Yitirilmiş bir amaç mutlu yapmaz kişiyi. Ama arada sırada sağlanan başarının değeri vardır. Bu bana şunu anımsatıyor. Mutlu olmak istenirse kendinden başka şeylerle ilgilenmenin önemi çok büyüktür. Hele ihtiyarlayınca.
Lord Russell, sizce haklı savaşlar olmuş mudur? Bu kelime kullanılabilir mi?
Bertrand Russell — Kullanılabilir; tabiî, «haklıdan ne kastedildiği açıklanmak şartıyle. Haklılıkları kabul edilmiş savaşlar akla gelebilir. Öyleleri vardır ki taraflardan biri haklı olabilir. Ama kötülükten çok iyilik beklenen savaşlardan da söz edilebilir; burada değişik, çok değişik bir sınıflandırma yapmak gerek.
Örneğin insan kurban etmek. Yunanlılar, tarihlerinin başlarında, öz geleneklerinden birisi iken, insan kurban edilmesine yavaş yavaş karşı durmuşlardır; kaldırmak istemişlerdir bu geleneği, ama bir başka grup böyle bir devrimin söz konusu bile edilmesine katlanamıyordu.
Bilgileriniz size, insanoğlunun şimdiye dek tanımadığı bir güç veriyor. Bu gücü iyiye de, kötüye de kullanabilirsiniz. İnsanları birleştiren aile bağına, ancak birlikte mutlu olacağımıza, yoksa tüm perişanlığa gömüleceğimize inanıyorsanız, bu gücü iyiye kullanabilirsiniz.