Adapazarı'ndaki bir olayın haberine 4 Eylül tarihli Vatan şöyle girmiş: "SAKARYA'NIN Adapazarı İlçesi'ndeki bir mağazada..."
Hakkı Devrim haklı olarak şunları yazdı: "Adapazarlılar yadırgamıştır. O şehrin adı hâlâ Adapazarı'dır, Sakarya Valiliğin (Vilayet) adı. Bir diğer örnekle anlatayım: 'İçel'in Mersin ilçesi' denmez mesela. İçel, Mersin şehri (veya ili) ile ilçelerinin ortak adıdır." (Radikal, 9 Eylül 2007).
Muhabir belli ki Sakarya'yı şehir, yani il merkezi, Adapazarı'nı da onun bir ilçesi biliyor. Değil oysa. Adapazarı'nın belki kaymakamı da var sanıyor. Yoktur. Neden? Sakarya il. İl adı. Bir yönetim alanı. Sakarya köy değil, kasaba değil, şehir değil. Şehir olan, Adapazarı. Bölgenin geçmişi de şöyle: 1831'de Kocaeli Livasına bağlıdır Adapazarı, Kocaeli de Cezayir-i Bahr-i Sefid Eyaleti'ne. 1846'da Kocaeli Kastamonu'ya, 1867'de Bursa'ya bağlanır, dolayısıyla biz de. 1877'de ise İstanbul Zaptiye Müşirliği'ne bağlanılır. Daha sonra yönetim yenilikleri olur, bölge sisteminden bugünküne benzer bir sisteme geçilir. 1892'de Kocaeli liva değil sancaktır artık. İlçeleri arasında Adapazarı yine vardır. Durum 1954'e kadar değişmez. 1954'te 14 Haziran tarih ve 6419 sayılı yasayla kurulur Sakarya, 22 Haziran tarihli "Resmi Gazete"deki duyurusu da şöyledir: "Bu kanunla Kocaeli vilayetine bağlı Adapazarı kazası kaldırılarak, merkezi Adapazarı olmak ve yine Kocaeli vilayetine bağlı Akyazı, Geyve, Hendek ve Karasu kazalarını kapsamak üzere Sakarya adıyla yeniden bir vilayet kurulmuştur". Diyeceğim, 1954'ten öncesi yoktur Sakarya'nın. Nitekim benim ilk nüfus kağıdımda "İli: Kocaeli" yazardı. Dokuz, on yıl taşıdım bunu. Ben bile büyüğüm Sakarya'dan. Tuhaflık, pek çok il, sözgelimi Bolu, Eskişehir, Samsun vs. il merkezinin adını almışken Adapazarı merkezli ilin "Sakarya adıyla" adlandırılmasında. Neden böyle yapılmıştır? Rivayet muhtelif. Şimdi geçelim.
Evet, muhabir bu tuhaflığı bilmiyor. Ancak yöneticiler de Adapazarı adını Sakarya ile değiştirmek gibi ayrıca bir tuhaflık içindeler ki Hakkı Devrim'in, "O şehrin adı hâlâ Adapazarı'dır" demesi beni ne kadar sevindirdiyse onları da o kadar üzmüştür. Yerelde defalarca yazılmış bir konunun ulusal basına taşınmasından rahatsız olmuşlardır.
"Sakarya'nın ne zararı var?" diye sorulabilir. Yok, tabii. Sakarya adı biz Adalılar/Adapazarlılar, biz yerliler için artısı, eksisi olmayan bir addı. Nötrdü. Problem, şehrin hızlı göç almasıyla başladı. Göçmenin tuhaf bir psikolojisi var çünkü. Ne geldiği yeri unutabiliyor göçmen ne de gittiği yere katılabiliyor. Bir yerin insanı değil yani. Biraz oralı, biraz buralı. Ya da ne oralı ne buralı. Sakarya adı göçmenin bu yersizlik psikolojisine merhem oluyor sanırım. Sakarya'yı ad olarak Adapazarı'na tercih etmekle kendine yeni bir alan açıyor göçmen. Ama onu bir 'yer'in insanı yapmaz bu. Sakarya bir yer adı değil çünkü. Bir il adı. 1954'e kadar olmadığı gibi belki yarın da ikiye bölünüp güneyi Gazigeyve, kuzeyi Şenkarasu olacak. Belki Düzce'yle birleştirilip Düzada ya da Adadüz adını alacak. Hoş, göçmen de biliyor Sakarya adının onu bir yer'in insanı yapmayacağını. Yapsaydı bunca hemşeri derneğine ihtiyaç duyarlar mıydı?
