Selahaddin Eyyubi, 1138 senesinde Tikrit’te doğdu. Babası Necmeddin Eyyub’dur. Babası buranın valisiydi. Eyyub, bu tarihte dostu Musul Atabegi İmadüddin’in Zengi’nin isteğiyle Musul’a gitti ve onun hizmetine girdi. 1139’da Zengi, Balebek kentini ele geçirdi ve buraya Eyyub’u vali olarak atadı. Eyyub’un kardeşi Şirkuh’da Zengi’nin komutanları arasına katıldı. 1146 senesinde İmadüddin Zengi vefat edince yerine oğlu Nureddin Mahmud geçti. Nureddin, Şirkuh’u ordu komutanlığına, Eyyub’u da Dımaşk valiliğine atadı. Selahaddin Eyyubi bu ortamda iyi bir eğitim hayatı geçirdi. Genç yaşında Haçlılar ile yapılan seferlere katıldı.
Vezirliğe Doğru
1163’te Fatımi veziri Şaver, Nureddin’den yardım istemek için Dımaşk’a geldi. Çünkü Mısır’daki Fatımi Devleti karışmış durumdaydı. Fatımi Devleti, Halifelerin yönettiği ve son yıllarda yönetimde vezirlerin söz sahibi olmasıyla sultan unvanı alan vezirler tarafından yönetilmekteydi. Dolayısıyla yönetim çok sık el değiştiriyor ve bu durum topraklarda gözü olanlara ( Haçlılara ve Nureddin’e) fırsat veriyordu. 1164, 1167 ve 1169 yılları arasında Selahaddin Eyyubi, amcası komutanlığında Mısır’a düzenlenen seferlere katıldı ve bu seferlerdeki başarısından dolayı mahir bir komutan ve devlet adamı olarak öne çıktı.
1169’da Şirkuh düzenlediği üçüncü seferinde ordusuyla Kahire’ye girdi. Vezir Şaver öldürüldü. Fatımi Halifesi Adıd Lidinillah, Şirkuh’u vezir yaptı. Böylelikle Mısır’da Türk hükmü başlamış oldu. Çünkü Şirkuh’un ordusunun çoğunu Oğuzlar oluşturmaktaydı. İki ay sonra da Şirkuh öldü. Halife onun yerine de Selahaddin Eyyubi’yi “el-Melikü’n-Nasır” unvanıyla vezirliğe atadı (26 Mart 1169). Bu durumda Selahaddin hem Nureddin Mahmud Zengi’nin Mısır’daki ordusunun komutanı hem de Fatımi halifesinin veziriydi. Bilahire Selahaddin Eyyubi, Mahmud Zengi’nin vekili olarak Mısır ve Mısır’ın hakimiyetinde olan bağımsız yerleri hükümdar gibi yönetmeye başladı.
Mısır Hakimi Selahaddin Eyyubi
Mısır’a hakim olan Selahaddin Eyyubi Fatımiler, Haçlılar ve Bizanslılar ile mücadele etti. Fatımiler de saray ağası liderliğinde, Selahaddin’i ortadan kaldırmak için Haçlılar ile görüştü. Selahaddin bunu öğrendi ve saray ağasını ortadan kaldırdı. Hal böyle olunca Fatımi tarafları 1169’da isyana kalkıştı. Selahaddin bu isyanı kısa sürede bastırdı. Sonra Haçlılar ve Bizanslılar Dimyat’ı kuşattılar ancak başarısız oldular. 1171’de Selahaddin, Nureddin Zengi’nin emriyle Fatımi hilafetine son verdi. 1170, 1171 ve 1173 tarihlerinde Kudüs Haçlı Kırallığına seferler yaptı. Seferler sonucunda Eyle’yi zaptetti, Yemen ve Hicaz’ı devletine bağladı. Libya ile Tunus’un bir kısmı onun hakimiyetine girdi. 1174’te Nureddin Zengi öldü. Yerine oğlu el-Melikü’s-Salih İsmail geçti.
