

Eğitim
Bilimleri
Öğretim Stratejileri Yöntem ve Teknikleri Konu
Başlıkları
Öğretim Yöntemleri Konu Özeti
Anlatım (Sunu) Yöntemi
Öğretmenin merkezde olduğu bir öğretim yaklaşımıdır. Sınıf ortamında
bir konunun öğretmen tarafından anlatılarak, öğretilmesi şeklinde
uygulanır. Sunuş yoluyla öğretim sratejisinde ve daha çok bilgi
düzeyindeki hedef alanının kazandırılmasında kullanılır. En eski
öğretim yöntemi olarak kabul edilir.
Anlatım yöntemi bir dersin girişinde, öğrencileri güdülemek,
konuların açıklanmasında, özetlenmesinde ve anlaşılması güç olan
konuların açıklanmasında kullanılır. Anlatım yöntemi kısa zamanda,
fazla miktardaki konuları (geniş müfredatı), kalabalık gruplara
aktarabilmedeki avantajlardan dolayı (ekonomiklik ilke) fazla
kullanılan bir yöntem olmasına rağmen etkili öğrenmeyi sağlamadaki
gücü zayıftır. Çünkü, öğrenci daha çok pasif durumdadır. Bu neden
(öğrencinin pasif kalması) anlatım yönteminin en önemli
sınırlılığıdır.Anlatma yöntemi başlıca iki türlüdür.
Formal öğretmen anlatımı (düz anlatım):
Öğretmen ders planı ve öğretim tasarımı çerçevesinde, tek yönlü
olarak.konuyu aktarır. İletişim tek yönlüdür. Öğrenci katılımı
yoktur.
İnformal öğretmen anlatımı (informal düz anlatım): Öğretmen ders
planı ve öğretim tasarımı dışında, günlük ve aktüel konuları da
içeren, iletişimin çok yönlü olduğu anlatım tekniğidir. Öğrencilerin
katılımı söz konusudur.
Anlatma Yönteminin Etkisi:
Dersin giriş bölümünde, dikkat çekmede ve güdülemede
kullanılır.
Bu konunun temel kavramlarının verilmesinde, konunun
açıklamasında, karmaşık konuların açıklanmasında kullanılır.
Öğretmen dersi istediği hızda ve düzeyde gerçekleştirir.
Dersin sonunda özet ve tekrar yapmada kullanılır.
Duyusal hedef alanlarının kazandırılmasında kullanılır.
Ekonomik bir yöntemdir.
Anlatma Yönteminin Uygulanmasında Dikkat Edilecek Hususlar
Ders planı iyi yapılmalıdır.
Dikkat çekme ve güdülenme sağlan malıdır.
Konular basit, kısa ve öz ifadelerle su nulmalıdır.
Araç - gereç kullanılmalıdır.
Süre iyi ayarlanmalıdır.
Beden dili, ses tonu etkili kullanılmalıdır.
Uygun örnekler verilmelidir.
Soru - cevap ve tartışma teknikleri kullanılarak etkisini
artırmaladır.
Tartışma Yöntemi
Tartışma, bir konu üzerinde öğrencileri düşünmeye yöneltmek, iyi
anlaşılmayan noktaları açıklamak ve verilen bilgileri pekiştirmek
amacıyla kullanılan bir yöntemdir. Bu yöntem daha çok bir konunun
kavranması aşamasında karşılıklı olarak görüşler ortaya konurken,
bir problemin çözüm yollarını ararken ve değerlendirme çalışmaları
yaparken kullanılır. Bu açıdan bakıldığında buluş yoluyla öğretim
staratejisinin kullanımında ve kavrama düzeyindeki davranışların
kazandırılmasında kullanılır. (Demirel, 2004)
Belli bir konuda bir grup olarak tartışma yoluyla düşüncelerin
ortaya konması ve tartışılan konuya yönelik olarak çözüm üretmek
amacıyla kullanılan bir öğretim yöntemidir. Buluş stratejisiyle
dersin işlenmesidir. Tartışma yönteminin kullanımı genellikle
kavrama düzeyinde zihinsel etkinlik gerektirir. (Tan, 2005)
Tartışma yönteminde öğretmen - öğrenci etkileşimi sağlanarak
öğrencilerin bir konu üzerindeki düşünmelerini ve düşüncelerini
ifade etmelerine ve yorum yapmalarına olanak sağlanır. İyi
anlaşılamayan konular belirlenir, gerekli düzeltmeler yapılır ve
pekiştirme kullanılır. Öğrencilerin konu üzerinde analiz, sentez ve
değerlendirme yapma güçleri geliştirilir. Tartıma yönteminin
uygulanmasında öğrencilerin karşılıklı anlayış ve hoşgörü içerisinde
olaylara farklı bakış açısı ve yorum getirmeleri sağlanır.
