Glütensiz beslenme, son zamanlarda popüler bir trend haline geldi. Hatta bazıları, bunu bir “moda” olarak değerlendirebilir. Bazı insanlar, kilo vermek için de uygulayabilir. Bununla birlikte, glütenden kaçınmak, özellikle çölyak hastalığı olarak bilinen belirli bir tıbbi durumda önerilir. Genel halk da glütensiz beslenmeden faydalanabilir, ancak bazıları dezavantajlı duruma düşebilir. Peki, glütensiz beslenme nedir ve onu uygulamaktan nasıl yararlanabilirsiniz?
Glütensiz Beslenme Nedir?
Glüten içermeyen bir beslenme programı, belirli tahıllarda bulunan bir protein olan glüteni içermeyendir. Glüten içeren bu tahıllar:
- Buğday
- Çavdar
- Arpa
Buğday makarnası, tahıllar ve ekmek en bilinen glüten kaynaklarıdır. Ancak, beklenmedik kaynaklarda da olabilir. Soslarda ve dondurulmuş ürünlerde glüten gizlenmiş olabilir. Bazı kozmetikler ve gıda takviyeleri de glüten içerebilir.
Kapsadığı geniş gıda yelpazesine rağmen, glüten çok çeşitli gıdalarda doğal olarak bulunmaz. Sağlıklı bir glütensiz beslenme programı için tüketilecek yiyecekler arasında; glütensiz tahıllar, taze ürünler ve yağsız proteinler yer alır.
Besin değeri yüksek bu yiyeceklerden daha fazla tüketmek, aşağıda daha ayrıntılı olarak bahsedeceğimiz herkes için faydalı olabilir. Ancak glütensiz beslenme, belirli sağlık sorunları olanlara belirli faydalar sağlayabilir.
Glütensiz Beslenme Kimler İçin Faydalıdır?
Glütensiz beslenmenin faydaları, öncelikle çölyak hastaları ve glüten hassasiyeti olanlarla ilgilidir.
- Çölyak Hastalığı
Çölyak hastalığı, otoimmün bir hastalıktır. Yutulan glütene anormal bir tepki ile karakterizedir. Çölyak hastalığı olan kişiler glüten tükettiklerinde, vücut bunun toksik olduğunu varsayar. Reaksiyon olarak, bağışıklık sisteminden gelen bir yanıtı uyarır ve mide-bağırsak sistemi saldırıya uğrar.
Glütenin neden olduğu bu saldırılar; uzun vadeli sonuçların yanı sıra ishal, şişkinlik ve diğer rahatsız edici sindirim sorunlarına neden olabilir. Tekrarlayan ataklar, sindirim zarında beslenme emilimini destekleyen parmak benzeri çıkıntılara zarar verebilir. Sonunda, aşağıdakiler de dahil olmak üzere bir dizi soruna neden olabilir:
• Vitamin ve mineral eksiklikleri
• Anemi
• Yetersiz beslenme
• Laktoz intoleransı
• Osteoporoz veya kemik kaybı
• Artrit
Katı bir glütensiz beslenme programı uygulamak, şu anda çölyak hastalığının tek tedavisidir. Glüteni beslenme planından çıkarmak, yukarıdaki riskleri azaltabilir. Glüteni çıkararak sindirim zarını korumak, bu tür riskleri azaltmaya ve nihayetinde yaşam kalitesini iyileştirmeye yardımcı olabilir.
- Huzursuz Bağırsak Sendromu
Huzursuz Bağırsak Sendromu, sindirim sistemini etkileyen bir grup semptom olarak tanımlanır. Yapısal hasar olmamasına rağmen, bireyler karın ağrısı ve bağırsak düzeninde değişiklikler dahil çölyak hastalığına benzer semptomlar yaşayabilir. Semptomlar ayrıca potansiyel olarak yaşam kalitesini düşürmenin yanı sıra anksiyete ve depresyonla sonuçlanabilir.
Huzursuz Bağırsak Sendromu’nun nedeni belirsizdir. Ancak uzmanlar, doğuştan gelen faktörleri tahmin etmektedir. Riskler, stres ve çevresel maruziyet tarafından tetiklenebilecek genetik ve gıda hassasiyetlerini içerebilir. Bu noktada, Huzursuz Bağırsak Sendromu için bir tedavi yoktur. Yönetilmesi, öncelikle yaşam tarzı alışkanlıklarını uyarlamaya odaklanır. Bazıları, glütensiz bir beslenme programının faydalı olduğunu belirtmektedir.
