

||11 Kasım 2021|
Karrie Jacobs, Donald Friedman’la, en eski süper uzunlara yeni bir bakış açısı sunan son kitabı hakkında röportaj yapıyor.
Editör: KARRIE JACOBS
Kongre Kütüphanesi/Detroit Publishing Co.New York’taki Flatiron Binası, yaklaşık 1902-1910
1990’larda New York Magazine için, bir cephe bozulduğunda ne olduğu hakkında tarihi binaların yapısal tuhaflıkları konusunda uzman olan Manhattan merkezli mühendis Donald Friedman ile röportaj yaptım. Bana, çöküşün yakın olduğu zaman, “tuğlalar aslında düşmeye başlamadan önce bir harç yağmuru olacağını” açıkladı. Yani, ‘Neden kumla dövülüyorum?’ gibi bir şey.” Ona, kişinin bu belirli koşullara nasıl tepki vermesi gerektiğini sordum. “Koş” diye cevap verdi.
Donalt Fridman
Friedman’ın tarihi binaların cesaretine olan yakınlığından ve bir koruma mühendisi olarak yaptığı işin bitmeyen bir dizi aydınlanma olduğu izleniminden büyülendiğimi hatırlıyorum. Bu yüzden, Amerika’da Gökdelenlerin Yapısı 1871-1900: Tarihleri ve Korumaları (Uluslararası Koruma Teknolojisi Derneği) adlı yeni bir kitap yayınladığını öğrendiğimde, onu okumak için can atıyordum. Hedef kitle olduğumdan değil: Ben bir korumacı değilim ya da tarihi binaların restorasyonu ile ilgilenmiyorum. Ancak, teknolojik eserler olarak eski gökdelenlerle ve yenilikçi sistemler ve malzemelerle olan karmaşık, genellikle kararsız ilişkimizin her zaman şehirlerimizi şekillendirme şekliyle büyük ölçüde ilgileniyorum.
Koruma Teknolojisi Uluslararası Derneği
Friedman’ın yaklaşımı derin ve sürükleyici. Kitabı, çoğu belirsiz ve unutulmuş 19. yüzyıl yapı teknolojisinde kapsamlı bir yolculuktur. Kitabın ilk yarısı, en eski gökdelenlerin inşasına yol açan güçleri araştırıyor (tarihin kabul ettiğinden daha fazlası vardı). Ve 200 sayfalık ikinci bir bölümde, 1900 yılına kadar yapısal olarak tamamlanmış olmaları ve en az 10 kat yüksekliğinde olmaları şartıyla formun 443 erken örneğini belgeledi. İşin garibi, Friedman’ın formülüne uymayan tek bina kapakta: Manhattan’ın Flatiron binası. 22 katlı, yeterince uzundu, ancak fotoğraf çekildiğinde 1902’de hala yapım aşamasındaydı. Friedman, dahil edilmesini şu şekilde haklı çıkarır: “Bu fotoğraf kullanılmayacak kadar iyiydi.”
Jacobs: 20 yıldan uzun bir süre önce bu kitap üzerinde çalışmaya başladığınızda ne aradığınızı sanıyordunuz ve sonunda ne buldunuz?
Friedman: Nihai ürün, orijinal olarak görüneceğini düşündüğüm gibi görünmüyor. Ama 20 yılı aşan yürüyüş boyunca tamamen aynı soru. Yani, mimari tarihlere bakarsanız, size gökdelenlerin teknolojik, determinist bir görünümünü verme eğilimindedirler. Yani insanlar çelik çerçeveyi icat etti, böylece kullanıldı. Teknoloji tarihi ilerledikçe, bu çok iyi bir hikaye değil. Yani bu yaşadığım ilk problemdi.
İkinci sorun, bazı istisnalar dışında, geçmişlerin aynı 30 ila 40 erken gökdelene odaklanma eğiliminde olmasıdır. Alanı biliyorsanız, onları şımartabilirsiniz: Ev Sigortası Binası, Amerikan Kefalet, vb. Bu hikayede bundan daha fazlası olmalı diye düşündüm. Aslında biraz teknoloji tarihini inceledim ve işler böyle yürümüyor.
1873 dolaylarında Richard Morris Hunt tarafından New York’taki Tribune Binasının Kongre Yüksekliği Kütüphanesi
Kongre Kütüphanesi/J.S. JohnstonNew York’ta Ayakkabı ve Deri Bankası, 1894 dolaylarında
Bununla ne demek istiyorsun?
Birinin bir şey icat ettiği fikri, teknoloji tarihinde neredeyse öldü. Evrimsel bir süreçtir. Evet, mucitler işleri hızlandırır, yeniden odaklanırlar ama hiçbir şey yoktan değildir.
Edison bu alana girmeden önce zaten filamanlı ampuller vardı. Onları iyileştirdi. Çalışacakları bir sistem yarattı. Her türlü faydalı şeyi yaptı, ancak filamanlı ampulü icat etmedi.
Yani kahraman mucit veya kahraman mimar bir hikaye anlatmak için uygundur, ancak bu mutlaka gerçek hikaye değil mi?
Aynen öyle. İkinci sorun, sınırlı sayıda binaydı. Mühendislikte, bir şeyi nasıl analiz edeceğinizi bilmediğiniz zaman, her zaman kaba kuvvete başvurabilir ve sıfırdan başlayıp her şeyi analiz edeceğim diyebilirsiniz.
Ben de dedim ki, “Ya sadece ülkedeki gökdelen tanımına uyan tüm binaları ararsam?”
Ve bulduğun tanım en az 10 katlı binalardı…
… ve yapısal olarak 1900’ün sonundan önce tamamlandı.