Selahaddin Eyyubi, on bir yaşındaki Salih’e bağlı kaldı ve onun adına hutbe okutup para bastırdı. Devlet işlerini yürütecek bir atabeg ya da naibe ihtiyaç vardı. Çünkü el-Melikü’s-Salih devleti idare edecek yaşta değildi. Bunu fırsata çeviren Nureddin’ in komutanları, Sadeddin Gümüşteğin’i atabeg yaptılar. Bunun üzerine bazı komutanlar Selahaddin’i Dımaşk’a davet ettiler. Bu sırada Selahaddin, Kenzüddevle isyanı ve Normanlar’ın İskenderiye çıkartmasıyla uğraşmaktaydı. Selahaddin isyanı bastırdı ve Normanları yenilgiye uğrattı. Sonra Dımaşk’a gitmek için hazırlık yaptı.
Sultan Selahaddin Eyyubi
Selahaddin Eyyubi, 12 Ekim 1174’te 700 süvarinin başında Kahire’den Dımaşk’a hareket etti. Burada Selahaddin Eyyubi’nin iki hedefi vardı: Nureddin’in kurmuş olduğu devletin dağılmasını önlemek ve Haçlılar’ın elindeki Kudüs’ü ve diğer toprakları kurtarmak. Selahaddin Dımaşk’ta coşkuyla karşılandı. Busra, Havran, Balebek, Humus ve Hama kentlerini hakimiyetine aldı. Halep – Musul ittifakı Selahaddin’e karşı direnişe geçti. Selahaddin Musul – Halep kuvvetlerini başarısızlığa uğrattı. Halep’in etrafındaki bazı kaleleri ele geçirdi. Kendisiyle dost kalması şartıyla bazı mühim kaleleri el-Melikü’s-Salih İsmail’e bıraktı. Bu sırada Abbas Halifesi onun sultanlığını tanıdı ve onun Suriye ve Mısır’daki hâkimiyetini onayladı. 1176’da Halep – Musul ittifakı Selahaddin ile anlaştı. Ardından Selahaddin Eyyubi, Haşhaşilerin merkezi olan Masyaf kalesini kuşattı. Bunun üzerine Haşhaşiler o onunla iyi geçinmeye söz verdi. Bundan sonra da Selahaddin ile Haşhaşiler arasında hiçbir olay çıkmaz. Böylelikle Selahaddin de Haçlılar ile uğraşma fırsatı buldu.
Zengilerin Hakimiyeti Tanıması
1180’de Musul Atabegi 2.Seyfeddin Gazi öldü yerine kardeşi İzzeddin Mesud b. Mevdud geçti. Sonra Halep’teki el-Melikü’s-Salih’de öldü. 1181′ de yapılan anlaşma gereği Halep’in Selahaddin’e bağlanması gerekti. Lakin Selahaddin’in Mısır’da olmayışını fırsat bilen Musul Atabegi, Halep’in idaresine el koydu. Selahaddin’in Suriye’deki hakimiyeti riske girdi. Bu durumda iki taraf arasındaki husumet tekrardan alevlendi. 1182 Haziranda Selahaddin, Kahire’den Suriye’ye harekete geçti. Harran hakimi onu Musul’a sefer yapmaya teşvik etti. Selahaddin Eyyubi Urfa, Harran, Rakka, Habur, Ra’sül’ayn, Dara, Nusaybin gibi el-Cezire bölgesini ele geçirdi. Musul’u da kuşattı ancak hem şehrin müstahkem olması hem de halifenin ricasıyla kuşatmayı kaldırdı. Ardında Mısır’a bağlı Sincar’ı aldı ve Harran’a çekildi.
