›l›’n› (U‹Y) baﬂlatt›. K›lavuzun ikinci kez gözden geçirilmesinde.
1985 Haziran ay›nda bu sektör için BT göstergeleriyle ilgili düzenlenen seminerde görüﬂüldü. Düzeltme önerileri. OECD ve di¤er uluslararas› organizasyonlar aras›nda daha yak›n temas kurulmas› gere¤iyle ilgili olarak. yöntembilimle ilgili baz› önerilerde bulundular. Bu sorunlar. 1979 Temmuz ay›nda. gereksinimlerinin dökümünü ç›karmalar› istendi ve hemen hemen tümü bunu yapt›.EK 1 leriyle ilgili ilk özel amaçl› inceleme grubunu oluﬂturdu. Bu nedenle 1985 Aral›k ay›nda yap›lan y›ll›k toplant›lar›nda. Yine de bu sektör için do¤ru veri toplamayla iliﬂkili sorunlar önemlidir. 8. yaln›zca bir ara düzeltme yap›lmas›n› önerdiler. Bu bas›m için ulusal uzmanlar. 1973 Aral›k ay›nda düzenlenen bir uzmanlar toplant›s›nda bir taslak görüﬂüldü ve sonuç metni 1974 Aral›k ay›nda benimsendi (OECD. K›lavuzun genel anlamda rehberlik sa¤lasa da. Yüksekö¤retim sektörü. Bilim ve Teknoloji Göstergeleri Ulusal Uzmanlar Grubu (BTGUU). Sonuç olarak. Bununla birlikte. Ar-Ge istatistiklerini toplama çal›ﬂmalar›n›n baﬂlar›nda yer verdi. ISY taramalar›n›n devam ettirilmesine mutlak bir öncelik tan›man›n yan› s›ra. Birleﬂmiﬂ Milletler ve OECD taraf›ndan benimsenen Milli Hesaplar Sistemi’nde (MMS) görünmez. ‹lk taslak 1986 Aral›k ay›nda 152 . Grubun ve Sekreterya’n›n önerilerini bir araya getiren gözden geçirilmiﬂ bir versiyon 1979 Aral›k ay›nda görüﬂüldü ve nihayet 1980 sonbahar›nda metin benimsendi (OECD. Bununla birlikte. Yüksekö¤retim eki 10. Dördüncü bas›m 9. Frascati K›lavuzu’na bir ek haz›rlamay› kabul ettiler. K›lavuzun kapsam›. 1981). Frascati K›lavuzu’nun üçüncü bas›m›nda baz› konular daha derinden ele al›nd› ve yeni konular gündeme getirildi. temel kavramlarda ve s›n›fland›rmalarda kayda de¤er de¤iﬂiklikler yap›lmadan. uygulama önerileri aç›s›ndan kimi zaman yetersiz kald›¤›n› düﬂünüyordu. taslak ve görünümün geliﬂtirilmesine yap›lacakt›. 1978 Aral›k ay›nda yap›lan y›ll›k ulusal uzmanlar toplant›s›nda sunuldu. Ana vurgu. 1976 y›l›nda J. Üye ülkelerden. OECD Sekreteryas›’n›n uluslararas› taramalar›ndan elde etti¤i deneyim ve analitik raporlar› ve Ar-Ge istatistikleriyle ilgili ulusal uzmanlar›n önerilerini yans›tmak için baz› düzeltmeler yap›ld›. özellikle de "hedeflere" göre Ar-Ge da¤›t›m›na daha fazla vurgu yap›ld›. dan›ﬂman taraf›ndan haz›rlanan taslak üzerinde daha ayr›nt›l› olarak görüﬂmek için özel amaçl› bir uzmanlar grubu OECD’de topland›. 1976). sosyal ve beﬂeri bilimler alanlar›ndaki araﬂt›rmalar› kapsayacak ﬂekilde geniﬂletildi ve "iﬂlevsel" s›n›fland›rmalara. bu sorunlar› ele almak ve gelecekteki tarama uygulamalar›n›n iyileﬂtirilmesi için önerilerde bulunmak üzere. Uzmanlar. Mullin’in (Kanada) baﬂkanl›¤›nda Ar-Ge istatistikleriyle ilgili olarak toplanan ikinci özel amaçl› inceleme grubunun önerilerini. politika yap›c›lar›n›n üniversitelerin ve di¤er üçüncü seviye yüksekokullar›n ve enstitülerin ulusal araﬂt›rma çal›ﬂmalar›ndaki rolleriyle ilgilenmeleri nedeniyle OECD ve UNESCO bu sektörü.
Çeﬂitli karﬂ›laﬂt›rmal› de¤erlendirme projeleri de karﬂ›laﬂt›r›labilir veri gereksinimini art›rd›. 1994a). Konferans›n ard›ndan.) ba¤lam›nda ortaya ç›kt›. Do¤u Avrupa ülkelerinden uzmanlar da kat›ld›lar. Bu sorunlardan baz›lar› OECD’nin Teknoloji-Ekonomi-Program› – TEP (örne¤in uluslararas› hale getirme.EK 1 görüﬂüldü ve de¤iﬂtirilen metin BTGUU taraf›ndan benimsendi ve baz› nihai ayarlamalardan sonra. ‹lk kez olarak. yaz›l›m. K›lavuzun gözden geçirilmiﬂ taslak versiyonu. 13. 2000 y›l›nda yap›lan toplant›da. Bu konular›n her biri 153 . Beﬂinci bas›m 11. yüksekö¤retimle ilgili ekin içerdi¤i metnin büyük bölümü içine eklenmiﬂ olarak. çeﬂitli s›n›fland›rmalar›n güncellenmesi için duyulan gereksinimi ve hizmet sektöründe Ar-Ge verileri. 1989b). Frascati K›lavuzu’nun beﬂinci bas›m›na teﬂebbüsün nedeni. Alt›nc› bas›m 14. Konferansa. 1992 Nisan ay›nda düzenlenen toplant›s›nda BTGUU taraf›ndan resmi olarak görüﬂüldü. Konferans. çevreye iliﬂkin Ar-Ge verileri. ‹talyan Üniversite ve Bilimsel Araﬂt›rma Bakanl›¤› ev sahipli¤i yapt›. politika önceliklerindeki de¤iﬂiklikler ele al›nacak ve politika oluﬂturma sürecine bilgi sa¤lamak için gerekli veriler elde edilecek ﬂekilde gözden geçirilmesi gerekti¤i ortaya ç›km›ﬂt›. 1991 Ekim ay›nda Roma’da yap›ld›. taslak 1993 baﬂlar›nda benimsendi (OECD. 1987 Aral›k ay›nda önerildi (OECD. BTGUU. Önerilerinin birço¤u K›lavuzun beﬂinci bas›m›na eklendiyse de ek geçerlili¤ini korumaktad›r. bilim transferi vb. Sonuç olarak ‹talyan yetkililer. 15. Frascati K›lavuzu’nda belirtilen ilkelerin. Di¤erleri. daha ayr›nt›l› olarak görüﬂülmek üzere 19 konu belirlendi. Orada yap›lan öneriler ›ﬂ›¤›nda küçük bir editoryal grup taraf›ndan gerçekleﬂtirilen yeni bir gözden geçirmeden sonra. Özellikle BT sistemindeki geliﬂtirmeler ve bu sisteme iliﬂkin anlay›ﬂ›m›z gibi birçok meseleden bahsedilmekteydi. 1980’lerin sonuna gelindi¤inde. 12. Frascati K›lavuzu’nda yap›lacak de¤iﬂikliklere iliﬂkin önerilerin görüﬂülece¤i bir uzmanlar konferans› düzenlemek için gönüllü oldu. di¤er ekonomik ve s›nai serilerle birleﬂtirilebilecek ArGe verileri için analitik gereksinimler ve K›lavuzda Ar-Ge istatistiklerine uygulanan uluslararas› standartlar›n ve s›n›fland›rmalar›n gözden geçirilmesi çal›ﬂmalar›yla birleﬂtirilebilecek Ar-Ge verilerine iliﬂkin analitik gereksinimlerle ilgiliydi. 1999 y›l›nda yap›lan toplant›lar›nda Frascati K›lavuzu’nu göz- den geçirme karar› ald› ve gözden geçirilecek çeﬂitli konular 2000 y›l› Mart ay›nda yap›lan özel bir toplant›da görüﬂüldü. Önerilerden baz›lar› baﬂka uygulama sektörleri için de gereklidir. Ar-Ge’nin küreselleﬂmesi ve Ar-Ge için insan kaynaklar›yla ilgili verilere duyulan artan gereksinimidir.
TZE’lere ek olarak kafa say›s› verilerinin toplanmas›na iliﬂkin öneriler takviye edilmiﬂtir. 4. sosyal bilimler ve hizmetlerle ilgili Ar-Ge üzerine yeni bir bölüm yer almaktad›r. yeterli gözden geçirmelerin yap›lmas›yla ilgili kararlar al›nd›. 2001 y›l› May›s ay›nda Roma’da ‹talyan yetkililerin evsahipli¤inde yap›lan bir toplant›da görüﬂüldü. ticari teﬂebbüs sektöründe kurum türüne göre s›n›fland›rma de¤iﬂtirilmiﬂtir. Kullan›lan kelimelerde yap›lacak de¤iﬂikliklerle ilgili öneriler. Yaz›l›m ve sosyal bilimlerle ilgili bölümleri. bir ülkenin veya OECD Sekreteryas›’n›n liderli¤inde küçük gruplar oluﬂturuldu. Alt›nc› bas›mdaki temel de¤iﬂiklikler 16. 21. 17. K›lavuzun bu bas›m›nda. 18. di¤eri ise ölçüm konular› ve veri toplamayla ilgilidir. 5. Bölüm’de. Sektör tan›mlar› de¤iﬂtirilmemiﬂtir. Milli Muhasebe’deki tavsiyeler. temel araﬂt›rma kavram›yla ilgili ilave bilgi eklenmiﬂtir. Bu bas›mda yap›lan önerilerin baz›lar›. Gözden geçirilen k›lavuz 2002 sonlar›nda benimsendi. 3. Bölüm’de. MMS. K›lavuzun alt›nc› bas›m›n›n hem ka¤›da bas›l› hem de elektronik versiyonlar› haz›rland›. 20. En az›ndan USSS Rev. çeﬂitli yöntembilimsel önerileri güçlendirmek için özel bir çaba gösterilmiﬂtir. 19. Gruplar›n raporlar›. Önceki gözden geçirmelerde oldu¤u gibi. Roma’da yap›lan sonraki BTGUU toplant›s›nda. 154 . Verileri cinsiyete ve yaﬂa göre raporlama önerisi (yaﬂa göre önerilen bir s›n›fland›rmayla) yenidir. Bölüm iki ana bölüm olarak yeniden yap›land›r›ld›: Bölümlerden biri Ar-Ge personelinin tan›m› ve kapsam›yla ilgili. 2. daha net bir öneride bulunulmuﬂtur. 3. küreselleﬂme ve Ar-Ge üzerine iﬂbirli¤i ve özel ilgi konular›yla ilgili Ar-Ge üzerine yeni bölümler içermektedir: Sa¤l›k. 2002 sonlar›nda yap›lan bir toplant›da görüﬂüldü. TZE’lerin derlenmesine iliﬂkin di¤er ilkeler verilmiﬂtir. bilgi ve iletiﬂim teknolojisi (B‹T). 73. Finansal hizmetler sanayisinde Ar-Ge türüne örnekler eklenmiﬂtir. Bölüm’e. Ar-Ge taramalar›n›n amaçlar›na uygun ve mümkün oldu¤unca takip edilmiﬂtir. Hizmetlerin görüﬂülmesi tümüyle yeni bir durumdur ve baz› Ar-Ge örneklerini içerir.EK 1 için. yaz›l›m. Bölüm yaz›l›m ve hizmetler. Ar-Ge istatistiklerini Milli Muhasebe’ye yaklaﬂt›rma gereksinimlerinden kaynaklanmaktad›r. biyoteknoloji. 1. ancak yüksekö¤retim sektöründe s›n›rda yer alan kurumlarla ilgili baz› önerilerde bulunulmuﬂtur. daha önce bölümün baﬂka yerlerine da¤›lm›ﬂ materyalleri de dahil etmek için k›smen gözden geçirilmiﬂtir. Bölüm için ticari teﬂebbüs sektöründe ürün alan› s›n›fland›rmas› kullan›m›yla ilgili olarak.
EK 1 22. 6. Bölüm’de, fon kaynaklar›yla ve harici harcamalar›n dökümüyle ilgili
daha ayr›nt›l› önerilerde bulunulmaktad›r. Verilen bir süre içinde fon kaynaklar›n›n Ar-Ge harcamalar›yla do¤rudan ba¤lant›l› olmas› gereksinimi aç›kça ortaya konulmuﬂtur. Yaz›l›m edinimleri, yeni MMS’ye uygun ﬂekilde, bir yat›r›m kalemi olarak eklenmiﬂtir. 23. 7. Bölüm, önemli biçimde de¤iﬂtirilmiﬂtir. Ana amaç, ticari teﬂebbüs
sektöründeki tarama yöntemleriyle ve çeﬂitli tahmin konular›yla ilgili daha belirgin önerilerde bulunmakt›r. Metin daha anlaﬂ›l›r ve Ar-Ge taramalar›yla daha ba¤lant›l› yap›lmaya çal›ﬂ›lm›ﬂt›r. 24. K›lavuzun son gözden geçirilmesinden bu yana Eurostat taraf›ndan
benimsenen baz› ek öneriler 8. Bölüm’de eklenmiﬂ ve sosyo-ekonomik hedefe göre temel s›n›fland›rma olarak BPBAKT benimsenmiﬂtir. Çeﬂitli baﬂka kavramlar ve yöntembilimsel konular da aç›kl›¤a kavuﬂturulmuﬂtur. 25. B‹T, sa¤l›k ve biyoteknoloji gibi belirli baz› ilgi alanlar›nda Ar-Ge çal›ﬂmalar›yla ilgili yeni ekler eklenmiﬂtir. Eklerden bir tanesi, Ar-Ge de¤iﬂkenlerinin bölgelere göre ayr›lmas›yla ilgili ilkeleri içerir. Sektörleﬂmeye iliﬂkin karar a¤ac›, 3. Bölüm’de sunulmuﬂtur ve 2. Bölüm’de yaz›l›m Ar-Ge'si ile ilgili örnekler verilmiﬂtir. K›lavuz'un önceki versiyonunda yer alan eklerin ço¤u güncellenmiﬂ ve daha da geliﬂtirilmiﬂtir. Teﬂekkür 26. K›lavuzun tüm bas›mlar›, üye ülkelerden ve UNESCO, AB ve Nordforsk/‹skandinav Sanayi Fonu ve OECD Sekreteryas›, özellikle de Bayan A.J. Young ve merhum Y. Fabian (ilk dört bas›m için) gibi uluslararas› kuruluﬂlardan uzmanlarla iﬂbirli¤i içinde haz›rlanm›ﬂt›r. Sistematik Ar-Ge ölçümüne öncülük eden Ulusal Bilim Vakf›’na özellikle müteﬂekkiriz. 27. K›lavuzun ilk bas›m›yla ba¤lant›l› olarak an›lmas› gerekenler aras›nda
Dr. J. Perlman, Profesör C. Freeman ve Frans›z Genel Bilimsel ve Teknik Araﬂt›rma Delegasyonu (DGRST) da bulunmaktad›r. 28. 1968 Frascati toplant›s›na baﬂkanl›k etmiﬂ olan merhum H.E. Bishop ve
H. Stead (Kanada ‹statistik Kurumu), P. Slors (Hollanda Merkezi ‹statistik Bürosu) ve Dr. D. Murphy (‹rlanda Ulusal Bilim Konseyi) ikinci bas›ma önemli katk›larda bulunmuﬂtur. 29. Üçüncü versiyonun haz›rlanmas›na yard›mc› olanlar aras›nda, merhum K. Sanow (Ulusal Bilim Vakf›), J. Mitchell (Adil Ticaret Ofisi, ‹ngiltere) ve K. Perry (‹ngiltere Merkezi ‹statistik Ofisi) ve K. Arnow (Ulusal Sa¤l›k Enstitüsü, A.B.D.), 1973 Uzmanlar Toplant›s› Baﬂkan› ve Özel Konular Baﬂkan› T. Berglund (‹sveç Merkezi ‹statistik Ofisi), J. Sevin (DGRST) ve Dr. F. Snapper’e (Hollanda E¤itim ve
155
EK 1 Bilim Bakanl›¤›) teﬂekkür ederiz. 30. Dördüncü bas›m için H. Stead’in (Kanada ‹statistik Kurumu)
çal›ﬂmalar›na çok ﬂey borçluyuz. Yap›lan çeﬂitli toplant›lara baﬂkanl›k edenler aras›nda, 1978 y›l›nda G. Dean (Merkezi ‹statistik Ofisi, ‹ngiltere) ve 1979 y›l›nda C. Falk (Ulusal Bilim Vakf›, A.B.D.) bulunmaktad›r. 31. Yüksekö¤retim Eki A. FitzGerald (EOLAS – ‹rlanda Bilim ve Teknoloji
Kuruluﬂu, ‹rlanda) taraf›ndan haz›rlanm›ﬂt›r. Zaman-bütçesi çal›ﬂmalar›yla ilgili k›s›m için büyük oranda M. Åkerblom’un (Finlandiya Merkezi ‹statistik Ofisi) çal›ﬂmalar›ndan yararlan›lm›ﬂt›r. 1985 tarihli Yüksekö¤retim Sektörü için BT Göstergeleri Konferans›'na T. Berglund (‹sveç ‹statistik Kurumu) baﬂkanl›k etmiﬂtir. 32. Beﬂinci bas›m, çok say›da ulusal uzman›n çal›ﬂmalar›na dayal› olarak
büyük oranda A. FitzGerald (EOLAS) taraf›ndan haz›rlanm›ﬂt›r. T. Berglund (‹sveç ‹statistik Kurumu), J. Bonfim (Junta Nacional de Investigaçao Cientifica e Tecnologica, Portekiz), M. Haworth (Ticaret ve Sanayi Bakanl›¤›, ‹ngiltere), A. Holbrook (Sanayi, Bilim ve Teknoloji, Kanada), J.F. Minder (Araﬂt›rma ve Teknoloji Bakanl›¤›, Fransa), Prof. F. Niwa (Ulusal Bilim ve Teknoloji Politikas› Enstitüsü, Japonya), Dr. E. Rost (Bundesministerium für Forschung und Technologie, Almanya), P. Turnbull (Merkezi ‹statistik Ofisi, ‹ngiltere) ve K. Wille-Maus (Norges allmennvitenskaplige forskningråd, Norveç)’e özel teﬂekkürlerimizi sunmaktay›z. G. Sirilli (Consiglio nazionale delle ricerche, ‹talya) bu dönem içinde Bilim ve Teknoloji Göstergeleri Ulusal Uzmanlar Grubu Baﬂkanl›¤› görevini üstlenmiﬂ ve ayr›ca Roma Konferans›’n› organize etmiﬂtir. 33. Alt›nc› bas›m, belirli konularda çok say›daki ulusal uzman›n
çal›ﬂmalar›na dayal› olarak büyük oranda M. Åkerblom (Finlandiya ‹statistik Kurumu; taslak aﬂamas› için OECD Sekreteryas›) taraf›ndan haz›rlanm›ﬂt›r. D. Byars (Avustralya ‹statistik Bürosu); D. Francoz (Araﬂt›rma ve Teknoloji Bakanl›¤›, Fransa); C. Grenzmann (Stifterverband, Almanya); J. Jankowski (Ulusal Bilim Vakf›, A.B.D.); J. Morgan (ONS, ‹ngiltere); B. Nemes (Kanada ‹statistik Kurumu); A. Sundström (‹sveç ‹statistik Kurumu), H. Tomizawa (NISTEP, Japonya); A.J. Young (Kanada ‹statistik Kurumu dan›ﬂman›)’a teﬂekkürlerimizi sunar›z. G. Sirilli (Consiglio nazionale delle ricerche, ‹talya) bu dönem içinde Bilim ve Teknoloji Göstergeleri Üzerine Ulusal Uzmanlar Çal›ﬂma Komitesi Baﬂkanl›¤› görevini üstlenmiﬂ ve ayr›ca Roma Konferans›’n› organize etmiﬂtir.
156
EK 2 Ek 2
Yüksekö¤retim Sektöründeki Ar-Ge Verilerinin Elde Edilmesi
Giriﬂ 1. Yüksekö¤retim sektöründe Ar-Ge verilerinin elde edilmesi belli sorunlar içermektedir, bunlar okumakta oldu¤unuz ekte ayr›nt›l› olarak aç›klanmaya çal›ﬂ›lm›ﬂt›r. Tart›ﬂma esas olarak ve Frascati K›lavuzu’nun (Yüksekö¤retim Sektöründe Ar-Ge ‹statistikleri ve Ç›kt› Ölçümü, OECD, 1989b) dördüncü bas›m›nda özel bir ek koymayla sonuçlaran sonuçlanan 1980’lerin ortalar›nda baﬂlayan yöntembilimsel çal›ﬂmaya dayal›d›r. 2. Zaman kullan›m taramalar› veya bunlar mevcut de¤ilse, yüksekö¤retim
sektöründeki toplam faaliyetlerde Ar-Ge (Ar-Ge katsay›s›) paylar›n› tahmin etmek için di¤er yöntemleri, istatistikler için gerekli bir temel oluﬂturur. Bunlar aﬂa¤›da aç›klanm›ﬂlard›r. 3. Üniversitelerdeki toplam faaliyetlerle ilgili bilgileri temel alarak Ar-Ge
harcamalar›n› ve personelini tahmin etme yöntemlerine dayal› katsay›lar kullanma, di¤er baz› ölçüm konular›yla birlikte sonras›nda tart›ﬂ›lm›ﬂt›r. Yüksekö¤retim sektöründeki toplam faaliyetlerde Ar-Ge paylar›n› tahmin etmenin di¤er yöntemleri ve zaman kullan›m taramalar› Genel 4. Üye ülkeler, toplam üniversite faaliyetlerinde Ar-Ge’nin pay›n› tan›mlamada bir temel oluﬂturmak için çeﬂitli türde zaman kullan›m taramalar› veya baﬂka yöntemler kullanmaktad›r (örne¤in Ar-Ge katsay›lar›n› hesaplamak için). Ar-Ge katsay›lar›, yüksekö¤retim sektörünün toplam kaynaklar›n› kapsayan istatistiklerin kesirleri veya oranlar›d›r. Ar-Ge’ye atfedilebilecek personel ve harcama verilerinin paylar›n› hesaplamak/tahmin etmek için bir araç iﬂlevi görürler. 5. Yüksekö¤retim taramalar›nda, zaman kullan›m taramalar›n›
kullan›rken dikkat edilmelidir. Yüksekö¤retim kurumlar›ndaki personel, araﬂt›rma faaliyetlerini ö¤retme, yönetim ve gözetim gibi bir dizi baﬂka görevle birleﬂtirir. Bu nedenle, araﬂt›rmaya kat›lanlar›n zamanlar›n›n (çal›ﬂma veya di¤er) yaln›zca Ar-Ge’ye ayr›lan parças›n› kesin bir ﬂekilde belirlemeleri güç olabilir. ‹lk olarak, bu tür tahminlerin neden oldu¤u sorunlar›n bir k›sm›n› aza indirgemeye yard›mc› olabilecek birkaç tarama yöntemi özetlenmiﬂtir. Daha sonra, Ar-Ge katsay›lar›n›n belirlenmesine iliﬂkin di¤er yollar aç›klanm›ﬂt›r. Zaman kullan›m taramalar›n›n yöntemleri 6. En uygun tarama yöntemini seçerken, aﬂa¤›daki faktörler göz önünde bulundurulmal›d›r:
157
EK 2 – – – – 7. – – ‹statistik üretenlerin kullanabilece¤i kaynaklar. ‹stenen istatistik kalitesi düzeyi. Tek tek taramaya cevap verenlere ve üniversite idaresine makul bir ﬂekilde yay›labilecek yük. Ülkeye özgü özellikler. Zaman kullan›m çal›ﬂmalar› için iki yöntem belirlenebilir: Araﬂt›rmac›lar›n, kendi çal›ﬂma zamanlar›n›n da¤›l›m›n› kendilerinin belirlemelerine dayal› olanlar. Üniversite bölümleri veya enstitülerinin yöneticilerinin tahminlerine dayal› olanlar.
Kat›l›mc›lar›n, kendi çal›ﬂma zamanlar›n›n da¤›l›m›n› kendilerinin belirlemelerine dayal› yöntemler
8. Bu yöntemler taraman›n kapsad›¤› döneme göre bölünebilir: – Çal›ﬂma zaman›n›n, tüm y›la da¤›lmas›na dayal› taramalar. – Çal›ﬂma zaman›n›n, bir veya birkaç haftaya da¤›lmas›na dayal› taramalar. Y›l boyunca her hafta gerçekleﬂtirilen ve belirli bir nüfusun örnekleminin k›smi, özel, "durmayan" taramalara konu edilmesiyle, çal›ﬂma zaman›n›n tüm y›ldaki da¤›l›m›na iliﬂkin taramalar. • Çal›ﬂma zaman›n›n tüm y›la da¤›lmas›na dayal› taramalar. 9. Bu tip taramalarda, tarama soru formlar› tek tek bütün personele veya yaln›zca temsili bir örnekleme gönderilebilir. Tarama tüm yüksekö¤retim sektörünü veya temsili bir kurumsal örneklemi kapsayabilir. Kat›l›mc›lardan, iﬂle iliﬂkili çeﬂitli kategorilere göre çal›ﬂma zamanlar›n›n bir y›l boyunca nas›l ayr›ld›¤›n› hesaplamalar› etmeleri istenir. Üye ülkeler taraf›ndan gerçekleﬂtirilen yeni taramalarda, faaliyetlerin say›s›n›n "araﬂt›rma" ve "di¤er" ﬂeklindeki iki kategoriden bir çal›ﬂma y›l›n›n tüm konular›n› kapsayan 15 kategoriye kadar çeﬂitlilik gösterdi¤i görülmüﬂtür. Kat›l›mc›lar›n kendi çal›ﬂma gidiﬂat›n› hat›rlamalar›n›n ve tarama soru formlar›n› do¤ru ﬂekilde cevaplamalar›n›n zor olabilece¤i bilinmektedir. 10. – – – – – – – = Aﬂa¤›da, zaman kullan›m› s›n›flamas›na bir örnek verilmiﬂtir, ancak Lisans düzeyinde zaman Lisansüstü düzeyde derslere ayr›lan zaman›. Lisansüstü düzeyde araﬂt›rmaya ayr›lan zaman Kiﬂisel araﬂt›rmalara ayr›lan zaman Yönetsel Di¤er zorunlu içsel zaman D›ﬂar›daki mesleksel faaliyete ayr›lan zaman.
incelenen kurumlara ba¤l› olarak baﬂka faaliyetler de önerilebilir:
158
EK 2 11. Bu tür tarama soru formlar› ayr›ca kat›l›mc›lar›n e¤itim geçmiﬂleri,
yaﬂlar›, cinsiyetleri, Ar-Ge yapmalar›na yönelik engeller, kurul üyelikleri vb. gibi daha genel konularla ilgili sorular› içerir. • Belirtilen bir veya birkaç hafta boyunca çal›ﬂma zaman›n›n da¤›l›m›yla ilgili taramalar. 12. Tarama soru formlar› tüm personele veya temsili bir örneklem grubuna gönderilebilir. Tarama soru formlar›, kat›l›mc›lar›n sunulan listeye göre her günün her saatinin veya yar›m saatinin kullan›m›n› en iyi temsil eden etkinli¤i iﬂaretledikleri bir günlük biçimindedir. 13. – – – Taramaya kat›lan personelden, akademik y›l›n aﬂa¤›daki gibi üç k›sa Normal bir ö¤retim haftas›. Bir kiﬂisel izin döneminin d›ﬂ›nda kalan tatil haftas›. Bir s›nav dönemi haftas›. • Y›l boyunca her hafta yap›lacak k›smi özel taramalar yoluyla yap›lan taramalar 14. Tarama soru formlar› bir haftadan daha uzun bir dönemi kapsad›¤›nda, akademik personelin zamanlar›n› nas›l harcad›klar›yla ilgili do¤ru, ayr›nt›l› bilgi vermelerinin çok zor olaca¤› kabul edilir. Bu nedenle, bir hafta süresince tüm y›la iliﬂkin zaman ay›rma ﬂeklini tahmin etmek için taramaya cevap verenlerin dönüﬂümlü örneklemesiyle k›smi tarama kullanan bir yöntem geliﬂtirilmiﬂtir. Örneklem, toplam nüfus içinden incelenecek bireylerin seçilmesi ve tüm y›l› kapsamak için seçilen her bir kiﬂiye bir veya birkaç belirli tarama haftas› ayr›lmas› yoluyla yap›l›r. Bu bilgiler daha sonra ilgili Ar-Ge personelini ve harcama serilerini hesaplamak/tahmin etmek için kullan›l›r. 15. Yöntem, tarama soru formlar›n› göndermeden önce, aﬂa¤›daki aç›k
dönemi için günlükler tutmalar› istenebilir:
ad›mlar›n uygulanmas›n› içerir: – Tarama nüfusunu tan›mlama. – Tam bir tarama yap›lmayacaksa, araﬂt›rma nüfusundan örneklem alma – Taramaya kat›lan her kiﬂiye bir (veya birkaç) tarama haftas› ay›rma. 16. Ülkeler, bu tür taramada bilgi edinme konusunda çeﬂitli yaklaﬂ›mlar
benimsemektedir. Kat›l›mc›lardan bazen tüm hafta boyunca çeﬂitli faaliyetler için harcanan saat say›s›n› belirtmeleri; ayr›ca bazen haftan›n her günü için cevap vermeleri istenmektedir. 17. Ülkeler kat›l›mc›lar›na farkl› seçenekler sunarken, genel prensip her
zaman iﬂle iliﬂkili tüm olas› faaliyetleri listelemek ve kat›l›mc›lara bu faaliyetler için ne kadar zaman harcad›klar›n› sormakt›r (mutlak veya göreli anlamda).
159
Bölüm’ünde önerilen ilkelere uyulmal›d›r. Bununla birlikte. Ar-Ge faaliyetleri s›n›rlar›n›n uygulanmas› 22. Birçok ülke. raporlanan Ar-Ge’ye hangi faaliyetlerin dahil edilmesi. tek tek araﬂt›rmac›lar›n zaman kullan›m çal›ﬂmalar›n› yapmak yerine. k›yasland›¤›nda di¤erlerinden pahal›d›r ve bu tür taramalar ço¤u kez uzun aral›klarla gerçekleﬂtirilir.EK 2 18. tarama soru formlar› genellikle. Paragraf 11’de de¤inilen türde genel bilgiler de taraman›n bir parças› toplanabilir. Bu nedenle. Kurumlara yöneltilen tarama soru formlar› ço¤u kez belirli türde harcamalarla ve di¤er kullan›labilir toplam kaynaklarla ilgili ve bu kaynaklardaki tahmin edilen Ar-Ge pay›yla ilgili sorular› içerir. ilkelerde kolayca anlaﬂ›l›r tan›mlar verilmelidir. Bu yöntem yukar›da aç›klananlardan daha ucuzdur ve kat›l›mc›lar aç›s›ndan üstlenilen yük daha hafiftir. Taramalarda yaln›zca tüm y›l boyunca yap›lan da¤›l›m› belirtmesi gerekti¤inde tek tek kat›l›mc›lar üzerindeki yük daha düﬂüktür. Üniversite kurumlar›ndan elde edilen tahminlere dayal› yöntemler. Günlük çal›ﬂmas›ysa akademik personelden oldukça külfetli isteklerde bulunur ancak üniversite enstitüsünden herhangi bir talepte bulunmaz. K›lavuzun 2. Cevaplama oranlar›. zaman kullan›m taramalar›na kat›lanlara kolayca anlaﬂ›l›r talimatlar verilmesi gerekir. yüksekö¤retim sektöründe Ar-Ge faaliyetleriyle ilgili tam bilgi toplamak genellikle mümkün de¤ildir. 21. görünürde tek tek araﬂt›rmac›lara (veya di¤er kat›l›mc› kategorilerinde yer alanlara) yük olmaz ancak üniversite enstitüsünün kendisine önemli bir yük yüklerler. Üniversite enstitüleri yöneticilerinin tahminlerine dayal› yöntemler 20. bir veya birkaç haftay› kapsayan günlük çal›ﬂmalar› için 160 . Kat›l›mc›lardan kendi faaliyetlerini tasnif etmeleri istendi¤inde. Cevaplama oranlar› 23. taramay› yapan. Bu durumda. olarak 19. olas› en iyi tahminleri haz›rlamak için tek tek personele dan›ﬂma da ço¤u kez gereklidir. 24. yeterince do¤ru tahminler sa¤lamak için gereken sürekli faaliyetlerle ilgili bilgi sahibi olduklar› varsay›lan enstitü yöneticisine yöneltilir. üniversite enstitülerine yöneltilen bir tarama soru formun- da. hangilerinin eklenmemesi gerekti¤ini aç›k bir ﬂekilde belirtmelidir. yüksekö¤retim sektörüne iliﬂkin Ar-Ge istatistikleri merkezi idare ve enstitü seviyesinde elde edilen bilgilerle tek tek personel üyelerinin sa¤lad›¤› bilgilerin bileﬂimine dayal›d›r. Tek tek personelden al›nan yan›tlara dayal› tüm tarama yöntemleri. daha toplu bir düzeyde zaman kullan›m›yla ilgili sorular eklemeyi uygun bulmuﬂtur. Üniversite enstitülerinden veri almaks›z›n. Do¤ru ve karﬂ›laﬂt›r›labilir sonuçlar elde edilecekse. Ço¤u ülkede.
29. Özellikle büyük ülkeler. bazen katsay›lar oluﬂturmuﬂ olaoluﬂturmuﬂ bilirler. 28. bilgiye dayal› tahminlerden karmaﬂ›k modellere kadar çeﬂitli yollarla türetilir. Kullan›lan yöntem ne olursa olsun. Kat›l›mc›lar tüm y›l için cevap verdiklerinde bu oran genellikle daha yüksektir. onlar› hesaplamada kullan›lan karar mekanizmas›n›n kalitesine ba¤l›d›r. 32. 27. Ek olarak. her zaman kaynaklara ve/veya tek tek ülkelerin gereksinimlerine uygun olmayabilirler. üniversite enstitülerine yöneltilen taramalara iliﬂkin cevaplama oranlar› ço¤u kez %100’e yak›nd›r. Sorumlu istatistiksel birim taraf›ndan kullan›labilir bilgiye dayal› olmak üzere. baz› ülkelerdeki ö¤renim ve araﬂt›rma politikas›n›n formülasyonu. baz› faaliyetler için ayr›lan süreler belirtilebilir. 26. yüksekö¤retim kurumlar›n›n ve araﬂt›rmac›lar›n›n say›s›n›n fazla olmas› nedeniyle. Çok fazla zaman ve para gerektirirler ve istatistikleri oluﬂturan kaynaklardan yo¤un taleplerde bulunabilirler. kaynak k›s›tlamalar›n›n üstesinden gelmek ve bilgi gereksinimlerini karﬂ›lamak için alternatif veri toplama yöntemleri gereklidir. veriler için mevcut olan ve istatistikler için gerekli olan ayr›nt› seviyesine göre haz›rlanmal›d›r. Baz› kurumlar kendi planlama ve de¤erlendirmeleri için tam veya k›smi olabilir. Di¤er kaynaklara dayal› yöntemler 25. Genel Ar-Ge faaliyetlerini hesaplamak için türetilen katsay›lar. Katsay›lar›n do¤rulu¤u. daha maliyetli ve büyük ölçekli araﬂt›rmac› taramalar›na ve/veya yukar›da aç›klanan yüksekö¤retim kurumlar› taraf›ndan yürütülen araﬂt›rmalar›na bir alternatif olabilirler. 31. Çeﬂitli türde ilgili bilgiler normal olarak mevcut olacakt›r. e¤itim sistemleri benzer di¤er ülkeler ilgili katsay›lar› 161 .EK 2 nispeten daha düﬂüktür. zaman kullan›m taramalar›ndan elde edilebilecek ayr›nt› seviyesinde bilgi gerektirmeyebilir. ‹stihdam sözleﬂmelerinde. Taramaya dayal› olmayan Ar-Ge katsay›lar›. baz› çal›ﬂan kategorilerinin iﬂ tan›mlar› yararl› girdiler sa¤layabilir. Deneyimli ve bilgili kiﬂilerin çal›ﬂmaya kat›lmas› esast›r. Di¤er taraftan. Katsay›lar. ayr›nt›l› zaman kullan›m taramalar› yapmay› zor bulabilirler. Bu nedenle. çeﬂitli yollarla türetilebilirler. sonuç olarak elde edilen tahminlerin do¤rulu¤u uyguland›klar› verilerin kalitesine ve hem veri hem de katsay›lara iliﬂkin olarak mevcut ayr›nt›lara ba¤l›d›r. 30. Taramalar zaman kullan›m›yla ilgili bilgi toplaman›n en sistematik ve do¤ru yolu iken.
Merkezi yönetimlerin rolü ülkeden ülkeye ve seviyeden seviyeye de¤iﬂir – ulusal düzeyde e¤itim bakanl›¤›nda. bugünlerde. 33. Seviyeleri ne olursa olsun. sektörün toplam kullan›labilir kaynaklar›. Ar-Ge kaynaklar›n›n hesaplanmas›. ‹dari kay›tlar. Bu nedenle. yüksekö¤retim sek- töründe bilginin daha fazla bilgisayar ortam›na taﬂ›nm›ﬂ olmas›ndan kaynaklanan oldukça yeni bir uygulamad›r. 162 . Ar-Ge harcamalar›n› ve Ar-Ge personelini tahmin etmek için katsay› kullan›m› 34. Araﬂt›rma katsay›lar› türetmek için model kullan›m›. Birçok durumda. toplam kullan›labilir kaynaklarla ilgili verilere dayand›r›l›r. Toplam kaynaklar 36. bu çal›ﬂmalar Ar-Ge istatistikleri oluﬂturmada yaln›zca ilk ad›md›r. ö¤retim ve di¤er faaliyetler (yönetim dahil) aras›nda da¤›t›m› için bir temel elde etmektir. toplam personel ve harcama kaynaklar›nda Ar-Ge paylar›n› tahmin etmek ve bunlar›n daha ayr›nt›l› kategoriler halinde dökümünü yapmak için Ar-Ge katsay›lar› kullanmakt›r. Toplam veriler genel üniversite fonlar›n› (GÜF) ve çeﬂitli d›ﬂ kaynaklar› içerir ve aﬂa¤›dakilerden türetilebilir: – – – – – Üniversite hesaplar›. yüksekö¤retim sektörüne yönelik Ar-Ge istatistikleri oluﬂturmak için aﬂa¤›dakileri tahmin etmek gereklidir: – Personel ve finans dahil. 35. zaman kullan›m› çal›ﬂmalar›ndan veya di¤er kaynaklardan türetilen Ar-Ge katsay›lar› uygulanarak. yerel olarak veya yüksekö¤retim enstitüsünün kendi içinde. bu tür merkezlerde.EK 2 benzer yüksekö¤retim yap›lar›na sahip baﬂka ülkelerin zaman kullan›m taramalar›n›n sonuçlar›yla karﬂ›laﬂt›rma yapma yoluyla de¤erlendirilebilir. Di¤er istatistiksel sistemler (kamu hizmetlileriyle ilgili istatistikler. toplam üniversite kaynaklar›n›n araﬂt›rma. – Fon türüne göre ilgili Ar-Ge harcamas›. 37. Yukar›da aç›klanan zaman kullan›m çal›ﬂmalar›n›n ve di¤er yöntemlerin amac›. yönetimsel faaliyetlerinin bir sonucu olarak genellikle büyük miktarda bilgi bulunur. üniversitelerin toplam kaynaklar›n› türetmektir. Dolay›s›yla. A¤›rl›kl› ve a¤›rl›ks›z yüksekö¤retim verilerine farkl› katsay›lar uygulanarak farkl› modeller geliﬂtirilir. Sonraki ad›m. – Maliyet türüne göre ilgili Ar-Ge harcamas›. Üniversite kurumlar›na yöneltilen taramalar. toplam veriler çeﬂitli yönetim kaynaklar›ndan türetilir. Üniversitelerin merkezi yönetimleri taraf›ndan genel hesaplara ve sicil kay›tlar›na dayal› olarak yap›lan ek dökümler. bölgesel olarak. Son ad›m. bu iﬂlem ço¤u kez çeﬂitli idari kaynaklar› temel al›narak yap›lmaktad›r. genel ücret istatistikleri).
