Bir bitkideki hücreler yaprak, gövde, kök vb. gibi farklı kısımlarını oluşturmak için bir araya gelen en temel yaşam birimleridir. Bu bitki parçaları, koordinasyon halinde birlikte çalışarak normal fizyolojik ve biyokimyasal süreçleri yürütürler.
Bitki hücreleri, parankima, kollenkima ve sklerenkima olmak üzere üç temel tiptedir. Bu hücreler farklı yapılara sahiptir ve bitkinin genel işleyişinde çeşitli roller gerçekleştirir.
Bitki Hücresinin Temel Tipleri
Parankim Hücreleri: Parankim hücreleri gıda depolama, hafif hasat ve gaz değişimi gibi birçok işlevi yerine getirmektedir. Bazıları, bitkinin ihtiyaçlarına göre farklı hücre tiplerine (totipotent) farklılaşmakta ve yeniden ayırt etme yeteneğine sahip olur. Parenkima hücreleri yapraklar, yumrular ve tohumlarda bulunur.
Kollenkima Hücreleri: Kollenkima hücreleri sadece olgunluk döneminde yaşar ve iki duvara (birincil ve ikincil) sahiptir. Başlangıçta, parankima hücrelerine benzese de daha sonra farklılaşarak kollenkima hücrelerine döner. Damarlarda ve gövdelerinde bulunurlar ve aktif büyüme aşamasında bitkinin desteklenmesine yardımcı olurlar.
Sklerenkima Hücreleri: Sklerenkima hücreleri olgunlukta ölüdür ve lignin birikimiyle kalın ikincil duvarlara sahiptir. Bu hücreler, sadece bitkinin mekanik desteği olarak işlev görür. Bitkilerde sklerenkima hücrelerinin tipik bir örneği liftir.
Bitki Hücresinde Bulunan Organeller
Bitki Hücrelerinde Hücre Duvarı: Bitki hücresinin en dış örtüsü koruyucu tabakası, hücre duvarıdır. Ana işlevi, destek vermek, hücre şeklini korumak ve hücrenin büyümesini kontrol etmektir.
Hücre Zarı: Hücre duvarının yanında, bir protein ve çift lipit tabakalı hücre zarını oluşturur. Ana işlevi, bazılarının kısıtlandığı halde, bazılarının hücreye girmesine izin verilen besinlerin seçici bir şekilde taşınmasıdır.
Koful: Koful, şekli ve yapısı hücre gereksinimlerine göre değişen organellerdir. Enzimler, organik ve inorganik moleküller içeren su benzeri bir çözelti ile doldurulurlar.
Hücre Çekirdeği: Hücre çekirdeği, diğer temel hücre bileşenleri ile birlikte, kalıtsal malzeme içerdiğinden, bitki hücresinin basit bir kontrol merkezidir. Genel olarak, çekirdek, protein sentezi, hücre büyümesi, bölünmesi ve gelişmesinden sorumludur.
Sitoplazma: Çekirdek hariç bitki hücresinin iç kısmı, jöleye benzer sitoplazmik sıvı ile doldurulmuş ve hücre organellerinin çoğunluğunun içinde bulunduğu sıvıya sitoplazma adı verilir.
Plastit: Plastitler, bitkilerin içinde bulunan çift zar-bağlı organellerdir ve yiyeceklerin üretilmesi ve depolanması ile ilgili faaliyetlerden sorumludur.
Mitokondri: Hücrenin güç merkezi olarak da bilinen Mitokondri, bitki hücresinin düzgün çalışması için kimyasal enerji üretmekle sorumludur. Birçok sayıda bulunurlar ve kalıtsal materyal içerirler.
Ribozomlar: Ribozomlar bağlı ve serbest olmak üzere iki tiptir. Birincisi, endoplazmik retikulumun ekinde bulunur, ikincisi ise sitoplazmada serbestçe dolaşır. Her iki tip ribozom protein sentezinden sorumludur.
Golgi Aygıtı: Golgi cisimleri 4-8 yığından (cisternae olarak adlandırılır) oluşur ve hücre tarafından sentezlenen makromoleküllerin paketlenmesinden sorumludur. Ayrıca besin maddelerinin taşınmasından da sorumludurlar.
Endoplazmik Retikulum: Bu çekirdeği ve sitoplazmayı bağlayan organeldir. Steroidleri ve glikojeni sentezleme ve depolama işlevini yerine getirir.
Peroksizomlar: Bunlar çeşitli degradasyon enzimleri içeren bitki hücrelerinin mikroorganizmalarıdır. Peroksizomlar, fotosenteze yardımcı olmak da dahil olmak üzere kompleks yağ asitlerinin sindirilmesine yardımcı olur.