Köken Efsanesi
Köken efsanesi , dünyanın doğal veya sosyal bir yönünün başlangıcını açıklayan bir efsane türüdür . Spesifik bir köken efsanesi , evrenin oluşumunu anlatan yaratılış veya kozmogonik efsanedir.
Bununla birlikte, çok sayıda kültürün ilk kökenden sonra geçen hikayeleri vardır. Bu hikayeler, zaten var olan bir dünyada doğal fenomenlerin veya insan kurumlarının kökenlerini açıklamayı amaçlamaktadır.
Greko-Romen biliminde , etiyolojik mit ve aition terimleri ( Antik Yunan’dan türetilmiştir.”neden” anlamına gelen αἴτιον kelimesi, bazen bir kökeni, özellikle de bir nesnenin veya geleneğin nasıl ortaya çıktığını açıklayan bir efsaneyi tanımlamak için kullanılır.
Menşe mitlerinin doğası
Köken mitleri, belirli bir gerçekliğin nasıl var olduğunu açıklayan anlatılardır. Genellikle, kuruluşunu kutsal güçlere atfederek kurulu düzeni haklı çıkarmaya hizmet ederler ( aşağıdaki Sosyal işlev bölümüne bakın). Kozmogonik mitler (dünyanın kökenini tanımlayan) ile köken mitleri arasındaki çizgi her zaman net değildir. Dünyanın belirli bir bölümünün kökeni hakkındaki bir efsane, genellikle kozmogonik bir mite dayanan dünyanın kendisinin varlığını varsayar.
Bu nedenle, köken mitleri, kültürlerinin kozmogonik mitleri üzerine genişliyor ve bunları inşa ediyor olarak görülebilir. Geleneksel kültürlerde, bir köken efsanesinin okunmasından önce kozmogonik bir efsanenin okunması yaygındır.
Akademik çevrelerde, “mit” terimi genellikle özellikle köken ve kozmogonik mitlere atıfta bulunmak için kullanılır. Örneğin folklorcular, “mit” terimini yaratılışı anlatan hikayeler için ayırırlar. Kökeni esas almayan hikâyeler, folklorculara göre mitlerden farklı olarak “efsane” veya “halk masalı” olarak kategorize edilir.
Bir tarihçi olan Mircea Eliade , birçok geleneksel kültürde hemen hemen her kutsal hikayenin bir köken efsanesi olarak kabul edilebileceğini savunur.
Geleneksel toplumlar, davranışlarını genellikle kutsal olaylardan sonra şekillendirir ve hayatlarını efsanevi bir çağa Dönüşümsel bir dönüş olarak görürler.
Sonuç olarak, neredeyse her kutsal hikaye, insan davranışı için yeni bir çerçeve oluşturan olayları tasvir eder ve onları temelde yaratılış hikayeleri haline getirir.
Sosyal işlev
Bir köken efsanesi, genellikle mevcut durumu haklı çıkarma işlevi görür. Geleneksel kültürlerde, köken mitlerinde tanımlanan varlıklar ve güçler genellikle kutsal kabul edilir. Böylece, evrenin durumunu bu varlıkların ve güçlerin eylemlerine atfederek, köken mitleri mevcut düzene bir kutsallık havası verir: “Mitler, Dünyanın, insanın ve yaşamın doğaüstü bir kökene ve tarihe sahip olduğunu ve bu tarih önemli, değerli ve örnek niteliğindedir.”
Pek çok kültür, insanların efsanevi tanrıları ve kahramanları rol modeli olarak almaları , onların eylemlerini taklit etmeleri ve oluşturdukları gelenekleri sürdürmeleri beklentisini aşılar :
Misyoner ve etnolog C. Strehlow, Avustralyalı Arunta’ya neden belirli törenleri gerçekleştirdiklerini sorduğunda, yanıt her zaman şuydu: “Çünkü atalar böyle buyurmuştu.”
Yeni Gine Kai’si yaşam ve çalışma biçimlerini değiştirmeyi reddetti ve şöyle açıkladılar: “Nemu (Efsanevi Atalar) böyle yaptı ve biz de aynısını yapıyoruz.” Bir törendeki belirli bir detayın nedeni sorulduğunda, bir Navaho ilahicisi şu yanıtı verdi: “Çünkü Kutsal İnsanlar bunu en başta böyle yaptı.” İlkel bir Tibet ritüeline eşlik eden duada tam olarak aynı gerekçeyi buluyoruz: “Dünyanın yaratılışının başlangıcından beri nesilden nesile aktarıldığına göre, biz de kurban kesmeliyiz…
Eski zamanlarda atalarımızın yaptığı gibi, şimdi de öyle. “
Kurucu mitler insanları birleştirir ve “kurucuları” daha çekici ve kahramanca gösterme yolunda mistik olayları dahil etme eğilimindedir. İktidardaki hükümdarlar veya aristokrasiler, kontrollerini meşrulaştırmak için efsanevi kurucuların/tanrıların/kahramanların soyundan geldiklerini iddia edebilirler. Örneğin: julius Sezar ve akrabaları, Aeneas’ı (ve tanrıça Venüs Aeneas aracılığıyla ) bir ata olarak iddia ettiler.