Bu tür verilerle ilgili. yüksekö¤retim kurumlar›n›n finans yöneticileri tek tek araﬂt›rmac›larla ve di¤er personelle iliﬂkili gelir ve harcama bilgilerine sahip olabilirler. belirli bir yönetimin iﬂlevine göre çeﬂitlilik gösterir. Kullan›labilir ayr›nt› seviyesi bak›m›ndan belirli bir ülkedeki üniversiteler aras›ndaki farkl›l›klar da ülkelerin OECD’ye yeterli ayr›nt›l› veri sa¤lama yeteneklerinde farkl›l›klara neden olabilir. fonlar›n ve personelin kaynaklar› bak›m›ndan Ar-Ge faaliyetleriyle ilgili belirli eksik veriler. Bununla birlikte. – Farkl› üniversiteler aras›nda karﬂ›laﬂt›r›labilirlik sorunlar›. Veriler. Ar-Ge bilgileri bazen do¤rudan merkezi yönetimlerden elde edilebilir. özellikle Ar-Ge ile iliﬂkili olmalar› gerekmese de. taramaya cevap verenlerin cevap yükünü azalt›r. ayr› olarak belirlenemeyen Ar-Ge bileﬂeni. Verilere kolayca eriﬂilebilir. 163 . tahmin edilen Ar-Ge katsay›lar› veya zaman kullan›m taramalar›ndan türetilen Ar-Ge katsay›lar› kullan›larak Ar-Ge verilerinin elde edilebilece¤i yararl› bir kaynakt›r. 42. Merkezi yönetimlerin kendi dosyalar›nda tuttu¤u bilgiler. Ar-Ge çal›ﬂmas› tek bir bilim alan›yla s›n›rl›ysa. 41. dikkate al›nmazlarsa baz›lar› kesin Ar-Ge istatis- çal›ﬂmas›n›n parças› olarak toplaman›n çeﬂitli avantajlar› vard›r: tiklerinde hatalara neden olabilecek s›n›rlamalar da vard›r: – Maliyetlerin kapsam›. Veriler belirli bir dönemle iliﬂkilidir. 39. bu bilgilerin Frascati K›lavuzu’nun tan›mlar›na uygun oldu¤u kesin de¤ildir ve bu durum onlar› do¤rudan kullanma imkan›n› s›n›rlar. tekrarlanan model oluﬂturma süreci için yararl› girdi oluﬂturur. toplam kaynaklarla ilgili yeterince ayr›nt›l› verilere (örne¤in. 38. ‹kincil kaynaklardan elde edilen verilerin kullan›lmas›. Tek tek bilim dallar›ndaki/bilimsel alanlardaki Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› belirlemek. Ülkelerin. – – – – – – Merkezi yönetimlerin verilerini genel bir Ar-Ge verisi toplama Veriler tutarl› ve kesindir.EK 2 Merkezi yönetimlerin elinde bulunan bilgiler. E¤itim bakanl›klar› büyük miktarda genel bilgiye sahip olabilirken. birçok bilim dal›yla ilgili olarak araﬂt›rma yapan büyük kurumlarda araﬂt›rmac› seviyesinde bilgi edinmeyi gerektirebilir. – Genel yüksekö¤retim istatistiklerinin. Parametreler çift say›lmam›ﬂt›r. kurum seviyesindeki bilgiler yeterlidir. 40. bilim alan›na göre dökümü yap›lm›ﬂ) farkl› yollardan eriﬂimleri vard›r. – Genellikle toplu bir seviyede mevcut olan veriler.
Zaman kullan›m çal›ﬂmalar›n›n sonuçlar›. 46. Personel. ö¤retim ve araﬂt›rma bilim dal›na. Belirli bir birime ait bu Ar-Ge bileﬂenlerinden her biri için do¤rudan kul- lan›labilir veri yoksa. gerekirse. Toplam iﬂçilik maliyetleriyle ilgili bilgiler genellikle mevcuttur ya da aﬂa¤›daki veri kaynaklar›ndan birine veya birden ço¤una dayal› olarak hesaplan›r: – – – Her bir araﬂt›rmac›.EK 2 43. K›s›m 5. enstitü. tek tek kurumlar›n finansal ve personel verilerine kat- 164 . Ar-Ge çal›ﬂmas›nda do¤rudan yer alan personelin meslek kategorisine ve etkinli¤in gerçekleﬂtirildi¤i kurum türüne göre de¤iﬂiklik göstermesi beklenebilir. Uygulamada. Bölüm. 49. Ar-Ge harcamalar›n›n cari ve sermaye harcamalar›na göre dökümü yap›lmal›d›r. çeﬂitli iliﬂkili sosyal güvenlik veya emeklilik programlar›n› da dikkate almak için ayarlamalar yap›lmal›d›r. bir taraftan iﬂgücü ve di¤er cari maliyetlerden. ikincisi veri toplama için muhtemelen daha uygun olacakt›r.2. di¤er taraftan da gereç/ekipman harcamalar› ve arazi/bina harcamalar›ndan oluﬂur. bir y›l içinde bir kiﬂi taraf›ndan Ar-Ge ile ilgili olarak bulunulan tam zaman pozisyonlar›n›n say›s›. Bölüm. toplam harcamayla ilgili bilgilere dayal› olarak bir tahmin yap›lmal›d›r. Zaman kullan›m çal›ﬂmalar›ndan türetilen Ar-Ge katsay›lar›. bu harcamalar. – Maaﬂ ölçüt olarak kabul edilirek. Ar-Ge katsay›lar›n›n. ‹ﬂçilik maliyetleri (yani maaﬂlar ve ilgili sosyal maliyetler) genellikle yüksekö¤retim sektöründeki toplam Ar-Ge harcamas›n›n yaklaﬂ›k yar›s›n› temsil eder. K›lavuzdaki 6.3’te belirtilen TZE tan›m›na karﬂ›l›k gelir. geniﬂ anlamda 5. toplam iﬂçilik maliyetlerindeki Ar-Ge pay›n› tahmin etmek için do¤rudan uygun bir seviyede (birey. Birincisi. Maliyetlerin türü 45. 48.3’e göre. Ço¤u durumda birden çok pozisyonda çal›ﬂan kiﬂilerle ilgili bilgi edinmek mümkün olmad›¤›ndan. 47. bir kiﬂinin birden çok tam zaman eﬂde¤eri için say›labilece¤i düﬂünülebilir. 44. teknisyen veya di¤er personelin maaﬂ çizelgesi ve bu çizelgenin kendisi Personel ve enstitü kategorisine göre iﬂçilik maliyetleri.3. K›s›m 6.2 ve 6. En yüksek ayr›nt› seviyesinde.2. toplam tam zaman eﬂde¤erleriyle ilgili verilerden ülkelerin Ar-Ge için tam zaman eﬂde¤erlerini türetmek için kullan›l›r. bölüm. toplam tam zaman eﬂde¤erleri teorik olarak en az iki farkl› yolla tan›mlanabilir: – Bir y›l içinde bir kiﬂi taraf›ndan yap›lan toplam Ar-Ge çal›ﬂmas› miktar›. üniversite) kullan›l›r. bilim alan› veya bölüm kategorisine göre iﬂçilik maliyetleri. enstitü.
di¤er cari maliyetlerdeki Ar-Ge paylar›n› tahmin etmede önemli bir rol oynad›klar›. genellikle kurum düzeyinde mevcuttur. Ar-Ge verileri ço¤u kez tesislerin amaçlanan kullan›mlar›na dayal› olarak tahmin edilir. ArGe paylar›.EK 2 say›lar uygulanabilir. bu yat›r›mlardaki Ar-Ge paylar›n› tahmin etmek için nadiren kullan›l›r. gibi ö¤eleri sat›n almak için kurumlar›n kendi emirlerinde olan kaynaklarla ilgilidir. küçük ekipmanlar vb. 50. genel yönetim vb. 54. Yukar›dakilerden. Ar-Ge katsay›lar›n›n iﬂçilik maliyetlerindeki Ar-Ge pay›n› tahmin etmek için tek yolu sa¤lad›klar›. katsay›lar kurumlar›n Ar-Ge bak›m›ndan farkl› konumlar›n› yans›tmak için de¤iﬂtirilebilir. kendileri katsay›lara dönüﬂtürüldüklerinde. Birçok taramada. Ar-Ge harcama tahminleri sa¤lamak için finansal verilere uygulanabilir. Kurumlardan genellikle bu maliyetlerin Ar-Ge pay›n›. ancak gereçlere ve ekipmana veya araziye ve binalara yap›lan yat›r›mlardaki Ar-Ge paylar›n› hesaplamada fazla önemlerinin olmad›¤› sonucu ç›kar›labilir. bak›m. Amaçlanan kullan›m bir ölçüt olarak mümkün de¤ilse. bilim dal›na ve kuruma göre olmas› mümkünse. Enstitü taraf›ndan kullan›labilir olmayan bölüm (su. 51. Ar-Ge’nin gereç ve ekipmanlar içerisindeki pay›n› tahmin etme konusunda. örne¤in Güzel Sanatlar Fakülteleri. çeﬂitli türde cari harcamalar› tahmin etmeye göre daha az kullan›ﬂl›d›r. teknik üniversiteler veya önemli ö¤retim ve araﬂt›rma üniversiteleri olmalar› gibi. kiralar. 52. anlaﬂmalara veya görüﬂe de dayal› olabilir. Bu mümkün oldu¤unda. TZE personel tahminlerini verir. Ar-Ge katsay›lar›. teammüllere veya enstitülerin düﬂüncelerine dayal› olarak da belirlenebilir. Burada da yine. elektrik. Gereç ve ekipmana yap›lan toplam yat›r›mla ilgili bilgiler. Ar-Ge katsay›lar›. Katsay›lar tipik olarak aﬂamalar halinde uygulan›r: – Farkl› personel kategorilerine uygulanan Ar-Ge katsay›lar›. 53. 165 . yukar›da ele al›nan belirli türde di¤er cari maliyetler bak›m›ndan. Gereç ve ekipman yat›r›mlar›ndaki Ar-Ge pay›. gibi genel giderler) ilgili kurumsal birimler aras›nda da¤›t›lmal›d›r. – Bu personel tahminleri. Ar-Ge paylar› enstitüler taraf›ndan amaçlanan ekipman kullan›m›na göre tahmin edilir. Di¤er cari maliyetler hakk›ndaki bilgiler genellikle enstitüyle ilgili olarak mevcuttur ve ço¤u kez dokümanlar. Arazi ve binalara yap›lan toplam yat›r›mlarla ilgili bilgiler genellikle yaln›zca enstitü veya üniversite düzeyinde mevcuttur. iﬂçilik maliyetleriyle ayn› da¤›t›m katsay›lar› kullan›labilir. amaçlanan kullan›ma dayal› olarak tahmin etmeleri istenir.
d›ﬂ kaynaklar taraf›ndan finanse edilen her proje için. Baz› araﬂt›rma sözleﬂmeleri gerçekten de enstitüsüne veya profesörlere gidebilir. 57.. görev odakl› bakanl›klar ve sanayiyle araﬂt›rma ba¤lant›lar› yo¤unlaﬂt›r›lmakta ve GÜF olmayan kaynaklardan gelen toplam harcaman›n pay› eninde sonunda artmaktad›r. D›ﬂ fonlar ço¤u kez Ar-Ge içindir fakat di¤er amaçlar için de kullan›labilir. gibi). K›lavuzun gerçekleﬂtiriciye dayal› rapor prensibine ayk›r› olsa bile) veya en az›ndan bu hesaplara karﬂ› tekrar kontrol edilmelidir. bölümler ve di¤er kamu kurumlar› gibi di¤er kaynaklardan. 58. D›ﬂ organizasyonlarla böyle ba¤lant›lar.ö¤retim.genel bir ﬂekilde bütün iﬂle ilgili faaliyetlerin ödemesini kapsayan bu hibelerden ayr› ödeme için özel olarak tan›mlanmam›ﬂt›r. 56. Mümkün olan en geniﬂ kapsam› elde etmek için. artan bir ﬂekilde d›ﬂ kaynaklara yönelmektedir. Özellikle. Üniversitelerin toplam faaliyetlerindeki Ar-Ge pay›n› saptamak için kul- lan›lan zaman kullan›m çal›ﬂmalar› ve di¤er yöntemler genellikle sadece yüksekö¤retimdeki Ar-Ge(YÖARGE)’nin büyük bölümü ile yak›ndan iliﬂkili olan GÜF’yi ilgilendirir. Ar-Ge. yönetim. yüksekö¤retim kurumlar›n›n bütün faaliyetlerini desteklemek için ald›¤›. kamu genel üniversite fonlar› (GÜF) olarak bilinen. Baz› d›ﬂ fonlar (özellikle vak›flar ve araﬂt›rma kurullar›ndan gelen fondo¤rudan üniversite lar) üniversitelerin merkezi muhasebe kay›tlar›nda her zaman tam olarak kapsanmaz. Ayr›ca. kurumlar›n hesaplar›nda resmi olarak saptanabilir veya saptanamayabilir. Dolay›s›yla. bu nedenle Ar-Ge istatistiklerinin 166 . Baz› üniversiteler "kendi fonlar›na" da sahip olabilir ( ba¤›ﬂlardan gelen gelir vb. Yüksekö¤retim sektöründeki Ar-Ge fonlar› bir çok farkl› kaynaktan elde edilir. Yüksekö¤retim kurumlar› geleneksel GÜF kaynaklar›n›n mutlak kesinti- lerini veya sabit kalma müdahalelerinden kaynaklanan kay›plar› telafi etmek için. Ar-Ge fonlar› araﬂt›rma kurullar› dahil bakanl›klar. kamu taraf›ndan finanse edilmiﬂ serbestçe tasarruf edebilmeleri için verilen tahsisat›n (blok hibe) bir bölümüdür. Fonlay›c›ya dayal› veriler genellikle sadece harcamalar› verir ve ayn› Ar-Ge personel verilerini elde etme sorunu bu nedenle u¤raﬂ›lmas› zor bir sorundur.EK 2 Fonlar›n kaynaklar› Genel 55. e¤er merkezi yönetim kay›tlar›nda bilgi mevcut de¤ilse. sa¤l›k hizmetleri vb. özel kâr amac› gütmeyen kurumlardan ve son y›llarda gittikçe artan bir ﬂekilde sanayiden ve yurtd›ﬂ›ndan hibeler ve sözleﬂmeler biçiminde al›n›r. taramaya cevap verenler ço¤u kez onun araﬂt›rmay› finanse edip etmedi¤ini de¤erlendirmek zorundad›r. Ço¤u üye ülkede kullan›lan ana kaynak. kurumlar›n d›ﬂ fonlar› hakk›ndaki veriler baz› durumlarda fonlay›c›lar›n hesaplar›ndan al›nmal›d›r (bu. Yüksekö¤retim kurumlar›ndaki personelin çeﬂitli faaliyetleri.
Ar-Ge istatistiklerini üreten kiﬂiler bu gibi hesaplardaki elde edilebilen detaylara ba¤l›d›r. GÜF’nin ayr› bir kategorisi. genellikle kamu maliyesinin alt toplamlar›na dahil edilir ve bu. uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirlik 167 . bu veriler "hükümet orijinal kaynak oldu¤u ve ilgili fonlar›n en az›ndan bir k›sm›n›n Ar-Ge’ye ayr›lmas› gerekti¤ini düﬂündü¤ünden. Bu yorumda. Di¤er sektörlerle karﬂ›laﬂt›r›ld›¤›nda. Araﬂt›rma gelirinin kaynaklar›n› tan›mlama konusunda karﬂ›laﬂ›lan bir di¤er zorluk da d›ﬂ organizasyonlar›n yüksekö¤retim kurumlar›nda kendileri için yerine getirilen Ar-Ge’nin "tam piyasa maliyetini" her zaman ödemedi¤i gerçe¤idir. üçüncü seviye bir kuruma tahsis edilmiﬂ baz› fonlar›n.EK 2 toplanmas›nda nicelleﬂtirmek zordur.Genel üniversite fonlar› . Farkl› ülkeler GÜF’nin Ar-Ge bileﬂenini de¤iﬂik ﬂekilde s›n›fland›rd›¤› için tutars›zl›klar ortaya ç›kar. tahmin edilen Ar-Ge’ye eklenen araﬂt›rma olarak kabul edilmelidir. Sektörel düzeyde bu gibi kamu fonlar›n› s›n›fland›rma seçenekleri: . Teorik olarak.Sektörün kendi fonlar› . Bu belirleme yöntemi tüm ülkelerde kullan›lan tarama yöntembiliminin kendine özgü bir parças›d›r. d›ﬂar›dan finanse edilmiﬂ araﬂt›rma için yönetimle ilgili harcanan GÜF’nin bir k›sm› ve di¤er ilave maliyetler yukar›da kullan›lan katsay›lar ›ﬂ›¤›nda. bu kamu genel üniversite fonlar›n›n Ar-Ge içeri¤inin. Ulusal toplamlar› bulurken. yap›s›nda bulunan ve otomatik bir Ar-Ge unsuruna sahip oldu¤u görüﬂündedir. 59. Bu hibelerin hangi bölümünün Ar-Ge’ye atfedilece¤inin belirlenmesi ile ilgili olarak karﬂ›laﬂ›lan sorunlardan baz›lar› yukar›da ele al›nm›ﬂt›r. Ar-Ge yüksekö¤retim kurumlar›n›n faaliyetlerinin mündemiç bir k›sm›n› teﬂkil etti¤i için. Ar-Ge fonlama kaynaklar›n›n tam olarak kapsanmas› sorunu bütün üye ülkeler için geçerlidir fakat uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirlik. Bu nedenle Ar-Ge gelir kaynaklar›n›n ne kadar iyi bir ﬂekilde ayr› olarak tan›mlanabilece¤i ve teﬂhis edilebilece¤inin belirlenmesi konusunda muhasebe iﬂlemleri önemli bir rol oynayacakt›r. GÜF ve di¤er kamu Ar-Ge gelir kaynaklar› aras›ndaki fark›n belirlenmesi konusunda yetersizdir. 62. böyle fonlar GÜF olarak s›n›fland›r›l›r. kaynaklar›n bu transferleri para yerine ayni (teçhizat ve malzemeler biçiminde) olabilir. dolay›s›yla bu da ilave ölçüm güçlükleri do¤urur. fonlar›n bir kayna¤› olarak hükümetin hesab›na geçirilmesi gerekir" ifadesine dayanarak. Ço¤u üye ülke. Genel üniversite fonlar›n›n di¤er fon kaynaklar›ndan ayr›lmas› 61. Ar-Ge için özel fonlama mekanizmalar›n› dikkate almak üzere yüksekö¤retim sektörü için tan›mlanm›ﬂt›r.Do¤rudan kamu fonlar› • Genel üniversite fonlar› 63. 60. Ayr›ca.
Öneriler 71. Gerçek veya emsal kira ödemeleri için say›lacak "di¤er cari maliyetlere" iliﬂkin ayarlamalar do¤rudan hükümet fonlar›na ilave edilmelidir (K›lavuz’da 6. "hem "kendi fonlar›" hem de kamusal genel üniversite fonlar›n› içeren bir havuzdan Ar-Ge’ye para ay›rma yönünde bir karar al›nm›ﬂt›r. • "Kendi" fonlar› 65. 168 . lidir. yüksekö¤retim kurumlar›ndaki merkezi muhasebe kay›tlar›ndan gelen bilginin mevcut olmas›na ba¤l›d›r.2. 66. Ar-Ge maliyet serilerine yap›lan ayarla- malar. Yüksekö¤retim Ar-Ge istatistiklerinin en iyi olas› uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤ini elde etmek için. Araﬂt›rma gelirinin bu kayna¤› daha kolay tan›mlanabilir ve onu kamu fonlar›n›n do¤rudan bir kayna¤› olarak kolayca s›n›fland›rd›klar›ndan. • Do¤rudan kamu fonlar› 69. "Baz› ülkeler ulusal yay›nlar›nda kamusal kaynakl› yüksekö¤retim blok hibelerini GÜF olarak de¤il de. dolay›s›yla ilgili rakamlar. "kendi fonlar›" olarak s›n›fland›rmaktad›r ve buna dayanak olarak. Milli muhasebe uygulamalar› saptanabilme kolayl›klar›n› belirlese de. bir fon kayna¤› olarak yüksekö¤retim hesab›na geçilmelidir" ifadesini kullanmaktad›r".3’e bak›n›z). yüksekö¤retim hesab›na kaydedilecek olan ve ulusal toplamlara ilave edildi¤i zaman kamu kaynaklar›na dahil edilmeyen "kendi fonlar›" kategorisi.2 ve 6. 70. K›s›m 6.3. 64. fonlar›n kaynaklar›n›n mümkün oldu¤u kadar fazla bölüme ayr›lmas› tercih edilir: Bu büyük ölçüde. Bölüm. Ar-Ge için fonlar›n önemli bir kayna¤›d›r. Bu durumda. genelde istatistik üretenler için büyük sorunlar ortaya ç›kar›r. fonlar›n bir kayna¤› olarak GÜF’ye ilave edilmelidir.EK 2 için önerilen bir yaklaﬂ›md›r. Kamu sektörü GÜF’ye ilave olarak. GÜF ayr› olarak rapor edilmeli. Sektör taraf›ndan üretilen paralar "kendi fonlar›" olarak düﬂünülme- özellikle özel üniversiteler söz konusu oldu¤unda bu gibi Ar-Ge gelirleri ("has›latlar") önemli bir gelir kayna¤› olabilir ve inkar edilemeyecek bir ﬂekilde "kendi fonlar›" olarak s›n›fland›r›lmal›d›r. tahsis edilen araﬂt›rma sözleﬂmeleri veya araﬂt›rma hibeleri ﬂeklinde yüksekö¤retim Ar-Ge’si için para sa¤lar. 68. 67. emsal veya tahmin edilen sosyal güvenlik ve emeklilik karﬂ›l›klar›n› dikkate almal›.
GÜF için veriler ayr› olarak bildirilmedi¤i ve farkl› ülkeler taraf›ndan sektörünün "kendi fonlar›" veya hükümet sektörüyle yüksekö¤retim ç›kar. 169 . kullan›lan güncel katsay›larla beraber hangi harcama ve personel veri katsay› gruplar›n›n Ar-Ge verilerine uyguland›¤›n› göstermeye teﬂvik edilir. 73. s›n›fland›r›ld›¤› zaman uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirlik için ana sorun ortaya Bu nedenle GÜF. verileri OECD’ye bildirirken.EK 2 72. Üye ülkeler. e¤er bu mümkün de¤ilse. 74. olabildi¤ince ayr› olarak rapor edilmelidir. benzer fonlar yüksekö¤retim sektörünün "kendi fonlar›" veya "di¤er yüksekö¤retim fonlar›" içine de¤il "kamu sektöründen gelen fonlar" içine dahil edilmelidir.
yani farkl› kavramlar için ayn› terimin veya ayn› kavram için farkl› terimlerin kullan›m›.EK 3 Ek 3 Birleﬂmiﬂ Milletler Milli Muhasebe Sisteminde Ar-Ge Uygulamas› Giriﬂ 1. MMS ve Frascati K›lavuzu aras›ndaki bu farkl›l›klar üç tarihte sistematik olarak gözden geçirilmiﬂtir: ‹ki sistemin revizyonunun ayn› zamana rastlad›¤› yaklaﬂ›k 1970 y›l›nda ve 1990 y›l›nda tekrar ve bir de 1970’li y›llar›n ortalar›nda 170 . . ‹ki sistem aras›ndaki iliﬂkinin tarihi 3. taraf›ndan yap›lan. 1994). Uluslararas› Para Fonu. ∆ MMS’deki Ar-Ge harcamalar›n›n ölçümü.Muhasebe yöntemlerindeki temel farkl›l›klar. ‹ki versiyon aras›nda kayda de¤er uygulama de¤iﬂiklikleri söz konusu oldu¤unda sadece 1968 versiyonundan bahsedilir.B. . Bu ekin amac› MMS kavram› ve terminolojisine yabanc› olan.Terminoloji. Birleﬂmiﬂ Milletler ve Dünya Bankas› taraf›ndan ortak haz›rlanm›ﬂ MMS’nin en son 1993 versiyonunad›r (ABK ve di¤erleri. MMS’nin oluﬂum y›llar›na kadar geri giden çal›ﬂma temelinde 1961 y›l›nda kurulmuﬂtur. ‹ki sistem aras›nda üç önemli farkl›l›k olagelmiﬂtir: . Ar-Ge hesaplar›n›n Frascati K›lavuzu sistemi büyük ölçüde A.MMS ve Frascati K›lavuzu sistemleri aras›ndaki iliﬂkinin tarihi. . ‹ki konuyla ilgilenir: .‹ki sistem aras›ndaki benzerlikler ve farkl›l›klar: ∆ MMS’deki Ar-Ge’nin tamamen kapsanmas›. ∆ Sektörler ve alt s›n›fland›rmalar›. BT göstergeleri üzerinde uzman olan kiﬂilere Milli Hesaplar Sisteminde Ar-Ge uygulamalar›n› aç›klamakt›r. Birleﬂmiﬂ Milletler Milli Muhasebe Sistemi ilk olarak 1953’te yay›mlanm›ﬂt›r. Sistem MMS’den esinlenmiﬂ ve ekonomiyi sektörlere bölme ve aralar›ndaki fonlar›n ak›ﬂ›n› ölçme fikrini benimsemiﬂ. birikim ve d›ﬂ ticaretle ilgili en önemli ak›ﬂlar› kaydetmek ve bildirmek için tutarl› bir çerçeve sa¤lam›ﬂt›r. Uluslararas› Standart S›nai S›n›fland›rma (USSS) gibi ilgili Birleﬂmiﬂ Milletler Uluslararas› S›n›fland›rmalar›yla beraber. fakat MMS’nin bir parças› olarak asla düﬂünülmemiﬂtir.Ekonomik sektörler ve ba¤lant›l› s›n›fland›rmalar. 2. 6. 5.D. tüketim. 4. Üretim. Referanslar genellikle Avrupa Birli¤i Komisyonu. OECD üyesi ülkelerde ekonomik istatistik ve analiz için kullan›lan standart çerçevedir ve OECD taraf›ndan da bu ﬂekilde kullan›lmaktad›r.
10. Uygulamada böyle bir revizyonu uygulamak zor olaca¤›ndan Ar-Ge’ye bir yat›r›m faaliyeti olarak iﬂlem yap›lmamas›na nihayet karar verildi. Özellikle. 8. e¤itim ve sosyal hizmetler (ve özel kâr amac› gütmeyen kuruluﬂlar taraf›ndan yerine getirilen benzer faaliyetler) gibi sahalardaki hükümet faaliyetleri. Bununla birlikte piyasa d›ﬂ› faaliyetlerin di¤er baz› türleriyle ba¤lant›l› olarak s›n›r koyma sorunlar› ç›kar. 9. Ar-Ge için bir uydu hesaplar sistemi geliﬂtirildi ve baﬂta Fransa olmak üzere birçok üye ülke taraf›ndan düzenli olarak kullan›ld›. Frascati K›lavuzu ile MMS aras›ndaki iliﬂki Birleﬂmiﬂ Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu ve Avrupa Komisyonu dahil olmak üzere de¤iﬂik uluslararas› organizasyonlar taraf›ndan görüﬂüldü. Piyasada sat›lmas› için ürün ve hizmetlerin üretimiyle sonuçlanan böyle faaliyetleri ekonomik olarak tan›mlamada bir güçlük yoktur. MMS 1968’deki gibi ara tüketimden ziyade. "gayrimaddi yat›r›m"›n olas› uygulamas› ba¤lam›nda MMS 1993’ün haz›rlanmas› esnas›nda spesifik olarak görüﬂüldü. Frascati K›lavuzu’nun revizyonunun ana görüﬂmesinden önce MMS’nin revizyonu 1968 y›l›nda tamamlanm›ﬂt›r. ç›kt›lar› piyasada sat›lmasa bile ekonomik olarak de¤erlendirilir. fakat muhasebe uygulamas›ndaki farkl›l›klar kalm›ﬂt›r. Frascati K›lavuzu ve Milli Muhasebe Sisteminde Ar-Ge uygulamalar›na iliﬂkin benzerlikler ve farkl›l›klar MMS’de Ar-Ge’nin genel kapsam› 11. sektör tan›mlamalar› ve terminolojisi oldukça de¤iﬂtirilmiﬂ fakat muhasebe yöntemlerindeki farkl›l›klar aynen b›rak›lm›ﬂt›r. kanun ve düzen. temel önerileri ve ilgili veritabanlar›ndan haberdar oldu. Kamu yönetimi. Sonuç olarak. yeni MMS’ye uygun olacak ﬂekilde K›lavuzun ikinci bask›s›n› oluﬂturma fikrini vurgulam›ﬂt›r. MMS’deki sektörler ve terminolojiyi ilgilendiren de¤iﬂiklikler uygun olan yerlerde Frascati K›lavuzu’na eklenmiﬂ. kendi tüketimleri için ha- 171 . 7. ‹lk durumda. Ar-Ge. fakat görüﬂmeler Ar-Ge için bundan önceki versiyondan daha fazla belirli ilkenin dahil edilmesine yol açt›. Ayr›ca. sa¤l›k. milli muhasebe sisteminin ve bundan dolay› gayri safi yurtiçi has›lan›n (GSY‹H) kapsam›na nelerin girdi¤ini belirledi¤i için ekonomik faaliyeti nelerin oluﬂturdu¤udur. Uydu hesaplara duyulan gereksinim. Ar-Ge gibi özel ilgi alanlar›n› ilgilendiren uydu hesaplar›n derlenmesini ele alan bir bölüm içeren 1993 MMS’de de kabul edildi. Sonuç olarak. MMS’nin bu bas›m› ArGe’ye çok az önem vermiﬂtir. Bu nedenle cevap verilmesi gereken ilk soru. MMS ekonomik faaliyetlerle ilgilidir.EK 3 Ar-Ge için uydu hesaplar kavram› ortaya kondu¤u zaman. Az kiﬂiden oluﬂan ancak etkili bir ulusal Ar-Ge uzmanlar› grubu. revizyonu görüﬂen ulusal muhasebeciler Frascati K›lavuzu’nun.
MMS’nin en son versiyonu Ar-Ge uygulamalar› hakk›nda ilkeler verirken. 172 . Sektörler ve alt s›n›fland›rmalar› Sektörler 14. Frascati K›lavuzu bir sektör tan›mlar› setini bütün hesaplar›na uygular (uygulama sektörüne göre Ar-Ge harcamas›. 16. Her iki sistem bir taraftan milli sahay› ve di¤er taraftan "dünyan›n geri kalan›" (MMS) veya "yurtd›ﬂ›" (Frascati K›lavuzu)’n› kullan›r. bunlar›n ikincisine daha yak›nd›r. özellikle kendi kullan›mlar› için Ar-Ge uygulayan firmalar söz konusu oldu¤unda onu hesaplar içerisinde sistematik olarak ay›rt etmez. örnek olarak. Fakat ekonomik olmayan bir kategori vard›r. 13. Frascati K›lavuzu’nda kapsanan bütün di¤er Ar-Ge harcamalar› Milli Muhasebe Sistemi’nin birçok hesab›nda ele al›nmaktad›r. o da yüksekö¤retim kurumlar› taraf›ndan istihdam edilmemiﬂ fakat hibeler ve/veya kendi kaynaklar› taraf›ndan desteklenen lisansüstü ö¤rencilerinin yapt›¤› Ar-Ge’dir. MMS ev dekorasyonu.EK 3 ne halk› taraf›ndan ürünlerin üretimi GSY‹H içine dahil edilir fakat sahibinin oturdu¤u evlerin hizmetleri d›ﬂ›ndaki hizmetler dahil edilmez. Bununla beraber. Genel iliﬂki Tablo 1’de gösterilmiﬂtir. hane halk› taraf›ndan binalar›n inﬂas›n›. Hem MMS hem de Frascati K›lavuzu kurumsal birimleri birçok sektöre ay›r›r. MMS küçük farkl›l›klar içeren iki yaklaﬂ›ma sahiptir (Tablo 2’ye bak›n›z) ve Frascati K›lavuzunda Ar-Ge uygulamas›. Ar-Ge istihdam›). Tablo 1. MMS ve Frascati K›lavuzu’ndaki sektörlerin özeti MMS Finansal olmayan ﬂirketler Finansal ﬂirketler Genel devlet Hane halk›na hizmet veren kâr amac› gütmeyen kurumlar Hane halk› (di¤er MMS sektörlerine dahildir) Dünyan›n geri kalan› Özel kâr amac› gütmeyen sektör Yüksekö¤retim sektörü Yurtd›ﬂ› Ticari teﬂebbüs sektörü Kamu sektörü Frascati K›lavuzu Kaynak: OECD. özellikle performans. temizlik. 12. gibi hane halk› üyeleri taraf›ndan yap›lan ücretsiz hizmetleri kapsamaz. fonlar›n kayna¤›na göre Ar-Ge harcamas›. GSY‹H. çamaﬂ›r y›kama vb. 15. kendi kullan›mlar› için iﬂletmeleri ve çiftlikte tüketim için mahsul ve çiftlik hayvanlar› üretimini içine al›r. geleneksel olarak. Bu nedenle uydu hesaplara ihtiyaç vard›r. Ar-Ge yukar›da tarif edildi¤i gibi genel olarak ekonomik bir faaliyettir.
y. Hane halk›na hizmet veren KAGK’ler Ürünlerin üretimiyle genellikle veya tamamen kendi nihai kullan›mlar›yla ba¤lant›l› olarak ilgilenen tüzel kiﬂili¤i olmayan iﬂletmeler de dahil. 17. Ekonomik aç›dan kayda de¤er bir fiyata mal ve hizmet sunma.s. hane halk› b. MMS’deki üreticiler ve sektörler Sektörler Finansal olmayan ﬂirketler sektörü Piyasa üreticileri Finansal olmayan ﬂirketler veya ﬂirket benzerleri Pazar üretimiyle u¤raﬂan kâr amac› gütmeyen kurumlar (KAGK)1ﬁirketlere hizmet veren KAGK’lar Finansal ﬂirketler ve ﬂirket benzeri kurumlar [Pazar üretimiyle ilgili devlet birimleri]2 Devlet birimleri b. Kamu üniversiteleri ve yüksekokullar MMS hükümet sektöründe yer al›rken. 173 .s. Bununla beraber.y. Tablo 3 onlar›n nerede s›n›fland›r›ld›¤›n› göstermektedir.s. Kaynak: OECD. 2. Ayr› hesap kümeleri oldu¤u sürece bunlar ﬂirket benzeri kurum olarak iﬂlem görür.y.EK 3 Tablo 2. Sosyal güvenlik fonlar› Genelde devlet taraf›ndan finanse edilen KAGK'lar b. Frascati K›lavuzu yüksekö¤retim sektörünün di¤er unsurlar› MMS’de hemen hemen her alanda yer alabilir. bu ilave sektör MMS ba¤lam›nda sorunlara sebep olur. Temel farkl›l›k Frascati K›lavuzu'nun yüksekö¤retim sektörünü ayr› tutmas›d›r. Piyasa d›ﬂ› üreticiler Finansal ﬂirketler sektörü Genel devlet sektörü Hane halk›na hizmet veren KAGK’ler Hane halk› Pazar ürünleriyle meﬂgul olan tüzel kiﬂili¤i olmayan iﬂletmeler 1. Bu ay›rma k›lavuz 3. Bölüm’de verilen sebeplerden dolay› Ar-Ge istatistikçileri ve politika yap›c›lar› taraf›ndan çok önemli olarak kabul edilir.
Frascati K›lavuzu’ndaki yüksekö¤retim sektörüne dahil oldu¤u kesin veya muhtemel olan birimlerin MMS sektörlemesi Piyasa üreticileri Piyasa d›ﬂ› üreticiler Ö¤retim müesseseleri örne¤in ana faaliyet olarak yüksekö¤retim hizmetleri sa¤layan (PHES) Finansal olmayan tüm ﬂirketler (veya ﬂirket benzeri kurumlar) PHES1 Ekonomik aç›dan kayda de¤er bir fiyattaki. 3. E¤er Frascati K›lavuzu’nda hiç bir yüksekö¤retim sektörü olmasayd›. kuruluﬂlar. ancak HE ile iliﬂkili olan KAGK'lar CAAHE3 olan Hane halk›na hizmet veren KAGK’ler Hibelerle desteklenen lisansüstü ö¤rencileri Sübvansiyonlardan yararlanan hane halk› 1. ancak CAAHE3 olan. iki kuruluﬂ ayn› talimat› de¤iﬂik ﬂekilde yorumlad›¤› için ço¤u kez ayr› sektörlerde de¤erlendirilir.EK 3 Tablo 3. AR-GE’nin kurumsal uygulamas›n› yans›tmak maksad›yla orijinal MMS tan›mlar›n› uyarlad›¤› için. Frascati K›lavuzu’nun 1970 versiyonundan beri tasarland›¤› gibi (OECD. Bölümün k›sm› bu konuya ayr›lm›ﬂt›r. yüksekö¤retim harici birimler K›lavuzun ve MMS’nin en son versiyonunda oldukça farkl› olarak iﬂlem görürler. bu k›lavuzun 3. Örne¤in. Yüksekö¤retim hizmetleri sa¤layan. yönetilen veya iliﬂkisi olan. Frascati K›lavuzu’nda sektörler aras›nda özel kâr amac› gütmeyen kuruluﬂlar›n (ÖKAG) da¤›l›m› aç›kça MMS’ye dayand›r›l›r ve MMS 1993 4. 1970) MMS sektör s›n›fland›rmas› ve Ar-Ge sektörleri aras›nda hemen hemen tam bir benzerlik olacakt›. Bölümü’nde görüﬂmelere yararl› olacak ﬂekilde eklenir. Bununla birlikte k›lavuz. 18. 2. 19. Kaynak: OECD. herhnangi bir tüzel kiﬂili¤i olmayan iﬂletmeler PHES1 Ekonomik aç›dan kayda de¤er bir fiyattaki KAGK’lar PHES1 ‹ﬂletmelere hizmet veren KAGK’lar Finansal olmayan ﬂirketler (veya ﬂirket benzeri kurumlar) PHSS2 CAAHE3 Ekonomik aç›dan kayda de¤er bir fiyattaki KAGK’lar PHSS2 CAAHE3 Ar-Ge satan. Sa¤l›k hizmetleri sa¤layan. Yüksekö¤retim kurumlar› taraf›ndan kontrol edilen. finansal olmayan ﬂirketler (veya ﬂirket benzeri kurumlar) Ekonomik aç›dan kayda de¤er bir fiyatta Ar-Ge satan KAGK’lar CAAHE3 ‹ﬂletmelere hizmet veren KAGK’lar CAAHE3 Devlet birimleri PHES1 Genelde devlet taraf›ndan kontrol ve finanse edilen kâr amac› gütmeyen kurumlar (KAGK'lar) PHES1 Hane halk›na hizmet veren KAGK’ler PHES’ler Sa¤l›k hizmetleri sunan (PHSS) ve yüksekö¤retim taraf›ndan idare edilen veya onunla (CAAHE) ve/veya önemli bir ö¤retim yükümlülü¤üyle iliﬂkili üniversite hastaneleri Araﬂt›rma enstitüleri veya deneysel istasyonlar CAAHE3 ("s›n›r" araﬂt›rma enstitüleri) Devlet birimleri PHSS2 CAAHE3 Genelde devlet PHSS2 ve CAAHE3 taraf›ndan finanse edilen ve kontrol edilen KAGK’lar Hane halk›na hizmet veren KAGK’lar PHSS2 Devlet birimleri CAAHE3 Genelde devlet taraf›ndan kontrol ve finanse edilen. 174 .