Öğrencilerde demokratik tutumu geliştirilir.
Tartışma yönteminin faydaları;
Özgür bir ortamda düşünme ve düşündüğünü ifade edebilme
Grup etkileşimi sağlama
Fikir birliğine ulaşma
Farklı düşünceleri anlayabilme
Çelişkileri ortaya çıkarma
Konuya farklı yönlerden bakabilme
Öğrencinin güvenini geliştirme
Eleştirel düşünmeyi ve yaratıcı düşünmeyi geliştirmesi
Tutumların tekrar gözden geçirilmesini sağlama
Öğrencilerin konu ile ilgili bilgi ve deneyim kazanmaları
Uzlaştırma
Zihinsel becerileri kullanma
Sosyal becerileri geliştirme
Aktif katılım sağlaması
Öğrencinin ilgi alanlarını belirleme
Liderlik özelliklerinin ortaya çıkması
Tartışma yönteminde kullanılan başlıca tartışma çeşitleri
(teknikleri)
Münazara:
İki grubun bir konuyu tez-antitez şeklinde (zıt fikirler olarak)
ele alarak dinleyicilerin ve jürinin önünde tartışması-dır. Jüri
fikirlerini en etkili savunma gücüne ve konuşma yeteneklerine göre
grupların performansına karar verir. Dili etkili kullanma,
neden-sonuç ilişkileri kurmayı geliştirir. Sınırlılığı: Bireyleri
inanmadığı düşünceyi açıklama ve savunma durumuna düşürmesidir.
Panel:
Belirli bir konuda 3-5 kişilik grup tarafından dinleyicilerin
önünde (aralarında) tartışmanın yapılmasına dayalı bir tekniktir.
Panelin amacı gerçeği bulmaktan çok, bir konunun çeşitli yönlerini
aydınlatmak ya da konuyla ilgili çeşitli eğilim ve görüşleri ortaya
koymaktadır.
Zıt Panel: Sınıfta işlenilen konuların tekrarı ve pekiştirilmesi
için sınıf soru soran ve cevap veren (tartışan) olarak iki gruba
bölünür ve ders işlenir. Ya da sınıfta soru soran ve soruların
cevabını aralarında tartışan iki konuşmacı grup oluşturularak
uygulanır.
Kollegyum: Sınıfa ya da panale misafir (uzman konuşmacı) getirilir.
Bir grubun uzman kişilerden (kaynak grup), bir grubunda
tartışmacılardan oluşturulduğu iki grubun katılımına dayanır.
Tartışmacı grubun görüş ayrılığında ya da belirsizliğe düştüğünde
uzmanlardan oluşan grubun görüşüne başvurulur.
Sempozyum:
Bilimsel, sanatsal, düşünsel ağırlıklı konuların çeşitli
yönleriyle bir grup tarafından sunumudur. Grup üyeleri uzmanlardan
oluşur ve konuşmalarına "tebliğ" ya da "bildiri" denir. Her üye
belirli bir konuda konuşma yapar. Sempozyumun sonucunda soru-cevap
yapılır ve eleştiri kullanılır.
Açık Oturum:
3-5 kişilik grubun belirli konularla ilgili fikir ve görüşlerini
sırayla dinleyecilere aktardığı bir tekniktir. Panelden farklı
üyeler başkandan söz alarak konuşurlar ve aralarında tartışmazlar.
Sadece bir konu ile ilgili görüş ve düşüncelerini açıklarlar. Başkan
üyelere söz vererek oturumu yönetir. Sonunda tüm sınıf tartışmaya
katılabilir.
Forum:
Değişik görüşlere sahip kişi ya da grupların herhangi bir
konudaki sorun lan tartışarak bir sonuca varmak içir yapılır. Bir
grup, başkanın yönetimin de, dinleyiciler karşısında görüşlerin
savunurla. Dinleyicilerde konuyla ilgil olarak kendi düşüncelerini
açıklayarak
soru sorarak katılımında bulunurlar. Toplantıya katılanlara soru
sormaya, eleştiri yapmaya ve katkıda bulunmaya çalışabilir. Bazen de
panelden ya da açık oturumdan sonra yapılır.
Seminer:
Uzmanlık ve bilgi gerektiren konuda uzman bir kişinin sunu
yapmasıdır. Öğretmenlerin sınıfta verdiği ders bir seminerdir.
Konferans:
Belirli bir konuda uzman kişinin dinleyicilere bilgi vermesini
içeren bir öğretim etkinliğidir.
