Ayakkabının Tarihçesi
Eskiçağlarda çoğu insan, tabanı deriden ya da tahtadan sandallar giyerdi. Bu tür sandallara Eski Mısırlıların mezarlarında rastlanmıştır. Eski Yunanlıların avlanırken uzun çizme giydikleri görülmüştür,bunun yanında banyoya bile ayakkabı ile girdikleri bilinmektedir. Girit'teki Minos uygarlığı ve Roma dönemlerinde bu tür ayakkabı ve çizmeler kullanılmıştır. Ortaçağda, ayağı sarması için yumuşak deri ya da kumaştan yapılan ayakkabıların burunları sivriydi. Yolculuk sırasında ise potinler ya da baldırlara kadar çıkan çizmeler giyilirdi. 14. yüzyıl sonlarına doğru öylesine uzun burunlu ayakkabılar üretildi ki, bunlarla yürüyebilmek için ayakkabının burnunu bir zincirle diz kemerine bağlamak gerekiyordu. Daha sonraki tarihlerde ayakkabılara yüksek mantar topuklar eklendi. Ayakkabıyı korumak amacıyla giyilen mantar topuklu şosonlar 1575'te moda oldu. Ama kötü havalarda ya da çok yağışlı bölgelerde tahta tabanlı ayakkabılar da giyiliyordu. Bu tür tahta ayakkabıları (sabo), Hollandalı çiftçiler günümüzde degiymazler 17. yüzyılın başlarında ayakkabıların yerini alan yüksek topuklu uzun çizmeler, evde bile giyiliyordu. Sonraları, dantelli çorapların görünmesi için çizmelerin üst kenarları dışa doğru kıvrıldı. 1660'tan sonra siyah, üzeri bağcıklı ya da tokalı, kalkık kare burunlu ayakkabılar çizmenin yerini aldı. Kadın ayakkabıları erkek ayakkabılarının modasını izledi. 17. yüzyıldan başlayarak, sivri burun ve yüksek topuklarıyla özgün bir biçim aldı. 1720'lere kadar kare burunlu ayakkabılar yaygındı. Bu tarihten sonra bunların yerini yuvarlak burunlu ayakkabılar aldı. 1770'lerde üstte geniş kıvrımları bulunmayan uzun çizmeler moda oldu. 18. yüzyılda kadın ayakkabıları saten ya da brokardan yapılıyor ve toka, kurdele ya da fiyonklarla süsleniyordu. Yüksek topuklu ayakkabılar 1790'da tümüyle ortadan kalktı. Sokaklar ve yollar öylesine kötü ve çamurluydu ki, insanlar evden dışarıya çıkarken şosonlarını giymek zorunda kalıyorlardı. 19. yüzyılda kadın ayakkabıları saten ya da kadifedendi ve topuksuzdu. Erkekler ise genellikle düğmeli, bağcıklı ya da yanları esnek çizmeler giyiyorlardı. 1860'ların bağcıksız ve yanları esnek yarım çizmeleri çoğu zaman beyaz ipekten yapılıyordu. On yıl sonra yüksek topuklar yeniden moda oldu, çizmeler de yanları düğmeli olarak yapılmaya başlandı. Ayakkabılarda ve çizmelerde hâlâ bez kullanılıyordu, ama ayakkabıların burunları bazen deriden yapılıyordu. 19. yüzyılda kadınlar fabrikalarda ve bürolarda çalışmaya, ayrıca yürüyüş ve bisiklete binmek gibi sporlar yapmaya başlayınca daha sağlam ayakkabılar kaçınılmaz hale geldi. Bağcıklı rahat yürüyüş ayakkabısı Birinci Dünya Savaşı (1914-18) sırasında ortaya çıktı. Günümüzde de ayakkabı yapımında moda önemli rol oynamaktadır.
Ayakkabı Kullanım Klavuzu
- Ayakkabınız kullanım amacına uygun olarak kullanılmalıdır.
- Ayakkabınız ayağınıza uygun ölçüde olmalıdır. Ayağa küçük ve büyük gelen ayakkabılar erken deformasyon, astar yırtılması gibi sorunlara yol açabilir.
- Ayakkabı giyilirken ve çıkartılırken bağcıkları çözülmelidir, bağcıksız ayakkabılarda ise çekecek kullanılmalıdır. Bağcığın çözülmeden giyip çıkarma yapılması veya bağcıksız ayakkabıların çekeceksiz giyip çıkartılması deride yırtılma yapabilir. Böyle bir durumda deride yırtılma üretim hatası değildir.