Hükümet harcamalar›1 1. 10. Ar-Ge uzmanlar› ARGEDBÖH için BPBAKT s›n›fland›rmas› lehine bu s›n›fland›rmay› reddetmiﬂtir. 2. 2. Kitap II. fakat sanayiler aras›nda Ar-Ge’nin dökümü. 4.5. s›n›fland›r›lan birim ve s›n›fland›rma ölçütündeki piyasa üreticileri piyasa d›ﬂ› üreticiler farkl›l›¤›ndan dolay› birbirine benzemeyebilir.3. 4. 9. MMS her zaman Frascati K›lavuzu’nda "sektör alt-s›n›fland›rmalar›" olarak geçen ayn› s›n›fland›rmay› önermez. Her ikisi de USSS’yi kullan›r. MMS’de. Tablo 4. kültürel ve dini konular Ekonomik hizmetler Yak›t ve enerji Ziraat. hükümet sektöründe icra edilen Ar-Ge için bir s›n›fland›rma üzerinde anlaﬂamad›klar›ndan. Nihai tüketim harcamalar› (iﬂçilerin tazmini ve di¤er mali yard›mlar). bal›kç›l›k ve avc›l›k Yak›t ve enerji hariç madencilik. ormanc›l›k. di¤er cari transferler ve emlak geliri.1. 175 . hükümet harcamalar› iﬂlevlerinin s›n›fland›r›lmas›na göre analiz edilmektedir (‹BDTH). imalat ve inﬂaat. 5. OECD milli hesaplar yay›nlar›nda. 8. 6. gayri safi sermaye oluﬂumu ve di¤er sermaye harcamalar›. 9. bir bilim s›n›fland›rma sahas› bu k›lavuzda önerildi¤i için. 3. 5. 9. Ulaﬂt›rma ve haberleﬂme Di¤er ekonomik iliﬂkiler Di¤er iﬂlevler Toplam B.EK 3 S›n›fland›rmalar 20. Genel kamu hizmetleri (temel araﬂt›rma dahil) Savunma Kamu düzeni ve güvenlik E¤itim (üniversiteler ve yüksekokullar dahil) Sa¤l›k Sosyal güvenlik ve refah ‹skan ve topluluk kolayl›klar› E¤lendirici. Ayr›nt›l› Tablolar. Hane halk›na hizmet veren KAGK’ye ait nihai tüketim harcamalar› ve devlet harcamalar›n›n MMS s›n›fland›rmalar› A. 9. Araﬂt›rma ve bilim E¤itim T›bbi hizmetler ve di¤er sa¤l›k hizmetleri Refah hizmetleri E¤lendirici ve ilgili kültürel hizmetler Dini organizasyonlar Hane halk›na hizmet veren meslek ve istihdam organizasyonlar› Muhtelif Toplam 1. 7. 3. 9. Kaynak: OECD Milli Muhasebe. 9. Hane halk›na hizmet veren kâr amac› gütmeyen kurumlar›n son tüketim harcamalar› 1. 8. 6.2. hükümet ve hane halk›na hizmet veren KAGK’ler ana birim türlerine (Tablo 4’e bak›n›z) göre alt s›n›flara ayr›lm›ﬂt›r.4. 7.
paragraf 6. Uzman ticari araﬂt›rma laboratuvar veya kurumlar› taraf›ndan üstlenilen araﬂt›rma ve geliﬂtirme her zamanki ﬂekilde.EK 3 MMS’deki Ar-Ge harcamalar›n›n ölçümü 21. Araﬂt›rma ve geliﬂtirme faaliyeti ö¤retimden farkl›d›r ve USSS’de ayr› olarak s›n›fland›r›l›r. Baz› durumlarda ö¤retim ve araﬂt›rma aras›nda. ancak uygulamada toplam üretim maliyetleri temelinde de¤erlendirilmesi olas›l›¤› daha büyüktür. taraf›ndan üstlenilen araﬂt›rma ve geliﬂtirme. “Bir piyasa imalatç›s› taraf›ndan yap›lan araﬂt›rma ve geliﬂtirme. yenili¤in sadece dolayl› bir amaç oldu¤u iﬂ dünyas› taraf›ndan yap›lan temel araﬂt›rmay› gözden kaç›rmas›na neden olabilir. kullan›c›n›n. Frascati K›lavuzu'nda yer alan tan›m›ndan biraz farkl›d›r. Ayn› personel zaman›n› iki faaliyet aras›nda böldü¤ünde önemli pratik zorluklar olsa bile. Muhasebe prensipleri bak›m›ndan MMS. kâr amac› gütmeyen araﬂt›rma kurumlar› vb. di¤eri Ar-Ge’yi sadece yenilik amac›na göre nitelendirir. Ayr›ca MMS’nin tan›mlamas›. kavramsal olarak ayr›lmalar›n› bile zorlaﬂt›racak ﬂekilde bir etkileﬂim olabilir. komisyon. Frascati K›lavuzu’na göre Ar-Ge’nin ana özelli¤i yeni bilginin üretimiyken. sat›ﬂ. yenilikle ilgili. bir üniversite veya di¤er yüksekö¤renim kurumu içinde üstlenildi¤i zaman prensip olarak iki faaliyet birbirinden ay›rt edilmelidir. araﬂt›rma ticari olarak taﬂeron firmaya verilmiﬂ olsa ödenecek olan tahmini temel fiyatlar baz›nda de¤erlendirilmelidir. iyileﬂtirilmiﬂ versiyonlar› veya varolan ürünlerin özellikleri de dahil. üniversiteler. Araﬂt›rma ve geliﬂtirme yard›mc› bir faaliyet de¤ildir ve mümkün oldu¤unca ay›rdedilebilir bir temel kurulmal›d›r. Oslo K›lavuzu’nun e¤itim ve üretim tasar›mc›l›¤› gibi. 1994). MMS ve Frascati K›lavuzu Ar-Ge’yi aç›klama tarz›nda da farkl›l›k gösterir. Ar-Ge’nin MMS taraf›ndan yeni ürün ve yöntemler geliﬂtirmeye yönelik bir faaliyet olarak tan›mlanmas›. ancak Ar-Ge olmayan faaliyetleri kapsayan yenilik faaliyetleri tan›m›na daha yak›nd›r. MMS’nin tan›mlamas›. ‹ki yaklaﬂ›m birbirine bir hayli benzemekle beraber. Ayr›ca. Piyasa imalatç›lar›n›n kendileri adlar›na üstlendikleri araﬂt›rma ve geliﬂtirme prensip olarak. aidat ve benzerinden gelen has›latlar temelinde de¤erlendirilir. tam olarak ayn› de¤ildir. Farkl› kavramsal çerçevelere dayand›klar› için.142.) 23. “ (ABK ve di¤erleri. De¤iﬂik hesaplardaki Ar-Ge uygulamas›n›n aﬂa¤›daki tan›mlamas› büyük ölçüde MMS 1993’teki hesaplamalar› temel al›r (ABK ve di¤erleri. Hükümet birimleri. 24.1994. Frascati K›lavuzu ayn› zamanda verilerin toplanmas›nda bir k›lavuz olarak hizmet verdi¤i için. yeni ürün veya yeni veya daha etkili üretim iﬂlemleri bulma veya geliﬂtirme amac›yla üstlenilen bir faaliyettir. piyasa d›ﬂ› üretimdir ve ortaya ç›kan toplam maliyetler temelinde de¤erlendirilir. piyasa imalatç›lar› (Ar-Ge satan 176 . Üretim hesaplar›ndaki Ar-Ge’nin tan›mlanmas› ve de¤erlendirilmesi 22. yap›labilirlik kayg›lar›ndan daha do¤rudan etkilenir. sözleﬂme.
Bu tür faaliyetleri yat›r›m türü ola- 177 . çift say›ma neden olabilir. sabit sermayenin uygulanmas›d›r: Maliyet yaklaﬂ›m›. üretim vergileri hariç Gayri safi sermaye harcamalar› Dahil de¤il 1. Ara tüketim. di¤erinin sermaye stokunda bir azalma sa¤layaca¤›ndan. sat›n al›nan tüm Ar-Ge’lerin maliyetlerini de içerir. al›nan sübvansiyonlar hariç Sabit sermayenin tüketimi ‹ﬂletim fazlal›¤› Frascati K›lavuzu maliyet bileﬂenleri =‹ﬂçilik maliyetleri = Di¤er cari maliyetler Yukar›da kapsanan sübvansiyonlar. MMS 1993. Gayri safi ç›kt› ile toplam dahili Ar-Ge MMS türü maliyet bileﬂenleri Benzeri kapsam Çal›ﬂanlar›n tazmini Ara tüketim1 Farkl› uygulama Ödenen üretimin vergileri. Piyasa üreticileri Ar-Ge’si için aﬂa¤›daki talimatlar› vermektedir (Frascati K›lavuzu ticari teﬂebbüs sektörü): "Araﬂt›rma ve Geliﬂtirme. ("Di¤er cari maliyetler" baﬂl›¤› alt›ndaki) tüketim yerine sat›n alma temelinde ölçülen ara mallara da uygular. Kaynak: OECD. ii) sabit sermayenin elden ç›kar›lmas› ve özellikle de sat›ﬂlar. Toplam maliyet (MMS) ile harcama (Frascati K›lavuzu) aras›ndaki ana fark. piyasa araﬂt›rmas› veya çevre korumas› gibi di¤er faali yetlerin benzer özellikleri olabilir. Piyasa imalatç›lar› için MMS taraf›ndan önerilen gayri safi ç›kt› için. daha küçük farkl›l›klar da vard›r: i) MMS’de. çünkü bir gerçek varl›¤›n sermaye harcamas›n›n bir k›sm›. 25. harcama yaklaﬂ›m› yeni sabit sermayenin harcamas›n› (sat›n al›nmas›n›) göz önünde tutar. binalar üzerinde gayri safi sabit sermaye oluﬂumunun (GSSSO) bulundu¤u arazinin de¤erini hariç tutar. Frascati K›lavuzu’nda dikkate al›nmam›ﬂt›r. Frascati K›lavuzu ayn› uygulamay›. Bu. Frascati K›lavuzu ayr› bir ifade olmaks›z›n sermaye harcamalar› olarak arazi ve binalar› dahil etti¤inden.Ancak personel e¤itimi. Bunun ölçümü zordur ve uygulamada küçük olma olas›l›¤› yüksektir. Tablo 5. varolan sabit sermayenin tüketimini göz önünde tutarken. MMS ve Frascati K›lavuzu’ndaki sabit sermayenin uygulanmas›n›n yan›nda. üretim üzerindeki net vergiler için toplam maliyet art› iﬂletim fazlal›¤› ve ayarlamaya eﬂittir (ödemeler eksi mali yard›mlar) (Tablo 5). etkinlik veya verimlili¤i art›rmak veya bunlar›n tüketim tipi faaliyeti yerine niteli¤i gere¤i yat›r›m olmas› için di¤er gelecekteki faydalar› ortaya ç›karmak amac›yla yap›l›r.EK 3 firmalar) için Ar-Ge’nin gayri safi ç›kt›s›n›n ve di¤er imalatç›lar için de toplam maliyetin (kendi adlar›na yapt›klar› Ar-Ge) ölçülmesini önerir. Ara tüketim olarak Ar-Ge 26. Ar-Ge harcamalar›n›n ölçülmesini öneren Frascati K›lavuzu yaklaﬂ›m›ndan çok farkl›d›r.
muhasebe. Mevcut rakamlar Ar-Ge’nin önemli ve artan oranda pay›n›n yaz›l›m programlamas›nda oldu¤unu göstermektedir. Üretilen ç›kt› bundan sonra. ara girdi olarak tüketiliyor gibi iﬂleme tabi tutulurlar. Harcama hesab›ndaki Ar-Ge 28.EK 3 rak s›n›fland›rabilmek için. Yukar›daki metin. Bu nedenle. "araﬂt›rma ve geliﬂtirme taraf›ndan üretilen bütün ç›kt›lar (…) ara girdiler olarak tüketiliyormuﬂ gibi iﬂleme tabi tutuldu¤unu" belirtir. bu genel merkezlerin veya merkezi tesislerin ç›kt›lar›n›n tahsis edilmesine benzer bir ﬂekilde yap›labilir. böylece girdi ve ç›kt›lar analiz amac›yla birbirlerinden ayr›labilir. sat›nalma. bunun nedeni kendi hesab›na yaz›l›m›n büyük bir k›sm›n›n Ar-Ge’den oluﬂmas›d›r (yaz›l›m ﬂirketlerinde gerçekleﬂtirilen Ar-Ge ve baﬂka ﬂirketlerde gerçekleﬂtirilen yaz›l›m üzerine Ar-Ge). “Bir iﬂletme d›ﬂardan bir kuruluﬂla kendi ad›na araﬂt›rma ve geliﬂtirme. ara tüketime dahil edilen ve iﬂleme. Fiyat verilerinin elde edilmesindeki zorluktan dolay› ç›kt›.) 27. bütün bu gereksinimleri yerine getirmek zordur. piyasa araﬂt›rmas› ve benzeri faaliyetler gibi bütün ç›kt›lar›n baz›lar› ileride yararlar sa¤lasa bile. Muhtelif di¤er kurumlar›n mevcut oldu¤u durumlarda. personel e¤itimi. Ar-Ge gerçekleﬂtiricileri ile fonlay›c›lar› aras›ndaki fark› ortaya koymaktad›r. Uygulamada. paragraf 6. personel e¤itimi.nin geri kalan›n› tamamlayan kuruluﬂ veya kuruluﬂlara teslim edilmiﬂ gibi iﬂleme tabi tutulur. üretilen varl›klar›n tan›mlan›p s›n›fland›r›labilmesi. genellikle toplam üretim maliyetleri üzerinden de¤erlendirilecektir. iﬂletme taraf›ndan yap›lan harcamalar ara tüketim amac› için kullan›lan hizmet al›mlar› olarak de¤erlendirilir.163-6. Araﬂt›rma ve geliﬂtirme bir iﬂletme bünyesinde büyük ölçekte gerçekleﬂtirildi¤inde konuyla ilgili ayr› bir kurumsallaﬂman›n yarar› olur. bu varl›klar›n ekonomik olarak anlaml› bir ﬂekilde de¤erlendirebilmesini sa¤layacak bariz ölçütlerin olmas› ve zaman içindeki amortisman oranlar›n›n bilinmesi gerekir.165. "Yaz›l›m ve büyük veritabanlar›"n›n MMS 93'te yat›r›m mal› olarak düﬂünülmesi Ar-Ge için belirli sorunlar do¤urur." (ABK ve di¤erleri. Bu K›lavuz. pazar araﬂt›rmas› veya benzeri faaliyetleri yürütmek üzere sözleﬂme yaparsa. Bu asl›nda milli muhasebede. geleneksel olarak araﬂt›rma ve geliﬂtirme taraf›ndan üretilen. depolama ve bak›m gibi. MMS. tüm kurumlarda yayg›n olarak bulunabilen bir yan faaliyet de¤ildir. “Daha önce de belirtildi¤i gibi araﬂt›rma ve geliﬂtirme. 1994. di¤er hesaplar›n›n ço¤una üretim durumunda oldu¤u gibi. teslim edilen araﬂt›rma ve geliﬂtirme miktar›. bunlar› di¤er faaliyetlerden ay›racak. kendi hesab›na yaz›l›m üretiminin aktifleﬂtirilmesi ile z›tl›k yaratmaktad›r. Ar-Ge hizmetlerini üretenler ile kullananlar› ay›rt eder 178 . onlar›n toplam maliyetleri ile orant›l› olarak veya baﬂka bir göstergeye göre da¤›t›labilir.
Para. Bu. sadece Ar-Ge’nin bir k›sm› kendili¤inden nihai harcama hesab›nda görünür. yürürlükteki ekonomik mekanizmalar›n daha iyi anlaﬂ›labilmesi fikriyle çeﬂitli kategoriler önerir (sat›ﬂtan gelirler. Ar-Ge’yi "gerçekleﬂtiren" birim ayn› zamanda "üreten"dir. Harcama tablosunda sadece kendili¤inden nihai tüketim olarak iﬂleme tabi tutulan Ar-Ge faaliyetleri. kullan›c›d›r. ancak MMS. fonlay›c› MMS kullan›c›s› olur. aﬂa¤›daki gibi aç›klanabilir: "Zaman içinde belirli alanlara iliﬂkin uydu hesaplar. üreticisi/gerçekleﬂtiricisidir.Bütün bir ekonomik faaliyet alan› içinde veri özelli¤ine sahiptirler ve ana hesaplarda gösterilebilecek bir alan hakk›nda daha kapsaml› bilgi dizisi oluﬂturmak için bir çerçeve sunarlar. "Fonlay›c›" birim her zaman olmasa da genelde MMS "kullan›c›s›"d›r. bu tür fonlar›n aktar›lmas› için Frascati K›lavuzu herhangi bir tavsiyede bulunmaz. Ancak fonlama kuruluﬂu ayr› bir Ar-Ge sözleﬂmesi yapar ve Ar-Ge sonuçlar›n›n sahibi olursa. bu durumda kendisi MMS kullan›c›s› de¤ildir. E¤er fonlayan birim Ar-Ge’nin gerçekleﬂtirilmesi için paras›n› baﬂka bir birime aktar›p karﬂ›l›¤›nda Ar-Ge hizmetleri ak›ﬂ› alm›yorsa. kâr amac› gütmeyen kurumlar›n ve devletin finanse etti¤i ve arz ettikleri hizmetlere do¤rudan katk›da bulunan bütün Ar-Ge’yi kapsar. Uydu hesaplar› ihtiyac› 31. "sübvansiyon" olarak iﬂlem görmelidir (bak›n›z Tablo 5). cari transferler ve sermaye transferleri). Tedarik sözleﬂmelerinin Ar-Ge içeri¤i ile ilgili sorunlar ç›kabilir. Ar-Ge gerçekleﬂtiricisi (harici Ar-Ge) de¤ilse. Harcama hesab›nda. pazar üreticilerinin finanse etti¤i Ar-Ge’yi ve hane halklar›na hizmet veren.. Devlet d›ﬂ›nda fonlayan tüzel kiﬂi. Prensipte Ar-Ge. Ar-Ge’nin büyük ço¤unlu¤u üretim sürecinde kullan›lm›ﬂ gibi iﬂlem görür ve böylece mal ve hizmetler içine dahil edilmiﬂ olur. Bu durumda gerçekleﬂtirici. 32. Bütün Ar-Ge’nin bir kullan›c›s› varken. 179 . di¤er mal ve hizmet sat›n al›mlar›nda oldu¤u gibi ürüne dahildir ve Ar-Ge’nin MMS kullan›c›s›. belirli konular› ana milli hesaplara ekler olarak sunmak için kullan›lan ve evrim geçirmekte olan mekanizmalard›r. Piyasa üreticileri için ise. Uydu hesaplar›. örne¤in her türlü Ar-Ge hibeleri ve dolayl› ﬂekillerde Ar-Ge destekleri gibi. devlet taraf›ndan finanse edilen ortak hizmetler (özellikle temel araﬂt›rma) ve hane halk›na hizmet veren KAGK taraf›ndan finanse edilen benzeri Ar-Ge’dir. fonlayan birim MMS kullan›c›s›d›r. sübvansiyonlar. Bunlar ya ileride takip eden bir döneme taﬂ›n›rlar (sermaye oluﬂumu) veya toplum üyelerinin kiﬂisel veya ortak ihtiyaçlar›n› karﬂ›lamak üzere ek dönüﬂüme u¤ramadan kullan›l›rlar (nihai tüketim). Uydu hesaplar›n özellikleri. 30. dahili Ar-Ge’yi ("kendi fonlar›") finanse etmek için veya baﬂka bir- imden Ar-Ge hizmetlerini sat›n almak için kullan›l›yorsa. devletten gelen herhangi bir hibe vb. aﬂa¤›daki özelliklerle ba¤lant›l› hale gelmektedir: 1. 29.EK 3 (harcama hesab›).
Ço¤unlukla parasal ve fiziksel veriyi bileﬂik olarak içerirler. bir alan hakk›ndaki bilginin en yararl› biçimde sunumunusa¤layabilmek için ana hesaplarda kullan›lanlardan farkl›l›k gösterebilir. Uydu hesaplar›n›n avantaj›. s›n›fland›rmalar ve muhasebe kurallar› hesab›n içinde tutarl› olmal›d›r.EK 3 2. Bunlar. ana hesaplarda bir de¤iﬂikli¤i gerektirmeden ekonomi hakk›nda alternatif bir görüﬂ al›nabilir olmas›d›r. Fiziksel veriler. ana hesaplarla birbirine ba¤l›d›r ve ana hesaplarda yer alan en az bir ölçümü içerir. Fiziksel veri faydalananlarla da ilgili olabilir. 1991) 180 . Ço¤unlukla muhtelif sorular› cevaplayan tablolar içerirler: Üretici kimdir ve üretim araçlar› nelerdir? Kim finanse ediyor? Masraflar›n sonucu nedir ve kim bu sonuçtan yararlan›yor veya sonucu kim kullan›yor? 6. Ancak tan›mlar. ‹ﬂlemi gerçekleﬂtirenin veya iﬂlemin dahil edilme ölçütü. Ana hesaplarda cari veya sermaye olarak hesaba kat›lanlar de¤iﬂtirilebilir veya üretim s›n›rlar› de¤iﬂtirilebilir. 3. 5. 4. bu alandaki faaliyetlerden etkilenen kiﬂilerin say›s› gibi. alana ba¤lant›s› oldu¤undan bunlar amaca yöneliktir. s›n›fland›rmalar ve muhasebe kurallar›." (Carson ve Grimm. Ana hesaplardan farkl› yollarda bilgi sunarlar: Tan›mlamalar. alanda istihdam edilen kiﬂi say›s› veya depolanan ekipman miktar› gibi üretimle ilgili olabilir.
Prensip olarak. Bu çal›ﬂman›n amac›. ayn› zamanda sosyal bilimler ile ilgili Ar-Ge ve özellikle sa¤l›k hizmetleri de dahil. belirgin bir ﬂekilde. harcama ve personeli. personel 181 . Uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalar çok s›k talep edildi¤i için. Bu genelde tam bir veri grubunun (fon kaynaklar›. ancak ola¤an Ar-Ge taramalar› normalde. Normal Ar-Ge istatistiklerinden sa¤l›kla ilgili Ar-Ge verileri türetme Giriﬂ 2. 3. Sa¤l›k Ar-Ge’si isteyenler ço¤unlukla bu kayna¤› kulland›klar› için ARGEDBÖH ile ilgili rehber ilkeler burada yer almaktad›r. Uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalar ve ulusal çabalar üzerine daha fazla bilgi Sa¤l›kla ‹lgili Ar-Ge için Harcamalar›n Ölçümünde bulunabilir (OECD. benzer derlemeler tar›m gibi di¤er alanlar için de yap›labilir. bu k›s›m. Buna ilaveten s›n›fland›rmalar sa¤l›kla ilgili birimlerin küçük kategorilerini tan›mlayacak kadar ayr›nt›l› olmayabilir. 4. özellikle sa¤l›kla ilgili Ar-Ge verilerine talep artm›ﬂt›r. K›lavuzun baﬂka bölümlerinde önerilen s›n›fland›rmalar›n kul- lan›lmas›yla haklar›nda bilgi al›nmas› mümkün olmayan üç Ar-Ge alan›n› sunmaktad›r. Sa¤l›kla ilgili bütün Ar-Ge’yi kapsayan veri gruplar›na bir talep vard›r. Bu nedenle uygulanacak iﬂlem. mevcut taramalar ve genel kaynaklardan sa¤l›k ile ilgili Ar-Ge verilerinin nas›l derlenmesi gerekti¤i hakk›nda genel bir yön vermektedir. 2001). 6. Son zamanlarda. Bu ba¤lamda "sa¤l›kla ilgili" sadece biyomedikal araﬂt›rmaya at›fta bulunmakla kalmamakta. daha geniﬂ bir kategoriye hitap etmektedir. Genel yaklaﬂ›m 5. Verileri elde edebilmek için ço¤u kez çeﬂitli s›n›fland›rmalardan gelen verileri birleﬂtirmek ve hatta yeni tarama sorular› oluﬂturmak gerekebilir. ‹stihdam eden sektöre tekabül eden Ar-Ge personel verisi elde olmal›d›r. Her üçü de politika ile çok yak›ndan ilgilidir ve bu alanlar ile ilgili ArGe üzerine. ilgili birimin birincil amaç/alan/s›nai faaliyetine göre böler. veri ihtiyac› vard›r. veriyi aç›kça sa¤l›kla ilgili olan kategorilere ay›rmak (çekirdek unsurlar) ve sonra çeﬂitli ayar ve tahmin yöntemleri kullanarak bu veriyi iyileﬂtirmek ve di¤er kategorilerden sa¤l›kla ilgili unsurlar› eklemek olacakt›r.EK 4 Ek 4 Sa¤l›k. Ar-Ge’yi gerçekleﬂtiren ve fonlayan sektöre göre bölünmüﬂ sa¤l›k Ar-Ge (GSYARGEH)’leri için gayri safi harcamalar› oluﬂturmakt›r. Bu ek. Bilgi ve ‹letiﬂim Teknolojileri (B‹T) ve Biyoteknoloji ile ilgili Ar-Ge 1.
Farkl› kurumsal ve iﬂlevsel dökümler kullan›lmas› ve ayr›ca veri sa¤layanlar›n sa¤l›k Ar-Ge’sinin düzenlenmesindeki özel ulusal ayr›nt›lar hakk›nda bilgi sahibi olmas› nedeni ile bu süreç. Sa¤l›kla ilgili anlaml› bir GSYARGEH tablosu ç›kartabilmek. Uygulamada. 9. 7. özellikle ARGEDBÖH verilerinin toplanmas›n›n genel Ar-Ge taramay› ile iliﬂkili oldu¤u yerlerde. t›bbi hay›r kurumlar›.EK 4 vb. ard›ndan gerekli ayarlamalar›n yap›lmas› için iﬂlevsel verilerin kullan›lmas› anlam›na gelir. bu bütçe serileri (özellikle ilk hedefte verilerin derlendi¤i alanlar için). ‹lke olarak. – Genel üniversite fonlar› ve güdümlü olmayan araﬂt›rma: T›bbi bilimler. Di¤er amaçlarla fonlanan sa¤l›kla ilgili araﬂt›rma. ARGEDBÖH'deki sa¤l›kla ilgili Ar-Ge'yi tan›mlama 8. – T›bbi ve cerrahi ekipman ve ortopedik cihazlar›n üretimi (BPBAKT 0791). sa¤l›k üzerine Ar-Ge için merkezi hükümet fonlar›n› tan›mlam›ﬂ olabilirler. Sa¤l›kla ilgili Ar-Ge’nin devlet fonu hakk›nda veri arayanlar ço¤u zaman ARGEDBÖH’ye yönelirler. mevcut oldu¤unda dahil edilmelidir. tercih edilen kaynak. Eurostat’a iki haneli BPBAKT verisi toplay›p bildiren ülkeler sanayiye yard›mda iki alt kategori içerebilirler (Tablo 1): – ‹laç ürünlerinin üretimi (BPBAKT 0742). 10. nükleer kurumlarda sa¤l›k ve güvenlik araﬂt›rmalar› veya s›nai politikan›n parças› olarak ilgili iﬂletmelerde Ar-Ge’nin desteklenmesi. Baz› ülkelerde. Ancak bu kategorinin sadece birincil amac› insan sa¤l›¤›n› korumak ve geliﬂtirmek (BPBAKT 4) olan Ar-Ge’leri kapsad›¤›n› ve iliﬂkili faaliyetlerle ilgili fonlar›n baﬂka kategorilere dahil edildi¤ini fark etmeyebilirler. örne¤in askeri t›bbi araﬂt›rma. sa¤l›kla ilgili Ar-Ge harcamalar›n›n derlenmesinde birçok kaynak kullan›labilir. 11. Ar-Ge gerçekleﬂtiriciler taraf›ndan bildirilen GSYARGEH verisi olmal›d›r. Bu nedenle ARGEDBÖH içinde sa¤l›k için önerilen çekirdek kapsam ﬂöyledir: – Sa¤l›k. Benzeri ﬂekilde. sektörler ve ülkeler aras›nda da de¤iﬂir.) bulundu¤u kurumsal s›n›fland›rma ile baﬂlay›p. gerçekleﬂtiricilerin sosyo-ekonomik (insan sa¤l›¤›n›n korunmas› ve geliﬂtirilmesi) veya bilim alan› (t›bbi bilimler) amaçlar›na göre yap›lan taramalarda. hemen göze çarpmayacak ﬂekilde. 182 . çeﬂitli kaynaklardan sa¤lanan bilginin kar›ﬂt›r›lmas› ve eﬂleﬂtirilmesini içerebilir. sa¤l›k araﬂt›rma konseyleri ve fonlar›n raporlar› ve hatta ilaç sanayisi dernekleri raporlar›ndan faydal› ek bilgi ve veriler toplanabilir. En önemli ek kategori "Genel üniversite fonlar› ve güdümlü olmayan araﬂt›rma"d›r. çünkü bu konu için özel bir sosyo-ekonomik amaç kategorisi mevcuttur.
13. – 3311 T›bbi cihazlar. bunlar›n ARGEDBÖH’den sa¤lanan verilere eklenmesi için çaba gösterilmelidir Sa¤l›k için GSYARGEH Ticari teﬂebbüs sektörü 14. ARGEDBÖH'deki sa¤l›kla ilgili Ar-Ge'nin tan›mlanmas› Tek haneli NABS ‹nsan sa¤l›¤›n›n korunmas› ve iyileﬂtirilmesi Güdümlü olmayan araﬂt›rma Genel üniversite fonlar› S›nai üretim ve teknoloji T›p bilimleri T›p bilimleri ‹laç sanayisine yard›m T›bbi cihazlar sanayisine yard›m Ayr›nt›l› NABS kullanan ülkeler için Tümü Kaynak: OECD. 183 . sosyal güvenlik fonlar› gibi bütçe fazlas› kamu kaynaklar›yla fonlan›yor olabilir. çünkü ARGEDBÖH sadece merkezi hükümetin bütçesini kapsamaktad›r. birlikte ele al›nd›klar›nda yukar›dakiler sa¤l›kla ilgili Ar-Ge’nin çekirdek bileﬂenlerini oluﬂturur (Tablo 2). Bu miktarlar›n önemli oldu¤u durumlarda. ‹l idareleri ve yerel idareler. T›bbi cihazlar›n ilk baﬂta özel olarak ç›kar›lmay› gerektirebilmelerine ra¤men. özellikle biyolojik bilimlerde yap›lan güdümlü olmayan araﬂt›rmalardad›r. Belki en önemli boﬂluk. Sa¤l›k araﬂt›rma konseyleri veya benzeri araﬂt›rma programlar› taraf›ndan fon sa¤lanan herhangi bir Ar-Ge. güdümlü olmayan bir araﬂt›rmaya dahil edilmiﬂ ise. sa¤l›kla ilgili Ar-Ge’nin toplam devlet fonu için bir miktar bulabilmek amac› ile.EK 4 Tablo 1. Her biri için tam bir veri seti mevcut olmal›d›r. Baz› sa¤l›k ile ilgili Ar-Ge. ARGEDBÖH’den sa¤lanan sa¤l›kla ilgili Ar-Ge verileri bu tür Ar-Ge’lerin toplam kamu fonu hakk›nda eksik bir tablo sunar. böylece fon kaynaklar› ve Ar-Ge personeli meslek/derecelerine göre toplam dahili Ar-Ge ile ilgili verilerin derlenmesini sa¤lar. 12. özellikle yüksekö¤retim veya genel hastanelerden sorumlu olduklar›nda sa¤l›k Ar-Ge’sini fonlayabilirler. Genellikle sa¤l›kla ilgili iki üretim USSS kategorisi vard›r: – 2423 ‹laçlar. sa¤l›kla ba¤lant›l› olarak dahil edilmesi gereken biyoloji unsurunun saptanmas› mümkün olabilir. 15. genel üniversite fonlar›na dahil edilen sa¤l›kla ilgili Ar-Ge’de veya t›p bilimleri d›ﬂ›nda.
851) Özel sa¤l›k hizmetleri için di¤er sanayilerde yap›lan Ar-Ge E¤er sa¤l›k hizmetleri ayr› bir ürün grubuysa veya özel sa¤l›k hizmetleri harici Ar-Ge harcamalar› gerçekleﬂtirdiyse ay›rt edilmesi mümkün olabilir Kaynak Sanayi grubu veya ürün alan› olarak Ar-Ge taramalar›ndan türetilmesi mümkün Ar-Ge taramalar›ndan ya sanayi grubu veya ürün alan› olarak özel ç›kar›m gerektirir Ürün alan s›n›flamas›ndan türetmek mümkün olabilir. sosyo-ekonomik amac›na göre Ar-Ge (SEH olarak sa¤l›k) veya ilaç ve t›bbi cihaz sanayilerinin harici harcamalar›na göre Ar-Ge dahil olmak üzere sa¤l›kla ilgili ArGe üzerine ek bilgi edinmek üzere di¤er seriler incelenebilir. 3. ∆ 8519 Test laboratuvarlar› (k›smen). 2423) T›bbi cihazlar (USSS Rev. 16. Sa¤l›kla ilgili Ar-Ge. hizmetler ve ilgili personeli kapsayan tahminleri yap›lmal›d›r.EK 4 Tablo 2. bunlar Ar- Ge taramas›na dahil edilmeyebilir. ilaç. bunlar›n özel olarak ortaya ç›kart›lmalar› gerekebilir. Bu ortaya ç›karma iﬂlemi ayn› anda fon kaynaklar›n› ve Ar-Ge personelini de kapsamal›d›r. Bu özellikle sanayinin d›ﬂ›nda ne kadar ilaç ArGe’si yap›ld›¤›n› ortaya koyar ve ayr›ca ilaç sanayisindeki firmalar›n baﬂka ürünler ile ba¤lant›l› Ar-Ge iﬂlemleri olup olmad›¤›n› ortaya ç›kart›r. Sa¤l›kla ilgili Ar-Ge ayr›ca sa¤l›k hizmetleri sanayisinin içinde de yer almaktad›r. bilim alan›na göre Ar-Ge (t›bbi bilimler). t›bbi analitik veya diyagnostik. Gerçekleﬂtiricinin raporlad›¤› verilerden sa¤l›kla ilgili Ar-Ge: ticari teﬂebbüs sektörü Kategori ‹laç Sanayisi (USSS Rev. 3311) Di¤er sanayilerde yap›lan ilaç Ar-Ge’si Di¤er sanayilerde gerçekleﬂtirilen t›bbi cihazlar için Ar-Ge Özel sa¤l›k hizmetleri (USSS Rev. – 851 ‹nsan sa¤l›¤› faaliyetleri. 18. Özellikle sa¤l›k hizmetleri a¤›rl›kla kamuya ait oldu¤unda. Ürün alan› bilgisi yoksa. 3. 3. E¤er dahil edilmiﬂlerse. t›bbi cihazlar ve sa¤l›k hizmetleri sanayisi. Biyoteknoloji 184 . Sa¤l›k Ar-Ge unsurlar›n› saptaman›n en iyi yolu sanayilerin ve ürün alanlar›n›n çaprazlama karﬂ›laﬂt›r›lmas›d›r. Sa¤l›kla ilgili ek Ar-Ge için fon kaynaklar›n›n. di¤er fonksiyonel s›n›flamalar veya ilaç sanayisinin harici Ar-Ge harcamas› Ürün alan s›n›flamas›ndan türetmek mümkün olabilir. di¤er fonksiyonel s›n›flamalar veya t›bbi cihaz sanay isinin harici Ar-Ge harcamas› Ar-Ge taramalar› kapsam›ndaysa ç›kar›m Kaynak: OECD. özellikle: ∆ 8511 Hastaneler. özellikle Ar-Ge hizmetleri sanayisi ve biliﬂim teknolojisi hizmetleri sanayisi (ve gerçekte t›bbi analitik ve test laboratuvarlar›) hizmetleri alan›nda yap›labilir. 17.
Baz› ülkeler tüm Ar-Ge kurumlar›n›n standart taramas›n› yapmay› üstlenirler ve bunlar devam›nda Frascati K›lavuzu’nun uygulama sektörlerine göre bölünürler. bilim alan› s›n›fland›rmas› Tablo 3’teki ile eﬂleﬂti¤inde. örne¤in t›p bilimi gibi. Deneyimler. Çekirdek. t›bbi bilimlerde sa¤l›kla ilgili tüm Ar-Ge’den ve/veya sa¤l›kla ilgili SEH’den oluﬂmaktad›r (Tablo 3’te kal›n yaz› ile gösterilmiﬂtir). Teorik olarak. bu durumda biyolojik bilimler sütunu ve güdümlü olmayan araﬂt›rma olarak ne kadar biyolojik Ar-Ge 185 . Di¤erleri. bu iki s›n›fland›rman›n ülkelerde nas›l uyguland›¤›na ba¤l›d›r. Bununla birlikte. SEH olarak sa¤l›k için çok az Ar-Ge olmal›d›r ve bu. t›bbi bilimlere dahil edilmemiﬂtir. Bu K›lavuz. X X ? X X X x Biyolojik Di¤er do¤al bilimler ve mühendislik Sosyal ve beﬂeri bilimler Kaynak: OECD. 22. ne de t›p bilimlerinin bir bilim alan› olarak sa¤l›kla ile ilgili Ar-Ge’nin yeterince kapsanamad›¤›n› ortaya koymuﬂtur. ne sosyo-ekonomik hedef olarak. Tablo 3’te gösterildi¤i gibi bir bileﬂim gerekmektedir. Tablo 3.EK 4 ﬂirketlerinin ilgili Ar-Ge’lerinin dahil edildi¤inden emin olmak için gerekli dikkat gösterilmelidir. Bilim alan›na ve sosyo-ekonomik hedefe göre sa¤l›kla ilgili Ar-Ge'yi tan›mlama Bilim ve Teknoloji alanlar› Sosyo-ekonomik amaç T›bbi/sa¤l›k ‹nsan sa¤l›¤›n›n korunmas› ve iyileﬂtirilmesi Güdümlü olmayan araﬂt›rma Di¤er tüm X= ilave edilecektir. s›n›fland›rma genetik için tamamen aç›k de¤ildir. her sektör için ayr› tarama üstlenir. verilerin bilim alan›na. yüksekö¤retim) Ar-Ge 19. • Genel yaklaﬂ›m 20. hem kurumsal hem de iﬂlevsel bir s›n›fland›rma alt›nda ve sa¤l›¤›n iﬂlevsel bir alt s›n›fland›rma oldu¤u sosyo-ekonomik hedefe göre derlenmesini önermektedir. özel kâr amac› gütmeyen. 21. Piyasa d›ﬂ› sektörlerdeki (devlet. Bunun elde edilmesi.
Bununla birlikte. T›bbi bilimlerde Ar-Ge giderleri. sosyal bilimlerde s›n›fland›r›lan birimler sa¤l›k hizmetleri Ar-Ge’si gerçekleﬂtirmedi¤i sürece veya do¤al bilimlerde s›n›fland›r›lan genel yaﬂam bilimleri birimleri t›bbi araﬂt›rma yürütmedikçe mümkün de¤ildir. 23. Bu iﬂlevsel veya yar› iﬂlevsel yaklaﬂ›m. Önerilen kurumsal döküm ÖKAG sektörünü ay›ran birçok ülkede kullan›lan. t›p d›ﬂ›ndaki fakültelere bir sa¤l›k araﬂt›rma konseyinden. Do¤rudan araﬂt›rma fonlar›. Bu durumda. genellikle bu tür bir tarama soru formlar› ellerine geçmez ve veriler. ulusal kurumsal s›n›fland›rmaya dayand›r›lm›ﬂ veri kümeleri. • Yüksekö¤retim 25. bilim alan›na göre dökümdür. t›bbi hay›r kurumlar›na ait önemli say›da araﬂt›rma birimi içerebilir ve sadece genel olarak küçük 186 . s›n›fland›rma birimi büyük oldu¤unda (örne¤in t›p fakültesi gibi). 24. bu durumda çekirdek kategoridir ve ayr›ca fon kaynaklar› ve personel verilerinin de mevcut olmas› gerekir. bir sa¤l›k departman› program›ndan. Ö¤retim kurumlar›n›n ayr›nt›l› bir Ar-Ge taramay› soru formu ald›klar› yerlerde sa¤l›k ile ilgili Ar-Ge verileri di¤er tarama yap›lan birimlere iliﬂkin ArGe’de oldu¤u gibi ayn› ﬂekilde derlenebilir. kurumsal kategori olan t›bbi bilimlerdir. biyolojik ve sosyal bilimler gibi di¤er fakültelerde sa¤l›kla ilgili Ar-Ge hesaba kat›lmam›ﬂ olabilir. Örne¤in sa¤l›kla ilgili Ar-Ge’nin as›l ulusal gerçekleﬂtiricilerin bir listesi devlet içinde ve özel kâr amac› gütmeyen kuruluﬂlarda (ÖKAG) oluﬂturulabilir ve onlar›n cevaplar›ndan özel ç›karsamalar yap›labilir. Her zaman olmamakla birlikte. dahili harcamalar›n. daha basit bir tarama soru formuna ait cevaplardan ç›kar›l›r veya idari kaynaklardan derlenir. Bununla birlikte. t›p bilimlerine ait giderler genellikle SEH olarak sa¤l›k harcamalar›ndan daha yüksektir. Ek sa¤l›k ile ilgili Ar-Ge harcamas› olmas›. Bu sektörde. Bilim alan›na göre s›n›fland›rman›n olmad›¤› yerlerde. 26. • Kâr amac› gütmeyen özel sektör 27.EK 4 üstlenildi¤i ile ilgili potansiyel sorun sa¤l›k ile ilgilidir. ilgili birimlerin yerel bilgi baz›nda tek tek seçilmesi gerekebilir. Ar-Ge fonlar› genellikle do¤rudan fonlar ve GÜF olarak bölünür ve do¤rudan fonlar›n kurumsal kaynaklar› üzerinde detaylar mevcut olabilir. fon kaynaklar›n›n ve Ar-Ge perso- nelinin mevcut olaca¤› çekirdek kategori. 28. Fon kaynaklar›n›n türetilmesi ve Ar-Ge personel verilerinin bu tür bir bileﬂim için hesaplanmas› baz› tahminler içerebilir. genellikle ana bilim dal›na göre bir döküm vard›r. Bu sektör. t›bbi bir hay›r kurumu veya ilaç sanayisinden ak›ﬂ oldu¤unda eklenebilir. ulusal sa¤l›k Ar-Ge sistemi hakk›nda yerel bilgi ve fonlama kaynaklar›ndan ek bilgi ile desteklenebilir veya yerleri de¤iﬂtirilebilir.
