"Allahım!Senin emrine uyarak falancanın adına hac yapmaya niyet ettim."
Veya:
(( اَللَّهُمَّ لَبَّيْكَ عُمْرَةً عَنْ فُلاَنٍ ))
“Allahumme lebbeyke umraten an fulân”
"Allahım!Senin emrine uyarak falancanın adına umre yapmaya niyet ettim."
Çünkü Rasûlullah-sallallahu aleyhi ve sellem- hac ve umre yaptığı zaman diliyle niyet etmiştir.Bu da Rasûlullah-sallallahu aleyhi ve sellem-'i örnek alarak hacca veya umreye dille niyet etmenin meşrû olduğunu gösterir.
Aynı şekilde Peygamber-sallallahu aleyhi ve sellem-’in öğrettiği gibi sahâbe de hacca dille niyet etmişler ve niyet ederlerken seslerini de yükseltmişlerdir.Böyle yapmak sünnettir.Hacca veya umreye diliyle söylemese bile kalbinden niyet etmesi yeterlidir.Başkasının yerine yaptığı hac ile ilgili amelleri de kendi adına yaptığı gibi yapar.Telbiyeyi de mutlak olarak getirir.Kendi adına hac yapıyor gibi, falanca veya filancanın adını zikretmeye gerek duymadan telbiye getirir.Fakat başkası adına hac veya umre yapıyorsa,
(( اَللَّهُمَّ لَبَّيْكَ حَجاًّ عَنْ فُلاَنٍ ))
“Allahumme lebbeyke haccen an fulân”
"Allahım!Senin emrine uyarak falancanın adına hac yapmaya niyet ettim."
Veya:
(( اَللَّهُمَّ لَبَّيْكَ عُمْرَةً عَنْ فُلاَنٍ ))
“Allahumme lebbeyke umraten an fulân”
"Allahım!Senin emrine uyarak falancanın adına umre yapmaya niyet ettim."
Demesi daha fazîletlidir.Daha sonra hacı ve umreciler gibi şöyle telbiye getirmeye devam eder:
"Allahım! Senin emrine uyarak falancanın adına hac ve umre yapmaya niyet ettim."
Mikat yerinde ihrama girerken niyetle birlikte bu şekilde demesi daha fazîletlidir.
Mekke’ye bir iş veya görev için gelen kimse, hac yapmaya fırsat bulduğunda, bulunduğu yerden mi yoksa Hill’den (Harem sınırları dışından) mı ihrama girer?
Hac veya umreye niyet etmeyip yakın akrabayı ziyâret etmek veya hasta ziyâret etmek veyahut ticaret için Mekke’ye gelen bir kimse, hac veya umre yapma fırsatı bulursa, ister Mekke'nin içinde, isterse Mekke'nin dışında olsun, bulunduğu yerden hac için ihrama girer.Ancak umre yapmak isterse, Ten'im ve Ci'râne gibi, Hill bölgesine çıkar ve oradan ihrama girer.Zirâ bu konuda sünnet olan, hatta umre yapmak isteyenin Hill bölgesine çıkması gerekir.
Nitekim Peygamber-sallallahu aleyhi ve sellem- umre yapmak istediği zaman Âişe'ye-Allah ondan râzı olsun- Ten'im denilen yere çıkıp oradan ihrama girmesini, kardeşi Abdurrahman'a da onunla birlikte Harem dışına yani Ten'im'e kadar çıkmasını emretmişti.Bu, umre yapmak isteyen kimse hakkındaki hükümdür.Ancak hac yapmak isteyen kimse -daha önce de geçtiği gibi-, ister Harem sınırları içerisinde, isterse Harem sınırları dışında olsun, bulunduğu yerden ihrama girer.
İhrama girerken iki rekat namaz kılmak şart mıdır?
İhrama girerken iki rekat namaz kılmak şart değildir.Ancak âlimler arasında müstehap olup-olmaması konusunda görüş ayrılığı vardır.Âlimlerin çoğuna göre müstehap olan, abdest alıp iki rekat namaz kılmak, sonra da niyet etmektir.Müstehap oluşuna da, Rasûlullah-sallallahu aleyhi ve sellem-’in namaz kıldıktan sonra ihrama girmesini delil göstermektedirler.Yani Vedâ Hacc’ında önce öğle namazını kılmış, sonra da ihrama girmiştir.
Nitekim Peygamber-sallallahu aleyhi ve sellem- bu konuda şöyle buyurmaktadır:
“Bu gece bana Rabbimden birisi (Cebrâil) geldi ve şöyle dedi: Bu mübarek vâdide (Akîk Vâdisi'nde) namaz kıl…"2
Sözündeki namazdan kasıt, beş vakit namazlardan bir farz namaz olması muhtemeldir.Bu da ihram için iki rekât namaz kılmak konusunda bir delil teşkil etmez.Ancak -mümkünse- namaz kıldıktan sonra, umre veya hacca niyet ederse, bunun daha fazîletli olduğuna delâlet eder.
İhramlı olduğu sırada ve namaza giderken kendisinden mezî1veya idrar damlaları çıktığını hissedenin hükmü nedir?