Söylev:
Dinleyicileri belli bir konuda duygusal olarak etkilemek için
yapılan bir konuşma türüdür. Belli özel günlerde töreninde yapılır.
(Örneğin 10 kasım Atatürk'ü anma etkinliklerinde yapılan duygusal
bir konuşma).
Brifing:
Bir kurumun yapısınm ve işleyişinin tanıtımı ya da teknik bir
konunun yetkili bir kişi ya da uzman tarafından sunumuna dayanan
tekniktir.
Demeç:
Otoriter ya da yetkili bir kişinin belli bir konuda basın-yaym
organlarına yaptığı özel konuşmadır.
Örnek olay, gerçekleri ve sorunlan yansıtan, öykülemeler etrafında
organize edilmiş öğrenme yöntemlerinin toplu halidir. Bu yöntem,
gerçek ve aktif öğrenmeyi sağlayarak, öğrencilere her konuyu
kavratmak ve o konuda uygulama yaptırmak amacıyla kullanılır.
Öğrencinin yakın çevresiyle ilişkilendi-relebileceği örnek olaylar
geliştirerek olu-yan, içerisindeki sorunun nedenlerini ortaya
çıkarıp, o soruna ilişkin çözüm önerilerinin sınıf ortamında
tartışılmasıyla uygulanan bir yöntemdir. Örnek olay çalışmaları,
özel bir olayın, durumun, incelenmesi olarak da tanımlanmaktadır.
(Tok, 2006, Nausmes, 1999) Örnek olay inceleme öğrencilere dersin
hedef davranışlarına uygun olarak gerçek bir olayın sunulup bu
olayla ilgili olarak öğrencilerin tartışma ve yorum yapmalarını
içeren bir öğretim yöntemidir. Öğrencilerde, problem çözme,
tartışma, empati, kritik düşünme ve yaratıcılığı geliştirir. (Tan,
2004)
Gerçek hayatta ortaya çıkan, gerçek hayatta yaşanma ihtimali olarak
kullanılır. Öğretmen tarafından hazırlanan problemlerin sınıf
ortamında çözümlenerek öğrenmenin gerçekleşmesine dayanan bir
yöntemdir. Uygulamada öğrencilere örnek olay bir metin halinde
dağıtılmalı ya da VCD ile gösterilmelidir. Öğrenciler örnek olayı
okur ya da izleyip anladıktan sonra yorum yapar analiz eder ve
değerlendirilir. Öğrenci merkezli bir yaklaşımdır. Öğrenciyi, gerçek
yaşam sorun-larıya yüz yüze getirir. Öğrencilerde problem çözme,
karar verme, eleştirel düşünme, yansıtıcı düşünme, yaratıcı düşünme
gibi zihinsel becerileri geliştirir. İş çevreleri, tıp, hukuk,
psikoloji eğitiminde sık kullanılır. En önemli faydası; öğrencileri
bildiklerini ve kavradıklarını gerçek duruma getirir. Örnek
olay gerçek olaylardan ya da yazılı olarak hazırlanan olaylar
seçilir. Öğrenciler örnek olay üzerinde düşünerek farklı bakış
açıları geliştirerek problemi çözmeye çalışırlar. Buluş yoluyla
öğretim stratejisinde ve kavrama ve üzerindeki hedef alanları
kazandırmada kullanılır.
örnek Olay Yönteminin özellikleri
Öğrenci merkezli bir yöntemdir.
Anlama, analiz etme, yorumlama, düşünme, karar verme, yaratıcı
düşünme problem çözme gibi yetenekleri geliştirir.
Öğrenciler öğrendikleri bilgileri bir olay ya da durumda
kullanarak sonuç elde ederler.
Örnek olaylar dersin hedeflerine ve öğrencilerin gelişim
seviyelerine uygun olmalıdır.
Öğretmen öğrencilerin süreçte düşünmelerini sağlayacak anahtar
sorular hazırlayarak yönlendirme yapmalıdır.
Öğrencilerin problem çözme becerileri gelişir.
Öğrencilere yazılı metinler dağıtılırak ya da VCD'lerde izlemesi
sağlanarak yönlendirilir.
Bilişsel alanın uygulama ve üzerindeki hedef alanlarını (analiz,
sentez, değerlendirme) kazandırmada kullanılır.
Duyuşsal (ilgi, tutum, sosyal etkileşim) hedeflerin
kazandırılmasında da kullanılır.
