Ayrışma Kolonu
Ayrışma Kolonu
Neden her gün tonlarca çöp ürettiğimiz halde boynumuza kadar çöpe gömülmeyiz? Çünkü doğa her zaman çöpleri geri dönüştürür ve bu geri dönüşüm yaşayan canlıların besin kaynağı olarak büyük bir öneme sahiptir. Doğanın geri dönüştürücüleri küçük bakteriler ve mantarlardır. Bu canlılar bitkisel ve hayvansal atıkları ayrıştırarak yaşayan diğer canlılara besin kaynağı yaratırlar. Bu sürece AYRIŞMA denir. Ayrışma
Ayrıştırma büyük ve küçük organizmalardan oluşan bütün bir topluluktur ve bu canlıların biri diğeri için bir besin kaynağı oluşturmaktadır. Ayrıca birbirlerinin ortaya çıkardığı atıkları temizlerler, birbirlerinin nüfus yoğunluğunu kontrol altında tutarlar ve biri diğeri için atıkları besin olarak kullanabilir forma dönüştürür.
Bakteri ve mantarlar geri dönüşüm yani ayrıştırma sürecini başlatırlar. Örneğin diğer mikroplar, solucanlar, salyangozlar, sümüklü böcekler, sinekler, böcekler ve akarlar için besin maddesi üretirler ve tüm bu canlılar da daha büyük böcek ve kuşlar için birer besin kaynağı olurlar. Ayrışma
Bu anlamda Ayrıştırma Kolonunu bir çeşit minyatür kompost yığını, çöplük alanı ya da bir orman yüzeyindeki yaprak çürüntüleri olarak düşünebilirsiniz. Şişenin kenarları aracılığıyla farklı maddelerin nasıl ayrıştığını ve nem, hava, sıcaklık ve ışık sürecini nasıl etkilediğini gözlemleyebilirsiniz. Ayrışma
Birçok çöplük alanı çöpleri hava ve nem içerecek biçimde toprak altında hapseder. Bu durum ayrıştırmayı nasıl etkiler? Köpükten bir bardak hiç çürümez mi? Meyveli pastaya veya sallama çay torbalarına neler olur? Hangisi daha çabuk ayrışır, muz kabuğu mu ağaç yaprağı mı? Eğer kolona toprak katmanları ekleyecek olmanız ayrıştırma sürecini ne ölçüde etkileyecektir. Neyin ayrıştığını gözlemlemek istersiniz? Ayrışma
AYRIŞMA KOLONU YAPIMI
Malzemeler:
- 3 adet iki litrelik Pet şişe Ayrışma
- Bir şişe kapağı Ayrışma
Aşama 1: Üç adet iki litrelik pet şişenin üzerindeki etiketleri sökünüz.
.Ayrışma Ayrışma Ayrışma Ayrışma Ayrışma Ayrışma Ayrışma Ayrışma Ayrışma
Aşama 2: 1 nolu şişeyi omuz hizasından 2-3 cm kadar yukarıdan kesiniz. Böylece silindirin düz kenarları olacaktır.
.Ayrışma
.Ayrışma
Aşama3: 2 nolu şişeyi omuz hizasından 2-3 cm kadar aşağıdan kesiniz. Yine 2 nolu aynı şişeyi kıç kısmından 2-3 cm kadar yukarıdan kesiniz. Böylece elde edilen silindirik parçanın iki konik (şevli, incelen) ucu olacaktır.
.Ayrışma
Aşama4: 3 nolu şişeyi kıç hizasından 1-2 cm yukarıdan kesiniz. Böylece silindirin düz kenarları olacaktır.
.Ayrışma
.Ayrışma
.Ayrışma
Aşama5: C ile adlandırılan şişe parçasını ters çevirin ve tabanı oluşturan ve D ile adlandırılan şişenin içine yerleştirin. B ile adlandırılan parçayı C ile adlandırılan parçanın içine yerleştirin ve ek yerlerini güvenli bir biçimde bantlayın. Hava delikleri açın. Son olarak A nolu şişe parçasını elde ettiğimiz kolunun en üst kısmına, bir parça bandı mafsal (menteşe niyetine kullanarak, yerleştirin.
.
Aşama6: Kolona hava delikleri açınız. Tercihen kapağa da delikler açabilirsiniz.
.AYRIŞMA KOLONUN ASILMASI
.Ayrışma
Aşama1: 2 tane bir metrelik sağlam naylon ip kesin ve iplerin birer uçlarını düğümleyin.
.Ayrışma
Aşama2: Sıcak bir çivi veya havya kullanarak, çizimde olduğu gibi her bir şişeye iki adet uygun çapta birbirine zıt delikler açın.
.Ayrışma
Aşama3: İpleri deliklerden D şişesinde içten dışa doğru, C şişesinde dıştan içe, B şişesinde dıştan içe ve son olarak A şişesinde yine içten dışa doğru çıkacak şekilde geçirecek olursanız tüm şişeleri bir arada tutabilirsiniz.
.Ayrışma
Aşama4: Son olarak A şişesinden çıkan ipi birbirine bağlayın ve artık kolonunuzu yüksek bir yere asabilirsiniz.
.
