William Wyld'in Manchester'ı Kersal Moor'dan aldığı tablodaki duman, Manchester kenti üzerinde yükseliyor. (1852). Wikimedia commons
Kendi iklim değişikliği anımızla 19. Yüzyıl İngiltere arasında garip ve sıkıntılı bir yakınlık var. Küresel bir fosil yakıt ekonomisi, modern tüketici kapitalizminin ortaya çıkmasına neden olan kömürle çalışan fabrikaları, demiryolları ve buhar gemileriyle ilk önce şekillendi.
19. Yüzyılın edebiyatına tekrar bakarsak şimdi ne bulabiliriz? Viktorya dönemi yazarları ısınma gezegeni hakkındaki anlayışımızın eksik olmasına rağmen, toplumlarının değişmekte olduğu hızlı ve geniş kapsamlı yöntemler konusundaki derin farkındalıklarından öğrenebiliriz. Ellerinde roman, bireyler, toplum, ekonomi ve doğal dünya arasındaki bağlantıları düşünmek için güçlü bir araç haline geldi.
Kuzey ve Güney
Bu tür şeyler hakkında düşünmeye başlamak için bir yer Elizabeth Gaskell olabilir Kuzey ve Güney (1855), o yüzyılın ortalarında ortaya çıkan “endüstriyel roman” türünün klasik bir örneği.
Romanın olaylarının çoğu, Viktorya dönemi kömür yakıtlı sanayi üretiminin merkez üssü olan Milton-Northern (Manchester) sanayi kentinde gerçekleşiyor. Kahramanımız Margaret Hale, ailevi şartlar nedeniyle oraya taşınmak zorunda kaldı ve ilk uyuşmuş izlenimleri; çevre, ekonomi ve kentin kent coğrafyasının fosil yakıt tüketimi tarafından dönüştürüldüğü:
Milton'a varmadan birkaç kilometre önce, ufukta uzandığı yöne asılı, kurşun renkli bir bulut gördüler… Kasabaya yakın, havanın soluk bir tadı ve duman kokusu vardı; belki de, hepsinden sonra, her türlü olumlu tat veya kokuya oranla, ot ve ot kokularının kaybı. Çabucak, hepsi küçük ve tuğladan yapılmış, düzenli olarak inşa edilmiş evlerin uzun, düz, umutsuz sokaklarına dönüyorlardı.
Britanya Yayın Şirketi Gaskell, rafine edilmiş ama yoksul eroinini güçlü bir pamuk değirmeni sahibi John Thornton ile temasa geçirdi - gurur ve Önyargı'nın bir fabrikada kurulup kurulmadığını hayal edin. Onların aşk arsa, Margaret, Thornton'un laissez faire uygulamalarının kenarlarını yumuşatırken ve çalışanları ile daha iyi ilişkiler kurduğu için, yeni ekonominin bozduğu bir millete uyum sağlamanın sembolik bir yolunu sunuyor. Romanın sonuna yakın, tanıdıklarından birine itiraf ettiği gibi,
InnerSelf'ten En Son Haberleri Alın
Tek dileğim, sadece 'nakit bağ' ın ötesindeki ellerle bir ilişki kurma fırsatı bulmak.
Ancak fosil yakıt ekonomisi ışığında bu çözümü düşünmek, odaklanan konu bu uyumlu sosyal vizyonun daha geniş sosyal ve çevresel güçler için ne kadar savunmasız olduğudur. Romanın sonucuna göre, küresel pazar - hammadde, yatırımcı ve müşterilerin kaynağı - Thornton'un fabrikasının uyumunun en iyi şekilde geçici geçici temin edebileceği kadar güçlü ve istikrarsız olduğunu kanıtladı ve iflas etti:
Bu arada, Milton'da bacalar sigara içiyor, durgun kükreme ve güçlü bir dövüş ve baş döndürücü makine koşuşturması devam ediyor, sürekli mücadele ediyordu. Çok az kişi satın almaya geldi ve bunu yapanlar satıcılar tarafından şüpheyle bakıyorlardı; Kredi için güvensiz oldu…. [Amerika] Amerika’da kötü bir son vermek için aydınlanan büyük spekülasyonlara rağmen, ancak daha yakın bir eve, bazı Milton evlerinin zarar görmesi gerektiği biliniyordu.