- Doğal deriler, yapıları gereği gözeneklere sahiptirler. Bu nedenle ayakkabılarınız üzerinde “su geçirmez” ibaresi yok ise su ile temas ettiklerinde su geçirebilirler.
- Ayakkabılar ayağın maksimum şiş olduğu zaman diliminde sağ ve sol olarak denenmelidir, ayağı sıkan ayakkabı kesinlikle alınmamalıdır. - Özellikle el dikişi olan ayakkabılar dikiş yerlerinden su alabilir. Bu nedenle yağışlı havalarda bu tür ayakkabıların giyilmemesi gerekmektedir.
- Üzerinde “yıkanabilir” ibaresi yok ise ayakkabılarınızı kesinlikle yıkamayınız. Ayakkabılar kesinlikle çamaşır makinesinde veya elde yıkanmamalıdır.
- Ayakkabının emmiş olduğu ter 24 saat içinde buharlaşır. Bu nedenle ayakkabıların 1 gün arayla giyilmesi ayakkabının daha uzun ömürlü olmasını sağlar.
- Ayağın aşırı terlemesi nedeniyle özellikle suni malzemeler kullanılmayan astarlarda, zaman zaman astar rengi; çorabınıza ya da ayağınıza geçebilir. Astar boyaması üretim hatası değildir.
- Ayağın aşırı terlemesinden dolayı ayakkabı üzerinde oluşabilecek, giderilmesi mümkün olmayan lekeler üretim hatası değildir.
- Ayakkabı rutubetli ortamlarda bekletilmemelidir.
- İç astarında sentetik malzeme kullanılan ayakkabıların koku yapması ve su alması muhtemeldir.
- Tabanları köseleden imal edilmiş ayakkabıların yağmur ve karda giyilmemesi gerekmektedir. Aksi halde tabanlarda delinme yaşanabilir.
- Ayağınızın şekline, yürüyüşünüze ve kullanılmasına bağlı olarak deride kırışıklık oluşabilir. Bunun azaltılabilmesi için, ayakkabınızın içine formuna uygun kalıp koyarak muhafaza edilmesi tavsiye edilmektedir.
- Ayakkabılarınız ile araba kullanmak ökçede ve deride deformasyon yaratabilir.
- Ayakkabılarınızı her ne şartta olursa olsun kesinlikle kalorifer veya soba gibi ısıtıcıların üzerinde ya da yakınında ve güneşte bırakmayınız. Islak ayakkabılar, oda sıcaklığında kurutulmalıdır. Direkt güneş ışığı altında veya herhangi ısı kaynağının altında kurutulduğu takdirde; ayakkabıların yapışma yerlerinde açma, deride çatlama, leke ve şekil bozukluğu olabilir.
- Sentetik maddelerle (tiner, aseton vb.) temizlenmemelidir.
- Ayakkabıların muhtemel kokulara karşı mutlaka havalandırılarak kaldırılması gerekmektedir.
- Nubuk veya süet malzemeden üretilmiş ayakkabılar uygun sertlikte bir fırça veya silgi ile temizlenmeli, kesinlikle yıkanmamalıdır.
- Deri ayakkabılar kendi renginde boya veya natural cila ile cilalanmalıdır.
Ayakkabının Sınıflandırılması
Ayakkabı tanımı çok geniş kapsamlı olup; kadın, erkek ve çocukların ayaklarını dış etkenlerden korumak ve topluma vermek istedikleri imajı pekiştirmek için kullandıkları yüz ve tabanları çeşitli malzemelerden yapılmış, şekli ayağın görünümüne benzeyen tüm ayak giysilerini kapsamaktadır. Ayakkabılar aşağıdaki gibi sınıflandırılabilir:
ÜRETİLDİĞİ MADDEYE GÖRE;
• Deri
• Suni Deri
• Rugan
• Tekstil
• Kürk Astarlı
ÜRETİM ŞEKLİNE GÖRE;
• El Monta
• Makine Monta
• Dışa Monta (Gazuma)
• Rok (El Saraç Dikişli)
• Atom ( Çevirme)
• Good Year Welt
• Enjeksiyon
• Yapıştırma
KULLANIM AMACINA GÖRE;
• Abiye
• Casual
• Sport
• Outdoor
• Sandalet
• Terlik
• Comfort
• Dres
DİKİŞ ŞEKİLLERİNE GÖRE;
• Saraç (Tek iğne, Çift iğne)
• Harama (Tabana gizli kanal açılır)
• Gazuma (Tabanın dıştan dikişi)
• Mekval (Havuzlu tabanın dıştan dikişi)
• Taban Dikişi
Ayakkabı Beden Grupları
Bayan Yetişkin 35–40 Numara
Erkek Yetişkin 40–45 Numara
Garson 30–40 Numara
İlk Adım 18–20 Numara
Bebe 20–25 Numara
Patik 25–30 Numara
Filet 30–35 Numara
Ayakkabı Seçimi
AYAKKABININ AYAĞA UYGUNLUĞUNUN DEĞERLENDİRİLMESİ
Uzunluk: Ayak başparmağının önündeki mesafenin yeterli olup olmadığına bakmak gerekir. Bu mesafeyi ölçmek için ayakkabının burnundaki bombeye basılmaz, bu durum ayakkabıda hasara yol açabilir. Bunun yerine müşteriden ayak parmağını kaldırması ve uçtan itibaren olan mesafeyi kendisinin tespit etmesi rica edilir. Bu mesafe normal şartlarda 0.5 mm olmalıdır.