.Ayrışma
AYRIŞMA KOLONUNUN DOLDURULMASI
Malzemelerin Seçimi: Ayrıştırma Kolonu yaprak, ot ve bitki kırpıntıları, mutfak artıkları, gazete, hayvan gübresi ve toprak gibi maddeleri içerebilir. Eğer maddelerin nasıl çabucak çürüdüğünü gözlemlemek istiyorsanız iki özdeş kolon yapın ancak her bir kolonu farklı türden ağaç yapraklarıyla doldurun. Kolonlara gübre veya bir göl ya da nehirden alacağınız sudan eklemeyi deneyin. Sıcaklık, ışık veya nem farklılıklarının ayrışma sürecini nasıl etkileyecektir sence?
Gözlem süresi: Kolonların doldurulmasından sonraki ilk birkaç gün içinde küf oluşumu ve diğer ayrışma olaylarını gözlemlemeye başlayacaksınız. Yaprak, meyve, sebze ve tahıl ürünleri gibi hafif organik malzemelerin büyük ölçüde ayrıştığını gözlemlemek için iki veya üç ay fazlasıyla yetecektir. (Organik terimi burada doğrudan canlı bir organizmadan elde edilen şeyler için kullanılmıştır). Ağaç kabuğu, gazete ve talaş gibi maddeler iki veya üç ay içinde oldukça ilginç dönüşümler geçirmelerine rağmen ayrışmaları oldukça zaman alacaktır.
Nemi nasıl olmalı? Ayrıştırma kolonunu yeterince nemli tutarsanız çok daha hızlı bir ayrışma süreci gözlemleyebilirsiniz. Ancak aşırı su kullanmaktan kaçının aksi halde kolon baştanbaşa su dolacaktır. Bu durum anaerobic bir ortam, ya da oksijenden tamamen yoksun bir ortam yaratacaktır ki bu durumda belli mikroplar üreyecek ve oldukça kötü ve güçlü bir koku ortaya çıkacaktır.
Gözlem aracı olarak burnunuzun kullanımı: Koku ayrışmanın bir yan ürünüdür ve yapmış olduğunuz kolon içindeki maddeler hakkında size fikir verir. İlk başlarda koku oldukça kuvvetli olabilir fakat zamanla hafif ve küflü bir yapıya dönüşür. Güçlü koku, et ve süt ürünleri gibi hayvansal ürünler ortaya çıkar. Greyfurt kabukları ve çim kırpıntıları da güçlü koku üretebilir. Bu neden böyledir? Eğer gıda artıkları kullanıyorsanız, kokuyu hafifletmesi için yaprak, ince dal parçaları, kuru çim kırpıntıları gibi bitkisel malzemelerle karıştırınız. Kolonun en üst katmanını toprakla kapatmak da kokuyu hafifletecektir.
Kolonlarınızdaki hava deliklerinin sayısını arttırdığınızda aynı zamanda hava akımını da arttırmış olursunuz. Sizce bu durumda ayrıştırma süreci nasıl etkilenecektir? Meyve sineklerinden sakınmak için ava deliklerinin yeterince küçük olmasına dikkat ediniz. Eğer yine de meyve sineği oluşur ve çoğalırsa o halde meyve sineği kapanı yapabilirsiniz.
AYRIŞMA KOLONUNUZU GÖZLEMLEYİN
Verilerin Kaydedilmesi: Kolonlarınızı nasıl dolduracağınıza karar verdikten sonra, içine neler koyduğunuz dikkatlice gözlemleyiniz. Bir dizüstü bilgisayara kolona koyduğunuz her şeyin rengini, kokusunu, dokusunu ve şeklini tanımlayarak not ediniz. Kolona eklemeden önce her şeyin ağırlığını tartınız. Değişiklikleri kaydetmek için en az haftada bir kez kolonları kontrol etmeyi planlayın. Kolonun içindeki maddelerin boy, renk, şekil, doku ve kokularındaki değişiklikleri not etmeyi unutmayın. Kolon içeriğini yüksekliğindeki değişiklikleri ölçmek için kolonun yakında kullanmak üzere bir cetvel bulundurun. Kolonun üst kısmından içeri bir termometre koyarak kolon içindeki sıcaklık değişimlerini ölçün. Değişimin hızını anlayabilir misin? Aynı zamanda kolonun dibine süzülen sızıntı suyunun pH derecesini de ölçebilirsin veya pH hakkında daha fazla bilgi elde edebilmek için biyolojik deney de yapabilirsin.
Hareket eden bir şeyler var mı?: Kolonlara dikkatle bakarak sinek, böcek, sümüklü böcek, kırkayak ya da salyangoz gibi “yaratıkları” var mıdır, gözlemleyin. Ayrıştırma Kolonları gözlem yapmak ve tanımlamak için iyi bir fırsat sunar size. Değişiklikleri kaydetmek için fotoğraf makinesi veya çizimler kullanmayı deneyin. Kolonunuzda neler olup bittiğini hakkında bir hikaye yazın. Ayrışma sırasında neler olacağını tahmin edebiliyor musun?
AYRIŞMA KOLONUNUZ İLE KEŞFEDİN
Ayrışma konusundaki merakınızı doruğa ulaştıran şey nedir? İlginizi çeken sorular üretin ve bilimsel bir açıklamaya neden olabilecek deliller aramak için bir deney tasarımı yapın. Örneğin asit yağmurlarını modellemek için kolonunuza sirke dökebilirsiniz. Sirke aynı zamanda kireç taşı ve granit çakıl tamponlara dökülerek göllerde meydana gelen oluşumlarda gözlemlenebilir. Ph seviye ölçülerek karşılaştırılabilir. Ayrışma
Ayrışma Kolonunundan sonra sonra sıradaki konumuz: TERRAQUA GÖZLEM KOLONU YAPIMI
Çok yakında…