Elektrik motoru -veya motorları- akımın mıknatıslık etkisiyle çalışır. Elektrik motoru elektrik enerjisini işe çevirir, (mekanik enerji)
Elektrik motorlarında, başlıca iki kısım vardır:
1) Stator, 2) Rotor.
Stator: Yerinde duran kısmıdır. Mıknatıs alan elde etmeye yarayan “M” şeklinde bir mıknatıstır. Motorların çoğunda bu kısım bir elektron mıknatıstır. Bu elektromıknatıstan akım geçirilince, kutupların arasında mıknatıs kuvvet çizgileri (manyetik alan) meydana gelir.
Rotor: Mıknatısın kutuplarının arasında dönebilen bir makara sistemidir. Makarayı teşkil eden tellerin uçları T, ve T2 toplaçlarına bağlıdır. Bu toplaçlara, bir elektrik devresine bağlanan F, ve F2 fırçaları değer. Toplaçlar rotorun mili üzerine yaHıtırılarak mil boyunca yapıştırılmış bakır veya pirinçten şeritlerdir.
Motorun çalışması:
Fırçaların uçları bir bataryaya (pil veya akümülatör bataryası) bağlansın. Geçen akım ile magnetik alanın karşılıklı etkisinden hareket doğar. Bu durumda mıknatısın N adlı kutbu, rotorun N1 adlı kutbunu iter. S de S1nü iter. Bu nedenle N nin karşısına gelinceye kadar rotor döner. Rotor bu durumu alınca fırçalara değer toplaçlar değişir. Bununla beraber sarımlardaki akımın yönü ve rotorun kutupları değişir. Bu halde gene N nin karşısında N1 ve S nin karşısında S1 meydana geldiğinden, ayna adlı kutuplar, gene birbirini iterler. Bu suretle dönme devam eder.
Akımın ve magnetik alanın yönü bilindiğine göre rotorun (makaranın veya çerçevenin) dönme yönü sağ el kaidesiyle bulunur. Bunun için, sağ elin avuç içi S kutbuna bakacak şekilde parmaklar akım yönünde tutulursa yana açılan baş parmak dönme yönünü gösterir. < Basit bir elektrik motoru yapılması:
5 cm kadar boyunda, 3 cm kadar ça- _ pında bir mantar alıp üzerine çerçeve şeklinde bir yuva açalım. Bu yuvaya 50 cm kadar, yalıtılmış ince bir bakır tel saralım (Bakırdan başka tel olsa da olur.. Fakat bakır iyi bir iletken olduğundan tercih edilmelidir). Ayrıca mantarın tabanlarından birine karşılıklı olarak iki çivi batıralım Sert ve 10 cm kadar uzunluğundaki bir teli -veya yorgan iğnesini- mantarın ekseni boyunca geçirelim. Daha evvelden yuvaya sardığımız telin uçlarını açtıktan sonra (dışındaki plastik kabuğu kazıdıktan sonra) uçlarını birer çiviye bağlayalım. Bu şekilde hazırlanmış bir mantarı ortasındaki kalın tel veya yorgan iğnesinden, bir yatağa oturtunuz. (Yatağı hazırlamak için. kalınca bir tel alıp M şeklinde kıvırıp uçlarını tahta parçasına tespit etmek lâzımdır)
Bu mantarın (rotorun) üzerine “U” mıknatısının kutuplarını geçirelim (U mıknatısının kolları arasına alalım.) Bir pil bataryasının kutuplarına bağlı iki bakır teli çivilere değdirince rotor (mantar) dönmeye başlar (Önce mantarı -rotoru- çevirmek suretiyle bir hız veriniz.) Böylece basit bir motor yapmış olduk. Burada çivilere değdirdiğimiz teller fırça, çivilerde toplaç vazifesi görmektedir.
Muhtelif tip ve büyüklükte yapılan elektrik motorları birçok âlet ve makinaların çalıştırılmasında kullanılır.
Siemens motoru
Siemens motorunun rotoru demir bir silindir üzerine izole tel sarılarak meydana getirilmiştir. Telin uçları, birbirine değmeyen T,ve T2 bakır şeridlerine (Toplaç) bağlanmıştır. Akım toplaca dokunan F F fırçaları vasıtasıyla sarımlara verilir Motoru çalıştıran akım aynı zamanda elektromıknatısı besler. Bu motorun çalışması Şu şekilde olur. Elektromıknatısın (N) kutbu rotorun (n) kutbunu S kutbu ise (s) iter. (n) kutbu (S) kutbunun (s) kutbu (N) kutbunun karşısına gelinceye kadar rotor döner. Bu durumda fırçalara değen toplaçlar değişir. Dolayısıyla akımın yönü ve kutupla de’ğişerek yine (N) karşısında (n). (S) karşısında (s) kutupları teşekkül eder. Aynı isimli kutuplar, birbirlerini ittiğinden, rotor akım verildiği müddetçe dönmekte devam eder