Yeni Antlaşma’da İsa Mesih hakkında yapılan en çarpıcı iddialardan biri, Tanrı’nın dünyayı “onun aracılığıyla” yarattığıdır (Yuh. 1:1-3; 1 Kor. 8:6; Kol. 1:15; İbr. 1 :2). Richard Bauckham’ın işaret ettiği gibi, erken Yahudi yorumu bağlamında yaratılış eylemini Mesih’e atfetmek, onun ilahi kimliği paylaştığını göstermenin en açık yollarından biriydi. Hemen şu soru ortaya çıkıyor: Kilise, nasıl oldu da çok yakın geçmişteki bir halk figürü hakkında böyle olağanüstü bir iddiada bulundu?
Modern bilginlerin olağan yanıtı, İsa’nın, Süleymanın Özdeyişleri 8’de ve sonraki Yahudi geleneğinde bir şekilde dünyanın yaratılışına dahil olduğu görülen ilahi Bilgelik ile eşit tutulduğudur. İsa, Bilgeliğe eşittir, bu nedenle İsa dünyanın yaratılışına dahil olmuştur. Ama bu cevap hiç de tatmin edici değildir. İlk olarak, yaratılışla ilgili herhangi bir referansın Bilgelik figürünü içermesi gerektiği varsayımı çok zayıf bir şekilde temellendirilmiştir. Yahudiler, Tanrı’nın yaratma eylemini tanımlarken pek çok imge kullanmışlardır: Söz, Zafer ve Ruh, bu bağlamda en az Bilgelik kadar ortaya çıkar. İkincisi eğer biri Mesih ve yaratılış üzerine Yeni Ahit metinlerinin aslında Bilgelik metinlerini yansıttığını hissederse (ve bunun kanıtı genel olarak kabul edilenden çok daha zayıftır), çok daha ilginç olan soru, herhangi birinin neden ilk etapta Mesih ve Bilgeliği eşit sayacağıdır.
İki bin yıl sonra, “İsa Mesih’in,” ilk Kilisenin düşündükleri herhangi bir özelliği içine atabileceği Helenistik pazarında satılan basit bir sepet olduğunu hayal etmek kolaydır. Ancak bu basit iki kelimelik isim ve başlık bile dikkate değer bir iddiada bulunuyor: İsa, İsrail’in ve dünyanın vaat edilen kralı olan Mesih’tir, öyle ki Mesih hakkında yapılan her şey, Nasıralı, şifa veren, çarmıha gerilmiş zanaatkarın şaşırtıcı kariyerine ayrılmaz bir şekilde bağlıdır. Mesih niteliklerinin işaretini gördüğümüz her yerde, O’nu İsa’nın halk hizmetinin, ölümü ve dirilişinin ateşine kadar takip etmeliyiz.
Bu nedenle, Mesih’in yaratılıştaki etkinliğine ilişkin olağanüstü doktrinin tohumunu bulmak istiyorsak, müjdelere dönmeliyiz. Müjdelerin sözde geç tarihleriyle (kör bir adamın iyileştiğini veya dört günlük ölü bir adamın yeniden diriltildiğini görmenin birkaç on yıl sonra bile hafızada kalacağını hayal etsem de) veya mektuplarda İsa hikayelerinin olmaması hakkında klişeler hızlı bir şekilde bir kenara bırakılabilir. Kilisenin İsa hakkındaki öğretilerinin kaynağı olarak tarihi İsa’ya bakmak mantıklıysa, kanonik İnciller şehirdeki tek gösteridir(Üzgünüm Thomas, ama beşinci tekerlerin, beşinci sütunların ve beşinci İncillerin hepsinin kötü bir isme sahip olmasının bir nedeni var). Ayrıca, mektuplarda mucize açıklamalarının olmaması tezimiz için bir sorun teşkil ediyorsa, Pavlus’un veya Yakup’un veya Yuhanna’nın vaazlarında İsa’nın kariyerini hiç tartışmadıkları fikri basitçe düşünülemez. Aşağıdaki diyalog herhangi bir anlam ifade ediyor mu?:
Pavlus: “Yaşamlarınızı, Tanrı’nın özünü paylaşan, çarmıha gerilmiş ve Dirilmiş Rab olan Meshedilmiş Olan İsa’ya verin! Bu Yahudi marangoz için hayatını, malını ve itibarını riske at!”
Seyirci: “Neden? O ne yaptı? “Meshedilmiş Kişi” nedir?
Neden söylediğin her şeye inanayım?”
Pavlus: [Garip]. “Eh, sadece inan! Çünkü ben öyle diyorum!”
Pavlus’un, dinleyicilerinin zaten bu tür hikayeleri bildiğini anlayarak, belirli sorunlara değinen ara sıra mektuplarında İsa hakkındaki hikayelere atıfta bulunmayı ihmal ettiğini kolayca hayal edebiliyorum. Pavlus’un insanlara dünyanın yaratılmasında İsa’nın parmağı olduğunu söylediğini ve bu iddiayı destekleyecek hiçbir kanıt sunmadığını hayal bile edemiyorum.
