Kadın erkek eşitliğinden ancak temel hak ve özgürlükler konularında bahsedilebilir. Yoksa, kadın erkek eşitliği yoktur, ikiside birbirinden farklıdır.
Kadına ait ilk tanımlamaları Sanskrit mitolojisinde buluyoruz. Anlatıma göre Tanrı Twashtri erkeği yaratır, ancak malzemesi biter ve kadını yaratmak için doğadaki çeşitli özellikleri alır. Karıştırıp kadını yaratır ve erkeğe verir. Bir hafta sonra erkek gelir ve Tanrım bu yaratık hayatımı çekilmez yaptı der ve geri verir. Ancak bir hafta sonra gene gelir ve Tanrım çok yalnız kaldım onsuz yapamıyorum der. Tevrat 'ta Adem'in kaburgasından Hava'nın yaratıldığı anlatılır. Doğu kültürlerinde kadın erkekten sonra yaratılmış, daha az değerli bir varlıktır. Yunan ve Roma mitolojisinde kadın güçlü ve etkilidir. Tanrıların babası Zeus, kızlarından biri olan Afrodit'i evlilik ve gönül işleriyle, diğer kızı Athena'yı savaşla görevlendirmiştir. Bilimsel olarak Homo Sapiens'in yaklaşık 30.000 yıl önce yaşadığı kabul edilmektedir. Bunun 20.000 yılı anaerkil, son 10.000 yılı ataerkil düzendedir. Evlilik kurumunun ise 4.000 yıllık bir geçmişi vardır. Eski Türklerde kadının toplumda etkin ve saygın bir yeri vardı. Sonradan İslam ve Arap kültürünün etkisiyle kadın toplumdaki konumunu kaybetmiştir. Cumhuriyet tarihinde ise kadınlara bir çok batı ülkesinden önce hakları verilmiştir. Ancak hâlâ kadınlar temel hak ve özgürlüklerini kullanmada çok geridedirler.
Günümüzde kadın olmak, farklı toplumlarda ve topluluklarda farklı anlamlar taşısa da, genellikle erkeklerden daha kötü
koşullarda veya konumlarda bulunmak anlamına gelmektedir. Kadınlar sosyal açıdan erkeklerden farklı sosyal koşullarda
yaşamaktadırlar. Dünyada okuma yazma bilmeyenlerin 2/3'si, aşırı yoksul nüfusun %0'i kadındır. Kadınların %5-50'si bir
erkeğin fiziksel veya cinsel şiddetine maruz kalmaktadır. Türkiye'de nüfusun %9.5 kadın olmasına karşın, kadınların %7.2'si
okuma-yazma bilmemektedir, %.5'i yüksekokul mezunudur, %8.'sı çalışmaktadır (%2 tarım, %. endüstri, %5 hizmet, %.
müteşebbis). Sigortalı nüfusun %5.'i, akademik kadronun %3'ü milletvekillerinin %.'ü kadındır. Sonuçta erkek egemen dünyada
kadın olmak zor zenaattir.
Biyolojik farklılıkları
Bunun yanında, biyolojik açıdan kadın olmak da farklı bir durumdur. Kadınlar erkeklerden fiziksel özellikler, hormon düzeyleri, beyin işlevleri bakımından farklıdır. Erkekler kadınlardan % daha uzun, kas gücü daha fazladır. Uzaysal ve matematiksel yeteneği, eşyaları ve kuramları algılaması ve anlamlandırması kadınlardan daha iyidir. Çevreden gelen uyarıları, ancak anlaşılır ve ilgi çekiciyse depolarlar. Kadın beyni duyusal uyarıları algılamakta ve anlamlandırmakta daha üstündür.
Kadınlar daha iyi duyar, koku-tad alır, karanlıkta görür, dokunma duyusu çok gelişmiştir ve duyumladığı şeyler onun için daha büyük anlam taşır. Sözel yetenekte, bellekte, duygularını gizlemekte, şefkat, sabır ve düzenlilikte erkeklerden iyidir.
