Evinize yaptığınız alışverişi bir süre aksattığınızı düşünün. Ne kadar mala sahip olursanız olun, elbet bir gün elinizdekiler tükenecektir. Bu durumda sıkıntıya düşersiniz.
Mevcut kaynakları tükettiğinizde dışarıdan takviye yapmaya yönelirsiniz. Yani marketin yolunu tutarsınız. Evimizi bir ekonomi gibi düşünürsek; ihtiyaç duyulan mal, dışarıdan temin edilmek durumundadır.
İşte ülkelerde de durum böyledir. Bir ülkede ihtiyaç fazlası olan ürün, yabancı bir ülkeye satılabilir. Buna kısaca ihracat denir. Gelin, bu kavramı daha yakından tanıyalım.
İçerik
- 1 İhracat Nedir?
- 2 İhracat Türleri Nelerdir?
- 2.1 Özellik Arz Etmeyen İhracat
- 2.2 Ön İzne Bağlı İhracat
- 2.3 Kayda Bağlı İhracat
- 2.4 Konsinye İhracat
- 2.5 Kredili İhracat
- 2.6 İthal Edilmiş Malın İhracı
- 2.7 Takas veya Bağlı Muamele Yoluyla Yapılacak İhracat
- 2.8 Ticari Kiralama Yoluyla Yapılacak İhracat
- 2.9 Transit Ticaret
- 2.10 Bedelsiz ihracat
- 2.11 Yurt Dışı Fuar ve Sergilere Katılım
- 2.12 Serbest Bölgelere Yapılacak İhracat
- 3 İhracatın Püf Noktaları Nelerdir?
- 4 İhracat Nasıl Yapılır?
- 5 İhracatçı Kimdir?
- 6 E-ihracat Nedir?
- 7 İhracatın Faydaları
- 8 İhracat Destekleri
İhracat Nedir?
İhracatın ne olduğunu en basit haliyle açıklayalım. Bir ülkenin sahip olduğu mal ve hizmetleri, ihtiyacı olan yabancı bir ülkeye döviz karşılığında satmasına denir.
İhracat, kısaca dışa satım yapmaktır. Bu satım, gerçek veya tüzel kişiler aracılığıyla gerçekleştirilir. Başka bir tanımla; bir ülke sınırları içinde, kişi veya kuruluşların ürettiği serbest dolaşımdaki mal-hizmetlerin başka ülkelere satılmasıdır.
İhracatın İngilizcesi export’tur. Türk Dil Kurumu (TDK) ihracatı şöyle tanımlar; “Bir ülkenin ürettiği malları başka bir ülkeye veya ülkelere satması, dış satım.”
Unutmayalım ki rekabetin var olduğu ekonomik bir ortamda malı üretmek kadar, üretileni uluslararası pazarda satabilmek de önemlidir. Çünkü döviz girdisi, ekonomik kalkınma açısından önem taşır.
Temelde ihracat ve ithalat birbiriyle bağlantılı kavramlardır. Birinin ne olduğunu bilmeniz aslında yeterli gelebilir. Çünkü ihracat, ithalatın tam tersidir.
Bütçe Açığı Hakkında Bilgiler
Yani ihracat nasıl dışa satım ise, ithalat da dış alım demektir. Türkiye’den örnek verelim. Ülkemiz bir mal ya hizmeti İngiltere’ye yolluyorsa ihracat; eğer oradan alıyorsa ithalat gerçekleştirmiş olur.
Aslında “dış ticaret” diye bir kavram vardır ki, ihracat ve ithalat bir araya geldiğinde bunu oluşturur. Dünya üzerindeki bütün ülkeler kendi insanlarının talep ve ihtiyaçlarını karşılamak zorundadır.
Sözünü ettiğimiz talep ve ihtiyaçların karşılanabilmesi için mal ve hizmet üretmeye gereksinim duyar. Fakat bunları oluşturabilmesi için kaynağa ihtiyacı vardır.
Bu noktada her ülkenin kısıtlı kaynakları olduğunu hatırlatmalıyım. Ülkeler kendi üretim ihtiyacını kendileri karşılayamadıkları durumda diğer ülkelerden tedarik desteği alırlar. Bu durumda devreye dış ticaret girer.
Küreselleşen ekonomide ihracat olmazsa olmaz bir faaliyet haline gelmiştir. Bütün bir dünyayı pazar olarak değerlendirebilmek ihracat anlamına gelir. Çünkü her ülke hedef pazar olabilir.