Bu fonlar›n sa¤l›k ile ilgili unsurlar›n› belirlemek zordur. ticari teﬂebbüsten. Di¤er kurumlarda alan için de herhangi bir Ar-Ge ve/veya ilgili SHE eklenmelidir. örne¤in t›bbi hay›r kurumlar›. ulusal Ar-Ge tara- mas›nda kapsama ve s›n›fland›rma aç›s›ndan hastanelerin nas›l bir iﬂleme tabi tutuldu¤una bakmak faydal› olabilir. hem de SEH’lere göre topland›¤› durumlar- da. özel kâr amac› gütmeyen kuruluﬂlardan (ÖKAGK). Ek bilgi kurumsal ve iﬂlevsel s›n›fland›rman›n karﬂ›laﬂt›r›lmas›ndan veya örne¤in Ar-Ge bütçelerindeki program aç›klamalar›. Fon kaynaklar›. 187 . Sa¤l›k alan›nda GSYARGEH birleﬂtirilmesi 33. kurumlar›n y›ll›k raporlar› gibi di¤er kaynaklardan ç›kart›labilir. Bu nedenle ve devlet sektöründe sa¤l›k ile ilgili Ar-Ge’nin düzenlenmesindeki uluslararas› farkl›l›klardan dolay› bu sektörde sa¤l›k ile ilgili Ar-Ge’nin tan›mlanmas› için standart yöntemler önermek çok zordur. • Devlet sektörü 29. Bu aﬂamada. 30. rakamlar› herhangi bir fonlay›c› taraf›ndan raporlanan seriye göre karﬂ›laﬂt›rmak hatta belki bir sa¤l›k GSMARGEH’i (gayri safi milli Ar-Ge harcamas›) hesaplamak faydal› olabilir. Sa¤l›k ile ilgili Ar-Ge için fon elde etmeye çal›ﬂ›rken.EK 4 oldu¤u için gözard› edilmemelidir. Prensipte. devletten. Verilerin hem bilim alan›na. GSYARGEH’de sa¤l›¤›n kâr amac› gütmeyen kuruluﬂlar (ÖKAGK) taraf›ndan fonlanmas› olarak gözükenden çok daha fazla araﬂt›rma fonu rapor ediyorlarsa. çünkü bunlar genellikle temel araﬂt›rma için iﬂaretlenmiﬂtir. her bir sektörün. esas Ar-Ge faaliyeti SEH ve/veya t›p bilimleri olarak sa¤l›k olan bütün kurumsal birimler olmal›d›r. Bu sektör için çekirdek. K›lavuz bu sektör için kurumsal bir s›n›fland›rma önermemektedir ve kullan›lan döküm ço¤unlukla ulusal idari kategorilere dayand›r›lm›ﬂt›r. Baz› ülkeler. özellikle t›p bilimlerinin kurumsal bir kategori ve SEH’nin iﬂlevsel bir kategori oldu¤u yerlerde genelde bu sektörde t›p bilimleri için yap›lan harcamalardan daha fazlad›r. ancak önemli farkl›l›klar varsa. Farkl›l›klar beklenmelidir. SEH olarak güdümlü olmayan araﬂt›rma alt›nda s›n›fland›r›lan devlette veya yüksekö¤retim sektöründe Ar-Ge gerçekleﬂtiren birimleri bulunan birden fazla bilim dal›na sahip araﬂt›rma konseyleri vard›r ve bunlar K›lavuzda önerildi¤i gibi yaﬂam bilimlerine iliﬂkin giderlerini ayr›nt›l› bir ﬂekilde bölümlere ay›rmazlar. • Özel kurumsal sorunlar 31. yüksekö¤retimden ve yabanc› ülkelerden sa¤l›k ile ilgili Ar-Ge yürütmek için ald›klar›n›n bir araya getirilmesi ile bulunur. GSYARGEH dört uygulama sektörünün her birinde sa¤l›k ile ilgili Ar-Ge’nin toplanmas›yla elde edilir. 32. ek soruﬂturma yap›labilir. SEH olarak sa¤l›k harcamalar›.
Ar-Ge taramalar›nda veri ço¤unlukla sadece USSS 2 basamak s›n›fland›rmas›nda mevcuttur. Bu. Telekomünikasyon Ofis makineleri ve ekipmanlar›n›n kiralanmas› (bilgisayarlar dahil olmak üzere) Bilgisayar ve iliﬂkili faaliyetler Ticari teﬂebbüs sektöründe B‹T ile ilgili Ar-Ge’yi tan›mlamak için bu Ofis. idare etmek ve di¤er amaçlar için araç ve aletler S›nai iﬂlem kontrol ekipman› USSS revizyonu 3’te B‹T sektörüne ait sanayilerin listesi ﬂöyledir: s›n›fland›rma iyi bir baﬂlang›ç noktas›d›r. 36. USSS 3 numaral› revizyonuna dayanarak B‹T Tan›mlama. faaliyeti B‹T ürünlerini veya hizmetlerini üretmek veya da¤›tmak olan ve "B‹T üreten sektör" tan›m›na en yak›n ana sanayileri belirlemektedir. Reviz-yonunda s›n›f 5151 "Bilgisayarlar›n. ses ve görüntü kayd› veya ço¤altma cihazlar› ve ilgili mallar S›nai iﬂlem ekipman› haricinde ölçmek. ‹malat 3000 3130 3210 3220 3230 3312 3313 Hizmetler 5150 Makine. Temel bir dönüm noktas›. Buna ilaveten. listenin do¤rudan uygulanmas›n› zorlaﬂt›rmaktad›r. Son y›llarda. kontrol etmek. enformasyon ekonomisinin/enformasyon toplumunun daha iyi anlaﬂ›lmas› ile sonuçlanacak istatistikler ve göstergeler geliﬂtirmektir. bilgisayar çevre ekipmanlar›n›n ve yaz›l›mlar›n›n toptan sat›ﬂ›" ve s›n›f 5152 "Elektronik ve telekomünikasyon parça ve ekipmanlar›n›n toptan sat›ﬂ›" ile s›n›rl›d›r) 6420 7123 72 37. 35. muhasebe ve hesaplama makineleri Yal›t›lm›ﬂ tel ve kablo Elektronik valflar ve tüpler ile di¤er elektronik parçalar Televizyon ve radyo vericileri ile hatl› telefon ve telli telgraf için cihazlar Televizyon ve radyo al›c›lar›. OECD’de Enformasyon Toplumunun Göstergeleri Üzerine Çal›ﬂma Komitesi (BTGÇK) taraf›ndan B‹T sektörü veya daha geniﬂ olarak bilgi ekonomisi sektörü için istatistikler ve göstergeler geliﬂtirmek üzere yo¤un çal›ﬂmalar yürütülmektedir. baz› kategorilerin çok s›n›rl› B‹T içerikleri vard›r (USSS 3130) veya baz› bak›mlardan Ar-Ge taramalar› ile ilgili 188 . ana sektörünün bir tan›m› üzerinde anlaﬂmaya var›lmas›d›r.EK 4 B‹T ile ilgili Ar-Ge 34. ekipman ve malzemenin toptan sat›ﬂ› (USSS 3. Amaç. Bunun ayr›ca ürün bazl› bir tan›mlama ile tamamlanmas› gerekir. test etmek.
B‹T ile ilgili Ar-Ge üzerine bilgi üretmede bilim alan› s›n›fland›rmas›n› kullanma imkanlar›n› etkiler. ‹lgili alt s›n›flar. Bununla birlikte. iﬂletmenin nihai ürününe göre tan›mlanmaktad›r. Teorik olarak. Çok ayr›nt›l› bilim alan› s›n›fland›rmas›. Burada. o ﬂirket taraf›ndan yaz›l›m ürünü için yürütülen herhangi bir ArGe. Ar-Ge tara- malar›nda kullan›lan ürün alan› s›n›fland›rmas›na ait kümelenme seviyesinin. uygulamada birçok ülkede kesinlikle zorluklara neden olacakt›r. K›s›m 4. örne¤in bir araba üreticisi taraf›ndan. 41. iletiﬂim ve bilgi teknolojileri.EK 4 de¤ildir (örne¤in toptan sat›ﬂ veya kiralama kategorileri). Bununla birlikte. Bölümü’nde önerilen bilim alan› s›n›fland›rmas› B‹T ile ilgili ArGe’nin tan›mlanmas› için çok faydal› de¤ildir. 39. Ürün alan› s›n›fland›rmas› kullan›m› ile ilgili bir sorun. K›lavuzun 4. 38.3’ü. K›lavuzun 3. bu durumda. SEH 189 . Hangi ürün alanlar›n›n B‹T ile ilgili olarak dikkate al›naca¤›na dair bir uluslararas› önerinin haz›rlanmas›yla ilgili çal›ﬂmalar devam etmektedir. yani iﬂlevsel bir s›n›fland›rma olan ürün alan› s›n›fland›rmas› gibi. 32 ve 33’ü (üretimde B‹T ile ilgili Ar-Ge) ve USSS 64 ve 72’yi (Hizmetlerde B‹T ile ilgili Ar-Ge) içerir. ticari teﬂebbüs sektöründeki B‹T ile ilgili Ar-Ge’nin tan›mlanmas› için daha uygun olabilir. Bu onlar›n. mevcut BPBAKT’nin 2 basamakl› seviyesine ilave edilmiﬂtir. Buna örnek. bilim alan› s›n›fland›rmas› faydal›d›r. art›k Ar-Ge taramalar›nda ürün alan› s›n›fland›rmas›n›n kullan›lmas› için daha aç›k bir ﬂekilde yap›lm›ﬂ öneriyi içermektedir. e¤er yaz›l›m d›ﬂar›da bir ﬂirketten sat›n al›nd›ysa. Bu. USSS 30. B‹T ile ilgili Ar-Ge olarak dikkate al›n›r. arabalara yerleﬂtirilmek üzere geliﬂtirilen yaz›l›mla ilgili yürütülen Ar-Ge’nin. Ürün alan›. ürün alan› aç›s›ndan bir tan›mlama. çok parçalanm›ﬂ ürün gruplar›na göre tan›mlanan B‹T ile ilgili Ar-Ge’yi ay›rt edebilmek için çok geniﬂ kapsaml› olabilece¤idir. bilgisayar donan›m›. B‹T ile ilgili Ar-Ge olarak dikkate al›namayaca¤› anlam›na gelmektedir. Bölüm. çünkü bu durumda yaz›l›m araba üreticisinin nihai ürünü de¤ildir. Ürün alan› s›n›fland›rmas› her ülkede Ar-Ge taramalar›nda kullan›lmamas›na ra¤men. ‹statistiksel amaçlar için uygulanabilecek. sosyo-ekonomik hedefe (SEH) göre s›n›fland›rma ayr›ca B‹T ile ilgili Ar-Ge’yi ay›rt etmek için de kullan›labilir. Bununla birlikte. bilim alan›na göre yeni bir s›n›fland›rma geliﬂtirmek için çal›ﬂmalar baﬂlayacakt›r. B‹T için uygun Ar-Ge veya daha geniﬂ anlamda enformasyon ekonomisi/enformasyon toplumu için Ar-Ge. B‹T ile ilgili araﬂt›rmay› tan›mlamak için daha uygun bir s›n›fland›rma ile tamamlanmal›d›r. Do¤al bilimler ve mühendislik ve bir olas›l›kla sosyal bilimler alt›nda B‹T sektörü veya daha geniﬂ anlamda enformasyon ekonomisi/enformasyon toplumu için ilgili alt alanlar belirlemek temel bir zorunluluktur. di¤er uygulama sektörlerinde de yer al›r. anlaﬂmaya var›ld›¤› zaman. Yukar›daki s›n›fland›rma. bilgi iﬂlem ve iletiﬂim bilimleridir. 40. B‹T ile ilgili Ar-Ge’nin iﬂletimsel bir tan›mlamas›.
Biyoteknoloji faaliyetlerinin ölçümü için istatistiksel bir çerçeve geliﬂtirmek üzere ve kullan›c›lar›n biyoteknolojinin etkileri ve biyoteknoloji faaliyetleri üzerine göstergelere iliﬂkin ihtiyaçlar›n› daha yak›ndan belirlemek amac› ile OECD’de çal›ﬂmalar devam etmektedir. Yard›m olarak. 45. mühendislik. gelecekteki ekonomik geliﬂme için çok büyük öneme sahip yayg›n bir teknoloji olma potansiyeline sahip olarak görülmektedir. bilim alan› s›n›fland›rmas›n›n yeniden gözden geçirilip de¤iﬂtirilmesi çal›ﬂmalar› s›ras›nda araﬂt›r›lmas› gerekir. ﬁu anda. Avustralya s›n›fland›rmas› "biyoteknoloji" diye isimlendirilen özel bir kategoriye sahiptir. Bu durum merkezi ürün grup s›n›fland›rmas› (MÜS) ve uyumlu hale getirilmiﬂ emtia tan›m› ve HS 2002 kodlama sistemi için yaklaﬂ›k olarak ayn›d›r. USSS’nin hiçbir seviyesinde (bölüm. Biyoteknolojiyi. 190 . s›n›f) belirli biyoteknoloji sanayilerini tan›mlamak mümkün de¤ildir. do¤al bilimler. grup. Biyoteknoloji. biyoteknolojinin tan›m›. t›p bilimleri ve tar›msal bilimler dahil olmak üzere K›lavuzda önerilen ana bilim alanlar›n›n birço¤u ile ilgilidir. S›n›fland›rmalar 43. tek tan›m ve teknolojiler listesi aç›s›ndan daha ileri çal›ﬂma için bir temel kabul edilmiﬂ ve bu Ek’in sonunda sunulmuﬂtur. biyoteknolojiyle ilgili bir tarama modeli geliﬂtirilmektedir. genetik bilimi. ancak ayr›ca s›n›fland›rman›n farkl› seviyelerinde ilgili kategoriler de mevcuttur. Biyoteknolojiyle ilgili Ar-Ge Giriﬂ 42. S›n›fland›rman›n bir sonraki büyük gözden geçirilmesinde biyoteknoloji ile ilgili sanayilerin tan›mlanma olas›l›¤› üzerine baz› ön görüﬂmeler yap›lm›ﬂt›r. biyo maddeler ve t›p biyoteknolojisi gibi. Mevcut sosyo-ekonomik hedefleri (SEH) ve bilim alan›na göre yap›lan daha fazla Ar-Ge ba¤lant›l› s›n›fland›rmalar. s›nai biyoteknoloji. Biyoteknoloji bir ürün veya bir sanayiden ziyade bir iﬂlem olmas› nedeni ile. 44.EK 4 s›n›fland›rmas›. USSS. biyo iyileﬂtirme.Bu de¤erlendirmelere dayanarak. ayr›nt›l› bilim alan› s›n›fland›rmas› ile tan›mlanabilme olana¤›na iﬂaret etmektedir. mevcut s›n›fland›rmalar baz›nda kolay bir ﬂekilde saptanmas› zordur. biyokimya ve hücre biyolojisi. S›n›fland›rmalar genellikle bir alan› s›n›rlamak için kullan›l›r. biyoteknolojinin tan›mlanmas› için uygun de¤ildir. biyoteknoloji ile ilgili Ar-Ge’nin. Biyoteknoloji. tekrar gözden geçirilmiﬂtir. Bunun. Uluslararas› Standart S›nai S›n›fland›rmas›. Avustralya’daki deneyim. 1980’lerde henüz biyoteknolojiye olan ilgi s›n›rl› iken. bu detay seviyesinde sadece baz› AB ülkelerinde uygulanmaktad›r. bilim alanlar›na göre yap›lan daha ayr›nt›l› s›n›fland›rma baz›nda tan›mlamak mümkün olabilir. mikrobiyoloji. ana bilim alanlar›n›n kabul edilen alt alanlar› da dahil olmak üzere.
biyoteknoloji Ar-Ge’si için normal Ar-Ge taramalar›ndan biyoteknolojinin OECD tan›m›n› kullanarak bilgi elde etmektir. biyoteknoloji Ar-Ge’si üzerine daha kolay karﬂ›laﬂt›r›labilir veri elde etmeye do¤ru at›lan ilk ad›md›r. Karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤i daha iyi bir hale getirebilmek için. Taramalar. Biyoteknoloji ile ilgili Ar-Ge’yi tarif edebilmek için uygun s›n›fland›rmalar mevcut olmal›d›r. 49. Bu. Yaklaﬂ›k on ülkenin. Aﬂa¤›daki paragraflar mevcut Ar-Ge taramas›na soru eklenmesi konusuna de¤inmektedir. ilginç teknolojiler listesi ba¤lam›nda bir soru s›kl›kla sorulmaktad›r. Model taramalar 47. %_____. Çeﬂitli taramalarda kullan›lan tan›mlar farkl›d›r.EK 4 46. Ar-Ge taramalar›na eklenecek biyoteknoloji üzerine özel sorular›n veya bu taramalar ile ba¤lant›l› olarak toplanm›ﬂ olanlar›n baz› k›s›tlamalar› vard›r. Biyoteknoloji ile ilgili eklemeler yan›t verme sorumlulu¤unu sadece az bir miktarda artt›rmal›d›r. tek bir tan›m. 191 . Birinci seçenek. Dolay›s›yla biyoteknoloji Ar-Ge’si ve biyoteknoloji kullan›m› üzerine bilgi edinmenin tek yolu biyoteknoloji üzerine özel taramalar geliﬂtirmek veya örne¤in Ar-Ge taramas› gibi mevcut taramalarda bu konu ile ilgili ilave sorular sormakt›r. Biyoteknolojinin de dahil oldu¤u. toplam Ar-Ge harcamas› içinde biyoteknoloji Ar- Ge’sine ait pay üzerine bilgi talep etme deneyimi vard›r. OECD tan›mlar›n›n (hem tek bir tan›m›n. lütfen daha önce rapor edilmiﬂ toplam dahili Ar-Ge masraf›n›n biyoteknolojiye ayr›labilecek pay› ile ilgili tahmini rakam› yaz›n›z. hem de bu Ek’in sonunda sunulan listenin) kullan›lmas› önerilmektedir. Ar-Ge taramalar›na biyoteknoloji ile ilgili sorular eklenmesi 48. ilgili teknolojilerin bir listesi veya bu ikisinin bir kar›ﬂ›m›n› vermektedir. Bunlar ﬂu ﬂekildedir: De¤iﬂkenin genel Ar-Ge tarama çerçevesine dahil edilmesi gerekir. Genel Ar-Ge taramalar›nda ﬂu tür sorular sorulabilir: Yukar›da rapor edilen Ar-Ge herhangi bir biyoteknoloji Ar-Ge’si içermekte midir (tan›ma bak›n›z)? Evet ( ) Hay›r ( ) E¤er cevab›n›z evet ise. 50. ‹kinci seçenek ise. Sosyo-ekonomik hedeflere göre gözden geçirilip düzeltilmiﬂ herhangi bir s›n›fland›rmada biyoteknolojiyi tan›mlamak zor olacakt›r. biyoteknoloji için tarama modeli geliﬂtirme çal›ﬂmalar› ile araﬂt›r›lmaktad›r.
53. Dikkate al›nmas› gereken di¤er bir soru ise. 52. biyotek- nolojiyi tarama amaçl› olarak kategorize ederken baz› özel sorunlar ortaya ç›karmaktad›r. mevcut tan›m›n geliﬂtirilip de¤iﬂtirilmesini sa¤layacakt›r. Liste bazl› tan›m belki daha fazla yard›mc› olacakt›r. Bu de¤iﬂkenin ayr›nt›l› formülasyonu bu konunun daha ayr›nt›l› bir ﬂekilde incelenmesini gerektirebilir. Bu. 192 . Birkaç ülkenin bu konudaki deneyimi bunun mümkün oldu¤unu göstermektedir. Karﬂ›laﬂt›rma aç›s›ndan. Bu tan›m›n bütün sektörlerde kullan›lmas›ndan kazan›lacak deneyim. bu ﬂekilde bu ülkelerin ArGe’sinde biyoteknolojinin rolü ile ilgili daha geniﬂ karﬂ›laﬂt›r›labilir genel bak›ﬂ aç›s› elde edilebilir.EK 4 51. bu tan›m›n di¤er sektörlerde de kullan›lmas› önerilmektedir. Biyoteknoloji alan›nda bilim ve teknoloji aras›ndaki etkileﬂim özellikle güçlü oldu¤u için. Biyoteknoloji birden fazla bilim dal›n›n oldu¤u bir aland›r. Cevap vereni yönlendirmek için biyoteknolojinin OECD tan›m› verilme- lidir. Mümkün oldu¤u kadar çok üye ülkede Ar-Ge taramalar›na biyoteknoloji Ar- Ge’si ile ilgili birkaç basit soru konulmas› önerilmektedir. ancak her ikisi de gerekebilir. bu tür bir sorunun di¤er Frascati K›lavuzu sektörlerindeki ArGe taramalar›na de eklenmesi önerilmektedir. Biyoteknolojinin mevcut OECD tan›m› bir ön tan›m niteli¤indedir ve genellikle ticari teﬂebbüs sektörünün Ar-Ge taramalar›nda öncü olarak kullan›lm›ﬂt›r. 55. Ar-Ge ile ilgili kamu fonunun ne kadarl›k bir k›sm›n›n biyoteknoloji Ar-Ge’si için harcand›¤›d›r. 54.
ürün ve hizmet üretilmesi amac›yla dönüﬂtürülmesi. farmakogenetik. "Yaﬂayan organizmalara oradaki parçalara. biyo ka¤›t hamuru üretimi. lipit/protein gliko-mühendislik. 193 . •Hücre ve doku kültürü ve mühendisli¤i: hücre/doku kültürü.EK 4 Biyoteknolojinin OECD tan›m› 56. gen araﬂt›rmas›. yaﬂayan veya yaﬂamayan materyallerin bilgi. genetik mühendislik. virüs ile ilgili vektörler. cenin manipülasyonu. doku mühendisli¤i. Listeye dayand›r›lm›ﬂ tan›m (gösterme amaçl›d›r ve her ﬂeyi kapsamamaktad›r). •Proteinler ve moleküller (fonksiyonel parçalar): protein/peptit s›ralamas›/sentez. biyoiﬂlem. biyoözütleme. protein mühendisli¤i. hormonlar ve büyüme faktörü. •‹ﬂlem biyoteknolojileri: biyoreaktörler. •DNA (kodlama): Genomik. DNA s›ralamas›/sentezi/amplifikasyonu. biyoa¤artma. ürünlere ve modellere BT’nin uygulanmas› yoluyla. hücre reseptörü/sinyalizasyon/feromonlar. biyoiyileﬂtirme ve biyosüzüm. •Alt hücresel organizmalar: gen terapisi. aﬂ› maddesi/ba¤›ﬂ›kl›k uyar›c›lar›. hücresel füzyon. biyokükürtsüzleﬂtirme. fermantasyon. melezleme.
istatistiksel birimleri yeterince küçük olarak tan›mlayarak birçok bölgede faaliyette olmalar›n› önlemektir. kurumun posta adresi temel al›narak istatistiksel birimlerin bölgelere göre atanmas› mümkündür ve uygulanabilir. Bu ek k›saca bunu gerçekleﬂtirmenin çeﬂitli yöntemlerini tart›ﬂmaktad›r. K›lavuzun 5. Müessesenin istatistiksel birim olarak kullan›lmas› durumunda. ArGe personeli) için ayr› bir bölgesel döküm olmal›d›r. Bu nedenle. Bölgesel veriler. Bu nedenle Frascati K›lavuzu. Bölümlerinde Ar-Ge personeli ile Ar-Ge giderlerine iliﬂkin verilerin bölgelere göre dökümünün yap›lmas›n› önermektedir. bölgesel veri do¤rudan ç›kar›labilir. bilgiye iliﬂkin ulusal ve uluslararas› ihtiyaçlara göre belirlenecektir. Bu. cevap veren ve taramay› yapan kuruluﬂ için fazladan iﬂ yarat›r. Bu yaklaﬂ›m›n avantaj›. Ar-Ge taramalar› için veri genellikle sadece iﬂletme türü birimler seviyesinde mevcuttur ve bu birimlerin daha küçük parçalara bölünmesi için yap›lan bir teﬂebbüs. 194 . veri toplanmas› ve sanayi baz›nda anlaml› ulusal rakamlar›n derlenmesi aç›s›ndan bu genel olarak çok uygulanabilir de¤ildir. bölgesel dökümün detaylar›n› ele almaz. Bu durumda. Bu. Aksi takdirde yukar›daki ve aﬂa¤›daki bölümdeki noktalar geçerli olacakt›r. kurum birimi (örne¤in üniversite enstitüleri veya buna karﬂ›l›k gelen birimler) daha makul olabilir. hiç olmazsa en büyük birime ait en önemli de¤iﬂkenler (Ar-Ge giderleri.ve 6. Bununla birlikte. birçok durumda kurumsal türdeki birimi ima edecektir. Örneklem kurulmas› halinde sorunlar ortaya ç›kabilir. 3. Ar-Ge de¤iﬂkenlerinin bölgelere göre ayr›lmas› için ideal çözüm. Bu Ek. sanayiye göre sektörel toplamlarda da çok farkl›l›klar olacakt›r. çünkü bölge çok ender olarak tabakalaﬂt›rma de¤iﬂkeni olarak kullan›labilir. Yüksekö¤retim sektöründe veri elde etmek için kullan›lan yönteme ba¤l› olarak. bölgesel döküm üzerine ayr› bir soru olmas› imkan› yoksa (aﬂa¤›da tarif edildi¤i gibi). do¤rudan istatistiksel birimlerin s›n›fland›r›lmas› ile veya taramalarda bu döküm ile ilgili ayr› bir sorunun dahil edilmesi ile elde edilebilir. E¤er do¤rudan bilginin elde edilmesi mümkün de¤ilse. 4. Bununla birlikte birçok bölgede faaliyeti olan büyük birimlerin sadece bir bölgeye atfedilmesi dökümde bozulmalara neden olacakt›r.EK 5 Ek 5 Bölgesel Ar-Ge Verilerini Sa¤lama Yöntemleri Giriﬂ 1. ‹statistiksel birimlerin s›n›fland›rmas› 2. Yöntemleri daha ayr›nt›l› olarak araﬂt›rm›ﬂ olan Eurostat’›n çal›ﬂmalar›n› kullanmaktad›r. yüksekö¤retim sektörü haricinde bütün sektörlerde Ar-Ge taramalar› için iﬂletme türü birimini en uygun olarak önermektedir.. Ar-Ge ile yak›ndan iliﬂkili oldu¤u varsay›lan de¤iﬂkenler baz›nda tahmin edilmesi gerekebilir. bütün de¤iﬂkenlerin otomatik olarak bölgelere göre haz›r olmas›d›r. Birçok durumda.
belediye veya müessese Ar-Ge personeli Çal›ﬂanlar›n say›s› Ar-Ge personeli(TZE) Ar-Ge giderleri 6. yükseltici faktörlerin uygulanmas› gerekti¤inden. 195 . baz› ülkelerde. kurum seviyesinde bilgi eksikli¤i varsa bir yedek vazifesi görür. Bölgeler hakk›ndaki bilgiler do¤rudan sorulabilir. cevap verenler bölgelerin nas›l tan›mland›¤›n›n fark›nda olmayabilirler. Tabloda. Bu. alt birimlerin belediyelerini sormak ve daha sonra bunlar› uygun bölgeler için kodlamakt›r. örnekleme sorunlar› ortaya ç›kabilir. Bununla birlikte. Bunun alternatifi. bölge baz›nda araﬂt›rmac›lar hakk›nda veriler için ek sütunlar gerekmektedir. Aﬂa¤›daki tablo soru formülasyonu veya de¤iﬂkenlerin öncelikleri hakk›nda bir önerme yapmadan talep edilecek bilgiyi göstermektedir. Üçüncü alternatif ise. Bu yaklaﬂ›mda. kurum türü birimler için soru sormak ve kurumun adresini belirlemeye çal›ﬂmakt›r. Yukar›daki alternatif ile karﬂ›laﬂt›r›ld›¤› zaman bu seçenek bölgesel da¤›l›ma daha fazla kesinlik kazand›rmaktad›r. Soru birçok de¤iﬂik ﬂekilde sorulabilir. Bölge.EK 5 Bölgesel da¤›l›m üzerine ayr› bir soru sorulmas› 5. Kurum seviyesinde bölgeselleﬂmenin gerekli oldu¤u de¤iﬂkenlere sahip olmak genellikle mümkündür.
BT faaliyetleri üzerine standartlaﬂt›r›lm›ﬂ bilgi sa¤lamak için tasarlanm›ﬂ olmas›na ra¤men. üye devletlere 1966 y›l›nda da¤›t›lm›ﬂ ve standartlaﬂt›r›lm›ﬂ dönemsel taramalar 1969 y›l›nda oluﬂturulmuﬂtur. analizi. Esas olarak. maksimum uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤e izin verecek ﬂekilde bilgi toplamakt›r. hem ileri düzey BT istatistiksel sistemine sahip hem de henüz sistemlerini geliﬂtirmekte olan bütün üye devletler taraf›ndan uygulanabilecek uluslararas› istatistiksel standartlar› ayr›nt›l› olarak vermektedir. UNESCO taraf›ndan düzenlenen çal›ﬂma ve toplant›larda derinlemesine görüﬂülmüﬂtür. Ar-Ge üzerine yo¤unlaﬂm›ﬂt›r. Bununla birlikte istatisti¤in Ar-Ge ötesinde zaman içinde kademeli olarak geniﬂletilmesini de teklif etmektedir. yay›mlanmas› ve standart hale getirilmesini organize etmiﬂtir.EK 6 Ek 6 Di¤er Uluslararas› Kuruluﬂlarda BT Göstergeleri Üzerine Çal›ﬂmalar 1. Taramalarda kullan›lan yöntembilim. Önerinin benimsenmesinin ard›ndan birbirini izleyen uluslararas› düzeyde iki aﬂama teklif edildi: Birinci aﬂama. Bilim ve Kültür Kurumu) 2. önerinin benimsenmesini izleyen en az beﬂ y›ll›k bir dönem üzerinden. Farkl› ülkelerde de¤iﬂen kurumsal modeller ve e¤itim ve araﬂt›rma ile toplanan Ar-Ge verileri ve di¤er BT göstergelerinin gelenekleri karﬂ›laﬂt›r›lmas› sorunlar› baﬂka uluslararas› kuruluﬂlarla birlikte OECD taraf›ndan da dikkate al›nm›ﬂt›r. d›ﬂar›dan uzmanlar›n yard›m› ile Bilim ve Teknolojide ‹statistiklerin Uluslararas› Standardizasyonu için Öneriler tasla¤›n› haz›rlad› ve bu taslak devlet uzmanlar›n›n bir toplant›s›nda gözden geçirilerek 1978 y›l›nda UNESCO Genel Konferans› taraf›ndan benimsenmek üzere önerildi. UNESCO ‹statistikler Bölümü bilim ve teknoloji (BT) ve daha belirli bir biçimde Ar-Ge ile ilgili verilerin sistematik toplanmas›. 1965 y›l›ndan beri. ‹lk deney türündeki tarama soru formlar›. 4. 1975 ve 1976 y›llar›ndaki yöntembilimsel çal›ﬂmalar› takiben UNESCO Sekreteryas›. de¤iﬂik uluslararas› kuruluﬂlarda BT göstergelerini geliﬂtirmek için üstlenilen faaliyetler ile ilgili genel bir bak›ﬂ aç›s› sunar. Bu öneri. Bu ek. nitelikli personelin ekonomik olarak aktif 196 . bütün dünyadaki ulusal uzman- lar›n yard›m› ile tedricen geliﬂtirilmiﬂtir. UNESCO (Birleﬂmiﬂ Milletler E¤itim. Bu bilgiler düzenli olarak UNESCO ‹statistik Y›ll›¤›'nda (1999 y›l›na kadar UNESCO y›ll›¤›) yay›mlanmakta ve Dünya Bilim Raporu gibi özel raporlar ve analizler için kullan›lmaktad›r. 1970 y›l›ndan beri dünya çap›nda yürütülen BT insan kaynaklar› ve Ar-Ge personeli ve harcamalar› üzerine istatistiksel çal›ﬂmalardan elde edilen bilgiler ile ﬂimdiki halde 100 ülkeyi ve co¤rafi bölgeyi kapsayan bir veritaban› oluﬂturulmuﬂtur. Amaç bilimsel ve teknolojik faaliyetler üzerine (BTF). 3.
1976 ve 1981 y›llar›nda düzenlenen toplant›larda. 1984c). UNESCO ve BMAEK’in (Birleﬂmiﬂ Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu) Ortak Çal›ﬂma Komitesi arac›l›¤› ile iﬂbirli¤i teﬂvik edildi ve 1969. UNESCO’nun Ar-Ge istatistik program› yöntembilimini ayr›ca Frascati K›lavuzu’ndakiler ile uyumlu hale getirilmesini ve önceli¤in. UNESCO bu uluslararas› standartlar üzerine bir k›lavuz yay›nlad› (UNESCO. Bütün bu çal›ﬂmalar boyunca UNESCO. UNESCO Genel Konferans›’na onay için sunulacakt›r. geniﬂ bir ﬂekilde BT e¤itim ve ö¤retimi (bilimsel ve teknik e¤itim ve ö¤retim . 1984b) ve üye devletler taraf›ndan kullan›lmak üzere gözden geçirilip de¤iﬂtirilmiﬂ olan "Bilim ve Teknoloji Üzerine ‹statistik Toplama K›lavuzu"nu (UNESCO. BT’nin ve mevcut BT istatistiksel sistem ve kapasitelerine ait politika ihtiyaçlar›n›n esas olarak uluslararas› bak›mdan gözden geçirilmesi üzerine yo¤unlaﬂm›ﬂt›r ve bu. 5. bütün ülkelerin ihtiyaçlar›na cevap veren uluslararas› BT göstergelerinin daha fazla geliﬂtirilmesine verilmesini içermektedir. önerinin uygulanmas›nda karﬂ›laﬂ›lan sorunlar› ve yeni BT göstergelerine ihtiyac› belirlemek üzere örnek olay incelemeleri yürütüldü. Tamamlanm›ﬂ olan bu de¤erlendirmenin bulgular› ve önerileri. 1976 y›l›ndan beri. Özellikle önceden merkezi planlama ile yönetilen ekonomilerde BT faaliyetlerinin organizasyonu ve ölçümü ile ilgili olarak 1980’ler ve 1990’lar›n baﬂlar›nda gerçekleﬂen de¤iﬂiklikler ile. 7. OECD. Bu gözden geçirmenin sonuçlar› 2003 y›l›nda haz›r olacakt›r ve önceliklerle stratejiler.BTEÖ) kapsayacak ﬂekilde geniﬂletilecekti. UNESCO ayr›ca bilimsel ve teknolojik bilgi ve dokü- mantasyon (BTBD) üzerine veri toplamak için bir yöntembilim geliﬂtirmeye çaba gösterdi. 1996 y›l›nda UNESCO’nun BT istatistiksel program›n›n özel d›ﬂ de¤erlendirmesi yap›ld›. BTEÖ üzerine istatistik toplamak için yöntembilim oluﬂturmak üzere çal›ﬂmalar 1981 y›l›nda baﬂlad›. 2004 y›l›nda uygulamalar baﬂlamadan önce 32. 6. bilimsel ve teknolojik hizmetleri (BTH).EK 6 olmas› ve/veya iﬂe al›nmas› da dahil olmak üzere bütün uygulama sektörlerinde sadece Ar-Ge’yi kapsayacakt›. UNESCO ‹statistik Enstitüsü’nün (U‹E) 1999 y›l›ndaki kuruluﬂundan beri UNESCO’nun faaliyetleri. üçüncü seviyede ise. 1984 y›l›nda. 1972. Dünyan›n çeﬂitli bölgelerinde BT istatistiklerinin durumunu. uluslararas› uzmanlar a¤›. bu çal›ﬂma 1984 y›l›nda bir geçici BTBD K›lavuzu yay›mlanmas› ile sonuçland› (UNESCO. BT istatistiklerini iyileﬂtirme ve geliﬂtirmenin yollar› üzerine çal›ﬂmalar yap›ld›. eski CMEA (Müﬂterek Ekonomik Yard›m Konseyi) ve OAS (Amerikan Eyaletleri Organizasyonu) gibi hükümetler aras› kuruluﬂlar taraf›ndan elde edilen deneyimi dikkate ald›. UNESCO’ya program öncelikleri ve BT istatistikleri alan›nda uygulama stratejilerinin yeniden tan›mlamas›nda yard›mc› olmakt›r.Bu gözden geçirmenin temel amac›. ikinci aﬂama s›ras›nda istatistikler. 1984a) ç›kard›. OECD ve Eurostat ile yak›n iﬂbirli¤i içinde yürütülmüﬂtür. 197 .
Ar-Ge personelinin bölgesel da¤›l›m›. Veriler üye devletler ile yap›lan y›ll›k bir tarama ile toplanmakta ve karﬂ›laﬂt›r›labilir bir ﬂekilde sunulabilmesi için iﬂlemden geçirilmektedir. Daha sonra 1986 y›l›nda. Ar-Ge’nin üye devletlerdeki sosyoekonomik amaçlar ile kamu fonlamas›. projeksiyon verileri ve bu tür verilerin oluﬂturulmas› için bir yöntembilime duyulan ihtiyaç görüﬂülmüﬂtür. Eurostat ayr›ca OECD ile birlikte aktif olarak. 1983). 1986). Komite ayr›ca bütçe analizi üzerine çal›ﬂmalar yapm›ﬂ ve ilgili ilkeler Kuzey Avrupa dillerinde bas›lm›ﬂt›r (Nordforsk. çeﬂitli ülkelerde yöntembilimsel çal›ﬂmadan ortak olarak sorumludur. özellikle Kuzey Avrupa ülkeleri aras›nda veri karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤i ile ilgili olarak Ar-Ge istatistiklerinin üretilmesi ve analizi ile ilgili birçok sorunu görüﬂmüﬂlerdir. Oslo K›lavuzunun (OECD. Kuzey Avrupa dillerinde Frascati K›lavuzu’na ayr›nt›l› bir ilave olan "Kuzey Avrupa K›lavuzu"nu üretmiﬂtir. 1968 y›l›ndan beri. Seçilmiﬂ bölümler ‹ngilizceye tercüme edilmiﬂ ve Nordforsk taraf›ndan OECD’de çeﬂitli uzman toplant›lar›nda sunulmuﬂtur. Frascati K›lavuzu’nun bir önceki bask›s›ndakileri tamamlamaktad›r. Avrupa Birli¤i kuruluﬂlar›n›n Ar-Ge ödenekleri. 9. Nordforsk/‹skandinav Sanayi Fonu 10. 11. Kuzey Avrupa ülkeleri. çeﬂitli çal›ﬂma gruplar›. Bilim 198 . Ar-Ge ve Yenilik ‹statistikleri üzerine Çal›ﬂma Komitesi’nde temsil edilen AB ve EEA üye devletlerin iﬂbirli¤i ile. Yenilik taramay› yöntembilimi büyük ölçüde Eurostat taraf›ndan haz›rlanan ve koordine edilen üç Topluluk Yenilik Taramay›’nden etkilenmiﬂtir. Di¤er baﬂl›klar›n aras›nda. Eurostat. Eurostat. 1995) ve bu k›lavuz ile ilgili istatistiklerin toplanmas›na ve yay›mlanmas›na öncülük etmiﬂtir. yüksekö¤retim sektöründe iyileﬂtirilmiﬂ ilkeler üzerine çal›ﬂmalar ile ilgili k›sa bir rapor yay›mlanm›ﬂt›r (Nordforsk. Ar-Ge giderleri ve Avrupa patent baﬂvurular› üzerine y›ll›k raporlar haz›rlamaktad›r. 1987 y›l›nda Nordforsk. 1974 y›l›nda Komite. AB’ye üye olmaya aday ülkelerden ve Rusya Federasyonu’ndan Ar-Ge ve yenilik istatistiklerini toplamakta ve yay›mlamaktad›r. Komite. Ar-Ge’nin bölgesel yönleri ve yenilik istatistikleri üzerine bir k›lavuz ve Ar-Ge için devlet ödenekleri üzerine veri toplama ilkeleri geliﬂtirmiﬂtir ve bunlar. Kuzey Avrupa ülkelerinde Ar-Ge istatistiklerinin geliﬂtirilmesine ileri derecede öncelik vermeye devam etmektedir. bilim ve teknoloji için insan kaynaklar›na iliﬂkin Canberra K›lavuzu’nun geliﬂtirilmesine kat›lm›ﬂ (OECD. 1997a) ilk gözden geçirilip de¤iﬂtirilmesinde aktif olarak OECD’ye kat›lm›ﬂt›r. 1987 y›l›na kadar iﬂbirli¤i. Son zamanlarda Komite. Bu dönem boyunca. Komitenin sorumlulu¤unu üstlenen ‹skandinav Sanayi Fonu ile birleﬂmiﬂtir. Ar-Ge istatistikleri alan›ndaki çal›ﬂmalar› koordine edebilmek için iﬂbirli¤i yapmaktad›r. Eurostat ayr›ca. Eurostat.EK 6 Eurostat (Avrupa Topluluklar› ‹statistik Ofisi) 8. Ar-Ge istatistikleri üzerine özel bir komite oluﬂturan Nordforsk (Uygulamal› Araﬂt›rma için Kuzey Avrupa ‹ﬂbirli¤i Organizasyonu) taraf›ndan organize edilmiﬂtir.
