Sıtmanın Nedenleri ve Semptomları
Sıtmanın semptomları genellikle, enfekte bir sivrisinek tarafından ısırıldıktan sonraki birkaç hafta içinde ortaya çıkar. Ancak bazı sıtma paraziti türleri bir yıla kadar vücutta uykuda kalabilir.
Sıtma, sıcak iklimi olan tropikal bölgelerde düzenli olarak meydana gelen bir parazit enfeksiyonudur. Uzmanlar, 2016 yılında 91 ülkede 216 milyon sıtma vakası ortaya çıktığını tahmin ediyorlar. Yani bir önceki yıldan yaklaşık 5 milyon daha fazla. Ölümcül olma potansiyeli olduğu için sıtmanın nedenleri ve belirtileri hakkında bilgi sahibi olmak çok önemlidir.
Aynı zamanda, hamile kadınların, doğmamış bebeklerine doğrudan bulaştırabilecekleri bir hastalıktır. Ancak insanlar arasında doğrudan bulaşmasının tek yolu bu değildir.
Aynı zamanda sıtma hastalığı bulunan donörlerden gelen kanın nakledilmesi yoluyla da yayılabilir. Son olarak, insanlar, paraziti taşıyan bir sivrisineğin ısırığıyla sıtma mikrobunu kapabilirler.
Önleme gelince, 1997 yılında bir sentetik sıtma aşısı girişimi oldu. Manuel Elkin Patarroyo’nun bilimsel ekibinin üyeleri bu aşıyı geliştirmekten sorumluydu. Ancak bu aşının sonuçları şüpheliydi. Güney Amerika’da maksimum etkinliği %28 oranındaydı. 2010 yılında Dünya Sağlık Örgütü aşıyı “pasif” olarak sınıflandırdı.
Bugünkü yazımızda sıtmanın nedenleri ve semptomları hakkında bilgi vereceğiz.
Sıtmanın nedenleri nelerdir?
Bu hastalık, konak olarak belli bir sivrisinek cinsini kullanan bir parazit türü tarafından oluşturulan bir enfeksiyonun sonucudur. Parazit ‘Plasmodium falciparum’ adını taşır; sivrisinek ise Anofel cinsine aittir.
Sivrisinek, bir insanı ısırdığında parazitler, kan dolaşımıyla karaciğere doğru ilerler. Bu organda, olgunlaşırlar ve ‘merozoites’ denilen başka bir parazit formu üretirler. Sonra, bu parazitler, kan dolaşımına yeniden girer ve kırmızı kan hücrelerini enfekte ederler. Oraya vardıklarında, 48 – 72 saat içinde çoğalır ve hücreleri yıkarlar.
Çoğu semptomun nedenleri şunlardır:
- Kan dolaşımına merozoitlerin salınımı
- Kırmızı kan hücrelerinin yıkımı sonucu oluşan anemi
- Kırmızı kan hücrelerinin parçalanmasının ardından kan dolaşımına salınan büyük miktardaki serbest hemoglobin
Sıtmanın semptomları nelerdir?
Bu hastalığın belirtileri, genellikle enfekte sivrisineğin ısırığından birkaç hafta sonra ortaya çıkar. Ancak sıtma parazitlerinin bazı bir yıla kadar vücutta uykuda kalabilirler.
Aşağıdaki belirti ve bulgular genellikle klinik vakaların karakterize özellikleridir:
- Ateş
- Titreme
- Baş ağrısı
- Bulantı ve kusma
- Kas ağrısı ve yorgunluk
Sıtmaya yakalanan bir hastada yukarıdakilere ek olarak başka belirtiler de görülebilir. Örneğin, aşırı terleme, karın veya göğüs ağrısı ve öksürük olabilir.
Sıtmaya yakalanan bazı insanlar, sıtma “atağı” döngüleri yaşarlar. Ataklar genellikle, yüksek ateşin ve daha sonra da terlemenin eşlik ettiği titreme ve ürperme ile başlar. Daha sonra hastanın ateşi normale döner.
Bunu da okuyun: Arı Sokması İçin Ne Yapılmalı
Komplikasyonlar
Sıtma ölümcül olabilecek bir hastalıktır. Bu, özellikle Afrika’nın tropikal bölgelerindeki çeşitli parazitler tarafından üretilmesi durumunda doğrudur. Çoğu durumda, ölümler, aşağıdakileri içeren bir veya daha fazla ciddi komplikasyonun sonucudur:
- Serebral sıtma: Bazı durumlarda, parazitli kan hücreleri beyindeki küçük kan damarları bloke ederler. Sonuç olarak, nöbetlere ve hatta komaya bile yol açan bir beyin iltihabı oluşabilir.
- Solunum problemleri: Akciğer ödemi oluşursa bu, solunum problemlerine neden olabilir.
- Bazı organların işlevini yerine getirememesi: Sıtma dalak veya karaciğer gibi organların iflasına neden olabilir ve bu ölüme bile yol açabilir.
- Anemi: Kırmızı kan hücrelerinin sayısında azalma olması demektir.
- Hipoglisemi: Bu düşük kan şekeri durumu komada olmaya veya ölüme yol açabilir.
Sıtma tedavisi
Tedaviler hakkında konuşmadan önce, sıtmanın farklı formlarını birbirinden ayırt etmeliyiz. Falciparum türüne ait olmayan parazitleri içeren komplikasyonsuz formun tedavisi genellikle klorokin adı verilen bir ilacın kullanımını içerir. Hastalar ilacı ağız yoluyla alırlar.
Klorokine ek olarak, hafif sıtma için kinin veya pirimethamin-sulfadiazine içeren başka alternatifler vardır. Plazmodyanın klorokine dirençli olduğu bölgelerde meflokin de kullanılabilir.
Ancak genellikle Plasmodium falciparum’un neden olduğu ve sıklıkla klorokine dirençli olan şiddetli sıtma, intravenöz kinin ile tedavi edilir. Son yıllarda ise artemisinin mefloquine veya halofantrine gibi yeni ilaçlar kullanılmaktadır.