Kadın beyni geniş bir duyusal bilgi yelpazesini algılama, bilgiler arasında bağlantı kurma, kişisel ilişkileri ön plana çıkarma ve iletişim kurmakta daha üstündür. Kadınlar ses, bedensel hareket ve göz ifadelerindeki duygusal farkları ve bir çok duyumsal bilgiyi algılamakta, görsel işitsel bilgiyi bütünleştirmekte ve ilişkilendirmekte erkeklerden daha başarılıdır. Toplumsal işaretleri daha iyi farkederler. Kişiler için karakter yargıları daha isabetlidir. İlgisiz rastgele bilgiyi kısa süreli daha iyi depolarlar.
Kadının doğa üstü sezgisinin (6. his), duyularının iyi gelişmişliğinden kaynaklanabileceği söylenmektedir. Zekâ testleri cinsiyetler arasında farklı testlerle faklı sonuçlar vermektedir.
Bu özellikler doğuştan itibaren vardır. Kültür bu özellikleri güçlendirmektedir. Kız bebekler insanlarla ve yüzlerle daha çok ilgilenirler, daha erken konuşurlar, kendilerini daha iyi ifade ederler, yabancı dili daha kolay öğrenirler, daha iyi duyar, daha ahenkli şarkılar söylerler.
Doğumdan itibaren var olan bu beyin işlevleri farkının, ceninin anne karnındaki gelişimi sırasında ortaya çıktığı öne sürülmektedir. Döllenmeden 6-7 hafta sonra beyin erkek veya dişi olarak gelişmeye başlamaktadır. Bu dönem erkek ceninin erkeklik hormonlarını (androjenleri) salgılanmaya başladığı dönemdir ve düzeyi, ergenlikteki düzeyin yaklaşık dört katıdır.
Beynin erkek organizasyonunun, bu yüksek düzeydeki androjenler tarafından şekillendirildiği, çeşitli hayvan deneyleriyle ortaya konmuştur. Sağ beyin: görsel-uzaysal yeti, duygular, soyutlama, biçimler; sol beyin: sözel yeti, ayrıntılar, pratik işler, somut işler, düzenli ve ardışık olayları daha çok yönetir. Beynin sağ ve sol yarım kürelerini bağlayan parça (corpus callosum) kadında daha ağırdır ve bağlantı sayısı daha fazladır. Kadında sağ ve sol beyin arasındaki işlevsel ayrımlar daha azdır. Her iki beyin de işe karışır. Erkek beyninde ise işlevsel bölgeler yaygın değildir, daha uzmanlaşmıştır. Örnek olarak: duygular sağ yarım küreden, ifade sol yarım küreden yönetildiği için; erkekler ara bağlantıların az olması nedeniyle duygularını ifade etmekte; kadınlar bağlantılar çok ve yaygın olduğu için duygularını mantıklarından ayırt etmekte zorlanırlar. Beyindeki organizasyon farklılığı nedeniyle, daha çok besteciler erkek, yorumcular kadındır. Sonuçta cinsellik büyük ölçüde beynimizdedir.
Kadın ve erkeğin biyolojik farklılıkları aslında doğada birbirini tamamladığı için çok büyük bir avantajdır. Ancak değişen
toplumla birlikte kadının rolleri de değişmiş, kadın ek sorumluluklar ve roller üstlenmiştir. Sanayi toplumuyla birlikte kadının çalışma hayatına girmesi, ona ekonomik ve sosyal özgürlük sağlamış; ancak kadın yüklenilen sorumluluklar arasına sıkışıp kalmıştır.
Ben ,yeryüzündeki kadınlar arasında iyi eğitim almış, iyi işi olan şanslı azınlıktanım. Ama bu, kadın olarak sorunlarımın bittiği anlamına gelmiyor. İşimde bilim insanı, öğretim üyesi, hekim; kocama eş; çocuğuma anne; evimde ev hanımı; anne babama evlat; arkadaşlarıma dost; kendi kendime beden ve ruh sağlığımı koruyucu sorumluluklarım ve rollerim var. Kafamda bu yedi tilki, kuyrukları birbirine değmeden dolaşmak durumunda. Diğer yandan yalnızca bir yaşam pastam var ve bu rolleri pastamın dilimlerine paylaştırmak zorundayım. Ben bu rollerden ilk üçünü ele almak istiyorum.
