

||29 Haziran 2022|
Editör: Owen Hopkins
Dekonstrüktivizm, Frank Gehry, Zaha Hadid ve Rem Koolhaas gibi savunucuları ile 20. yüzyılın en önemli mimari stillerinden biriydi. Owen Hopkins’in bu genel bakışı, hareketi araştıran serimizi başlatıyor.
- yüzyılın çoğu için, deneysel, yenilikçi ve yeni mimari kültürü ileriye taşıdı, ancak 1970’lerin sonlarında postmodernizm onu birçok farklı yöne itti: ileri ve geri, belki yanlara da – hatta sadece hareketsiz kalmak. .
- yüzyılın ortalarından sonlarına doğru felsefi hareketin, yapıbozumun ve 1920’lerin Rus yapılandırmacılığının hantal bir portmantosu olan yapıbozumculuğun ortaya çıkışı, avangardın görünüşteki ölümünün oldukça abartılı olabileceğini düşündürdü.
Yeni ufuklar açan Dekonstrüktivist Mimarlık sergisi MoMA’da gerçekleşti
En azından bu, Philip Johnson’ın 1988’de New York Modern Sanat Müzesi’nde düzenlenen ve Mark Wigley ile işbirliği içinde yedi mimarı bir araya getirdiği ufuk açıcı Dekonstrüktivist Mimarlık sergisinin kataloğunun önsözünde üstü kapalı iddiasıydı. “sonuç olarak çok benzer formlarla benzer bir yaklaşım gösterir” iddiasında bulundu.
Bu yedi kişi Gehry, Hadid, Koolhaas, Peter Eisenman, Daniel Libeskind, Bernard Tschumi ve Coop Himmelb(l)au’ydu.
Bugünün tüm küresel yıldızları, ancak o zamanlar, zaten kurulmuş olan Gehry ve Eisenman hariç – henüz kurulmamışsa – figürler, genç ve kesinlikle radikal.
Sergi yedi mimarın çalışmalarını sergiledi
Johnson elbette daha önce aynı mekanda düzenlenen ve modern hareketi modern çağın “yeni tarzı” olarak selamlayan çığır açıcı 1932 Modern Mimarlık sergisinin küratörü olarak buradaydı.
Ancak yarım yüzyıl sonra, modern hareketin “mesihsel coşkusunun” aksine, yapısökümcü mimarinin “hareketi temsil etmediğini, inancı olmadığını” belirtmek için çok uğraştı.
Dekonstrüktivizmin kökenlerinin ve Johnson’ın işbirlikçisine bıraktığı anlamın daha kapsamlı bir açıklaması. Wigley’e göre, “yapıbozum tüm gücünü uyum, birlik ve istikrar değerlerine meydan okuyarak ve bunun yerine çok farklı bir yapı görüşü önererek kazanır: kusurların yapıya içkin olduğu görüşü.”
“Yapıbozumcu bir mimar,” diye devam etti, “bu nedenle binaları söken değil, binaların içindeki ikilemleri konumlandıran kişidir.”
Guggenheim Bilbao, ayırt edici bir dekonstrüktivist yapıdır. Fotoğraf, Unsplash aracılığıyla David Vives’e aittir.
Ona göre dekonstrüktivizm, kenarlardan yayılan yeni bir avangard değil, “merkezin yıkılmasını” oluşturan, böylece eski ve yeni tüm mimarlığa meydan okuyan bir şeydi.
Ancak bu, yapısökümcülüğün avangard Rus yapılandırmacılığının soyut, oldukça parçalı görsel dilini benimsemesiyle bağdaştırmak zordu.
El Lissitzky, Kazimir Malevich ve Vladimir Tatlin’in çalışmalarında örneklenen yapılandırmacılık, yalnızca devrimi yansıtmakla kalmayıp devrimi ilerletmeye yardımcı olacak yeni bir mimariyi hayata geçirmek için mevcut tüm resmi ve kompozisyon ilkelerini reddetti.
Coop Himmelb(l)au’nun Viyana’daki bir ofisi yeniden modellemesi erken bir dekonstrüktivist projeydi. Fotoğraf Duccio Malagamba
Birkaç dikkate değer istisna dışında, konstrüktivistler, 1930’ların başlarında Stalin tarafından bastırılmalarından önce büyük ölçüde “kağıt mimarisi” ile sınırlıydılar, çalışmaları batıda 1970’lerde “yeniden keşfedilmesine” kadar unutuldu.
Modernizme alternatifler arayan, ancak postmodernizmin algılanan önemsizlikleri tarafından ertelenen genç ve hevesli mimarlar için, yapılandırmacılık bir vahiydi ve mimarlık okullarında, özellikle de Alvin Boyarsky’nin yönetiminde Londra’daki Mimarlık Derneği’nde, birçok dekonstrüktivist mimarın çalıştığı mimarlık okullarında hızla önemli hale geldi. ve 1970’lerin sonlarında öğretildi.
Bunlardan Zaha Hadid, kendi son derece farklı biçimsel dilinin temeli olarak yapılandırmacılığı en eksiksiz şekilde benimseyen kişiydi.
