Kendimi bildim bileli köyümde;
Lurucinada insanların hep takma adları (lakabları) ile anıldıklarına
tanık oldum. Takma adı olmayan insan var mı? Bu konuda henüz
araştırma yapmadım ama sanırım bir elin parmaklarını geçmese
gerek. Ancak bu konudaki araştırma derinleştikçe, böyle
durumlarla karşılaştıkça çalışmaya eklenecektir.
Takma adlar çok çeşitli
nedenlerle insanlara takılırdı, ya da takılır.
Örnek: Bir hayvana benzetilerek,
fiziksel bir özelliğinden dolayı(ten rengi, göz rengi, saç
rengi, bıyık rengi gibi), yapmakta olduğu işten dolayı, bir
becerisinden ya da buluşundan dolayı ve şu anda aklıma
gelmeyen daha bir çok nedenle bu takma adlar kişilere verilirdi
ve verilmeye de devam edilmekte.
Erkek-egemen bir toplum yapısının
sonucu olarak, erkeğin takma adı, dişilik sıfat eki alarak, eşine
de kendiliğinden geçmiş olurdu.
Örnek: Ku-Kunena;
Gitsi-Gitsena; Matsa-Matsena; Gugo-Gugena, Zabidi-Zabidena
gibi (bazan da Gugena yerine Gugu,
Zabidena yerine
Zabidu şeklinde
olurdu. Ya da ikisi de kullanılırdı).
Bir baska onemli nokta da, babanın
takma adının küçültme eki olarak çocuklarına geçtiğinin görülmesidir.
Örnek: Gufo: Gufugga, Gufui (Gufugga
takma adını Gufuyi
diye okuyun. Gufugya,
çoğul, Gufui ise
tekil halidir); Mandai:
Mandaues. Mandaues, Mandai'nin kız çocuklarının
toplu takma adı gibi.
Takma adla kişi ile öyle bir özdeşleşirdi
ki asıl ismini anımsamak biraz zaman alırdı. Hatta bazan,
insanlar birbirine sorardı (özellikle günümüzde) doğruyu
bulmak için. Bazan da şaka konusu olurdu asıl adın hatırlanamaması.
Örnek: Bir sayım işlemi sırasında
Gaşaoliye
eşinin adı sorulur O da Ksero indanbu dillalun?; bu don ceron
bu din ebgaha en Gaşaolenader. Türkçesi: Ne bileyim, ben
işte onu aldığımdan beri adı Gaşaolena'dır.
İlginçtir, bazan kadının takma
adı erkek evlada geçebilirdi. Örnek: O Hasanis dis Şiradis
gibi. (Şiradis Hasanın annesi).
Daha da ilginci, kadın evlendiği
halde, anılırken baba takma adının takı olarak kullanılmasından
kurtulamazdı. Böylelikle de kocasının takma adını almamış
olurdu. İ Hatigu du Manna. Manna
örneğinde olduğu gibi. Manna,
Haticenin (Hatigunun)
baba takma adıdır.
Şimdi, takma adların(lakab)
kaynaklarına inmeye çalışalım, bakalım neler çıkacak.
Lurucina'da
Lakablar (1)