Gıda alerjileri çok yaygındır. Yiyecek veya içeceklerde alerjik reaksiyona neden olan maddeye “alerjen” denir. Alerjiler yetişkinlerin yaklaşık % 5’ini ve çocukların % 8’ini etkiler ve bu yüzdeler giderek artmaktadır. Gıda alerjisi bazı gıdaların anormal bir immün (bağışıklık) yanıtını tetiklediği bir durumdur. Neredeyse tüm gıda alerjenleri proteinlerdir. Alerji bağışıklık sisteminin bir gıdadaki bazı proteinleri zararlı olarak algılamasından kaynaklanır. Vücut daha sonra iltihaplanmaya neden olan histamin gibi kimyasalların salınması dahil bir dizi koruyucu önlem başlatır. Çok az miktarda problem yaratan gıdaya maruz kalmak bile gıda alerjisi olan kişilerde alerjik reaksiyona neden olabilir. Belirtiler alerjene maruz kaldıktan birkaç dakika veya birkaç saat sonra herhangi bir yerde ortaya çıkabilir ve aşağıdakilerden bazılarını içerebilir:
*Dil, ağız veya yüz şişmesi
*Zorluk nefes
*Düşük kan basıncı
*Kusma
*İshal
*Kurdeşen
*Kaşıntılı kızarıklık
Daha ciddi vakalarda gıda alerjisi anafilaksiye neden olabilir. Çok hızlı bir şekilde ortaya çıkabilen anaflaksi belirtileri kaşıntılı bir döküntü, boğazda veya dilde şişlik, nefes darlığı ve düşük kan basıncıdır. Bazı vakalar ölümcül olabilir.
Gıda İntoleransı Gıda Alerjisiyle Karıştırılıyor
Birçok gıda intoleransı sıklıkla gıda alerjileriyle karıştırılır ancak gıda intoleransları bağışıklık sistemiyle ilgili değildir. Gıda intoleransları yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyebildikleri halde gıda alerjilerinde olabildiği gibi hayatı tehdit edici değildir.
Gerçek gıda alerjileri iki ana tipe ayrılabilir: IgE antikoru aracılı olanlar veya IgE antikoru aracılı olmayanlar. Antikorlar, bağışıklık sisteminiz tarafından enfeksiyonu tanımak ve bunlarla savaşmak için kullanılan bir tür kan proteinidir. IgE aracılı bir gıda alerjisinde bağışıklık sistemi tarafından IgE antikoru serbest bırakılır. IgE aracılığı söz konusu olmayan bir gıda alerjisinde ise IgE antikorları salınmaz ve bağışıklık sisteminin diğer parçaları algılanan tehditle savaşmak için kullanılır.
Hipoalerjenik Gıda Ne Demektir?
“Hipo” basitçe “daha az” anlamına gelir. Hipoalerjenik gıdalar alerjik reaksiyonlara neden olmayan, düşük alerjenik gıdalardır. Bu gıdalar genellikle bebekler için ilk gıdalar olarak tavsiye edilir ancak bunlar aynı zamanda gıda alerjisine neden olabilecek belirli yiyecekleri kısıtlamak için tasarlanan eleme diyetlerinde de kullanılmaktadır.
Yiyeceklere olan alerjik reaksiyonların % 90’ından yalnızca sekiz gıda sorumludur: Bunlar yer fıstığı, süt, yumurta, kabuklu yemişler (ceviz, antep fıstığı, badem ve kaju gibi), balık, kabuklu deniz ürünleri, buğday ve soyadır. Şu anda gıda alerjileri için bir çare olmadığı için alerjik bir reaksiyonu önlemenin en iyi yolu rahatsız edici yiyeceklerden kaçınmaktır. Birçok hekim gıda alerjileri neden olabilen belirli gıdaları kısıtlamak için eleme (eliminasyon veya hipoalerjenik diyet) diyetleri reçete eder. Yemeklerden sonra alerji belirtileri yaşayanların hipoalerjenik bir diyet denemesi yararlı olabilir.
Eleme (Eliminasyon) Diyeti Nasıl Yapılır?
Eliminasyon diyeti vücudun hassasiyet gösterdiği gıdaları sıra ile beslenmeden çıkarmayı ve daha sonra yine sıra ile eklemeyi, böylece sorun yaratan gıdanın bulunmasını kapsar. Beslenmeden bir süre (3–6 hafta) için çıkarılanlar alerjiye veya intoleransa neden olduğundan şüphelenilen ( yumurta, yer fıstığı, süt, tereyağı, peynir, kabuklu deniz ürünleri, balık, çilek, turunçgiller, muz, buğday, soya, domates, azo boya içeren yiyecek ve içecekler) gıdalar çıkarılır. Alerji yapma olasılığı düşük (hipoalerjenik) olan gıdalar (koyun eti, pirinç, havuç, işlenmemiş patates, soya dışındaki baklagiller, kayısı, armut, yeşil elma, şeftali, maden suyu, zeytinyağı, şeker, bitki çayları) ile beslenme sürdürülür. Yeniden dahil etme aşamasında çıkarılan gıdaların her defasında sadece biri beslenmeye eklenir. Eklenen gıdanın tepkiye sebep olup olmayacağı takip edilir. Ekleme yapılan günlerde alerjik reaksiyonlar daha da kötüleşirse vücudun yeniden tanıtılan gıda veya kimyasallara alerjisi olabilir. Bir eliminasyon diyetinin tamamlanması oldukça basit olsa da tüm işlem birkaç ay sürebilir. Hangi yiyeceklerin alerjiyi tetikleyebileceğini bulmanın alternatif bir yolu alerji testi yaptırmaktır.
