Sıkıştırma, müzik üretiminde en yaygın kullanılan efektlerden biridir. Aynı zamanda doğru bir şekilde anlaşılması en zor olanlardan biridir. Reverb, delay ve chorus gibi diğer efektler seste bariz bir fark yaratır, ancak sıkıştırma ile neler olduğunu duymak daha zor olabilir.
Burada “sıkıştırma” terimini kullanma şeklimiz, dinamik aralık azaltma ile ilgilidir. Bu, bir parçanın veya ses sinyalinin yüksek kısımları ile sessiz kısımları arasındaki farkın azaltıldığı anlamına gelir. Bu sıkıştırmayı üretmek için donanım veya yazılım bir sıkıştırıcı kullanılır.
Bu kulağa çok heyecan verici gelmiyor, ancak sıkıştırma, miksaj ve mastering sırasında prodüksiyonun sesini geliştirmek ve hatta bazı müzik tarzlarında gerekli hale gelen özel efektler üretmek için önemlidir.
Burada kompresörlerin ne olduğuna, neler yapabileceklerine ve yıllar içinde kompresör ve sıkıştırmanın nasıl geliştiğine biraz bakacağız.
Kompresör Nedir?
Bana en çok yardımcı olan bir kompresörün açıklaması, otomatik bir ses kontrolü olmasıdır. Ses çok yükseldiğinde ses biraz kısılır ve ses azaldığında ses yeniden açılır. Bu ses ayarı, birkaç milisaniye içinde çok hızlı gerçekleşir.
Otomatik ayarlama, bir parçanın daha sessiz kısımlarını duymaya yetecek kadar yüksek ses düzeyine sahip olabileceğiniz, ancak en gürültülü kısımlar çalarken distorsiyona neden olmaması için kısaltabileceğiniz anlamına gelir.
Yani bir kompresör, bir ses kaydındaki zirveleri kontrol etmenizi sağlar. Daha sessiz sinyalleri etkilemeden daha yüksek sinyallerin sesini kontrol etmenizi sağlar. Daha yüksek bölümlerin ses seviyesi azaltıldığında, her şeyi yükseltebilirsiniz. Bu, parçanın sesini genel olarak daha yüksek yapma etkisine sahiptir ve genellikle daha iyi ses çıkarır.
Teknik olarak, kompresör tarafından ayarlanan kazançtır. Kazanç, genellikle desibel (dB) cinsinden ölçülen, ses sinyalinin gücündeki artıştır. Burada baktığımız sadece sıkıştırmanın temelleri olduğundan, tam terminolojiyi kullanmak konusunda çok fazla endişelenmeyeceğiz. Purists bundan hoşlanmayabilir, ancak biz sadece burada bazı yararlı genel bilgiler sağlamaya çalışıyoruz.
İlk Kompresörler
Basit bir kompresör gerçekten sadece otomatik bir ses kontrolü olduğundan, ilk kompresörlerin bir sinyaldeki zirveleri yakalama ve belirli bir seviyeyi geçmesini önleme çabası olması şaşırtıcı değildir. Buna yönelik ilk girişimler, aşırı yükleme nedeniyle yayınlanan sinyalin bozulmasını ve hatta bozulmasını önlemek için radyo yayınını hedefliyordu.
En eski kompresöre “seviyelendirme amplifikatörü” adı verildi ve 1950’lerde belirli bir eşiğin üzerine çıktığında bir sinyalin seviyesini veya kazancını azaltmak için tasarlandı. Elektronik 1950’lerden bu yana uzun bir yol kat etti ve erken seviyelendirme amplifikatör kompresörünün çalışma şekli şimdi çok eski moda görünüyor.
Cihaza giren ses sinyalinin seviyesi arttıkça bir ampulün daha parlak parlamasını sağladı. Ampulden gelen ışık, ışığa bağlı bir direnç üzerinde parlıyordu. Işık parlaklaştıkça dirençteki direnç arttı ve bu da içinden geçen sinyalin gücünü düşürdü. Bu, sinyalin seviyesini veya kazancını düşürdü.
Cihaza giren sinyalin seviyesi düştüğünde, ampul daha az parladı, bu da ışığa bağlı direncin direncini düşürdü ve içinden geçen sinyalin seviyesi veya kazancı arttı.
Kompresörlere aşina iseniz, alabileceğiniz en iyi kompresörün hangisi olduğu konusunda anketlerde genellikle ilk sırada yer alan bir donanım kompresörü olan Teletronix (Universal Audio) LA-2A’yı duymuş olabilirsiniz.
Kompresör adına “LA” nin “seviyelendirme amplifikatörü” anlamına geldiğini keşfettiğimde bununla ilgili gerçek bir ah-ha anı okudum. LA’nın Los Angeles’ı temsil ettiğini varsaymıştım, “bu kompresörü kullanırsanız LA stüdyo sesini alacaksınız” gibi. Sadece hangi varsayımların iyi olduğunu göstermeye gider.
Satın almanın 4.000 $ ‘lık en iyi kısmına mal olan bu ünite, bu orijinal kompresörlerin soyundan geliyor ve hala yukarıda açıklanan elektro-optik devre sistemini kullanıyor.
Bir LA-2A donanımını karşılayacak kadar param yok, ancak aşağıda görebileceğiniz Waves Audio CLA-2A adlı bir yazılım eklenti sürümüne sahibim.
Tipik Bir Kompresör üzerindeki Kontroller
Teletronix LA-2A, iki düğmeli sıkıştırma sistemiyle bilinir, ancak müzik yapımında kullanılan modern kompresörlerde genellikle yapmanız gereken çoğu şeyi yapmanıza izin veren altı temel kontrol bulunur.
Birçok kompresörün daha fazla kontrolü vardır ve birkaçının daha azı vardır, ancak nasıl çalıştıklarını görmek için önce altı ana kontrole bakacağız ve daha sonra diğerlerini de kapsayacağız.
Beş ana kontrol şunlardır: eşik, oran, saldırı, bırakma, diz, telafi kazancı.
Eşik
Eşik kontrolü, sinyalin sıkıştırılmasının başlayacağı seviyeyi ayarlamanıza izin verir. Kompresöre giren sinyalin seviyesi bu eşiğin üzerine çıktığında sıkıştırılacaktır.
Eşik seviyesi genellikle desibel cinsinden ölçülür, genellikle dB’ye kısaltılır. Desibel kavramı, sesle çalışırken en kafa karıştıran şeylerden biridir.
Eşik kontrolü için ölçek tipik olarak -60dB’den 0dB’ye kadar gider. Örneğin, eşik -6dB olarak ayarlanırsa, o seviyeye her ulaştığında sinyal sıkıştırılmaya başlayacaktır.
Eşiğin bir kanalın en gürültülü kısmından daha yüksek olması, kompresörün asla tetiklenmeyeceği anlamına gelir. Eşiği düşürmek, sinyalin daha fazla sıkıştırılacağı anlamına gelir.
Oran, cihaza gelen sinyal seviyesinin cihazdan çıkmadan önce ne kadar azaltıldığını ifade eder.
Adından da anlaşılacağı gibi, oran seviyeleri oran olarak ifade edilir ve değerler tipik olarak 1: 1’den (sıkıştırma yok) 30: 1’e (çok fazla sıkıştırma) gider. İlk sayı, gelen sinyalin seviyesini ifade eder ve ikinci sayı, kompresörden çıkan sinyalin seviyesi ile ilgilidir.
Unutmayın, sinyalin sıkıştırılmış olan ayarlanan eşiği aşan kısmıdır. Bu seviyenin altındaki ses etkilenmez.
İşte bir örnek. Kompresör oranı 4: 1 olarak ayarlanırsa, her 4dB için, gelen sinyalin seviyesi eşik seviyesini aşarsa, çıkış sinyali eşiğin 1dB üzerine düşürülür. Aynı oran ayarıyla (4: 1), eşiğin 8dB üzerindeki bir sinyal, eşiğin 2dB üstüne düşürülecektir.
Oran yüksek bir seviyeye ayarlanırsa, kompresör cihazı bir sınırlayıcı haline gelir. Sınırlayıcı, sinyali eşikte keser, böylece sinyal çıkışı eşik seviyesini hiç aşmaz.
Kesin olarak söylemek gerekirse, bir sınırlayıcı sonsuz: 1 oranına sahip olmalıdır, böylece sinyal eşik seviyesine sıkıştırılır, ancak pratikte 10: 1 veya daha fazla oranlı bir kompresörün sınırlayıcı olarak görev yaptığı kabul edilir.
Saldırı Zamanı
Saldırı süresi kontrolü, kompresörün eşiği aştığında sinyal seviyesini düşürmeye ne kadar hızlı başlayacağını ayarlamanıza olanak tanır. Bu, üretilen sıkıştırmanın ince ayarını yapmak için kullanılabilir.
Örneğin, davul seslerinde, davul vuruşunun ilk saldırısının yalnız bırakılmasını (eşiği aşsa bile), ancak davulun geri kalan sesini sıkıştırmasını isteyebilirsiniz. Bu, ilk tambur vuruşu sesi geçene kadar kompresörün çalışmaya başlamaması için saldırı süresini artırarak yapılabilir.
Yayın Zamanı
Serbest bırakma süresi kontrolü, cihazın eşik seviyesinin altına düştükten sonra sinyali sıkıştırmayı ne kadar sürede durduracağını ayarlamanıza olanak tanır. Doğal bir ses sağlamaya yardımcı olmak için sıkıştırmayı serbest bırakmadan önceki gecikme gereklidir; bu, kompresör seviye eşiğin altına iner inmez durursa bu mümkün olmazdı.
Bazı müzik türlerinde, belirli efektler üretmek için kısa bir yayın süresi kullanılır. Bu tür şeyler özellikle elektronik dans müziğidir ve buna bir örnek, popüler pompalama “pompalama” efektini üretmek için kısa bir yayın süresinin kullanılmasıdır.