Hayız Kanının Özellikleri
Hayız müddetinde akan kan, kadından kadına değişik renkte olabilir. Siyah, kırmızı, sarı, yeşilimtırak, bulanık ve toprak renginde görülebilir. Her kadın, kendi âdet kanının rengini bilmelidir.
Hayız müddeti içinde gelen kan tamamen kesilmedikçe, âdet hali son bulmuş olmaz.
Âdet süresinin en sonunda gelen akıntının rengi beyaz olur. Buna göre, konulan pamuğun veya akıntının beyazlığı göründüğü zaman, hayız hali kesilmiş olur. Bundan sonra -fazla vakit kaybetmeden- gusletmek ve namazlara başlamak farz olur.
Âdet kanının rengi, kokusu, miktarı, içerdiği maddeler bakımından kendine özgü bazı özellikleri vardır.
A-Âdet Kanının Rengi
Âdet kanının siyah, kırmızı, toprak rengi, bulanık, sarı ve yeşil olarak gelmesi mümkündür. Akıntıda görülen farklı renkler, âdet günlerinin içinde ve dışında görülmüş olmalarına göre şöyle değerlendirilmiştir:
a-Âdet Günleri İçinde Akıntıda Görülen
Beyazdan Başka Renkler
Âdet günleri içerisinde, beyaz dışında görülen bulanıklıklar ve sarartılar, âdet kanamasından kabul edilir. Ebû Yûsuf hariç Hanefî, Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezhebinin görüşü budur.20 Rivayete göre hanımlar, kullanmış oldukları bezlerini Hz. Âişe validemize (r.anha) götürür, âdetlerinin bitip bitmediğini sorarlardı. Hz. Âişe validemiz (r.anha) ise, ''Tam beyazı görmedikçe olmaz'' diye cevap verirdi.21 Buradan da anlaşılmaktadır ki âdet günleri içerisinde beyazın dışındaki akıntılar âdet kanıdır.
Âdet günlerinden maksat, bir hanımın âdetini görebileceği günlerdir. Tam bir temizlik müddeti geçtikten sonra, âdetin en az süresini aşacak şekilde kanama gören bir hanım, âdet günleri içerisindedir ve bu, âdetin en çok olan süresine kadar devam eder. Yani bu günlerin hepsi o hanımın âdet günleri olarak kabul edilir.22 (Bilindiği üzere Hanefî mezhebinde âdetin en az süresi üç, en çok süresi on gün; Şâfiî ve Hanbelî mezhebinde en az süresi bir gün bir gece, en çok süresi on beş gün; Mâlikî mezhebinde ise âdetin en çok süresi on beş gün olmakla birlikte en azı için bir ölçü yoktur. Mâlikî mezhebinde tam bir temizlikten sonra çok az da olsa görülen bir kanama âdet kanaması olabilir.)
İmam Ebû Yûsuf (r.a) akıntıda görülen farklı renklerle ilgili yukarıdaki görüşe aynen katılmakla birlikte, sadece bir hususu istisna etmektedir. O da âdet günlerinin başlangıcında görülen bulanık renkteki akıntıların, âdet kanaması olarak kabul edilmemesi gerektiği şeklindeki görüşüdür. Çünkü ona göre âdetin başlangıcında, kanamaların koyu bir renkte gelmesi gerekir; bulanık renkteki akıntılar ise âdetin sonlarına doğru görülebilir. Bu sebeple Ebû Yûsuf, âdet kanamasından önce görülen bulanıklıkların âdet olarak değerlendirilmemesi gerektiğini ileri sürmektedir.23
Âdet günlerinde görülen farklı renkteki kanamalar hakkında birinci görüş tercih edilmiştir ve ona uyulmalıdır. Ancak İmam Ebû Yûsuf'un (r.a) görüşü, içinden çıkılması güç olan bazı hallere ışık tutabilir. Yaşanmış olan bir örneği burada dile getirmek istiyoruz: Düzenli olarak her ay altı gün âdet kanaması gören bir hanım, başından geçen üzücü bir olay sebebiyle beş ay kadar hiç âdet görmez. Bunun üzerine aldığı bir ilâç ile âdet görmeye başlar ve bu, altı gün sürer. Bundan sonraki kanamaları, bazen iki ay, bazen de bir ay geçtikten sonra yine altı gün olarak gerçekleşir ve bu hal bir yıl kadar devam eder. Son olarak iki ay temizlik süresi geçirdikten sonra bulanık akıntılar gelmeye başlar. On bir gün bulanık akıntılar devam ettikten sonra her zaman görmüş olduğu gibi koyu bir şekilde kanaması başlar ve altı gün sürer. Altı gün sonunda kanaması kesilir. Aradan üç gün geçtikten sonra tekrar bulanık akıntılar gelmeye başlar ve dört gün devam eder.
