Transkript
1 Kanatlı Hayvanlarda Genital Sistemin Yapısı Yumurtanın Oluşumu ve Yapısı
2 Genital Sistemin Bölümleri 1.Ovaryum 2.Yumurta Yolu (Ovidukt) -İnfundibulum -Magnum -İstmus -Uterus 3.Vagina KLOAKA
3 Kanatlı Hayvanlarda Yumurta Hücresinin Özellikleri Kanatlı yumurtası Polylecithal tip tir Yumurta hücresi, vitellus membranı ile sarılıdır. Yumurta sarısı, sitoplazma ve nukleustan oluşur
4 Ovaryumda Folliküllerin Olgunlaşması Ovum, ovaryumda folliküller içinde gelişir ve olgunlaşır. Olgunlaşma evresinde gelişen folliküllerin içindeki yumurta hücresinin vitellus membranı dışında, enine çizgili ince bir tabaka ( zona radiata) bulunur.
5 Bu enine çizgiler, zona radiata yı dıştan saran membrana granulosa katındaki follikül epitel hücrelerinin sitoplazmik uzantılarıdır. Yumurta sarısının yapımı sırasında gerekli materyalin follikül epitel hücrelerinden yumurta hücresinin sitoplazmasına geçmesini sağlarlar.
6 Ovulasyon Ovulasyona kadar yumurta sarısının yapımı tamamlanır ve olgun yumurta hücresi theca nın yırtılması sonucu, zona radiata sız olarak oviduct a atılır.
7 Ovulasyonda, ovarium dan oviduct a atılan Yumurta hücresinde sitoplazma çok azdır. Nukleusla birlikte animal kutupta bulunur. Hücrenin kalan kısmı yumurta sarısı ile doludur. Nukleus, yumurta sarısının oluşması sırasında latebra da iken sonradan isthmus tan kayarak animal kutuptaki yerine gelir. Latebra
8 Yumurtanın Anatomisi
9 Yumurtanın Oluşumu Sadece sol ovidukt gelişmiştir. Ovulasyonla atılan serbest Yumurta hücresi İnfundibulumdan aşağı doğru dönerek ilerler. Ovidukt boyunca ilerlerken çevresi salgılarla sarılarak anatomik yumurta şekillendirilir. İçindeki Yumurta hücresi döllensin veya döllenmesin yumurtanın anatomisi aynı biçimde şekillenir.
10 Yumurta sarısı (vitellus), iç-içe yerleşmiş beyaz ve sarı renkli vitellus halkalarından yapılmıştır. Nukleus ve sitoplazmayı içinde bulunduran disk şeklindeki beyaz renkli vitellusa Pander in nukleusu ismi verilir.
11 Yumurta akı (albumin), yumurta hücresini saran iç kısımda daha koyu, dış kısımda ise daha sıvı durumdadır. Yumurta akı ve bundan oluşan şalaz, oviduct un infundibulum dan sonraki Magnum bölümünde yapılır
12 Magnumun başlangıç bölümünde önce koyu kıvamdaki albumin salgılanır ve yumurta hücresi magnumun spiral kıvrımlı kısmından geçerken de şalaz şekillenir. Magnum un aşağı kısımlarında ise sıvı albumin şekillenir.
13 İstmus ta çift membran ( iç ve dış zarlar) yapılır ve albumin salgısını çevreler. Yumurtanın geniş kutbuna isabet eden bölgede çift membran arasında hava boşluğu (hava kamarası) bulunur.
14 Kireç kabuk uterusta yapılır. Gözeneklidir. Solunum yapar. Koruyucudur. Bir yumurtanın oluşumu 24 saat sürer
15 Çift Sarılı Yumurta Oluşumu Kan Lekeleri Yumurta Kabuğunun Rengi
16 KANATLI HAYVANLARDA ZİGOT TAN SONRAKİ GELİŞMELER
17 Kanatlı Hayvanlarda: Yumurta tipi : Polilesital Bölünme şekli : Parsiyal-diskoidal Döllenme :Polispermy
18 ZİGOT Kanatlı zigotu yumurtanın içindeki yumurta sarısıdır ( kırılınca gözlenir). Hücrenin üst kısmında küçük beyaz bir alan vardır. Burası embriyonik disktir. Zigottaki nukleusun ve diğer sitoplazmik organellerin yerleşimini belirler.