Kendisinde böyle bir şeyin olduğunu anlayan mü'minin, namaz vakti ise idrar veya mezîden temizlenerek abdest alması gerekir.Mezîden dolayı, penisi ile mesânesini yıkar.İdrardan dolayı da penisinin uç kısmını yıkar.Sonra da namaz vakti ise, namaz abdestini alır.Ancak namaz vakti değilse, bunu namaz vaktine geciktirmesinde bir engel yoktur.Fakat bunun vesvese olmaması, aksine bundan emîn olması gerekir.Vesveseden dolayı ise, vesveselerle imtihan olunmaması için bu vesveseyi atması ve ondan yüz çevirmesi gerekir.Çünkü insan, vesvese gibi bir şeyle imtihan olunabilir.Kendisinden bir şey çıktığını zanneder.Oysa ki kendisinden hiçbir şey çıkmamıştır.Bundan dolayı kendisini bu gibi vesveselere alıştırmaması gerekir.Aksine bu vesveselere bulaşma-ması için onları atması ve onlardan yüz çevirmesi gerekir.Bundan çekinirse, abdest aldıktan sonra fercinin çevresine eliyle su serpsin ki kendisinden bir vesvese vukû bulursa, vesveseyi su serpintisine bağlasın.Böylece bu vesvesenin şerrinden kurtulmuş olur.
Yıkamak için ihram elbisesini değiştirmek câiz midir?
İhram elbisesini yıkamakta hiçbir sakınca yoktur.Yine, ihram elbisesini değiştirerek onun yerine başka yenisini veya yıkanmış olanını kullanmakta hiçbir sakınca yoktur.
Niyet etmeden önce ihram elbisesine güzel koku sürmenin hükmü nedir?
Ridâ ve İzâr'dan denilen ihram elbisesinin üzerine güzel koku sürünmemesi gerekir.Oysa bedende sadece baş, sakal ve koltuk altı gibi yerlere güzel koku sürmek sünnettir.İhram elbisesine gelince, ihrama girerken elbiseye güzel koku sürülmez.
Nitekim Peygamber-sallallahu aleyhi ve sellem- bu konuda şöyle buyurmaktadır:
“(İhramlı iken) safran1 veya vers2 sürülmüş bir elbise giymeyin.”
Sünnet olan, sadece bedenine güzel koku sürmesidir.İhram elbisesine gelince ona güzel koku sürmez.Eğer güzel koku sürerse, onu yıkayıncaya veya değiştirinceye kadar giymez.
Terviye günü (Zilhicce'nin 8. günün)den önce Mina’da bulunan birisi Mekke’den mi, yoksa Mina’dan mı ihrama girer?
Mina’da oturan, Mina’dan ihrama girer.Allah'a hamdolsun Mekke'ye gelmesine gerek yoktur.Aksine vakti geldiğinde hac için bulunduğu yerden niyet ederek ihrama girer.
Temettu' hacısının ihrama girmesi için belirli bir vakit var mıdır? Terviye günü (8. gün)den önce ihrama girebilir mi?
Evet.Temettu' hacısının ihrama girmesi için belirli bir vakit vardır. O da hac ayları olan Şevvâl, Zilkâde ve Zilhicce’nin ilk on günüdür.Ne Şevvâl’den önce, ne de kurban bayramı gecesin-den sonra ihrama girebilir.Fakat en fazîletlisi, önce sadece umre için ihrama girer.Umreyi bitirdikten sonra da sadece hac için ihrama girer.İşte bu, tam temettu'dur.Şayet hem umre, hem de hacca niyet ederse, bu hem temettu', hem de kıran haccı olarak isimlendirilir.Her iki durumda kurban kesmesi gerekir.Bu kurbana temettu' kurbanı denir.O da kurbanlık hayvanlardan birini kesmek veya deve veyahut da sığırın yedide birine ortak olmaktır.
Nitekim Allah Teâlâ bu konuda şöyle buyurmaktadır:
“Kim hac günlerine kadar umre ile faydalanmak isterse, kolayına gelen bir kurbanı kesmesi gerekir.”1
Şayet kurban kesmeye gücü yetmezse, 3 gün hacda, 7 gün de evine döndükten sonra toplam olarak 10 gün oruç tutar ki bu süre, herhangi bir şeyle sınırlı değildir.
Şayet Şevval'in başında umre için ihrama girse ve (umresini yaptıktan sonra) ihramdan çıksa, hac için ihrama gireceği Zilhicce’nin 8. gününe kadar geçen umre ile hac arasındaki süre çok uzun olur.Bu durumda, Peygamber-sallallahu aleyhi ve sellem-’in ashâbına emrettiği gibi, Zilhicce’nin 8. günü ihrama girmesi daha fazîletlidir.Zirâ sahâbeden kimisi ifrad,kimisi de kıran haccına niyet etmiş olarak Mekke'ye geldiklerinde, Peygamber-sallallahu aleyhi ve sellem- onlardan, beraberinde kurbanını getirmeyenin ihramdan çıkmasını emretmiş, onlar da tavaf yapıp sa'y etmiş ve saçlarını kısaltarak ihramlarından çıkmışlardır.Böylelikle onlar, temettu' hacısı olmuşlardır.Zilhicce'nin 8. günü gelince, Peygamber-sallallahu aleyhi ve sellem- onlara evlerinden hac için ihrama girmelerini emretmiştir.İşte en fazîletlisi, böyle yapmaktır.Şayet 8. günden önce, Zilhicce'nin başında hac için ihrama girerse, ihramı geçerli ve sahihtir.Fakat en fazîletlisi, Peygamber-sallallahu aleyhi ve sellem-’in emriyle sahâbenin Zilhicce'nin 8. günü hac için ihrama girdiği gibi girmesidir.
