Kızamıkçık, kırmızı bir döküntü ile tanımlanan bu terim Latincede “küçük kırmızı” olarak nitelendirilir. Kızamıkçık, ilk kez Almanya’daki bilim adamları tarafından kızamıktan ayrı bir hastalık olarak tanımlanmış, dolayısıyla alternatif ad olarak Alman kızamığı da bilinmektedir.
Kızamıkçık, rubella virüsünün neden olduğu bir enfeksiyondur. Gebeliğin erken dönemlerinde doğmamış çocuğa karşı ciddi olumsuz sonuçlar doğurabilir. Kızamıkçık vakalarının sayısı aşı programları sayesinde çarpıcı bir şekilde düşmüştür ancak bu enfeksiyona karşı savaş henüz kazanılmamıştır.
Virüs, lenf nodlarında ve nazofarinkste (burun boşluğunu ve yumuşak damak ile bağlantılı tüp) çoğalır ve öksürük yoluyla bulaşır.
Enfeksiyondan 5-7 gün sonra, virüs vücuda yayılırken kanda bulunabilir. Kızamıkçık virüsü plasentadan geçebilir ve normal olmayan yani anormal yapıda olan (mutasyona neden olan) özelliklere sahiptir. Virüs, hücreleri yok edebilir veya bölünmesini önleyebilir ve sonucunda Doğumsal Kızamıkçık Sendromu (Konjenital kızamıkçık sendromuna) neden olur.
Kızamıkçık belirtileri
Rubella vakalarının yaklaşık yarısı fark edilmeden geçmektedir. Enfeksiyonun ciddiye alınacak düzeyde olduğundaki en önemli belirtisi, virüse maruz kaldıktan 2-3 hafta sonra ortaya çıkan pembe-kırmızı bir döküntüdür. Döküntü yüz bölgesinde başlar, gövde ve bacaklara doğru yayılır. Döküntü 3 gün sonra solup kaybolur.
Kızamıkçık hastalığının diğer belirtileri şunlardır:
- Dolu burun veya burun akıntısı
- Baş ağrısı
- Hafif ateş
- Şişkin, kırmızı gözler
- Testis şişliği
- Sinir iltihabı
- Kulak arkasında ve kafanın arkadaşında şişen bezeler
- Eklem ağrıları
Doğumsal Kızamıkçık Sendromu (Konjenital Kızamıkçık Sendromu)
Doğumsal kızamıkçık sendromu, hamilelik sürecinde rubella virüsünün plasentadan doğmamış çocuğa geçtiğinde ortaya çıkmaktadır. Enfeksiyon düşük veya ölü doğumları tetiklemekte veya gelişmekte olan fetusta ciddi hasara neden olmaktadır. Konjenital kızamıkçık sendromu doğuştan sağırlığın önde gelen nedenidir.
İlk üç aylık dönemde bulaşıcı olursa, fetüsün etkilenme olasılığı %51 olur. Gebeliğin 13-26. haftasında bulaşıcı olursa bu olasılık % 23’e düşer. Her yıl dünya çapında, yaklaşık 100.000 konjenital kızamıkçık sendromu vakası bulunmaktadır.
Genellikle, birden fazla kusur ortaya çıkabilir, sağırlık en yaygın olanıdır. Bebek üzerindeki diğer etkileri şunlardır:
- Sağırlık veya işitme engelleri
- Katarakt
- Doğumsal kalp hastalığı
- Anemi
- Hepatit
- Gelişimsel gecikme
- Retinaya hasar
- Mikrofalemi (anormal küçük, deforme olmuş gözler)
- Karaciğer, dalak veya kemik iliği sorunları (bazen doğumdan kısa bir süre sonra kaybolur)
- Küçük kafa
- Düşük doğum ağırlığı
Çocuk geliştikçe yaş ilerledikçe ortaya çıkan etkiler daha farklıdır:
- Otizm
- Şizofreni
- Öğrenme güçlüğü
- Şeker hastalığı
- Ancak, gebeliğin 20. haftasından sonra kızamıkçık görülebiliyorsa yeni doğan problemleri nadirdir.
Kızamıkçık virüsünün fetüsü etkilemesinin kesin sebepleri bilinmemektedir. Bazı araştırmalar, bunun aksine programlanmış hücre ölümü olarak bilinen apoptozdan kaynaklandığını gösterir.
Apoptoz, çeşitli nedenlerle tetiklenen normal bir fizyolojik süreçtir. Örneğin, bir ceninin parmaklarının ve ayak parmaklarının ayrılması, her rakam arasındaki hücrelerin apoptozuna bağlıdır. Kızamıkçık etkisi altında bu mekanizmanın kontrol dışı kaldığı anlaşılmaktadır.
Kızamıkçık Tanısı
Bir tükürük veya kan örneğini test ederek tanı yapılmaktadır. IgM antikorları mevcutsa, yeni bir kızamıkçık enfeksiyonu anlamına gelmektedir. IgG antikorları varsa, bir kızamıkçık enfeksiyonu geçmişte mevcut olmuş ya da bireysel aşı ile korunulduğunu göstermektedir.
Eğer hiç antikor mevcut değilse, kişi kızamıkçık enfeksiyonu taşımamış veya hiçbir zaman aşı yaptırmamış demektedir.
Kızamıkçık Tedavisi
Kızamıkçık enfeksiyonunu azaltacak hiçbir ilaç yoktur. Çoğunlukla semptomlar yeterince hafiftir ve hiçbir tedaviye gerek yoktur. Doktorlar kızamıkçık hastalığına yakalanan birinin bulaşıcı dönemde (döküntü göründüğünden 1 hafta önce (kişinin enfekte olduğu düşünülürse) ve kızarıklık göründükten 1 hafta sonra kendisini izole etmesini önermektedir.
Hamileyseniz, virüsü engellemeye ve doğuştan kızamıkçık sendromu şansını azaltmaya yardımcı olması için doktorunuz tarafından gerekli ilaçlar reçete edilebilir.
Kızamıkçık Önleme
Kızamıkçık hastalığını önlemenin tek etkili yolu aşılama yöntemidir. Kızamık ve kabakulak ile birlikte ele alındığında, MMR aşısı bulaşmayı engeller ve 40 yıldır kullanılmaktadır.
MMR aşısını kimler yaptırmalıdır?
- Öğrenciler
- Sağlık çalışanları
- Doğurganlık çağındaki kadınlar
- Uluslararası gezginler
Ayrıca aşağıdaki durumlar söz konuysa MMR aşısına ihtiyacı yoktur
- Halihazırda iki doz MMR veya bir doz MMR ve ayrıca ikinci doz kızamık aşısı geçirmiş olan herkes
- Halihazırda bir doz MMR alan ve kızamık veya kabakulak riskine maruz kalma riski yüksek olmayan herkes.
Aşının yan etkileri azdır. Kişi, yaklaşık olarak % 15’i enjeksiyondan yaklaşık 7-12 gün sonra hafif bir ateş ve % 5’i hafif bir döküntü yaşayacak. Gençler veya yetişkin kadınlarda eklem ağrısı yaşanması olası bir durumdur.