Merhaba, @karacurin
CK. Siteden biraz uzak kalayım diyordum ama akşam şöyle bir göz gezdirirken yaptığın aktarımı görüp dayanamadım.
Açıkçası, o kitabı birkaç yıl önce elime aldım fakat bitirmeye fırsatım olmamıştı. Kitabı hatırladığım kadarıyla ve Rousseau'nun düşüncesinin temelini oluşturan şu söylemi göz önünde bulundurarak birkaç şey söylebilirim: "İnsan özgür doğar, oysa her yerde zincire vurulmuştur." Rousseau, bilimlerin ve sanatların insanı ılımlaştırıp köleliğe doğru götürdüğü savını benimsiyordu. Bilimler ve sanatlar, bireyleri, varlıklarını sürdürecek bir yaşam formunun gerekliliğini ortaya koyan bir yapıya götürdüğü için, biricikliğini ortadan kaldırıp aynılaştırır. Bunu benimseyen birey, gücü elinde bulunduranların kölesi hâline gelir. Uygarlık dediğimiz mefhum, bizi hakiki doğamızdan sürüp yapay bir ikinci doğa ile başbaşa bırakır.
Bütün bu savları -ister istemez- özgür irade mefhumuyla işlememiz gerekiyor. Bireyler, uygarlığın içinde özgür iradesiyle hareket ettiğini düşünürken; aslında, bilimlerin ve sanatların çizmiş olduğu ince zevkler, adetler ve benzerinin kölesi hâline gelmiş olur. Böylece bireyler, asıl doğasında yer alan biricikliliğin, farklılığın ortadan kalkmasıyla aynılaşıp köleleşmeye doğru yol alır. Uygarlığın bireye sunduğu benliğin ötesinde gerçek doğasının yer aldığını; eşitsizliği toplumun yarattığını ve uygarlıkla beslendiğini dile getiriyor. Bilimler ve sanatların uygarlıkla olan bağıntısını ve girdiği dar kalıpları düşünürsek; bireylerin, eşitsizliğin kaynağını bulabilmeleri için kendisine yönelip tanıması gerekiyor.
Hobbes ve Rousseau bağlamına değinecek olursak: Hobbes, doğa durumunda insanların çıkar ilişkilerinden dolayı sürekli bir savaş halinde oldukları savını ortaya koyuyor. (homo homini lupus). Rousseau'ya göre doğa hâlinde insan yalnız yaşar, uyumludur ve özgürdür. Yani bir başka insana bağımlı değildir, başka bir insanın kurdu olmasına gerek yoktur. Oysa uygarlıkta bir aradadır ve bağımlıdır.
Ahlak mefhumunun derinliğini düşününce sadece şunu aktarabilirim: Doğa durumundaki insanın ahlakla ilgili mefhumlara ihtiyacı yoktur, insan doğası gereği iyidir ve toplumsallaşmayla birlikte kötü yönleri ortaya çıkar.
Berkeley ve Spinoza'yla ilgili ne yazdığını şu ân hatırlamıyorum. Spinoza hususunda merhamet ve acıma duygusuyla ilgili aktarımlarda mı bulunuyordu? - 26.04.17