Glomerülde bazal membran üzerine oturan Bowman kapsülünün visseral tabakasını döşiyen epiteliyal hücrelerin podositleri arasındaki aralık filtrasyon aralığı olarak adlandırılır. Bu aralık glomerül filtrasyonunun kontrolünde en önemli bölgedir. Bu aralığın detaylı incelenmesinde fonksiyonel anlamlı proteinlerin bu alanda yer aldığı saptanmıştır.
1- Nephrin: büyük kısmı ekstrasellüler uzanan ve immünglobülin benzeri alanlar içeren transmembran bir proteindir. Podositlerin ayakları arasında, filtrasyon membranına doğru uzanır ve komşu iki ayaktan gelen birer nefrinin üst üste gelmesi ile iki sıralı bir diafram oluştururlar.
2- Nephrin’in podosit ayaklarında tutunduğu moleküller; podocin, CD2 associated protein (CD2AP), ve hücre iskeletinde aktindir.
Bu kompleks filtrasyon aralığındaki süzme işleminde baş roloynamaktadır.
Podositlerin devamı olan, damar yumağı dışındaki Bowman kapsülü iç yüzünü (Bowman kapsülü pariyetal tabakası) örten tabaka, tek sıra basık (skuamöz) epitel ile döşelidir.
d- Glomerül yumak içinde kapillerler arasında yer alan yumağın destek hücreleri mezangial hücrelerdir.
Bu hücreler mezangial kökenlidir, kontrakte olabilirler, fagositoz yapabilirler (bazal membrandaki antijen-antikor kompleksierini fagosite edebilirler) ve prolifere olabilirler.
Ayrıca matriks ve kollajen üretebilirler (glomerüloskleroz gelişiminde glomerüler kollajen mezangial hücreler tarafından üretilir).
Anjiyotensin II ve natriüretik faktör (kalp atriumda üretilen) reseptörü içerirler. Biyolojik olarak aktif iltihabi moleküller (prostaglandinler ve sitokinler) sentezleyebilirler.
Proksimal tübül
Böbrek tübüllerinin ilk kısmı, Bowman kapsülünü takip eden ünite proksimal tübüldür. Bu kısmı döşeyen epitel uzun mikrovilluslar (fırçamsı kenar) içeren tek sıra prizmatik epitelden oluşur.
Glomerül filtratındaki su ve tuzun %80’i, şeker ve proteinin tümü burada geri emilir (emilim yeteneğini artırmak için, yüzeyi genişletme amaçlı uzun mikrovilluslar bulunur).
Proksimal tübül düzleşip, daralarak medullaya girer.
Henle kulbu
Proksimal tübülü takip eden, medullada papillaları oluşturan tubüllerdir. Henle papillada kendi üzerinde kıvrılıp yukarı döner, böylece Henle’nin inen ve çıkan kolları oluşur. Henle’nin ince kısmı tek sıra yassı epitel ile, kalın segmenti tek sıra kübik epitelle döşelidir.
Henle’nin ana amacı suyun geri emiliminin gerçekleştirilmesi, dolayısıyla idrarın konsantrasyonunun sağlanmasıdır.
Böbrekteki glomerüllerin yaklaşık 1/7’si derinde, medullaya yakın yerleşmiştir ki bunlar jukstameduller nefronlar adı verilir (diğerleri kortikal nefron olarak adlandırılır).
Jukstameduller nefronların Henle tübülleri medullada daha uzun bir bölüm içerdiği için daha yüksek oranda hipertonik idrar oluştururlar.
Böbrek medullasını tutan hastalıklar (tübülointerstisyel hastalıklar, piyelonefrit gibi) ön planda Henle’ye zarar verecekleri için böbrekte oluşturdukları tipik fonksiyon bozukluğu idrar konsantrasyon yeteneğindeki kayıp olacaktır.
Distal tübül
Henle’yi takiben nefron tekrar kortekse girip distal tübülü oluşturur ve köken aldığı renal korpüsküle (glomerül-Bowman kompleksine) döner.
Distal tübül kısa mikrovillusları bulunan, tek sıra kübik epitelle (proksimal tübülden daha küçük hücreler) döşelidir.
Proksimal tübülden farklı olarak fırçamsı kenar (brush border) ve apikal kanalikül içermezler.
Distal tübüllerde iyon değişimi ve aldosterona cevap vermesi (sodyum ve klor iyonlarının abzorpsiyonun artması) en önemli işlevidir.
Distal tübülde makula densa adı verilen hücreler ile glomerülün afferent ve efferent arteriyollerin jukstaglomerüler hücreleri (renin üretirler) ve ekstraglomerüler
mezangial hücrelerle (Lacis hücreleri) birlikte özel bir formasyon oluştururlar. Buna jukstaglomerüler aparat adıverilir. Bu aparat hipovolemide renin-anjiyotensin sistemini başlatarak yeni koşullara uyumu sağlamaya çalışır.
Makula densa hücreleri yüksek prizmatik, dar uzun hücreler olup, nükleusları ortada yerleşmiştir, çok sayıda mikrovillusları, az mitokondrisi ve infranüklear yerleşimli golgisi vardır.
Toplayıcı tübüller
Distal kıvrımlı tübül bir segment aracılığı ile toplayıcı kanalla birleşir ve filtrat korteks ve medulladan geçerek papillaya ulaşır.