Alain de Mijolla
Sigmund ve Martha Freud’un beşinci çocuğu Sophie Halberstadt-Freud, 12 Nisan 1893’te Viyana’da doğdu ve 25 Ocak 1920’de Hamburg’da öldü. Freud’un “Pazar günü çocuğu”na (Sunday’s child) Freud’un İbranice öğretmeni Samuel Hammerschlag’ın yeğeni Sophie Schwalb’ın ismi verilmişti. Babasının takdir ettiği ve annesinin gözdesi olan Sophie evden dışarı çıkmayı 1912’de aniden nişanladığını duyurarak başarmıştı. Freud 20 Temmuz’da kız kardeşi Mitsi’ye şöyle yazmıştır:
“Adı Max Halberstadt, otuz yaşında. Hamburg’daki ailemizin uzak bir akrabası. Çok ciddi biri, insana güven telkin ediyor ve birbirilerine aşık görünüyorlar. Şartlar uygun ve burjuva. Zenginlik yok, paye yok. Max Halberstadt’ın durumunda hoşumuza gitmeyebilecek bir şey bu.” 28 Temmuz’da nişanlanan çift 14 Ocak 1913’te Hamburg’da evlenmiştir.
11 Mart 1914’te Ernst Wollfgang doğmuştur. Çocuğun makarayla oynadığı oyun Freud’u büyülemiş ve “Fort-da” oyunundaki tekrar örneğini sunmuştur (1920g, 2. Bölüm). Freud, 22 Eylül 1914’te Karl Abraham’a şöyle yazmıştır: “Torunum büyüleyici bir genç adam. Birileri ne zaman onunla ilgilenecek olsa müthiş canayakın bir şekilde gülmeyi başarıyor. Düzgün, medeni bir varlık ki bu zincirinden boşalmış zalimlik zamanlarında iki misli değerli. Hug-Hellmuth’tan feyiz almış akıllı bir annenin katı terbiyesi ona son derece iyi geliyor.” “Küçük Ernst” daha sonra onu evlat edinmekte tereddüt eden ancak Ernst’ü yasal mirasçısı ilan eden teyzesi Anna Freud (Roazen, 1933) tarafından analiz edilecektir. Filistin’e, Moskova’ya ve Güney Afrika’ya seyahat ettikten sonra 1938’te Büyük Britanya’ya göç eden Ernst Wolfgang, Willy Hoffer tarafından analiz edilmiştir. 1945 yılında Irene Chambers’la evlenmesinin ardından kendisi de bir psikanalist olmuş ve Ernst W. Freud adı altında Almanya’da çalışmış, Büyük Britanya’ya geri dönmüş ve en nihayetinde Almanya’ya tekrar geri dönmüştür.
8 Aralık 1918’de “Heinele” denilen Heinz Rudolf, Schwerin’de doğmuştur.
Sophie Halberstadt-Freud 25 Ocak 1920’de Avrupa’yı kasıp kavuran İspanyol gribinin yol açtığı komplikasyonlardan dolayı hayatını kaybetmiştir. Freud 27 Ocak’ta Papaz Pfister’e şöyle yazmıştır:
''Bu öğleden sonra tatlı Sophie’mizin Hamburg’da influenzaya bağlı zatürre nedeniyle bizlerden koparıldığını, hepi topu dört-beş gün içinde sanki hiç var olmamışçasına, yetkin bir anne ve sevgi dolu bir eş olarak sürdüğü dolu ve aktif yaşamından mükemmel sağlığının orta yerinde koparıldığı haberini aldık. Birkaç gündür onun hakkında endişeleniyor olsak da yine de umutluyduk. Uzaktan bir kanıya varmak çok güç. Ve bu uzaklığın uzak kalması gerekiyor. İlk korkutucu haberin ardından niyet ettiğimiz şekilde derhal yolculuğa çıkamadık. Hiç tren yoktu, acil durumlar için bile. Zamanımızın açık acımasızlığı üzerimize şiddetle çöküyor. Sophie yarın yakılacak, zavallı Pazar çocuğumuz!... Sophie ardında biri altı yaşında diğeri on üç aylık olmak üzere iki oğul ve bu yedi yıllık mutluluğu pahalıya ödemek zorunda kalacak avutulamaz bir eş bırakıyor. Mutluluk yalnızca onların içinde vardı; dış dünyadaysa savaş, mecburi askerlik, yaralar, kaynaklarının tükenişi söz konusuydu ancak bunlara rağmen cesur ve mutlu kalmayı bildiler. Çalışabildiğim kadar çalışıyorum ve dikkatimi başka yere çektiğin için minnettarım. Bir çocuğun kaybı ciddi, narsisist bir yara gibi görünüyor; muhtemelen yas tutma olarak bilinen şey ancak sonrasında gelecek.