Topuk: Topuk kısmının iyice oturup oturmadığına bakılır. Müşteri oturduğunda topuğun çıkıp çıkmadığına dikkat edilir. Ayakkabının vurmaması için topuk kısmının çok da sıkı olmaması gerekir.
Ayakkabının Ağzı: Ayakkabının ağız kısmının ayağı sarıp sarmadığına bakılır. Bilek kemiğini kesip kesmediğine dikkat edilir.
Yüz: Müşteri parmak ucunda dururken ayakkabının yüzünde fazladan boşluk kalıp kalmadığına bakılır. Eğer boşluk kalmışsa sığ bir kırışıklık oluşacaktır.
Topuk Kayması: Müşteri yürürken topukta herhangi bir kayma olup olmadığına bakılır. Kalın tabanlı yeni ayakkabılarda ufak çapta bir kayma oluşabilir. Giyildikçe taban esnekleşecek, böylelikle kaymanın miktarı azalacaktır. Tam ve buçuklu numaraların enleri arasında bir ilişki vardır, ayakkabının uzunluğu arttıkça eni de her buçukta 0.40 cm artar.
AYAK SAĞLIĞI Bilinçli ayakkabı seçimleri yaşam süreci içinde oluşabilecek bazı sağlık problemlerini engelleyebildiği gibi, bazı ayak problemlerinin tedavisini de saplamaktadır. Buna göre, ayak sağlığı için öncelikle ayağın şekline uygun ayakkabılar seçmeye özen göstermek gerekmektedir.
Anatomik ayakkabıların ise ayakta önemli taşıyıcı noktaları desteklediği için yürüyüşü rahatlatıcı yönü bulunmaktadır. Anatomik ayakkabılar vücudun rahat taşınmasını sağlar, omuriliğin duruşunu destekler, kişinin yorulmasını geciktirir. Doğal malzemeden üretilen ayakkabılar cilt sağlığının korunmasını sağlar, nasır, batık tırnak ve mantar gibi rahatsızlıkların oluşmasını engeller. Doğru ayakkabı ve sandaletler de ayağa egzersiz yaptırır.
Rasgele, (sonradan genişler) düşüncesiyle alınan ayakkabılar ayak sağlığını olumsuz olarak etkilemekte ve basma bozukluğuna, tırnak batmalarına, ayak mantarlarına, acılı nasırlara, ayak parmaklarında şekil bozukluklarına, çabuk yorulmaya, bilek burkulmalarına, ayak, bacak ve bel ağrılarına ve ayakta kalıcı deformasyonlarına sebep olabilmektedir.
Ayakkabı seçerken ilk kriterin, model ve renkten önce rahatlık olması gerekir. Bunun için ayakkabının doğal malzemelerden imal edilmiş olmasına özen göstermek gerekmektedir.
Ayakkabıyı alırken her ikisinin de giyilip yürürken test edilmesi gerekir.
Ayrıca, en uzun parmak ile ayakkabının ucu arasında yarım santim boşluk olmasına dikkat etmek gerekir.
Bağcıklı ayakkabılar ayağı daha iyi kavradığı ve kan dolaşımını engellemeyecek şekilde ayarlanabildiği için tavsiye edilmektedir.
Anatomik ayakkabıların ise ayakta önemli taşıyıcı noktaları desteklediği için yürüyüşü rahatlatıcı yönü bulunmaktadır. Anatomik ayakkabılar vücudun rahat taşınmasını sağlar, omuriliğin duruşunu destekler, kişinin yorulmasını geciktirir. Doğal malzemeden üretilen ayakkabılar cilt sağlığının korunmasını sağlar, nasır, batık tırnak ve mantar gibi rahatsızlıkların oluşmasını engeller.