1989 y›l›nda. Latin Amerika’da karﬂ›l›kl› yard›m için mekanizmalar›n oluﬂturulmas›. 199 . 12. BT göstergelerinin hem üreticileri hem de kullan›c›lar› bu grubun üyeleridir. karar verme için politik bir araç olarak kullan›m›n› artt›rma fikri ile Latin Amerika’da bilim ve teknolojinin analizi ve ölçümü için araçlar›n geliﬂtirilmesini teﬂvik etmektir. Bir haber ve fikir bülteni olan "Indicios"un yay›mlanmas›. Ibero Amerikan Bilim ve Teknoloji Göstergeleri A¤› ((Red Iberoamericana de Indicadores de Ciencia y Tecnología) Ibero Amerikan Bilim ve Teknoloji Göstergeleri A¤› – RICYT) 1994 y›l›n›n sonunda Ulusal Quilmes Üniversitesi’nde yap›lan Bilim ve Teknoloji Üzerine ‹lk Ibero Amerikan Semineri’nde ortaya ç›kan öneri temel al›narak. RICYT (Ibero Amerikan Bilim ve Teknoloji Göstergeleri A¤›) 13. RICYT’nin genel amac›. ‹skandinav Sanayi Fonu özel bir çal›ﬂma komitesi oluﬂturmuﬂ ve bu grup genel bir tarama soru formu kullanarak yenilik üzerine bir Kuzey Avrupa taramay› baﬂlatm›ﬂt›r. yenilik çal›ﬂmalar› için. uluslararas› iﬂbirli¤i çerçevesinde.EK 6 ve Teknoloji Göstergelerinin Geliﬂtirilmesi için Kuzey Avrupa Grubu’nun ismini de¤iﬂtirmiﬂ. 1990’larda. yani "Bogota K›lavuzu"nun yay›mlanmas› olmuﬂtur. iletiﬂim a¤› faaliyetlerine ayr›lm›ﬂ ve düzenli bir ﬂekilde göstergeler ile ilgili güncelleﬂtirilmiﬂ bilgi sunan bir web sayfas› (www. 1992). Bunun bir sonucu teknolojik yenilikler üzerine Latin Amerikal› Göstergeler K›lavuzu’nun. Kuruldu¤undan beri. 14. yenilik taramalar›n›n ilkeleri görüﬂmek üzere birçok uluslararas› seminer düzenlemiﬂtir. 15. RICYT’nin faaliyetleri aﬂa¤›daki ﬂekillerde gerçekleﬂir: Latin Amerika’da bilim ve teknoloji göstergelerinin sorunlar› üzerine yöntem bilimsel görüﬂmelerin yap›ld›¤› atölyeler ve iletiﬂim a¤›n›n çeﬂitli üyeleri aras›nda yo¤un bilgi al›ﬂveriﬂi.ar) ve bibliyografik malzemenin bas›m› arac›l›¤› ile yay›n faaliyetleri. "Iber ve Amerikalar Aras› Ana Bilim ve Teknoloji Göstergeleri" (Ana Bilim ve Teknoloji Göstergeleri). faaliyetler as›l olarak Ar-Ge istatistiklerinin (her iki y›lda bir) ve daha geniﬂ kapsaml› olan bilim ve teknoloji göstergelerinin (daha uzun aral›klarda) yay›mlanmas› üzerine odaklanm›ﬂt›r. Ibero Amerikan Geliﬂme için Bilim ve Teknoloji Program› ((Programa Iberoamericana de Ciencia y Tecnología para el Desarrollo) Ibero Amerika Kalk›nma için Bilim ve Teknoloji Program› – CYTED) taraf›ndan yarat›ld›. - Serideki bölge göstergelerinin yay›mlanmas›.ricyt.edu. Bunlar OECD’deki görüﬂmeler için temel oluﬂturmuﬂ ve 1992 y›l›nda Oslo K›lavuzu’nun benimsenmesine ve yay›mlanmas›na yol açm›ﬂt›r (OECD. RICYT faaliyetlerini Amerika Devletler Örgütü (OAS) ile koordine etti. Ayr›ca. Ar-Ge sonuçlar›n›n de¤erlendirilmesi ve ölçüm sorunlar› konusunda daha fazla çaba göstermiﬂtir.
Bu k›lavuzlar ve ilkeler. Bir patent. 2002 itibar› ile tarif edilmektedir. Bölümü’nde tart›ﬂ›ld›¤› gibi.1). Ar-Ge istatistiklerinin tek baﬂ›na bilimsel ve teknolojik geliﬂmeler ile ilgili girdi ve sonuç yelpazesinin tarif edilmesinde yeterli olmad›¤› gittikçe daha belirgin bir ﬂekilde ortaya ç›kmaya baﬂlam›ﬂt›r (örne¤in bak›n›z Freeman 1987). Bir patent. iki (veya daha fazla) patent dairesi aras›ndaki istatistiklerin karﬂ›laﬂt›r›lmas›n› çok zorlaﬂt›rmaktad›r. K›lavuzun 1. kiﬂiye veya bir kamu varl›¤›na bir patent dairesi taraf›ndan verilebilir. bir dizi Ar-Ge ile ilgili olmayan yöntembilimsel k›lavuz ve di¤er ilkeleri haz›rlam›ﬂt›r (bak›n›z Bölüm 1. 2. Tablo 1. verilen patentlere iliﬂkin istatistiklere tercih edilmektedir. tamamlay›c› olma amac› gütmekte ve zaman içinde bilimsel ve teknolojik faaliyetlerin tüm yelpazesini tarif edecek ﬂekilde verilerin toplanmas› ve yorumlanmas›nda rehberlik sa¤lamay› hedeflemektedir. Göstergeler geliﬂmeleri aç›s›ndan tarihi s›rada sunulmaktad›r. Durum. genel BT sistemi çerçevesi içinde Ar-Ge göstergelerini yerleﬂtirmek için bir ortam sa¤lamaktad›r.EK 7 Ek 7 Di¤er Bilim ve Teknoloji Göstergeleri Giriﬂ 1. Amac› Ar-Ge istatistiklerinin kullan›c›lar› ve üreticilerine. verildi¤i ülkede s›n›rl› bir süre için geçerlidir (20 y›l). Patent için yap›lan baﬂvuru belli gereksinimleri karﬂ›lamal›d›r: Buluﬂ yeni olmal›. teknik alanda buluﬂlar ile ilgili fikri mülkiyet hakk›d›r. baﬂvuru tarihi ve verilme tari- hi aras›ndaki zaman fark›ndan dolay› (bu bazen baz› ülkelerde on y›la kadar ç›kabilir) patent baﬂvurular› üzerine istatistikler. Fikri mülkiyet bürolar›na yap›lan patent baﬂvurular›n›n basit hesab› üzerine dayal› patent göstergeleri. Ayr›ca her bir sahadaki verinin kaynaklar›n› ve varl›¤›n› genel hatlar› ile vermekte ve bunlar›n kullan›mlar› ile ilgili baz› sak›ncalar› tarif etmektedir. (aç›k olmayan) buluﬂcu bir ad›m içermeli ve s›nai uygulamas› mümkün olmal›d›r. Ayr›ca ülkeler aras›nda patent yönetmeliklerindeki farkl›l›klar. do¤rudan Ar-Ge ile ilgili olmayan göstergelerin geliﬂtirilmesinin h›zland›r›lmas› ihtiyac›n› fark ederek. Uluslararas› düzeyde karﬂ›laﬂt›rma amac›yla. OECD. 5. örne¤in uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirlik konusundaki sorunlar gibi çeﬂitli önyarg›lardan (patent baﬂvurular›nda ülke avantaj›) veya ayn› büro içinde varolan patent de¤erlerindeki yüksek farkl›l›ktan etkilenir. 200 . Patent istatistikleri Kapsam 4. hakk›nda ilkelerin haz›rland›¤› veya planland›¤› bu tür yedi gösterge serisini anahatlar›yla ortaya koymaktad›r. 6. 3. Patent bir ﬂirkete. Bu ek.
OECD yeni bir tür patent bazl› gösterge geliﬂtirmek üzere çal›ﬂmalar yapmaktad›r: Patent ailesi say›mlar›. Patent verileri ayr›ca. baﬂvuru yapanlar›n ad› vb. Bulunabilirlik 10. Japonya Patent Bürosu ve A. patente dayal› çeﬂitli göstergeler sunmaktad›r. Ana Bilim ve Teknoloji Göstergeleri (OECD. Patente dayal› göstergeler. verilme tarihi vb. üye ülkeler için. y›lda iki kere) ve OECD Bilim. Ulusal ve uluslararas› (ör. ilgili ülkedeki dosyalanma tarihi. Patent istatistiklerinin kullan›lmas› 9. OECD. Patent ailelerini baz alan göstergelerin kullan›lmas›ndaki avantaj. Patent ve Ticari Marka Bürosu (BDPTMB)'na yap›lan patent baﬂvurular› hakk›nda da bilgiye eriﬂilebilmesine olanak sa¤lar. iki y›lda bir) kapsam›nda ve ilgili disket ve CD-ROM’larda. patentlerle yenilik ç›kt›lar› aras›nda yayg›n olarak kabul edilen iliﬂki nedeniyle patent verilerini toplu (ulusal) veya firma düzeyinde ele al›r. Dünya Fikri Mülkiyet Kurumu . bir ülkenin yenilik faaliyetlerinin ç›kt›lar›na iliﬂkin bir ölçüt olarak buluﬂlar›n› sa¤lar. bibliyometrikle ilgili k›s›m). patente dayal› göstergeler belki de en s›k kullan›land›r.B. teknoloji ba¤›ml›l›¤›. sanayiler. Teknoloji ç›kt›s›na iliﬂkin mevcut birkaç göstergenin aras›nda.EK 7 7. belirtilen patentlerin listesi vb. 8. istatistiksel aç›dan iki yönlüdür: Ülke avantaj›n› ve co¤rafi etkiyi ortadan kald›rarak uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤i iyileﬂtirmektedir. bir ülkede (öncelikli baﬂvuru olarak adland›r›lan) ilk baﬂvurunun di¤er daireleri kapsayacak ﬂekilde geniﬂletilmesidir). firmalar ve teknolojilerdeki buluﬂla ilgili faaliyetlerin yap› ve evrimindeki de¤iﬂiklikleri tan›mlamakta da kullan›l›r. 201 . teknik s›n›fland›rma. Geleneksel patent göstergeleri ile ilgili sorunlar›n üstesinden (yukar›da tarif edildi¤i gibi) gelebilmek için. yeni buluﬂ ile ilgili olarak baﬂka yerlerde bulunamayan zengin bir bilgi kayna¤› içerir ve bu nedenle teknolojik/bilimsel bilginin da¤›l›m›n›n ölçülmesine iliﬂkin geleneksel bilgi kaynaklar›na kayda de¤er bir katk›da bulunur (bkz. Yenilik faaliyetlerinin belirleyicileri ve güçlü etkileri hakk›ndaki bilimsel literatür. ikamet edilen ülke ve teknolojik alanlara göre ayr›lm›ﬂ olarak.). OECD patent veritaban› ayr›ca. Teknoloji ve Sanayi Puanlama Tablosu (OECD.D.).) ve iii) buluﬂu yapan kiﬂi ile ilgili bilgiler (buluﬂu yapan kiﬂilerin ad ve adresleri. Patent belgeleri ﬂu konularda bilgiler içerir: i) teknik özellikler (talep listesi.WIPO) patent bürolar› birincil veri kaynaklar›d›r. EPO. Bir patent ailesi. patent ailesinin içindeki patentler yüksek de¤ere sahiptir. yay›mlanma tarihi. ii) baﬂvurunun geçmiﬂi (öncelik tarihi. ikamet ettikleri ülke. Patent belgeleri. bir tek buluﬂun korunabilmesi için çeﬂitli ülkelerden al›nm›ﬂ patentler seti olarak tan›mlanmaktad›r (bu.EPO. Avrupa Patent Bürosu . da¤›l›m› ve geçiﬂindeki de¤iﬂiklikleri örnekleyerek ülkeler.
finansal. filmler. yaz›l›mlar. patent lisanslar›. farkl› ülkelerde bulunan ortaklar aras›nda teknik bilgi ve teknolojik içeri¤e sahip hizmet alanlar›ndaki tüm soyut ticari iliﬂkileri rapor ederek. 15. ulusal s›n›rlar d›ﬂ›ndaki s›nai ArGe'nin fonlamas›. TÖD göstergeleri. taﬂ›mac›l›k. 1994b). çünkü patentlerin ço¤unun s›nai uygulamas› yoktur. TÖD istatistiklerinin kullan›lmas› 16. di¤er ﬂekillerde korunmaktad›r. OECD Patent K›lavuzu ("Bilim ve Teknoloji Göstergeleri Olarak Patent Verilerinin Kullan›lmas› – Patent K›lavuzu 1994") (OECD. Patentlerin de¤erlerinin da¤›l›m› da sorunludur. 14. kay›t. (patentli olmayan) ö¤ren-yap. tasar›mlar. Uluslararas› ilkeler 12. tüm patentlerin eﬂit de¤ere sahip oldu¤unu varsayan patent say›mlar› genellikle yanl›ﬂ yönlendiricidir. idari ve yasal dan›ﬂmanl›k. Böylesi bir heterojenli¤in söz konusu oldu¤u biliniyorsa. Patent baﬂvurular› veya hibelerin kendi baﬂ›na yorumlanmas› zordur. Patent alt›na alma e¤ilimi ülkeden ülkeye ve sanayiden sanayiye de¤iﬂir ve bu nedenle sanayiler aras› ve ülkeleraras› karﬂ›laﬂt›rmalar yap›lmas› oldukça zorlaﬂ›r. ö¤ren-yap (know-how) ve s›nai mülkiyetin uluslararas› ak›ﬂ›n› kaydeder. münferit baz› ülkeler için mevcut olan patent verilerinin karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤inin art›r›lmas› çabalar›na katk› sa¤lamaktad›r. BT göstergeleri olarak patent verilerinin kullan›m ve yorumlanmas›na iliﬂkin genel ilkelerin anahatlar›n› çizer. sigorta. Aﬂa¤›daki iﬂlemler hariç tutulmaktad›r: Ticari. Aﬂa¤›daki iﬂlemler TÖD kapsam›na dahildir: Patentler (al›mlar. ticari gizlilik ﬂartlar› vb.EK 7 Sak›ncalar 11. Uluslararas› patent kurumlar›n›n gittikçe artan önemi. bu nedenle baz›lar› önemli ölçüde de¤ere sahipken bunlar nispeten daha az de¤erlidir. telif haklar› ile korunan materyaller. sat›ﬂlar). modeller ve tasar›mlar. Teknoloji Ödemeleri Dengesi (TÖD) Kapsam 13. 202 . parçalar›na ayr›lm›ﬂ teknolojinin uluslararas› da¤›l›m›n› ölçer. teknik hizmetler. reklamc›l›k. (franchising dahil) ticari markalar. çünkü bunlar telif hakk›. patentlerin özel yap›lar›ndan etkilenmeyi hala sürdürmesine ra¤men. patent say›lar› di¤er göstergeler ile birlikte kullan›lmal›d›r. Ar-Ge ç›kt›s›n›n ve/veya yenilik faaliyetlerinin ölçümü için patent göstergelerinin kullan›lmas›n›n baz› sak›ncalar› da bulunmaktad›r. Yeniliklerin birço¤u patent alt›na al›nmaz. TÖD.
Bibliyometrik. Bibliyometri Kapsam 21. Verilerin yorumlanmas› konusunda baz› zorluklar mevcuttur ve verilerin uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤i zay›f olabilir. daha hassas araﬂt›rma kalitesi ölçütleri oluﬂturmak ve bilim dallar› ve iletiﬂim a¤lar›n›n geliﬂimini izlemek üzere kullan›lmaktad›r.EK 7 Bulunabilirlik 17. Uluslararas› ilkeler 20. OECD. Sonuçta ortaya ç›kan kaynak endeksleri ve yard›mc› kaynak analizleri. akademik araﬂt›rmalar için basit "verimlilik" göstergeleri oluﬂturmaya yönelik olarak. 1980’li y›llar›n sonlar›ndan sonraki dönemlere iliﬂkin veriler. kambiyo kontrol mercileri vb. Sak›ncalar 19. taraf›ndan tutulan kay›tlardan elde edilir. 18. bilimsel makale ve di¤er baz› yay›nlardan veri elde edilmesi ile s›n›rl›yd›. Birçok ülkede bu veriler sadece oldukça genel bir düzeyde bulunmaktad›r. ancak daha çok merkez bankalar›.Bunun bir sonucu olarak. TÖD'nin tam tan›m›na her zaman uymayabilir. 1990 y›l›nda OECD. y›lda iki kez) ve ilgili CDROM'da yay›mlanm›ﬂt›r. Ana Bilim ve Teknoloji Göstergeleri’nde (OECD. Bilanço bazen çokuluslu firmalar içinde yap›lan parasal olmayan iﬂlemler taraf›ndan da etkilenmektedir. yay›m verileri için kullan›lan genel bir terimdir. faaliyet türü ve co¤rafi konuma göre ayr›lm›ﬂ olan yeni bir uluslararas› TÖD veritaban› oluﬂturulmuﬂtur. Bibliyometrik istatistiklerin kullan›lmas› 22. ulusal ve uluslararas› iletiﬂim a¤lar›n› tan›mlamak ve yeni (birden fazla bilim dal›na sahip) bilim ve teknoloji dallar›n›n geliﬂimini izlemek üzere bibliyometrik analizleri. bilim dal›. yazar ve/veya kurum taraf›ndan. 2000 y›l›nda. özel taramalar yolu ile toplanabilir. Bilim ve teknoloji göstergeleri ile ilgili OECD k›lavuzlar› serisinde ikincidir. yani teknolojik içeri¤i olan iﬂlemlerden fazlas›n› veya az›n› kaps›yor olabilir. ülke ve benzerine göre s›n›fland›r›lan. Bireylerin/araﬂt›rma ekiplerinin. Ulusal TÖD verileri. Mevcut veriler. "Teknoloji Ödemeleri Dengesi Verilerini Toplamak ve Yorumlamak için Önerilen Standart Yöntem – TÖD K›lavuzu"nu (OECD. bilimsel yay›nlar›n yazarlar› ve say›lar› ve makaleler ve 203 . Baﬂlang›çta. kurumlar›n ve ülkelerin "ç›kt›"lar›n› ölçmek. 1970 y›l›ndan itibaren üye ülkeler için ortak ülke taraf›ndan gerçekleﬂtirilen tüm iﬂlemleri (has›latlar ve ödemeler) içeren "makro" TÖD verilerini bir araya getirmiﬂtir. makalelerdeki (ve yak›n zamanda ayr›ca patentlerdeki) kaynaklara dayanan daha karmaﬂ›k ve çok boyutlu teknikler geliﬂtirilmiﬂtir. 1990) yay›mlam›ﬂt›r. sanayi.
uluslararas› anlamda uyumlu s›n›fland›rmalar› oluﬂturmaya olanak sa¤layan ölçütler yard›m› ile. OECD. imalat sanayileri dört gruptan birine atanm›ﬂt›r: "‹leri". Uluslararas› ilkeler 25. Veritabanlar›. Bibliyometrik göstergeler özellikle t›bbi bilimler ve belirli do¤a bilimleri konusunda faydal›d›r. 2'den faydalanan bir s›n›fland›rma yöntemi kullan›lmaktayd›. teknolojik olarak en yo¤un faaliyet ve ürünler belirlenmelidir. Sanayi yaklaﬂ›m›nda. "orta geliﬂmemiﬂ" ve "geliﬂmemiﬂ" teknoloji. Bulunabilirlik 23. Bibliyometrik verilerin ço¤u ticari firmalar veya meslek odalar›ndan elde edilir. bu da uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalar› etkileyebilir.D. 1997 y›l›nda bir STI çal›ﬂma tablosu olarak yay›mlanm›ﬂ "son teknoloji" ile ilgili bir rapor oluﬂturmuﬂtur (Okubo.'in bilim göstergelerine iliﬂkin olarak birçok büyük veritaban› oluﬂturmakta kulland›¤›. ii) üretime göre bölünen Ar-Ge harcamalar› ve iii) üretime göre bölünen Ar-Ge harcamalar› 204 . 1989-90 y›l›nda. "orta ileri". bilim dallar› aras›nda farkl›l›k gösterir. Computer Horizons Inc. 27. bibliyometri alan›nda. 1990'lar›n sonuna kadar. analitik raporlar›nda bibliyometrik verileri kullanmas›na ra¤men. "teknoloji üreticisi" ve "teknoloji kullan›c›s›" bak›ﬂ aç›lar›n› yans›tan üç göstergesinin derecelendirilmesi esas›na dayanmaktayd›: i) Katma de¤ere göre bölünen Ar-Ge harcamalar›. Farkl› derecelerde olmak üzere teknoloji yo¤unlu¤unun. Teknolojinin s›nai performans üzerindeki güçlü etkilerinin incelenmesine katk›da bulunmak için.B. USSS Rev. Ana kaynak. Bibliyometrik yöntemler üniversite gruplar› ve özel dan›ﬂmanl›k firmalar› taraf›ndan geliﬂtirilmiﬂtir. Sak›ncalar 24. hem de ürün bak›m›ndan teknoloji s›n›fland›rmalar› oluﬂturmuﬂtur.) taraf›ndan oluﬂturulan Bilim Referans Endeksi (BRE-SCI) setidir. Bu gibi verilerin toplanmas› veya bilim ve teknoloji göstergeleri olarak kullan›lmas› ile ilgili uluslararas› ilkeler mevcut de¤ildir. hem oldukça ilgi toplayan ve üye ülkeler aras›nda yayg›n ﬂekilde uygulamaya koyulan sanayi bak›m›ndan. kaynak veya yeterlili¤e sahip de¤ildir. Yay›mlama e¤ilimi.EK 7 buradaki kaynaklar üzerindeki (patentlerdeki kaynaklar gibi) verileri kullanmaktad›r. OECD. 1997). ‹ngilizce makalelere e¤ilimlidir. ‹leri teknoloji ürünleri ve sanayileri Kapsam 26. daha uzmanlaﬂm›ﬂ veritabanlar›ndan elde edilebilir. halihaz›rda temel veri toplama iﬂlemini üstlenecek plan. Son y›llarda OECD. Bibliyometrik veriler ayr›ca di¤er. Bilimsel Bilgi Kurumu (A.
Bu gibi piyasalar. 28. OECD Bilim. Sak›ncalar 32. Eurostat ile iﬂbirli¤i içerisinde. (içerilmiﬂ teknolojinin tahmini için gerekli) USSS Rev. 205 . ‹leri teknoloji ürünlerinin/sanayilerin ticaretine iliﬂkin göstergeler asl›nda Ar-Ge çal›ﬂmalar›n›n "ç›kt›" veya "güçlü etkisini" gösteren ölçütler olarak tasarlanm›ﬂt›r. OECD'nin ileri teknoloji tan›mlar›na dayanan veriler OECD'nin Ana Bilim ve Teknoloji Göstergeleri ile Bilim. ayn› ﬂekilde.EK 7 art› yat›r›m ürünleri ve ara ürünlerin içerdi¤i teknoloji. 6 basamakl› Uyumlu Sisteme (US) dayanan bir liste oluﬂturmak için bu çal›ﬂman›n güncellenmesi. ileri teknoloji ile donat›lm›ﬂ olmayabilir. OECD. Bu s›n›fland›rmalar yaln›zca baz› OECD ülkelerindeki Ar-Ge yo¤unluklar›na dayanmaktad›r. sadece yukar›da belirtilen iki göstergenin dikkate al›nmas› anlam›na gelir. bunlar›n ileri teknoloji piyasalar›ndaki rekabet ve ticari performans›n› aç›klamak amac›yla üretilen ve ihraç edilen ürünlerin teknolojik içeriklerini ölçmektedir. ‹leri teknoloji ürünlerinin ve sanayi istatistiklerinin kullan›lmas› 29. Bulunabilirlik 31. ileri seviyede teknolojik karmaﬂ›kl›k içeren ürünlere rastlanabilir. 3'ün OECD taraf›ndan kabul edilmesinden bu yana. 30. ﬁu anda s›n›fland›rmalar. 5 basamakl› detay seviyesinde SITC Rev. ürün alan›na göre ayr›nt›l› Ar-Ge verilerinden yararlanm›ﬂt›r. Ancak ﬂu anda. Bunlar ayr›ca birçok ulusal yay›nda da kullan›lm›ﬂt›r. teknoloji gruplar› üzerindeki çal›ﬂmalar güncellenmiﬂtir. Teknoloji ve Sanayi Puanlama Tablosu’nda yay›mlanm›ﬂt›r. 3'e dayanan bir veritaban› ve ileri teknoloji ürünlerinin bir listesini oluﬂturabilmek için. 3 girdi-ç›kt› tablolar›n›n s›n›rl› olarak mevcut olmas›. S›nai faaliyetler için USSS Rev. ürünlerin teknoloji içeri¤inin daha ayr›nt›l› olarak analiz edilmesi ve tan›mlanabilmesine olanak sa¤lamak gibi bir avantaja sahiptir. daha geliﬂmemiﬂ bir seviyedeki teknolojiye sahip sanayilerde. Ürün yaklaﬂ›m›. Oluﬂturulduklar›nda bu göstergeler. ticari anlamda ortalaman›n üstünde geri dönüﬂüm sa¤lamakta ve sanayinin yap›sal evrimine etki etmektedir. rekabet ve küreselleﬂme alan›ndaki analizlerde daha faydal› olduklar› düﬂünülmektedir. belirli bir sanayi ve ülke bak›m›ndan. ﬂu anda ise. Teknoloji ve Sanayi Puanlama Tablosu 2001'de yer alan Ek 1'e bak›n›z. düﬂük Ar-Ge yo¤unlu¤u içeren ancak ileri teknoloji makine ve ekipmanlar ile üretilmiﬂ ürünleri hesaba katmamaktad›r. "‹leri teknoloji sanayisi" kapsam›ndaki tüm ürünler. dünya talebinde h›zl› bir büyüme özelli¤i göstermekte. ‹lk sonuçlar için. bir sonraki önemli ad›m olabilir.
ancak sanayilerdeki ileri teknoloji ürünlerin ölçümü ile ilgili OECD yaklaﬂ›m›. ‹skandinav Sanayi Fonu'nun öngörüleri ›ﬂ›¤›nda toplanm›ﬂt›r. OECD üye ülkelerinin ço¤u benzer taramalar gerçekleﬂtirmiﬂlerdir ve Oslo K›lavuzu bunlar›n deneyimlerine dayanmaktad›r. Bu gibi bilgiler. bu tan›mlama üzerinde baz› de¤iﬂiklikler yap›lm›ﬂt›r. "‹leri Teknoloji Sektörünün Gözden Geçirilmesi ve Ürün S›n›fland›rmas›" (Hatzichronoglou. Ayr›ca mevcut yeniliklerin say›s› ve yap›s› hakk›nda veri toplamak da mümkündür. iﬂletmenin performans› ve yenili¤in yay›l›m› hakk›nda nitel ve nicel bilgiler sa¤lar. Bulunabilirlik 36. OECD. Yenilik ile ilgili uluslararas› anlamda karﬂ›laﬂt›r›labilir özelli¤e sahip ilk veri. 38. Baz› ülkeler. uyumlu ortak taramalarda yer almas› önerilen sorulardan oluﬂan bir listenin haz›rlanmas›na katk› sa¤lam›ﬂt›r. Yenilik terimi. Bir yenilik. finansal ve ticari faaliyetler dizisini içerir. özel taramalar yolu ile elde edilebilir veya teknik bas›n gibi di¤er kaynaklardan toplanabilir. kurumsal. 1997a). Avrupa Birli¤i taraf›ndan gerçekleﬂtirilen ilk Toplum Yenilik Taramay› s›ras›nda. Oslo K›lavuzu esas›na dayanarak Eurostat taraf›ndan gerçekleﬂtirilen birçok Toplum Yenilik Taramas›nda (TYA). Yenilik göstergeleri s›nai yenilik iﬂleminin çeﬂitli aç›lar›n› ve yenilik faaliyetlerine ayr›lm›ﬂ kaynaklar› ölçer. 37. Ayr›ca yenili¤i engelleyen veya destekleyen faktörler. 1997) kapsam›nda sunulmuﬂ ve ayr›nt›l› bir biçimde görüﬂülmüﬂtür. kendi yenilik taramalar›n›n haz›rlanmas› için AB tarama soru formunu 206 . Uluslararas› ilkeler mevcut de¤ildir. OECD Yenilik Verilerinin Toplanmas› ve Yorumlanmas› ile ‹lgili Önerilen ‹lkeler – Oslo K›lavuzu (OECD. Yenilik çal›ﬂmalar› ile ilgili ulusal bilgiler genellikle özel amaçl› olarak s›nai firmalar›na gönderilen taramalar yolu ile toplan›r. Bu taramadan kazan›lan deneyimler. piyasaya sunuldu¤unda (ürün yenili¤i) veya bir üretim süreci kapsam›nda kullan›ld›¤›nda (süreç yenili¤i) uygulanm›ﬂ kabul edilir. Yenilik istatistiklerinin kullan›lmas› 35. yenilikler ile ilgili baz› sorulara yer vermiﬂtir. teknolojik olarak yeni olan ürün ve süreçlere uygulanan teknolojik ürün ve süreç yeniliklerini ve ürün ve süreçlerdeki kayda de¤er teknolojik iyileﬂtirmeleri tan›mlamaktad›r. Oslo K›lavuzu'nun ikinci sürümünün haz›rlanmas› s›ras›nda yol gösterici olmuﬂtur. teknolojik. Yenilik istatistikleri Kapsam 34. örne¤in ArGe taramalar› gibi di¤er taramalarda de. Birçok OECD ülkesi. bir bilimsel. yenili¤in güçlü etkileri.EK 7 Uluslararas› ilkeler 33.
EK 7 temel kabul etmiﬂtir. Canberra K›lavuzu'nda tan›mlanmaktad›r. Ar-Ge taramalar› ile tutarl›l›k göstermeyen bilgiler sunmaktad›r. bilimsel ve teknolojik faaliyetlerde yer alan di¤er personel kategorilerini de içerir. Uluslararas› ilkeler 40. yan›t oran›n›n tatmin edici olmamas› ve iﬂletmeler aras›nda yenilik kavram›n›n anlaﬂ›lmas› ile ilgili olarak farkl›l›klar bulunmas›ndan dolay› kalite aç›s›ndan baz› sorunlar yaﬂamaktad›r. doktora sonras› ö¤rencileri. nitelikler ve mevcut mesleklere göre. istihdam durumu. Yenilik taramalar›. uygun s›n›fland›rma. ‹lgilenilen belirli kategorilere iliﬂkin verilere (doktora ö¤rencileri. K›lavuz. ‹lk durumda. 42. ‹lk Oslo K›lavuzu (OECD. 207 . belirli zamanlardaki. Ulusal taramalar›n bir kerelik yap›s› kullan›c›lar için tatmin edici de¤ildir ve birçok ülkede yenilik taramalar›. Gelecek y›llarda yeni bir düzenleme daha gerçekleﬂebilir. yan›t vermenin gönüllülü¤e dayand›¤› durumlarda. Veri kümeleri sadece üniversite derecesine/mesleklere sahip olan kiﬂileri veya di¤er yüksekö¤retim derece sahiplerini ve teknik meslek sahiplerini kapsayabilir. 1990 y›l›nda OECD ve ‹skandinav S›nai Geliﬂim Fonu (Nordisk Industrifond. Bilim ve teknolojide insan kaynaklar› (BT‹K) Kapsam 41. sektör ve istihdam türüne göre ayr›lm›ﬂ toplam ulusal BT‹K sto¤u ile birlikte araya giren içe ak›ﬂlar› (genellikle e¤itim ç›kt›lar› ve içeri göç) ve d›ﬂa ak›ﬂlar› (genellikle emeklilik ve d›ﬂar› göç) da kapsamal›d›r. 1976. ﬁu anda (sonbahar 2002). araﬂt›rmac›lar. ölçüt ve düzeylerin bir kombinasyonuna ihtiyaç duyulur. Frascati K›lavuzu sadece Ar-Ge personeli ölçümünü ele almaktad›r. 1990). 1997). ikinci durumda ise Mesleklerin Uluslararas› Standart S›n›fland›r›lmas›d›r (MUSS) (ILO. Ar-Ge hakk›nda. BT‹K. üçüncü TYA haz›rl›k aﬂamas›ndad›r. Oslo) taraf›ndan ortaklaﬂa haz›rlanm›ﬂ ve resmi olarak OECD taraf›ndan "Frascati" k›lavuzlar ailesinde üçüncü olarak kabul edilmiﬂtir. 1968. 1997 y›l›nda Eurostat ile ortaklaﬂa olarak yeniden düzenlenmiﬂtir. BT‹K'n›n kavram› çok daha geniﬂtir. 43. Hem mevcutlar hem de ak›ﬂlar bilim ve teknoloji dal›.) de gereksinim duyulmaktad›r. yaﬂ ve cinsiyet ve ayr›ca mümkünse ulusal veya etnik kökene göre analiz edilmelidir. Sak›ncalar 39. 1992). ‹deal bir veritaban›. E¤itimin Uluslararas› Standart S›n›fland›r›lmas› (EUSS) (UNESCO. Arz ve talep konular› do¤ru bir ﬂekilde analiz edilmek isteniyorsa. BT uzmanlar› vb.
özellikle e¤itim istatistikleri (ö¤retmen ve mezunlar›n say›s›). bilim ve teknoloji faaliyetlerinde kad›nlar›n (ve az›nl›klar›n) yerini de¤erlendirerek gözden geçirmek suretiyle kullan›labilir. BT‹K mevcudu verilerini Avrupa Toplulu¤u iﬂgücü taramas›ndan ve e¤itim içe ak›ﬂ verilerini de e¤itim istatistiklerinden elde etmektedir ve bu da oldukça uyumlu sonuçlara ulaﬂ›lmas›n› sa¤lar. Enformasyon toplumu istatistikleri ve göstergeleri Kapsam 49. Baz› küçük OECD ülkeleri. OECD. B‹T altyap›s›. 46.B. 1995 y›l›nda. EUSS düzeyi ve çal›ﬂma alan› aç›s›ndan ö¤retim personeli ve ö¤renciler hakk›nda veriler yay›mlamaktad›r. BT‹K ak›ﬂlar›n›n ve mevcutlar›n›n ölçümü için uluslararas› standartlar› içeren Canberra K›lavuzu'nu (OECD. e¤itim ve ö¤retim çal›ﬂmalar›n› planlayarak. Mevcut istatistikler oldukça da¤›n›kt›r ve toplanma düzeyi. Eurostat. Bulunabilirlik 45. Ancak ço¤u ülkede. 1995) yay›mlam›ﬂt›r. iﬂgücü taramalar›) kullan›lmas›ndan dolay› oldukça yüksektir.EK 7 BT‹K verilerinin kullan›m› 44. Uluslararas› ilkeler 48. Ulusal Bilim Vakf› da ayr›ca bilimadamlar› ve mühendislerin karakteristik özellikleri ile ilgili kapsaml› bir veritaban›na sahiptir. Bu kurumlar. tüm BT mezunlar›n›n ve adreslerinin sicil kayd›n› tutabilmektedir ve bunlardan BT‹K verileri elde edilebilir. BT‹K ile ilgili veritabanlar›. Politikalar›n geliﬂtirilmesi ve analizlerin yap›labilmesi için enformasyon toplumunun göstergelerinin ve analizlerinin geliﬂtirilmesi amaçlanm›ﬂt›r. mevcut ve olas› gelecek tedarik seviyesini. daha ayr›nt›l› bir veritaban› ve göstergeler seti oluﬂturabilmeyi ummaktad›r. insan kaynaklar›na eklenen bilginin yay›l›m›n› ölçerek.D. UNESCO. ilgili hizmetler. (yurtiçindeki ve yurtd›ﬂ›ndaki) bilimsel ve teknik personel kullan›m ve talebini. Eurostat ve OECD. Eurostat ve OECD birlikte. Bu çal›ﬂma. ileriye yönelik araﬂt›rma ve s›nai performans›n sonuçlar›n› da de¤erlendirerek. 208 . içerik ve uygulamalar. BT‹K mevcudu için ana veri kayna¤› olarak örnek taramalar›n›n (ör. A. özellikle de elektronik ticaret aç›s›ndan arz ve talebi ölçmek üzere uluslararas› düzeyde karﬂ›laﬂt›r›labilen ve politikalar ile ilgili göstergelerin üretilmesini de içermektedir. e¤itim istatistiklerinin toplanmas› için ortak bir tarama soru formu haz›rlam›ﬂt›r. iﬂgücü taramalar› ve di¤er istihdam istatistikleri ve özel taramalarla desteklenen nüfus say›mlar› gibi farkl› kaynaklardan elde edilmektedir. BT‹K ile ilgili koordine veri kümeleri (demografik istatistikler ile birleﬂtirildi¤inde). Sak›ncalar 47. Bu k›lavuz ﬂu anda inceleme alt›ndad›r.
