Nebahat KOÇ/İSTANBUL
Kültürel Miras Yönetim Danışmanı Yüksek Mimar Burak Boysan, eski Taksim'le bugünkü Taksim projesini AKŞAM'a değerlendirdi: Mimar-yazar Aydın Boysan'ın oğlu mimar Boysan'ın verdiği çarpıcı yanıtlar şöyle:
l Eski Taksim'i anlatır mısınız?
Taksim,1900'lerde kışlaların, askeri hastanenin bulunduğu, üst bürokratların oturduğu bir bölge. Topçu, Gümüşsuyu Kışlası ve Taşkışla var. Şehir merkezi Karaköy-Eminönü-Sirkeci arası. 1928'da İtalyan heykeltıraş Canonica'ya Taksim Anıtı yaptırıldı. Bir heykelle bu meydan elde edildi.
60'LARDA SİYASET MEYDANI OLDU
l Taksim'in planını kim, nasıl yaptı?
'Her ilin planlanması' kanunu nedeniyle, 1935'te Fransız Henry Prost, Atatürk'ün talimatıyla İstanbul'a getiriliyor. Taksim Meydanı, Gezi Parkı ve çevresinin planlamasını da yapıyor. Gezi'nin devamındaki spor sergi sarayı, Açıkhava Tiyatrosu, hatta Dolmabahçe Stadı da bu projeye dahilÖ İstanbul'un tek planlanmış meydanı Taksim diyebiliriz. 1960-70'lere kadar 29 Ekim kutlama törenlerinin resmi geçitlerin yapıldığı bir alan. Ama 60'lardan itibaren burası siyasi bir meydan haline geliyor. Ecevit, Demirel, 1 Mayıs 77 mitingleriyle doruk noktasına ulaştı.
l AKM, The Marmara gibi Taksim Meydanı'nda önemli noktalarda ne vardı?
AKM'nin yerinde Ayazpaşa Müslüman Mezarlığıi AKM'nin bugünkü avlusunda Elektrik İdaresi'nin İngiliz Müdürlüğü lojmanı, The Marmara'nın yerinde Osmanlı Bankası Müdürünün konutu, kışlanın önünde bugünkü metro çıkışlarının bulunduğu alanda ise ahırlar, Maksim'in yanında Kristal Gazinosu, Ceylan Oteli'nin yerinde de belediye gazinosu vardı.
l Topçu Kışlası'nın yapımı tekrar gündemde?
Evet ama ellerinde yapının rölevesi bile yok. Neye göre yapacaklar. Ayrıca soğan kubbeleriyle Rus mimarisinden etkilenmiştir. Önünde beyaz betonlu yapısıyla Kremlin Meydanı'na benzeyen bir meydan olur. Gezi, kışladan daha önemli ama işletme sorunu var. 'Aileler giremiyor, tinerciler doldu' rivayetleri çıkıp yaygınlaşıyorsa bilin ki oradan imar geçecer. Tarlabaşı, Sulukule'de olduğu gibi.
l Peki Gezi nasıl restore edilir?
Çok kolay ve hızlı. Sadece mimari değil yönetim restorasyonundan da geçmesi lazım. Otoparkın olmaması, bekçilerinin olması lazım. Şehrin ortasında şahane bir parkımız var ama kullanamıyoruz.
l Trafiğin yeraltına alınmasına ne diyorsunuz?
Bu projenin benzeri Menderes döneminde de var ancak 1958'deki devalüasyon nedeniyle yapılamıyor. Dalan döneminde de ada yok edilerek Tarlabaşı Bulvarı açıldı.
Her yönetim Taksim'e 'biz de bunu yaptık' mesajı bırakmak istiyor. Burası mesaj panosu değil. Tahrir Meydanı gibi siyasi bir meydan, yılbaşı'ların kutlandığı, turistlerin geldiği nadir yerlerden biri.
l Anıtlar Kurulu'nun onayladığı proje var...
Trafiğin yeraltına alınmasıyla beton bir meydan olur. Otobüslerin ring yapması sağlanabilirdi. Sıraselviler, Cumhuriyet Caddesi'ne, Gümüşsuyu ile Mete Caddesi'nden tünellerle dalıyorsunuz. Sıraselviler yerine isnat duvarları olacak. 1 metrelik kaldırımlar. 'Meydana tek sıra çıkın' deniyor. Taksim'de o kadar trafik yok. Projeye göre, Bolu-Gerede karayolu kavşaklarından 4 tanesi şehrin en önemli meydanına koyulacak. Taksim'i E-5 üzerinde bir kavşak haline getirmeye hakkımız yok.
l Büyükşehir Belediye Başkanı Kadir Topbaş'a bir çağrınız var mı?
Bir mimar olarak Kadir Bey'in, bu projeye bir kez daha özellikle de yere dalan 4 tünelleri gözden geçirmesini ve rölevesi bile olmayan, tasavvurla çizilebilecek olan, nasıl kullanılacağı da belli olmayan bir kışladansa Gezi'nin restore edilmesini altını çizerek rica ediyorum.
Dolmabahçe Stadı adeta bir mücevher
AKM, kent belliği açısından önemli bir bina. Dolmabahçe Stadı da, yıkılmadan restore edilebilir. Dünyanın emsalsiz olan stadı, mücevher gibi korunacak bir yer. Bu konuda Kültür Bakanı'yla aynı fikirdeyim. Kültür Bakanı'nın Taksim'e bakmasını, gözünü biraz Taksim Meydanı'na dikmesini rica ediyorum.