İhracat ve ithalat bir araya geldiğinde bir ülkenin dış ticaret dengesini meydana getirir. İhracatının artması ekonomik açıdan oldukça iyidir.
Üretilen mal ya da hizmeti başka bir ülkeye satmak, bunun devamlılığını sağlayıp yüksek gelirler elde etmek sanıldığı kadar basit değildir. Elbette birtakım şartları ve kuralları vardır.
Yapılan her işte olduğu gibi ihracatta da disiplin olmazsa olmazdır. Örneğin, talep edilen ürünün belirtilen zamanda teslim noktasına ulaştırılması gerekir. Aksi takdirde ihtiyacı karşılamayabilir.
İhracat Türleri Nelerdir?
Dışa satım yapılması aşamasında en önemli hususlardan biri hangi türde ve nereye gönderileceğidir. Ürünün iyi tanınması, hangi kurallara tabi olacağını bilmemizi sağlar.
Doğru olmayan ihracat uygulamaları, zaman ve para kaybına sebep olur. Bu sebeple uygun ihracat şeklini bilmeliyiz.
İhracatı her ne kadar tek çeşitmiş gibi düşünsek de, gerçekte böyle değildir. Kendi içinde çeşitlere ayrılır. Bunları 3 farklı grupta inceleyebiliriz;
- Yapılan işlemlere göre
- İhracatın gerçekleştirileceği ülkeye göre
- İhracata konu olan ürüne göre
Şimdi sizlere gerçekleştirilen işlem türlerine göre ihracatın kaça ayrıldığını açıklayacağız;
- Özellik arz etmeyen ihracat
- Ön izne bağlı ihracat
- Kayda bağlı ihracat
- Konsinye ihracat
- Kredili ihracat
- İthal edilmiş malın ihracı
- Takas veya bağlı muamele yoluyla yapılacak ihracat
- Ticari kiralama yoluyla yapılacak ihracat
- Transit ticaret
- Bedelsiz ihracat
- Yurt dışı fuar ve sergilere katılım
- Serbest bölgelere yapılacak ihracat
- Yurt dışı müteahhitlik hizmetleri kapsamında yapılacak ihracat
Yukarıda açıkladığımız ihracat türlerini daha detaylı inceleyelim. Aşağıda kısa açıklamalara yer vereceğim. Daha detaylı bilgi için Türkiye İhracatçılar Meclisi’nin resmi web sitesine bakabilirsiniz.
Özellik Arz Etmeyen İhracat
Eğer bir malın dışa satımında herhangi bir yasak yoksa ve ihraç edilmesi için herhangi bir izin gerekmiyorsa, bu ihracat işleminin “herhangi bir özelliği olmadığı” varsayılır.
Kayda bağlı mallar listesi dışında kalan veya kayda bağlı olmaksızın gerçekleştirilen ihracatların bu grupta yer aldığını söylemek yanlış olmaz. Genel gümrük prosedürleri uygulanır.
İhracat yapacak olan, ihracatçı birliğine onaylattığı belgeler ve gümrük beyannamesi ile Gümrük Müdürlüğü’ne başvurur. Ardından ihracat gerçekleşir.
Görüldüğü gibi özellik arz etmeyen ihracatlarda herhangi bir zorluk veya uyulması gereken katı bir kural yoktur. Bunu adından da anlayabilirsiniz.
Ön İzne Bağlı İhracat
Nispeten daha sıkı kuralları vardır. İhraç edilecek mal;
- Uluslararası anlaşma
- Yasa
- Kararname
- İlgili sair mevzuat uyarınca belli bir merciin ön iznine bağlı olarak dışa satılır.
Eğer ilgili merciilerden ön izin alınırsa ihracat gerçekleştirilebilir. Fakat bu aşamada ihracat mevzuatı hükümleri uygulanmalıdır.
Ön izne bağlı ihracatı size bir örnekle açıklayalım. Ankara’da herhangi bir savunma sanayi firması, Avrupa ülkelerine ihracat gerçekleştirecek olsun.
İhraç edilecek ürün her neyse onun uluslararası anlaşma, kanun, kararname ya da mevzuat bakımından bir ön izin şartı olup olmadığına dikkat edilmelidir.
Diyelim ki mal veya hizmetin ön izin şartı var. Bu durumda ilgili birimlere bildirimde bulunmalıyız.
Kayda Bağlı İhracat
Bazı mallar, Kayda Bağlı İhracat Listesi’nde yer alır. Peki, hangi mal neye göre bu liste içerisinde yer alır?