Şimdi Kuzey ve Güney'e baktığımızda, fosil yakıtlı bir toplum ve ekonomi vizyonu ile ne kadar bağlantılı olduğunu ve neden olduğu dengesizliklerle karşı karşıya kaldıklarında ulusun sınırlarının ne kadar yapay olduğunu görebiliyoruz.
Time Machine
Avustralyalı yazar James Bradley anlaşılacağı Bugün iklim değişikliğinin nasıl temsil edileceğiyle boğuşan yazarların, bilim kurgu gibi tarzları klasik gerçekçilikten çok göreve uygun buldukları görülmüştür.
“Bu bir şekilde şaşırtıcı değil” diye yorumluyor, bu türlerin gündelik koşullardan “yabancılaşmaya” olan ilgileri ve “insanın ölçeğini aşan deneyimlere olan ilgileri” nedeniyle yorum yapıyor.
Victoria döneminin son onyılları, şimdi olduğu gibi, genel bir yeniliğin çarpıcı bir zamanıydı ve bu yüzyıl sonundaki yenilikler arasında öne çıkanları HG Wells'in “bilimsel romanı” idi. George Pal Yapımları
In Time Machine (1895) Wells, tarihin muazzam alanları üzerindeki sosyal ve çevresel değişimi düşünmesini sağlayacak bir anlatım aracı buldu. Romanın sonuna yaklaşıldığında, makinenin mucidi gezegenin tarihinin sonuna doğru bir yolculuk yapar:
Herhangi bir hayvan hayatı izinin kaldığını görmek için beni aradım. Hareket eden hiçbir şey görmedim, dünyada, gökyüzünde veya denizde. Tek başına kayalar üzerindeki yeşil sümük, yaşamın neslinin tükenmediğini kanıtladı…. Denizin kenarından bir dalgalanma ve bir fısıltı geldi. Bu cansız seslerin ötesinde dünya sessizdi. Sessiz? Durgunluğunu iletmek zor olurdu. İnsanın tüm sesleri, hayatımızın arka planını yapan heyecan - hepsi bitti.
Wells, bu kasvetli sahili hayal ederken, entropi yasasının, evrenin kaçınılmaz “sıcak ölümü” anlamına geldiğine dair çağdaş öngörüleri kabul ediyor. O zaman küresel ısınma yerine küresel soğutma, ama şimdi yanıltıcı olan şey, romanın insanlığı nasıl bir tür olarak ve sonlu bir insan olarak daha sınırlı bir birey veya hatta ulusal bir bakış açısıyla değerlendirdiğidir.
Victorialılar, jeolojik derin zamanın derinliklerine bakan ve doğal tarih fikrini kitlesel bir yok oluşun ardışıklığı olarak kabul eden ilk kişilerdi.
Sonuç olarak, Wells, teknolojinin bile feci doğal süreçleri yenemeyeceği bir gelecek fikrini ortaya koyuyor ve insan varlığı olmayan bir gezegen hayal etmeye cesaret ediyor.
D'Urbervilles'in Tess'i
Romancı Amitav Ghosh son zamanlarda tarif etti realist romanın özelliklerinin, bu çevresel ve sosyal karmaşıklıkları temsil etmeye dirençli hale getirdiğini savunarak “iklim krizinin merkezinde yatan daha geniş bir yaratıcı ve kültürel başarısızlık”. Realist romanın iklim değişikliği çağında gerçekten önerecek hiçbir şeyi ve söyleyecek bir şeyi yok mu?
Ints Kalnins / Reuters
Cevap arayacak yerlerden biri de meşhur başka kasvetli Victoria metni, Thomas Hardy D'Urbervilles'in Tess'i (1891). Arsa, Tess'in babasının soyadı Durbeyfield'ın D'Urberville'in yolsuzluğu olduğunu keşfetmesiyle harekete geçti ve aslında bir zamanlar bölgeye hakim olan eski bir aileden geliyorlar. Sonunda evlerinden atıldıklarında Durbeyfields, atalarının mezarları arasında bir kiliseye sığınır.