Kuruluş efsanesi
Bir “kurucu efsane” veya etiyolojik efsane (Yunanca aition ) aşağıdakilerden birini açıklar:
- bir ayin veya bir şehrin kuruluşunun kökenleri
- kurucu bir babaya sahip bir şecere olarak sunulan bir grubun ve dolayısıyla bir ulusun etnogenezi ( ulus , ‘ doğum’)
- bir inancın, felsefenin, disiplinin veya fikrin manevi kökenleri – bir anlatı olarak sunulur
Protohistorik çağlardan başlayarak birçok uygarlık ve krallık, Tunç Çağı’ndaki Hititler ve Zhou hanedanı dahil olmak üzere kahramanca bir model ulusal köken mitinin bazı versiyonlarını benimsedi ; Antik Çağ’da İskitler , Wusunlar , Romalılar ve Goguryeo ; _Orta Çağ’da Türkler ve Moğollar ; ve geç Rönesans’ta Dzungar Hanlığı .
Çin’deki Zhou hanedanının kuruluş mitinde, Leydi Yuan hamile kalmak için bir ritüel fedakarlık yapar, ardından Cennetin Kralı’nın ayak izine bastıktan sonra hamile kalır. Koyunlar, sığırlar, kuşlar ve oduncular tarafından korunduğu tehlikeli yerlerde yalnız bıraktığı Hou Ji adında bir oğul doğurur . Doğaüstü bir varlık olduğuna inanarak onu geri alır ve büyütür.
Yetişkinliğe eriştiğinde, İmparator Yao’nun sarayında Atların Efendisi pozisyonunu alır ve tahıl, kabak ve fasulye yetiştirmede başarılı olur. Efsaneye göre, Shang’ın kötü hükümdarını devirdikten sonra Zhou hanedanının kurucusu olur.
Diğer uygarlıklar gibi iskitler de cennet tanrısının oğlundan geldiklerini iddia ettiler. Bir gün, Dinyeper Nehri tanrısının kızı, genç bir adamın sığırlarını otlatırken atlarını çaldı ve onları geri vermeden önce onunla yatmaya zorladı.
Bu birliktelikten üç oğlu oldu ve reşit olduklarında onlara babalarının büyük yayını verdi. Yayı çekebilen oğul kral olacaktı. Hepsi denedi, ancak yalnızca en genç başarılı oldu. Girişimi sırasında gökten üç altın nesne düştü: bir saban ve boyunduruk, bir kılıç ve bir bardak. En büyük ikisi onları almaya çalıştığında ateş onları engelledi. Bundan sonra en küçük oğlu Scythes’in kral olmasına ve halkının İskitler olarak bilinmesine karar verildi.
Tevrat (veya İncil bilginlerinin bazen adlandırdığı şekliyle Pentateuch), İncil’in ilk beş kitabının ortak adıdır: Yaratılış , Çıkış , Levililer , Sayılar ve Tesniye . İsrail’in berat mitini, insanların kökenlerinin ve kültürlerinin ve kurumlarının temellerinin öyküsünü oluşturur ve Tanrı ile seçilmiş halkı arasındaki ilişkinin Tevrat aracılığıyla Sina Dağı’nda ortaya konması Yahudiliğin temel bir ilkesidir. birçok hikaye eski dinlerden ödünç alınmış olsa da .
Kurucu bir efsane birincil örnekolarak hizmet verebilir, çünkü Ixion miti, safsızlığından arınmaya ( katarsis ) ihtiyaç duyan, suçuyla kirli hale gelen bir katilin orijinal Yunan örneğiydi .
Kurucu mitler, Yunan mitolojisinde belirgin bir şekilde yer alır . Walter Burkert, “Antik Yunan ritüelleri, önde gelen yerel gruplara ve dolayısıyla belirli yerlere bağlıydı”, diye gözlemlemiştir, “yani, tüm zamanlar için kurulmuş olan kutsal alanlar ve sunaklar”.
Böylece Yunan ve İbrani kuruluşu mitleri, bir tanrı ile kökenlerinin izini bir kahramandan alan ve atalarının haklarını kuruluş mitiyle onaylayan yerel halk arasındaki özel ilişkiyi kurmuştur. Yunan kurucu mitleri genellikle eski, arkaik bir düzenin eski devirmesi için bir gerekçeyi somutlaştırır, mevcut topluluk uygulamalarını değerlendirmek için sosyal ve doğal dünyaya demirlemiş tarihsel bir olayı yeniden formüle eder. geleneksel kronolojileri açıklamak ve kültürel yatırımı olanlar arasında makul görülen bir etiyoloji inşa etmek için metaforla zenginleştirilmiştir.