Hac veya umre veyahut başka bir amaç için ihramsız olarak mikat yerini geçen kimsenin hükmü nedir?
Hac veya umre için ihrama girmeden mikat yerini geçen kimsenin tekrar mikat yerine dönerek ihrama girmesi gerekir.
Nitekim Rasûlullah-sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmaktadır:
“Rasûlullah-sallallahu aleyhi ve sellem- Medine halkı için Zulhuleyfe, Şam halkı için Cuhfe, Necd halkı için Karn'ül-Menâzil ve Yemen halkı için de Yelemlem'i mikat yerleri olarak tayin etti.Bunlar, adı geçen yerlerin halkları ile hac ve umre yapmak için o yönlerden gelenlerin mikat yerleridir.”2
Şayet hac veya umre için geliyorsa, geldiği yöndeki mikat yerinden ihrama girmesi gerekir.Medine tarafından geliyorsa, Zulhuleyfe, Şam, Mısır veya Fas tarafından geliyorsa Cuhfe, günü-müzdeki Rabığ, Yemen tarafından geliyorsa, Yelemlem, Necd veya Taif’ten geliyorsa, Vâdi Karn veya diğer isimleri Seyl ve Vâdi Muhram denilen yerlerden hac veya umre veyahut da hem hac, hem de umre her ikisi için ihrama girer.Şayet hac aylarında bu mikat yerlerinden geçiyorsa, en fazîletli olanı, umre için ihrama girerek tavaf ve sa’y yapar sonra saçlarını kısaltmak sûretiyle traş ederek ihramdan çıkar.Hac vakti geldiğinde de hac için ihrama girer.Hac ayları dışında bir ayda mesela Şaban veya Ramazan ayında mikat yerine uğrarsa, sadece umre için ihrama girer.Bu konuda meşrû olan budur.Ancak hac veya umre yapmak için değil de alış-veriş veya akraba ve arkadaşlarını ziyâret etmek için veyahut da başka bir amaç için Mekke'ye gelenin -doğru olan görüşe göre- ihrama girmesi gerekmez.Âlimlerin iki görüşünden en tercih edileni, bu görüştür.Bu kimsenin, fırsatı iyi değerlendirip umre için ihrama girmesi daha fazîletlidir.
İhramlı kimse, hastalık veya korku sebebiyle hac veya umresini tamamlamaktan endişe ederse, ne yapması gerekir?
İhrama girdiğinde, hastalık gibi ibâdetine engel olacak bir şeyden endişe ederse, şöyle diyerek şart koşar:
"Şayet (bu umre veya haccı) edâ etmekten bir şey beni alıkorsa, alıkonulacağım yer, ihramdan çıkacağım yer olsun."
İhrama girerken şart koşmak sünnettir.Çünkü Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- Zubeyr b.Abdulmuttalib'in kızı Dubâa kendisine hastalığından şikâyet ettiğinde ona şart koşmasını emretmişti.
Kadının dilediği bir elbiseyle ihrama girmesi câiz midir?
Evet.Kadın istediği elbiseyle ihrama girebilir.Halktan bazı kimselerin zannettiği gibi, kadının ihram için özel bir elbisesi yoktur. Fakat ihram için giyeceği elbisenin güzel ve dikkati çekecek şekilde olmaması gerekir.Çünkü kadın bu ibâdet için insanlarla içiçe olmaktadır.Bu sebeple elbisesinin dikkati çekecek şekilde ve güzel olmaması gerekir.Aksine normal olması ve fitneye sebep olmaması gerekir.Eğer güzel elbiselerle ihrama girerse, ihramı geçerlidir. Ancak daha fazîletli olanı terketmiş olur.
Erkeğin ihramına gelince, iki parçadan meydana gelen beyaz renkli izâr ve ridâyı giymesi daha fazîletlidir.Beyazın dışında başka bir renk olursa da bir sakıncası yoktur.Nitekim Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-’in yeşil renkli bir kumaş içinde tavaf ettiği sâbittir.Yine Rasûlullah-sallallahu aleyhi ve sellem- siyah renkli sarık giydiği sâbittir.Netice olarak, beyaz rengin dışında başka bir renkli elbise ile ihrama girmesinde bir sakınca yoktur.
Hava yoluyla gelen hacı ve umreci ne zaman için ihrama girmesi gerekir?
Hava veya deniz yoluyla gelen kimse, kara yoluyla gelen kimse gibi, havada veya denizde mikat yerinin hizâsına geldiği zaman veyahut da uçak, gemi veya vapurun süratine karşı ihtiyatlı olmak için mikat yerinden biraz önce ihrama girmelidir.
Mikat sınırları içerisinde yaşayan nereden ihrama girer?
Ümmü Selem ve Bahra sakinlerinin bulundukları yerlerden ihrama girdikleri gibi, mikat sınırları içerisinde yaşayan kimse, bulunduğu yerden ihrama girer.Cidde halkı da bulundukları yerlerden ihrama girerler.