Evet böyle bir olayda İmam Ebû Yûsuf'un (r.a) görüşü tercih edilirse, ilk on bir gün görülen bulanıklığın âdet kanaması olmadığına; takip eden altı günde gelen kanamanın âdet kanaması olduğuna hükmedilir. Kanamanın kesilmesinden üç gün sonra görülen dört günlük bulanıklığın, altı günlük âdet kanamasına eklendiğinde on günü aşması söz konusu olduğu için altı günün dışındaki bulanıklık özür hali olarak değerlendirilir.
İlk Görülen Renk Önemlidir
Burada önem verilmesi gereken bir husus vardır. O da, kanın ilk çıktığı ve pamukta yahut bezde belirdiği zamandaki renginin dikkate alınmasıdır.24 Meselâ ilk çıktığında beyaz gözüken akıntı, kuruduktan sonra sararabilir veya bunun tersi olabilir. İşte bu ve benzeri durumlarda ilk görülen renge itibar edilmelidir.
Hastalık Ve İltihap Sebebiyle Akıntı Renginin Değişmesi
Bazı hastalıklar, soğuk algınlıkları ve iltihap söz konusu olduğunda, hanımlardan gelen beyaz akıntının rengi değişebilir. Böyle bir durumda uzman ve dindar bir doktorun veya bu konulardan anlayan yine ehliyetli bir kimsenin ya da bizzat kendisinin -tecrübe ve bilgisi yeterli olması şartıyla- tesbiti mutlaka gerekmektedir. Meselâ temizlik günlerinde soğuk algınlığı veya benzeri bir sebeple akıntısının rengi değişen hanım, âdet kanaması olmasından şüphelenirse doktora müracaat edip bu değişikliğin sebebini araştırabilir.
20-Maverdî, el-Havî, I/399; İbn Kudâme, el-Muğnî, I/383; Kâsânî, Bedâi's-sanai', I/39; İbn Nuceym, el-Bahr, I/202; Hurâşî, eş-Şerhu's-sağîr, I/203.
21-Buhârî, Hayz, 20; Zeylâ'î, Nasbu'r-raye, I/193.
22-İmam Mâverdî şöyle demiştir: ''Âdet günleri içinde'' ifadesinden neyin kastedildiği hususunda Şâfiî âlimler arasında farklı görüşler ileri sürülmüştür. Çoğunluğun kabul ettiği görüş, bir hanımın âdet görmesinin mümkün olduğu ve âdetin en çok süresine kadar devam edebileceği günlerdir. Maverdî, el-Havî, I/399. ''Biz de bu görüşü isabetli bulmaktayız'' (Hazırlayan).
23-İbn Nuceym, el-Bahr, I/202.
24-İbn Nuceym, el-Bahr, I/202; İbn Abidin, Menhelu'l-varidin, Mecmu'atü'r-resâil, I/84.
b-Âdet Günlerinin Dışında Akıntıda Görülen Renkler
Âdet günlerinin dışında görülen kanamalar, hangi renkte olursa olsun özür kanamalarıdır. Çünkü âdet kanaması görüldükten ve âdetin en çok süresi geçtikten sonra gelen kanamalar, arada tam bir temizlik müddeti olan on beş gün geçmediği için yeni bir âdet kanaması olarak değerlendirilemeyecektir. Bu itibarla özür kanamaları olduğu kesindir.