19 Fertilizasyon : Ovulasyonla yumurta yoluna atılan yumurta hücresi infundibulumda döllenir. Kanatlılarda diğer hayvanlardan farklı olarak, bir değil bir kaç (tavukta 3-5, güvercinde 25 adet) spermiyum yumurta hücresine girebilir (polyspermy).
20 Kanatlı hayvanlarda çiftleşme ile dişi genital sisteme alınan spermiyumlar iki yerde Uterus ve infundibulum duvarında bulunan çukurlar (bezler) içinde depolanırlar. Bu bezlere Sperm Host Gland adı verilir.
21 Bölünmeler ve Gelişmeler Bölünmeler ve gelişmeler Animal Kutupta oluşur. Nukleus ve az miktardaki sitoplazma buradadır. Yumurtanın geri kalan kısmı Vitellus (Yumurta sarısı) ile doludur.
22 1. ve 2. meridyonal bölünmeler yarıklanma şeklinde olur. 4 adet bağımsız olmayan BLASTOMER şekillenir.
23 Bölünmeler sırasında hücre membranları yeni hücreyi tam olarak çevrelemez ve hücreler birbirinden tam ayrılmaz. Böylece erken kanatlı embriyosundaki hücreler sinsityum olarak adlandırılır. Bu özellik herhangi bir multinukleuslu hücreye benzer.
24 Bölünmeler devam eder ve disk biçiminde bir hücre kitlesi olan MORULA şekillenir.
25 Morulada blastomerler alttaki vitellus kitlesine bitişiktir. Vitellusa bakan blastomerler bir enzim salgılar ve vitellus maddesini eriterek Morula Boşluğu nu şekillendirir.
26 BLASTULA Morula boşluğu genişleyerek Blastosöl e dönüşür. Şekillenen BLASTULA disk şeklinde olduğu için DİSKOBLASTULA adını alır. Blastosölün üzerindeki hücre topluluğu BLASTODERM olarak isimlendirilir.
27 Blastosöl blastoderm ile vitellus kitlesi arasındadır. Blastoderm çevre kısmında vitellus ile kaynaşmıştır.
28 Bu aşamada yumurtaya üstten bakıldığında; Disk şeklindeki blastoderm tabakasının Blastosölün üstünde kalan kısmı şeffaftır. Area pellusida olarak, Kenar kısım koyu renklidir. Area opaka olarak isimlendirilir.
29 Zigotta gelişmeler devam ederken yumurta kanalının hangi bölümlerinde ilerler?
30 ENDODERM (HİPOBLAST) in OLUŞUMU Area pellusida daki blastoderm hücreleri çoğalarak blastosöle doğru yayılan yeni bir hücre katı oluşturur. Endoderm (Hipoblast) Endodermin şekillenmesine Poliinvaginasyon denir.
31 Endodermin oluşumundan sonra Blastosöl ün tavanındaki blastoderm katı EKTODERM (EPİBLAST) adını alır. Endodermle vitellus arasında kalan boşluk Arşenteron u (ilk barsak kanalı) oluşturur.
32 GASTRULA Gasturulasyon hipoblast (endoderm) tabakası şekillendikten sonra başlar. Diskus Embriyonalis üzerinde oluşan ilk farklılaşmalar ve yeni oluşumlar gastrula evresinde görülür.
33 Bu aşamada erken embriyonal dönemin ilk 3 evresi şekillenmiş olur: 1.Morula 2.Blastula 3.Gastrula
34 DİSKUS EMBRİYONALİS Yumurta hücresinin üst kısmında embriyonun gelişeceği disk şeklindeki alan Diskus Embriyonalis olarak isimlendirilir.
