Tıp ve psikiyatri kökenli bir ruh çözümlemecisi olan Jung'un, psikolojik tiplemeler, kompleksler teorisi ve sözcük çağrışım testi gibi özgün bilimsel katkıları günümüz psikolojisi ve psikiyatrisi içinde hâlâ yerini korumaktadır. Bunun ötesinde, bugün Jung'u bir ekol olarak anmamızın nedeni, bütün insan bilimlerine yansıyan türev ve etkileriyle "simge" alanındaki çalışmaları, ve kişisel ya da kolektif bilinçdışının dinamiklerini ve görüngelerini irdeleyen yapıtlarıdır. Jung düşüncesinin antropolojiden teoloji ve felsefeye, etnolojiden sosyolojiye çok geniş bir alanda kalıcı izleri vardır. (Arka Kapak)
Kitaba inceleme yazmayı düşünmüyordum ama okumayı düşünenlere rehber olması açısından birkaç önemli noktaya dikkat çekmeden edemedim. Buyrunuz.
Dikkat çekilecek ilk nokta eserin, bir 'seçki' olması yani kitabın tamamının bir çevirisi olmamasıdır.
"Elimizdeki bu kitap, aslı 1976’da basılmış 463 sayfalık, özgün adı “Die Archetypen und das kollektive Unbewusstle” olan kitabın tam çevirisi değildir, henüz bir tam metin çevirisi de yapılmamıştır. Dört Arketip adlı kitap Amerika’da basılan İngilizce kitap gibi orijinal kitapta yer alan bazı makalelerden yapılan bir seçkidir, neyse ki çevirinin çevirisi değil, Almanca orijinalinden Türkçeye kazandırılmıştır." * (alıntıdır)
İsmin yanıltıcılığı da tam çeviri olmamasından kaynaklanıyor. Kitabı okuyacak birinin en baştan Arketip kavramına hakim olması gerekir çünkü tek bir yerde basitleştirilmiş bir tanım yapma istisnası haricinde dört arketip uzun uzun anlatılmıyor. Orada da şöyle diyor; "Arketiplerin biçimi, daha önce başka yerde de açıkladığım gibi, bir kristalin eksen sistemiyle karşılaştırılabilir; kristalin eksen sistemi, ana sıvıdaki kristal oluşumunu bir anlamda önceden biçimlendirir ama kendisi maddi bir varlığa sahip değildir. Maddi varlık, ancak iyonların, sonra da moleküllerin özel bir biçimde kümeleşmesiyle ortaya çıkar. Arketipin kendisi boş, salt biçimsel bir unsurdur, kendi tasvirinin a priori bir olasılığından, facultas praeformandi'den (tasarlanan yeti) başka bir şey değildir. " Oldukça açıklayıcı bir örnek olmuş.
İçerik ise 4 bölümden oluşuyor; I Anne arketipinin psikolojik yönleri, II Yeniden doğuş üzerine, III Masallarda Ruhun Fenomenolojisi Üzerine, IV Hilebaz Figürünün Psikolojisi Üzerine.
Kitapta başta Anne arketipi olmak üzere Arketiplere sezgisel kanıtlar sunulmaya çalışıyor, üçüncü bölümde eski mitler ve masallarda bunların izini arıyor ve bu sayede fikirlere bir temel çiziliyor. Bazılarını bizim de çocuklarımıza anlattığımız bir sürü masaldan örnek vererek bilinçdışının izlerini taşıyan sembolik dışavurumlar yorumlanıyor, analiz ediliyor.
Yeniden doğuş üzerine bölümünde, Yeniden doğuş miti üzerine fikirler öne sürülüyor ve bu bölümde bizim ülkemizde de çok bilinen Yediuyurlar mitinden de bahsediyor. (Bu mite eşlik eden Kıtmir adında bir de köpek olması çocukken ilgimi çekmişti, bunun anlamı nedir acaba?)