örnek Olay Yönteminin Aşamaları
Örnek olayın hazırlanması ve açıklanması
Konunun ana hatlarını çıkarma
Örnek olayın ve verilerinin toplanması
Önceden bildikleri ile bağ kurma
Neden-sonuç ilişkilerini kurma
Örnek olay için olası çözüm yollarının önerilmesi
Örnek olayın çözülmesi ve ortak karanın alınması
Değerlendirmenin yapılması
GÖSTERİP YAPTIRMA YÖNTEMİ
Öğretmenin bir beceriyi aşama aşama göstermesi, anlatması ve
öğrencilerin öğretmeni izledikten sonra, aynı beceriyi yeterli bir
düzeye gelene kadar tekrar etmesi şeklinde uygulanan öğretim
yöntemidir. Bolca uygulama sonucu öğrencinin beceriyi yeterli
düzeyde yapabilmesi sağlanmış olunur. (Tan, 2005)
Gösterip - yaptırma yöntemi, bir işlemin, bir deneyin nasıl
yapıldığını, bir araç-gerecin ya da makinenin nasıl çalıştığını
öğretmenin önce uygulama yaparak, göstererek ve açıklayarak sonra da
öğrenciye yaptırarak (yapa-rak-yaşayarak) öğrenmeyi sağladığı bir
yöntemdir. Davranış model gösterilerek öğrencilerin bu modelden
öğrenmeleri (yapmaları sağlanır. Daha çok beceri (psikolomotor
davranışların, insan ilişkilerinin, ahlak ve görgü kurallarının,
karmaşık bazı olayların gösterilerek öğrenilmesine dönük bir
yöntemdir. Gösterip-yaptırma yönteminin en etkili yönü bir becerinin
ustaca ve en uygun bir şekilde nasıl yapılabileceğini öğretilmesi-dir.
Gösterip - Yaptırma Yönteminin Uygulama tikeleri
Gösterip yaptırma yönteminde her öğrencinin gösteriyi rahat
ortam hazırlanmalı, gerekli güvenlik önlemleri alınmalı ve
araç-gereçler önceden hazırlanmalıdır.
Kazandırılacak davranışlar önce öğretmen tarafından öğrencilerin
gözü önünde her aşaması açıklanarak yapıl-malıdır.
Her bir öğrenci gösterilen davranışı ve aşamaları yapmalıdır.
Öğretmen gerekli dönüt-düzeltmeyi anında vermelidir.
Öğrenci, davranışı beceri haline getirmelidir.
Öğrenci, beceri haline getirdiği davranışı değişik durumlarda
kullanabilmelidir (transfer).
DENEY YÖNTEMİ
Deney bilimsel bir olayı kanıtlamak için yapılan deneme
etkinliğidir. Deney koşulları belirlenmiş ve denetlenebilir
ortamlarda yapılır. (Gözlem tekniği kontrollü olarak yapıldığı
veyapar ortamda olay ya da varlığı oluşturan ilişkilerin ve
aşamaların daha iyi anlaşılmasını sağlar.) Bilinmeyen bir gerçeği
bulmak, bir varsayımı, bir ilkeyi sınamak için kullanılır.
Öğrencilerde bilimsel düşünceyi geliştirir.
Öğrenci ilk elden bilgiyi duyu organlarını kullanarak edinir. Aynı
zamanda yaratıcı düşünmeyi sağlar. Öğretmen deneyin hedeflerini
dersin hedeflerini çerçevesinde belirledikten sonra gerekli
araç-gereçleri önceden hazırlar bir ya da birkaç kez ön deneme
yaptıktan sonra sınıfta gerekli güvenlik önlemlerini de aldıktan
sonra deney uygulamasını gerçekleştirir. Deneyi öğretmen yaptıktan
sonra, mutlaka öğrenciler yapmalı ve bilimsel süreç ile ulaşılacak
sounçlar tartışılarak bulunmalıdır.
Deney Yöntemi Niçin Kullanılır?
Bilimsel gerçekleri bulmak
Olaylar, olgular arasındaki bağlantıları ve bu bağlantılarla
ilgili yasaları bulmak
Varsayımların ispatını yapmak
Gerçeklerin anlaşılmasını sağlamak
Beceri geliştirmek
Öğrenmeyi somutlaştırmak
İlkelden deneyim yaşatmak
Deneyin Etkili Kullanılması
Planlı yapılması
Öğretmen önce yapmalı (beklenmedik durumlarla karşılaşmak için)
Sonra hem öğrenci yapmalı, öğretmen yönlendirici ve rehber
alınmalı
Uygun araç - gereç hazırlanmalı
Süre dikkatle kullanılmalı
Temel açıklamalar yapılmalı
Deney sonucu tartışılmalı
Deney Planı;
Deneyin konusu, deneyin amacı, deneyin zamanı, araç ve gereçler,
süreç (işlem) basamakları, temel açıklamalar, sorulacak sorular,
sonucun bulunması, sonucun raporlatılması aşamalarından oluşur.

