Öksürük Nedir?
Öksürük vücudun, boğaz ve solunum yollarındaki tahriş edici maddelere karşılık olarak gösterdiği tepkidir. Aslında öksürük boğazdaki balgamın ya da yabancı maddenin temizlenmesi şeklinde bir reflekstir. Tahriş edici madde sinirleri uyararak, beyinde öksürük dürtüsü oluşturmaktadır. Beyin, bu yabancı maddeyi vücuttan uzaklaştırmak için, karın ve göğüs kaslarını uyararak, akciğerlerin güçlü bir şekilde hava ile yabancı maddeyi itmesini sağlamaktadır.
Arada bir yaşanan öksürük normal ve sağlıklıdır. Birkaç haftadan uzun süren ya da renksiz veya kanlı mukus oluşmasına neden olan öksürüklerin ise altında yatan bir hastalık olabilir. Ayrıca öksürük, çok nadir olarak acil bakım gerektirmektedir.
Bir öksürük atağı çok güçlü olabilir ve havada saatte yaklaşık olarak 500 mil hızında ilerleyebilir. Uzun süreli devam eden öksürük, yorgunluk, uykusuzluk, baş ağrısı, idrar tutamama ve hatta kaburga kırılmalarına yol açabilmektedir.
Genellikle üç haftadan daha kısa süren öksürükler akut öksürüktür. Üç ile sekiz hafta kadar süren öksürükler ise subakut (yarı akut) öksürüklerdir. Kalıcı olan ve sekiz haftadan uzun süren öksürükler ise, kronik öksürüklerdir.
Öksürüğün Oluşum Nedenleri
Hem geçici hem de kalıcı öksürük birçok durumun sonucu olarak oluşabilmektedir. Bunlar şu şekildedir;
Boğaz temizlenmesi: Boğaz temizlemenin en klasik yolu öksürmektir. Örneğin hava yolları, mukus ya da duman ve toz gibi yabancı madde parçacıkları ile tıkandığında, refleks kökenli bir tepki olarak öksürük, bu parçacıkların temizlenmesini ve daha rahat bir şekilde nefes alınmasını sağlamaktadır. Genellikle bu tür öksürük daha seyrek yaşanmaktadır fakat duman gibi faktörlere maruz kalındığında öksürük artmaktadır.
Virüs ve bakteriler: Öksürüğe neden olan en genel faktörler, grip ve nezle gibi solunum yolları enfeksiyonlarıdır. Solunum yolları enfeksiyonları ise genellikle bir virüs nedeniyle oluşmaktadır ve birkaç gün ya da birkaç hafta sürebilmektedir. Gribe neden olan enfeksiyonları temizlemek ise biraz daha fazla vakit alabilmektedir.
Sigara kullanımı: Öksürüğe neden olan ikincil genel sebep ise sigara kullanımıdır. Sigaranın sebep olduğu öksürük neredeyse her zaman kroniktir ve belirgin bir şekilde sesi vardır.
Astım: Çocuklarda oluşan öksürüğün en temel nedeni astımdır. Tipik olarak astım öksürüğü hırıltıdır ve bu şekilde öksürüğü tanımlamak da kolaydır. Hafif şekilde seyreden astım vakalarında öksürük gözlenebilir, fakat daha şiddetli vakalarda bir soluk aldırma cihazı yardımı gerekebilmektedir. Ayrıca çocuklar büyüdükçe astımın zamanla kaybolması da mümkündür.
İlaçlar: Bazı ilaçların nadir olarak da olsa öksürüğe sebep olabilen yan etkileri bulunmaktadır. Genellikle yüksek kan basıncı (yüksek tansiyon) ve kalp hastalıklarının tedavisinde kullanılan anjiyotensin-dönüştürücü enzim (ACE) inhibitörleri, öksürüğe neden olabilmektedirler. Zestril ve Vasotec ise öksürüğe neden olabilen en yaygın iki ilaçtır. Bu ilaçlara devam edilmediğinde öksürük durmaktadır.
Diğer faktörler: Öksürüğe neden olabilen diğer faktörler ise; ses tellerinin zarar görmesi, burun akıntısı, zatürre, boğmaca ve krup hastalığı gibi bakteriyel enfeksiyon hastalıkları, akciğerlerde damar tıkanıklığı ve kalp yetmezliği gibi ciddi hastalıklar şeklindedir. Ayrıca, gastroözofageal (mide-yemek borusu) reflü hastalığı ise kronik öksürüğe neden olabilmektedir.
Öksürük Tedavisi Nasıl Yapılır?
Öksürüğü tedavi etmenin, oluşum nedenine bağlı olarak birçok yöntemi bulunmaktadır. Sağlıklı yetişkinler için tedavi süreci, kişisel bakımı da kapsamaktadır. Bu doğrultuda öksürük tedavisi aşağıda belirtildiği şekildedir;
1.Kişisel Tedavi
Eğer öksürüğün oluşum nedeni bir virüs ise, tedavide antibiyotik ilaç kullanılması etkili olmayacaktır. Bu durumda öksürüğü yatıştırmak için izlenecek yol aşağıdaki gibidir;
- Bol miktarda su içmek,
- Uyurken ekstra yastıklar kullanarak başı yüksekte tutmak,
- Boğaz yumuşatıcı öksürük damlaları kullanmak,
- Sıcak tuzlu su ile düzenli olarak gargara yaparak boğazdaki balgamı çıkarmak ve boğazı yumuşatmak,
- Duman ve toz gibi zararlı tahriş edici maddelerden uzak durmak,
- Sıcak çaya bal ya da zencefil ekleyerek havayollarının temizlenmesini ve öksürüğü yatıştırmayı sağlamak,
- Burun tıkanıklığının giderilmesi ve daha rahat nefes alınabilmesi için dekonjestan spreyler kullanmak.
