ASYA YAKASI
1 British Consular Mezarlığı, (Britanya Konsolosluk Mezarlığı) Çanakkale
Çanakkale Savaşı ile ilişkisi olup ta, en az ziyaret edilen yerlerden biri British Consular Mezarlığı’dır. Buradaki mezarlar, bir çok değişik dönemden ve olaydan kalmadır. Mesela burada, Osmanlı İmparatorluğu’nun Britanya ve Fransa saflarında, Rusya’ya karşı savaştıkları, Kırım Savaşı’na (1854-1856) katılan askerlerin mezarları var. Britanya birlikleri, o zaman Gelibolu’da konuşlandırılmışlardı. Ayrıca, burayı 1965 yılında ziyaret ederken ölen, Avustralyalı Gelibolu gazisi Basil Wood’un mezarı da buradadır. Burada, ilginç bir şekilde, 1918-1919 yıllarında ölen Avustralyalı ve Yeni Zelandalı askerlerin mezarları da bulunur. Bu, Müttefiklerin Osmanlı İmparatorluğu ile (daha Türkiye Cumhuriyeti kurulmadan) ateşkes imzaladıktan sonra, Çanakkale Boğazı’nı işgal ettiklerini hatırlatır.
- BÜYÜT
- Çanakkale Boğazı’ndaki Kepez Burnu’nun aşağısında karaya oturmuş olan Kraliyet Donanması denizaltısı E-15, Türk subayları ve görevlileri tarafından teftiş edilirken. [Granville Fortescue’nun 1915’te Londra’da basılan, Rusya, Balkanlar ve Çanakkale Boğazı (Russia, the Balkans and the Dardanelles) adlı kitabından alıntı]
Ancak Çanakkale Savaşı’yla en çok alakalı olan mezarlar, Kraliyet Donanması denizaltısı E-15’in mürettebatından olan, üç Britanyalı denizcinin mezarlarıdır. Britanyalılar, başından beri Çanakkale’deki Türk savunmasının dengesini bozmak için, gelişiminin ilk safhalarında bir silah olan denizaltıları kullandılar. Türk savaş gemisi Mesudiye, 13 Aralık 1914 günü, Teğmen Norman Holbrook komutasındaki B11 tarafından, Çanakkale yakınlarındaki Sarısığlar Koyu’nda batırıldı. Nisan 1915’te, Britanya’nın Gelibolu’yu işgali yaklaşırken, Marmara Denizi’ndeki Türk ikmal gemilerine zarar vermek için, denizaltıları Çanakkale Boğazı’ndan içeri göndermek için kararlı bir çaba sarfedilmişti. Bunu deneyen ilk denizaltı, Binbaşı Theodore Brodie tarafından komuta edilen E15’ti.
- BÜYÜT
- Kraliyet Donanması’ndan Deniz Binbaşı Theodore Stuart Brodie’nin mezar taşı, Britanya Konsolosluk Mezarlığı, Çanakkale.
Brodie, 17 Nisan 1915 günü E15’i, deniz altından boğazdan içeri soktu. Çanakkale Boğazı’ndaki akıntılar, bu yeni denizaltılara problem çıkarıyorlardı. E15, boğaz boyunca sürüklenip, Dardanos Tabyası’nın topları altında karaya oturdu. Brodie, kumanda kulesine isabet eden bir top mermisi sonucu ve mürettebattan 6 kişi, klorin gazından öldü. Britanyalılar, düşman eline geçmesini önlemek için, sonunda denizaltıyı bir torpedoyla batırmayı başardılar. Brodie’nin naaşı, ilk önce plajda gömüldükten sonra, Consular Mezarlığı’na nakledildi.