Yaşlılıktan Geri Adım ve Hipotalamik Kök Hücreler
Hipotalamus, yetişkin bir insan beyninin hacim olarak yalnızca %0,3'kısmını oluşturmasının yanı sıra, vücut için gerekli olan sayısız fizyolojik işlevi düzenlemekle görevlidir. Gerek iç organlardan gelen sinyaller gerek vücut ısısı ve kan basıncıyla ilgili uyarıları alan hipotalamus salgıladığı hormonlarla hedef salgıbezlerinden bazı hormonların salgılanmasını sağlar. Hipotalamustan salgılanan önemli hormonlardan biri olan GHRH (Growth hormon salgılatıcı hormon) yine birçok hormonal işlevi olan hipofiz bezinden büyüme hormonu (Growth hormon) salgılatır. Vücudun büyüme eylemiyle yakın ilişkide bulunan hipotalamus neden yaşlanmada etkili olmasın?
Nature dergisinde yayınlanan bir makaleye göre (Zhang Y, Hypotalamic stem cells control ageing speed partly through exosomal miRNAs. Nature, 2017) ABD'li araştırmacılar fareler üzerinde yapılan bir deneyle hipotalamustaki kök hücrelerin yaşlanma üzerindeki etkisini keşfetti.
Bu araştırma esnasında öncelikle sağlıklı fareler büyürken hipotalamustaki kök hücrelerin değişimi gözlemlendi. Bu hücrelerin sayısı, genel yaşlanma belirtilerinin görülmesinden birkaç ay önce (fareler yaklaşık 10 aylık olduğunda) azalmaya başladı. Gerçekleşen hipotalamik kök hücre azalışının yaşlanmaya doğrudan etkide bulunup bulunmadığını anlamak için orta yaşlı fareler iki gruba ayrılıp kontrol grubu doğal yaşlanmaya bırakılırken deney grubunun hipotalamik kök hücreleri bozularak deneye tabi tutuldu. Bunun sonucunda kök hücreleri biliminsanları tarafından kasten bozulan deney grubunun, kontrol grubuna nazaran daha hızlı yaşlanıp daha erken öldüğü görüldü.
Araştırma beraberinde cevaplanması gereken bazı soruları da getirdi: Hipotalamusta gerçekleşen doğal bozulma süreci tersine döndürülüp yaşlanmak engellenebilir mi? Bunun üzerine araştırmacılar hipotalamik kök hücreleri harap edilen farelere ve hipotalamik kök hücre sayısı normal seyrinde olan orta yaşlı farelerin hipotalamuslarına kök hücre enjekte etti. İki grupta da bu işlem yaşlanmayı yavaşlattı veya tersine çevirdi. Sebebi ise hipotalamik kök hücrelerden serbest bırakılan mikroRNA'ların (miRNA) yaşlanma karşıtı etkide bulunmasıydı. Bunun üzerine araştırmacılar hipotalamik kök hücrelerden aldıkları eksozomları (eksozom: miRNA içeren doğal nanokesecik) iki grup farenin BOS'una (beyin-omurilik sıvısı) enjekte etti. Sonuç olarak konrol ve deney grubu farelerinde miRNA'lar yaşlanmayı büyük ölçüde yavaşlattı.
Biliminsanları edinilen bu bilgiyi insan yaşamında yaşlılık ve yaşlılığın beraberinde getirdiği hastalıkların tedavisinde kullanmak için araştırmalara devam ediyor.