Gökdelenlerin tarihinin bir dereceye kadar kayıp bir tarih olması, bu tarihlerde görünmeyen tüm çalışmaların olması garip.
Sorunlardan biri, ilk gökdelenlerin yoğunlaştığı iki bölge olan Chicago Loop ve Aşağı Manhattan’ın yoğun bir şekilde yeniden inşa edilmiş olmasıdır. Yani bu binaların çoğu yok oldu. Tarihin kaybolmasının nedenlerinden biri, insanların bilmedikleri binaları bilmemeleridir.
Kongre Kütüphanesi/Detroit Publishing Co.Nassau Caddesi New York’ta 1905 dolaylarında, gerileme imar yasalarının ortaya çıkmasından önce
Yine de, bu kadar tanıdık bir şeyin aynı zamanda bu kadar zor olması garip.
Eski açıklamaları okuduğunuzda “Aşağı Manhattan kanyonlarından” bahsediyorlar. Aşağı Manhattan’da yaşıyorum ve çalışıyorum ve kanyon kelimesini asla kullanmam. Ama bunun nedeni, 1916’daki gerileme imar yasasının ve 1960’lardaki plazaların yaptıklarına alışmış olmamız. Tur rehberi oynadığımda, insanları 111 ile 115 Broadway arasındaki Thames Caddesi’ne götürüyorum ve onları Broadway’in doğusundaki Equitable Building’in yanındaki Pine St.’ye götürüyorum. Bu iki yere gittiğinizde, 1898’deki insanların bulunduğu konumdasınız: sokağın her iki tarafında parsel çizgisine kadar hiçbir engeli olmayan çok yüksek binalara sahip olmak. Bunlar, o hissi yeniden yaratabileceğiniz iki bloktur.
Keşfettiğiniz sizi şaşırtan binalar var mı? Gizli mücevherler ve tuhaflıklar?
En sevdiğim bina, yalnızca New York’ta ortaya çıkan bu tuhaf sınıfa ait olan Manice Binası olarak adlandırılır: sıra evin ayak izine sahip gökdelenler. 25 fitten daha az genişlikte ve 60 fitten daha az derinlikteler ve bir şekilde 10, 12, 13 kat yüksekliğindeler. Manice Binası 17 fit genişliğinde ve 11 kat yüksekliğindeydi. Bir çizim hatası gibi görünüyor. 20 yılı doldurmadı.
Creative Commons License/Peter MacQueen, Leslie’s, Ekim 1893Manice Building
Kongre Kütüphanesi/Detroit Publishing Co.New York’taki Gillender Binası, yaklaşık 1900
Genellikle gökdelenlerin tarihini tartışırken, onları mümkün kılan şeylerden biri olarak yanmazlıktan bahsedilir. Ama kitabınızda belirttiğiniz şey, yanmazlığın onları pazarlanabilir kıldığı, zamanının LEED Platinum’u gibiydi.
Kesinlikle. Bugünün pazarlandığı şekilde özel olarak pazarlandı: Bu, hayatınızı daha iyi hale getirecek yeni bir teknoloji. Ve öyleydi.
Araştırma yaparken okuduğum en ilginç şey 1904 Baltimore yangınına ilişkin sigorta raporuydu. Bir yangın sigortası şirketi olan Continental Insurance Company, Baltimore’daki binasını hasara uğratmıştı. Onu tasarlayan Daniel Burnham’ı incelemesi için gönderdiler. Raporu teknik olarak doğruydu ama aynı zamanda saf bir propagandaydı: “Çelik çerçeve ve pişmiş toprak yangına dayanıklılık (ki bunu tavsiye ettim) kullanan bu binanın, bu teknolojiyi kullanmayan komşusundan ne kadar iyi performans gösterdiğine bakın.”
Kongre Kütüphanesi, Baltimore’daki Continental Trust Binası
Kongre Kütüphanesi/Ulusal Fotoğraf Şirketi Koleksiyonu1904 yangınından sonra Continental Trust Building
Kitabın amacı, eski gökdelenlerin korunması için önemli bilgiler içermesidir, ancak araştırmanızda yeni gökdelenler tasarlamakla ilgilenenler için faydalı olabilecek dersler olduğunu düşünüyor musunuz?
Düşündüğümüzden daha az yeni fikir var. Bugün çok yüksek gökdelenlerin çoğu, betondan yanal yük için rijitliği elde etmek için beton çekirdekli çelik çerçevelerdir. Onlar “kafes çerçevesi” olarak tanımladığım şeyin bir versiyonu. Eskiden yığma perde duvarlarla yapıyorlardı. Şimdi betonarme perde duvarlarla yapıyoruz. Çıkarımlardan biri, bir şeyin modası geçmiş olması – ve eski kafes çerçeve formunun modası geçmiş olması, buna hiç şüphe yok – onu öğrenerek bulunabilecek ilginç şeyler olmadığı anlamına gelmez. Ve bence yüksek binalarda gördüğümüz bazı yeni yapısal formların kökleri bazı eski formlarda yatıyor.
Diyelim ki Suudi Arabistan’da bir mil yüksekliğinde bir gökdelen tasarlıyorum ya da şu anki dünyanın en yüksek binası her neyse. Bu 10 katlı gökdelenlerin bana bir mesajı var mı? 19. yüzyılın sonlarındaki mühendislerin bilmemi istedikleri bir şey var mı?
Bunun kitap için yapılan araştırmalardan kaynaklandığını bilmiyorum ama son sözün ne olduğunu düşünürsen o olmayacak. Gelecekte işler değişecek ve binanız değişecek ve insanlar “Ahhh, daha iyisini yapabiliriz” diyecekler.
Kaynak: www.architecruremagazine.com