2.İlaç Tedavisi
Genellikle ilaç bakımı, doktorun boğazı kontrol etmesi, öksürükten gelen sesi dinlemesi ve herhangi bir başka şikayet olup olmadığını sormasını da kapsamaktadır. Eğer öksürük bakteriyel sebeplere bağlı olarak gelişmiş ise doktor oral antibiyotik ilaçları reçeteye ekleyecektir. Öksürüğün tam olarak iyileşebilmesi için genellikle bir hafta boyunca ilaç kullanmak gerekmektedir. Doktor bunların dışında, söktürücü öksürük şurupları ya da kodein içeren öksürük kesici ilaçları da reçeteye ekleyebilmektedir.
Öksürük Teşhisi ve Testler
Doktor, hastanın boğazını kontrol ederek, öksürüğün sesini dinleyerek ve hastanın şikayetlerini sorarak, öksürüğün nedenini saptamaya çalışır. Eğer doktor, öksürüğün sebebini bulamaz ise, birtakım ek testler yapabilir. Bunlardan biri de, akciğerlerin temiz olup olmadığını anlamak için uygulanan göğüs röntgenidir (X-ray). Fakat eğer doktor alerjik bir durumdan şüphelenir ise, kan ve cilt testlerinin yapılmasını uygun görebilmektedir. Bazı durumlarda ise, balgam ya da mukus, tüberküloz bakterisinin var olup olmadığının tespit edilmesi için analiz edilebilmektedir. Çok nadir olarak öksürük kalp sorunlarının bir işareti olabilir. Fakat doktor bu durumdan emin olmak ve kalbin doğru çalışıp çalışmadığını anlamak için hastadan ekokardiyografi isteyebilmektedir.
Daha zor öksürük vakaları ise, ek testler gerektirebilir. Böyle bir durumda ise, bilgisayarlı tomografi yardımıyla hava yolları derinlemesine incelenebilir ve öksürüğün nedeni saptanabilir. Fakat eğer bilgisayarlı tomografi yardımıyla da bir şey saptanamaz ise doktor hastayı, mide-bağırsak ya da akciğer uzmanına yönlendirebilir.
Tedavi Edilmeyen Öksürük Komplikasyonları Nelerdir?
Çoğu durumda öksürük doğal bir şekilde kendiliğinden bir ya da iki hafta içinde iyileşmektedir. Genellikle öksürük herhangi bir uzun süreli hasara neden olmaz ya da diğer semptomlara yol açmaz. Bazı durumlarda şiddetli öksürük birtakım geçici komplikasyonun yaşanmasına neden olabilmektedir;
- Yorgunluk,
- Baş dönmesi,
- Baş ağrısı,
- Kaburga kırılması.
Bu komplikasyonlar çok nadir olarak gelişmektedir ve öksürük iyileştiğinde yok olmaktadır. Fakat eğer öksürüğün nedeni daha ciddi bir durum ise, öksürüğün kendiliğinden yok olması mümkün değildir. Ve eğer tedavi edilmez ise, daha da kötüye giderek ciddi sorunlara yol açabilmektedir.
Öksürük Önlemenin Yöntemleri
Seyrek olarak yaşanan öksürük, havayollarının temizlenmesine yardımcı olduğu için gerekli olsa da, diğer öksürükleri önleyebilmenin yolları vardır. Bunlar şu şekildedir;
- Sigara kullanımını bırakmak,
- Beslenme alışkanlıklarını değiştirmek, meyve ağırlıklı beslenmek, lif ve flavonoidler bakımından zengin gıdalar tüketmek,
- Mikroplardan korunmak için, bronşit gibi bulaşıcı hastalıklardan muzdarip olan kişilerden uzak durmak,
- Elleri sık sık yıkamak, çatal, havlu ya da yastık gibi eşyaları başkalarıyla paylaşmamak ve başkasının bu gibi eşyalarını kullanmamak.
Acil Müdahale Gerektiren Durumlar
Çoğu öksürük iki hafta içinde önemli oranda azalmaktadır ya da tamamen sona ermektedir. Eğer, bu süre içinde herhangi bir iyileşme yok ise, herhangi bir ciddi sorun belirtisi olup olmadığını teyit ettirmek için doktora gitmek gerekli olacaktır. Ayrıca, ateş, göğüs ağrısı, baş ağrısı, uykulu olma hali ya da dalgınlık gibi belirtiler de meydana geliyor ise, en kısa zaman içinde doktora gitmekte fayda vardır. Özellikle, öksürük ile birlikte ağızdan kan geliyor ya da nefes almada güçlük yaşanıyor ise, derhal tıbbi yardım alınması gerekmektedir.