Sual
Osmanlılarda sanat ve ticaretin ekseriya gayrimüslimlerin elinde olmasının sebebi olarak, onların devlette görev almalarının zorluğu gösteriliyor ama Müslüman teb’anın da çok küçük bir kısmı devlet görevlisi. Bunu nasıl anlamalıdır?
Cevap
Müslümanlar bu topraklara yerleştiklerinde sosyolojik olarak zaten hayvancı idiler. Ermenilerden ziraat öğrendiler. Rumlardan ticaret öğrendiler. Fakat her zaman idareci sınıf ve ilmiye sınıfı onlardan oldu; geri kalanı da ticareti beğenmeyip küçük gördükleri için uzak kaldılar. Yine de böyle bir umumileştirme doğru değildir. Ticaretin gayrı müslimlerin elinde olması son asırların ve sosyal şartların eseridir.