Jung'un çoğu yerde yaptığı tespitler başarılı sayılabilir ama anlatım biçimini başarılı bulduğumu söyleyemeyeceğim, orijinal metni okumanın da bu kopuklukları tamamlayarak anlaşılırlığı artıracağını sanmıyorum. Bu yüzden de konuya oldukça ilgili okuyucuyu dahi zaman zaman sıkabileceğini de öngörüyorum. Pratik anlamda işe yarar pek bir fikir yok, fikirlerin sezgisel ve soyut açıklanması da bir süre sonra "Yahu hepsini anladık da bunlar nerede lazım olacak" diyen bıkkın üniversite öğrencisi etkisi yaratabilir. Uzatmamak için psikiyatrinin temel kuramcılarından ve insan ruhu konusunda en önemli isimlerden biri olan Jung'dan bahsetmeyeceğim. Jung'un kuramına girişte ilk başlarda okunmaması gereken bir eser olduğunu da unutmayınız. Herkese Analitik okumalar diliyorum.
Bu kitabı incelemek için yeterli teknik bilgim olmadığını itiraf etmeliyim önce. Bunu belirtmemdeki sebep çok fazla teknik bilgi içerdiği için değil, mantığımın ve algımın bugüne kadar kabul edebildiği düşüncelerin tamamını çürütmeye dayalı deneylerle ve deneyimlerle karşıma çıkmış olması. Kitabın kaynakça kısmı bile kalın bir kitap gibi, bu da nasıl üzerinde ince çalışılmış, ne denli emek verilmiş olduğununun en güzel kanıtı. İçinde arketipleri sıralarken mit örneklemeri ve tarihsel konulardaki veriler sıkça kullanılmış. Bilinç katmanları ve insanın onlar arasında yetenek geliştirerek dolaşabilecekleri konusunda algımın kabulü yazılanların çoğuyla aynı fakat değinilen ilk arketip dışında kalan üçü henüz aklımın idrak edebileceği arketipleri içermiyor. Öyle ki bunlar daha sezgisel kanıtlara dayandırıldığı için çoğu okurunda algısı dışında kalabileceğini düşünüyorum. Bilinçaltının ne denli önemli olduğunun ve insanın toplum içindeki yerini almaya çalışırken onun marifetlerini bir çok yerde istemsizde olsa kullanıldığını kanıtlarla ispatlıyor. Algımın dışında kalan arketiplerde bilim varlığı konusunda birçok noktada emin olmaya yakın olsada kesin bilgiler veremiyor. Bu da varsayıma dayalı olduğu hissini uyandırıyor bende. Doğuş, gelişim, değişim ve hayat algısı ile uyku hallerinde karşılaşılan rüya terimleri ana arketip başlıkları. Uyku düzeninde karşımıza çıkan tüm nesnelerin mitolojiye dayandırılıyor olması da belki bilimsel açıdan kesin ama benim için algısal anlamda biraz daha derinine inmem gereken bir konu. Eğer uyku hallerinde görülen tüm objeler mitolojik karşılıklara dayandırılıyorsa bu o dönemden bugüne dna larımızla taşınmış olması ihtimalini ortaya çıkarıyor. Deneylerle anlatılan bir kitaba fikirsel deneyimlerle yorum yapmak çok yapıcı olmasada, araştırmaya devam edeceğim konu hakkında görüşlerimi paylaşmamın daha doğru olacağını düşündüm. Psikoloji okumak ve araştırmak isteyen arkadaşlarımızın kesinlikle okuması gerektiğini son olarak belirtip, okuyacak arkadaşlara da iyi okumalar diliyorum.
Carl GUSTAV JANG yaptığı çalışmalar ve kendi içsel yolcuguyla (kırmızı kitap)ulaştığı kollektif bilinç analizini Doğu mistisizmi, Hristiyan mitleri ile harmanlayıp bulduğu arketipler(anima, animus, gölge,persona,bilgin)gibi çeşitli alanlarda ve zamanlarda kullanılan tipoloji maskeleridır. Jang'a göre evrensel bilinç içerisinde mevcut bilincimiz dışında kullandığımız ortak bir ata bilinç vardık ki bu bilgin ya da magna mater (büyük anne)arketipidir. Yine değişik koşullarda anima (kadın )animus (erkek)kullanılan arketipler vardır.Arketip ilk örnek anlamına gelir. Yani mevcut durumun en özel hali.. Hollywood filmlerinde sık sık kullanılan arketip gökten gelen kurtarıcı olarak karşımıza çıkar Bunun dışında korkularımızı tetikleyen gölge arketipi vardır ki o da genel olarak ortaya çıkmasından korktuğumuz batıl ya da bizleri esir alan fobi ve bastırılmış bilinç altı yansımalardır. İşte böyle ... Yazılır da yazılır Kimine göre böyle bir şey doğru değil kimine göre ise böyledir. Ama sabit benlikler söz konusu olduğunda hiçte yabana atılır bir konu değil hani
Carl Gustav jung'ın okuduğum ikinci kitabı ilk okuduğum kişiliğin gelişimi kadar beni etkilemedi fakat aile ile ilgili arketipleri önemli ve okunmaya değer. Çocuğun anne ile ozdeslemesi, aile ile ilgili annenin çocuk için konumu ve çocukluktaki anne hakkında çocuğun ne düşündüğü ve bununla ilgili çocuğun kendi dünyası okunmalı diye düşünüyorum.
