Kombine Oral Kontraseptifler
Kombine Oral Kontraseptifler
Estrojen ve progesteron içeren kombine doğum kontrol hapları son otuz yıl içinde aile planlaması programlarında en etkili ve emin doğum kontrol yöntemi olarak kullanılmaktadır.
İlk kez 1956 yılında Porto Riko’da denenmiş ve çok etkili olduğu görülerek 1960’lara kadar yaygın olarak kullanılmıştır. 1960 yılında ilk tromboflebit vakasının bildirilmesi ile estrojen miktarı çok düşük tutulup, progesteron ön plana çıkarılmaya çalışılmıştır. 1975-85 yıllarında hapların over kistini ve kanserini, endometrial kanseri, uterin fibrioidleri, ektopik gebelik ve dismenoreyi önlenmesi gibi kontraseptif olmayan yararları da belirlenmiştir.
Haplar gebeliği bir dizi etki mekanizması ile önlerler;
- FSH ve LH’yı baskılayarak ovulasyonu önlerler,
- Tüplerin motilitesini arttırarak ovumun taşınmasını hızlandırırlar,
- Uterus içindeki endometriumun fonksiyonlarını değiştirerek ödem alanlarının oluşmasına neden olurlar. Bu da implantasyonu engeller,
- Servikal mukusun geçirgenliğini azaltırlar. Progesteron servikal gland salgısını koyulaştırarak, spermlerin uterus içine geçmesini önler.
Oral Kontraseptiflerin Yan Etkileri
- Hipomenora veya Amenore; Hap kullanan kadınlarda düşük doz estrojene bağlı endometrium yenilenmesi daha az olur. Bu nedenle hap alınmayan 7 gün içinde kanama çok az olabilir veya hiç olmayabilir. Bu nedenle hap kullanmaya başlamadan önce kadınlara adetlerinin azalacağının anlatılması önemlidir.
- Siklus ortasında lekelenme: Düşük estrojen düzeyine bağlı ortaya çıkan bu kanamaların bir zararı olmadığı halde, diğer ara kanaması yapan jinekolojik rahatsızlıklara karşı ayırıcı tanısının yapılması gerekir.
- Siklus ortasında lekelenme: Düşük estrojen düzeyine bağlı ortaya çıkan bu kanamaların bir zararı olmadığı halde, diğer ara kanaması yapan jinekolojik rahatsızlıklara karşı ayırıcı tanısının yapılması gerekir.
- Bulantı: Hapa yeni başlayanlarda görülebilir, zamanla geçmesi beklenir.
- Memelerde dolgunluk: Hapların bileşiminde bulunan estrojen ile ilişkili ortaya çıkar.
- Depresyon ve diğer ruhsal değişiklikler: Haplarda bulunan hormonlar, kadınların duyguları üzerine doğrudan kimyasal etki yapabilirler. Bu nedenle kadınlarda depresyonun değerlendirilmesi gerekir.
- Vücut Ağırlığında Değişiklikler: Estrojen CH metabolizmasını etkileme özelliği vardır. Fakat bu etki haptaki estrojenin dozuna ve kişinin CH metabolizmasına bağlı olarak değişir. Hap kullanırken şişmanlayanlar kadar zayıflayanlar da vardır. Ancak sıvı tutulması ve iştahta artmaya bağlı kilo artışı görülebilir.
- Deri Değişiklikleri: Hap kullananlarda özellikle uzun süre güneşte kalındığında kloazmasaptanmıştır. Tehlikeli olmamakla birlikte bu tür değişikliklerin kalıcı olması sorun yaratabilir. Nadiren kullanmada artış görülebilir.
- Laktasyonun Baskılanması; Laktasyon sırasında kombine haplar yerine sadece progestin içeren haplar kullanılmalıdır. Çünkü estrojen laktasyonu baskılar.
- Baş Ağrısı; Hap kullanırken ortaya çıkan veya şiddetlenen baş ağrılarının mutlaka değerlendirilmesi gerekir.
- Hipertansion: Gebeliğinde hipertansiyonu olan kadınların, hap kullanımı sırasında da hipertansiyonla karşılaşma riskleri vardır. Hapa bağlı hipertansiyon genelde hafif seyreder. Hap bırakıldıktan sonra normale döner. Fakat uzun süreli hap kullananlarda, 35 yaşın üzerinde ve sigara içenlerde kombine haplar önerilmez. Eğer diyastolik basınç sürekli 90 mmHg den yüksek ise hap kesilir. Daha düşük ise, düşük doz haplar verilerek kadın izleme alınır. Hap kullanırken tansiyonu yükselen kadınlar, sonraki yaşamlarında hipertansiyon için potansiyel kişilerdir. Bu nedenle kan basınçlarının rutin olarak izlenmesi gerekir.