Nitekim İbn-i Abbas'ın-Allah ondan ve babasından râzı olsun- rivâyet ettiği hadiste, Rasûlullah-sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmaktadır:
“Kim de mikat sınırlarının içerisinde oturuyorsa, oradan ihrama girer. Mekke halkı da Mekke’den ihrama girerler.”2
Terviye günü ( 8. gün ) hacı nereden ihrama girer?
Bulunduğu yerden ihrama girer.Nitekim sahâbe, Vedâ Hacc’ında Rasûlullah-sallallahu aleyhi ve sellem-’in emriyle bulundukları yer olan Ebtah’tan ihrama girmişlerdi.Aynı şekilde Mekke'de oturan kimse, evinden ihrama girer.
Nitekim yukarıda geçen İbn-i Abbas'ın-Allah ondan ve babasından râzı olsun- rivâyet ettiği hadiste, Rasûlullah-sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmaktadır:
“Kim de mikat sınırlarının içerisinde oturuyorsa, oradan ihrama girer. Mekke halkı da Mekke’den ihrama girerler.”3
Hac yapmak için başka bir ülkeden gelen ve uçak Cidde havaalanına indikten sonra ihrama giren kimsenin hükmü nedir?
Bu kişi, Şam veya Mısır ehli ise ve uçağı Cidde’ye inmişse, araba veya başka bir şeyle Rabiğ’e gider ve oradan ihrama girer.Cidde'den ihrama giremez.Aynı şekilde Necd bölgesinden gelmiş ve uçak Cidde’ye ininceye kadar ihrama girmemişse, Seylül-Kebir’e yani Vâdi Karn’a gider ve oradan ihrama girer. Eğer Seylül-Kebir’e gidip oradan ihrama girmez ve Cidde’den ihrama girerse haccını veya umresini telafi etmesi için kurban olarak kesilmesi câiz olan bir koyunu veya yedide birine ortak olmak üzere deve veya sığırı kesmesi ve Mekke'deki fakirlere dağıtması gerekir.
İfrad haccına niyet edip Mekke’ye gelen ve sonra bu haccını temettu haccına çevirip umre yaptıktan sonra ihramdan çıkan kimsenin ne yapması gerekir? Ne zaman ve nereden hc için ihrama girmesi gerekir?
Böyle yapması, daha fazîletlidir.Sadece hac için veya hem hac hem de umreyi beraber yapmak için ihrama girip Mekke’ye gelenin, önce umre yapması daha fazîletlidir.Zirâ sahabeden kıran ve ifrad haccına niyet ettikleri halde beraberinde kurbanını getirmeyenlere, Rasûlullah-sallallahu aleyhi ve sellem- önce umre yapmalarını emretmişti.Onlar da tavaf edip sa’y yapmış ve sonra saçlarını kısaltmak sûretiyle traş olup ihramdan çıkmışlardı. Ancak, beraberinde kurbanını getirenler,bayramın birinci günü ihramdan çıkıncaya kadar ihramlı olarak beklemişlerdi.
Netice olarak, kim Mekke’ye sadece hac veya hem hac hem de umreyi beraber yapmak için gelir ve beraberinde de kurban getirmemişse, haccını umreye çevirmesi sünnettir.Tavaf edip sa’y yapar, saçlarını kısaltmak sûretiyle traş eder ve ihram-dan çıkar.Sonra vakti gelince hac için ihrama girer.Böylelikle temettu' hacısı olur ve temettu' kurbanını kesmesi gerekir.
Mikat yerinde temettu' haccına niyet ettikten sonra bu niyetini değiştirip ifrad haccına niyet edenin kurban kesmesi gerekir mi?
Bu mesele, durumuna göre farklılık arzeder.Şayet mikat yerine varmadan önce temettu' haccına niyet eder de, mikat yerine vardıktan sonra bu niyetini değiştirir ve sadece hacca yani ifrad haccına niyet ederse, bunda hiçbir sakınca yoktur ve fidye vermesi de gerekmez.Ancak hem hac, hem de umreyi beraber yapmak için mikat yerinde veya mikat yerinden önce niyet eder de sonra bu niyetini sadece hac yapmaya yani ifrad haccına çevirirse, bu olmaz.Fakat umreye çevirebilir, hacca çeviremez. Zirâ Kıran haccına niyet eden, haccını ifrad haccına çeviremez, fakat umreye çevirebilir.Çünkü bu, mü'min için daha faydalıdır. Yine, Rasûlullah-sallallahu aleyhi ve sellem- ashâbına böyle yapmalarını emretmişti.Bir kimse, mikat yerinde hem hac, hem de umreyi beraber yapmaya yani kıran haccına niyet eder de, sonra bunu hacca çevirmek yani ifrad haccı yapmak isterse, bu olmaz.Fakat bunu umreye çevirebilir ki bu daha fazîletlidir.Tavaf edip sa’y yapar ve saçlarını kısaltmak sûretiyle traş olup ihramdan çıkar. Sonra da hac için telbiye getirir. Böylelikle temettu' hacısı olur.
Kıran haccı için ihrama giren bir kimse, Mekke’ye vardıktan sonra parasını kaybeder ve kurban kesemez duruma düşerse, haccını ifrad haccına çevirebilir mi? Şayet bu haccı başkasının yerine, temettu' haccı yapması şart koşulmuşsa, bu kimsenin ne yapması gerekir?
