düz mantık da denir. bir şeyin diğer bütün etkenler dışarıda bırakılarak salt sahip olduğu temel niteliklere bağlı olarak tanımlanması, doğrulanması temelli mantık biçimidir. aslında derinlemesine incelendiğinde biraz da mantıksızlık taşıdığı söylenebilir. örnek: insan ölümlüdür. ali de ölmüştür. o halde ali insandır gibi.
aristoteles tarafından doğru bilgiye ulaşmak için bir yöntem gerektiği anlayışıyla geliştirilmiş olan araç. onun zamanında mantık terimi yoktu. aristoteles o yüzden bulduğu akıl yürütme yöntemlerine organon(alet,araç)demiştir.ve mantığa asla bir bilim gözüyle bakmamış onun sadece bilimlerde doğru bilgiye ulaşmayı sağlayacak yöntemleri sunacağını düşünmüştür.
şöyle ki ;
köylü milletin efendisidir. (m. kemal atatürk)
ben köylüyüm. (hakkı bulut)
hakkı bulut milletin efendisidir. (aristo)
tarihten şöyle bir örneğe de sahiptir :
muhittin en asil duygunun insanıdır (m. k. atatürk)
ben atatürk'ün şöförüyüm ve türküm (muhittin)
türk şöförü en asil duygunun insanıdır (aristo)
çoğu kez yanlış kullanılır ve yanlış argümanlarla eleştirilir. bunu matematikteki küme teorisiyle anlamaya çalışmak daha kolaydır. iki doğru önermeden üçüncü doğru önermeyi çıkarmak için şu şartlar gerekir. ilk önermeye göre a, b'nin altkümesidir. ikinci önermede c, a'nın altkümesidir. bu iki önermeden çıkarılan sonuç c, b'nin altkümesidir olacaktır. yani şu örnekten yola çıkarsak:
bütün insanlar ölümlüdür.
sokrates ölümlüdür.
o halde sokrates insandır.
yanlış kurulmuş bir mantıktır. ilk önermede insan, ölümlü kümesinin bir alt kümesidir. öyleyse ikinci önerme, "sokrates insandır." olmalıdır. üçüncü önerme de "sokrates ölümlüdür." olacaktır.
kısacası bu kadar kötülenmesinin sebebi çoğu zaman mantığın hatalı kurulmasıdır. sorun mantıkta değil önermeyi kurandadır.
kendisinden modern mantığa kadar mantık söz konusu olduğunda önermelerin içeriğinden daha çok kıyasların kalıpları incelendiğinden önermelerin içeriklerine, kümelere filan çok takılmamak gerekir. zira " bazı menekşeler mordur" yerine "bütün tavuklar güldür" gibi bir önerme ile de yola çıkılabilir. bu durumda sütun bacaklı tavuklar kümesinde takılabiliriz.
kendisi kıyas kalıplarını vererek hangi çıkarımların geçerli olabileceğini ortaya koymuştur. dolayısıyla kendisinden bahsedip yanlış bir çıkarım yapan insan bu kıyas kalıplarından ve geçerlilikten bihaber demektir. o adamın da argümanını yerim afedersiniz.
not: bahsedilen iyi niyetli küme methodu, yalnızca anlam ifade eden önermelerde geçerli olup tümden gelim söz konusu olduğunda kullanılabilir.
saçaklı mantığın daha mantıklı olduğunu kabullenmesi gereken mantık türü. evet aristo mantığı üzgünüm, gerçek böyle...
ayrıca:(bkz: mantı
)
koskoca dünyayı ateş su hava toprak diyerek açıklamış. yüzyıllar sonra bile kendisiyle dalga geçirten gay olması muhtemel, beyaz çarşaflı dede.