Lozan Barış antlaşması ile birlikte Kurtuluş Savaşı sona erdi ve Türkiye Sevr antlaşmasıyla kendisinden alınan toprakları ve hakları Lozan Antlaşması ile geri aldı. Türkiye Cumhuriyet’nin bağımsızlığının teminatı olan Lozan Barış Anlaşması, İstiklal Savaşı ile askeri alanda kazanılan başarıların diplomasi ile güvence altına alınması bakımından son derece önemlidir. 19 Mayıs 1919 tarihinde Atatürk’ün Samsun’a çıkışı ile başlayan bağımsızlık mücadelesi Lozan ile birlikte sona erdi.
Lozan Barış Antlaşması
Lozan Antlaşması'nda yer alan başlıklar şu şekildedir; Kapitülasyonlar, azınlıkların son durumu, savaş tazminatı, Osmanlı Devleti'nden kalan borçlar, Musul meselesi, Boğazlar meselesi...
Antlaşma İsviçre'nin Lozan kentinde imzalanmıştır. İtilaf devletleri Lozan görüşmelerine İstanbul hükümeti ve TBMM hükümetini birlikte çağırmıştır. Amaçları, bu iki devletin arasındaki ikilikten faydalanmaktı. Yapılan görüşmede bir karar alınamadı ve Lozan görüşmeleri ertelendi.
TBMM, bu süre içinde yönetimdeki ikiliğe son vermek ve milli egemenlik ilkesini pekiştirmek amacıyla 1 Kasım 1922'de saltanata son verdi. Böylece Lozan görüşmelerine sadece TBMM devletin temsilcisi olarak katıldı. Devleti temsil etmek amacıyla Mudanya'daki başarısı nedeniyle görüşmeye İsmet Paşa katıldı.
Lozan Barış Antlaşmasının katılımcıları
Lozan Antlaşmasına katılan birçok devlet vardır. Bunlar; İngiltere, Yugoslavya, Rusya, Fransa, Bulgaristan, Yunanistan, ABD, İtalya, Romanya'dır. ABD görüşmeye gözlemci olarak katılmıştır.
Lozan Barış Antlaşmasının Maddeleri
Lozan Barış Antlaşmasının maddeleri arasında sınırlar, tazminat, boğazlar, kapitülasyonlar, borçlar, azınlıklar, yabancı okullar sorunu, nüfus mübadelesi gibi çok önemli konular yer aldı.
Sınırlar: Batı sınırı, doğu sınırı, güney sınırı ve Irak sınırı olmak üzere 4 sınır sorunun vardır.
Batı sınırı: Yunanistan-Türkiye arasında yaşanan sınır sorunudur. Sınır Meriç Nehri olarak belirlenmiştir.
Doğru sınırı: Kars antlaşmasını olduğu gibi kabul etmişlerdir.
Güney sınırı: Ankara antlaşmasını olduğu gibi kabul etmişlerdir.
Irak sınırı: Lozan'da çözüme ulaşamamıştır. Sorun bu iki devletin birbirleriyle antlaşmasına bırakılmıştır.
Tazminat: Savaş tazminatı olarak Yunanistan Karaağaç'ı Türkiye'ye vermiştir.
Kapitülasyonlar: Ülkemizde ticaret yapan kurumlara Türkiye Cumhuriyeti yasalarına uyma zorunluluğu getirildi.
Boğazlar: Boğazların yönetimi başkanlığı Türkiye'nin yapacağı uluslararası komisyona bırakıldı.
Borçlar: Osmanlı devletinden kalan borçların sadece Türkiye'ye ait bölümünün ödeneceği kararlaştırıldı.
Azınlıklar: Türk vatandaşı kabul edildiler.
Yabancı Okullar: İç meselemiz olduğu için sorunu tamamen Türkiye'ye bıraktılar. Ve sonunda yabancı okullar milli eğitim bakanlığına bağlandı.
Nüfus Mübadelesi: Yunanistan ile yaşanan sorundur. İstanbul'daki Rumlar ve Batı Trakya'daki Türkler yerleşik sayılmıştır. Diğer bölgedeki Türk ve Rumlar yer değiştirmişlerdir.
Lozan antlaşmasının önemi
Lozan Barış antlaşmasıyla birlikte sınırlarımız resmi olarak belli oldu. Güney sınırımız Hatay hariç çizildi. Daha sonra Hatay'da anavatana katıldı. Komisyon başkanının Türk olması koşuluyla boğazların denetimi uluslararası bağımsız bir komisyona bırakıldı.
Azınlıkların okulları konusundaki sorun da yabancı okulların Milli Eğitim'e bırakılmasıyla aşıldı. Burada Fransa, Rusya, İtalya ve İngiltere gibi devletlerin iç işlerimize karışmaları engellendi.
Nüfus mübadelesi ile Türkiye'de yaşayan Rum azınlıklar ile Balkanlar'da yaşayan Türkler mübadele ile yer değiştirildi. Kapitülasyonlar tamamen kaldırıldı. Fener Rum Patrikhanesinin siyasi yetkileri alındı. Avrupa devletlerinin iç işlerimize müdahalesinin engellenmesi için azınlıklar Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı sayıldı.
Gökçeada, Tavşan Adası ve Bozcaada Türkiye'ye verildi. Yunanistan savaş tazminatı gereği Bosna ve Karaağaç köyünü Türkiye'ye bırakıldı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan "Lozan Barış Antlaşması" mesajı
Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığından yapılan açıklamaya göre Erdoğan, Lozan Barış Antlaşması'nın imzalanmasının 96'ncı yıl dönümü dolayısıyla bir mesaj yayımladı.
Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, "Doğu Akdeniz'de ve Suriye'nin kuzeyinde attığımız adımlar, milletimizin ve Kıbrıs Türklerinin hak, hukuk ve menfaatlerini koruma hususundaki hassasiyetimizi açıkça ortaya koymuştur. Örtülü veya açık hiçbir yaptırım tehdidi Türkiye'yi haklı davasından vazgeçiremeyecektir." ifadelerini kullandı.