Fakat bunlar masumane arayışlar. 17 Ağustos sonrasında ise masumiyet yok. Şehir örgütlü bir dayatma altında. Dayatmanın ilk adımı, çadırkentlerin şehir dışına kurulmasıydı, arkası geldi: İmar planları değiştirildi. Şehir iskâna kapatıldı. Mahalleler yok edildi. Güler misiniz, ağlar mısınız, fiilen küçülen şehir büyükşehir statüsü bile aldı. Zaten dayatmanın başını da bu Adapazarı Büyükşehir Belediyesi çekiyor, Adapazarı Merkez Belediyesi de sessizliğiyle ona destek veriyor. Şehrin bir an evvel kuzeye gitmesi için hep. Gitsin ki yeni sahiplerine çöpsüz üzüm gibi bırakılsın şehir. Bu yüzden "tehcir"dir yaşadığımız. Tam manasıyla "tehcir".
İşte şehrin adının da elimizden alınması bu süreçte başladı. İzmit'ten, Geyve'den, Hendek'ten, Dokurcun'dan ya da Karasu'dan şehre gelirken yaklaşılan yerin "Adapazarı" olduğu yazmıyor artık kilometre levhalarında. Adapazarı ile Sapanca'nın tam ortasında yer alan ve Arifiye-Sapanca yolunu Beşköprü'yle buluşturan yeni dönel kavşaktaki yön levhasında bile "Adapazarı" değil "Sakarya" yazıyor bugün. Adapazarı Büyükşehir Belediyesi Başkanı da yazılı ve sözlü kimi demeçlerine "Sevgili Sakaryalılar!" diye başlıyor.
Dünya egemenlerinin küresel dönüşüm projelerinden bağımsız düşünmüyorum bu süreci. Sanıyorum küre egemenleri Türkiye'ye rol vermiş, Ankara da bu doğrultuda Adapazarı'na. Nerden mi çıkarıyorum? Şehrin 2030 yılı planından söz ediliyor hanidir. Yayla turizminden, nehir taşımacılığından, Karadeniz'in Marmara'yla birleştirilmesinden, Çarksuyu'nu Sakarya'yla beslemekten, Karasu demiryolundan falan. Tünel geçişli kavşak, tören alanı, yeraltı otoparkı, şehre üçüncü giriş bu gelecek hayalinin sadece uvertürleri. Bunlara civar illerdekileri katın bir de. Sözgelimi İzmit Körfezi'ne köprü projesini. Karaköy'den Tophane'ye kadarki sahil şeridini bir küre hatırlısına vermek demek olan Galataport adlı peşkeşi. Keza Haydarpaşa garı ve limanı için düşünülen iyiliği. Ta Edirne'den Sakarya'ya kadar uzanan bölge için ayrı, apayrı bir yönetim planlanıyor; bunu da unutmayın ama. Geldik mi 2030'a.
"Sakarya" bu merkezleş(tir)meye denk düşüyor işte.
Bugünlerde bir de "Sakaryalılık bilinci" diye bir şey çıkarıldı. "Adapazarı'nda zaten tarih de yok!" iftirasıyla birlikte. Bir iddia taşır bilinç. "Ben" iddiasıdır bu. Yani başka ben'leri yok sayar. Hepsini kendi "ben"inde toplar, tek tipleştirir. "Devlet aklı"dır bu. "Sakaryalılık bilinci" Adapazarı'nda ve ilçelerde yaşayanların değil, Adapazarı'nda(n) ve ilçelerinde(n) yaşayanların/geçinenlerin -ki yönetimlerle sıkı alışverişte olan sözüm ona sivillerdir bunlar- işine yarar bu yüzden. Bir yararı da, sakinleri sürülmüş bir şehrin adının resmen silinmesini kolaylaştırmak olacaktır. Zaten Adapazarı'nda tarih de yok! Al birini vur ötekine!
Özetle: Şehrin adının Adapazarı olduğunu bilmiyor muhabir. Ama bilmesi gerekenler de geçmişe, hayata ve insana böylesine inkârcı ve iftiracı oluyorlarsa hayyalelfelâh!
Türk yazar, eleştirmen İlk ve orta öğrenimini Yozgat'ta tamamladı. Ankara Meslek Yüksekokulu Kamu Sevk ve İdaresi Bölümü'nü bitirdi....