Üç bilim insanı, karaciğerde kronik iltihaplanmaya neden olan, ciddi yaralara ve kansere yol açabilen ve kanla taşınan bir virüs olan hepatit C’yi keşfettikleri için 2020 Nobel Tıp Ödülü’ne layık görüldü.
Nobel Komitesi, Harvey Alter, Michael Houghton ve Charles Rice’ın “yeni bir virüs olan hepatit C virüsünün tanımlanmasına yol açan ufuk açıcı keşifler yaptığını” yazdı. Daha önce diğer iki viral hepatit formu (hepatit A ve B) keşfedilmişti ancak bu keşiften önce kronik hepatit vakalarının çoğunun açıklanamadığını da belirttiler.
Komite, “Hepatit C virüsünün keşfi, kronik hepatit vakalarının nedenini ve dolayısıyla hastalığın tespitinde kullanılan kan testlerini ve milyonlarca hayatı kurtaran yeni ilaçları ortaya çıkardı,” dedi.
“Hepatit” kelimesi, Yunanca “karaciğer” ve “iltihap” sözcüklerinden türemiştir. Hepatit hastalığı, hepatit virüslerine ek olarak, alkol ve uyuşturucu kullanımına bağlı olarak bağışıklık sisteminin karaciğere saldırması, bakteriyel enfeksiyonlar, parazitler ve otoimmün bozukluklardan kaynaklanabilir. Hepatit A ve E tipik olarak kısa süreli hastalığa neden olur ve dışkı ile kirlenmiş yiyecek veya su yoluyla bulaşır. Hepatit B ve C ise kronik enfeksiyonlara yol açabilir ve kan ve benzeri diğer vücut sıvıları yoluyla bulaşır.
Komite, doktor ve genetikçi Baruch Blumberg’in, hem virüs için teşhis testlerine hem de başarılı bir aşı üretimine yol açan bir keşif olan Hepatit B’yi tanımladığı için 1976 Nobel Tıp Ödülü’nü kazandı. Bununla birlikte, bu keşiften sonra bile, kan nakli yapılan hastalarda birçok kronik hepatit vakası ortaya çıkmaya devam etti ve bu da ikinci bir kan yoluyla bulaşan virüsün de hastalığa neden olabileceğini düşündürttü. Bu düşünceden yola çıkarak Alter, “A ve B olmayan” hepatit adını verdiği hastalığın kan yoluyla insanlardan şempanzelere bulaşabildiğini ve bir virüs niteliği taşıdığını buldu. Houghton daha sonra virüsü klonlamak için çalışmaya öncülük etti ve ona hepatit C adını verdi. Rice, virüsün RNA olarak bilinen genetik materyalini inceledi ve patojenin şempanzelerde ve insanlarda hepatite nasıl neden olduğunu öğrenmek için genetik mühendisliği deneyleri yaptı. Bu deneyler, virüsün bazı formlarının hastalığa neden olmadığını, ancak spesifik genetik özelliklere sahip “aktif” bir formun neden olduğunu ortaya çıkardı.
Üç bilim insanının keşifleri, hepatit C için oldukça hassas kan testleri ve antiviral ilaçların geliştirilmesine sağladı; bu yeni tedavilerin hepatit C hastalarının yaklaşık %95’ini iyileştirebileceğini düşünülüyor. Nobel Komitesi, “Tarihte ilk defa, hastalık artık tedavi edilebiliyor ve bu da hepatit C virüsünü dünya nüfusunun ortadan kaldırması umutlarını artırıyor” diye yazdı.
Bununla birlikte, dünya çapında yaklaşık 71 milyon insan hala kronik hepatit C enfeksiyonlarıyla yaşıyor ve Dünya Sağlık Örgütü, 2016 yılında 400.000 kişinin hastalıktan öldüğünü tahmin ediyor.
Glasgow Üniversitesi’nde viral hepatit profesörü olan John McLauchlan, The Associated Press’e verdiği demeçte, büyük bir problemin çaresiz durumda olan ve ihtiyaç duyan insanlara ilaç ulaştırmak olduğunu söylüyor.