Nafakasını kaybetse bile, haccını ifrad haccına çeviremez. Kurban kesmeye gücü yetmezse, 10 gün oruç tutar. 3 gününü hac günlerinde, 7 gününü de evine döndükten sonra tutar ve temettu' hacısı olarak kalır.Önce umre için ihrama girmesi, tavaf edip sa'y yapması ve saçlarını kısaltmak sûretiyle traş olup ihram çıkması, daha sonra hac için ihrama niyet etmesi ve haccın kurbanını kesmesi gerekir ki bu şartı yerine getirmesi gerekir. Kurban kesemezse, 3 günü hacda arefe gününden önce, 7 günü de evine döndükten sonra olmak üzere oruç tutar. Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'i örnek alarak arefe günü oruçlu olmamak, daha fazîletlidir. Çünkü o, oruç tutmamış halde Arafat'ta vakfeye durmuştur.
Hac ve umreyi beraber yapmak üzere kıran haccına niyet eden bir kimse, umre yaptıktan sonra ihramdan çıkarsa, temettu' hacısı sayılır mı?
Evet.Bir kimse, hac ve umre yapmak üzere kıran haccına niyet ettikten sonra tavaf edip sa’y yapar ve saçlarını kısaltmak sûretiyle traş olursa, umre yapmış sayılır.Bu kimse, temettu' hacısı olarak adlandırıılır ve temettu' kurbanını kesmesi gerekir.
Kasten veya gevşek davranarak namaz kılmayan kimsenin haccının hükmü nedir? Onun bu haccı, İslâm'ın emrettiği farz olan haccın yerine geçer mi?
Namazın farz oluşunu inkâr eder bir halde kasten namazı terk eden kimse, icmâ ile kâfirdir ve haccı da geçersizdir.Ancak gevşeklikten ve hafife almaktan dolayı namazı terk ederse, böyle kimsenin haccının geçerli olup-olmayacağı konusunda âlimler arasında görüş ayrılığı vardır.Kimisi, haccının geçerli olacağı, kimisinin de geçersiz olacağı görüşündedir.Bu konuda doğru olan görüş ise, böyle birisinin haccının geçerli olmayacağıdır.
Nitekim Peygamber-sallallahu aleyhi ve sellem- bu konuda şöyle buyurmaktadır:
“Kişi ile küfür ve şirk arasındaki sınır; namazın terkidir”2
Bu iki hadis, namazın farz oluşunu inkar eden ile namazı hafife almaktan dolayı terk eden herkesi kapsamaktadır.
Başarı Allah’tandır.
Bir kadının hac günlerinde âdet kanını geciktiren hapları kullanmasının hükmü nedir?
Bu kadının âdet kanını geciktiren hapları kullanmasının hiçbir zararı yoktur.Çünkü bu konuda, beraber geldiği insanlarla birlikte tavaf yapması ve kafileyi geri bırakmaması için kendisi için fayda vardır.
Bir kadın ihrama girdikten sonra âdet görür veya loğusa olursa, Kâbe'yi tavaf edebilir mi veya ne yapması gerekir? Bu kadının vedâ tavafı yapması gerekir mi?
Bir kadın umre yapmak için geldiğinde loğusa olur veya âdet görürse, temizleninceye kadar bekler.Temizlendikten sonra tavaf edip sa’y yapar ve saçlarını kısaltmak sûretiyle traş olur. Böylelikle umresi tamamlanmış olur.Bu durum, umreden sonra veya hac için ihrama girdiği 8. günden sonra olursa, tavaf hariç hacıların yaptığı Arafat vakfesi, Müzdelife, Cemreleri taşlama, telbiye ve zikir gibi ibâdetleri yapar.Temizlenince haccın tavafını ve sa’yını yapar.Farz tavaf ile sa’ydan sonra ve vedâ tavafından once âdet kanı gelirse, vedâ tavafı üzerinden kalkar.Çünkü âdetli ve loğusa olan kadınlara vedâ tavafı gerekmez.
Her tavaftan sonra Makam-ı İbrahim’in arkasında iki rekat tavaf namazı kılmak gerekir mi? Bu namazı unutarak kılmayanın hükmü nedir?
Bu namazı Makam-ı İbrahim’in arkasında kılmak şart değil-dir.Mescid-i Haram’ın herhangi bir yerinde kılmak yeterlidir.Tavaf namazını kılmayı unutan kimseye hiçbir şey gerekmez.Çünkü bu namaz sünnettir, farz değildir.
Farz tavafı vedâ tavafına kadar erteleyip hem farz tavafa, hem de vedâ tavafına niyet ederek ikisini birleştirerek yapanın hükmü nedir? Farz tavafı gece yapmak câiz midir?
Hac ile ilgili işleri bitirdikten sonra farz tavafı yolculuktan önce yapmasında bir sakınca yoktur.Zirâ ister farz tavaf ile birlikte vedâ tafafına niyet etmiş olsun, isterse niyet etmemiş olsun, farz tavafı, vedâ tavafının yerine geçer.Sonuç olarak, yolculuğa çıkmadan önce sadece farz tavafı yaparsa, vedâ tavafının yerine de geçer.Eğer ikisine birden niyet ederek bir tavaf yaparsa bir askıncası yoktur.Farz tavafı ile vedâ tavafını gece veya gündüz edâ etmesi câizdir.