Zaha Hadid’in The Peak projesi sergide yer aldı
MoMA sergisi, Hong Kong’un tepelerinde yer alan lüks bir kulüp olan The Peak için yarışma kazanan önerisini içeriyordu. Yönünü karıştıran tüm açılar, baş dönmesine neden olan bakış açıları ve topografyadan ortaya çıkan ve topoğrafyaya rağmen bir yapı, teklifin resimleri, mimarlığın nasıl tasarlanabileceğine dair radikal bir yeni vizyon sundu.
Yapılandırmacılık, yapısökümcülüğün biçimsel dilinin merkezinde yer alsa da, basit bir yeniden canlanma veya tarihselcilikten uzaktı. Wigley’nin işaret ettiği gibi, “De” çok önemliydi ve onu, Fransız teorisyen Jacques Derrida ile yakından ilişkili bir post-yapısalcı düşünce dizisi olan yapısöküm ile ilişkilendirdi.
1960’larda ortaya çıkan yapısöküm, batı felsefesinin temel ilkelerini ve onu yöneten ikili karşıtlıkları ve hiyerarşileri hedef aldı.
Parc de Villette projesi, Jacques Derrida’nın fikirlerinden beslendi. Peter Mauss’un fotoğrafı
Derrida için bunların başında konuşmanın yazıya ve nihayetinde gösterilenin gösterene göre önceliği vardı. Bunun yerine Derrida, anlamın bitişik gösterenler arasındaki ilişkilerde dinamik olarak ortaya çıktığını savundu ve ikili sistemlerden kaçınan fark gibi yeni kavramlar ortaya koydu.
Gizemli, büyük ölçüde anlaşılmaz ve 1980’lerde zaten düşüşte olsa da, yapısöküm, mimariye ve onun kendi köklü ikili ve hiyerarşilerine kolayca çevrilebilirdi: düzen/düzensizlik, biçim/işlev, akılcılık/ifade ve belki de en uygun olarak 1980’ler, modern/post-modern.
En azından teoride, yapısöküm bunların ötesine geçmenin bir yolunu sundu; soru, bunun mimari olarak nasıl ortaya çıkabileceğiydi. Yapısökümle (ve Derrida’nın kendisiyle) en yakın ilişkisi olan Tschumi ve Eisenman’ın çalışması, daha net ilk yanıtları verdi.
Park, tanımlayıcı bir dekonstrüktivist projeydi
Geriye dönüp bakıldığında, Tschumi’nin Paris’teki Parc de La Villette için 1982-83 yarışmasını kazanan planı, tanımlayıcı yapısökümcü projedir.
Park ve şehir arasındaki ve bunun ötesinde kültür ile doğanın kendisi arasındaki asırlık karşıtlığı reddeden Tschumi, bir dizi bahçe, galeri ve kırmızı çelik budalalar oluşturmak için siteye yerleştirdiği üç düzenleme sistemi tasarladı.
İkincisi, konstrüktivist agitprop yapıları ile Anthony Caro heykelleri arasında bir haç gibi görünüyordu – tanıdık mimari formların henüz sabit referansları olmayan mash-up’ları.
Wexner Sanat Merkezi, Peter Eisenman tarafından tasarlanmıştır. Fotoğraf Eisenman Architects’in izniyle
Hemen hemen aynı zamanda, Eisenman Ohio Eyalet Üniversitesi’ndeki Wexner Sanat Merkezi üzerinde çalışıyordu.
Burada Eisenman, binaların nasıl oluşturulduğuna ve yapılandırıldığına dair beklentilerimizi kafalarına çevirecek şekilde dilimlenmiş ve birleştirilmiş bir dizi parçalı form oluşturmak için üniversite kampüsünün ve çevresindeki şehrin uyumsuz ızgaralarını katmanladı. Sonuç tekinsiz ve rahatsız ediciydi.
Sergide yer alan Coop Himmelb(l)au’nun Viyana’daki bir şehir evinin çatı katındaki tadilatı için de benzer bir şey söylenebilir.
Kataloğun canlı bir şekilde tanımladığı “kararlı formu”, “kararsız bir biyomorfik yapı, onu barındıran formu bozan iskelet kanatlı bir organizma tarafından enfekte edilmiş” olan şehir evinin çatısından pürüzlü bir biçim ve yapı karmaşası çıkıyor.
Wexner Sanat Merkezi, Peter Eisenman tarafından tasarlanmıştır. Fotoğraf Eisenman Architects’in izniyle
Hemen hemen aynı zamanda, Eisenman Ohio Eyalet Üniversitesi’ndeki Wexner Sanat Merkezi üzerinde çalışıyordu.
Burada Eisenman, binaların nasıl oluşturulduğuna ve yapılandırıldığına dair beklentilerimizi kafalarına çevirecek şekilde dilimlenmiş ve birleştirilmiş bir dizi parçalı form oluşturmak için üniversite kampüsünün ve çevresindeki şehrin uyumsuz ızgaralarını katmanladı. Sonuç tekinsiz ve rahatsız ediciydi.
