Iverson bir daha NBA'de oynayamayacakmış gibi görünüyor. 2 senedir herhangi bir NBA takımında oynamak istediği konuşuluyordu. İflas ettiği, çok fazla borcu olduğu açıklandığından beri ise herhangi bir rolü kabulleneceği, hatta NBA'e gitmek için D-League'de bile top sektirebileceği söyleniyor. Kazandığı yüz milyonlarca doları(1) başta kumar olmak üzere pek çok farklı bağımlılığı (parti, arkadaşlar, uyuşturucu, aile...) yüzünden kaybetti. Lakers'la, Boston'la, Dallas'la oynayabileceği dedikoduları boş çıktı. Muhtemelen Dominik Cumhuriyeti'ne gidiyor. Ne kadar arzulu olursa olsun hem büyüleyici, hem de tekinsiz karakteri yüzünden NBA'de oynayamayacağına kesin gözüyle bakılıyor artık.
Iverson hakkında milyonlarca eleştiri duyabilirsiniz. Pek çoğuna ben de katılabilirim; asla egosunu dizginleyemedi, inanılmaz saha görüşünü tümüyle takımın emrine veremedi, topa sahip olmak uğruna pek çok hücumun tıkanmasına sebep oldu, fizikî yapısının da etkisiyle kazanmak için savunma yapamadı... Fakat Iverson'ın kendini tamamen oyuna adamadığını, her maçı ölüm kalım meselesi olarak görmediğini, yalnızca bencilliğiyle hatırlanacağını iddia etmek için ya maçları izlemememiş olmak ya da kusura bakmayın ama gerizekâlı olmak lazım. Modern basketbolda hiçbir oyuncu bencil olduğu için 27 sayı ortalaması tutturamaz. Hiçbir oyuncu bencil olduğu için hem takım arkadaşlarının, hem de tribünlerin sınırsız sevgisini kazanamaz.
Philly'ye döndüğü maçı hatırlıyorum. Yer yerinden oynamıştı; Iverson tekrar Philadelhia'da! Bu, insanoğlunun Ay'a ayak basması, şamanların Doğa Ana'yla bütünleşmesi, Mehdi'nin Kudüs'e girmesi gibi bir vakaydı. Bunu kelimelerle tarif etmek imkansız. Önce salondaki atmosferi hatırlatayım,
Thaddeus Young, Elton Brand, Samuel Dalembert, Allen Iverson!..
Eğer tam olarak anlayamadıysanız en iyisi sizi şöyle saha kenarına alayım,
Iverson belki de NBA Tarihi'nin en siyah oyuncusuydu. Birkaç sene evvel Simmons'ın The Book of Basketball'unu okurken bunu bir kere daha fark etmiştim. O zamanlardan beri Iverson makalesini tercüme etmeyi düşünüyordum. Bugüne kısmetmiş. Geçtiğimiz haftalarda "Russell vs Wilt"i de çevirdiğime göre birkaç gün içinde peygamberlik bekliyorum bu arada.
*
Ve evet, şut yüzdesi çok iyi değildi, çok fazla şut kullanıyordu... Neyse ne. Umuyorum ki 50 sene sonra insanlar Iverson'ın herkesten daha hızlı koştuğunu, topa herkesten daha çok hakim, havadayken herkesten daha dengeli olduğunu, sürekli dayak yediği hâlde hemen ayağa kalktığını ve atletik olarak tüm zamanların en acayip yaratıklarından biri olduğunu fark edecekler.