Hacı veya umreci, namaz kılınmaya başlandığında tavaf veya sa’yını tamamlamamışsa ne yapması gerekir?
Hacı veya umreci, namaz kılınmaya başlandığı zaman tavaf veya sa’yını tamamlamamışsa, insanlarla birlikte namazını kılar, sonra da tavaf ve sa’yına kaldığı yerden devam eder.
Tavaf ve sa’y için abdestli olmak gerekir mi?
Sadece tavaf için abdestli olmak gerekir.Ancak sa’y için abdestli olmak, daha fazîletlidir.Şayet abdestsiz olarak yapılırsa, sa'yı geçerlidir.
Umreden sonra vedâ tavafı yapmak vâcip mıdır? Hac veya umre olsun, vedâ tavafından sonra Mekke’de alış-veriş yapmak câiz midir?
Umreden sonra vedâ tavafı yapmak vacip değildir, ancak yapılırsa daha fazîletlidir.Vedâ tavafını yapmadan Mekke'den ayrılırsa, bir sakıncası yoktur.Ancak hacdan sonra vedâ tavafı yapmak vâciptir.Nitekim Peygamber-sallallahu aleyhi ve sellem- bu konuda şöyle buyurmaktadır:
“Hiç kimse, son işi Kâbe’yi tavaf etmeden (vedâ tavafını yapmadan Mekke'den) ayrılmasın.”1
Bu hitap, (vedâ haccında) hacılar için söylenmiştir.
Vedâ tavafı yaptıktan sonra ihtiyacı veya ticareti için olan alış-verişi fazla vakit kaybetmeden yapabilir.Ancak alış-veriş için geçirdiği vakit uzun sürerse, tekrar vedâ tavafı yapması gerekir. Örf olarak bu süre uzun değilse, tekrar etmesi gerekmez.
Hac veya umrede tavaftan once sa’yı yapmak câiz midir?
Sünnet olan önce tavaf etmek, sonra da sa’y yapmaktır. Fakat bilmeden, tavaftan önce sa’y yaparsa, bunda bir sakınca yoktur.
Nitekim bir adam Rasûlullah-sallallahu aleyhi ve sellem-’e:
“Tavaf etmeden önce sa’y yaptım”diye sorduğunda, Rasûlullah-sallallahu aleyhi ve sellem-’e ona:
“Bir sakıncası yoktur” demiştir.
Bu durum, tavaftan önce sa’y yapılırsa, sa'yın geçerli olduğunu gösterir.Fakat hem hac, hem de umrede sünnet olan, önce tavaf etmek, sonra da sa’y yapmaktır.
Sa’y nasıl yapılır? Sa'y yapmaya nereden başlar ve sa'y kaç şavttır?
Sa'y yapmaya Safâ’dan başlar, Merve’de bitirir.Sayısı yedi şavttır.Birincisi Safâ’da başlar, sonuncusu Merve’de biter.Sa’y yaparken Rasûlullah-sallallahu aleyhi ve sellem-’in bu konuda yaptığı gibi, Allah’ı zikreder, O'nu tesbih eder, duâ eder.Safa ve Merve'de kıbleye dönerek ellerini kaldırır ve zikir, duâ ve tekbirleri üçer defa tekrarlar.
Hac veya umreden sonra saçları kazıtmak mı, yoksa kısaltmak sûretiyle traş etmek mi daha fazîletlidir? Saçın bir kısmını kısaltmak sûretiyle traş etmek geçerli olur mu?
Hem hacda, hem de umrede saçları kazıtmak sûretiyle traş etmek daha fazîletlidir. Çünkü Rasûlullah-sallallahu aleyhi ve sellem- saçlarını kazıtmak sûretiyle traş edenler için üç defa, kısaltmak sûretiyle traş edenler için ise, bir defa Allah Teâlâ'dan mağfiret ve rahmet etmesi için duâ etmiştir.Fakat saçları kazıtmak sûretiyle traş etmek, daha fazîletlidir.Ancak umre, hacca yakın bir zamanda yapılmışsa, hacda saçlarını kazıtmak sûretiyle traş olabilmesi için umreden sonra saçlarını kısaltmak sûretiyle traş olması daha fazîletlidir.Çünkü hac ibâdeti, sevap yönünden umreden daha kâmildir.Dolayısıyla en kâmil olan, mükemmel olan hac içindir.Ama umreden sonra hacca çok vakit varsa, meselâ Şevval ayında umre yapmışsa, saçlarının hacca kadar uzaması mümkün olduğu için saçlarını kazıtmak sûretiyle traş eder ve saçlarını kazıtmak sûretiyle traş etme fazîletini elde eder.
Âlimlerin iki görüşünden en doğru olanına göre, başın bir kısmını kısaltmak veya kazıtmak sûretiyle traş etmek, geçerli olmaz.Aksine başın tamamını traş etmek gerekir.Traş ederken de başın sağ tarafından başlamak daha fazîletlidir.
Hacı ne zaman Arafat’a gider ve ne zaman oradan hareket eder?