Yunan görüşüne göre, mitsel geçmişin tarihi zamanda derin kökleri vardır, Carlo Brillante’nin belirttiği gibi efsaneleri gerçekler olarak ele alınır, kahraman kahramanları “köken çağı” ile ölümlü, gündelik dünya arasındaki bağlantılar olarak görülür. başardı. Apollonius’unArgonautica’sının modern bir tercümanı , o Helenistik destanda ara sözler olarak gömülü birçok aitia hakkında, “toplumsal istikrar için çok önemli olan, kökenler açısından şimdiki zaman için açıklamalar , yetkilendirme veya güçlendirme sağlamada mitlerin işlevi olmalıydı: bu, yalnızca vakıflar veya imtiyaz mitleri ve soya ağaçları için geçerli olmayabilir.(böylece aile veya bölgesel iddiaları destekler) ama aynı zamanda kişisel ahlaki seçimlere de.” Büyük İskender’inhelenistik dünyayı genişletmesinden sonraki dönemde , Yunan şiiri – kallimakus,Aitia adlı bir eserin tamamını yazdı – kurucu mitlerle doludur.
Goldhill, Apollonius’un “her nesnenin, kültün, ritüelin, adın ... bir köken anlatısına açılabileceği ve her anlatının, her olayın bir külte yol açabileceği” katmanları yerleştirmesini anlatırken tortulaşma metaforunu kullanır . , ritüel, isim, anıt.”
Dikkate değer bir örnek, Roma’nın kuruluş efsanesidir – Romulus ve Remus’un hikayesi , Virgil’inAeneid’indeAeneas’ın macerası ve Lavinium’u yerle bir etmesi ve oğlu Iulus’un daha sonra yer değiştirmesi ve Roma’yı yönetmesiyle genişletir . ünlü ikizlerin doğum yeri Alba Longa ve onların kraliyet soyundan gelmeleri, böylece zaten yerleşik olaylar kanonuna mükemmel bir şekilde uyuyor.
Benzer şekilde, Eski Ahit’in Mısır’dan Çıkış hikayesi, Tanrı’nın İsrailoğullarını nasıl kurtardığını anlatan İsrail topluluğu için kurucu bir efsane olarak hizmet eder.kölelikten ve bu nedenle Sina Dağı Antlaşması aracılığıyla ona nasıl ait olduklarını .
Orta Çağ boyunca, kuzey İtalya’daki zorunluluk komünlerinin kuruluş mitleri , kentli nüfusun artan özgüvenini ve ne kadar zayıf ve efsanevi olursa olsun bir Roma kökeni bulma isteğini ortaya koydu. 13. yüzyılda Padua’da , her komün bir Romalı kurucu aradığında – ve eğer yoksa, bir tane icat etti – şehirde bir efsane vardı ve kuruluşunu Truva Antenor’a atfediyordu .
Hayattan daha büyük kahramanlar, birçok yeni ulusun ve toplumun köken mitlerini desteklemeye devam ediyor. Modern dönem kolonyal bağlamlarında, bir grubun ideallerini şekillendiren ve örnekleyen birey ve grup dalgaları popüler tarihte ön plana çıkıyor: kaşifler, ardından fatihler ve ardından geliştiriciler/sömürücüler.
Örneğin , İber imparatorluklarının fetihçileri , Brezilya’daki bandeirantlar , Kanada’daki kuryeler des bois , Sibirya ve Alaska’daki Kazaklar ve promislenniki , orta ve batı Amerika Birleşik Devletleri’ndeki öncü çeteleri ve Güney’deki voortrekkers’e dikkat edin. Afrika.
Kuruluş hikayeleri
Temel öyküler, şehirlerin ve ulusların gelişiminin anlatılarıdır . Temel bir hikaye, şehrin yaratılmasının bir insan başarısı olduğu görüşünü temsil eder. İnsan kontrolü ve vahşi, kontrolsüz doğanın ortadan kaldırılmasının altı çizilmiştir. Temel öykülerin iki versiyonu vardır: uygarlık öyküsü ve bozulma öyküsü .
Medeniyet hikayeleri, doğayı tehlikeli ve vahşi olarak ele alır . Kentin gelişimi, insanın doğadan başarılı bir şekilde uzaklaşması olarak görülüyor. Doğa kilitlendi ve insanlar bunu başarıyla yapmaktan gurur duyuyor. 1984’te coğrafyacı Yi Fu Tuan, şehirleri doğal ritimlere ve döngülere olan mesafelerine göre sıralamayı önerdi.
Bozulma hikayeleri ( kirlilik hikayeleri olarak da adlandırılır ) farklı bir duruş sergiler. Kent, kent kurulmadan önce var olan ekolojik ilişkilerin manzarasını bozan bir yapı olarak görülmektedir. Bozulmamış doğa sistemini aşağılamak için bir suçluluk duygusu var. Bozulma hikayelerinde gerçek doğa sadece şehrin dışında var olur.