- Tromboembolik Etki: Tromboz teşekkülü, estrojen içeren haplara bağlıdır. Bu nedenle düşük doz haplar kullanılmalıdır. Estrojen fibrin formasyonunu hızlandırarak pıhtılaşmaya neden olur. Kardiovasküler sistem hastalığı ve serebral yetmezliği olanlara, koroner arter hastalığı ile ilişkili risk faktörleri (sigara, hipertansiyon, şişmanlık, diyabet) bulunanlara hap verilmemelidir.
- Diyabet üzerine etkisi: Kombine haplar plazma insulin düzeyini olumsuz yönde etkilerler. Bu nedenle diyabetik kadınlarda diyabetin kontrolünü zorlaştıracağından (gebelikte olduğu gibi) kullanılması önerilmez.
- Karaciğer üzerine etkisi: Estrojenin karaciğer fonksiyonları üzerine etkisi vardır. Hap kullanımı ile beningn hepatik adenomlar arasında ilişki bulunmuştur. Ancak bu risk uzun süreli kullanımlarda ortaya çıkmaktadır (4 yıldan fazla). Abdominal ağrı ve hepatomegali, adenomu düşündürmelidir.
Oral Kontraseptiflerin Kontraendikasyonları
- Gebelik,
- Tromboflebit veya tromboembolik hastalık öyküsü,
- Fonksiyon bozukluğu gösteren akut ve kronik tip karaciğer hastalığı, akut safra kesesi hastalığı,
- Estrojene bağlı karsinoma,
- Bilinen veya şüpheli meme korsinomu,
- Teşhis edilmemiş uterus kanamaları,
- Fazla sigara içme,
- Hipertansiyon,
- Diyabet,
- Toksemi,
- 40 yaşın üzeri,
- Hiperlipoproteinemia,
- Menstural siklusu düzene girmemiş adole-sanlar,
- Koroner arter veya iskemik kalp hastalığı öyküsü olanlar.
Oral Kontraseptiflerin Tehlike Belirtileri
- Şiddetli karın ağrısı
- Şiddetli göğüs ağrısı, öksürük, nefes darlığı
- Şiddetli baş ağrısı, baş dönmesi, halsizlik, uyuşukluk,
- Görme sorunu (bulanık görme ve görme kaybı) konuşma zorluğu,
- Şiddetli bacak ağrısı.Kadına yukarıdaki sorunlardan biri ile karşılaştığında veya depresyon, sarılık ve memede sertlik sorunu olduğunda doktora başvurması gerektiği açıklanmalıdır.
Oral Kontraseptif Kullanımında Dikkat Edilecek Noktalar
- Haplar kullanılmaya başlandığı ilk ayda ek bir doğum kontrol yöntemi daha kullanılmalıdır. İlk ayda haplar gebeliği yüzde yüz önlemeyebilir.
- Hapın her gün aynı saatte alınması daha doğru olur.
- Adetler arasında lekelenme şeklindeki kanama birkaç ay devam ederse doktora başvurulması gerekir.
- Doğum kontrol haplarının etkinliği, tbc için kullanılan rifampisin, dilantin, karbomapezin, ampisilin veya tetrasiklin gibi ilaçların bağırsaklardan emilimini ve karaciğer fonksiyonlarını bozması sonucu bir miktar azalabilir.
- Eğer bir hap unutulmuşsa hatırlandığında hemen alınmalı, o günün hapı ise normal zamanında alınmalıdır.
- Peş peşe iki hap unutulmuşsa hatırlayınca hemen 2 hap birden alınmalı, ertesi gün tekrar 2 hap birden alınmalıdır. Ancak gebe kalma olasılığına karşı bir sonraki adete kadar ek bir yöntem (prezervatif veya spermisid) kullanılmalıdır.
- Peş peşe 3 hap unutulduğunda, 3 gün üst üste ikişer hap alınır ve bir sonraki adete kadar ek bir yöntemle korunulur.
- Hap kullanırken bir adetin atlaması sık görülür. Gebelik yoksa normal hap kullanmaya devam edilir.
- Gebe kalmaya karar verildiğinde, hap kesildikten sonraki iki-üç ay başka bir yöntemle korunmak ve sonra gebe kalmak daha doğru olur. Bunun nedeni siklusun normal düzene girmesini sağlamaktır.
- Bir hastalık nedeni ile muayeneye gidildiğinde veya hastaneye yatmak gerektiğinde hap kullanıldığı doktora söylenmelidir.
- Hapların tehlike belirtilerinin kullanan tarafından mutlaka bilinmesi gerekir.
- Kullanmaya başladıktan sonra birinci izlem ilk üç ay içerisinde, daha sonra 6-12 aylık aralarla kontrol edilir.