“Ben bu anı daha önce yaşamıştım” dediğiniz oldu mu? Yapılan araştırmalara göre insanların 3’te 2’si hayatları boyunca en az bir kere dejavu oluyor. Bazen, yeni bir olay ya da yeri deneyimledikçe, bunun ilk sefer olmadığına dair o tüyler ürpertici hissi yaşarız. Bu his, olması gerekenden daha tanıdık gelen garip bir durumdur. Aşinalık aslında bu duygunun temel taşıdır. Bu hissi dejavu, yani “zaten görülmüş” anlamına gelen Fransızca bir ifade olarak adlandırıyoruz. Dejavu nedir? Bilim bunun neden olduğunu açıklayabilir mi?
Dejavu Neden Olur?
İlk defa 1876 yılında, Fransız Fizikçi Émile Boirac tarafından kullanılan ‘deja vu’ kavramı; bilim literatüründe ise 1928 yılında, Edward Titchener’in ‘Bir Psikoloji Kitabı’ adlı eserinde tanımlanmıştır.
Bu durumun neden yaşandığı hakkında birçok görüş vardır. Kimileri bu durumun reenkarnasyon ile ilgili olduğunu, kimileri de paralel evrendeki hayat ile ilgili olduğunu dile getirmektedir.
Ruh sağlığı uzmanları, dejavunun kesin nedenini tartışmaya devam ediyor. Çoğu bunun esasen bir hafıza anormalliği olduğu konusunda hemfikir. Hafıza, uzmanlara göre güvenilmezdir ve insanlar gerçekte olmayan şeyleri hatırlayabildikleri için, aşina olmadıkları şeylere de aşina hissedebilirler. Dejavu, uzun ve kısa süreli bellek arasındaki etkileşimle ilgili bir sorundan kaynaklanmaktadır. Mevcut deneyimler, kısa süreli bellekte tutulmaktadır. Ancak zihin bunları uzun süreli belleğin bir parçası olarak algılamaktadır.
Duygusal deneyimler dejavuya katkıda bulunmaktadır. Örneğin, tanıdık bir kokuyu koklamak veya tanıdık bir sesi duymak, tüm durumun tanıdık olduğunu hissetmesine neden olmaktadır. Duygusal deneyimler dejavuyu harekete geçirmektedir.
Epilepsi ve şizofreni dahil olmak üzere bazı sağlık durumları sık sık dejavu duygularıyla bağlantılıdır. Bununla birlikte, dejavu kendi başına teşhis edilebilir bir durum değildir. Ayrıca oldukça yaygındır.
Dejavu ve Reenkarnasyon
Reenkarnasyon felsefi ve dini bir olgudur. Başka bir bedende yeniden dünyaya gelindiğini ifade etmektedir. Her iki kavram da geçmişte olan bazı şeyleri yeniden yaşama hissi nedeniyle bir benzerlik göstermektedir. Kimileri dejavunun geçmiş yaşamdan bir deneyimi hatırladığınızın bir işareti olduğunu düşünüyor. Tabii ki günümüzde bu durumun kesinliği söz konusu değil.