Savaş Fili: Savaşlarda Filler Nasıl Kullanılmıştır? Savaş Fillerinin Avantajları ve Dezavantajları Nelerdir?
Atın evcilleştirilip etkili bir biçimde kullanımı, savaşlarda galibiyet ibresine yön veren önemli unsurlardan bir tanesidir. Filin evcilleştirilmesiyse attan farklı olmuştur. Her coğrafyaya uyum sağlayamaması, evcilleştirmenin ve fil kullanımının daha yerel kalmasına sebep olmuştur.
Savaşlarda Kullanılacak Filler Nasıl Yakalanıyordu?
Filin ehlileştirilmesi, çoğunlukla Hindistan'da gerçekleştirilmiştir.[1] Dolayısıyla aşağıda vereceğimiz yöntemler, Hindistan yöresinde görülen yöntemlerdir. Farklı coğrafyalara ait farklı ehlileştirme uygulamaları bulunabileceğini göz önünde bulundurmak gerekmektedir.
Yaklaşık 5 ton ağırlıkta, 2.5-3 metre yüksekliğinde olan Asya fili, tarihi kayıtlara göre genellikle tuzak kurularak yakalanırdı. En yaygın yakalama biçimlerinden bir tanesinde zemine çukur kazılır ve çukurun içine filin sevdiği yiyecekler konulurdu. Çukura giren ve kendisi için konmuş yiyecekleri yiyen fil, artık yerinden kıpırdayamaz hale gelirdi. Daha sonra, parlak kırmızı, mavi ve sarı renkli elbiseler giymiş insanlar filin yanına gelir ve onu sopalarla dövmeye başlardı. Ardından beyaz kıyafetli bir diğer kişi, kurtarıcı edasıyla filin yanına gelir, fili döven insanları kovardı. Beyaz kıyafetli adam, bu sayede fili kendisine ısındırmaya çalışırdı. İlerleyen zamanlarda bu adam file dokunmaya ve sırtına binmeye başlardı.
Bir başka yakalama yönteminde ise, daha önceden yakalanmış dişi fillerin kokusu kullanılarak, erkek filler, daha sonra çitle çevrilecek olan 9 metre derinliğinde ve 7.5 metre genişliğinde bir çukura çekilirdi.[2]
- Osmanlı Devleti ve Uçaklar: 1908-1918 Yılları Arasında Osmanlı'da Havacılık Faaliyetleri ve Tayyare (Uçak) Mektebi
- Piri Reis ve Gizemli Haritası: Tartışmalı Haritanın Bilimsel Analizi...
- I. Elizabeth'in Favori Korsanı Francis Drake ve Onun Karanlık Geçmişi: Bir İnsan Tüccarı, Okyanuslara Nasıl Korku Saçtı?
Savaşlarda Filin Kullanımı
Filler, ilk başlarda doğrudan savaşçıların filin üstüne oturmasıyla kontrol edilmekteydi. Ancak bunun birtakım sorunlar teşkil ettiği görülmüştür. Örneğin, filin üstünde bulunan kişilerin dengelerini rahat bir şekilde sağlayabilmeleri zordur. Bu zorluk, özellikle de savaş esnasında kendisini daha fazla hissettirmektedir. Bunun haricinde, bir "sepet" kullanmaksızın, bir filin üstüne sadece birkaç kişi oturabilmektedir. Bu da fil üstündeki savaşçı sayısının sınırlı kalmasına neden olmaktadır.
Ayrıca bu durum, filin üstünde kullanılabilen savaş aletlerini de kısıtlamaktadır. Örneğin arkadan gelen bir düşmana ok atabilmek için 180 derece geriye dönülmesi ve o şekilde atılması gerekmektedir. Belki bu tarz bir atış, görece ufak bir hayvan olan atın üstünde mümkündür; ancak söz konusu fil olduğunda iş daha zorlaşmaktadır ve isabet oranı azalmaktadır. Aynı zamanda çıplak bir şekilde filin üstüne binmek, fili tam ve doğru bir biçimde kontrol edebilmeyi de güçleştirmektedir.
Bütün bu olumsuz etkilerinden dolayı zamanla filin üstüne yerleştirilen savaşçıları rahatlatmak ve daha iyi savaşmasını sağlamak için filin sırtına sepet benzeri yapılar yerleştirilmiştir.
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.Kreosus
Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.
Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.Patreon
Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.
Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.YouTube
YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.
Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.Diğer Platformlar
Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.Giriş yapmayı unutmayın!
Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.
Savaşta Fil Kullanımının Yararları
Fillerin savaşlardaki görevlerinden en önemlisi, düşmanın savaş düzenini bozmak ve karşı tarafta bir kaos ortamı yaratmaktı. Buna ek olarak filler, düşman atlarını korkutarak geri çekilmelerini sağlamak, savaşı yöneten komutanlara daha yüksekten bir görüş açısı sağlayarak savaşın doğru bir şekilde sevk ve idare edilmesine yardımcı olmak ve ağır silahlar ile mancınık gibi savaş aletlerini savaş alanına götürmek gibi görevlerde de kullanılmışlardır.[3]
Filleri savaşlarda etkili bir biçimde kullanan Türk devletlerinin başında Gazneliler gelmektedir. Bunun en önemli sebebi, kurulmuş oldukları coğrafyanın Hindistan'a görece yakın olmasıdır. Bilhassa Gazneli Mahmud'un, Hint seferleri neticesinde elde ettiği ganimetler arasında filler önemli bir yer işgal etmiştir.