Hısnıkeyfa Artuklu Emiri Selahaddin Eyyubi’ye katıldı ve ondan Amid’i (Diyarbakır) alıp kendisine vermesini istedi, o da Emir’e söz verdi. Abbasi halifesinin onayını alan Selahaddin, Amid üzerine gitti. 1183’te şehri alıp Artuklu Emiri’ne verdi. Ardından Halep’e hareket etti. Tel Halid ve Ayıntab’ı alıp Halep’i kuşattı. Bu sırada şehrin hakimi 2. İmadüddin Zengi onunla anlaşmaya karar verdi. 11 Haziran 1183’teki anlaşmaya göre Sincar, Habur, Nusaybin ve Seruc şehirleri karşılığında Halep’i ona bıraktı ve onun hâkimiyetini kabul etti. Selahaddin, 1183-1184 yıllarını iç düzenleme ve Haçlılar ile uğraşarak geçirdi. 1185’te ikinci doğu seferine çıktı ve Erbil, Meyyafirikin gibi mühim yerleri topraklarına kattı. Zengiler ( Musul Atabegleri) onun hâkimiyetini tanıdı.
Selahaddin Eyyubi’nin Haçlılar İle Mücadelesi
Selahaddin Eyyubi, Kasım – Aralık 1177 tarihlerinde haçlılara karşı ilk önemli seferini gerçekleştirdi ( Gazze – Askalan seferi). Başarılı bir şekilde kazanılan bu zaferden sonra Selahaddin, Mayıs 1179’da Banyas civarında ordugah kurdu. Beytülahzan Kalesi’ne hücum etmeye karar verdi. Haçlı şövalyelerinin saldırmalarına rağmen Selahaddin Haçlıları mağlup etti ve kaleyi kuşattı. Ağustos 1179’da kaleyi ele geçirdi. Bu durumda Haçlılar barış istedi. Bilahire 1182’de Beyrut’u kuşattı. 1183’te Beysan seferine çıktı. 1183 ve 1184’te Kerek’i kuşattı. Haçlılar meydan savaşı yapmanın yolunu aradı ama bulamadı.
Hıttin Savaşı
Selahaddin Eyyubi 1187’de Kerek üzerine büyük bir sefere çıktı ve Kerek’i yağmaladı. 3-4 Temmuz 1187’de Hıttin adlı mevkide Haçlılarla meydan savaşı yaptı. Bu savaşta büyük bir zafer elde etti. Haçlı ordusu yok edildi ve bazıları esir alındı.
Kudüs’ün Fethi
Selahaddin Eyyubi bu başarıdan sonra Filistin’de birçok kaleyi ele geçirdi. Sırada Kudüs vardı. 20 Eylül 1187’de Kudüs’ü kuşattı. 2 Ekim 1187 Cuma günü Kudüs’ü fethetti. Bir yıl sonra Filistin’deki Sur kenti hariç tüm kaleler Selahaddin’in elindeydi.
Akka’nın Düşmesi
Tüm Batı Avrupa ülkeleri birleşip yeni Haçlı seferi düzenledi. Çünkü Kudüs ve birçok kalenin düşmesinden rahatsızlardı. 1189’da Haçlılar Akka’yı kuşattılar. Selahaddin ile Haçlılar arasında bir yılı aşkın savaşlar meydana geldi. 12 Temmuz 1191’de Akka haçlıların oldu. Neticede 1 Eylül 1192’de iki taraf arasında üç yıl sekiz ay süreli bir barış anlaşması yapıldı. Haçlıların burada başarılı olmasının iki sebebi vardı. Birincisi donanma desteği, ikincisi de dinç kuvvetlerle savaşmalarıydı. Selahaddin Eyyubi ise senelerdir cephelerde, yorgun ve hastaydı. Ordusu da yıpranmıştı. Selahaddin Eyyubi, 3 Mart 1193 tarihinde Dımaşk’ta vefat etti. Yerine büyük oğlu el-Melikü’l-Efdal Ali geçti.
Blok yazımı okuduğun için müteşekkirim. Başka yazılarda görüşmek dileğiyle.
KAYNAK
- DİA, Selahaddin Eyyubi