Ekonomi Bakanlığı tarafından yayımlanan Tebliğ, hangi malların bu listede bulunacağını belirler. Liste sürekli güncellenir. Kayda bağlı ihracat yapılabilmesi için gerekli aşamaları şöyle açıkladık;
Ülkemiz Ekonomi Bakanlığı duruma göre; ihraç ürünlerine miktar kısıtlaması getiren ülkelere yapılan, kısıtlama kapsamındaki malın dışa satımına ait kaydı yapılmış beyannamelerin sürelerinde değişiklik yapabilir.
Daha kısa bir anlatımla, yukarıda bahsedilen 30 günlük zaman dilimini kısaltabilir ya da uzatabilir.
Varsayalım ki gıda sektöründe faaliyet gösteren bir işletmesiniz ve ihracat yapacaksınız. Öncelikle ihraç edeceğiniz malın kayda bağlı ürünler listesinde olup olmadığına bakmalısınız.
Müsteşarlığın yayımladığı tebliğleri takip etmelisiniz. Eğer malımızı bu listede görürsek, beyanname ile birlikte İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği’ne kayıt başvurusu yapmalıyız. Gümrük idaresine sunulan beyannamenin ardından işlemlere devam edilir.
Konsinye İhracat
Konsinye ihracatı, bir örnekle açıklayalım. Tekstil ürünleri ihraç eden bir firma olduğunuzu varsayalım. Ürünün kesin satışı daha sonra yapılacak.
Eğer ürünün parçalarını ya da numunesini önceden gönderiyorsak, bu konsinye ihracattır. Teslimat öncesinde, satış sırasında ve sonrasındaki bildirim işlemlerine ve sürelerine uyulmalıdır.
Kredili İhracat
Bu tür ihracatların ilgili müracaatlarında malın türü, ödeme planı ve ödeme süresini içeren satış sözleşmesinin aslı ve Türkçe tercümesi ilgili ihracatçı birliklerine iletilir.
Satış sözleşmesi alıcı ve satıcı arasında imzalanır. Sözleşme telgraf, telaks veya telefaks ile yapılamaz.
Kredili ihracat süresi tüketim mallarında 2 yıl ve yatırım mallarında 5 yıldır. Fakat bu süreleri aşan kredili ihracat talepleri hakkındaki kararı müsteşarlık verir.
Bu tarz ihracatların uygun bulunmasıyla birlikte ihracat birlikleri tarafından gümrük beyannamesi üzerine kredili ihracat meşhuratı düşülür ve onaylanır.
İthal Edilmiş Malın İhracı
Rejim çerçevesinde ithalatı gerçekleştirilmiş ve vergileri ödenmiş yabancı menşeli malların ihracatı demektir.
Gümrük mevzuatına bakıldığında; serbest dolaşımdaki yeni veya kullanılmış malım ihracatı genel esaslar ile gerçekleştirilir. Fakat ihracatın desteklenmesine ilişkin mevzuat, yatırım mevzuatı ve gümrük mevzuatının mahrecine iade hükümleri saklıdır.
Takas veya Bağlı Muamele Yoluyla Yapılacak İhracat
İhracat gerçekleştiren ülkeler döviz almak yerine ithalat ile karşılık alır. Önceden izin şartı gerektirir ve 6 ay süresi vardır.
İlgili ihracatçı birliklerine gerekli evraklarla başvurulur. İhraç edilen ülkeden ihracat bedeli yerine bir miktar mali hizmet veya teknoloji ithal edilir.
Ticari Kiralama Yoluyla Yapılacak İhracat
İlgili ihracata yönelik başvuru formundan bir nüsha doldurulur. İlgili ihracatçı birliğine başvuru yapılır. Mal bir süreliğine, belirlenen bedel karşılığında yurt dışına çıkarılır ve kiralanır.
Transit Ticaret
Serbest dolaşımda olan veya yurtdışından satın alınan malın ülkemiz üzerinden transit veya doğrudan tekrar ihraç edilmesi anlamına gelir.
Transit ticarete konu olan mallar; ithalata ve ihracata ilişkin vergi, resim, harç ve fona tabi tutulmaz, bu ücretler tahsil edilmez.
İthalat ve ihracat yasağı bulunan ülkelerin transit ticaret girişiminde bulunması yasaktır.
Bedelsiz ihracat
Adından da anlaşıldığı gibi; herhangi bir bedel talep edilmeksizin ürünlerin yurt dışı edilmesidir. Buna örnek olarak yedek parça, numune gönderimi veya yolcuların yanında taşıdığı eşyaları gösterebiliriz.