35 Diskus Embriyonalisteki Gelişmeler 1.Diskus embriyonalis in kaudalinde bir oluk şekillenir = Sulkus primitivus Bu oluk gelecekte embriyonun longintudinal eksenine işaret eder
36 2. Sulkus primitivus diskin ortasında bir çukurlukla sonlanır = Fossa primitivus
37 Fossa Primitivus un ön kenarında ektoderm hücreleri çoğalarak bir yumru oluşturur = Nodus primitivus (Hensen Nodusu)
38 Taslak Oluşumlar: Sulkus primitivus Fossa primitivus Nodus primitivus (Hensen Nodusu)
39 Tavukta sulkus primitivus maksimum 2mm uzunlukta olur ve embriyonik diskin kraniokaudal uzunluğunca 2/3 kadar uzanır. Kanatlı gasturulasyonu fertilizasyondan yaklaşık saat sonra şekillenir.bu zaman tavuk tarafından yumurtanın yumurtlanmasından altı saat sonraya denk gelir. Sulkus Primitivus inkübasyondan yaklaşık 18 saat sonra maksimum uzunluğa erişir ve inkübasyondan 2.5 gün sonra kaybolur.
40 Sulkus Nöyralis in Şekillenmesi : Hensen nodusundan öne doğru uzayan yeni bir oluk şekillenir = Sulkus Nöyralis. Bu oluk kanal yapısına dönüşür = Kanalis Nöyralis : Merkezi sinir sistemi taslağıdır. Sulkus nöyralis = kapanır. Kanalis nöyralis i oluşturur
41 Kanalis nöyralis in ön deliği : Neuroporus cranialis Kanalis nöyralis in arka deliği : Neuroporus caudalis tir Kanalis nöyralis ten meydana gelen yapılar: Ensefalon, medulla spinalis, spinal gangliyon.
42 Mezoderm ve Korda Dorsalis in Oluşumu: Hensen nodusunun altında ektoderm hücreleri endoderme doğru çoğalır. İndifferent hücre topluluğu = (Mesectoderm) Bu hücreler iki yönde farklılaşır 1.Hensen nodusundan çoğalarak öne sulkus nöyralis in altına doğru KORDA DORSALİS gelişir 2.Sulkus primitivus tabanından çoğalarak yanlara doğru MEZODERM gelişir
43 Sulcus primitivus Nodus primitivus Fossa primitivus GERİLER
44 Fossa primitivus un tabanından sulkus nöyralise doğru = Kanalis Nöro enterikus şekillenir (daha sonra kaybolur)
45 YAVRU KESELERİNİN GELİŞİMİ
46 Yavru Keselerinin Oluşumuna Embriyo Yaprakları Katılır Mezoderm sulkus primitivus boyunca şekillenir. Sulkus gerilediğinde mezenşimal hücre populasyonunun lateral kenarları yanlara ve içe doğru genişler ve embriyonun yanında orta noktada buluşurlar. İlk oluşan mezodermal hücreler ekstra embriyonik olurlar ve ekstraembriyonik membranların yapısına katılırlar. Lateral Mezoderm Epiblastan şekillenen son mezodermal hücreler ise embriyonun dorsal orta çizgisine yakın kalarak Dorsal mezodermi şekillendirir.
47 Mezoderm: Dorsal Mezoderm = Somitler (dermatom, miyotom, sklerotom) İntermediyer Mezoderm = Böbrekler, iç genital organlar Lateral Mezoderm Somatopleura ve Splanchniopleura nın oluşumuna katılır
48 Lateral Mezoderm iki kola ayrılarak yanlara doğru yayılır. Üstte ektodermin altında uzanır.(somatik mezoderm ). Somatik mezoderm + Ektoderm = Somatopleura Altta endodermin üstünde uzanır. (Splanchnik mezoderm ) Splanchnik mezoderm + Endoderm = Splanchniopleura
49 Somatopleura ; Embriyo üzerine kıvrılarak embriyoyu içine alan Amnion Kesesi ve Chorion kesesini yapar.
50 Splanchniopleura; Amniyon ve koryon keseleri şekillenirken Splanchniopleura vitellin zarın dışını sarar ve Vitellus kesesini oluşturur.
51 Amniyon kesesi şekillenirken barsak kanalının orta bölgesinden evaginasyonla (dışa çıkıntı) Allantois Kesesi oluşur. Bu kese ekzosölom içinde genişler ve koryon kesesinin altında yayılır.
52 Yavru keseleri; 1.Amniyon (Embriyoyu içinde bulunduran iç kese) 2.Koryon (En dış kese) 3Allantois 4.Vitellus
53 Vitellus kesesi embriyoya yakın bir yerden boğumlanır. Embriyo içinde kalan kısım Barsak kanalını =Canalis intestinalis i yapar. Alt bölüm Vitellus kesesi olarak kalır.