Sergide yer alan Coop Himmelb(l)au’nun Viyana’daki bir şehir evinin çatı katındaki tadilatı için de benzer bir şey söylenebilir.
Kataloğun canlı bir şekilde tanımladığı “kararlı formu”, “kararsız bir biyomorfik yapı, onu barındıran formu bozan iskelet kanatlı bir organizma tarafından enfekte edilmiş” olan şehir evinin çatısından pürüzlü bir biçim ve yapı karmaşası çıkıyor.
Yahudi Müzesi, Daniel Libeskind’in ilk projesiydi. Fotoğraf: Günter Schneider
Libeskind’in Berlin’deki Yahudi Müzesi – ilk inşa edilmiş yapısı – yapısökümcülüğün tarihi, hafızayı ve duyguyu nasıl güçlü ve derin yollarla harekete geçirebileceğini gösterdi.
Alanı boyunca zikzak çizen müzenin tasarımı kısmen ikonografik – soyutlanmış bir Davut Yıldızını hatırlatıyor – ve ayrıca, Holokost’ta öldürülen Yahudi ailelerin adreslerine yayılan eksenlerle dizinsel.
Zarfını delen yara benzeri açıklıklar, kesişen hacimler ve tam tersi yapı ve beklenmedik bir şekilde ortaya çıkan dikey boşluklar ile bina, mimarinin ne olabileceğine dair beklentilerimizi hatırlatıyor ve bunu yaparken Yahudi medeniyeti ve Nazilerin onu yok etme girişimleri hakkında akıldan çıkmayan bir yansıma sunuyor.
Frank Gehry’nin Santa Monica evi, başka bir erken yapısökümcü projeydi. Fotoğraf IK’s World Trip’e aittir
Her avangart bir süre sonra ana akım haline gelir ve dekonstrüktivizm bir anlamda mimarlık kendi üzerine dönmüş olsa da, dış faktörler – ekonomik ve teknolojik – 1990’larda ve 2000’lerde nasıl oynanacağını şekillendirirdi.
Dekonstrüktivizm analog bir dünyada tasarlanmasına rağmen, dijital bir dünyada gerçekleştirildi, bir zamanlar inşa edilemez olanın gerçekleştirilmesine izin verdi ve sırayla daha fazla resmi deneyi körükledi.
Örneğin, Gehry’nin sergide yer alan Santa Monica evi ile Bilbao’daki Guggenheim arasındaki ölçek ve karmaşıklıktaki sıçramaya bakın, belki de savaş uçakları için geliştirilmiş yazılım kullanılarak ünlü bir şekilde tasarlanmış olan tanımlayıcı yapıbozumcu proje.
Pekin’deki CCTV binası küresel bir simgedir. Fotoğraf Philippe Ruault’a aittir
Guggenheim aynı zamanda şehirlerin ve hatta ulusların mimarinin imajlarını şekillendirmede ve ekonomik servetlerini geliştirmedeki önemini fark ettiğini gösteren mimari ikon çağını başlatan projeydi.
Ve elbette, dekonstrüktivizmin tuhaf ve tanımı gereği türünün tek örneği olan, dünyayı gezen yıldız mimarlarla – ki bunlar serginin kahramanlarının hepsi sonradan haline geldiler – birleşmesi ile birleştiğinde, vermeye devam eden hediyeydi.
Koolhaas’ın yedi orijinal yapısökümcü grubuna en az uyan kişi olmasına veya belki de bu nedenle, Pekin’deki CCTV binası ikon çağını mantıksal sonucuna götürdü.
Yirminci yüzyıl mimarisinin tuhaf bir şekilde tekrar eden temalarından biri, Philip Johnson’ın dokunduğu her şeyin aniden canlılığını yitirmesidir: modern hareket, postmodernizm ve muhtemelen aynı zamanda dekonstrüktivizm.
Geriye dönüp baktığımızda, mimarları ölçekli inşa etmeye başladığında, dekonstrüktivizmin radikalizminin ne kadar hızlı buharlaştığı görülüyor. Yerçekimi ve inşaat pragmatiği ile uzlaşmak gerekli hale geldiğinde, çizimlerin lezzeti ve canlılığı – sergide harika bir şekilde kendini gösterdi – genellikle ağır, hantal yapılara yol açtı.
Dahası, teori ile inşa edilmiş biçim arasındaki oldukça harfi harfine çevirisinde hareketin doğasında var olan zayıflığı ortaya çıkardı.
Bir binanın ciddiye alınması için bir tür teori ortaya koyması gerektiğine dair hâlâ yaygın olan düşünce için kesinlikle dekonstrüktivizm suçlayabiliriz. İroni şu ki, en heyecan verici haliyle saf biçim oluşturma olarak, yapısökümcü mimari onsuz çok daha inandırıcıdır.
Çizim Jack Bedford’a aittir.
Dekonstrüktivizm, 20. yüzyılın en etkili mimari hareketlerinden biridir. Serimiz, önde gelen savunucuları olan Eisenman, Gehry, Hadid, Koolhaas, Libeskind, Tschumi ve Prix’in binalarını ve çalışmalarını profilliyor.
Kaynak: Dezeen