B‹T kullan›m› ve elektronik ticaret istatistiklerinin ölçümüne iliﬂkin sak›ncalar hem tan›msal konular hem de üye ülkelerin veri toplama programlar›n›n tipik yap›s› ile ba¤lant›l›d›r. B‹T sektörünün ve B‹T kullan›m istatistiklerinin kullan›lmas› 51. B‹T üretimi yapan sanayilerin ekonomik faaliyetlere katk›s›n› göstermeye yard›mc› olur (ör. ad›m ad›m. Teknoloji ve Sanayi Puanlama tablosu gibi OECD yay›nlar›nda kullan›lmaktad›r. Bu göstergeler. Elektronik ticaret iliﬂkilerinde 209 . istihdam. B‹T kullan›m istatistikleri. Hedef kitleler ve örneklem yöntemleri. ‹letiﬂim Görünümü ve Bilim. farkl› h›zlarda. ülkelerin. politikalar›n oluﬂturulmas› ve enformasyon toplumu ile ilgili iﬂlemlerin izlenmesi aç›s›ndan yard›mc› olmaktad›r. Sak›ncalar 53. B‹T faaliyetlerinin boyutlar› ve istihdam ve uluslararas› ticarete yapt›¤› katk›lar bak›m›ndan ve ﬂirketler ve kiﬂilerin yeni teknolojiye eriﬂebilme ve onu kullanabilme s›n›rlar› ve kullanamama sebepleri bak›m›ndan. Bulunabilirlik 52. OECD'nin Enformasyon Ekonomisinin Ölçümü (2002) adl› yay›n›. birçok alanda. hariç tutulan boyut ve sanayi kapsam› bak›m›ndan çok hassas oldu¤undan. B‹T sektörü (arz istatistikleri) ve B‹T kullan›m› ve elektronik ticaret ile iliﬂkili yol gösterici toplamalar› üzerine çal›ﬂmalar devam etmekte ve yöntembilim ve tarama araçlar› ile ilgili üye ülkeler taraf›ndan kullan›lan bilgiler toplanmaktad›r. bireyler. pragmatik olarak. ülkelerin yeni teknolojileri uygulamaya "haz›r olma durumu"nu ve ekonomideki tüm aktörler içerisinde bu teknolojilerin da¤›l›m›n›n oran›n›n tan›mlanmas›na yard›mc› olur (ﬂirketler. B‹T yat›r›mlar›n›n rolünü incelemektedir. istatistiksel birimin birey mi yoksa hane halk› m› oldu¤undan etkilenebilir. toplam rakamlar›n uluslararas› düzeyde yanl›ﬂ yönlendirici karﬂ›laﬂt›rmalara konu olmas›na neden olabilir. devletler). B‹T eriﬂim ve kullan›m göstergeleri. "temel yap›taﬂlar›" yaklaﬂ›m›d›r. gerçekleﬂtirilen Ar-Ge ve yenileme. ‹zlenen yaklaﬂ›m. hane halk›.EK 7 50. B‹T göstergelerinin. Elektronik ticaret iﬂlemleri. katma de¤er. Hane halk› sektöründe B‹T kullan›m› taramalar›ndaki karﬂ›laﬂt›r›labilirlik sorunlar›. bunlar› gerçekleﬂtirenlerle engel olanlara özel olarak odaklanmaktad›r. Bu da. iﬂletmelerdeki B‹T kullan›m› taramalar›nda farkl›l›k gösterebilir. Yöntembilimsel çal›ﬂmalar ve verilerin toplanmas› iﬂlemi. Elektronik ticaret iliﬂkilerinin göstergeleri ortak OECD tan›mlamalar›na dayanmaktad›r ve online sat›ﬂlar›n ve al›mlar›n tahmini miktarlar›n› ölçer ve bunlar›n müﬂteri türü ve co¤rafi hedef bak›m›ndan dökümünü ortaya koyar. enformasyon toplumu için istatistiklere ilk olarak arz yönünden (B‹T sektöründeki istatistikler) ve daha sonra talep yönünden (B‹T kullan›m istatistikleri) bakarak gerçekleﬂtirilmiﬂtir. Enformasyon Teknolojisi Görünümü. B‹T sektör istatistikleri. Yeni ve mevcut B‹T göstergelerinin geliﬂtirilmesi ve analizi. ticari dengeye yap›lan katk›).
ilkelerin ve model taramalar›n geliﬂtirilmesini gerektirir. 3'ün 4 basamakl› s›n›flar›n› esas alan OECD taraf›ndan yap›lan tan›m›nda gerekli görülen detay seviyesini elde etmesi zor olabilir. yay›mlanmaya için gerekli istatistiksel standartlarla uyuﬂmayabilir. ticari faaliyetlerde B‹T kullan›m›na iliﬂkin OECD model taramay›. B‹T sektörünün OECD taraf›ndan tan›mlanmas›. Faaliyete dayanan s›n›fland›rmalar›n uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤inin B‹T sektörünün USSS Rev. ba¤›ms›z modüllerden oluﬂur. "Çekirdek" modüllerin kullan›m› uluslararas› düzeyde karﬂ›laﬂt›r›labilirlik esaslar›na ba¤l› olarak ölçümler yap›labilmesine olanak sa¤larken. telekomünikasyon hizmetleri ile ilgili olarak veri toplanmas› esnas›nda. s›n›fland›rma büyük önem taﬂ›maktad›r.EK 7 nispeten daha az firma veya birey faaliyet gösterdi¤inden dolay› istatistikler. Örnekleri: USSS Rev. 210 . Uluslararas› ilkeler 54. Model taramalar›n B‹T göstergeleri. elektronik ticaret iliﬂkilerinin OECD tan›mlamalar› ve uygulama ilkeleri. Çok az ülke B‹T toptan sat›ﬂ› ile ilgili veri sa¤layabiliyorken. de¤iﬂen veya ülkeye özel politik ihtiyaçlara cevap vermek üzere modüller eklenebilir. B‹T arz›na iliﬂkin istatistikler söz konusu oldu¤unda. Internet kullan›m› ve elektronik ticaretin ölçümüne iliﬂkin rehberlik hizmeti sa¤lamas› planlanm›ﬂt›r ve esneklik ile h›zl› bir ﬂekilde de¤iﬂen çevre koﬂullar›na uyumlulu¤unu sa¤lamak için kendi kendine yeten. Yöntembilimsel çal›ﬂmalar. hane halk›/bireylerin B‹T kullan›m›na iliﬂkin OECD tarama modeli. üretim ve hizmet faaliyetleri. gizlilik sorunlar› ile karﬂ›laﬂ›labilir. 3 grubu imalat ve hizmet faaliyetini içeren.
ancak evrensel anlamda uygulanabilir yöntemleri (ya da usulleri) saptamay› amaçlamamaktad›r. En yüksek talep. De¤iﬂkenler 4. verilerin toplanmas› ve yay›mlanmas› aras›nda bazen gecikmeler olabilir. orta vadeli ve uzun vadeli projeksiyonlar birbirlerinden ayr›lmal›d›r. Münferit ülkelerin ve hatta sektörlerin her biri kendi belirleyicileri ve de¤iﬂim h›zlar› ile birlikte kendilerine has karakteristik özellikleri. – Sektöre göre Ar-Ge harcamas›. Hem politika yap›c›lar hem de di¤er kullan›c›lar. Ar-Ge harcamalar›na iliﬂkin ﬂu anki ve gelecekteki e¤ilim göstergeleri hakk›ndad›r. Bu nedenle tahminlere yönelik olarak gitgide artan bir talep sözkonusudur. Kapsanan projeksiyon türleri 2. de¤er biçme gibi bir unsurun var oldu¤u biliniyorsa. 5. izlenmesi veya tan›t›lmas› için en yararl› göstergelerin projeksiyonunu istemektedir. Projeksiyonlar en çok aﬂa¤›dakiler için gerçekleﬂtirilmektedir: – Ar-Ge harcamalar›. Hedef 3. Teknolojiler ile ilgili projeksiyonlarda. bilimsel ve teknolojik faaliyetlerin ölçümü için en do¤ru yöntemlerdir. özellikle de: – Toplam ulusal Ar-Ge harcamas› [özellikle gayrisafi yurtiçi has›lan›n (GSY‹H) bir yüzdesi olarak Gayrisafi Yurtiçi Ar-Ge Harcamas› (GSYARGEH)]. – Teknolojiler. Bu ek sadece k›sa vadeli projeksiyonlarla ve tarama sonuçlar›n›n yeterli olmad›¤› durumlarda içinde bulunulan y›la iliﬂkin geçici tahminler yapmak ve son y›llara ait birkaç de¤iﬂkenin de¤erlerini tahmin etmek gibi konular ile ilgilidir. 6. bu gibi de¤iﬂkenlerin de¤erlerinin tahmin edilmesi ve yans›t›lmas›na iliﬂkin birkaç temel rehber ilke önermekte ve en s›k kullan›lan yöntemleri aç›klamaktad›r. bu konu ile ilgili herhangi bir öneride bulunulmayacakt›r. 211 . de¤erlendirilmesi. Bu ek.EK 8 Ek 8 Ar-Ge'ye Ayr›lm›ﬂ Kaynaklar›n Güncel Tahmin ve Projeksiyonlar›n› Pratik Olarak Yapma Yöntemleri Ar-Ge verilerinin projeksiyon talebi 1. bilim ve teknoloji programlar›n›n ve politikalar›n›n tan›mlanmas›. standart usullerin uygulanmas›na karﬂ› bir engeldir. Taramalar. Orta vadeli ve uzun vadeli (prospektif analiz olarak da adland›r›labilen) tahminlerden burada bahsedilmemektedir. Ancak karmaﬂ›k bir iﬂlem bütünü içerirler ve Ar-Ge performans›. K›sa vadeli. – Ar-Ge personeli.
polinom veya üstel fonksiyonlar). ‹ki de¤iﬂken aras›nda orant›l› bir iliﬂki mevcut oldu¤u düﬂünüldü¤ünde. ba¤›ms›z sektörler için Ar-Ge harcamalar› veya personel tahminleri yapmak üzere de bu teknikten faydalan›labilir. ancak gerekli olduklar›nda. sistemde "yeni" e¤ilimlerin veya de¤iﬂikliklerin göstergesi olabilir. korelasyon/regresyon teknikleri veya bir modelin kullan›m› ile birlikte ampirik gözlem yolu ile belirlenir. aﬂa¤›daki yöntem izlenmelidir: – Orant›l› iliﬂkinin varl›¤›. Önerilen veya beklenen büyüme oran› göstergeleri. Ülkeler h›zl› yap›sal de¤iﬂikliklere gitmiyorsa. GSY‹H'nin pay› olarak tahmin etmek gibi iﬂlemler için kullan›labilir. De¤iﬂiklikler genellikle uygun fonksiyonlar kullan›larak analiz edilir (ör. Büyüme oranlar› 14. örne¤in toplam Ar-Ge harcamas›n›. Ar-Ge de¤iﬂkenlerinin en az›ndan iki y›lda bir olmak üzere mevcut oldu¤u zaman serileri ile birlikte kullan›l›r. 12. 13. belirleyici e¤ilimin belirlenmesi daha kolayd›r ve uyum bak›m›ndan daha iyidir. – Ba¤›ms›z de¤iﬂkenlerin sonraki de¤erleri elde edilir (ekstrapolasyon yolu ile veya di¤er bir veri kayna¤›ndan). iﬂgücü istatistiklerinde veya di¤er ekonomik kaynaklarda öngörü yap›labilecek ba¤›ms›z de¤iﬂkenler bulundu¤u takdirde. nispeten daha iyi tan›nan de¤iﬂkenlerin olmas› bak›m›ndan mevcut olabilir. Projeksiyon yöntemleri Ekstrapolasyon teknikleri 9. – Orant›l› katsay›n›n. seriler harcama serilerine göre daha tutarl› oldu¤undan özellikle tahmin aç›s›ndan de¤erli olabilir. Ekstrapolasyon teknikleri. paragrafa 20’ye bak›n›z). örne¤in milli hesaplarda. Bu durum muhtemelen belirli bir sektördeki Ar-Ge harcamas› 212 . E¤ilimlerin netleﬂtirilmesi için sabit fiyatlar kullan›lmal›d›r. Ar-Ge personeline iliﬂkin projeksiyonlar. bu ba¤›ms›z de¤iﬂkene uygulanmas› suretiyle di¤er ba¤›ml› de¤iﬂken elde edilir. tutarl›l›k aç›s›ndan tahminlerin kontrol edilmesi s›ras›nda iliﬂkiye özellikle dikkat edilmelidir (aﬂa¤›daki 20. Ancak daha günümüze yak›n y›llar›n incelenmesi. Ayr›ca. Tart›ﬂ›lan de¤iﬂkenler her zaman birbiri için gerekli de¤ildir. bu usul. özellikle son y›llar ve mevcut y›l için. 8. – Orant›l› katsay› hesaplan›r. Orant›l› projeksiyon 11. Çok fazla y›l hesaba kat›ld›¤›nda.EK 8 7. 10.
Kamusal olmayan Ar-Ge fonlay›c›lar›n›n raporlar› da. 18. devlet sektöründe ve baz› durumlarda [genel üniversite fonlar›n›n (GÜF) bütçe tahminlerini kullanarak] yüksekö¤retim sektöründe gerçekleﬂtirilen Ar-Ge çal›ﬂmalar›n›n geçici tahminlerinin oluﬂturulmas› için kullan›labilir. ARGEDBÖH verileri. Bu sektörlerdeki harici Ar-Ge harcamas› rakamlar› devlet bütçelerinden nadiren elde edilebildi¤inden. Fonlay›c›lardan sa¤lanan verilere oranla daha do¤ru olduklar› için gerçekleﬂtiricilerden elde edilen Ar-Ge verileri genelde önerilmesine ra¤men. ÖKAG sektörü taraf›ndan fonland›¤› durumlarda t›bbi araﬂt›rma hay›r kurumlar›) ve uluslararas› kurumlar söz konusu oldu¤unda. ticari teﬂebbüs sektöründeki Ar-Ge harcamalar› veya personel tahminleri ile ilgili olarak önemli bir girdi olabilir. Bunlar›n fonlama davran›ﬂlar›nda herhangi bir önemli de¤iﬂikli¤in olmas›. özel kâr amac› gütmeyen (ÖKAG) sektördeki ve özellikle ticari teﬂebbüs sektöründeki Ar-Ge harcamalar›n›n yans›t›lmas› aç›s›ndan daha az kullan›ﬂl›d›r. Sektörel e¤ilimlerin do¤ru ﬂekilde tahmin edilebilmesi için uzmanlar›n yarg›lar›ndan da yararlan›labilir. 17. ARGEDBÖH'nin ayr› olarak haz›rland›¤› ve sadece ödeneklere özel oldu¤u ve nihai ödeneklerin izleyen raporlamas›n›n söz konusu olmad›¤› durumlarda. yaklaﬂ›k olarak do¤rudur. dikkate al›nmal›d›r. bir yandan da dikkatli bir biçimde kullan›lmal›d›r. 15. Devlet Ar-Ge verileri bütçe ödenek veya harcamalar› (ARGEDBÖH) bazen. Örne¤in ﬂirket planlar›. özellikle ulusal fonlamalar (ör. Kullan›ﬂl› olmalar›n›n yan› s›ra. Birden fazla projeksiyon yönteminin kullan›lmas›. Ar-Ge fonlay›c›lar›n›n raporlar› 16. Sonuç olarak. Ar-Ge harcama serilerinde bir devams›zl›¤a neden olabilir. devlet bütçeleri belirli de¤iﬂkenlerin elde edilmesi konusunda önemli ölçüde yard›mc› olurken. fonlay›c›lardan gelen verilere bazen daha h›zl› eriﬂilebilir ve kamu sektörünün baz› de¤iﬂkenlerinin tahmin edilmesi aç›s›ndan bunlar önemli katk› sa¤lar. Tek bir projeksiyon yönteminin uygulanmas›.EK 8 veya personel söz konusu oldu¤unda ortaya ç›kabilir. ARGEDBÖH. tahmin edilen toplama eklenmeyen de¤erler oluﬂturabilir (örne¤in dört uygulama sektöründe Ar-Ge harcamalar›n›n ve GSYARGEH'nin ekstrapolasyonu). bu gibi kat›l›mlar genellikle nitel ve bazen ayr›nt›l› yap›da bilgiler sa¤lar. alt bileﬂenler için. Projeksiyonlar›n tutarl›l›¤› ve geçerlili¤i Projeksiyonlar›n da¤›l›m› 19. devlet dahili ve harici Ar-Ge'si ve GSYARGEH için ba¤lant›l› bildirme usullerinin mevcut oldu¤u ülkelerde bu yaklaﬂ›m oldukça güvenilirdir. ayn› de¤iﬂken için birden fazla de¤ere ulaﬂ›lmas›na neden olacakt›r. 213 .
projeksiyonlar›n üzerinde. Ar-Ge personeli ve yeni teknolojilerin projelendirilmesine iliﬂkin yöntemlerönerir 214 . Niwa taraf›ndan. yay›l›m çok geniﬂ de¤ilse hesaplanmal›d›r. Bu doküman. Daha önce de belirtildi¤i gibi. birleﬂik yaklaﬂ›mlar kabul edilebilir ve oldukça s›k olarak gereklidir. üye ülkelerin. örne¤in araﬂt›rmac› baﬂ›na Ar-Ge harcamas› gibi türetilen göstergelerdeki e¤ilimler incelenerek test edilmelidir. anlaﬂ›lan tek bir projeksiyon yöntemi kullan›lmas›d›r. – Özel durumlar. Ar-Ge projeksiyonlar› oluﬂturmak için bir çerçeve. Yöntemlerin kullan›lmas›nda esnekli¤e ihtiyaç duyulur. – Yöntemler. basit bir yöntembiliminin seçilmesi ve içeri¤e dikkat edilmeden kullan›m›n›n önerilmesi mümkün de¤ildir (özellikle ilgili performans sektörü). uluslararas› düzeyde karﬂ›laﬂt›r›labilir oldu¤unun garanti edilmesi aç›s›ndan önemlidir. Ekim 1991 tarihinde Roma'da gerçekleﬂtirilen. Projeksiyonlar›n geriye dönük olarak do¤rulanmas› 22. ulusal ve sektörel düzeylerde Ar-Ge harcamalar›n›n. Bu uygulanabilir olmad›¤›ndan. Bu ekte sunulan fikirler. ilkeler ve yöntemler öne sürer. üye ülkelerin veritabanlar›nda ve yay›mlar›nda yer almak üzere OECD'ye rapor etti¤i tahminlerin. Ar-Ge istatistikleri için Frascati K›lavuzu'nun gözden geçirilmiﬂ versiyonunun haz›rlanmas›na yönelik Uzman Konferans› için haz›rlanan bir makaleden al›nm›ﬂt›r. Makul olmayan sonuçlar at›ld›ktan sonra ortalamalar ve olas› a¤›rl›kl› ortalamalar. Bu öneriye uyulmas›. retrospektif Ar-Ge tarama sonuçlar› kullan›lmal›d›r. sonuçlara nas›l ulaﬂ›ld›¤›n› gösteren ilgili evra¤› sa¤lamalar› gereklidir: – De¤iﬂkenler. zaman aral›¤›n›n belirtilmesi önerilir. projeksiyon sonuçlar›n› yay›mlarken. örne¤in y›ll›k veya iki y›ll›k BT gösterge raporlar› için normal ﬂekilde yap›l›yorsa. farkl› ülkelerin ve sektörlerin özel karakteristik özelliklerinden dolay›. – Hipotezler.EK 8 20. Japon Ulusal Bilim ve Teknoloji Politikalar› Kurumu’ndan Profesör F. ‹deal olan. aﬂa¤›dakilerle ilgili olarak. Di¤er ilkeler 26. Projeksiyonlar. Rehber ilkeler 23. Farkl› yöntemlerle elde edilen projeksiyonlar aras›ndaki farkl›l›klar›n ölçümüne olanak sa¤lad›¤›ndan. projeksiyonlar›n kontrol edilebilmesi ve baﬂar› ve tutars›zl›¤›n ve her ikisinin nedenlerinin tan›mlanabilmesi için ve tahminleri kontrol etmek için mevcut olduklar›nda. 24. Bunlar öncelikle tutarl›l›k ve makul olup olmamalar› aç›s›ndan. 21. 25.
hem de zaman içerisinde de¤iﬂikliklerin uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤i için önemlidir. s›ras›yla ç›kt›ya dayal› zamanlar aras› ve bölgeler aras› deflatörlerdir. Bununla birlikte. Yani di¤er faaliyetlerle karﬂ›laﬂt›r›ld›¤›nda oran. 5. Ar-Ge (girdi) harcamalar›n›n fiyat taramalar›ndan gelen verileri kullan›p fiyat endekslerini derleyerek veya temsili fiyatlar veya fiyat endekslerini birleﬂtirerek özel Ar-Ge deflatörleri ve AGP’ler saptamak için bir yol önerir. para birimi dönüﬂtürücüleri seçene¤i de konuyla ilgilidir.EK 9 Ek 9 Ar-Ge Deflatörleri ve Para Birimi Dönüﬂtürücüleri Giriﬂ 1. fiyat farkl›l›klar› zamanlar aras›d›r ve sorun aç›k bir ﬂekilde hem tek tek ülkelerde olmak üzere. Bütün üye ülkeler için tam bir Ar-Ge deflatörleri kümesinin ve Ar-Ge dönüﬂtürücülerinin yoklu¤unda k›lavuz. referans bir para birimine cari fiyatlarda milli para birimleri olarak ifade edilmiﬂ Ar-Ge harcamalar› hakk›ndaki verileri deflate etme ve çevirmenin özel yöntemlerini inceler. Ar-Ge’yi gerçekleﬂtirmenin görece pahal› veya ucuz olmas›na göre etkilenebilir. hala bir uluslararas› ortalamayla karﬂ›laﬂt›r›ld›¤›nda oldu¤u gibi göreli Ar-Ge faaliyetlerinde ve bütün üretken faaliyetlerdeki (yani GSY‹H) farkl›l›klar yoluyla etkilenir. Deflasyon ve OECD’nin uluslararas› Ar-Ge istatistiklerinde para birimi dönüﬂtürmeleri 3. Ar-Ge’yi yerine getirmenin ortalama gerçek "f›rsat maliyeti"nin yaklaﬂ›k ölçümünü sa¤layan kesin gayrisafi yurtiçi has›la (GSY‹H) deflatörü ve GSY‹H AGP (GSY‹H için sat›n alma gücü paritesi)’nin kullan›m›n› önermektedir. Bu iki konu zaman içerisinde fiyat seviyelerindeki farkl›l›klar (yani zamanlar aras› farkl›l›klar) ile ülkeler aras›ndaki farkl›l›klar (yani bölgeler aras› farkl›l›klar) için Ar-Ge harcamalar›n› ayarlamay› gerektirir. genellikle uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalar için önemlidir. her iki miktar da uygun ulusal fiyat endekslerini kullanarak "sabit fiyatlar"a azalt›lsa bile (deflasyon). 2. 215 . Bu ek. Bu ek. Örne¤in GSY‹H’nin bir oran› olarak ifade edilen bir Ar-Ge tahmini. Özel Ar-Ge Deflatörleri ve Para Birimi Dönüﬂtürücüleri 4. Deflatörler konusunda. Ar-Ge’nin sektörel veya di¤er dökümlerini incelerken veya di¤er ekonomik de¤iﬂkenlerle Ar-Ge’yi karﬂ›laﬂt›rmak için fiyat seviyelerindeki göreli uluslararas› de¤iﬂiklikleri dikkate almak gerekli oldu¤u zaman. tahmini büyüme oranlar›ndakiler de dahil olmak üzere. Mümkün oldu¤u kadar›yla. Kesin GSY‹H deflatörü ve GSY‹H AGP. Para birimi dönüﬂtürücüleri. ayn› yöntembilim hem deflasyon hem de dönüﬂüm için kullan›lmal›d›r.
1970’li y›llar boyunca.1979) Seçili OECD Üye Ülkelerde S›nai Ar-Ge’deki E¤ilimler’de OECD taraf›ndan geliﬂtirilmiﬂ çizgileri takip etti. 1967-1979 (OECD. teorik do¤rular ile ilgili olarak önceli¤e sahip olmal›d›r. OECD’de çal›ﬂma ilk olarak Frascati K›lavuzu’nun üçüncü bask›s›nda belirtilen beﬂ ilke taraf›ndan yönetilmiﬂtir (OECD. temsili fiyatlarla birleﬂtirilmiﬂ Ar-Ge taramalar›ndan türetilmiﬂ a¤›rl›klar› kullanmakt›r. . En uygun çözüm Ar-Ge için spesifik olan a¤›rl›klar ve fiyatlara dayand›r›lm›ﬂ özel Ar-Ge deflatörlerini hesaplamakt›r. Bu uygulama için ihtiyaç duyulan fiyat taramalar›n› yerine getirmenin maliyeti ve karmaﬂ›kl›¤› özel analizlerin d›ﬂ›nda onlar›n kullan›m›n› engeller. 1981) dördüncü bask›s› Ar- Ge taramalar›ndan elde edilmiﬂ a¤›rl›klarla de¤iﬂik ulusal veya uluslararas› kaynaklardan elde edilmiﬂ temsili fiyatlar› kullanarak Ar-Ge deflatörlerini hesaplaman›n baz› oldukça özel yollar›n› tan›mlayan bir bölümü kapsamaktad›r. 7.Bunlar. . hayali bir ülkedeki ticari teﬂebbüs sektörü için örnekler olarak anlat›lm›ﬂt›r. Laspeyres formunda olmal›d›r. Geçmiﬂteki OECD çabalar› ve ulusal çabalar 8.Ar-Ge faaliyetlerindeki göreli öneminden dolay› (harcaman›n neredeyse %50’sini oluﬂturan) insan gücüne özel dikkat gösterilmesi gerekir. Ar-Ge’nin maliyetinin genel maliyetlerden dikkate de¤er bir ﬂekilde farkl› bir yola gitti¤ine inan›l›rsa ve/veya Ar-Ge maliyetlerindeki e¤ilimler sektörler veya sanayiler aras›nda oldukça de¤iﬂiyorsa. . 1976): .Mevcut bilgi kaynaklar› mümkün olan en iyi ﬂekilde kullan›lmal›d›r. deflatörler ekonominin birbirine benzeyen sektörleri için üretilmelidir. ancak ço¤u genel olarak.Sabit a¤›rl›klar› kullanarak bütün harcamalara bileﬂik bir endeks numaras› 216 . Frascati K›lavuzu’nun (OECD. Yöntemler sunulurken. üye ülkeler ve OECD Sekreteryas› bu alanda. .Bunlar varolan sektörel yaklaﬂ›ma benzese de benzemese de.EK 9 Ar-Ge deflatörleri ihtiyac› 6. Üç yöntem aç›klanm›ﬂ ve gösterilmiﬂtir: .Uygulamal› özellikler. 10. Ar-Ge deflatörleri do¤rulan›r. Sonuç olarak. 9. Yöntembilimlerden baz›lar› çok ayr›nt›l›yd›. En s›k rastlanan yaklaﬂ›m. Genel olarak. özellikle ticari teﬂebbüs sektörü için deflatörler haz›rlama konusunda faaliyet göstermiﬂtir. Ulusal uzmanlar de¤iﬂik toplant›larda deneyimleriyle ilgili raporlar›n› sundu. uzun dönemde kesin GSY‹H (ç›kt›) deflatörünün üretkenlik art›ﬂlar›ndan dolay› "gerçek" bir Ar-Ge (girdi) deflatöründen daha az h›zla artmaya e¤ilimli olaca¤› varsay›labilir. teknik olarak anlat›lmam›ﬂ.
Deflasyon asl›nda iki farkl› zaman noktas›ndaki durumlar aras›nda bir karﬂ›laﬂt›rmay› içerir. Hill’in (1988) dedi¤ine göre. hem teorik hem de uygulamal› bak›ﬂ aç›s›ndan ilginç özelliklere sahip olan ve Laspeyres veya Paasche türünün geleneksel sabit a¤›rl›kl› endeksler üzerindeki önyarg›lar›n› vurgulayarak. Paasche vb.Daha fazla detay. 217 . Böyle bir durumda. Hill. 12. Miktar vektörü daima tamd›r (elemanlar› pozitif veya s›f›rd›r). zincirleme endekslerin kullan›m›n› desteklemektedir. zincirleme. ekonomik analizler ve politika üretmek için önemli sonuçlar do¤urabilecek baz› zay›f noktalara sahip oldu¤unu göstermiﬂtir. göreli fiyatlar›n sadece iki dönemdeki harcamalar›n küçük bir oran› için derlenebilece¤ini kabul etmek anlam›na gelir (ayr›ca Laspeyres ile Paasche endeksleri aras›ndaki endeks numaras› yay›l›m› çok büyük olma e¤ilimindedir). 13. Laspeyres ve Paasche endekslerinin birbirinden uzaklaﬂmak ("endeks numaras› çeﬂitlili¤i") e¤iliminde olduklar› genel olarak bilinir. sorun da o kadar büyük olur. Laspeyres formülünü kullanmak için yap›lan öneriler yeniden gözden geçirilmelidir.Bir sektörün alt s›n›flar› içindeki tek tek harcama kalemlerine ayr› fiyat endeksleri uygulama. . Zamanla.) endeks numaras› formüllerinin. ortak kullan›mdaki (Laspeyres. Ar-Ge deflatörlerinin hesaplanmas›n›n teknik bir sunumu Ek 4’e eklenmiﬂtir. . ‹deal olarak. iﬂçilik maliyetleri için alt a¤›rl›kl› endekslerin haz›rlanmas›nda verilmiﬂtir.EK 9 uygulama. Endeks numaras› formülünün seçimi 11. kay›p fiyatlar (yani kay›p mallar) ve eski ürünler eskimenin bir sonucu olarak yok oldu¤u ve yeni ürünler teknolojik ilerlemenin bir sonucu olarak ortaya ç›kt›¤› için. ‹ki dönem aras›nda do¤rudan karﬂ›laﬂt›rmalarda ›srar etmek. Do¤rudan fiyat karﬂ›laﬂt›rmalar›yla kapsanm›ﬂ iki dönemdeki harcamalar›n toplam de¤erinin pay› azal›r. Bununla birlikte. karﬂ›laﬂt›r›lan iki durum farkl› oldu¤u ve birbirine ba¤lant› aradaki bir noktan›n içinden geçerek yap›labilece¤i zaman kullan›lmal›d›r. endeks numaralar›n› derleyenler taraf›ndan karﬂ› karﬂ›ya kal›nan sorun.Yukar›daki gibi. . endeks numara yay›lmas›n› azalt›r (Laspeyres ve Paasche aras›nda). özellikle Ar-Ge fiyat endekslerinin büyük olas›l›k kapsayaca¤› mallarla ilgili bir gerçektir. teorik ilerlemeler. Bu. Dönemler birbirinden ne kadar ayr› olursa. ancak de¤iﬂik a¤›rl›klar› kullanma. 14. Neden zincirleme? Gerçek dünyada. baz› mallar›n iki durumun sadece birinde bulunmas›d›r. ara durum göreli fiyatlar›n biçiminin karﬂ›laﬂt›r›lan iki durumdaki göreli fiyatlar›n bir ortalamas› üzerinden yaklaﬂ›k olarak hesapland›¤› durumdur. Bir zincir endeksi. geniﬂ bir ölçekte gölge fiyatlar› tahmin etmeyi önermek pratik de¤ildir.
her sektör için bir tane ve hatta ticari teﬂebbüs sektöründeki tek tek sanayiler veya yüksekö¤retim sektöründeki bilim sahalar› için bir tane haz›rlamak mümkündür. Maliyet tipinin önerilen dökümünden basit bir a¤›rl›kland›rma sistemi elde edilebilir. endeks numaras› sorununu gideren ve tamamen kullan›ma haz›r olan "sorunsuz" bir zincirleme endeksinin ("sorunsuz" Divisia endeksi) s›n›rlay›c› durumunu tan›mlar. Seçim. E¤er fiyatlar›n ve miktarlar›n evrimi büyük oranda sorunsuz ise. araﬂt›rmac›lar›n maaﬂ ve ücretlerindeki e¤ilimlerin sanayiler aras›nda önemli bir ﬂekilde de¤iﬂip de¤iﬂmeyece¤i tart›ﬂ›labilir. belirli fiyat taramalar›ndan derlenmiﬂ olsun veya olmas›n veya temsili endeksler kullan›ls›n veya kullan›lmas›n. Yüzde 1989 ‹ﬂçilik maliyetleri Di¤er cari maliyetler Arazi ve binalar Aletler ve ekipmanlar Toplam 43 43 3 10 100 1999 44 45 2 9 100 218 .EK 9 15. Seçim. 16. Örne¤in araﬂt›rmac›lar›n ücret ve maaﬂlar›ndaki e¤ilimlerin genellikle kamu sektörü ücret anlaﬂmalar›yla sabitlendi¤i üniversitelerde ve s›nai firmalarda farkl› olma olas›l›¤› yüksektir. Di¤er taraftan. endeks numaras›n›n yay›lmas›n› azaltacak ﬂekilde bir Laspeyres-zinciri. Deflate edilecek toplamlar›n seviyesini seçme 17. GSYARGEH’nin tamam› için tek bir Ar-Ge fiyat endeksi. E¤er bir zincirleme endeksi kullan›l›r ve kullan›labilir fiyat bilgilerinin miktar› çok fazla art›r›l›rsa. Ar-Ge harcamalar›n›n maliyet yap›s›ndaki farkl› seviyeler aras›nda önemli farkl›l›klar olup olmamas›na ve ayn› maliyet kalemi için fiyat e¤ilimlerindeki seviyeler aras›nda önemli farkl›l›klar olup olmamas›na ba¤l› olacakt›r. Hill. Aﬂa¤›da. do¤rudan bir Laspeyres alt›nda kal›r ve tam tersi bir Paasche zinciri için gerçekleﬂir. bu her bir halka için do¤rudur. uygun fiyat dizisinin mevcut olmas›na da ba¤l›d›r A¤›rl›kland›rma sistemini oluﬂturma Genel 18. 1989 ile 1999'da OECD alan›ndaki ortalama sanayi dökümü gösterilmiﬂtir. Ayr›ca ilk ve son dönemlerden gerçekte kullan›lan fiyat bilgileri miktar›n›n çok daha büyük olaca¤› do¤rudur.
Ayr›ca baz› seriler. a¤›rl›kland›rma sisteminde tan›mlanan s›n›flar›n her birinin temsili fiyat endeksleri. ‹ﬂçilik maliyetlerinin dökümü genellikle Ar-Ge personeli kategorisine göre yap›lmaz. Bu ayr›mdan o zamandan beri OECD taramalar›nda ve ço¤u ulusal olanlarda vazgeçilmiﬂtir. temsili fiyat endekslerinin seçilmesi ve bu seçimin özenle yap›lmas› gerekir. s›nai Ar-Ge'nin bir deflatörü için geçerli olmakla birlikte. uygun maaﬂ fiyat endekslerinin bulundu¤u her zaman her sektörün iﬂçilik maliyetleri için ayr› bir alt sistem oluﬂturmak istenebilir.00 83.75 ‹ﬂçilik maliyetleri oran› (%) 59. A¤›rl›kland›rma sistemleri 20.4 17. Ar-Ge girdilerinin anlaml› bir fiyat taramas›n› gerçekleﬂtirmek mümkün olmad›¤›nda.7 22.60 = 15.EK 9 ‹ﬂçilik maliyetlerinin daha ayr›nt›l› uygulamas› 19.00 = 50.00 0. K›lavuzun ilk versiyonlar›.75 = 18. sabit ayr›nt›l› önerilerde bulunmak mümkün de¤ildir. Kullan›labilir fiyat endeksi verilerinin miktar› ve türü ülkeden ülkeye de¤iﬂti¤inden.9 100. – Di¤er cari maliyetler.Nihai sonuç a¤›rl›klardan çok fiyat dizisinin evrimine karﬂ› hassas olaca¤›ndan. ‹ﬂgücü genel olarak ana maliyet ö¤elerinden biridir.75 0. Ar-Ge deflatörünün haz›rlanmas›ndaki en önemli karar. Bu nedenle bir alt a¤›rl›kland›rma sistemi oluﬂturmak zordur. ülkenin milli hesaplar›ndan ve di¤er genel kaynaklar›ndan seçilmiﬂ olabilir. ancak personel ve maaﬂ oranlar›. alternatif olarak özellikleri Ar-Ge'ye en çok benzeyen serileri tan›mlamaya çal›ﬂ›labilir. örne¤in üniversite Ar-Ge'leri için geçerli de¤ildir. farkl› personel kategorilerinin iﬂçilik maliyetlerinin nispi a¤›rl›klar›n› tahmin etmek için aﬂa¤›daki ﬂekilde kullan›labilir: Miktar oran› (%) Araﬂt›rmac›lar (RSE) Teknikerler Di¤er destek personeli Toplam 50 25 25 100 Nispi maaﬂ oranlar› 1.) 219 . Bu nedenle.0 Di¤er cari maliyetlerinin daha ayr›nt›l› uygulamas› 21. ‹ﬂçilik maliyetleri için genellikle miktar verileri (araﬂt›rmac› say›s› vb. bu kategorinin aﬂa¤›dakiler aras›nda alt bölümlere ayr›lmas›n› önerir: – Malzemeler. Temsili iﬂçilik maliyetleri 23. Temsili fiyat endekslerini seçme Genel yaklaﬂ›m 22. Di¤er cari maliyetlerin oran› h›zl› bir ﬂekilde artm›ﬂt›r.
EK 9 mevcuttur ve iki genel yaklaﬂ›m kullan›labilir: Toplam Ar-Ge kiﬂi/y›l baﬂ›na ortalama Ar-Ge iﬂçilik maliyetlerini kullanmak; ücret ve maaﬂ verilerine ba¤l› olarak ayr› temsili serileri kullanmak. Birinci seri türü, Ar-Ge'ye özeldir, ancak dönem boyunca Ar-Ge iﬂgücündeki mesleki nitelik biçiminde önemli bir de¤iﬂiklik oldu¤unda çok da do¤ru de¤ildir. Bu tür de¤iﬂikliklerin üye ülkelerin ço¤unda oldu¤u düﬂünüldü¤ünde, ikinci yöntemi kullanmak tercih edilebilir. Burada, ArGe verileriyle olabildi¤ince karﬂ›laﬂt›r›labilir olan serilerin seçilmesi önemlidir. Dolay›s›yla gelir verileri oranlara tercih edilir; haftal›k veya ayl›k gelirler de saat baﬂ› ödemelere tercih edilir. Maaﬂ ölçeklerini temsili iﬂçilik maliyetleri olarak kullanmak, özellikle "derece kaymas›" ile ilgili olarak ciddi sorunlara, iﬂverenin sosyal güvenlik ödemelerinde ve di¤er yan gelirlerde de¤iﬂikliklere ve iﬂ girdilerinin daha k›sa saatlerle daha uzun tatillerden kaynaklanan "miktar" azalmas›na neden olur. 24. Özel sektörle kamu sektörü aras›ndaki e¤ilimlerde genellikle bir ayr›m
yap›l›r. ‹ﬂçilik maliyetlerini ayr›nt›land›rmak ile, ayr› sanayiler için endeksler oluﬂturma aras›nda bir seçim olabilir. Örne¤in s›nai istihdamdaki tüm bilimadamlar› ve mühendisler veya teknisyenlerin maaﬂ endeksleri bulunmakla birlikte, sanayi baz›nda bunlar›n dökümü al›namayabilir. Di¤er yönden bak›ld›¤›nda ise, bu sanayiler için "ortalama haftal›k ücretler" mevcut olabilir. Seçilecek yöntem, araﬂt›rmac› maaﬂlar›n›n kendi sanayilerindeki iﬂçilerinkiyle mi, yoksa baﬂka sanayilerdeki araﬂt›rmac›lar›nkiyle mi paralel hareket etti¤ine göre de¤iﬂir.
Di¤er cari harcamalar temsilleri
25. Bu, incelenmesi en zor olan aland›r. Ar-Ge taramalar› genellikle içerdikleri harcama türlerinin dengesiyle ilgili hiçbir ﬂey aç›klamaz ve hangilerinin ArGe'ye özel olup, hangilerinin sanayiye (veya sektöre özel) özel oldu¤u net de¤ildir. 26. Di¤er cari maliyetler için geniﬂ bir temsili endeksler aral›¤›
kullan›labilir. Örne¤in üretim sanayiinde kullan›lan malzeme ve gereçlerin ortalama toptan fiyat endeksleri, yerel sanayi ürününün (YSÜ) kapal› fiyat endeksi ve (yiyecek ve içecekler hariç) tüketici fiyat endeksi (TÜFE) gibi endekslerin tümü kullan›lm›ﬂt›r. 27. Endeksler ayr› sanayiler için hesapland›¤›nda, genel girdi maliyetleri
için kullan›labilir, ancak bunlar Ar-Ge için tipik olmayabilir. Örne¤in cari maliyetlerdeki art›ﬂ›n büyük bir k›sm›n›n, d›ﬂar›daki destek hizmetleriyle yap›lan anlaﬂmalar›n (araﬂt›rmac› baﬂ›na düﬂen ortalama destek personeli say›s›ndaki düﬂüﬂü dengeleyen) art›ﬂ›ndan ve kiralanan makinelerin daha fazla kullan›lmas›ndan kaynakland›¤› ileri sürülmektedir.
220
EK 9
Sermaye harcamalar› temsilleri
28. Arazi ve gayrimenkullerle ilgili harcamalar, Ar-Ge harcamalar›n›n nispeten az bir k›sm›n› oluﬂturuyorsa, milli hesaplardaki gayri safi sabit sermaye oluﬂumunun (GSSSO) ilgili s›n›f›ndan kolayl›kla uygun bir temsili endeks seçilebilir. Ayn› yaklaﬂ›m, gereç ve ekipmanla ilgili Ar-Ge harcamalar› için de kullan›labilir, ancak böyle genel fiyat endekslerinin Ar-Ge gereç maliyetlerindeki de¤iﬂimi ne derece yans›tt›klar› belli de¤ildir. Ar-Ge için para birimi dönüﬂtürücüleri Özel para birimi dönüﬂtürücüleri ihtiyac› 29. Ar-Ge harcamalar›n›, ABD dolar› veya Euro gibi genel referans oluﬂturan bir para birimine dönüﬂtürmek (yani alanlar aras›nda deflasyon yapmak) için GSY‹H AGP'lerinin kullan›lmas›, ülkeler aras›ndaki genel fiyat seviyesi farklar›n› göz önünde bulundurmak için etkin bir ﬂekilde ayarlama yap›lmas›n› gerektirir. Ancak Ar-Ge fiyat seviyelerindeki farkl›l›klar göz önünde bulundurulmaz. Ar-Ge bir ülkede nispeten pahal› olup, baﬂka bir ülkede o kadar pahal› olmad›¤›nda, GSY‹H AGP'lerinin kullan›lmas›, gerçek Ar-Ge harcamalar›n›n karﬂ›laﬂt›r›lmas›n› çarp›t›r. 30. Geçici deflatörler için en uygun çözüm, özel para birimi dönüﬂtürücü-
lerini Ar-Ge girdilerinin nispi fiyatlar›na göre hesaplamakt›r. Bu uygulama için gerekli fiyat taramalar›n› (standart bir Ar-Ge girdisi "sepeti" kullanarak) gerçekleﬂtirmek burada da hem masrafl›, hem de karmaﬂ›k olacakt›r. Daha pratik çözüm, Ar-Ge taramalar›n›n a¤›rl›klar›n› ve OECD ve Eurostat taraf›ndan Birleﬂmiﬂ Milletler ‹statistik Bürosu’nun yönetimi alt›nda, Uluslararas› Karﬂ›laﬂt›rma Projesi (UKP) ba¤lam›nda yap›lan genel AGP uygulamalar›n›n ayr›nt›l› paritelerini kullanmakt›r. En büyük zorluklardan birinin nedeni, genel AGP'lerin GSY‹H'ye giren standart bir mal ve hizmet sepeti veya daha do¤rusu nihai bir talep (yani ç›kt›) kullan›larak hesaplan›rken, Ar-Ge harcamalar›n›n genellikle girdileri oluﬂturmas›d›r. Bugüne kadarki ulusal ve OECD çabalar› 31. OECD'nin Ar-Ge istatistikleriyle ilgili olarak 1960'l› y›llar›n baﬂ›nda yay›mlanan ilk raporunda, Ar-Ge a¤›rl›klar›na ve maaﬂ incelemelerinden ve 1960'taki genel sat›n alma gücü paritelerinin de¤erlendirme hesaplamalar›na dayal› fiyat endekslerine ba¤l› olan al›m gücü pariteleri kullan›lm›ﬂt› (Freeman ve Young, 1965; OECD, 1968). Yeni sat›n alma gücü paritesi kümelerinin kullan›labildi¤i 1970'li y›llar›n sonlar›nda baﬂka çal›ﬂmalar da yap›ld›. Bu durum, K›lavuzun dördüncü bas›m›nda, 7. Bölüm alt›nda aç›klanm›ﬂt›r (OECD, 1981). 1990'dan beri AGP'ler OECD üyesi olan ülkeler için her üç y›lda bir (1993, 1996, 1999), AB ülkeleri için de her y›l olacak ﬂekilde hesaplanm›ﬂt›r. 2002 y›l› verilerinin toplanmas› sürmektedir.