54 Mesocoelom: Somatopleura ve splanchniopleura arasındaki boşluktur. Bu boşluk; 1- Embriyonal saha içine doğru genişleyerek Endocoelom (Endosölom) u yapar. Endosölom dan ileride karın, göğüs ve kalp kesesi boşlukları oluşacaktır. 2- Embriyonal saha dışına doğru yayılarak Exocoelom (Ekzosölom) u yapar.
55 Ekzosölom, ekstraembriyonal keselerden amniyon, allantois ve vitellus u içinde bulunduran büyük bir boşluktur. Kuluçka sonunda görevi sona erer. Endosölom ve ekzosölom birbiriyle bağlantılıdır.
56 Vitellus kesesi: Yumurta sarısı ile doludur. Kuluçka süresince yavruyu besler.
57 Embriyonun Beslenmesi Beslenme kan damarları aracılığıyla olur. Damarlar önce splanchnic mezoderm üzerinde başlar, vitellus kesesi üzerinde yayılır. (Arteria ve vena vitellina) Kese üzerinde damarlı bölge (embriyoya yakın) Area vasculosa dır. Damarsız bölge Area vitellina dır. Embriyonal gelişime paralel olarak damarlaşma artar.
58 Vitellus kesesini barsak kanalına bağlayan sap kısmı (ductus vitellinus) yumurtadan çıktıktan sonra kısa ve kör bir kese halinde kalır. İnce barsağın orta bölgesindeki bu kalıntı Meckel Divertikülü adını alır.
59 Allantois kesesi: 1- Kendi damarları aracılığla yumurta akından albumin rezorbe eder (emer). 2- Havadan O2 alıp CO2 vererek (kireç kabuk ve koryon yoluyla) solunuma yarar. Not: Yumurta akı ilk gelişmelerde yavruyu korur ve besler. Memelilerdeki uterus karşılığıdır.
60 Tavukta Embriyonal Yaşam Yumurtlamadan Önce: Fertilizasyon Bölünme ve Gelişmeler Hücrelerin özel fonksiyonlu gruplara ayrılması-dokuların taslağı (Blastula) Yumurtlama ve İnkubasyon Arasındaki Evre Büyüme yok, İnaktif embriyonik yaşam
61 İnkubasyon :Kuluçka Evresi İlk Gün : 16.saat : Civciv embriyosunun ilk belirtileri görülür 18. saat: Sindirim kanalı belirir 20. saat : Kolumna vertebralis görünür 21.saat : Nervous system 22.saat : Baş şekillenmeye başlar 24.Saat : Göz şekillenmeye başlar
62 İkinci Gün 25. saat : Kalb şekillenmeye başlar 35. saat : Kulak şekillenmeye başlar 42. saat : Kalp atımı başlar Üçüncü Gün 60.saat : Burun şekillenmeye başlar 62 saat : Bacaklar şekillenmeye başlar 64. saat : Kanatlar şekillenmeye başlar
63 Dördüncü Gün : Dil şekillenmeye başlar Beşinci Gün : Genital Organların şekillenmesi ve cinsiyet Altıncı Gün : Gaga şekillenmeye başlar Sekizinci Gün : Tüylerin başlangıcı Onuncu Gün : Gaga sertleşmeye başlar Onüçüncü Gün : Pullanmalar ve pençeler belirir
64 On dördüncü Gün : Embriyo yumurta kabuğunun kırılmaması için uygun pozisyon alır Onaltıncı Gün : Tırnaklar, pençeler ve gaga şekil alır On yedinci Gün : Gaga hava kamarasına doğru döner On dokuzuncu Gün : Vitellus kesesi vücut boşluğuna girer Yirminci Gün : Vitellus kesesi vücut boşluğu içine tamamen alınır.embriyo hava kamarası hariç yumurtanın içini tamamen işgal eder Yirmibirinci Gün : Yumurtadan Çıkma
65 Kuluçka Süreleri Bıldırcın:16 Tavuk:21 Muhabbet Kuşu:18-20 Sülün:22-28 Tavus:28 Ördek:28 Hindi:28 Kaz:28-32 Moskova Ördeği:35-37