Lisedeyken Virginia'nın en iyi amerikan futbolu oyuncusu olduğunu biliyoruz ama çok iyi bir futbolcu (soccer) da olabilirdi(5). İstediği herhangi bir spor dalını seçip olimpiyat madalyası için mücadele edecek seviyeye ulaşabilirdi. Tenis sahasında ne kadar fazla alana hakim olabileceğini düşünmek bile korkutucu. Vücudunu sahada ve saha dışında en kötü şekilde kullandı ama atletik yeteneklerini korumayı başardı (Bunu başlı başına başarı olarak niteleyemeyiz ama inanılmaz olduğunu söylemek lazım.).(6)
Ve elbette ki sıradan bir Sixers kadrosunu finallere taşıdığı için tonla krediyi hak ediyor. Pek çok süper skorer bunu başaramamıştı; Gervin, McAdoo, Dominique... Iverson hepsinden daha fiyakalıydı ve iyi takımları tamamen başka bir seviyeye çıkarabilirdi. 79 play-off'larındaki Bullets-Spurs serisinin 7. maçını ve 2001'deki Bucks-Sixers serisinin 7. maçını seyredince, Gervin ve Iverson gibi iki büyük skorer arasındaki en büyük farkın takımlarını taşımak konusunda olduğu hemen ortaya çıkıyor; Iverson adeta vahşetle takım arkadaşlarını kaldırıp(7) tribünleri elektirik çarpmışçasına hareketlendirirken, Gervin asla maçı ölüm-kalım meselesi olarak görmüyordu.
Vahşet, Jordan emekli olduktan sonra Iverson'ı her zaman diğer basketbolculardan ayırmıştır. 20'lerinde tüm ligdeki en tehditkar oyuncuydu. Herkesten daha karanlık bir yanı vardı; hiçkimsede rastlayamayacağınız, onu birdenbire The Wire karakterine dönüştüren simsiyah bir gölge. 2000'lerdeki Boston-Philly maçlarından birini hatırlıyorum. Iverson, kendisine teknik faul çalınınca inanamayarak bağırmış, hakemi skor tabelasına dek takip etmiş ve akciğerlerindeki tüm nefesi kullanarak haykırmıştı: "Fuck You!" Hakem arkasını döndü ve ikinci teknik faulu çalmak için düdüğü ağzına götürdü. Her şeyi görebiliyordum, yalnızca 25 metre önümdeydiler. Ve kızımın başı üzerine yemin ederim ki, şimdi anlatacaklarım kelimesi kelimesine yaşandı. Hakem düdüğü çalmaya başlamışken birdenbire Iverson'ın gözleri büyüdü, sinirle hakemin üstüne doğru yürümeye başladı. Park cezası yiyen birinin, cezayı ödemektense parkmetreyi kırmaya karar vermesi gibiydi. Bir saniye için havada saf şiddetin kokusunu duyabilirdiniz. Korkmuş hakem yavaşça düdüğü ağzından uzaklaştırdı ve ikinci faulü asla çalmadı. Çalamadı! Iverson yalnızca karakterinin gücüyle maçta kalmayı başarmıştı.
İnanın ki yaşananları çarpıtmıyorum. Korkutucu bir andı. Hatta korktuğumu hatırlıyorum. O'ndan önce ya da sonra hiçbir basketbol oyuncusunun hakemlere bu şekilde kabadayılık tasladığını görmedim.
Tek yıldızın Iverson olduğu ve önemli bir uzundan yoksun kadrolarla şampiyonluk kazanabilir misiniz? Elbette ki hayır. Iverson takımınızın en iyi ikinci oyucusu ve son dakikalardaki kahramanıysa şampiyonluk kazanabilir misiniz? Muhtemelen evet. Kariyerinin zirvesindeyken Iverson'ı seyretmek için bilet alır mıydınız? Almayana bacağım girsin amk. Onu asla unutmayacağım.(8)
**
(1)Yalnızca oynadığı takımlardan 154 milyon dolar kazanmış. Onlarca sponsorluk anlaşmasını hesaplamak için günler gerekli.
