Mexico
İspanyolca tam adı CİUDAD DE MEXİCO (MEXİCO KENTİ) ya da MEXİCO, D.F., eskiden (Nahua ya da Aztek dilinde) TENOCHTİTLÂN, Meksikanın başkenti ve Federal Bölgenin merkezi.
Batı Yarıkürenin en eski metropollerinden biri olan kent, Meksikanın siyasal ve ekonomik merkezi, 16. yüzyıldan beri de Latin Amerika kültürünün önemli merkezlerinden biridir. 20. yüzyılın sonlarında dünyanın en hızlı büyüyen kentlerinden ve metropoliten alanlarından biri durumuna gelmiştir.
Mexico metropoliten alanı büyük ölçüde kentleşmiş olmakla birlikte, güneyde hâlâ tarım yapılan ya da ormanlık araziler vardır. Deniz düzeyinden 2.240 m yüksekte yer alan kentte, yüksek bölgelere özgü tropik bir iklim hüküm sürer ve kış mevsimi yaşanmaz. Mayıs-eylül arasındaki yağmur mevsimi dışında hava serin ve kurudur. Yıllık ortalama sıcaklık 18°C, en sıcak aylar temmuz ve ağustostur (21°C).
13. yüzyılda Meksika Vadisine gelen Aztekler, efsaneye göre, Texcoco Gölünün ortasın daki küçük bir adada, tanrıları Huitzilopoch- tlinin gösterdiği yerde Tenochtitlân (Başrahip Tenochun Yeri) adlı kentin temellerini attılar (1325). Adayı çevreleyen ağaçlık ve otluk bataklıklarda yayılmaya başlayan kent, çok geçmeden çeşmeler ve bahçelerle bezeli bayındır bir yerleşme durumuna geldi.
Hernân Cortes önderliğindeki İspanyollar 1519da Tenochtitlâna ulaştıklarında, kentte yaklaşık 500 bin kişi yaşıyordu. Göldeki küçük adalar toprak doldurularak birleştirilmiş ve böylece oluşan büyük ada üç toprak dolgu yolla anakaraya bağlanmıştı. Bu yollar, büyük tapmağın ve Montezuma nın sarayının bulunduğu tören meydanında birleşiyordu. Bugün Zöcalo (resmî adı Anayasa Meydanı) adıyla anılan bu meydan, kentin merkezi olma özelliğini günümüze değin korumuştur.
1521de Tenochtitlânı yerle bir eden Cortes, yıkıntıların üzerine, merkezinde gene eski tören meydanının yer aldığı planlı bir kent kurdurdu. Temple Mayorun (Büyük Aztek Tapmağı) kalıntılarının yakınına Metropolitan Katedrali, Montezumamn sarayının yerine de genel valinin sarayı (bugün Ulusal Saray) inşa edildi. Kent merkezindeki topraklar İspanyollar arasında bölüştürülürken, Aztekler kentin kuzey ve doğu varoşlarına yerleştirildi.
İspanya tahtından çok sayıda ayrıcalık elde ederek hızla gelişen Mexico kenti, 16. yüzyılda, güneyde Panamaya kadar uzanan Amerikadaki Ispanyol sömürge topraklarının başkenti oldu. Aynı dönemde, sürekli taşkınlan engellemek için vadi tabanındaki göller dolduruldu ve kent barok üslupta inşa edilmiş resmî ve dinsel yapılarla bezendi.
1823te İmparator Agustın de Iturbidenin devrilmesinin ardından Meksikada cumhuriyet ilan edildi ve yeni cumhuriyetin başkenti olan Mexico, doğrudan devlet başka-, nmın denetimindeki Federal Bölgenin merkezi yapıldı. 1850lerdeki kilise karşıtı reform hareketi sırasında kentteki bütün manastırlar yıkıldı ya da sivil kuruluşların hizmetine verildi. İmparator Maximilianın, sarayını Chapultepec Şatosuna (bugün Ulusal Tarih Müzesi) bağlamak amacıyla 1865te kenti boydan boya geçen İmparator Bulvannı (bugün Reform Bulvarı) açtırmasıyla kentin sınırlan genişledi. Aynı dönemde nüfusu hızla artan kentin varoşlannda colonia adı verilen ilk kenar mahalleler belirmeye başladı. Mexico, Porfirio Dıazm devlet başkanlığı sırasında (1876-1911), Baron Flaussmannın yeniden inşa ettiği Paris örnek alınarak modernleştirildi.