Bilim insanı kadın olmak:
Bilim ile uğraşmak insanın tüm yaşam şeklini, hayata bakışını etkileyen bir durumdur. Gerçekten de "Bilim adamlığı bir meslek değil, bir yaşam tarzıdır."
Kadınlar bilimde erkeklerden daha düşük oranda yer almaktadırlar. ABD 'de kolej programına ilk kez 1837'de kadın alınmıştır. 1973'te bilim insanlarının %. kadındı. 1995'de bu oran % 1.'ya yükselmiştir. Fransa 'da bu rakamlar biraz daha yüksek, Almanya 'da biraz daha düşüktür. ABD'de kalıcı profesör kadrolarında %1 erkek, %5 kadın vardır. Dünyada Nobel ödülü
sahibi yalnızca sekiz kadın bilim insanı vardır. Kadının bilimde yer almasının üç gerekçesi ortaya atılmıştır:
1 - Eşitlik: Özellikle 1970'den sonra gelişen eşitlik akımları etkin olmuştur.
2 - İnsan kaynakları: 1980'den sonra tüm insan kaynaklarını kullanmanın toplumsal gelişimi hızlandıracağı düşünceleri, kadınlara, özürlülere, azınlıklara her çalışma alanında iş sağlamayı getirmiştir.
3- Daha iyi bilim: Kadının bulunması bilimde kaliteyi artırmaktadır.
Ancak hâlâ kadın bilimde azınlıktır. Aile içinde, toplumda ve eğitimin her aşamasında kızlar fen, matematik başarısı için
cesaretlendirilip, yönlendirilmezler. Evlendiklerinde genellikle kocalarının kariyerine öncelik verirler. Bir çok evli bilim kadını iş saati, eş saati ve kendi biyolojik saatlerini eş zamanlı yapmak için uğraşırlar. Evlilik ve çocuk, kadının bilim kariyerini güçleştirir, hatta engel olur.
Kadınların bilim kariyerinde erkeklerin gerisinde olması, kadın bilimcilerin farklı muamele görmesine (kadınlara kariyerlerinde daha az şans ve fırsat verilir: eksiklik modeli) veya kadın bilimcilerin farklı davranmasına (erkeklerin kadınlardan farklı beyinsel yetileri vardır, ancak kadın bilim insanları erkek bilim insanlarından daha yüksek IQ'ya sahiptirler: farklılık modeli) bağlanmıştır.
Kadın bilim insanları yılda ortalama 2.3, erkekler 2.8 yayın yapmaktadırlar. Ancak kadın yazarların yayınları daha çok atıf
almaktadır. Ayrıca en iyi beş yayının incelenmesinde kadınlarınkinin kalitesi daha yüksektir. Kadınlar bilimde daha gerçekçi ve daha duyarlıdır. Yayınlamak için acele etmemekte, tüm tablonun ortaya çıkmasını beklemektedirler.
Liderlik, iş-yaşam dengesi kurma, eşitlik için yeni standartlar geliştirme (kalite ve kantite), parasal kaynak bulma, bireysel gelişmeyi sağlama (kendine güven, kendi kendini kontrol, güç, sorumluluk) olarak tanımlanmaktadır. Gertrad B.Elion (1988 Nobel ödüllü kadın bilim insanı) "En önemli önerim sizi en mutlu eden alanı seçmenizdir. İşini sevmekten daha iyi bir şey yoktur" demektedir.
Başarı kadın için, yaşam boyunca iş, aile ve özel yaşamımızdaki doyumların toplamıdır. L. Wu, C.N. Nin, A. Sanders kadınlar
için başarının matematik formülünü geliştirmişlerdir. Başarı= Ú 0 ° [ Â doyum (I,t,p) ] dt (I: bireysel gelişim, t: yaşam boyu zaman, p: topluma katkı, yaşama sevinci, dikkate alınma, aile, para, güç).
Eş olmak
Aynı çatı altında yaşamadan insanları tam olarak tanıyamıyoruz ve ancak karşılıklı tanıma, anlama ve uyumla, birliktelikler ayakta durmaktadır. Eş uyumunun: insan insana ilişkide, ruhsal yaşantıda, topluluk içinde birliktelikte, eşlerin varlık gösterimlerinde, karşılıklı tutum ve davranışlarda, birbirini tamamlama ve bütünleşmede, cinsel davranışta gerçekleşmesi, gerekmektedir. Uyumun sağlanmasında birbirini anlama, faklılıkları kabullenme ve uygun tepkileri geliştirme aşamaları söz konusudur.
Kadın ve erkeğin karşılıklı ilişkilerinde beklentileri ve gereksinimleri farklıdır. Temel sevgi gereksinimleri: kadın için: şefkat, anlayış, saygı, bağlılık, haklı görülme, güvence; erkek için: güven, kabul, takdir, beğenilme, onay, teşviktir. Bunların karşılanması ancak iyi bir iletişimle gerçekleşebilir. İletişimde verici ve alıcının mesajlarının anlaşılması önemlidir. Konuşma dilinde çok önemli olan anlaşılır mesaj kavramının, sevgi dilinde de yaşamsal öneminin olduğu öne sürülmektedir. Nasıl aynı dili konuşmayan insanların anlaşabilmeleri olası değilse, sevgi ilişkilerinde de sevgi dillerini bilmeden anlaşma olamamaktadır.
Aslında yalnızca eş ilişkilerinde değil, tüm sevgi ilişkilerinde (çocuk, arkadaş) sevgi dilinin anlaşılması temeldir. Bunun için karşımızdaki kişinin kullandığı dili bilip, ona uygun mesajlar göndermemiz gerekmektedir. Bizim kendi dilimizde gönderdiğimiz mesajlar anlaşılmayabilir veya yanlış anlaşılabilir. Beş sevgi dili: onay sözleri, nitelikli beraberlik, armağan alma, hizmet davranışları, fiziksel temas olarak tanımlanmıştır.
Meslek yaşamı da eş ilişkilerini etkilemektedir. Erkekler meslek başarısına daha çok önem verirler. Başarı güç, saldırganlık, buyurganlık, statü, rekabet ve parada odaklanır. Erkekler başarıyı kovalarlar ve elde etmek için kişisel mutluluk, sağlık, zaman, aile, arkadaş ve tüm ilişkilerinden akıl almaz özverilerde bulunurlar. Kadınlar çok daha geniş bir etkinlik ve ilişkiler dizisine değer verirler ve tatmin olmak için buyurganlığa gereksinimleri yoktur.
Erkeğin ilişkileri güç ve egemenliği kapsar. Kadınınkiler etkileşim, birbirini tamamlama ve bağlantıları içerir. Aile içi ilişkilere de bu özellikler yansır. Kadınlar ailede özveride bulunarak "huzuru satın alırlar". Simone de Beauvoir "Kadınlar tüm insanlık için yaşamak zorundadırlar. Oysa erkekler yalnızca kendileri için yaşarlar" demiştir.
Anne olmak:
Anneler doğal ebeveyndir. Erkekler tüm iyi niyetlerine rağmen değillerdir. Bu, kız bebek daha anne karnındayken böyle
biçimlenir. Bebeğin gereksinimlerine gelişmiş duyularıyla kadın daha iyi cevap verir. Kadın çocuğa çok fazla zaman ve enerji harcar ve bu, çalışan kadın için çok ağır bir yüktür. İlkel toplumlarda kadınlar zamanlarının yaklaşık %0'ini, çağdaş toplumlarda %5'ini çocuklarıyla yakın temasla geçirmektedir. Buna karşın kadınlar en yüksek doyumu annelikten alırlar.
Üç yıl önce doğan çocuğumuzu, başlangıçta "eve yeni gelen bakıma muhtaç misafir" gibi hissettik. Yorgun uykusuz günler epey
yıpratıcıydı. Onun sevgisi bir yana, aslında yaşamımda o güne kadar benzer deneyimlerin de olduğunu farkettim. Bir bilimsel
araştırma projesini gerçekleştirmek için benzer uykusuzluklarım yorgunluklarım hep olmuştu. Çocuğu uzun süreli, ürünü yetişkin bir insan olan, araştırma-geliştirme projesi olarak düşünmek beni rahatlattı.
Neyse ki benden daha keskin düşünenler de vardı ("Anne olmak kolay değildir, kolay olsaydı babalar yapardı" Doroty, "çocuk
sahibi olmak sonsuza kadar kalbinizi bedeninizin dışında taşımaktır" Elizabet Stone , "annelik, dünya zevklerinden ve mal
varlığından vaz geçmenizi şart koşan bir tarikattır" Nancy Stahl , "Tanrı her yerde olamayacağı için anneleri yarattı" Yahudi atasözü, gibi). Tüm bunlara karşın, gerçekten de çocuk, anne için yaşamında değerli ve önemli olan herşeyden daha değerli daha önemli bir varlık.
Diğer şansım: eşim, iyi bir eş ve baba olarak türünün ender örneklerindendir. Ancak ev ve çocuk işlerinde lokomotif veya vagon olmak farklıdır ve tümünde lokomotif olmak daha ağır bir iştir.
Sonuç
Kadın erkek eşitliği yoktur, eşitlik ancak temel hak ve özgürlüklerdedir. Kadın erkek farklıdır. Farklılıklarını kabullenip
birbirlerine anlayışla yaklaşmalı ve bu farklılıkları birbirlerinin gelişimini-yaşamını kolaylaştırmak için kullanılmalıdır.
Fakat benimsediğimiz bu fikirler "çalışan kadını kim kurtaracak?" sorusunu cevaplandıramamaktadır. Yalnızca ülkemizde değil, çağdaş toplumlarda da yapılan araştırmalar, kadının çalışma hayatında edindiği ek sorumlulukların yerine, daha önceden yaptığı işlerin azalmadığını; erkeklerin bu işleri almaya niyetli görünmediklerini göstermektedir. Sırtımıza yüklenen bunca fazladan yük için, erkeklerden yardım beklemek boşunadır. Bize ancak hemcinslerimiz yardım edebilir (annemiz, çocuk bakıcımız, temizlikçimiz). "Erkek kuşun yuvası olmaz" ve "yuvayı dişi kuş yapar" atasözlerimiz en azından bizim nesil için geçerliliğini koruyacak gibi görünmektedir.
Buna karşın "hayat sunulmuş bir armağandır insana" ve yaşamımızı mutlu, huzurlu, kendini gerçekleştirmiş olarak sürdürmek
durumundayız. İşimizde, evimizde ve her yerde oynadığımız rollerimizi sevmek, rollerimizle barışık olmak; bulunduğumuz mekânı yaşamak, o mekândaki rollerimizin gereklerini olabildiğince tam yerine getirmek, başka mekânların duygu ve düşüncelerini oraya taşımamak; başarının anahtarı olabilir. Hayat çoktan seçmelidir ve uygun bir seçenek her zaman vardır.
Kaynaklar:
1)Women in science and engineering: Choises for success. Ed. C.C. Selby. The Annals of The New York Academy of
Science, 869, 1999.
2)Beynimizdeki Cinsellik. A. Moir, D. Jessel, 1992.
3)%00 Düşünce Gücü. J.E. Addington, 1993.
3)Yaşamak Sevmek Öğrenmek. L. Buscaglia, 1982.
4)İnsan İnsana. D. Cüceloğlu, 1987.
5)Cumhuriyet Bilim Teknik, 728:9, 2000
6)Erkekler Marsdan Kadınlar Venüsten. J. Gray, 1995.
7)Evlilik Raporu. K. Özuğurlu, 1990.
8)Beş Sevgi Dili. G. Chapman, 1996.
9)Duygusal Zekâ. D. Goleman, 1995.
10)Çocuk Ruh Sağlığı. A. Yörükoğlu. 1996.
11)Çocuğumu Nasıl Anlarım. L. Weiss, 1998.
Emine Demirel Yılmaz*
Doç. Dr. Ankara Üniv. Tıp Fak.Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji Anabilim Dalı