Doğru ayakkabı ve sandaletler de ayağa egzersiz yaptırır.
Ayakkabı Bakımı
Ayak sağlığı uzmanları ayakkabı seçimine ve kullanımına dikkat edilmediği sürece hem ayak sağlığının, hem de kullanılan ayakkabının zarar göreceğini belirtiyorlar. Peki ayakkabı kullanırken nelere dikkat etmeliyiz?
- Ayakkabılar ayağın maksimum şiş olduğu zaman diliminde sağ ve sol olarak Denenmelidir, ayağı sıkan ayakkabı kesinlikle alınmamalıdır.
- Ayağınıza tam uyum gösteren numarayı alınız, Ayağa küçük ve büyük gelen ayakkabılar erken deformasyon,astar yırtılması gibi sorunlara yol açacaktır.
- İnsan ayağının hacmi gün boyunca genişler, bu nedenle ayakkabılarınızı öğleden sonra satın almaya dikkat ediniz. Ayakkabı alırken genellikle kullandığınız kalınlıkta çorap ile ayakkabıyı deneyiniz.
- Ayakkabılar otururken değil; mutlaka ayakta denenmelidir.
- Alacağınız ayakkabının deri türünü ve bakımı için gereken bilgileri öğreniniz ve gerekli bakım malzemelerini evinizde bulundurunuz.
- Ayakkabılar muhtemel kokulara karşı mutlaka havalandırılarak kaldırılmalı ve deformasyonu önlemek için kalıba konulmalıdır.
- Uzun ömürlü kullanım için ayakkabılarınızı 2 gün arayla giymeniz önerilir.
- Özellikle belirtilmedikçe ve su geçirmezlik ibaresi ”GORETEX ve WATERPROOF” yoksa tüm ayakkabı ve botlar bir miktar su geçirebilir. Ayakkabının üstünde el dikişi bölümler varsa ayakkabının su alması doğaldır o nedenle bu tür ayakkabıların kışın ve yağmurlu havalarda giyilmemesi tavsiye edilir. Su geçirmemeye yardımcı spreyler kullanılabilir. Ancak, bu tür durumlarda dahi doğal deri ihtiva edenlerinde dahi su geçirmeme özelliği garanti edilemez.
- Ayakkabınızı giyerken ve çıkarırken bağcıklarını çözünüz
- Islak ve nemli ayakkabılar kalorifer ya da güneş altında değil de oda ısısında kurutulmalıdır
- Ayakkabılarda derinin doğallığını bozacak ve ayak sağlığını olumsuz etkileyecek kimyasal maddeler kullanılmadığı için,deri rengi ayaklara ve çoraba çıkabilir.bu tür durumlarda deri ile aynı renk veya koyu renk çorap giyilmesi tavsiye edilir.
- Kar suyu ve aşırı terleme deri üzerinde tuzlanma yapabilir.
- Deri üzerinde ayak yapınıza ve kullanım şeklinize göre kırışıklıklar meydana gelebilir. Kırışıklıklar ayağın her esnemesinde artar. Bu durumlarda ayakkabı derisinin türüne göre uygun koruyucu sürülmesi, yağlı derilerde wax, normal derilerde cila, nubuklarda veya süetlerde koruyucu, yağlı nubuklarda wax sprey kullanılması gerekmektedir. Süet ayakkabılar süet silgisi ve süet fırçasıyla,nubuk ayakkabılar ise nubuk silgisi ve nubuk fırçasıyla temizlenmelidir.
- Ayakkabı yüzeyi toz çamur v.s. den yumuşak bir bez veya fırça ile temizlenmelidir.
- Tüm deri türleri gözenekli bir yapıya sahip olduğu için su ile temasında deri üzerinde ıslanma başlar ve temas üzün süreli olursa su çeker.
- Renkli süet ve deri çantalar yağmurda kullanıldığında lekelnmeler olabilir.
- Ayakkabınız ıslaksa normal oda derecesinde kurutunuz, güneşte kurutmayınız veya kalorifer üzerine koymayınız. Direk güneş ışığı altında veya herhangi ısı kaynağının altında kurutulduğu takdirde ayakkabıların yapışma yerlerinde açma, deride çatlama, tabanda açılma, leke ve şekil bozukluğu olabilir.
- Ayakkabınızı rutubetli ortamlarda bekletmeyiniz. -Ayakkabılarınızı kesinlikle çamaşır makinesinde veya elde yıkamayınız.