1930a gelindiğinde Mexico kentinin nüfusu 1 milyonu aşmıştı. 1940lardaki sanayileşmeyle birlikte çehresi iyice değişen kentte yeni mahalleler kuruldu, metro inşa edildi ve otoyollar ulaşıma açıldı. Kentin çevresinin yoksul gecekondu mahalleleriyle kuşatılmasından kaynaklanan çarpık kentleşme sorunları ise giderek derinleşti.
1930-50 arasında nüfusu iki kattan fazla artan M6xico, sonunda Federal Bölgenin sınırlarını aşarak komşu Mexico eyaletinin içine doğru genişlemeye başladı. Mexico metropoliten alanının yıllık nüfus artış hızı 1980lerde yüzde 3-5 arasında değişmekteydi.
Eski Mexico kentinin pek çok kesimi bütünüyle yıkılmış olmakla birlikte, kentte eski havasını koruyan Santo Domingo Meydanı gibi birkaç meydanla, Iturbıde, Buenavista ve Chapultepec sarayları gibi tarihsel ve sanatsal değer taşıyan bazı eski yapılar ayakta kalmıştır. Kıtanın en büyük katedrali olan Metropolitan Katedrali (1570 - y. 1810), Zöcalodaki Belediye Binası ve Ulusal Saray da mimari açıdan ilginç yapılardır.
Kent nüfusunun çoğunluğunu Mestizolar (Yerli-İber karışımı) oluşturur. Genellikle Katolik olan Mestizolar kentin kuzeydeki yoksul kesimlerinde, orta gelir grubunu oluşturan Kreoller ve AvrupalIlar ise batı ve güney kesimlerinde yaşar.
Meksikanın ekonomik yaşamının merkezi olan Mexicoda, ülkenin sanayi üretiminin üçte birinden fazlası gerçekleştirilir. Başlıca sanayi kolları inşaat, demir-çelik, kimya, plastik, çimento ve dokumacılıktır. Turizm de Önemli bir ekonomik etkinliktir. Kent aynı zamanda ülkenin finans, sigortacılık ve bankacılık merkezidir.
Hükümet bütçesinin dörtte birinin eğitime ayrılmasına karşın, kentteki okul ve öğretmen açığı henüz kapanmamıştır. İlkokul çağındaki çocuklar arasında okullaşma oranı yüzde 90dır. Bununla birlikte orta ve yüksek öğrenimi sürdürme oranı düşüktür. Kentin güneyindeki Üniversite Kenti adlı bir kampusa taşınmış olan Mexico Özerk Ulusal Üniversitesinin (1551) yapıları Diego Rivera gibi ünlü ressamların duvar resimleriyle bezenmiştir. Kentteki öteki yükseköğretim kuruluşlarının başında Ulusal Politeknik Enstitüsü (1936), Colegio de M6xico (1940), Metropolitan Özerk Üniversitesi (1973) ve İberoamerikan Üniversitesi (1943) gelir. Kentteki 35 müzenin en önemlisi eski Meksika kültürlerinden kalma eserlerin sergilendiği Ulusal Antropoloji Müzesidir.
Kent içi ulaşım dolmuşlar (peseros), metro, otobüs ve özel otomobillerle yapılır. Metro ve dolmuşlar trafiği önemli ölçüde hafifletmektedir. Mexico ülkedeki bütün ulaşım hatlarının merkezinde yer alır. Ülkenin dört bir yanma giden demiryolu hatlan Mexicodan geçer. Kent büyük karayollarıyla ABDye, Guatemala sınırına, Atlas Okyanusu kıyısındaki limanlara ve Büyük Okyanus kıyısına bağlanır. Benito Juârez Uluslararası Havalimanı kentin doğu banliyölerinin yakınındadır. Nüfus (1990) kent 8.236.960; (1988 tah.) Federal Bölge, 10.263.600; (1985 tah.) metropoliten alan, 17.321.800.