O halde, müjdelerde Mesih ve yaratılışın birlikteliğine yol açabilecek ne buluyoruz? İsa’nın güçlü işlerinin anıları son derece verimli topraklar sunar. Yaygın yanlış algıların aksine, İsa’nın hayret verici işleri, sadece bir kalabalığı can kurtuluşunun mesajını duymaya çekmek için tasarlanmış “insanüstü yetenekler” değildi. Onlar kesinlikle Mesih’in dikkate değer kimliğine işaret ederken, Tanrı’nın krallığının kırılmasının anlamlı bir parçasıdır. İncil’e göre, Tanrı’nın insanlık için nihai geleceği, eğer gerçekten ellerimiz olsaydı (“yaşamak” çok güçlü kelime olurdu), en iyi ihtimalle bir elbise ve bir arp ile eterik bir düzlemde yaşayan bedensiz ruhlardan ibaret olmayacaktı. Kutsal Yazılar, yeni bir cennet ve yeni bir yeryüzü vaadinde bulunur; bu, gerçekten de mevcut hırpalanmış evrenden daha fazlası olabilir, ancak kesinlikle bundan daha az değildir. Böylece, güçlü işler, sadece gelecek ziyafetin bir tadı olarak kalsalar da -Lazarus yeniden ölecek, solmayan el bir kez daha kuruyacak- Tanrı’nın yaratılış için hazırladığı eksiksiz kozmik restorasyonun gerçek bir tadıdır.
Bu arada İsa’nın mucizelerinin kapsamı ve ölçeği, onu Musa, İlyas ve Elişa gibi eski büyük peygamberlerin bile ötesinde bir kategoriye yerleştirdi. Özellikle sinoptik İnciller, dinleyiciyi “Bu adam kim?” sorusunu sormaya çekmek için İsa’nın eylemlerinin anılarını kullanır. Bu, öğrencilerin İsa denizi sakinleştirdikten sonra sorduğu soruyla aynı soru. Müjdeciler bizim için bu soruyu yanıtlamıyorlar, ancak Mezmurlar 89:9 gibi ayetleri bulmak için Kutsal Yazıları incelememizi istiyorlar: dalgaları yükseldiğinde, onları hala sen tutarsın.” Söz konusu Sen, Rabbin kendisidir.
O halde İsa, kendisini Tanrı’nın eskatolojik kurtuluşun mutlak temsilcisi olarak gösteriyordu. Güçlü işler, Tanrı’nın dünyanın yönetimini ve yenilenmesini meshettiği kişiye emanet ettiğinin açık kanıtıydı. Ancak, yaşamın ve ölümün gücü şimdi açıkça Mesih’in elindeyse, onun Tanrı’nın aracısı olmadığı bir zaman tasavvur edilebilir mi gerçekten de, hiç olmadığı bir zaman tasavvur edilebilir mi? İnanıyorum ki bu, İsa’nın dikkate değer hizmetine yanıt olarak ilk Kilise’nin yaptığı büyük teolojik/Kristolojik sıçramaydı. Kişi, Mesih’in nasıl yaratıcı olabileceği sorununa ilişkin Kutsal Yazı metinleri ne olursa olsun, Mesih’in önceden varlığı hakkında teoloji yapabilirdi. Mesih’in ilk yaratılışta yer alması gerektiği gerçeği, adeta bir halk kaydı meselesidir. Sadece Tanrı’nın yapabileceğini yapar ve yolun yarısında ilahi kimliği paylaşmaya başlanamaz. O, Tanrı’nın kim olduğudur.
Tabii ki hikâyenin sonu bu değil: İsa Mesih’i en başta düşünmek, Kutsal Yazılar üzerindeki Ruh’ta sabırlı bir şekilde düşündü. Ancak, erken ortaya çıktığına ve yüzyıllar boyunca birbirine dikilmiş kademeli bir yükseltmeden ziyade, İsa’nın ihtişamına hayranlık uyandıran bir yanıt olduğuna dair kanıtlar var. Koloseliler 1:15 gibi pasajlar hakkında yorum yapan Karl Barth, konuyu kısa ve öz bir şekilde ortaya koydu:
Bu pasajların sorunu Tanrı ya da dünya ve onların ilişkisi değil, İsa Mesih’in Rabliğidir. Çıkış noktası, Tanrı’nın bu kadar yüce ve kutsal olması ya da dünyanın bu kadar karanlık olması değildir; ne de ikisi arasında İsa Mesih adını taşıyan bir arabuluculuk gibi bir şeyin olduğunun teyidi değildir. Onların göz önünde bulundurdukları şey, yakınlaştırılan Tanrı’nın krallığıdır; İsa Mesih adına ortaya çıkan zamanın dönüm noktasıdır. Bu ismin Taşıyan’a hak ettiği şerefi vermek ya da daha doğrusu sahip olduğu şerefe tanıklık etmek için, dünyanın O’nun aracılığıyla ve Tanrı aracılığıyla olduğu gibi O’nun içinde ve Tanrı’da, Tanrı’nın sonsuz iradesi ve amacıdır.¹
Ancak son sözü erken dönem Kilise’nin büyük yaratılış teologu İrenaeus’a veriyoruz. Doğuştan kör bir adamın iyileşmesiyle ilgili hikâyesi üzerine yaptığı yorumlar, Mesih’i ve yaratılışı tanıdığım herkesten daha iyi bağlar:
Çünkü sanatkarın, Söz’ün rahimde oluşturmayı ihmal ettiği şey [yani, kör adamın gözleri], daha sonra, insanın yaratıldığı başka bir el ya da başka bir Baba aramamamız için, Tanrı’nın yapıtlarının onda tezahür etmesi için halka arz etti; Bizi başlangıçta biçimlendiren ve ana rahminde biçimlendiren Tanrı’nın bu elinin, kaybolanları son zamanlarda aradığını bilerek, Kendisininkini geri kazanmak ve kaybolan koyunları omuzlarına almak ve onu hayatın ağılına geri döndürmektir. (AH 5.15.3).
¹ Barth, Church Dogmatics III.1, pp.53-54.