Fillerin bazen savaşın kaderini belirleyecek düzeyde etkili olma sebeplerinden bir tanesi de o dönemde savaşlarda yaygın olarak kullanılan attan hacim olarak büyük olması ve atın böyle büyük bir rakibe karşı tecrübesiz olmasıdır.
Bazı durumlarda filler savaşa katılmadan bile savaşın galip tarafını belli edebilmekteydi. Örneğin, savaş yapılmadan önce iki taraf elçilerinin son diplomatik mesailerinde fil besleyen ve kullanan tarafın karşı taraf elçisinin geldiği sırada sahip olduğu filleri debdebeli bir şekilde göstermesi, karşı tarafın savaşmadan yenilgiyi kabul etmesini sağlayabiliyordu.
Savaşta Fil Kullanımının Zararları
Fillerin bütün bu yararlarına rağmen ordusunda fil bulunduranlar için bazen işler her zaman bu şekilde gitmemekteydi. Savaş esnasında korkmuş veya aldığı yaralarla geri püskürtülmüş bir fil kendi ordusuna doğru harekete geçebilir ve düşman saflarına vermesi gereken zararı kendi saflarına verebilirdi.
Ayrıca filler ağır hareket eden hayvanlar oldukları için eğer savaşta kullanılacaksa savaş alanına doğru normal ordudan birkaç gün daha önce harekete geçmesi gerekmekteydi. Aksi takdirde ordunun hızını yavaşlatabilirdi. Bu da stratejik bir mevkiinin düşman eline geçmesine sebep olabilir ve savaşın kaderini karşı taraf lehine sonuçlandırabilirdi.
Buna ek olarak fillerin beslenmesi de ayrı bir sorun teşkil etmekteydi. Atlara göre daha fazla besin tükettikleri için yol üzerinde lojistik destek sağlanması zaruri idi. Bu durum ise yol üzerinde bulunan halkın üzerinde ek bir yük anlamına gelmekteydi.
Savaşlarda Fillere Karşı Alınan Önlemler
12. yüzyılda İran'da yaşamış bir tarihçi olan Ravendi, fillere karşı alınması gereken önlemleri Rahatü's-sudur ve Ayetü's-sürur isimli eserinde anlatmıştır. Yazara göre karşı orduda filler varsa, iki tekerlekli savaş arabalarına ve korkutucu aletlere sahip olunması gerekirdi. Buna ek olarak fillerin ilerlemesini engellemek için tuzaklar kurulmalı ve savaş esnasında fil sürücüleri hedef alınmalıydı. Sürücüsü olmayan bir fil doğru bir şekilde hareket edemez ve ne tarafa doğru gideceğini bilemezdi. Fillerin çekindiği şeylerden bir tanesi de taze çamur kokusuydu. Bu yüzden fillerin geçeceği yollar bataklık haline getirilmeliydi.[3]
Yukarıda sayılan önlemlerden çamur kokusunun bilimsel bir karşılığı olup olmadığını bilmememize rağmen, tuzak kurulması ve savaşta fil sürücüsünün hedef alınması makul durmaktadır. Savaş esnasında düzgün bir şekilde kamufle edilmiş bir çukur fillerin ilerlemesini yavaşlatabilirdi. Aynı şekilde sürücüsü veya bakıcısından mahrum kalmış bir filin nasıl hareket edebileceğini kimse bilemezdi.
Sonuç
Filler, savaşlarda çeşitli nedenler için kullanılmıştır. Özellikle Hindistan, Afganistan, Pakistan ve Afrika devletleri fili etkin bir biçimde kullanmıştır. Fil beslemenin her coğrafyaya uygun olmaması bunun en bariz nedenidir. Filin eğitilmesi, bakımı, beslenmesi ve savaş meydanına sevk edilmesi zahmetli ve pahalı bir uğraş olduğu için fil beslemek ve onu savaşlarda kullanmak bir nevi lükstür. Bütün bu uğraşlar için filban adı verilen bir müessese teşkil edilmiştir.
Savaşta fillerin dizilimine göre konumlandırılmış bir ordu, saftan herhangi bir filin yanlış bir tarafa doğru hareket etmesi veya geriye doğru koşması durumunda savaş düzeninden çıkabilmekteydi. Bu da fil beslemenin ve savaşta kullanmanın dezavantajlarından bir tanesiydi.
Sonuç olarak, at kullanımı kadar yaygın olmasa da savaşlar da kullanılan filler, kullanan tarafa büyük ölçüde yararlı olmuştur. Bunu ise Hindistan'a yaklaşık 20 sefer düzenleyen (sadece Gazneli Mahmud 17 sefer düzenlemiştir.)[4] Gaznelilerden ve Ankara savaşında Osmanlıyı mağlup eden Timurlulardan açık bir şekilde bilmekteyiz.
İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.Soru & Cevap Platformuna Git
- 10
- 4
- 2
- 2
- 1
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- TDV İslâm Ansiklopedisi. Fil. Alındığı Tarih: 18 Eylül 2022. Alındığı Yer: TDV İslâm Ansiklopedisi | Arşiv Bağlantısı
- K. Nossov, et al. (2012). War Elephants. ISBN: 9781780966236. Yayınevi: Bloomsbury Publishing. sf: 6.
- C. Piyadeoğlu, et al. (2014). Gazneliler Ve Büyük Selçuklularda Filin Kullanılmasına Dair Bazı Tespitler. XI. Milli Türkoloji Kongresi Bildirileri, sf: 67-90. | Arşiv Bağlantısı
- E. Merçil. (2014). Gazneliler. ISBN: 9786054921188. Yayınevi: Bilge Kültür Sanat. sf: 99-106.
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 07/12/2022 22:27:00 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/12464
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.