Arafat’a gidiş Arefe günü olan Zilhicce’nin 9. günü güneş doğduktan sonra başlar.Rasûlullah-sallallahu aleyhi ve sellem- ve ashâbını örnek alarak Arafat'ta öyle ve ikindi namazlarını bir ezân ve iki kâmetle, birleştirip kısaltarak öğle vaktinde beraber kılar. Orada güneş batıncaya kadar kalır, zikir ve duâ ederek Kur’an okuyup ve telbiye getirmkle meşgul olur. Şu duayı çokça yapar:
“Lâ ilâhe illâllahu vahdehû lâ şerîke leh.Lehul-mulku ve lehul-hamdu ve huve alâ kulli şey'in kadîr.Subhânallahi vel- hamdulillahi ve lâ ilâhe illâllah. Ve lâ havle ve lâ kuvvete illâ billah.”
Kıble’ye yönelerek ellerini kaldırır,duâdan önce hamd eder ve Peygamber-sallallahu aleyhi ve sellem-'e salât ve selâmda bulunur. Arafat’ın hepsi, vakfe yeridir.Güneş battıktan sonra hacılar sakin ve vakar içinde ve çokça telbiye getirerek Müzdelife’ye hareket ederler.Müzdelife’ye vardıklarında bir ezân ve iki kâmetle akşam namazını üç, yatsı namazını ise, iki rekât olarak bir vakitte kılarlar.
Müzdelife’de bulunmanın ve orada gecelemenin hükmü nedir? Bunun süresi ne kadardır? Hacı ne zaman oradan hareket etmeye başlar?
Doğru olan görüşe göre Müzdelife’de gecelemek vâciptir. Bazı âlimler Müzdelife'de gecelemek rükün, bazıları da müstehap demiştir.Âlimlerin görüşlerinden doğru olanına göre Müzdelife’de gecelemek, vâciptir.Kim terkederse, kurban kesmesi gerekir. Müzdelife’de sabah namazını kıldıktan sonra zikir ve duâ etmek, daha sonra hava iyice aydınlanınca telbiye getirerek Minâ’ya hareket etmek, sünnettir.
Zayıf ve güçsüz olan erkek ve kadınlarla yaşlı kimselerin gece yarısından sonra Müzdelife’den ayrılmaları câizdir.Nitekim Rasûlullah-sallallahu aleyhi ve sellem- onlara bu konuda izin vermiştir.Ama güçlüler için sünnet olan, sabah namazını kılıp namazdan sonra Allah'ı çokça anıncaya kadar Müzdelife’de kalmaları, güneş doğmadan önce de Müzdelife’ye hareket etmeleridir.Arafat’ta yaptığı gibi, Müzdelife'de duâ ederken kıble’ye yönelmek ve elleri kaldırmak sünnettir.Müzdelife’nin hepsi vakfe yeridir.
Teşrik günlerinde kasten veya yer bulamadığından dolayı Minâ dışında gecelemenin hükmü nedir? Hacı ne zaman Minâ’dan ayrılmaya başlar?
Minâ’da 11. ve 12. günün geceleri gecelemek vâciptir. Âlimler, erkek ve kadın hacıların böyle yapmaları gerektiği konusunda bu görüşü tercih etmişlerdir.Eğer Minâ’da gecelemek için yer bulamazlarsa, bu görev üzerlerinden kalkar ve onlara hiçbir şey gerekmez.Ancak kasten terk edenin kurban kesmesi gerekir.Hacı, 12. gün zeval vaktinden sonra cemreleri taşladıktan sonra Minâ’dan ayrılabilir.Cemreleri taşlamak için 13. günü zeval vaktine kadar bekleyip taşları zevâlden sonra atarsa, bu daha fazîletli olur.
Hacının kurban bayramının 1. günü ibâdetleri hangi sırayla yapması daha fazîletlidir? Bayramın 1. günü yapılan işlerden bazısını öne almak ve bazısını geriye almak câiz midir?
Kurban bayramın 1. günü Mekke cihetine en yakın olan Akabe cemresine taş atmak sünnettir.Bu cemreye tek tek 7 tane taş atar ve her taş ile birlikte tekbir getirir.Sonra kurban kesmesi gerekiyorsa, kurbanını keser.Sonra saçlarını kazıtmak veya kısalt-mak sûretiyle traş olur ki kazıtmak daha fazîletlidir. Sonra tavaf eder ve -sa'y gerekiyorsa-, sa'y yapar.Bu sıraya göre yapmak, daha fazîletlidir.Nitekim Peygamber-sallallahu aleyhi ve sellem- önce Akabe cemresine taşları atmış, sonra kurbanını kesmiş, sonra saçlarını kazıtmış, sonra da Mekke'ye gidip Kâbe'yi tavaf etmiştir.
Şu sıraya yapmak, daha fazîletlidir:
Önce Akabe cemresine 7 tane taş atmak.
Kurban kesmek.
Saçları kazıtmak veya kıslatmak sûretiyle traş olmak.
Tavaf etmek.
–Yapması gerekiyorsa- sa'y yapmak.
Bu amellerden kimisini öne, kimisini de geriye almasında, hiçbir sakınca yoktur.
Örneğin Akabe cemresine taşları atmadan önce kurbanı keserse veya Akabe cemresine taşları atmadan önce farz tavafı yaparsa veya Akabe cemresine taşları atmadan önce traş olursa veya kurbanı kesmeden önce traş olursa, bütün bu amelleri yapmasında hiçbir sakınca yoktur.
