Çatışma, bir bireyden veya gruptan diğerine fiziksel veya psikolojik olarak ifade edilebilen bir hoşlanmama biçimidir. Çatışmanın geniş bir kapsamı vardır, çatışma türlerinden birisi de sosyal çatışmadır. Peki sosyal çatışma nedir? sosyal çatışma türleri nelerdir?
Sosyal Çatışma Nedir?
“Çatışma” kelimesi etimolojik olarak, Fransızca ve Eski Yunanca dillerinde “eristik” anlamına gelen çatışma kelimesinden türemiştir. Ayrıca Moğolcada “kargaşa” , “karguça” anlamına gelen kelimeler yerine de kullanılmıştır.
Sosyal çatışma ise, bir tarafının diğerini yok ederek veya güçsüz hale getirerek diğerinden kurtulmaya çalıştığı iki veya daha fazla insan arasında (bir grup da olabilir) ortaya çıkan sosyal bir süreçtir.
Bir sosyal etkileşim biçimi olarak çatışma, çeşitli türlerden oluşur. Bilinmesi gereken sosyal çatışma türleri aşağıda açıklanmıştır.
Sosyal Çatışma Türleri Nelerdir?
İçinde Yer Alan Taraflara Dayalı Çatışma
-
Birey İçinde Çatışma
Bu kişideki çatışma, kişinin kalbinden farklı seçimler gibi bazı şeylerden dolayı kişinin zihinsel durumunda ortaya çıkan bir çatışma olarak yorumlanabilir.
-
Kişilerarası Çatışma
Bu çatışma, bireyler ve diğer bireyler arasındaki farklılıklar nedeniyle ortaya çıkar. Bu genellikle tartışma ve kan davası şeklini alır. Bu tür bir çatışma genellikle bir bireyin diğerinin kişiliğinden mutsuz olmasıyla başlar.
-
Bireyler ve Gruplar Arasındaki Çatışma
Bu çatışma genellikle bir kişi içinde bulunduğu grubun durumuna uyum sağlayamadığında ortaya çıkar.
-
Aynı Organizasyon İçindeki Gruplar Arasında Çatışma
Bu tek çatışma, genellikle aynı şemsiye organizasyon kapsamındaki bir bölünmedir. Bu fark, organizasyonel hedeflere ulaşma yolundaki anlayış ve farklılıklardan kaynaklanıyor olabilir.
-
Örgütler Arası Çatışma
Bu çatışma, bir kuruluşun diğer kuruluşlar üzerinde olumsuz etkisi olan eylemler biçimindedir. En yaygın örnek, uluslar arası savaştır. İkinci Dünya Savaşı sırasında Pearl Harbor’a Japon saldırısı, Amerika’yı o sırada savaşa katılmak zorunda bıraktı.
-
Farklı Örgütlerdeki Bireyler Arasında Çatışma
Bu çatışma, bireyler arasındaki çatışmayla aynıdır, ancak örgütsel davranış temelindedir. Örnek: Hangi partinin ülkeyi yönetmeye en uygun olduğuna karar vermede iki kişi arasında tartışma.
İşlev Bazlı Çatışmalar
-
Yapıcı Çatışma
Bu çatışma, organizasyon veya grup üzerindeki etkisinde genellikle olumlu bir değere sahiptir. Örneğin, Gandhi’nin Hindistan’da İngiltere’ye karşı protestosu. Bunun Hindistan’ın bağımsızlık yolunu inşa etmede olumlu bir etkisi oldu.
-
Yıkıcı Çatışma
Bu tür bir çatışma, organizasyon veya grup üzerindeki etkisinde genel olarak olumsuz bir değere sahiptir. Komünizm ideolojisini desteklemek için G30SPKI tarafından gerçekleştirilen katliam buna bir örnektir.
Etki Temelli Çatışma
-
İşlevsel Çatışma
Bu çatışma, yönlendirilebilir ve kontrol edilebilirse fayda sağlayabilir. Bir örnek, şirketten ödül almak için çalışanlar arasında rekabet biçimindeki bir çatışmadır .
-
İşlevsel Olmayan Çatışma
Bu çatışma hiçbir şekilde karlı olmayacak. Örnek: Bir basketbol maçını kaybettikleri için okullar arasındaki kavgalar.
Kaynağa Dayalı Çatışma
-
Amaç Çatışması
Belirli hedeflere ulaşmada bireyler veya gruplar arasında ortaya çıkan çatışmalar. Örneğin: Seçimler esnasında partiler arasında çıkan tartışmalardır.
-
Rol Çatışması
Bu çatışma, yaşamlarında birden çok rolü olan bireylerde ortaya çıkmaktadır. Örneğin: İş sahibi kariyer kadını, iş ile çocuklarına anne olmak arasında zor seçimler yapmak zorun kalabilir.
-
Değer Çatışması
Bireylerin veya grupların sahip olduğu değerlerin sürtüşmesi nedeniyle ortaya çıkabilecek çatışmalar. Örnek: Hâlâ sıklıkla ortaya çıkan dinler arası kan davaları.
-
Politika Çatışması
Politika Çatışması, en yüksek pozisyondaki tarafın belirli bir politika belirlemesi nedeniyle ortaya çıkan bir çatışmadır. Örnek: Şirket izin günlerini azaltmak için bir politika belirlediğinde işçilerin protestoları.
Şekle Dayalı Çatışma
-
Gerçekçi Çatışma
Bir partinin hayal kırıklığı olması nedeniyle ortaya çıkan çatışmalar. Bu genellikle mantıklı ve somut bir şeyle ilgilidir. Örnek: yakıt fiyatları yükseldiğinde öğrenci protestoları.
-
Gerçekçi Olmaya Çatışma
Çatışmayı yatıştırmak amacıyla net olmayan bir şeye dayanan çatışma.
Organizasyon Konumuna Dayalı Çatışma
-
Dikey Çatışma
Bu çatışma, organizasyonda farklı pozisyonlara sahip kişiler arasındaki bir sorundur. Örnek: çalışanlar ve şirket patronları arasındaki uyuşmazlık.
-
Yatay Çatışma
Yatay Çatışma, aynı pozisyon ve pozisyona sahip biri arasında ortaya çıkan bir çatışmadır. Örneğin, finans yöneticileri ile operasyonel yöneticiler arasındaki çekişme.
-
Personel Hattı Çatışması
Bu çatışma genellikle, organizasyonu kontrol eden biriyle, orada danışman olarak hareket eden bir kişiyle ortaya çıkar. Örneğin cumhurbaşkanı ile maliye bakanı arasında yaşanan tartışma.
-
Rol Çatışması
Rol çatışması, organizasyonda birden fazla rolü olan bireylerde ortaya çıkan bir çatışmadır.