Freud, Sándor Ferenczi’ye 4 Şubat’ta kaleme aldığı mektupta bu “onulmaz narsisistik yara” hakkında yazmıştır. 11 Nisan 1929’da benzer bir kaybın acısını çeken Ludwig Binswanger’i teselli etmiştir: “Böylesi bir kayıptan sonra duyduğumuz şiddetli üzüntünün normal seyrini sürdüreceğini biliyoruz ama avutulamaz kalacağımızı ve hiçbir zaman bir ikame bulamayacağımızı da biliyoruz. Kaybımızın yerini ne alacak olursa olsun, söz konusu bu şey onun yerini tamamen dolduracak olsa dahi, o başka bir şey olarak kalır. Ve böyle de olması gerekir. Terk etmek istemediğimiz bir sevgiyi devam ettirmenin tek yolu budur.’
Yorumcular ilk başlarda Freudcu teoride ölüm itkisinin ortaya konulmasına ilham vermiş olanın bu keder olduğunu ileri sürmüştür. Aslına bakılırsa 1914-1918 arasındaki savaş ve bu savaşın Freud’da uyandırdığı düşünceler, Freud’un düşüncesindeki bu değişiklik için yeterliydi (bkz. “Why War”daki tartışma, 1933b) ancak bu hikâye yine de tekrarlanıp durur. 18 Aralık 1923 tarihinde Freud, bu “yorumu” biyografisinde tekrarlamış olan Fritz Wittels’e kitabın 1919’da, kızı hâlâ “sağlıklı ve esenken” yazılmış olduğunu belirtmiştir (Ilse Grubrich-Simitis bir süre boyunca bu iddiayı tartışıp ona karşı çıkmıştır, 1993). Freud kitabı Eylül ayında okumaları için Karl Abraham’ın da dahil olduğu Berlin’deki bazı arkadaşlarına vermiştir. Sonuç olarak şunu eklemiştir, “Olasılık her zaman hakikat değildir.”
Benzer bir şekilde, uzun bir süre boyunca makaralı olan çocuğun trajik bir kaderi olan Sophie’nin diğer oğlu Heinz Rudolf (Heinele) olduğuna yanlış bir şekilde inanılmıştır. 1922’de halası Mathilde’in yanına aldığı Heinz Rudolf, Freud’a göre (Anna von Vest’e yazılmış mektup, 14 Kasım 1922) “fiziksel olarak son derece kırılgan, gerçek anlamda bir savaş çocuğu olmakla birlikte bilhassa akıllı ve sevecendi.” Heinz Rudolf 19 Haziran 1923’te miliyer tüberkülozdan hayatını kaybetmiştir.
15 Ekim 1926’da Freud, Ludwig Binswanger’a şöyle yazmıştı: “Benim için o çocuk bütün çocuklarımın ve diğer torunlarımın yerini almıştı; Heinele’nin ölümünden beri torunlarımla ilgilenmez, hayattan keyif alamaz oldum. Kendi yaşamıma yönelik tehdide karşı kayıtsızlığımın –ki buna cesaret dendi- sırrı da bu. Freud 11 Mart 1928’de, Ernest Jones’a yazdığı bir mektupta bu konuya geri dönmüştür: “Hiç kuşku yok ki Sophie değerli bir evlattı ama bir çocuk değildi. Bundan ancak üç yıl sonra, Haziran 1923’de küçük Heinele öldüğünde yaşamdan temelli olarak yoruldum. Bir hayli dikkate değer bir biçimde, Heinele ile senin ufaklık arasında bir benzeşme var. O da üstün bir zekaya ve tarifsiz bir ruhani inceliğe sahipti. Sürekli olarak yakın zamanda ölmekten bahsederdi. Bu çocuklar bunu nasıl biliyor?”
Alain de Mijolla
Ayrıca bkz. Haz İlkesinin Ötesinde; Burlingham-Tiffany, Dorothy; Fort-da; Hollitscher-Freud, Mathilde; Hietzing Schule/Burlingham-Roselfeld.
Bibliyografya
Grubrich-Simitis, Ilse. (1993). Back to Freud’s texts: Makins silent documents speak. New Haven and London: Yale University Press.
Roazen, Paul. (1993). Meeting Freud’s family. Amherst, MA: University of Massachusetts Press.
Wittels, Fritz (1923). Sigmund Freud, his personality, his teaching, his school. (E. and C. Paul, Trans.). London: Allen & Unwin.