Daha resmi bir tanımla; bedeli yürürlükte olan Kambiyo Mevzuatı ile belirlenen, yurda getirilmesi gerekli olmaksızın yurt dışına kesin olarak mal çıkışıdır.
Bedelsiz ihracata konu olabilecek malları buradan öğrenebilirsiniz.
Yurt Dışı Fuar ve Sergilere Katılım
Yurt dışı fuarlara, sergilere ve çeşitli organizasyonlara katılan firmalar geçici ihracat yaparlar. Fakat eğer ürünlerini fuarda satarlarsa, dönüşlerinde bu ihracı kati ihracata çevirdiğini bilmek gerekir.
Serbest Bölgelere Yapılacak İhracat
İhracat Mevzuatı hükümleri çerçevesinde gerçekleştirilir. Dahilde İşleme Rejimi, KDV uygulamaları ve Türkiye İhracat Kredi Bankası uygulamalarına dair mevzuat hükümleri saklıdır.
Gerçekleştirileceği ülkeye göre ihracat türlerini şöyle açıkladık;
Bunların;
- Avrupa Birliği ülkelerine
- Serbest Ticaret Anlaşması’na (STA) göre
- Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi’ne (GSP) kapsamında Türkiye’ye taviz tanıyan ülkelere ihracat olmak üzere üçe ayrıldığını bilmeniz yeterli olacaktır.
İhracata konu olan ürünlere göre ihracat çeşitlerini açıklamamız gerekirse;
Görüldüğü gibi ihracat türleri aslında oldukça çeşitlidir.
İhracatın Püf Noktaları Nelerdir?
Basit bir işlem olmadığını daha önce belirttiğimiz ihracat; iş planlama aşamasında potansiyel ürünler, hedef pazar bilgileri ve satış taktiklerini bilmeyi gerektirir.
Peki, hedef pazarı nasıl seçmeliyiz?
Eğer bir ülke hedef pazar seçilecekse sosyal, ekonomik ve politik yapıları araştırılmalıdır. Coğrafi konum da büyük önem taşır. Sektörün endüstriyel anlamda ne tür bir yapıya sahip olduğu bilinmelidir. Teknolojik gelişimi de dikkat edilmesi gereken bir diğer konudur.
İkinci aşama olarak “hedef ürünün belirlenmesi” gelir. İthalatçının talepleri veya tercihlerine göre hedef ürünler şekillenebilir.
Ardından “müşterilerin bulunması ve tanıtım” gelir. Bu noktada ihracatçı elindeki ürünleri etkili bir şekilde tanıtmak için profesyonel bir internet sitesi açabilir. Yurt dışı organizasyonlara katılması da iyi bir fikir olacaktır.
Dördüncü aşama olarak “dış pazara giriş” gelir. İhracatçı doğrudan ihracat yapabilir. Bunun yerine komisyoncular, acenteler veya dış ticaret şirketlerini de kullanabilir.
İhracatta son olarak yasaklar, kontroller ve izinler dikkate alınmalıdır.
Dağıtım kanalları ve faaliyetler de ihracat için önem taşır. Ürünün niteliklerinin değerli olabileceği ağlar tespit edilmelidir. Fiyatlar hem esnek hem de maliyetlerle uyumlu olmalıdır.
Tüm bu püf noktalara dikkat ederek sağlıklı bir ihracat gerçekleştirebilirsiniz.
İhracat Nasıl Yapılır?
İhracatçı olmak isteyen kişi ya da firmalar gerekli belgeleri alıp tüm işlemleri yerine getirdikten sonra, hiç satış yapmasalar dahi “ihracatçı” unvanını alırlar.
Bir ülkenin ihracatı nasıl yaptığı en çok merak edilen konulardan biridir. Size kısa ve anlaşılır biçimde ihracat aşamalarını şöyle açıklayabiliriz;
- Öncelikle onay, izin ve kayıt gibi işlemler için ilgili ihracatçı birliklerine müracaat etmek gerekir.
- Ardından gümrük beyannameleri ile gerekli olabilecek diğer belgeler hazırlanır.
- Tüm hazırlıkların ardından gümrük idaresine müracaat edilir.
- Engel görülmemişse fiili ihracat gerçekleşir.
- Son olarak kredili işlemlerde zorunlu olan dövizlerin yurda getirilmesi işlemi yapılır.
Peki, ihracat faaliyetlerinde bulunmak için “Ben ihracat yapacağım” demek yeterli midir? Hayır, başlamadan önce “ihracat iş planı”na ihtiyacınız olacaktır.
