Pavlov’un Köpekleri Deneyi
Ivan Petrovich Pavlov (1849-1936), altın değerinde bilimsel keşif çağında yaşadı.
Rus İmparatorluğu’nda doğan ve ailesinde genç yaşlardan itibaren entelektüel açıdan meraklı ve alışılmadık derecede enerjik olduğu bilinen Pavlov, 1904’te sindirim fizyolojisi konusundaki çalışmaları nedeniyle Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü’nü kazandı ve onu ilk Nobel ödülünü alan Rus yaptı. Buna rağmen, Pavlov’un bilime en iyi bilinen katkısı, Pavlovcu şartlandırmanın (klasik şartlandırma olarak da bilinir) temeli haline gelen köpek deneyleriydi.
Pavlov’un Köpekleri Deneyi Nedir?
Ivan Pavlov’un köpekleri deneyi, 1890’larda, Rus fizyologun çeşitli koşullar altında meydana gelen tükürük oluşumunu ölçmek için köpeklerin yanaklarına cerrahi olarak küçük tüpler yerleştirdiği bir deneydir.
Pavlov’un köpekleri deneyi, tesadüfi bir keşfin parçası olarak ortaya çıktı. Pavlov o sırada köpeklerin mide sistemleri üzerinde araştırma deneyleri yapıyordu. Bu araştırmanın bir parçası olarak, Pavlov ve asistanları, her bir köpeğin önüne yerleştirildiğinde ürettiği tükürük miktarını ölçmek amacıyla, köpeklerin çeşitli yenilebilir ve yenemez öğelerle barındırıldığı odaya girecekti.
Pavlov’un, köpeklerin yenilebilir ürünlerle sunulduğunda salya akacağı yönündeki öngörüsü kısa sürede doğru çıktı. Bu, hayvanlarda yiyeceklerin görmesi ve kokusunun tükürük salgılamasına neden olduğu koşulsuz bir tepkiyi temsil eder. Fakat Pavlov daha sonra ne olacağını tahmin edemezdi.
Beklenmedik Bir Olay
Mide deneyini yürütürken Pavlov, tuhaf bir şey fark etmeye başladı. Köpeklerin, önlerine yiyecek koyulduğunda değil, salona yiyecek götürmek için salona gelen Pavlov’un asistanlarından birinin ayak seslerini duyduklarında salya akmaya başladıklarını fark etti.
Pavlov, köpeklerine hemen hemen her ses, öğe veya olayı yiyecek ödülüyle ilişkilendirmeyi öğretebileceğini çok geçmeden fark etti. Başka bir deyişle, tükürük salgısının öğrenilmiş bir yanıt olduğu ortaya çıktı. Pavlov’un köpek deneyinde kullanılan en ünlü parça bir zildi. (Pavlov veya asistanlarından biri köpeklerini beslemeden önce bir zil çalar. Çok geçmeden, tek bir zil çalma eylemi köpeklerin görünüşte nötr olan bu eylemi yiyecek vaadiyle ilişkilendirmeleri için yeterli olacaktır.)
Pavlov’un Koşullandırması
Pavlov’un köpek deneyindeki doğuşuyla, Pavlovcu şartlandırma, bir hayvanın veya insanın, şartlandırılmamış olsaydı bir uyarana belirli bir şekilde yanıt vermek üzere koşullandırılabileceği bir davranış psikolojisi (veya davranışçılık) biçimi olarak tanımlanır hiçbir şekilde söz konusu eylemle ilişkilendirilmemelidir.
Size ne demek istediğimi göstereyim:
Koşulsuz Uyaran Koşulsuz Bir Yanıta Neden Olur
Pavlov’un deneyinden ve Pavlovcu koşullanmanın keşfinden önce, koşulsuz bir uyaranın koşulsuz bir tepkiye neden olduğu bilim dünyasında iyi biliniyordu.
Pavlov’un köpek deneyi açısından buna bir örnek verecek olursak, köpeklerin doğrudan önüne konan ve onların tükürük salgılamasına neden olan mama olabilir. Bu örnekteki koşulsuz uyaran besindir ve koşulsuz tepki ise tükürük salgısıdır. Pavlov’un köpeklerinin (salya akıtma) tepkisi koşulsuzdu çünkü yiyeceğe bu şekilde yanıt vermek için eğitilmeleri gerekmiyordu, bu doğal olarak gerçekleşti.
Nötr Bir Uyaran Yanıt Vermemeye Neden Olur
Koşulsuz bir uyaranın koşulsuz bir tepkiye neden olması gibi, Pavlov, genel olarak üzerinde mutabık kalınan, nötr bir uyaranın yanıt vermediği teorisini doğruladı.
Pavlov’un köpekleri deneyi açısından buna bir örnek verecek olursak, Pavlov’un veya yardımcılarından birinin, zili yiyecek için bir uyarıcı olarak koşullandırmak için zaman ayırmadan ve köpekleri beslemeden önce bir zili çalması olabilir. Zili hala nötr bir uyaran halindeyken çalarlarsa, koşullu veya koşulsuz hiçbir yanıt oluşmazdı. (Zilin ne kadar yüksek olduğuna bağlı olarak, ilk birkaç kez çalındığında köpekler ürkmüş olabilir, ancak bu deney için gereksizdir.)
Koşullu Bir Uyaran Koşullu Bir Yanıta Neden Olur
Sonunda Pavlov, deney boyunca koşullu bir uyaranın koşullu bir tepkiye neden olduğunu keşfetti.
Pavlov’un köpek deneyi açısından buna bir örnek verecek olursak, Pavlov’un veya yardımcılarından birinin, çın sesini yiyecek vaadine şartlandırdıktan sonra köpekleri beslemeden önce zil çalması olabilir. Bu durumda, zilin sesi nötr bir uyarıcıdan koşullu bir uyarıcıya doğru derecelendirilmiştir, bu nedenle köpeklerin tepkisi (salya akıtma) koşullu bir tepki haline gelmiştir.
Kafanızda daha iyi canlandırmak için deneyin nasıl gerçekleştiğini bir video ile gösterelim
Pavlov’un klasik koşullanmayı keşfi psikoloji tarihinin önemli bir bölümünü oluştururken, çalışmaları bugün daha fazla araştırmaya ilham vermeye devam ediyor. Psikolojiye yaptığı katkılar, disiplinin bugünkü halini almasına yardımcı oldu ve muhtemelen önümüzdeki yıllarda insan davranışı anlayışımızı şekillendirmeye devam edecek. o halde bu önemli muciti hep birlikte analım.