Onlar sade, sunak biçimli ve düz; oymaları bozuldu ve kırıldı; pirinçleri matrislerden yırtılmış, perçin delikleri kumlu bir uçurumdaki sansar delikleri gibi kalmış. Halkının sosyal olarak neslinin tükenmiş olduğunu hatırlattığı tüm hatırlatıcılar arasında, bu yayılma kadar zorlayıcı bir şey yoktu.
Artan kısıtlı kaynakları kendi çağımıza benzeyen Tess, bitkin bir hediye yaşıyor ve bir zamanlar hayatı bol tutan maddi zenginlikleri tüketen önceki nesiller tarafından bırakılan kalıntılar arasında hareket ediyor.
Hardy, gittikçe sanayileşen tarım biçimlerinin neden olduğu ekolojik hasara da derinden bağlı. Romanın sonlarında, Tess sevgilisi Angel Clare tarafından terk edildiğinde, Flintcomb-Ash çiftliğinin engin ve taşlık tarlalarında çalışmaları kabul etmek zorunda kalır.
Acımasız bir kış boyunca uğraşır ve işçileri otomatlara indirgeyen, buharla çalışan bir harman makinesi - “taşınabilir bir güç deposu” tarafından dayatılan acımasız taleplere dayanır. Aynı zamanda Angel, İngiltere’nin Brezilya’dan ayrıldığını, ancak İngiliz bedenlerinin tropik ekosistemlere çevirmediğini tespit etti:
İngiliz ateşli çiftlerden anneleri, çocuklarının ateşle sertleşip öleceği; anne, gevşek toprağı bir delikle kazmak için çıplak elle durur, bebeği oraya aynı doğal mezarlık aletleriyle gömür, bir gözyaşı döküp tekrar sokar.
Britanya Yayın Şirketi Hem Tess hem de Angel - ve aynı zamanda anonim, çeşitlendirilmiş sömürge aileleri - düşman iklimler ve tarım ticaretinin yarattığı çevresel enkaz arasında tutulan bir tür iklim mültecisi gibi görünüyor.
D'Urbervilles'deki küçük Tess, tüm bu kasvetliliğin karşısında ne sunuyor? Birincisi, kendisini sadece yalıtılmış bir birey olarak düşünmüyor, kendisini daha büyük sosyal ve ekolojik kolektiflerin bir parçası olarak görüyor - ailesi, sütçü kızları, hatta kırsal manzara.
Çevresindeki insanlara bakma konusundaki kararlılığını sürdürür - en zorlu tecavüzden sonra doğurduğu oğlu da dahil - üzerine düşen ahlaki ve ekonomik sistemlerin ağırlığına rağmen. Babası papazın ziyaretine izin vermeyi reddettiğinde Tess, ölen oğlunun kendisini vaftiz etmeyi seçti - ona Sorrow adını verdi - ve sonra onu bir Hristiyan cenaze törenine bağladı:
Beklenmedik bir ortama rağmen… Tess cesurca iki çıta ve bir parça ipten küçük bir haç yaptı ve çiçeklerle bağladı, bir akşam mezarın başına sıkışıp kaldı ... bir demet ayağa koyarak Aynı çiçekleri küçük bir kavanoz su içinde canlı tutmak için.
Tess, boşuna rağmen bakım projesini bırakmayı reddetti ve felaketin ortasında sadakatine devam etti.
Kendi içinde edebiyat bizi küresel ısınmadan kurtarmayacak - kurtuluş mümkün olsa bile, bu noktada - ancak o zaman hiçbiri kendi başlarına ekonomi veya bilim olmayacaktır. Fakat eğer Amitav Ghosh haklıysa ve iklim değişikliği batı kültüründe hayali bir felç ortaya çıkarsa, Viktorya dönemi romanının bize sunduğu bir şey, kendi anımızı yeniden düşünmenin ve hissetmenin bir yoludur.
Yazar hakkında
Philip Steer, İngilizce Öğretim Üyesi, Massey Üniversitesi
İlgili Kitaplar:
{amazonWS: searchindex = Kitaplar; anahtar kelimeler = iklim değişikliği romanları; maxresults = 3}