Size ihracata başlamanız için izlemeniz gereken adımları söylüyorum;
- Firma kurmak
- İhracatçı Birliklerine Üye Olmak
- Gümrük Müşavirliği tarafından yetkilendirilmek.
İhracat yapmak için Türkiye sınırlı içinde resmi olarak kurulmuş bir firmaya sahip olmak gerekir. Anonim-limitet şirketler ya da şahıs şirketleri olabilir.
Ardından, Türkiye İhracatçılar Meclisi’ne bağlı olup 13 Genel Sekreterlik alanında örgütlenmiş 61 İhracatçı Birliği’nden birine üye olmak gerekir.
İhracat işlemlerinin gümrüklerdeki takibi için yetkilendirilmiş bir gümrük müşaviri ile anlaşma yapılabilir. Bu işi kolaylaştırır. Fakat gümrük müşavirine yetki verilmelidir.
Bu aşamaların ardından ihracata başlayabiliriz. Ya elimizde ürün vardır, ya da ürün tavsiyelerine ihtiyaç duyarız.
İhracatçı Kimdir?
Bir malı ihraç eden kişi veya işletmeler ihracatçı olarak adlandırılır.
T.C. Ekonomi Bakanlığı’na bağlı İhracat Genel Müdürlüğü, ihracatçı olabilmenin tanımını şu şekilde yapmıştır;
İhracatçı olabilmek için herhangi bir belgeye veya izin sertifikasına ihtiyaç duyulmaz.
İhracat yapabilmek için öncelikle kurumsal vergi numarası ve ihracatçı sıfatına sahip olmak gerekir.
E-ihracat Nedir?
Özellikle son zamanlarda bu söylemi sıkça duyuyor olabilirsiniz. Size en sade şekilde e-ihracatı şöyle açıklayabiliriz;
Mal veya hizmetin bir ülkeden yurt dışına internet üzerinden satılması anlamına gelir. Yani yukarıda bahsettiğimiz ihracatın internet aracılığı ile yapılanı olarak düşünebilirsiniz.
Mala alıcı bulma, ihraç edilecek malın sergilenmesi ve sipariş alma gibi kilit noktalar internet üzerinden yapılır.
E-ihracat, normal ihracata göre avantajlı mıdır?
Evet, e-ihracat daha avantajlıdır. Çünkü, çok sayıda ülkeden milyonlarca müşteriye ulaşılabilir.
“Dünyanın bir diğer ucundaki insan, ayağıma ürün almaya gelmeyeceğine göre internet sitesinden onu sergilemem çok daha mantıklı.” şeklinde düşünen bir ihracatçı, haksız sayılmaz.
Bunlara da sıcak bakmıyorsanız, kendiniz bir web sitesi kurarak ihracat yapabilirsiniz!
İhracatın Faydaları
Bir ülkenin ekonomik büyümesi için oldukça önemli olan ihracat, firmaların gelişimi için de iyi bir fırsattır. Çünkü rekabet gücünü artırır.
Şimdi, bir firma için ihracatın ne gibi yararlar sağladığına bakalım;
Uluslararası ticaretin temel yapıtaşı olan ihracat, dış ticaret dengesinin korunmasına katkı sağlar.
Makroekonomik dengeleri iyileştirir. Aynı zamanda istihdam, üretim ve karlılığı artırır. Dünya üzerindeki dev ekonomilerin en fazla ihracat yapanlar olduğunu söyleyebiliriz. Bunlar;
- Çin
- ABD
- Almanya
- Japonya
- Hollanda
Şirketler ihracata daha fazla önem vermelidir. Hem şirketin gelişimi hem de ülke ekonomisine katkı sağlaması açısından bu önemlidir.
Başarılı bir ihracat için, potansiyel riskler azaltılmalıdır. Bu da ancak Pazar araştırması ile mümkün olur.
İhracat Destekleri
İhracat yapma aşamasında devletin desteği önem taşır. Özellikle üretim, pazarlama ve markalaşma gibi aşamalarda devlet ihracatçının yanında olur. Sağlanan desteklerle ihracatçı rahatlar.
Peki, bu destekler nelerdir? Onlara şöyle bir göz atalım;
- Yurt dışı fuar desteği
- Tasarım desteği
- Yurt dışı birim marka tanıtım desteği
- Pazara giriş belgeleri desteği
- Yurt içi fuar desteği
İhracat destekleri şekil, hukuk ve süreç açısından dikkatli bir şekilde incelenir ve takip edilirse faydalı olur. İhracat hedeflerine ulaşmayı kolaylaştırır.