221
EK 9 Yöntem 32. Ar-Ge AGP'lerini hesaplaman›n yöntembiliminin, UKP ba¤lam›nda haz›rlanm›ﬂ yöntembilime uygun olmas› gerekir. 33. OECD ve Eurostat, OECD üyesi ülkeler için GSY‹H'nin (ve harcama
bileﬂenlerinin) AGP'lerini düzenli olarak hesaplar. OECD taraf›ndan yay›mlanan AGP'ler, ABD dolar› baﬂ›na ulusal para birimi, OECD taraf›ndan yay›mlanan AGP'ler ise, Euro baﬂ›na ulusal para birimi olarak ifade edilse bile bunlar: – Tutarl›d›r (örne¤in Euro AGP'lerini iki ülke için de bölerek elde edilen FransaAlmanya AGP'si, ABD dolar› AGP'lerinin bölünmesiyle elde edilenle ayn›d›r), çünkü AT ülkelerine ait hesaplarda "blok sabitli¤i" dikkate al›nm›ﬂt›r. – Geçiﬂkendir (A ve B ülkeleri aras›ndaki AGP, B ve C ülkeleri aras›ndaki AGP ile çarp›ld›¤›nda, A ve C ülkeleri aras›ndaki AGP'yi verir). Ar-Ge dönüﬂtürücülerinin hesaplanaca¤› genel seviyeleri seçme 34. ‹deal olan, seçilen seviyenin Ar-Ge deflatörleri için seçilene eﬂit olmas›d›r. Uygulamada özel Ar-Ge AGP oranlar›, belki hükümet ile yüksekö¤retim aras›nda ayr›m yaparak ticari teﬂebbüs sektörü ile kamu sektörü için hesaplanabilir. A¤›rl›kland›rma sistemi 35. Deflatörler için a¤›rl›kland›rma sistemi, maliyet türüne göre önerilen dökümden elde edilebilir. Bununla birlikte AGP hesaplamalar›, (geçiﬂlili¤i sa¤lamak için) ayn› anda karﬂ›laﬂt›rmaya dahil olan tüm ülkelerin a¤›rl›k ve fiyat verilerinin de kullan›lmas›n› gerektirdi¤inden, gruptaki tüm ülkeler için uygun bir a¤›rl›k kümesinin bulunmas› gerekir. Temsili fiyatlar› seçme 36. ‹deal olan, her ölçme kategorisinde standart bir Ar-Ge (girdi) "sepeti" harcamalar›n›n fiyat taramalar›ndan elde edilen verilerin kullan›lmas›d›r. Geçici fiyat endeksleri için böyle bir uygulama çok pahal› ve aﬂ›r› bir ﬂekilde karmaﬂ›k olur ve hiçbir pratik amaca uygun de¤ildir. Sonraki en iyi çözüm, gerekirse temsili aral›klar aras› fiyat endeksleriyle (yani UKP'deki nihai harcama bileﬂenleri için hesaplanan parçalanm›ﬂ pariteler) beraber (en iyi kayna¤›, UKP'deki mevcut karﬂ›laﬂt›r›labilir fiyat verileri kümesinin oluﬂturdu¤u) temsili fiyatlar› kullanmakt›r. ‹ﬂçilik maliyetleri 37. UKP'de ticari teﬂebbüs sektörü için hiçbir ara ve birincil giriﬂ verisi toplanmad›¤›ndan, ücret veya maaﬂlar hakk›nda hiçbir veri yoktur. UKP pazara yönelik olmayan hizmetler içinse girdi fiyatlar› kullan›r, dolay›s›yla kamu sektöründeki özellikle de e¤itim, sa¤l›k ve genel devlet hizmetlerindeki seçili standart meslek sepetinin toplam istihdam bedeliyle ilgili verilerini içerir. Bu bil-
222
EK 9 gilere, biliminsanlar› veya mühendislerin veya iﬂ yönetiminin baz› kategorileriyle ilgili ücret ve maaﬂlar üzerindeki uluslararas› taramalar›n sonuçlar› eklenebilir. Di¤er cari maliyetler 38. Burada da temel sorun, Ar-Ge faaliyetleri için olsun veya olmas›n, ticari teﬂebbüs sektöründeki ara tüketimle ilgili fiyat verilerinin bulunmamas›d›r. UKP ba¤lam›nda fiyatlar› toplanan baz› nihai mal ve hizmetler ayn› zamanda Ar-Ge için girdi oluﬂturabilir (yani "di¤er cari maliyetler"). Sermaye harcamalar› 39. Arazi, binalar, alet ve ekipmanlarla ilgili uygun temsili harcamalar, geçici Ar-Ge deflatörlerini tahmin etmek için halihaz›rda kullan›lan kay›tlara tabi olan UKP'den al›nabilir.
223
EK 10 Ek 10
Büyük Ar-Ge Projelerinin S›n›fland›r›lmas› ‹çin Savunma ve Havac›l›k Sanayiine Özel Göndermelerle Ek Rehber
Giriﬂ 1. Bu ekin amac›, Ar-Ge istatistik taramalar›ndaki büyük geliﬂtirme projelerinin uygulanmas› için ve OECD'ye verilen cevaplarla ilgili bir rehber sunmakt›r. Deneysel geliﬂtirme ile di¤er s›nai faaliyetler aras›ndaki (di¤er yenilik faaliyetleri ile üretimin iki çak›ﬂan grubunu ve ilgili teknik faaliyetleri içeren) s›n›r çizgisi, K›lavuzda 1. Bölüm, K›s›m 1.5.3 ve 2. Bölüm, K›s›m 2.2.3 ve 2.3.4 alt›nda aç›klanm›ﬂt›r. 1. Bölüm, K›s›m 1.5.2 ve 2. Bölüm, K›s›m 2.2.2 ve 2.3.3, ArGe ile ilgili di¤er bilimsel ve teknolojik faaliyetler aras›ndaki s›n›rla ilgilidir. Özellikle savunma ve havac›l›k sanayiindeki büyük ve pahal› projelerde ayr›m yap›lmas› ve s›n›rlar›n belirlenmesi çok zordur. Bu ekin kapsad›¤› genel konular yine de tüm sanayilerle ilgilidir. 2. Baz› ülkeler y›llar boyunca, savunma bakanl›klar› taraf›ndan belirtilen
ve ticari teﬂebbüs sektörü ile sözleﬂme yap›lan Ar-Ge harcamalar›yla, savunma sanayii taraf›ndan devletten Ar-Ge için al›nd›¤› iddia edilen miktar› uzlaﬂt›rmayla ilgili sürekli sorun yaﬂam›ﬂt›r. Genel olarak devlet bütçesine dayal› veriler daha yüksektir ve savunman›n Ar-Ge için devlet bütçe ödenek veya harcamalar› (ARGEDBÖH) ve Gayri Safi Yurtiçi Ar-Ge Harcamalar›n›n (GSYARGEH) miktarlar›nda önemli farkl›l›klar olmas›na neden olabilir. Bu farkl›l›klar, taﬂeronluk ve uluslararas› iﬂbirli¤ine dayal› projeler gibi baz› faktörlere dayanmakla birlikte, K›lavuzun özellikle ARGEDBÖH serisinde Ar-Ge ile ilgili tan›mlar›n›n do¤ru uygulanmas›yla ilgili sorulara da neden olmuﬂtur. 3. Bu ekin ilk k›sm›, ‹ngiltere, A.B.D. ve Fransa taraf›ndan savunma ve
havac›l›k sanayilerinde kullan›lan kategori ve terminolojileri karﬂ›laﬂt›r›r. ‹kinci k›s›m, savunma Ar-Ge projelerinin örneklerini analiz eder. Her iki k›s›m da K›lavuzda tan›mlanan Ar-Ge kavram› ile Ar-Ge olarak kabul edilmeyen ilgili faaliyetler aras›nda ayr›m yapma konusunda rehberlik eder. "Üretim öncesi geliﬂtirmesi" terimi dokümantasyonun tamam›nda, üretime girmeden önce bir savunma veya havac›l›k ürün veya sistemiyle ilgili deneysel olmayan iﬂleri ve özellikle de bilimsel ve teknolojik yenili¤in bir parças› olmayan faaliyetleri tarif etmek için kullan›l›r. Fransa, ‹ngiltere ve A.B.D.’de kullan›lan terminoloji ve kategoriler 4. Temel araﬂt›rma, uygulamal› araﬂt›rma ve deneysel geliﬂtirme kavramlar›n› savunma ve havac›l›k sanayilerine uygulamadaki özel zorluklardan biri, bu sanayilerin genellikle kendi terminolojilerine e¤ilimli olmas›d›r. Bu terminoloji ülkeden ülkeye de¤iﬂir ve ço¤u zaman K›lavuzda kullan›lan kategorileri keser. Bu
224
süreçler. ‹ngiltere ve ABD savunma bakanl›klar›nda kullan›lan terimlerle büyük bir havac›l›k ﬂirketi taraf›ndan kullan›lan sanayi s›n›fland›rmas›yla karﬂ›laﬂt›rarak gösterilmiﬂtir. henüz olas› uygulamalar›n net bir ﬂekilde belirlenebilece¤i bir aﬂamaya gelmedi¤i bir konudaki uygulamal› bir araﬂt›rma olarak tan›mlan›r. fonlar› devlet taraf›ndan karﬂ›lanan ‹ngiltere y›ll›k Ar-Ge taramas›nda ve OECD’ye ARGEDBÖH için rapor edilen rakamlar›n temeli ﬂeklinde kullan›l›r: "Stratejik araﬂt›rma. Ar-Ge ile üretim öncesi geliﬂtirmesi aras›ndaki s›n›rda gerçekleﬂtirdi¤i bir araﬂt›rmada. Birleﬂik Krall›k Savunma Bakanl›¤›’n›n kendi içinde. ‹ngiltere’nin kategorileri ve terminolojisi 6.) 7. bu ülkelerdeki savunma ve havac›l›k sanayilerinde genelde kullan›lan terimlerin bir listesini içerir. Tablo 1. – Nihai ürün veya tasar›m mühendisli¤i. paragraf 4-5. – Finansal de¤iﬂiklikler ve iﬂlem de¤iﬂiklikleri. 1991. Uygulamal› araﬂt›rman›n iki kategorisi. 5. 225 .EK 10 zorluklar. Ek C." (Baﬂbakanl›k. – Patent çal›ﬂmalar› (aﬂa¤›ya bak›n›z). sistemler vb. Tablo 2 ise bu terimlerin bir k›sm›n›n Frascati K›lavuzu terminolojisi bak›m›ndan ve Ar-Ge tan›m›na göre bu üç ülke taraf›ndan nas›l yorumland›¤›n› göstermektedir. – Kullan›c› demonstrasyonlar› (ancak aﬂa¤›ya bak›n›z). – Üretim tasar›mc›l›¤› ve endüstri mühendisli¤i. bu k›s›mda K›lavuzun kategorilerini Frans›z. Ar-Ge olmayan aﬂa¤›daki "bilimsel ve teknolojik yenilik" kategorileri tan›mlanm›ﬂt›r: – Yeni ürün pazarlamas›. “Do¤as› gere¤i stratejik olmayan uygulamal› araﬂt›rman›n hedefleri aras›nda özel ve ayr›nt›l› ürünler. – Üretime baﬂlama. bulunur.
. . .. .. KARIﬁIK Ar-Ge OLAN/Ar-Ge OLMAYAN Ar-Ge/üretim öncesi Ar-Ge/üretim öncesi Ar-Ge/üretim öncesi Ar-Ge/üretim öncesi Ar-Ge/üretim öncesi Ar-Ge/üretim öncesi Ar-Ge/üretim öncesi Ar-Ge OLMAYAN Üretim öncesi Üretim öncesi Üretim öncesi Üretim öncesi BT yenili¤i BT yenili¤i BT yenili¤i BT yenili¤i BT yenili¤i BT yenili¤i BT yenili¤i S›nai faaliyet S›nai faaliyet Ar-Ge olmayan Kaynak: OECD. BT yenili¤i Ar-Ge olmayan 1. . . test ve de¤erlendirme Tasar›m mühendisli¤i Fizibilite çal›ﬂmalar› Daha fazla geliﬂtirme Bak›m ve onar›mlar Proje tan›m› Mühendislik geliﬂtirmesi Mühendislik projeleri Operasyonel geliﬂtirme Politika ve iﬂlem araﬂt›rmalar› Endüstri mühendisli¤i Belgelendirme sonras› geliﬂtirme Toplu deneme üretimi Kullan›c› gösterimi Dokümantasyon ‹lk geliﬂtirme Üretime baﬂlama Yeni ürün pazarlamas› Patent iﬂi Ürün mühendisli¤i Üretim tasar›m› Tasar›m sonras› hizmetleri Seri üretim ‹lgili BT faaliyetleri En olas› s›n›fland›rma1 TEMEL ARAﬁTIRMA . ... ... özel projenin özelliklerine ve terimin kullan›ld›¤› ba¤lama göre de¤iﬂir.EK 10 Tablo 1. . sadece bir rehberdir.. . UYGULAMALI ARAﬁTIRMA . Ar-Ge türlerinin bu K›lavuzda tan›mland›¤› ﬂekildeki gerçek s›n›fland›rmas›. . . ... 226 . Bu. Ar-Ge (faaliyeti belirtilmemiﬂ) .. DENEYSEL GEL‹ﬁT‹RME ... geliﬂtirme.. Savunma ve havac›l›k sanayiinde kullan›lan ortak terminoloji Terminoloji Temel araﬂt›rma Ana araﬂt›rma Yukar›ya do¤ru araﬂt›rma Yukar›ya do¤ru araﬂt›rmalar Uygulamal› araﬂt›rma Demonstrasyon modeli Demonstrasyon projesi Keﬂfe dayal› geliﬂtirme Yukar›ya do¤ru araﬂt›rmalar Deneysel geliﬂtirme ‹leri düzey geliﬂtirme Pilot tesis (baﬂlang›çta) Prototip Kan›tlay›c› model Kan›tlay›c› proje Sistem tasar›m› ve özellik araﬂt›rmalar› Sisteme yönelik ilk proje Teknik gösterimler Ar-Ge geri bildirimi Araﬂt›rma...
Kaynak: OECD.B.EK 10 Tablo 2. 227 . S = Sanayide kullan›lan terminoloji. ‹ngiltere ve ABD terminolojisinin mevcut s›n›fland›rmas› Frascati K›lavuzu ARAﬁTIRMA VE GEL‹ﬁT‹RME Temel araﬂt›rma Temel araﬂt›rma (R) Temel araﬂt›rma (R) Temel araﬂt›rma (R) Yukar›ya do¤ru araﬂt›rmalar (R) Ayr›ca aﬂa¤›ya bak›n›z: Araﬂt›rma iﬂi (R) Ayr›ca bak›n›z: Araﬂt›rma (S) Uygulamal› araﬂt›rma (R) Demonstrasyon projesi (R) Demonstrasyon modeli (S) ‹ngiltere A.D. Fransa Uygulamal› araﬂt›rma Stratejik uygulamal› araﬂt›rma (R) Uygulamal› araﬂt›rma (R) Özel uygulamal› araﬂt›rma (R) Araﬂt›rmal› geliﬂtirme (R) Geliﬂtirme (R) Genel araﬂt›rma (S) ‹lk proje (S) Kan›tlay›c› proje (S) Kan›tlay›c› model (S) Araﬂt›rma iﬂi (R) Sistem odakl› araﬂt›rma (S) Deneysel geliﬂtirme Deneysel geliﬂtirme (R) ‹leri teknoloji geliﬂtirmesi (R) Geliﬂtirme (S) Demonstrasyon ve geçerlilik (R) Mühendislik ve üretim geliﬂtirmesi (R) ‹dari destek (R) ‹ﬂletim sistemleri geliﬂtirmesi (R) Ar-Ge OLMAYAN FAAL‹YETLER Üretim öncesi geliﬂtirmesi Bilimsel ve teknik yenilik (S) ‹lgili di¤er bilimsel ve teknik faaliyetler (R) BT hizmetleri (S) BT e¤itim ve geliﬂtirmesi (S) Tan›mlanan geliﬂtirme (R) Prototip (S) Pilot tesis (S) R = Resmi terminoloji (Savunma Bakanl›¤›). Frascati K›lavuzu’ndaki Frans›z.
K›lavuz (1. Bölüm. gösterimler. uygulamal› araﬂt›rma. Tarama. Patent iﬂi. yönetim deste¤i ve iﬂletim sistemleri geliﬂtirmesi. Ancak bu kullan›c› demonstrasyonlar›yla Ar-Ge’nin bir parças› olan teknik demonstrasyon aras›nda bir ayr›m yapmak gerekir. ABD kategorileri ve terminolojisi 12. . . Yeni teknolojiler ve bunlar›n askeri 228 .EK 10 8. . Ar-Ge d›ﬂ›nda oldu¤unu belirtmektedir. demonstrasyon ve do¤rulama. üretim geliﬂtirmesi. üretim baﬂlad›ktan sonra ortaya ç›kan teknik sorunlar› çözmek için bir Ar-Ge "geri bildirimi" içerebilir. test ve de¤erlendirme (AGTD) bütçesinin bir parças› olarak tan›mlanm›ﬂt›r: Temel araﬂt›rma. Yedi kategori (6. mühendislik.1-6. Bölüm. ileri teknoloji geliﬂtirmesi. DoD’nin Teknoloji Temel program› olarak adland›r›l›r ve ço¤u zaman DoD’nin teknolojik kapasitesinin "çekirde¤i" olarak kabul edilir. Ayn› ﬂekilde üretim faaliyetleri. K›s›m 2. geliﬂtirme. 11.1 ile 6. K›s›m 1. "nihai ürün veya tasar›m mühendisli¤i". Ar-Ge olmayan aﬂa¤›daki "ilgili bilimsel ve teknolojik faaliyetleri" tan›mlam›ﬂt›r: – Genel amaçl› veri toplama. .5. ürün ve tasar›m mühendisli¤i.4). politika veya teﬂvike yard›mc› olmak için "gerçekçi bir ortamda tam veya neredeyse tam kapsaml› olarak gerçekleﬂtirilen bir yenilik" olup. 6. yanl›ﬂl›kla Ar-Ge olarak kapsanma olas›l›¤› en yüksek alanlar oldu¤unu belirlemiﬂtir. 10. bir "demonstrasyonun".Fizibilite çal›ﬂmalar›. veri toplama. "deneysel geliﬂtirme" ile "üretim öncesi geliﬂtirmesi" aras›nda ayr›m yapman›n zor oldu¤u ve temel araﬂt›rmadan üretime do¤ru giden ad›mlar›n basit do¤rusal modelinin izlemeyebilece¤i alanlard›r. Bu fonlar›n tamam› Ar-Ge’ye Ulusal Bilim Kurumu (NSF) ve dolay›s›yla OECD’ye verilen ARGEDBÖH rakamlar› olarak tahsis edilmiﬂtir. test ve fizibilite çal›ﬂmalar›n›n tamam›.2 faaliyetleri için fonlama gerçekleﬂtirilmesi. Ancak bu Ar-Ge iﬂinin ayn› zamanda NSF’ye rapor veren (ve dolay›s›yla GSYARGEH toplamlar›n›n temelini sa¤layan) gerçekleﬂtiricileri ise farkl› ayr›mlarda bulunabilir.7) ABD Savunma Bakanl›¤› (DoD) taraf›ndan. Frans›zcadaki "demonstrasyon projesi" ile "demonstrasyon modeli" terimlerinde ikincisi anlat›lmaktad›r. ana projeyi destekleyici çal›ﬂmalar olarak bir Ar-Ge projesinin parçalar› olabilir (bak›n›z 2.3).Test ve standardizasyon. Bunlar›n tamam›.Politikalarla ilgili araﬂt›rmalar. 13. 9. Birleﬂik Krall›k araﬂt›rmas› ayn› zamanda.Üretim ve ilgili teknik faaliyetler. araﬂt›rma.3. "fizibilite çal›ﬂmalar›" ve "üretim ve onunla ilgili teknik faaliyetlerin".
Bu faaliyet. Bunun sonuçlar›. 16. Demonstrasyon ve do¤rulama.3) faaliyetlerinin. Bu kategorinin bask›n özelli¤i. laboratuvarlar›n bak›m deste¤i. DoD’nin Bilim ve Teknoloji (BT) program›n› oluﬂturur. ileri teknolojinin performans›n› veya maliyeti azaltma potansiyelini de¤erlendirmek. Bu. test uçak ve gemilerinin 229 . Test aral›klar›.3 aras›ndaki faaliyetler. Bütçe Faaliyetleri 6. 17. tam kapsaml› üretim için henüz onay almam›ﬂ olan hizmetteki kullan›ma yönelik mühendislik ve üretim geliﬂtirmelerindeki projeleri kapsar. çevre ve yaﬂam bilimleri alan›nda ana bilgileri ve anlay›ﬂ› art›rmaya yönelik faaliyetler dahildir. 15.4. önerilen çözümlerin fizibilitesini ve uygulanabilirli¤ini geliﬂtirme ve de¤erlendirmeyi ve bunlar›n parametrelerini belirleme amac›yla birlikte. entegre teknolojileri olabildi¤ince gerçekçi bir çal›ﬂma ortam›nda de¤erlendirmek için gerekli tüm çal›ﬂmalar› kapsar. özel askeri ihtiyaçlara yönelik olmas›d›r. Bütçe Faaliyetleri 6. AGTD yönetimi deste¤i.EK 10 uygulama potansiyelleri burada araﬂt›r›l›r ve geliﬂtirilir (bazen bu iﬂlem çok uzun sürebilir). Bütçe Faaliyetleri 6.Özetle 6. savunmayla ilgili teknolojilerde sonraki uygulamal› araﬂt›rma ve ileri teknoloji geliﬂtirmelerinin ve yeni ve geliﬂmiﬂ askeri iﬂlevsel kapasitelerin temelini oluﬂturur. Uygulamal› araﬂt›rma. saptanm›ﬂ ve belirli bir ihtiyac›n karﬂ›lanmas›n› sa¤layan yöntemleri belirlemek için gerekli bilgi ve anlay›ﬂ› elde etmeyi sa¤layan sistematik bir araﬂt›rma olarak tan›mlanm›ﬂt›r. geliﬂtirme projeleri d›ﬂ›ndaki umut verici temel araﬂt›rmalar›. Buna.3. genel araﬂt›rma ve geliﬂtirme kullan›m› için gerekli kurulum veya iﬂlemlerin deste¤ini kapsar.6. planlanan süreç veya ürünler için özel herhangi bir uygulama olmaks›z›n daha fazla bilgi edinmeye veya olgular›n ve gözlemlenebilir gerçeklerin ana yönlerini anlamaya yönelik sistematik bir araﬂt›rma olarak tan›mlan›r. ‹leri teknoloji geliﬂtirmesi. alan deney ve testleri için donan›m›n geliﬂtirilmesi ve entegrasyonuna dahil olan tüm çal›ﬂmalar› kapsar. Bütçe Faaliyetleri 6.2. Bu kategorideki projeler do¤rudan tan›mlanm›ﬂ askeri ihtiyaçlarla ilgilidir. baﬂl›ca proje kalemleriyle tan›mlan›r. Mühendislik ve üretim geliﬂtirmesi. donan›m›n hizmetteki kullan›ma yönelik olarak geliﬂtirilmesinden çok teknolojik fizibilitenin ve çal›ﬂabilirlikle üretilebilirli¤in de¤erlendirmesinin birer kan›t›d›r. Bütçe Faaliyetleri 6. ileriye dönük milli güvenlik ihtiyaçlar›yla ilgili fen. 19. mühendislik.1-6. AGTD bütçe faaliyetleri için resmi tan›mlar 14. geniﬂ bir ﬂekilde tan›mlanm›ﬂ askeri ihtiyaçlara yönelik çözümlere dönüﬂtürür. ‹leri teknoloji geliﬂtirme (6. teknolojinin laboratuvardan alana geçmesine yard›mc› olmas› planlan›r.5.1. Temel araﬂt›rma. 18. Bütçe Faaliyetleri 6. Bu alan. askeri yap›lar.
büyük sistem test ve araﬂt›rmalar›n› ve mevcut silah sistemlerinin iyileﬂtirmeleri de içerir. "üretim için onaylanm›ﬂ" projelerin geliﬂtirilmesini destekledi¤inden. "Geliﬂtirme".3). mühendislik ve üretim geliﬂtirmesi (6.3 ile 6. "Développements décidés" (belirli geliﬂtirmeler) terimi. üretim ve iﬂlemdeki kullan›ma yönelik prototipleri kusursuz hale getirme görevini. geliﬂtirme elde etme programlar›n› destekleyen geliﬂtirme projelerini veya halen mühendislik veya üretim geliﬂtirmesi aﬂamas›nda olan. "Bilimsel ve teknik hizmetler" ile "E¤itim ve geliﬂtirme" normalde Ar-Ge d›ﬂ›nda tutulur. deneysel geliﬂtirme için kullan›l›r.4 ile 6. (6.7 aras›ndaki bütçe faaliyetlerini de kapsayaﬂekilde tan›mlanan) büyük sistem geliﬂtirmelerini. 230 . Dolay›s›yla "les études en amont" (yukar›ya do¤ru araﬂt›rmalar) terimi. hem temel hem de uygulamal› araﬂt›rma için kullan›l›r. ‹ﬂletim sistemi geliﬂtirmesi. Ancak K›lavuzun terminolojiyle uyumlu olmas›n› sa¤lamak için. 23. uygulamal› araﬂt›rma veya ileri teknoloji geliﬂtirme program› alanlar›ndan hangisi için daha uygun olacaksa onun kalemi olarak tan›mlan›r.4). karar verme iﬂlemindeki konumuna oldu¤u kadar iﬂin türüne de dayan›r. Bütçe Faaliyetleri 6. OECD’ye rapor ederken. yani üretimin baﬂlang›c›ndan önceki tüm çal›ﬂmalar› da kapsar.EK 10 iﬂletim ve bak›m› ve Ar-Ge program›n›n desteklenmesi için araﬂt›rma ve analizler dahildir. Frans›z havac›l›k sanayiinde "araﬂt›rma" terimi. temel ve uygulamal› araﬂt›rmalar› ve (yeni teknolojik geliﬂtirmelerin iﬂlem uygulamas›n› tan›mlayan) araﬂt›rma çal›ﬂmas› ve araﬂt›rmayla ilgili geliﬂtirmeyi kapsar.7). demonstrasyon ve do¤rulama (6. Bu alan. (6. ilgili ﬂirket yetkilileri taraf›ndan kontrol edilir.3) ayr› olarak rapor eder. 21. Bu. ancak faaliyet türüne göre belli bir projenin s›n›fland›rmas›.7. cak ABD’nin DoD’si. (temel ile uygulamalar›n birlikte kullan›ld›¤›) araﬂt›rma incelemeleri de dahil. bu fonlar›n en az›ndan bir k›sm› üretim öncesi geliﬂtirmesi kabul edilebilir ve bu nedenle deneysel geliﬂtirme tan›m›n›n d›ﬂ›nda kal›r. "prototip" ve "pilot tesis" terimleri genellikle K›lavuzun deneysel geliﬂtirme kavram›na dahildir. iﬂlerin tam s›n›fland›rmas›yla ilgili kararlar. 20. Frans›z Savunma Bakanl›¤›’nda. bu K›lavuzun standartlar› uygulan›r.7 aras›ndaki) tüm savunma geliﬂtirme faaliyetleri NSF taraf›ndan "deneysel geliﬂtirme" kategorisinde kabul edilir. ileri teknoloji geliﬂtirmesinden (6.5) kategorilerindeki çal›ﬂmalar›n ço¤u hiç ﬂüphesiz "deneysel geliﬂtirmedir". temel araﬂt›rma. ancak üretim için onay alm›ﬂ olan iyileﬂtirmeleri kapsar. ‹leri teknoloji geliﬂtirmesi (6. ﬁirket içi veya taﬂeron taraf›ndan çal›ﬂt›r›lan laboratuvar personelinin maliyetleri. Frans›z kategorileri ve terminolojisi 22. Bununla birlikte "iﬂletim sistemi geliﬂtirmesi" (6.
Burada plan. bunlar›n "uygulamaya geçirilmesi" deneysel geliﬂtirmeyi kapsamaktad›r.EK 10 Örnekler 24. hem de galyum arsenik cihazlar› karﬂ›s›nda önemli oranda performans avantajlar› sa¤layacakt›r. Proje. Geliﬂtirme program›. X2. bunlar›n uygulamaya geçirilmesini ve basit formdaki özelliklerini araﬂt›rmakt›r. bu deneysel geliﬂtirme aﬂamas›n›n birer parças› olabilir. "Anahtar parametrelerin baz›lar›n› onaylamaya" test iﬂlemleri de dahildir. Projenin tan›m› : X. Belli bir uygulama kümesine yönelik olup. bunlar› cihaz performans›n› önceden tahmin etmek için kullanmak ve son olarak. dar aral›kl› yar›iletken malzemelerin anahtar parametrelerinden baz›lar›n› onaylamak. elektrooptikler. evrimsel olarak planlanan ve bu nedenle geliﬂen bir tehdide karﬂ› durabilecek kapasitede bir K›sa Menzilli Hava Savunma (SHORAD) füze sistemidir. olas› uygulamalar› incelemektedir. X ailesinin son üyesi olarak geliﬂtirilmektedir. Projenin tan›m›: Fizibilite ile karars›z cihaz yap›lar›n›n de¤erini belirlemek ve optoelektroni¤in özgün dar aral›kl› yar›iletken özelliklerini ve yüksek h›zdaki mant›ksal iﬂlevleri ortam s›cakl›klar›nda kullan›labilir hale getirmek. ancak bu test iﬂlemleri. dengesiz cihazlar› tan›mlamak. "Basit ﬂekil" özellikleri gösteren erken prototip modelleri. Daha sonraki modeller veya müﬂteri veya kullan›c› demonstrasyon usulleri (bak›n›z yukar›daki paragraf 7). Baﬂar›l› olursa yeni cihazlar gelece¤in yüksek h›zdaki elektronik uygulamalar› için hem silikon. keﬂfedilen karars›z cihaz yap›lar› ile ilgili temel araﬂt›rman›n devam› niteli¤indedir. deneysel geliﬂtirmeden çok üretim öncesi geliﬂtirmesidir. Buradaki amaç. 27. uygun cihazlar› belirledikten sonra. 26. Bu k›s›m. Optoelektronikteki çok say›da potansiyel uygulama ve yüksek h›zda mant›ksal iﬂlevler tahmin edilmekte ve araﬂt›rma. Örnek A 25. yeni X2 füzesiyle yeni zemin ekipman›n›n geliﬂtirilmesini ve üretilmesini de kapsar. Muhtemelen bir üniversitede. K›lavuzun kategorilerinin nas›l uygulanabilece¤ini ve nerelerde zorluklarla karﬂ›laﬂ›labilece¤ini göstermektir. temel araﬂt›rman›n teklif etti¤i bilinmeyen alanlar›n araﬂt›r›lmas›yla ilgili uygulamal› araﬂt›rma aﬂamas›n›n bir parças› da olabilir. komut 231 . Örnek B 28. Uygun cihazlar belirlendikten sonra. savunma ve havac›l›k sanayilerindeki baz› büyük teknoloji geliﬂtirme projesi örneklerini inceler. henüz belli bir uygulamaya yönelik olmad›¤›ndan bu proje ﬂu anda stratejik uygulamal› araﬂt›rma aﬂamas›ndad›r.
z›rhl› bir tank geliﬂtirme program›yla buna ba¤l› bir iyileﬂtirme geliﬂtirme program›n›n aﬂamalar›n› gösterir. daha iyi bir ayr›m yaparak daha fazla hedef izlemesini ve gerekti¤inde birden fazla füze göndermesini sa¤layacakt›r. uygulamal› araﬂt›rman›n s›n›r çizgisinde oldu¤u ve uygulamal› bir araﬂt›rma projesinin sonunda elde edilebilece¤i düﬂünülmek- yonunun deneysel geliﬂtirme oldu¤u düﬂünülmektedir. ikincisinin deneysel geliﬂtirme oldu¤unu düﬂündürecek kadar büyüktür. 33. Örnek B. Örnek C 31. Tek füze iﬂletiminde elektrooptik (EO) izleyiciden gelen ›s› görüntüsü. Böyle bir alt projede çal›ﬂan bir yüklenicinin bunu deneysel geliﬂtirme saymamas› gerekir. Ancak fonlayan kuruluﬂ ve ana yüklenici proje harcamalar›n›n bu ﬂekilde dökümünü alamayabilir. Alt projelerin mevcut teknolojinin mevcut ekipmanlara uygulanmas›n› kapsayan bir k›sm› Ar-Ge olmayabilir. 232 . test çal›ﬂmalar›n› kapsar ve bu da deneysel geliﬂtirme aﬂamas›n›n bir parças›d›r. 30. 32. ayr›nt›l› tasar›m ile sistem entegrasKavramsal tasar›m›n. As›l geliﬂtirme program›nda. füzeye hedefe kadar rehberlik yapmak için kullan›labilir. Teorik olarak proje. tedir. ancak EO izleyici tekrar boﬂalana kadar baﬂka bir füze gönderilemez. bir k›sm› yüklenicilere verilmiﬂ olan belli bir say›daki alt projeye bölünebilir. Birden fazla füze iﬂletiminde ilk füzeye baﬂlang›çta EO izleyici taraf›ndan rehberlik yap›l›r. Program›n amac›. Bu durumda tek füzelik sistemle birden fazla füzenin bulundu¤u sistem aras›ndaki fark. 29. deneysel geliﬂtirme ve üretimi kapsar. Tablo 3. Üretim öncesi ve üre- tim unsurlar› s›n›r çizgisini belirlemek için projenin sonraki aﬂamalar›nda üretim yönünü ayr› tutmak gerekecektir. Ancak (savunma teknolojisinde ço¤u zaman oldu¤u gibi) proje. Sistem entegrasyonu.EK 10 ba¤lant›lar› ve izleme veya gözetleme radarlar› gibi çok say›da karmaﬂ›k teknolojinin etkileﬂimini gerektiren büyük bir sisteme yöneliktir. ancak daha sonra füzenin yönlendirilmesi hedefe aktarmak üzere bir radar izleyiciye aktar›larak EO izleyici boﬂalt›l›r ve birinci füze hedefine isabet etmeden önce ikinci bir füzeye rehberlik etmeye baﬂlamas› sa¤lan›r. operatörün.Bu. farkl› ekipman parçalar›yla farkl› teknolojileri kapsayan karmaﬂ›k bir sistemin geliﬂtirilmesidir. "Mark II" modellerinin geliﬂtirilmesi savunma sanayiinde normaldir ve ço¤u zaman böyle bir geliﬂtirmenin ne kadar›n›n deneysel oldu¤unu saptamak hiç de kolay de¤ildir. yüksek teknoloji alt sistemlerinin alt yüklenicilerini tek bir üst yüklenicinin rehberli¤i alt›nda birleﬂtirmektir.
ÖZGÜN GEL‹ﬁT‹RME PROGRAMI Kullan›c›n›n çal›ﬂma gereksinimleri Ayr›nt›l› teknik özellikler Kavramsal tasar›m/ilke ispat› Detay tasar›m› Sistemlerin entegrasyonu Denemeler Yeniden tasarla/de¤iﬂtir Kullan›c› gösterimi Tasar›m›n kabulü Üretim Tasar›m sonras› hizmetleri 2. Teknik Veriler Paketi haz›rland› Kararlaﬂt›r›lan yap› standard› için seri üretim Hizmete girdikten sonra üretim yap› standard›nda yap›lan de¤iﬂiklik. MODEL ‹Y‹LEﬁT‹RME GEL‹ﬁT‹RME PROGRAMI Geliﬂmiﬂ iﬂlem gereksinimlerini ‹yileﬂtirmeyi takip eden ekipmandan ne bekleniyor belirleyiniz Ayr›nt›l› geliﬂtirme özellikleri ‹yileﬂtirmelerin ard›ndan araç gerecin yapabilecekleri Sistem tasar›m› Geliﬂtirme program›ndaki nakil ekipmanlar›n› ve yeni ekipmanlar› devreye sokarak. 233 . Bu. deneysel geliﬂtirme olarak kabul edilmektedir. büyük olas›l›kla önemli bir iyileﬂtirme sa¤lanm›ﬂt›r ve iﬂ. s›ralanan tüm aﬂamalardan geçtiyse. ard›ndan mevcut araç gereci de¤iﬂtirerek ve gerekirse yenisini tasarlayarak alt sistemler tasarlay›n›z ve özellikleri sa¤lamaya en uygun ekipman›/taﬂeronlar› belirleyiniz Tüm alt sistemleri birleﬂtirme ve tüm iﬂlevlerin gerekti¤i gibi bir arada çal›ﬂmas›n› sa¤lamak için test etme Özelliklerin sa¤land›¤›n› göstermek için kapsaml› deneme ve testler gerçekleﬂtiriniz Denemelerin sonucu olarak belirlenen tümleﬂik de¤iﬂiklikleri uygulay›n›z Ürünün özellikleri yeterli derecede karﬂ›lad›¤›ndan emin olmak için müﬂteri kendi denemelerini kendisi gerçekleﬂtirir Üretim Yap› Standard› kararlaﬂt›r›ld›. geliﬂmiﬂ sistemin tasarlanmas› Sistemlerin entegrasyonu Tüm alt sistemleri birleﬂtirme ve tüm iﬂlevlerin gerekti¤i gibi bir arada çal›ﬂmas›n› sa¤lamak için test etme Denemeler ‹yileﬂtirme özelliklerinin sa¤land›¤›n› göstermek için kapsaml› deneme ve testler gerçekleﬂtiriniz Yeniden tasar›m/de¤iﬂtirme Denemelerin sonucu olarak belirlenen tümleﬂik de¤iﬂiklikleri uygulay›n›z Kullan›c› gösterimi Ürünün özellikleri yeterli derecede karﬂ›lad›¤›ndan emin olmak için müﬂteri kendi denemelerini kendisi gerçekleﬂtirir Tasar›m›n kabulü Üretim Yap›m Standard› kararlaﬂt›r›ld›. de¤iﬂikliklerin tasarlanmas›n› ve de¤iﬂtirme paketlerinin üretimini gerektirir Kaynak: OECD. Bir z›rhl› tank geliﬂtirilmesi Alandaki araç gereçten neler beklendi¤i ‹ﬂlevini yerine getirmesi için araç gereçlerden beklenenler Teknik özelliklerin gösterimini yapmak için ilk tasar›m karﬂ›lanabilir Önce mevcut araç gerece bak›p. sistem tasar›m› ve sistem entegrasyonu aﬂamalar›n›n da deneysel geliﬂtirme oldu¤u düﬂünülür. de¤iﬂikliklerin tasarlanmas›n› ve de¤iﬂtirme paketlerinin üretimini de kapsar 1. Bu aﬂama. ‹yileﬂtirmenin bu tür bir iﬂ oldu¤u varsay›ld›¤›nda. Tablo 3. Teknik Veri Paketi haz›rland› De¤iﬂtirme paketlerinin üretimi Kararlaﬂt›r›lan yap› standard› için seri /araçlar›n iyileﬂtirilmesi üretim/de¤iﬂtirme Tasar›m sonras› hizmetleri Kullan›mdaki malzemelerin iyileﬂtirilmiﬂ standartlara göre de¤iﬂtirilmesi.EK 10 ‹yileﬂtirme geliﬂtirme program›.