(2)Iverson'a karşı şunları söyeyebilirsiniz: Çok top kullanırdı (7 sezon boyunca 23+ şut kullandı.), korkunç bir 3'lükçüydü (kariyer ortalaması %31, 2002'den 2004'e dek %30'dan bile daha düşüktü.), çok fazla top kaybı yapıyordu (kariyer ortalaması maç başına 3.8; 4 sezon boyunca 4.5 eşiğini aştı.), oyun kurucu bedenine mahkum olmuş bir şutör guard'dı. Yalnızca 3'lük çizgisinin dışına ittiğinizde onu durdurma şansınız olurdu. Kötü 3'lük atan bir oyuncu bu kadar fazla 3'lük kullanmamalıydı (12 sezonda yaklaşık 3.300 şut).
(3)Ç.N: Simmons, Amerikan Futbolu'ndan bir örnek vermiş. Kısa boylu running back'lerin hücum hattına kendilerini fırlatmasına benzetiyor. Emmitt Smith gibi.
(4)Iverson Philly'de iki all-star'la oynadı: Theo Rattlif ve iyice yaşlanmış Dikembe Mutombo. Kariyerinin zirvesi hak ettiklerinden faza maaş alan oyuncularla (Eric Snow, Aaron McKie, Kyle Korver, Kenny Thomas, Marc Jackson, Brian Skinner, Greg Buckner, Tyrone Hill, George Lynch, Corlis Williamson), beklentileri karşılayamadığı hâlde çok para kazanan oyuncularla (Derrick Coleman, Keith van Horn, Sammy Dalembert, Joe Smith), tükenmiş veteranlarla (Tod MacCulloch, Toni Kukoc, Chris Webber, Glenn Robinson, Matt Geiger, Bill Owens) zedelendi.
(5)Ne zaman Dünya Kupası'na rastlasam, kendimi hangi basketbolcuların futbolda başarılı olabileceğini düşünürken bulurum. Iverson gelmiş geçmiş en iyilerden biri olabilirdi. Deron Williams büyük bir stopere dönüşebilirdi. Josh Smith kornerlerde tüm defans oyuncularının üstünden süzülüp durdurulamaz kafa vuruşları yapabilirdi. Peki LeBron'dan daha iyi bir kaleci düşünebiliyor musunuz? Kalede 2.10'luk bir ahtapotun durması gibi. Kim LeBron'a karşı gol atabilirdi? LeBron'a temel kalecilik prensiplerini öğretip futbol ligine koysak ya. İtiraf edin, böyle bir şey olsa hiçbirimiz kanalı değiştiremezdik.
(6)İkinci ağızdan anlatılan Iverson efsaneleriyle en az 100 sayfa doldurabilirsiniz: "Bir gece 10 kadınla beraber olmuş", "Bütün gece boyu içmiş ve öğlenleyin Boston'a karşı maça çıkıp 49 sayı atmış"... Her halükarda adamın uyumadığı belli. Herif bir vampir.
(7)Takım arkadaşları bu vahşî tavıra ayak uydurmadıklarında olanlar oluyordu. Muhtemelen Iverson'la oynadığı için hâlâ terapi altındaolan Keith van Horn'a sorun. Bazen Answer, kendisini yolda bıraktığı için KVH'a öyle sinirli bakardı ki, maç sonrası duşta tecavüz edeceğini sanırdınız.
(8)Ç.N: Iverson'ı sahada görememek üzücü, sivil hayata geçtiğini düşünemiyorum bile. Vahşet, şiddet ve azimle kendini paraladığı günleri hafızamdan silemiyorum. NBA'de kanaması olan basketbolcular kenarda bekler. En ufak kanamalar için bile geçerli bu kural. Bir keresinde Iverson'ın dişinin kırıldığı, maç boyu kanı yutarak oynayıp 40 sayıyla galibiyete uzandığı, birkaç saat içinde zehirlendiği için hastaneye kaldırıldığı anlatılır. Ayak bileğini burkan oyuncuların ayağa kalkması bile neredeyse imkansızdır. Iverson'ın bir keresinde iki ayak bileğini de burktuğu ve iki el parmağını kırdığı hâlde maça devam ettiği anlatılır. Galiba ben hep Iverson'ın sahada öleceğini düşünmüştüm.