Kitabın diğer kısmına gelirsek eğer. Yazar mitolojiye fazla girmiş, çocuğun rüyasında gördüğü hayvanın kendi iç dünyasında neyi temsil ettiği ve bununla ilgili yazarın ruhsal çözümlemeleri anlaşılması güç doğrusu.
Eğer mitolojiye ilginiz yok ise ve efsane şeylerin ne anlama geldiği ile ilgili merakınız yoksa kitap elinizde sündükçe sünebilir . İnce bir kitap ama mitolojik kısımları okurken gözünüzde büyüyebilir bitirmek. Çünkü bu kısımları anlamak için gerçekten psikolojik açıdan kafa yormak gerekiyor.
Her psikoloji kitabı da çoğu zaman beklentiyi de vermiyor zaten...
Psikolojiye-Psikiyatriye ilgi duyan birisi olarak çok da tatmin edici bulamadığım kitap. Aynı yazarın "Kişiliğin Gelişimi" adlı kitabı benim gibi bu konularla içli dışlı olmayan ama bilgi edinme açısından okuyan kişi için çok faydalı ve doyurucuydu fakat bu kitapta çok spesifik mevzular söz konusu. Masaldaki cüce karakteri bilmem ne imgesine denk gelirmiş, uzun beyaz sakallı yaşlı amca şu demekmiş de... Olmadı qanqa. 1000kitap'taki alıntıları okumak yeterli.
Orijinal adı Die Archetypen und das kollektive Unbewusste (Arketipler ve kolektif bilinçdışı) olan kitaptan birkaç yazıyı özensiz bir kurguyla sunmuş, öğreticiliği son derece sınırlı bir çalışma. Seçme yazıların Türk okurun zaafları göz önünde bulundurularak hazırlanmış olduğu kanaatine varmamak mümkün değil. Kitap başlığının vadettiği şey olan ARKETİPLERE dair içerikte çok yüzeysel bilgi bulmak hayal kırıklığı yaratabilir.
İnsan dışardan bakıldığında uygar bir insan gibidir ama kendi içinde bir ilkeldir. İnsanın bir yönü vardır ki, kökenini gerçekten ele vermeyi hiç istemez, bir başka yönü de, bütün bunları çoktan aştığına inanmasıdır.
En küçük şeylerin en büyük etkilere sahip olduğu, yalnızca fizikte değil, psikoloji araştırmalarında da açığa çıkmıştır. Yaşamın kritik anlarında, bütün her şey sözümona ufacık gibi görünen bir şeye bağlı değil midir!
"İnsanlık korku ve nefretle donanarak muazzam bir suç işlemeye hazırlanıyor. Öyle durumlar ortaya çıkabilir ki, örneğin HİDROJEN bombası kullanmak zorunda kalınabilir ve haklı bir özsavunma için, hafsalanın alamayacağı kadar korkunç bir eylem kaçınılmaz hale gelebilir."
Tıp ve psikiyatri kökenli bir ruh çözümlemecisi olan Jung'un, psikolojik tiplemeler, kompleksler teorisi ve sözcük çağrışım testi gibi özgün bilimsel katkıları günümüz psikolojisi ve psikiyatrisi içinde hâlâ yerini korumaktadır. Bunun ötesinde, bugün Jung'u bir ekol olarak anmamızın nedeni, bütün insan bilimlerine yansıyan türev ve etkileriyle "simge" alanındaki çalışmaları, ve kişisel ya da kolektif bilinçdışının dinamiklerini ve görüngelerini irdeleyen yapıtlarıdır. Jung düşüncesinin antropolojiden teoloji ve felsefeye, etnolojiden sosyolojiye çok geniş bir alanda kalıcı izleri vardır. (Arka Kapak)