38. Bir k›sm› olmayabilir. bu ba¤lamda daha önce entegre edilmemiﬂ olan geliﬂmiﬂ bileﬂen ve alt sistemleri bir araya getirmeyi içine al›r. Ancak denemeler s›ras›nda sorunlar ç›kabilir ve bunlar›n 234 . on uça¤›n büyük bir uçuﬂ testi program›n› gerektirir. deneysel geliﬂtirmeden çok üretim öncesi oldu¤u ve dolay›s›yla Ar-Ge d›ﬂ›nda kald›¤› düﬂünülmektedir. Potansiyel olarak çok pahal› ve üretimden önceki ana maliyet unsuru olan. "Mühendislik karar›n›n" gerekli olmas›. üretim öncesi geliﬂtirmedir. Tam iﬂletme kapasitesini sa¤lamak için art›k arac› geliﬂtirmek ve hava sald›r›/savunma sistemlerine entegre etmek için di¤er d›ﬂ gövde çal›ﬂmalar› gerekir. 40.Bu K›lavuza göre bu çal›ﬂma Ar-Ge olmay›p. Deneme ve yeniden tasar›m/de¤iﬂtirme aﬂamalar›yla ilgili bir "geri bildirim" durumu mevcuttur. iﬂin entegre bir sistemin nerede rutin geliﬂtirilmesine dönüﬂtü¤ü konusunda bir mühendislik karar›n› gerektirir. ancak genellikle kapsamaz. ‹kinci aﬂama. Bu aﬂama s›ras›nda yap›lan çal›ﬂmalar›n bir k›sm›. 39. Örnek D 37. 36. Tasar›m sonras› hizmetler aﬂamas›. entegre bir hava sald›r›/savunma sisteminin geliﬂtir- ilmesidi Bu aﬂama. geliﬂtirme projesi iﬂlem denemeleri için toplu deneme üretimine geçilebilir.Üretim öncesi geliﬂtirmesi (Ar-Ge olmayan). Bu nedenle bu aﬂamadaki harcamalar aﬂa¤›daki ikisi aras›nda bölüﬂtürülmelidir: . deneysel geliﬂtirmeyle üretim öncesi geliﬂtirme aras›nda ayr›m yapman›n ne kadar zor olabilece¤ini bir kez daha gösterir. Bu çal›ﬂman›n ço¤unlu¤u deneysel geliﬂtirmedir.EK 10 34. bu zorlu¤un alt›n› çizer. Projenin bu aﬂamas›n›n aç›klamas›. ArGe olarak s›n›fland›r›lmas›n› gerekli k›lan bir yenilik unsuruna sahip de¤ildir. Bu. on kadar ek uçak gerektirebilir. yeniden tasar›m/de¤iﬂtirme aﬂamas›yla karﬂ›laﬂt›r›labilir. yenilik unsurunun nerede sona erip. . teknolojik demonstrasyon.Deneysel geliﬂtirme (Ar-Ge). bir üretim öncesi uça¤›n›n uçuﬂ testlerine ulaﬂm›ﬂt›r. 35. entegre bir hava sald›r›/savunma sisteminin denemelerini kapsar. Projenin aç›klamas›: QWERTY ad›ndaki bir avc› bombard›man uça¤› araﬂt›rma. Tam üretim emri. Birinci aﬂama. Tasar›m aﬂamalar›n›n kullan›c› demonstrasyon ve kabulünün. proje tasar›m› ve ilk geliﬂtirme aﬂamalar›ndan baﬂar›yla geçerek. Baz› deneysel geliﬂtirmeleri kapsayabilir. bunlar›n baﬂar›s›na ba¤l›d›r. Birinci aﬂamada sistemin çal›ﬂt›¤› kan›tland›ktan sonra. Bu iki kategori aras›ndaki ayr›m.
235 . K›lavuzda "Ar-Ge geri bildirimi" olarak aç›klan›r ve Ar-Ge’ye dahil edilmemelidir.EK 10 çözümlenmesi için yeni deneysel geliﬂtirmeler gerekebilir. Bu. Bu çal›ﬂma. Ar-Ge de¤ildir. Üçüncü aﬂama. tam üretimle ilgilidir. 41.
araﬂt›rmac›larla di¤er Ar-Ge personeli kategorilerini kapsayan MUSS-88 s›n›flar›n› göstermektedir. 236 . yani "Silahl› Kuvvetler" alt›ndaki çal›ﬂanlar› (MUSS-88 ana grup 0) ve özel bir mesle¤e kay›tl› olmayan lisansüstü ö¤rencilerini kapsamaz. örne¤in sa¤l›k uzmanlar›n›n aras›nda araﬂt›rmac›lar bulunabilir (MUSS-88 küçük grubu 222). Bunun sadece tek bir yönde okunmas› gerekir. ancak sa¤l›k uzmanlar›n›n tamam› araﬂt›rmac› de¤ildir.EK 11 Ek 11 MUSS–88 S›n›flar› ve Frascati K›lavuzu’ndaki Mesle¤e göre Ar-Ge personeli kategorileri aras›ndaki tekabüller 1. Ayn› ﬂekilde tablo Ar-Ge personelinin baz› kategorilerini. Aﬂa¤›daki Tablo 1.
1 1. 237 . ARAﬁTIRMACILAR – MUSS-88 SINIFLARI (alt ana ve küçük gruplar): 21 Fen. (ve 116 küçük grup ile 390 birim grubu) tepe seviyesi toplam›nda on ana gruptan oluﬂmaktad›r. istatistikçiler ve ilgili meslek sahipleri 213 Bilgi iﬂlem uzmanlar› 214 Mimarlar. matematiksel ve ilgili yard›mc› meslek sahipleri (burada "teknisyenler ve dengi personel" alt›nda eklenmiﬂtir). Kaynak: OECD. üniversite. ‹statistiksel.EK 11 Tablo 1. kütüphaneci ve benzeri dan›ﬂma uzmanlar› 244 Sosyal bilimler ve benzeri meslek sahipleri Birim grubu 1237 Araﬂt›rma ve geliﬂtirme bölümü yöneticileri 22 23 24 Art› TEKN‹SYEN VE DENG‹ PERSONEL – MUSS-88 SINIFLARI (alt ana ve küçük gruplar): 31 Fizik ve mühendislik bilimleri ba¤lant›l› meslek sahipleri 311 Fizik ve mühendislik bilimleri teknisyenleri 312 Bilgi iﬂlemle ilgili meslek sahipleri 313 Optik ve elektronik donat›m operatörleri 314 Gemi ve hava kontrolörleri ve teknisyenleri 315 Güvenlik ve kalite denetçileri 32 Güvenlik ve kalite müfettiﬂleri yaﬂam bilimi ve sa¤l›k konulu yard›mc› meslek sahipleri 321 Yaﬂam bilimi teknisyenleri ve benzeri ba¤lant›l› meslek sahipleri 322 Modern sa¤l›kla ilgili meslek sahipleri (hastabak›c›l›k d›ﬂ›nda) Art› Birim grubu 3434 ‹statistiksel. kimyager ve benzeri meslek sahipleri 212 Matematikçiler. matematik ve mühendislik bilimleri meslesahipleri 211 Fizikçi.y.s. MUSS–88 S›n›flar› ve Mesle¤e göre Ar-Ge personeli Frascati K›lavuzu kategorileri aras›ndaki tekabüller Mesleklerin Uluslararas› Standart S›n›fland›r›lmas› (MUSS) (ILO. üst bürokratlar ve müdürler b. mühendisler ve ilgili meslek sahipleri Yaﬂam bilimi ve sa¤l›k meslek sahipleri 221 Yaﬂam bilimi meslek sahipleri 222 Sa¤l›k uzmanlar› (hastabak›c›l›k d›ﬂ›nda) Ö¤retimciler 231 Yüksekokul. 1990) 28 alt ana gruba bölünmüﬂ. matematiksel ve benzeri ba¤lant›l› meslek sahipleri D‹⁄ER DESTEK PERSONEL – MUSS-88 SINIFLARI 4 Memurlar 6 Vas›fl› tar›m ve bal›kç›l›k isçileri 8 Tesis ve makine operatörleri ve montajc›lar Art› Küçük grup 343 Yönetimle ilgili meslek sahipleri (Birim grubu 3434 d›ﬂ›nda)1 Yasama. yüksekö¤retimdeki ö¤retimciler Di¤er meslek sahipleri 241 ‹ﬂletme uzmanlar› 242 Adli meslek sahipleri 243 Arﬂivci.
geliﬂtirme. geliﬂtirme ve demonstrasyon Sat›n alma gücü paritesi Araﬂt›rma. test ve de¤erlendirme Araﬂt›rma ve deneysel geliﬂtirme Ar-Ge için devlet bütçe ödenek veya harcamalar› Avrupa Toplulu¤u Bilgi ve iletiﬂim teknolojileri Birleﬂmiﬂ Milletler Birleﬂmiﬂ Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu Bilimsel program ve bütçelerin analiz ve karﬂ›laﬂt›rmas› için terminoloji Bilim Referans Endeksi Bilimsel ve teknolojik bilgi ve dokümantasyon Bilimsel ve teknik e¤itim ve ö¤retim Bilimsel ve teknolojik faaliyetler Bilim ve Teknoloji Göstergeleri hakk›nda Ulusal Uzmanlar Çal›ﬂma Komitesi Bilimsel ve teknolojik hizmetler Bilim ve teknoloji için insan kaynaklar› Avrupa Nükleer Araﬂt›rma Kurumu Avrupa Birli¤i içindeki Ekonomik Faaliyetlerin Genel Sanayi S›n›fland›rmas› Standart Uluslararas› E¤itim S›n›fland›rmas› Gayrisafi milli Ar-Ge harcamas› Gayrisafi sabit sermaye oluﬂumu Gayrisafi yurtiçi Ar-Ge harcamas› Gayrisafi milli has›la Genel üniversite fonlar› ‹ﬂlev Baz›nda Devletin Toplam Harcamalar› Uluslararas› Çal›ﬂma Örgütü Kâr amac› gütmeyen kurum Katma de¤er vergisi Milli Muhasebe Sistemi Standart Uluslararas› Mesleke S›n›fland›rmas› Hane halk›na hizmet veren kâr amac› gütmeyen kurumlar Do¤a bilimleri ve mühendislik Ulusal Bilim Kurumu Özel kâr amac› gütmeyen Araﬂt›rmac›lar 238 .KISALTMALAR K›saltmalar AB ABK AGD AGP AGTD Ar-Ge ARGEDBÖH AT B‹T BM BMAEK BPBAKT BRE BTBD BTEÖ BTF BTGUU BTH BT‹K CERN EFAT EUSS GSMARGEH GSSSO GSYARGEH GSY‹H GÜF ‹BDTH ILO KAGK KDV MMS MUSS NPSH NSE NSF ÖKAG RSE Avrupa Birli¤i Avrupa Birli¤i Komisyonu Araﬂt›rma.
Bilim ve Kültür Kurumu Standart Uluslararas› Sanayi S›n›fland›rmas› Standart Uluslararas› Ticari S›n›fland›rma Yüksekö¤retim Ar-Ge Yerel sanayi ürünü 239 .KISALTMALAR SBB TEP TÖD TZE UKP UNESCO USSS UTSS YÖARGE YSÜ Sosyal ve beﬂeri bilimler Teknoloji-Ekonomisi program› Teknoloji ödemeleri dengesi Ar-Ge için tam zaman eﬂde¤eri Uluslararas› Karﬂ›laﬂt›rma Projesi Birleﬂmiﬂ Milletler E¤itim.
R&D "91. Amsterdam. Organisation for Economic Co-operation and Development. Eurostat (1994). T. Jr. The Rand Corporation. Output Measurement in Science and Technology: Essaysin Honor of Yvan Fabian.KAYNAKÇA Kaynakça Cabinet Office (1991). "Bilimsel Program ve Bütçelerin Analiz ve Karﬂ›laﬂt›rmas› için Terminoloji (BPBAKT): 1983 version". Eurostat (1986). Avrupa Birli¤i Resmi Gazetesi. (1997). OECD. (1987). C. "Avrupa Birli¤i’ndeki Ekonomik Faaliyetlerin ‹statistiki S›n›fland›rmas› ile ilgili 9 Ekim 1990 tarihli ve 3037/90 say›l› Konsey Düzenlemesi (AET)". "Bilimsel Program ve Bütçelerin Analiz ve Karﬂ›laﬂt›rmas› için Terminoloji". W. Young (1965). L 293/1. The Role of Demonstration in Federal R&D Policy.L..A. Carson. Commission of the European Communities (ABK).S. Annual Review of Government Funded Research and Development”. Rettig (1978). United Nations and World Bank (1994). London. Glennan. 24 Ekim.K. The Research and Development Effort in Western Europe. "Satellite Accounts in a Modernized and Extended System of Economic Accounts". ve B. Freeman.T.F. Grimm (1991). Hatzichronoglou. Johnson ve R.. Luxembourg. ve A. "Revision of the High-technology Sector and Product Classification". Eurostat (1990). Hederman.V. January.. ed. C. Luxembourg. International Monetary Fund. Research and Development: Annual Statistics. Elsevier Science Publishers B. C. Business Economics. Freeman. North America and the Soviet Union: An Experimental International Comparison of Research Expenditures and Manpower in 1962. L. HMSO Publications Centre. T.. Jr. 1993.. System of National Accounts. 240 . Luxembourg. No. Paris. Eurostat (y›ll›k).
Stockholm. OECD (1976). OECD (1970). Retningslinier for analyse af statslige bevillinger til forskning ogudviklingsarbejde.47. International Standard Classification of Occupations: ISCO-88. Paris. OECD (1963). (1988). DAS/SPR/70. Paris. International Labour Organization (1990). OECD (1979). Directorate for Scientific Affairs. 241 . Statistical Tables and Notes ("International Statistical Year for Research and Development: A Study of Resources Devoted to R&D in OECD Member countries in 1963/64"). "Proposed Standard Practice for Surveys of Research and Development: The Measurement of Scientific and Technical Activities". International Standard Classification of Occupations (ISCO). P. Nordforsk (1986). "Proposed Standard Practice for Surveys of Research and Experimental Development: The Measurement of Scientific and Technical Activities". En budge tanalyse. Directorate for Scientific Affairs. R&D Statistics in the Higher Education Sector: Work on Improved Guidelines. Hill. 2. Vol. Nordforsk (1976). Geneva. The Measurement of Scientific and Technical Activities Series. Paris. 10 (Spring). DAS/PD/62. Geneva.40. Paris. OECD Economic Studies. International Labour Organization (1968). Nordforsk (1983). OECD (1968). No. Stockholm. Statslige udgifter til forskning og udviklingsarbejde i de nordiske lande 1975. "Recent Developments in Index Number Theory and Practice". Proposed Standard Practice for Surveys of Research and Experimental Development: "Frascati Manual". Paris.KAYNAKÇA OECD. Oslo. STI Working Paper 1997/2).
OECD Science and Technology Indicators: No. OECD (1984). The Measurement of Scientific and Technological Activities Series. OECD (1989a). Paris. OECD (1989b). Paris OECD/Eurostat (1995). OECD (1990). OECD Proposed Guidelines for Collecting and Interpreting Technological Innovation Data– Oslo Manual. Paris. Paris.1994. Paris. No. 1 – Resources Devoted to R&D. OECD (1994b). "Frascati Manual 1993". "Proposed Standard Method of Compiling and Interpreting Technology Balance of Payments Data: TÖD Manual 1990". Proposed Standard Practice for Surveys of Research and Experimental Development: "Frascati Manual 1980".B‹BL‹YOGRAFYA Trends in Industrial R&D in Selected OECD Member Countries 19671975. Paris. OECD (1981). OECD Science and Technology Indicators. "Using Patent Data as Science and Technology Indicators – Patent K›lavuzu 1994: The Measurement of Scientific and Technological Activities". Paris. 2 – R&D. OECD (1986). OECD (1994a). The Measurement of Scientific and Technological Activities Series. OECD Science and Technology Indicators: No. 3 – R&D. OCDE/GD(94)114. 242 . Production and Diffusion of Technology. Paris. The Measurement of Scientific and Technical Activities Series. Invention and Competitiveness. The Measurement of Scientific and Technological Activities Series. OECD (1992). Paris. Paris. Proposed Standard Practice for Surveys of Research and Experimental Development. R&D Statistics and Output Measurement in the Higher Education Sector: "Frascati Manual" Supplement.
Paris. "Normalización de Indicadores de Innovación Tecnológica en América Latina y el Caribe: Manual de Bogotá". Manual for ISCED-97 Implementation in OECD Countries. "Measuring the Information Economy".ar/ 243 . OECD (2001). Basic Science and Technology Statistics. Paris. STI Working Paper 1997/1. Paris.B‹BL‹YOGRAFYA The Measurement of Human Resources Devoted to Science and Technology – Canberra Manual: The Measurement of Scientific and Technological Activities. Technology and Industry Outlook. Paris. Y. "Bibliometric Indicators and Analysis of Research Systems. Paris. OECD (1999). available at: www. OECD. Paris. Main Science and Technology Indicators. Technology and Industry Scoreboard. Proposed Guidelines for Collecting and Interpreting Technological Innovation Data – Oslo Manual. Paris. Okubo. OECD Information Technology Outlook. OECD (2002). OECD Science. Paris. (1997). Paris. The Measurement of Scientific and Technical Activities Series. OECD (iki y›lda bir). Paris. OECD/Eurostat (1997a). RICYT/OEC/CYTED (2001). Measurement and Survey Issues. OECD (1997b).edu. OECD (iki y›lda bir).ricyt. OECD Science. OECD (iki y›lda bir). Manual for Better Training Statistics – Conceptual. Classifying Educational Programmes. Paris. OECD (y›lda iki kere). Measuring Expenditure on Health-related R&D. Methods and Examples". OECD (iki y›lda bir). Paris.
UNESCO (1984c). United Nations (1982).84/WS/18. Series M. Rev. No. November. 3. 74. UNESCO (1984b). United Nations (1986). UNESCO (1997). Standard International Trade Classification Revision 3. Rev. 3. 4. United Nations (1968). No. 2.PARAGRAF NUMARASINA GÖRE D‹Z‹N UNESCO (1976). COM/ST/ISCED. Studies in Methods Series F. UNESCO (1978).84/WS/12. New York. New York. Manual for Statistics on Scientific and Technological Activities. "Guide to Statistics on Scientific and Technological Information and Documentation (STID) (Provisional)". No. 244 . United Nations (1990). Paris. International Standard Industrial Classification of All Economic Activities. Paris. Paris UNESCO (1999'a kadar her y›l). UNESCO Statistical Yearbook. Rev. December. No. Paris. New York. Guide to the Collection of Statistics on Science and Technology. UNESCO (1984a). Paris. Paris. "International Standard Classification of Education (ISCED)". 1. ST 84/WS/19. Provisional Guidelines on Standard International Age Classifications. ISCED (International Standard Classification of Education). ST. ST. "Recommendation Concerning the International Standardization of Statistics on Science and Technology". 3. Statistical Papers Series M. 34. New York. Rev. Statistical Papers. Statistical Papers Series M. A System of National Accounts.
110. Tablo 2. Tablo 5. örnek olaylar EUSS düzey 6'daki Ar-Ge ile e¤itim ve ö¤retim Yönetim ve di¤er destekleme faaliyetleri Ar-Ge imkânlar› Ar-Ge katsay›lar› Ar-Ge personeli Ar-Ge ve dolayl› destek faaliyetleri Bölge bölge döküm Di¤er vas›flar 99-101 34. örnek olaylar Ar-Ge ve ilgili di¤er bilimsel ve teknolojik faaliyetler. Tablo 1) 495 520-526 401. 374-375 Ek 3 (26-27) 17-18.2 131-132 37 Ek 2 (48-49.1 355 318 245 . 54) 30-33 289-293. 113 94. Ek 4 (8-10. 493 42-49 86-88 110-112 Tablo 2.PARAGRAF NUMARASINA GÖRE D‹Z‹N Paragraf Numaras›na göre Dizin Akademik personelin kiﬂisel e¤itimi Amortisman (d›ﬂ›nda tutma) Ara tüketim (MMS'de Ar-Ge uygulamas›) Araﬂt›rma ve deneysel geliﬂtirme (Ar-Ge) Tan›m: Araﬂt›rmac›lar Tan›m: Yaﬂ: Ar-Ge deflatörleri ve para birimi dönüﬂtürücüleri Ar-Ge d›ﬂ›nda tutulacak faaliyetler Ar-Ge geri bildirimi Ar-Ge girdilerinin ölçümü Ar-Ge harcamalar› Bölge bölge döküm: Ar-Ge için devlet bütçe ödenek veya harcamas› (ARGEDBÖH) Bir y›ldan fazla süren projeler uygulamas› GSYARGEH ile karﬂ›laﬂt›rma Ar-Ge için mali teﬂvikler Ar-Ge için s›n›fland›rma sistemleri Ar-Ge ile di¤er faaliyetlerin aras›ndaki s›n›r Ar-Ge ile e¤itim ve ö¤retim.3 104. 13. Ek 11 (1. 474-496. Tablo 1) 301 348 Ek 9 (1-39) 65-67 123 29 34-36. örnek olaylar Ar-Ge ve di¤er s›nai faaliyetler Ar-Ge ve di¤er s›nai faaliyetlr. 63-64 302-305. 356-357 422 53-57.
Ek 5 (1-6) 366-368 246 .1 21-24 26 39-41 61.4 315 369-370 347 361-363 386 50-52 431 84-85 Tablo 2. 355. Tablo 5.PARAGRAF NUMARASINA GÖRE D‹Z‹N Doktora seviyesinin alt›nda (EUSS seviye 5A) Kategoriler: Lisansüstü ö¤rencileri uygulamas› Lise sonras› üçüncü seviye olmayan diplomalar (EUSS seviye 4) Ölçüm ve veri toplama Önerilen ulusal toplamlar ve de¤iﬂkenler Ortaö¤retim diplomalar› (EUSS seviye 3) Resmi mesleki vas›f seviyesine göre s›n›fland›rma Tan›m: Yap›lan mesle¤e göre s›n›fland›rma Yap›lan meslek ve mesleki vasfa göre çapraz s›n›fland›rma Yüksekö¤retim diplomalar› (EUSS seviye 5B) Ar-Ge personeli için sosyal güvenlik maliyetleri ve emeklilik paralar› Ar-Ge personelinin cinsiyete göre dökümü Ar-Ge personelinin iﬂçilik maliyetleri Ar-Ge sermaye mallar›n›n sat›ﬂ› Ar-Ge taramalar› Verilerin güvenilirli¤i ve uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirlik Ar-Ge taramalar›n›n kapsam› Ar-Ge türleri Ölçütler: Ar-Ge ve ilgili faaliyetler Ay›rt etme kategorileri Ar-Ge ve teknolojik yenilik Ar-Ge yönetimi ve destekleyici di¤er faaliyetler Ar-Ge’nin küreselleﬂmesi ve Ar-Ge iﬂbirli¤i Ar-Ge'nin bölgesel da¤›l›m› Araﬂt›rma tesisleri için ödenen kiralar OECD’ye veya di¤er uluslararas› kuruluﬂlara rapor 314 297-299 319-324 316 325 346-351. Tablo 5. Tablo 5.3a-b 317 312. 422.2 294-296 300 352-354.
Ek 4 (21-22. ﬁekil 3. Tablo 2.1 365 126-129. 273-276.2. 11.3 156-162. 133-151 169 (B‹T) 59 Ek 4 (34-41) 83.PARAGRAF NUMARASINA GÖRE D‹Z‹N verme Raporlama birimi Ar-Ge'nin hedefleri (ayr›ca bkz. Tablo 5. 55-56) Ek 4 (47-56) Ek 4 (51-56) 247 . 131-132. 40.3 Ek 7 (49-54) 154-155 152 153 124-125.1 Ek 7 (34-40) 502. Ek 2 (42). 42.1 Ek 7 (21-25) 382-383 200-202. 44-45) Ek 7 (41-48) 25.: Sosyo-ekonomik hedefler) Ar-Ge'nin iﬂlevsel da¤›l›m› Ar-Ge türü Bilim ve teknoloji alanlar› (FOS) Sosyo-ekonomik hedefler (SEH) Ürün alan› Yaklaﬂ›m Bibliyometri Bilgisayar yaz›l›m› Sermaye harcamalar› Bilim ve teknoloji alanlar› (FOS) Bilim ve teknolojide insan kaynaklar› (BT‹K) Ar-Ge'nin yaz›l›m. 41) 70 19-20 60 Ek 4 (51. Ek 4 (8. 222-226. Tablo 2. Tablo 4. sosyal bilimler ve hizmet faaliyetlerindeki tan›m› Avrupa Birli¤i içindeki Ekonomik Faaliyetlerin Genel Sanayi S›n›fland›rmas› (EFAT) Bilgi ve iletiﬂim teknolojileri B‹T ile ilgili Ar-Ge Dolayl› destek faaliyetleri Dolayl› olarak ödenen cari maliyetler Endüstri mühendisli¤i ve üretim tasar›mc›l›¤› Enformasyon toplumu istatistikleri ve göstergeleri ‹statistiksel birim Kurumsal s›n›fland›rma Raporlama birimi Sanayi tasar›m ve çizimi Sektörleﬂme Yenilik istatistikleri Bilimsel program ve bütçelerin analiz ve karﬂ›laﬂt›rmas› için terminoloji (BPBAKT) Bilimsel ve teknik bilgi hizmetleri Bilimsel ve Teknolojik Faaliyetler (BTF) Biyoteknoloji OECD tan›m›: Biyoteknolojinin model taramalar› Biyoteknolojiyle ilgili Ar-Ge 473 153 238-256 273-276 277-280 267-272 236-237. 289-293. Tablo3.
PARAGRAF NUMARASINA GÖRE D‹Z‹N Bütçe fonlar› Ar-Ge için devlet bütçe ödenek veya harcamalar› (ARGEDBÖH) Büyük ölçekli projeler ve pahal› "pilot tesisler" Canberra K›lavuzu OECD BT Faaliyetlerine Ayr›lan ‹nsan Kaynaklar›n›n Ölçümü Hakk›nda K›lavuz Cari maliyet Araﬂt›rma tesisleri için ödenen kiralar Ar-Ge için devlet bütçe ödenek veya harcamalar› (ARGEDBÖH) Ar-Ge personeli için sosyal güvenlik maliyetleri ve emeklilik paralar› Ar-Ge personelinin iﬂçilik maliyetleri Di¤er cari maliyetler Dolayl› olarak ödenen maliyetler Katma de¤er vergisi (KDV) Tan›m: Çevrenin kontrol ve korunmas› Dahili harcamalar Tan›m: Demonstrasyon Deneme üretimi Deneysel geliﬂtirme Tan›m: Devlet sektörü Alt s›n›fland›rma Ar-Ge için devlet bütçe ödenek veya harcamas› (ARGEDBÖH) Devlet kademesi ‹statistiksel birim Kapsam: Kurumun türü Sa¤l›kla ilgili Ar-Ge S›n›fland›rma S›n›fland›rma ölçütü Tan›m: Tarama yöntembilimi ve usulleri Di¤er cari maliyetler Di¤er destek personeli 487-490 118-119. Ek 11 (1. Ek 7 (48) 360 366-368 485 369-370 361-363 364 365 371-373 358-359 285.3 64 249-250 191 484 192 189 185-187 193 Ek 4 (29-30) 188-190 190 184 443-445 364 310-311. Tablo 2. 505 358-359 23 120-121. Ek 10 (1-41) 328. Tablo 1) 248 .
364 Ek 2 (36) 249 .1. Ek 2 (61-64) 492 Ek 1 (16-25) Ek 1 (1-15) Ek 1 (26-33) 423-425. Ek 4 (1-33.2 Ek 3 (25) Ek 3 (11) 326-328 Ek 4 (16-17) 58. 323. 296. Tablo 6. Tablo 6. 292-293. 305.2 73 393 403 402 394-401 405-407 389-392 404 405-406. 33) 426-427.PARAGRAF NUMARASINA GÖRE D‹Z‹N Tan›m: Di¤er s›nai faaliyetler Di¤er yenilik faaliyetleri Do¤a bilimleri ve mühendislik Ar-Ge türü. Tablo 5. Tablo 1-3) 26. örnekler Doktora seviyesindeki lisansüstü ö¤rencileri E¤itimin Uluslararas› Standart S›n›fland›r›lmas› (EUSS) Fizibilite çal›ﬂmalar› Fonlar›n kayna¤› Ar-Ge fon ak›ﬂlar›n› tan›mlama ölçütü Ar-Ge fon ak›ﬂlar›n›n kaynaklar›n› tan›mlama Ar-Ge için tasarlanan ve kullan›lan transfer Do¤rudan aktarma Kamu genel üniversite fonlar› (GÜF) Ölçüm yöntemleri Taﬂeronluk ve arac›lar Fonlar›n kayna¤› olarak kamu genel üniversite fonlar› (GÜF) Ar-Ge için devlet bütçe ödenek veya harcamas› (ARGEDBÖH) Frascati K›lavuzu Alt›nc› bas›mdaki temel de¤iﬂiklikler K›sa geçmiﬂ ve kökenler Teﬂekkür Gayri Safi Yurtiçi Ar-Ge Harcamas› (GSYARGEH) Gayri Safi Milli Ar-Ge Harcamas› (GSMARGEH)) Gayri safi sabit sermaye oluﬂumu (GSSSO) Gayri safi yurtiçi has›la (GSY‹H) Kafa say›s› Sa¤l›k hizmeti sanayisi Sa¤l›kla ilgili Ar-Ge Genel giderler Genel üniversite fonlar› (GÜF) (bkz. Ek 4 (8. 83.: Kamusal genel üniversite fonlar›) Harici harcamalar Gerçekleﬂtiriciye dayal› ve 309 78 79 253 89-94 297. 131-132. 14-15.
Tablo 1-5) MMS'deki uydu hesab› Ek 3 (31-32) Nordforsk (‹skandinav Sanayi Fonu) Ek 6 (10-12) OECD'nin yöntembilimsel k›lavuz ve dokümanlar› 9. 133-134 Ar-Ge'yi tan›mlama sorunlar› 145-148 Bankac›l›k ve di¤er baz› hizmet faaliyetlerindeki Ar-Ge örnekleri 150-151 ‹leri teknoloji ürünleri ve sanayisi Ek 7 (26-33) ‹lgili di¤er bilimsel ve teknolojik faaliyetler 69-77 ‹ﬂlev baz›nda devletin toplam harcamalar› (‹BDTH) 188. 307. 20. standartlar›n uygulanmas› ve düzenlemeler Tablo 2. Ek 11 (Tablo 1) Milli hesaplar sistemi (MMS) ve Frascati K›lavuzu 13. Tablo 1. 300-301.1 ‹statistiksel birim (seçimi) Devlet sektörü 189 Özel kâr amac› gütmeyen (ÖKAG) sektörü 203 Ticari teﬂebbüs sektörü 170-173 Yüksekö¤retim sektörü 225 Kamu denetimi. 33.PARAGRAF NUMARASINA GÖRE D‹Z‹N kayna¤a dayal› raporlama 413-421 Tan›m: 408-412 Hastaneler Ek 4 (32) Tarama yöntembilimi ve usulleri 449-450 Hedef kitle ve taramaya cevap verenler 432-450 Hizmet faaliyetleri Ar-Ge’nin hizmetlerde tan›mlanmas›na iliﬂkin ölçütler 149 Ar-Ge'nin tan›mlanmas› 25. Ek 7 (12. 48) 250 . 16. Ek 3 (20) ‹ﬂlevsel da¤›l›m›n uygunlu¤u Tablo 4. 157-160. 25.3 Kamu ticari teﬂebbüsü 165 Kâr amac› gütmeyen kurumlar (KAGK) 166-168 Katma de¤er vergisi (KDV) 371-373 Klinik denemeler 130 Krediler ve s›nai Ar-Ge’nin dolayl› fonlamas› Ar-Ge için devlet bütçe ödenek veya harcamas› (ARGEDBÖH) 492 Ar-Ge taramalar›nda kapsanma 400 Küreselleﬂme Göstergeleri OECD K›lavuzu: 181 Lise sonras› e¤itim 210 Madencilik ve maden arama 106-108 Mesleklerin Uluslararas› Standart S›n›fland›r›lmas› (MUSS) 297. 40.1. Ek 3 (1-32. 310-311.
119 Ek 8 (1-26) 114-115. Tablo 2. ﬁekil 3. 515.3 76.3 281-284. Tablo 1-3) Ek 3 (14-19.3 109 251 . 116-119. 385. Ek 2 (53) 381 377-380 386 382-383 384 387-388 385 374-376 122. 97-98 Ek 7 (4-12) 75. Tablo 2.3 Ek 6 (13-15) 77 82 Tablo 2. Tablo 1-3) 157-159 156 160-162.PARAGRAF NUMARASINA GÖRE D‹Z‹N Ö¤rencilerin gözetimi Örnekleme Ticari teﬂebbüs sektörü Yüksekö¤retim sektörü Özel iﬂletmeler Özel kâr amac› gütmeyen (ÖKAG) sektörü Bilim ve teknoloji alanlar› (FOS) ‹statistiksel birim Kapsam: Sa¤l›kla ilgili Ar-Ge Tan›m: Tarama yöntembilimi ve usulleri Özel sa¤l›k hizmetleri Patent istatistikleri Patent ve lisans iﬂleri Pilot tesisler Politikayla ilgili araﬂt›rmalar Projeksiyonlar ve güncel Ar-Ge tahminleri Prototipler RICYT (Red Iberoamericana de Indicadores de Ciencia y Technologia) Rutin testler Tablo 2.3 111.1 377-378. Tablo 2.3 Rutin yaz›l›m geliﬂtirme Sadece Ar-Ge'yi finanse eden faaliyetler Sat›ﬂ sonras› hizmetler ve sorun giderme Savunma için Ar-Ge Savunma ve havac›l›k sanayisinde Ar-Ge Sektörler MMS sektörleri ve Frascati K›lavuzu Sektör seçimi Sektörleﬂme nedenleri Sektörleﬂme sorunlar› Sermaye Ar-Ge harcamas› olarak binalar Sermaye harcamalar› Aletler ve ekipmanlar Arazi ve binalar Ar-Ge sermaye mallar›n›n sat›ﬂ› Bilgisayar yaz›l›m› Cari ö¤eler ve sermaye ö¤eleri aras›nda ayr›m yapma usulleri Kütüphaneler Sermaye harcamalar›n›n Ar-Ge içeri¤ini tan›mlama Tan›m: Sorun giderme Sosyal sistemin geliﬂtirilmesi 95-96 441 Ek 4 (12-19) 164 200-204 203 195-199 Ek 4 (27-28) 194 446 74. Ek 10 (1-41) Ek 10 (1-41. Tablo 2.
Ek 4 (21-22. 335-337.2 25. 44.2 515 509 510 511 508 Ek 10 (6) 248 331-332. Tablo 3) 502.PARAGRAF NUMARASINA GÖRE D‹Z‹N Ar-Ge'deki yat›r›m›n harcamaya dönüﬂtürülmesi E¤itim ve ö¤retim EUROSTAT (Avrupa Birli¤inin ‹statistik Ofisi) Harcama hesab› (MMS'deki Ar-Ge) Tahmin usulleri Sosyal ve beﬂeri bilimler (SBB) Araﬂt›rma türü örnekleri Ar-Ge'nin tan›mlanmas› Genel Ar-Ge örnekleri Kapsama: Sosyo-ekonomik hedefler (SEH) Altyap› ve arazi kullan›m›n›n genel planlamas› BPBAKT Çevrenin kontrol ve korunmas› Da¤›l›m ölçütleri Di¤er özel araﬂt›rma Dünyan›n keﬂfi ve kullan›m› Enerjinin korunmas›. da¤›t›m› ve mant›kl› kullan›m› Genel üniversite fonlar› taraf›ndan finanse edilen araﬂt›rma Güçlüklerle karﬂ›laﬂ›lan temel alanlar Güdümlü olmayan araﬂt›rma ‹nsan sa¤l›¤›n›n korunmas› ve iyileﬂtirilmesi Nordforsk Savunma S›nai üretim ve teknoloji Sosyal yap› ve iliﬂkiler Uzay›n keﬂfi ve kullan›m› Zirai üretim ve teknoloji Stratejik araﬂt›rma Birleﬂik Krall›k tan›m›: Uygulamal› araﬂt›rma unsuru Tam Zaman Eﬂde¤eri (TZE) Çal›ﬂma süresinin tan›mlanmas› Hesaplama için kiﬂi y›llar› Hesaplama için sabit tarih Tam zaman eﬂde¤erinin hesaplanmas› Yüksekö¤retim sektörü Tarama yöntembilimi ve usulleri Taramaya cevap verenlerle çal›ﬂma 386 68 Ek 6 (8-9) Ek 3 (28-30) 463-472 254-255. 133-134 143-144 27-28 277-288.1 505 497-501 514 503 507 512 516-519 513 506 Tablo 8. Tablo 8. Tablo 4. Ek 2 (43-44) 341-342 333-334 335 343-345 338-340 428-430 451-462 252 .
Tablo 2. 174-176.: Yüksekö¤retim sektörü) Üretim tak›mlar›n›n haz›rlanmas› ve endüstri mühendisli¤i Üretim ve ilgili faaliyetler Ürün alan› Da¤›l›m ölçütleri Öneri S›n›fland›rma: B‹T ile ilgili Ar-Ge Ürün kullan›m› ölçütü Uygulamal› araﬂt›rma Tan›m: Uzay keﬂfi Veri toplaman›n genel amac› Yaz›l›m Ar-Ge örnekleri Ar-Ge türü örnekleri Ar-Ge'nin tan›mlanmas› MMS’de 307-308. 246-248 245 105 71. 133-139 Ek 3 (27) 253 . Tablo 2) 174-176 163 435-442 38.PARAGRAF NUMARASINA GÖRE D‹Z‹N Teknisyenler ve dengi personel Görev örnekleri Tan›m: Teknoloji ödemeleri dengesi (TÖD) Temel araﬂt›rma Güdümlü temel araﬂt›rma Tan›m: Temel araﬂt›rma (bkz: Temel araﬂt›rma) Test ve standardizasyon Ticari teﬂebbüs sektörü Çokuluslu yabanc› iﬂletme ‹statistiksel birim Kamu ticari teﬂebbüsü Kurumun büyüklü¤ü Kurumun türü Özel iﬂletmeler Sa¤l›kla ilgili Ar-Ge S›n›fland›rma için ölçütler Tan›m: Tarama yöntembilimi ve usulleri Ulusal Ar-Ge çabalar› (ayr›ca bkz. Tablo 6. Ek 4 (14. 241-242 243 240 72 181 170-173 179-180 182-183 177-179 179 Ek 4 (14-18. 189. 261. Tablo 3. Ek 11 (1. 103 140-142 256 25. 43. 423-425. Tablo 1) 308 306 Ek 7 (13-20) 64.1.: GSYARGEH) Uluslararas› S›nai Standart S›n›fland›rma (USSS) UNESCO (Birleﬂmiﬂ Milletler E¤itim. Tablo 2) Ek 6 (2-7) 211-213 126-129.1 169. 36-38.3 80 257-261 262-266 272 Ek 4 (39) 267 64. Bilim ve Kültür Kurumu) Üniversite hastane ve klinikleri Üniversiteler (ayr›ca bkz.
1 227-228 225 207-209 Ek 4 (23. 62. 484 26. sosyal bilimler. 25-26) 214-221 206 447-448 Ek 2 (52) Ek 2 (53) Ek 2 (4-5) Ek 2 (23-24) Ek 2 (51. 69-70) Ek 2 (55-60) Ek 2 (61-64) Ek 2 (47-50. harcamalar ve personel ile ilgili tahminler Aletler ve ekipmanlar Arazi ve binalar Ar-Ge hisseleriyle ilgili tahminler Cevaplama oranlar› Di¤er cari maliyetler Di¤er kaynaklara dayal› yöntem Do¤rudan hükümet fonlar› Fonlar›n kayna¤› Genel üniversite fonlar› (GÜF) ‹ﬂçilik maliyetleri Katsay›lar›n kullan›m› Merkezi yönetim verileri (kullan›m›) S›n›rdaki Ar-Ge faaliyetleri Tarama usulleri Zaman kullan›m taramalar› Yurtd›ﬂ› Ar-Ge için devlet bütçe ödenek veya harcamalar› (ARGEDBÖH) Fonlar›n kökeninin veya gidece¤i yerin co¤rafi alan› Tan›m: Temel kurumsal alt s›n›fland›rmalar 133-151 185. 81-83. Tablo 5. 54) Ek 2 (34-37. 289-293. beﬂeri bilimler ve hizmet faaliyetleri Ar-Ge Yerel hükümet Yönetim ve di¤er destekleme faaliyetleri Yüksekö¤retim sektörü Di¤er kurumsal alt s›n›fland›rmalar ‹statistiksel birim Kapsam: Sa¤l›kla ilgili Ar-Ge S›n›rdaki araﬂt›rma kurumlar› Tan›m: Tarama yöntembilimi ve usulleri Taramalardaki Ar-Ge paylar›. 131-132. 37-42) (22) (1-3) (6-19) 496 233-235 229 231-232 254 . 65-68) Ek 2 (25-33) Ek 2 (62.Yaz›l›m geliﬂtirme. 43-44) Ek Ek Ek Ek 2 2 2 2 (20. 192.
2. rue André-Pascal. 75775 PARIS CEDEX 16 TÜRK‹YE’DE BASILMIﬁTIR ISBN 975-403-351-X 255 .OECD PUBLICATIONS.
256 .
This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
We've moved you to where you read on your other device.
Get the full title to continue listening from where you left off, or restart the preview.