Nitekim Peygamber-sallallahu aleyhi ve sellem-’e bu sıralamadaki amelleri öne veya geriye alan kimse hakkında sorulduğunda o şöyle buyurmuştur:
“Zararı yok, zararı yok”.
Cemreleri taşlamada hasta, kadın ve çocuk gibi kimselerin yerine başka kimseleri vekil tayin etmenin hükmü nedir?
Hasta ve hamile, şişman ve güçsüz olan âciz kadının yerine cemrelere taş atmaya gücü yetmeyenlerin, yerlerine başkalarını vekil tayin etmelerinde hiçbir sakınca yoktur.Ancak kuvvetli ve zinde olan bir kadının cemrelere kendisinin taş atması gerekir. Cemreleri zevalden sonra taş atmaya gücü yetmeyen kimse, geceleyin taşları atar.Bayramın ilk günü olan 10. gün cemrelere taşlari atamayan kimse, 11. günün gecesi fecrin doğuşuna kadar taşları atar.11. günü zevalden sonra taşları atamayan kimse, 12. günün gecesi fecir vaktine kadar taşları atar.12. günü zevalden sonra taşları atamayan kimse veya taşları atma fırsatını kaçıran kimse, 13. günün gecesi fecir vaktine kadar taşları atar.
Teşrik günlerinde cemrelere taş atma işi, ancak zevalden sonra başlar.
Teşrik günlerinin gecelerinde üç gün boyunca mazeretsiz olarak cemrelere taş atmak câiz midir? Mazeretleri olan kadınlar ve yaşlılarla birlikte Müzdelife’den gece yarısı ayrılan kimsenin, onlarla birlikte Akabe cemresini taşlaması câiz midir?
Doğru olan görüşe göre, teşrik günlerinde güneş battıktan sonra cemrelere taşları atmak, câizdir.Fakat sünnet olan, teşrik günlerinde zevalden sonra cemrelere taşları atmaktır.Mümkünse böyle yapmak, daha fazîletlidir.Mümkün değilse, doğru olan görüşe göre, güneş battıktan sonra cemrelere taşları atabilir.
Güçsüzler ve kadınlarla birlikte Müzdelife'den gece yarısı ayrılan kimselerin hükmü de onlar gibidirler.Kadınların mahremleri ve şoförler gibi sağlam kimseler, aynı güçsüzler ve kadınlar hükmündedirler ve kadınlarla birlikte bayram gecesinin sonunda Akabe cemresine taşları atabilirler.
Hacı, cemreleri ne zaman taşlamaya başlar? Taşlamanın şekli nasıldır? Taşların sayısı kaçtır? Taşlamaya hangi cemreden başlar ve ne zaman bitirir?
Cemrelerin ilkini bayram günü taşlar. O da Mekke’ye en yakın olan ve Akabe cemresi denilen cemredir.Bayramın ilk günü yani Zilhicce'nin 10. günü bu cemreye taşları atar.Bu cemreye, bayram gününün gecesinin son bölümünde taşları atarsa da yeterlidir.Fakat Akabe cemresine kuşluk (duhâ) vaktinde taşları atması daha fazîletlidir.Güneş batıncaya kadar bu cemereye taşları atabilir.Eğer güneş batıncaya kadar taşları atamazsa, o gün için güneş battıktan sonra geceleyin taşları atabilir.Taşları tek tek atar, her taşı atarken de: “Allahu Ekber” der.
Teşrik günlerinde ise, zevalden sonra taşlamaya başlar. Taşlamaya (11. gün) ilk önce Mescid-i Hayf’a yakın olan küçük cemreden başlar.7 tane taş atar, her taşı atarken de: “Allahu Ekber” der.Sonra orta cemreye 7 taş atar.Sonra büyük cemreye de 7 tane taş atar.12. ve 13. günlerde de aynı şeyleri yapar.
Küçük ve orta cemreleri taşladıktan sonra şöyle yapması sünnettir: Küçük cemreyi taşladıktan sonra, küçük cemre soluna gelecek şekilde kıbleye yönelir, Rabbine uzunca bir şekilde duâ eder. Orta cemreyi taşladıktan sonra, orta cemre sağına gelecek şekilde kıbleye yönelir, Rabbine uzunca bir şekilde duâ eder. 12. ve 13. günlerde de bu şekilde yapar.Mekke'ye en yakın olan Akabe cemresine gelince, bu cemreye taşları attıktan sonra duâ için beklemez. Çünkü Rasûlullah-sallallahu aleyhi ve sellem- bu cemreye taşları attıktan sonra yanında durmamıştır.
Attığı bazı taşların havuzun içerisine düşüp-düşmediğinden şüphe eden kimsenin hükmü nedir?
Attığı taşın havuzun içerisine düşüp-düşmediğinden şüphe eden kimsenin, Minâ'da yanında bulundurduğu taşlardan onun yerine taş atması ve böylece onunla eksiğini tamamlaması gerekir.
Hacının, cemrelerin çevresinde bulunan taşlardan alıp cemrelere taş atması câiz midir?
Böyle yapması câizdir.Zirâ cemrelerin çevresinde bulunan taşlar, gerçekte cemrelere atılmamış taşlardır.Ancak havuzun içesine düşen taşlar alıp tekrar atamaz.