Genel Hipoalerjenik Gıdalar
Birçok gıda diyetten çıkarıldığı için hipoalerjenik diyeti uygulamak zor görünebilir ancak besleyici ve lezzetli hipoalerjenik gıdalar diyeti kolaylaştırır. Aşağıda genellikle hipoalerjenik olarak kabul edilen veya düşük bir alerjenlik derecesine sahip gıdaların bir listesini bulabilirsiniz.
Tahıllar: Hipoalerjenik olan bazı tahıllar darı, pirinç ve kinoadır. Buğday kepeği, buğday tohumu, buğday nişastası, tritikale (buğday-çavdar melezi), irmik, kuskus ve ince bulgurla yapılan beş çaylarının vazgeçilmezi kısır dahil olmak üzere tüm buğday bazlı gıda ürünleri hipoalerjenik bir yemek planından çıkarılmalıdır.
Tatlandırıcılar: Tipik olarak izin verilen tatlandırıcılar pekmez, keçiboynuzu, akçaağaç şurubu ve kahverengi pirinç şurubudur. Kabul edilebilir içecekler arasında pirinç sütü, armut nektarı, papatya çayı ve maden suyu (ilave tatlandırıcılar olmadan) bulunur.
Sebzeler: Sebzelerin çoğunluğu hipoalerjenik olarak kabul edilir. Marul, salatalık, biber, brokoli, karnabahar, lahana, kereviz, havuç ve Brüksel lahanası gibi sebzeleri yenebilir. Hipoalerjenik bir diyet uygulanıyorsa patlıcan, enginar, mısır, domates, karahindiba, biber, ıspanak, mantar gibi yiyeceklerden kaçınılmalıdır çünkü bu sebzeler alerjik reaksiyonları tetikleyebilen doğal olarak bulunan iki kimyasal madde olan aminler veya salisilatlar içerir.
Fasulye ve baklagiller: Baklagiller familyasında olan yer fıstığı hariç fasulye ve baklagillerin çoğunluğunun hipoalerjenik olduğu kabul edilir. Beslenmek için mercimek, siyah fasulye, barbunya fasulyesi, nohut, bezelye, kuru fasulye gibi gıdalar seçilmelidir.
Bazı meyveler: Elma ve armut gibi bazı meyveler yemek için güvenli olan hipoalerjenik gıda örnekleridir. Amin veya salisilat içerebilecek tüm kurutulmuş meyvelerden kaçınılmalıdır. Kayısı, kavun ve erik de alerji bakımından güvenli kabul edilir ancak zeytin ( zeytin ağacının meyvesidir) avokado yememek gerekir.
Bazı etler: Kuzu eti hipoalerjenik olduğu düşünülen tek ettir çünkü tavuk ve inek gibi hayvanların çoğu daha yaygın gıda alerjenlerinden ikisi olan buğday ve süt ürünlerine maruz kalmaktadır. Organik tavuk eti ve dana eti eğer süt ürünleriyle veya buğdayla beslenmediyse sorun yaratmayacaktır, hipoalerjenik gıda olarak tüketilebilir. Konserve et ve tütsülenmiş peynirlerden (çedar, gravyer peyniri, mozzarella gibi peynirler) uzak durulmalıdır.
Alerjik Gıdalardan Nasıl Kaçınılacağı İle İlgili İpuçları
Bir gıdaya karşı alerjik reaksiyondan kaçınmak için en iyi yol yemekleri evde pişirmektir. Birçok işlenmiş gıdada kuru yemiş, süt ve balık, hatta şüphelenilmeyenler de dahil olmak üzere çeşitli alerjenler bulunur. Bazı besinlerin kendi içinde mutlaka alerjen olması gerekmez ancak yer fıstığı gibi alerjenik yiyeceklerle aynı fabrikada işlenen besinler yakın mesafeden çapraz bulaşmaya maruz kalabilirler. Olası alerjenleri kontrol etmek için satın alınan herhangi bir işlenmiş gıda ürünü üzerindeki etiket mutlaka dikkatlice okunmalıdır. Böylece alerjisi olan kişi alerji yapan yiyecekleri istemeden tüketmekten kaçınabilir.
Kaynakça:
http://www.gidagundemi.com
https://www.healwithfood.org
http://hypoallergenicdiet.com
Yazar: Müşerref Özdaş