

TEMEL VE YARDIMCI KİTAPLARDAN YARARLANMA :
Yazılı kaynaklardan faydalanmada ilk yapılacak iş yukarıda da belirtildiği gibi özet çıkarma
tekniğini iyi kavramaktır. Özet çıkarırken temel kaynak önce bölümlere ayrılır. Her bölümün özeti
ayrı bir kağıda yazılır. Bu sırada bölümün başlığının yazılması unutulmaz.
Özet çıkarma, yazılı kaynakta ki bir veya birkaç cümleyi aynen almak değildir. Özet çıkarmada
esas, her paragrafta açıklanan fikri bulmak ve bunu kendi kelimelerimizle yeniden yazmaktır.
Bu bazen bir bazen de birkaç cümle olabilir. Bu cümleler ne kadar kısa ve öz olursa o kadar
iyidir. Sonradan okunduğu zaman anlaşılmayacak kısalıkta olan bir özetin de değeri yoktur.
Özet çıkarılırken her fikir birer çizgi (-) veya 1,2 gibi numara ile alt alta sıralanır.
Bazen bir fikir açıklayıcı nitelikte örneklere vermek gerekir.
Öğrenciler, çok kere yazılı kaynaklardaki örneklerin dışına çıkmazlar. Bu durum okunan parçanın
iyice anlaşılmadığının belirtisi olabilir. Öğrencileri okuduklarını anlamaya teşvik etmek için
kitabın dışından örnek vermeye zorlanmalıdır. Böylece öğrenci daha dikkatli okuyacak ve bunu
alışkanlık haline getirecektir.
Özet çıkarırken bazen de harita, şekil, grafik gibi öğrenmede somutlaşmaya yardımcı çalışmalar
da yapmak gerekir. Çalışılan konunun somut hale getirilmesi, konunun iyi öğrenilmesine hizmet
ettiği gibi öğrenciye de konuyu çözümleme alışkanlığını da kazandıracaktır.
Özet çıkarmada, önemli bir fikri bulmak her zaman kolay değildir. Bu fikir, herhangi bir
paragraf bütünü ile okunduktan sonra konuyla ilgili olarak "Ne?", "Niçin?", "Nasıl?", "Ne kadar?"
, "Nerede?" gibi zihni sorular sormakla anlaşılır. Bu sorulara o paragrafta cevap aranır.
Bir paragrafta, çoğu zaman bunların biri veya ikisi işlenir. İyi yazılmış metinlerde
paragraftaki öz fikir, genellikle ilk cümlede bulunur. Diğer cümleler ilk cümlenin açıklaması
ile ilgilidir. Bu öz fikir bazen paragrafın ortası veya sonunda bulunabilir.
Öğretmen tarafından uygulamalı çalışmalar yapılırsa örenciler özet çıkarmayı daha çabuk ve doğru
olarak kavrayacaktır.
Özet çıkarırken; fikri, daha öz ve kısa bir cümle ile açıklama imkanı bulunmadığından,
kaynaktaki bir cümle veya paragrafı olduğu gibi almak mecburiyeti doğar. O zaman cümle tırnak
içine alınır. O sözlerin kime ait olduğunu, nereden alındığını belirtmek için yanına parantez
içinde kaynağın adı, yazarı, baskı yılı ve sayfa numarası yazılır. Başkalarına ait söz ya da
fikre saygı gösterilmesi gerekir.
Temel kaynaktaki fikirler her bölüm ayrı bir kağıdın bir yüzünde olmak üzere özetlendikten
sonra yardımcı ve diğer kaynakların incelemesine geçilir. Yardımcı kaynaklardan aranacak
bilgilerin özetlenmesinde her fikir ya ayrı kağıtlara yazılır, sonra temel kaynaklarla ilgili
özetlerde ait olduğu bölümlere geçilir ya da doğrudan doğruya temel kaynaklarla ilgili özetlerin
bulunduğu yerlere yazılır. Orta öğretimde birinci şekli kullanmak faydalıdır.