B-Âdet Kanının Kokusu
Âdet kanının kokusu ağır ve rahatsız edicidir. Damardan gelen kanda ise böyle bir ağır koku yoktur. Bundan dolayı âdet hallerinde hanımların, kullanmış oldukları bezlerine veya petlerine bu kokuyu giderecek derecede (başkalarının dikkatini çekecek kadar değil) güzel koku sürmeleri müstehab görülmüştür.25
25-Nevevi, el-Mecmu', II/217; İbn Abidin, Menhelu'l-varidin, Mecmu'atü'r-resâil, I/84
C-Âdet Kanının Miktarı
Bir âdet döneminde kaybedilen ortalama kan miktarı, 50cc.-150cc.'dir.26 150cc.'den fazla kanın gelmesi normal değildir. Kanama miktarı, rahim iç tabakasının kalınlığına, ilâçlara, pıhtılaşmayı etkileyen hastalıklara, kişinin psikolojik durumuna ve yorgunluğuna bağlı olarak artış gösterebilir. Aşırı kan kaybı söz konusu olduğunda, buna sebep olan faktör ortadan kaldırılmalı ve gerekli tıbbî tedavi verilmelidir.27
26-Normal şartlarda 50cc.'lik kan ortalama 6 ile 8 gr. arasında değişir. Bu durumda 150cc. de 18 ile 24 gr. arasında olabilir.
27-Önder, Propedötik (Kadın-Doğum),173 vd.
D-Âdet Kanının İçerdiği Maddeler
Hayız veya âdet kanında; kan, rahim iç tabakasına ait doku artığı-kalıntısı, iç tabakadan salgılanan birtakım maddeler bulunmaktadır.
ÂDET KANAMASININ EN AZ VE EN ÇOK SÜRESİ
Âdet kanamasının en az ve en çok süresi hakkında İslâm âlimlerinin sahip oldukları görüşleri üç başlık altında toplamak mümkündür:
A-Hanefî Mezhebinde
Hanefî mezhebinde âdet kanamasının süresi, en az üç gün yani yetmiş iki saattir. Ebû Yûsuf'a (r.a) göre ise iki tam gün ve üçüncü günün çoğunluğunun geçmesi yeterlidir. Âdet kanamasının en çok süresi on tam gün yani iki yüz kırk saattir.28 Hanefî mezhebi âlimlerinin kabul ettiği süre ile ilgili bu görüş, Hz. Peygamber'den (s.a.s) ''Âdet kanamasının en az süresi üç gün, en uzun süresi ise on gündür'' şeklinde rivayet edilen hadise dayanmaktadır.29
Üç günden az ve on günden fazla olan kanamalar özür kanamalarıdır. Üç günden az görülen kanamaları takip eden günlerde, tekrar kanama görülüp görülmemesi çok önemlidir. Tekrar kanama görüldüğü takdirde, üç günden az olarak görülmüş olan kanama, diğer kanamayla birlikte âdet kanaması hükmünde sayılır. Bundan dolayı üç günden az kanama gören bir hanımın, üç günden sonraki günlerde tekrar kanama görmesi halinde aşağıdaki ilgili konuları iyice tetkik etmesi gerekir. Unutulmamalıdır ki bu durum, Hanefî mezhebine göredir.
28-İbn Nuceym, el-Bahr, I/201; İbn Abidin, Menhelu'l-varidin, Mecmu'atü'r-resâil, I/76, 77; Öğüt, Kadın İlmihali, 35.
29-Zeyla'î, Nasbu'r-râye, I/191, 192.
B-Şâfiî ve Hanbelî Mezhebinde
Şâfiî ve Hanbelî mezhebinde âdet kanamasının en az süresi bir gün bir gece; en uzun süresi ise on beş gündür.30 Bu konudaki delilleri tecrübelere dayanmaktadır. Şâfiî ve Hanbelîler, Hanefîler'in delil olarak gösterdikleri hadisin çok zayıf olduğunu ve onunla delil getirilemeyeceğini ileri sürmüşlerdir.
30-Nevevî, Ravda, I/247, 248; İbn Kudâme, el-Muğnî, I/352.
C-Mâlikî Mezhebinde
Mâlikî mezhebinde âdet kanamasının en az süresi yoktur; çok az da olsa bir kanamanın görülmesi, âdet olarak değerlendirilir. Âdet kanamasının en çok süresi ise on beş gündür.31
31-Huraşî, eş-Şerhu's-sağîr, I/204.