Kanser tedavisinde az bilinen önemli yan etkiler
Kanserin kendisine bağlı şikayetler veya kanser tedavilerine bağlı yan etkiler görülebilir. Bunu hemen herkes bilir. Saç dökülmesi, kilo alımı veya kaybı, mide bulantısı gibi. Bunlar bir kişinin kişinin yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyebilir. Fakat bilinen ciddi rahatsızlık veren bu yan etkiler kadar daha az karşılaşılan ve en az bunlar kadar önemli yan etkiler de vardır.
El ve ayak uçlarında yanma, karıncalanma ve hissizlikle karekterize periferik nöropati nedeniyle düşüşler
Kanser tedavisi gören kişiler düşme riski taşırlar. Düşme riski kanser hastalığına özgü bir durum olmamakla birlikte, bazı kemoterapiler periferik nöropati dediğimiz, el ve ayak uçlarında hislerin azalmasına veya ağrıya neden olabilir, bu da düşme riskinizi artıran bir yan etkidir. Çoğu hasta, düşme riski taşımadıklarını düşünebilirler; özellikle de daha genç hastalar veya güçlü ve sağlıklı hissedenler. Ancak risk yine de vardır.
Düşüşten kaynaklanan yaralanmalar tehlikeli olabilir. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre, düşme, dünya genelinde kaza nedeniyle olan yaşam kayıplarında ikinci sırada yer alıyor. Bu nedenle daha dikkatli olmak gerekiyor.
Hastanede tedavi görüyorsanız, henüz ortama alışmadan yürüyüşe çıkma ya da tuvalete gitme konusunda daha dikkatli olmalısınız. Riskinizi azaltmanın ilk adımı bunun farkında olmaktır. Eğer hastanedeyseniz, yataktan kalmanız gerekiyorsa ve kendinizi halsiz hissediyorsanız, refakat eden kişiden ya da bir sağlık görevlisinden yardım isteyiniz. Hiç kimseyi rahatsız etmek istemeyebilirsiniz ancak, güvenliğiniz bundan çok daha önemli.
Düşme riskini azaltmanın bir diğer yolu tabanı destekli ayakkabı giymektir. Mesela parmak arası terlik giymeyin. Yatağınızdan daima yavaş ve dikkatli kalkın. Güçsüzlük veya baş dönmesi hissederseniz yakınınıza veya sağlık ekibinizden birine haber verin.
Kansere bağlı yorgunluk ve halsizlik
Yorgunluk ve halsizlik yan etkileri aktivitelerden uzak kalmaya ve yaşam kalitesinin düşmesine neden olur. Kanser hastalarının bu durumu doktor veya hemşirelerine bildirmeleri gerekir. Bu yan etkiyi hafifletmek için doktorunuz bir önlem alabilir.
Bazen tamamlayıcı tedavi yöntemleri önerilebilir (örneğin akupunktur). Ayrıca kanser tedavisi sırasında haftada en az üç kez 20 dakika yürüyüş yapan kişilerin yorgunluğunu azaltabileceğini gösteren araştırmalar vardır. Bir diğer yandan sürecin duygusal etkilerini de ele almakta yarar var. Bir psikolog ya da destek grupları yardımcı olabilir.
Kanser tedavisine bağlı hormonal ve cinsel değişimler
Meme kanseri tedavisi gören kadınlar genellikle hormon baskılayıcı tedaviler alırlar. Bunlar ateş basması, cinsel ilginin azalması ve menopozun başlaması gibi istenmeyen yan etkilere neden olabilir. Ayrıca prostat kanserini tedavi etmek için yaygın olarak kullanılan androjen (erkeklik hormonu) baskılayan ilaçlar da erkeklerdeki hormon dengesini etkileyebilir ve bu da cinsel isteksizliğe neden olabilir. Bunun yanı sıra, kısırlık ve erektil disfonksiyon gibi kanser tedavisinin neden olabileceği yan etkiler görülebilir.
Sıcak basması akupunktur gibi tamamlayıcı tedavi yöntemiyle ve derin nefes alma, serin duşlar gibi sakinleştirici teknikler rahatlama sağlamaya yardımcı olabilir.
Kısa dönemli hafıza problemleri (Kemo-beyin)
Genellikle kemobeyin olarak adlandırılan kanser tedavisinin bilişsel etkileri hastaları zorlayabilir. Zihinsel değişiklikler basit bir unutkanlığın fazlasını kapsar ve tedavi sona erdikten sonra da devam edebilir. Bu etkiler arasında; doğru kelimeleri bulma, dikkatlerini toplama, odaklanma ve konsantrasyon konularında sorunlar vardır. Bunlar günlük yaşamları etkileyebilmektedir.
Bunun için beynin fonksiyonlarını iyileştirmek için zihin egzersizleri kullanılabilir. Kemobeyin semptomlarının hafifletilmesinde faydalı olabilmektedir. Bunun gibi tedaviler her bireyin ihtiyaçlarına göre uyarlanır.