- Glüten Hassasiyeti
Glüten hassasiyeti, çölyak hastalığı ile benzer semptomlarla ilişkili bir terimdir. Benzerliklere rağmen glüten hassasiyeti, bağırsak hasarına neden olmaz. Bu semptomlar, glütensiz beslenmeye yanıt verir ve glüten alımı ile tekrar eder.
- Şizofreni
Şizofreni; bireylerin sanrı, kafa karışıklığı, kişilik kaybı ve tuhaf davranışlar sergileyebileceği ciddi, kronik bir beyin hastalığıdır. Beyin bozukluğu tedavi edilemese de ömür boyu tedavi ile kontrol altına alınabilir. Yönetim, ilaç tedavisi ile psikolojik ve sosyal terapinin bir kombinasyonunu içerebilir. Bununla birlikte, glüten alımını sınırlandırmanın şizofreni üzerindeki etkisine ilişkin araştırmalar sınırlıdır.
- Atopi
Atopi, alerjik hastalıklar geliştirme genetik eğilimi anlamına gelir. Tip olarak yaygın alerjiler ve özellikle gıda alerjenlerine karşı artan bağışıklık tepkisi ile ilişkilidir. Glüten hassasiyeti ve Huzursuz Bağırsak Sendromu olan hastaların, daha yüksek bir atopik hastalık riskine sahip oldukları görülmüştür.
Ayrıca, çocukluk dönemindeki tahıl dışı gıda alerjileri de daha yaygındır. Bununla birlikte, çocuklarda glütensiz beslenmenin atopik semptomlarını azalttığını gösteren bazı kanıtlar vardır.
Glütensiz Beslenme Programına Nasıl Başlanır?
Sırf trend diye glütensiz beslenmeye başlamak yerine, önce bir uzmana danışın. Bir uzman, glütensiz beslenme programı uygulamanın yararlı ya da zararlı olup olmadığını belirlemeye yardımcı olabilir. Glütensiz beslenme programı uygulamanız tavsiye edilirse, bunu sağlıklı ve yine de dikkatli bir şekilde yapmanız önemlidir.
Glüteni tamamen hayatınızdan çıkarmadan önce, bir doktora danıştığınızdan emin olun. Bir diyetisyen, glütensiz beslenmede besin ihtiyaçlarınızın karşılanmasını sağlamak için güvenli bir plan oluşturmanıza yardımcı olabilir. Neyse ki, büyük miktarda glütensiz yiyecekler kolayca bulunabilir. Ayrıca, besin değeri açısından zenginlerdir. Aşağıdakiler, glütensiz beslenme programına dahil edilebilir:
- Kepekli pirinç, yulaf, mısır dahil glütensiz tahıllar
- Taze meyve ve sebzeler (paketlenmiş sebzeler ve soslara karşı dikkatli olun)
- Et ve kümes hayvanları (glüten içerebilecek ekmekli ürünlere karşı dikkatli olun)
- Balık ve deniz mahsulleri
- Fasulye ve diğer baklagiller
- Fındık ve tohumlar
- Süt ve süt ürünleri (dondurma ve yoğurttaki glütene dikkat edin)
- Tofu, soya sütü dahil soya bazlı ürünler
Sonuç olarak, gıda etiketlerine bakarak glüten içerip içermediklerini doğrulayın. Ayrıca, bir restoranda yemek yerken glütensiz seçenekler hakkında bilgi alın. Belirli bir yiyeceğe şüpheyle yaklaşıyorsanız, onu atlayın. Daha da önemlisi, “glütensiz” olarak etiketlenen ürünlere karşı dikkatli olun. Ayrıca, glütensiz beslenmenin “sağlıklı beslenmek” anlamına gelmediğini unutmayın. Glütensiz olarak etiketlenen atıştırmalıklar ilave şeker, rafine un ve diğer yüksek oranda işlenmiş içerikler içerebilir.
Glütensiz beslenme planına geçtiyseniz, plana başlamadan önce hayatınızda var olan ekmek gibi bazı yiyecekleri “glütensiz” olarak hazırlamayı deneyebilirsiniz. Glütensiz beslenmek, çay ve kahvenin yanında bir dilim kek yemenizi engellemez. Tabi ki doğru tarifle! Aşağıda, glütensiz beslenme programınıza dahil edebileceğiniz ve glüten içermeyen bazı tariflerimi sizler için listeledim: