Greyfurt Uçucu Yağı: Faydaları, Özellikleri ve Kullanımları
Greyfurt uçucu yağı, greyfurt kabuklarının preslenmesiyle elde edilir. Greyfurt acı tadıyla bazılarına antipatik gelse de greyfurt kabuğu uçucu yağı son derece tatlı ve hoş kokuludur.
Sedef otugiller (Rutaceae) familyasına ait greyfurt ise latincede citrus paradisi olarak bilinir. Ortaya çıkışı 17. yüzyılda Barbados adasında tatlı portakal ve pomelo (shaddock) meyvelerinin tesadüfen karışmasına dayanır.
Greyfurt ağaçları, çoğu narenciye ağacından daha büyük olma eğilimindedir. Genelde beş ila altı metre arasında bulunurlar, ancak 15 metreye ulaşabilirler. Yapraklar koyu yeşil, uzun ve incedir. Beyaz, dört yapraklı çiçekler üretir.
Barbados orijinli Greyfurt; Amerika Birleşik Devletleri, İspanya, Fas, İsrail, Ürdün, Güney Afrika, Brezilya, Meksika, Jamaika ve Asya’da ticari olarak yetiştirilmektedir.
Greyfurt geleneksel olarak akne, yağlı ciltler, selülit, solgun cilt, toksin oluşumu, su tutma, sinirsel bitkinlik için kullanılır.
Greyfurt: Tarihçe ve İlginç Bilgiler
Greyfurtun atalarından biri, Citrus sinensis yani Jamaika tatlı portakalıdır, diğeri ise Citrus maxima yani Endonezya Pomelosudur. Hem C. sinensis hem de C. maxima, 1692’de Batı Hint Adaları’nda mevcuttu.
Meyvenin kökenine ilişkin bir hikaye Kaptan Shaddock’un Jamaika’ya Pomelo (Citrus maxima) tohumlarını getirip, meyveyi yetiştirmesine dayanır. Bu sebeple meyve shaddocks olarak da anılır. Greyfurt ise daha sonra muhtemelen doğal olarak olarak oluşan bir melez meyve olarak ortaya çıkmıştır.
- 1700-1800’lü yıllarda dönemin botanikçileri John Lunan, Griffith Hughes, James Macfadyen greyfurt için Forbidden Fruit yani “Yasak Meyve” ve Barbados Grapefruit yani “Barbados Üzümmeyvesi” gibi isimler kullandılar. Greyfurt bazılarına göre “Barbados’un Yedi Harikasından” biri olarak kabul edilmektedir.
- Greyfurt ve suyunun çok sayıda ilaçla etkileşime girdiği ve çoğu durumda olumsuz yan etkilere neden olduğu bulunmuştur. Bir bütün greyfurt veya bir bardak 200 ml greyfurt suyu bu etkilere sebep olmaya yeterlidir.
- Bazı Hollandalılar greyfurttan shaddock olarak bahsederken, diğerleri pampelmoose diyorlar. Fransızlar pamplemousse (kabak büyüklüğünde limon) diyorlar. İtalyanlar ise bu meyveye pompelmo adını vermişlerdir.
- 1970’lerde Greyfurt diyeti epey popüler olmuştur hatta her öğünde yarım greyfurt veya greyfurt suyu tüketerek 12 günde 4,5 kg verilebileceği iddia edilmiştir.
- 1929’da ABD borsasının çöküşünden sonra yaşanan krizde Greyfurt sosyal yardım kurumundan alınan kuponlarla ücretsiz olarak alınabiliyordu. Kurum ailelerin greyfurtu birkaç saat pişirmelerine rağmen yemeyi zor buldukları yönünde şikayetler aldı.
- Bugün dünya çapında tüketilen greyfurtun çoğu Florida’da ve greyfurtun gelişmesi için gerekli subtropikal iklime sahip belirli bir Teksas bölgesinde yetiştirilmektedir. Texas Red Greyfurt, 1993 yılında Teksas’ın resmi meyvesi olarak belirlendi.
- Haiti’de greyfurttan reçel yapılır. Kosta Rika’da ise greyfurt genellikle ekşiliğini gidermek için pişirilir ve bu onu tatlı hale getirir. Ayrıca “dulce de leche” ile doldurulur ve “toronja rellena” (greyfurt dolması) adı verilen bir tatlı yapılır.
Greyfurt Uçucu Yağı Özellikleri
2020’de Gannan Normal University’de yapılan bir araştırmada Gaz Kromatografisi / Kütle Spektrometresi (GC / MS) yöntemiyle Greyfurt kabuğu uçucu yağının kimyasal bileşenleri incelenmiştir.
Araştırma sonucunda 24 kimyasal bileşen tanımlanmıştır. Bileşimin %97.5’inin terpenlerden, 1.66’sının ise okside olmuş terpenlerden oluştuğu belirlenmiştir.
Greyfurt uçucu yağı temel kimyasal bileşenleri aşağıdaki gibidir;
- (+)-Limonene
- B-Myrcene
- a-Pinen
- Sabinene
- Nootkatone
- Bergapten
Rengi açık sarıdır, kıvamı açıktır. Parfümeride üst nota olarak kullanıır. Greyfurt uçucu yağı keskin narenciye gibi kokar.
Aroma greyfurt gibi keskin, ancak yine de tatlıdır. Greyfurt kabuğunun aromasını anımsatır, ancak daha konsantredir.
Greyfurt için uçucu yağ verimine araştırdığımızda ise diğer narenciyelere göre verimin biraz daha düşük olduğu (%0.5-1 ) gördük.
Greyfurt Uçucu Yağı Faydaları ve Kullanımları
1- Kuvvetli Antimikrobiyal, Antioksidan ve Antiproliferatif Özellikler Taşır
2020 yılında, Gannan Normal University, National Navel Orange Engineering Research Center araştırmasında greyfurt kabuğundan elde edilen uçucu yağın kimyasal bileşenleri ile birlikte, antimikrobiyal, antioksidan ve kanser önleyici etkileri araştırılmıştır.
Buna göre, soğuk preslenen greyfurt kabuklarına moleküler distilasyon uygulanarak oldukça nazik bir uçucu yağ elde edilmiştir.
Elde edilen yağda 24 temel bileşen belirlenmiştir ve %97.48’ini terpenler ve %1.66’sını ise oksitlenmiş terpenler oluşturmuştur.
Antimikrobiyal etkilerine bakıldığında, en kuvvetli etki sırasıyla Bacillus subtilis, Escherichia coli, Staphylococcus aureus ve Salmonellaty phimurium bakterilerine karşı görülmüştür.
Ayrıca DPPH ve ABTS testlerine göre iyi antioksidan özellikleri belirlenmiştir. CCK-8 antikanser testine göre ise, HepG2 karaciğer kanser hücrleri ve HCT116 bağırsak kanseri hücrelerinde iyi inhibe edici etkiler göstermiştir. (Referans 1)
2- Pseudomonas Aeruginosa Bakterisine Karşı Potansiyel Doğal Çözüm
Pseudomonas Aeruginosa, halk arasında hastane mikrobu olarak bilinen, antibiyotiklere dirençli ve zatürre yapan fırsatçı bir gram negatif bakteri türüdür.
2020 yılında Universitat de València Eczacılık Fakültesinde yapılan bir araştırmada, greyfurt kabuğu uçucu yağının ve temel bileşenlerinden “limonenin” Pseudomonas Aeruginosa üzerindeki etkileri incelenmiştir.
Buna göre greyfurt yağı: 0.1 mg/ml dozunda, Pseudomonas Aeruginosa biyofilm üretimini inhibe edici etkiler göstermiştir. Ancak bu etkiler büyüleyici düzeyde değildir.
Bu yüzden konu ile ilgili daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır. Eldeki bulgulara göre greyfurt yağı, gıdaları pseudomonas aeruginosa bakterisinden korumanın potansiyel bir doğal yolu sayılabilir. (Referans 2)
3- İştahı Keser ve Kilo Kaybına Sebep Olabilir
2005 yılında Osaka University, Institute for Protein Research tarafından gerçekleştirilen araştırmada farelere haftada 3 kez, 15 dk boyunca greyfrurt kabuğu uçucu yağı koklatılarak, otonomik sinirler, lipoliz ve iştah üzerindeki etkileri incelenmiştir.
Buna göre, greyfurt uçucu yağı koklanması, farelerde kahverengi yağ dokusu ve böbrek üstü bezlerindeki sempatik sinirleri harekete geçirirken, midedeki parasempatik sinirleri ise inhibe etmiştir.
Aynı araştırmacılar daha önce de aynı etkiyi beyaz yağ dokusu için teyit etmişlerdi.
Daha çok uçucu yağın “limonen” bileşeni kaynaklı gerçekleşen bu etkiler gösteriyor ki, greyfurt uçucu yağı koklama yoluyla sinir sistemine etki edip, iştahı keserek, kilo kaybına sebep olabiliyor.
4- Kas Sempatik Sinirlerini Aktive Ederek, Spor Performansını ve Genel Modu Olumlu Etkiler
Osaka City University Graduate School of Medicine tarafından yürütülen bir çalışmada, greyfurt kabuğu uçucu yağı koklanmasının spor yapan erkekler üzerindeki etkileri araştırma konusu edilmiştir.
Buna göre, 20 kadar erkek sporcuya greyfurt yağı koklatılmış, kalp atış hızı, kan basınçları ve kortizol seviyeleri ölçülmüştür.
Buna göre, greyfurt uçucu yağı, diastolik kan basıncını yükseltirken, kalp atış hızında bir değişiklik olmamıştır. Kortizol seviyesinde de bir yükselme gözlemlenmemiştir.
İnsanlar için ilk kez ortaya çıkan bu sonuçlar, uçucu yağın koklanmasıyla kan basıncındaki değişikliklerin, kas sempatik sinir aktivitesindeki değişikliklerle ilişkili olduğunu göstermektedir.
Sonuç olarak, siz de greyfurt uçucu yağı koklayarak, yan etkisiz bir şekilde enerji seviyenizi yukarı çekebilirsiniz. (Referans 5)
5- Kan Kanseri (Lösemi) Hüclerini Yok Eder
Narenciye yağlarında bulunan Limonen bileşeninin tümörlü hücleri yok ettiği çeşitli araştırmalara konu olmuştur.
2003 yılında, Institute of Cosmetics Sciences tarafından Japonya’da gerçekleştirilen bir araştırmada bu kez greyfurt kabuğu uçucu yağının kan kanseri hücleri üzerindeki etkileri incelenmiştir.
Buna göre, greyfurt uçucu yağının, limonen bileşeninin de ötesinde kanserli hücre öldürme becerileri gözlemlenmiştir.
Bu kuvvetli etkilere sebep olan bileşenlerin, dekanal, oktanal ve sitral gibi aldehitler olduğu belirlenmiştir.
Bu bilgiler umut verici olsa da pratikte greyfurt uçucu yağı ile kan kanseri tedavisinin nasıl olacağına dair somut bir bilgi bulunmamaktadır. (Referans 6)
Greyfurt Uçucu Yağı Güvenli Kullanım Önerileri
Uçucu yağlar çok kuvvetli bileşenlerdir ve dikkatli kullanılmalıdırlar. Tüm uçucu yağlarda olduğu gibi Greyfurt uçucu yağı kullanımı da sorumluluk bilinci ile yapılmalıdır.
Her zaman paranızın yettiği en kaliteli yağı satın alın ve taşıyıcı yağlar ile seyrelterek kullanın.
Greyfurt suyu CYP3A4 inhibitörü olduğundan oldukça sakıncalı ilaç etkileşimlerine sebep olsa da, greyfurt uçucu yağında buna sebep olan dihydroxybergamottin bulunmadığından, bu ilaç etkileşimleri greyfurt uçucu yağı için geçerli değildir!
Genelde narenciye yağları yetişkinlerde %1-2 arasında seyreltmelerde güvenli kabul edilirken, Tisserand Essential Oils Safety, greyfurt kabuğu uçucu yağı seyreltilirken %4’e kadar çıkılabileceğinden bahseder.
Tüm narenciye yağlarında olduğu gibi topikal kullanımlarından sonra güneşe çıkılmamalıdır.
Bakınız: Uçucu Yağ Seyreltme Cetveli
Greyfurt kabuğu uçucu yağını difüzörünüzde, nebülizatörde veya buhurdanlıkta güvenle kullanabilirsiniz.
Havaya yayılan Greyfurt yağı enerjinizi arttıracaktır bu yüzden sabah için daha uygun olabilir.
Bu Uçucu Yağı Satın Alırken Nelere Dikkat Edilmeli?
Greyfurt ülkemizde yetişebilen ve kolaylıkla bulunabilen bir meyvedir. Limon, ve portakal uçucu yağlarında olduğu gibi bu yağı da ülkemizde bulmak zor olmasa gerek!
Ancak şunu bilmenizde fayda var: Greyfurt ilaçlamaya maruz kalır ve greyfurt uçucu yağı kabuklarından preslenmesinden elde edilir. Dolayısıyla kaynağını bilmediğiniz bir Greyfurt uçucu yağını kullanmak çok mantıklı olmaz.
Greyfurt kabuğu uçucu yağı tedarik ederken mutlaka organik sertifikalı ürünleri tercih ediniz. Böylece en azından, kabuklarda ilaç kalıntısının sıfır ya da çok az olmasını sağlayabilirsiniz.
Araştırmalarımızda organik ve yüksek kaliteli, 10ml Greyfurt yağı için ortalama 10 USD gibi bir fiyatlandırma gördük. %1 gibi bir yağ verimine sahip Greyfurt kabuğu için esasında fena bir fiyat değil.
Greyfurt kabuğu uçucu yağı da limon gibi oksidasyona yatkındır bu yüzden bu uçucu yağın raf ömrü 1 yıl civarında olacaktır. Bu yüzden greyfurt uçucu yağı edindiğinizde hızlıca tüketmek için maceralara hazır olun!
Referanslar