Teknoloji transferi nedir?
Teknoloji transferi nedir?
Yeni teknolojilerin üretim süreçlerine başarı ile adapte edilmesinin verimliliği arttırdığı ve büyümeyi hızlandırdığı bilinmektedir. Sürdürülebilir kalkınma için teknolojik bilgi ve yetkinliklerin paylaşımı hem zaman hem maliyet açısından faydalıdır.
Teknoloji Transferi kavramı bir kurum tarafından geliştirilen yeni bir teknolojinin, buna ihtiyaç duyan bir veya birkaç kuruma başarılı bir şekilde sunularak kullanılmasının sağlanmasıdır.
Teknoloji Transferi, teknolojik yeniliklerin üçüncü kişilerin kullanımına sunularak ticarileştirildiği ve sözleşme ile yürütülen süreçtir. Teknoloji pazarında transfer edilen teknolojik yenilikler tasarım, prototip, ürün aşamalarında olabilmektedir.
Özü itibarıyla bir lisans sözleşmesi olan teknoloji transferi sözleşmesi için literatürde pek çok tanım yapılmıştır. Literatürdeki birinci yaklaşım; lisans anlaşmasını, en genel anlamıyla, kanunlarca özel olarak veya genel hukuk normlarıyla korunan gayri maddi bir mal ile fiili tekel durumundan, belirli bir bedel karşılığında, başkalarının yararlandırılması hakkındaki sözleşme olarak tanımlarken, bir diğer yaklaşımda ise sınai haklara ilişkin lisans sözleşmelerini, ekonomik ve ticari değeri olan bir sınai hakkı münhasıran kullanma hakkına sahip olan kişinin sahip olduğu bu hakkın kullanımını lisans bedeli karşılığında kısmen veya tamamen başkasına (lisans alana) devrettiği sözleşme olarak açıklamaktadır.
Teknoloji Transferi Sözleşmelerinin Türleri
Teknoloji transferi sözleşmesi üç tür hakkın; patent, know-how ve yazılım copyright, kullanımının devrini öngören bir lisans sözleşmesidir.
(1) Patent Lisansı Sözleşmeleri: Patent, sahibine belirli bir süre için hakkın üçüncü kişilerce kullanılmasına engel olma yetkisini de içeren mutlak bir hak vermektedir. Bu hak lisans yoluyla başkalarına kullandırılabilmektedir.
(2) Know-How Lisansı Sözleşmeleri: Know-how, işletmelerin ekonomik faaliyetlerinde (malların üretiminde, satımında, hizmetlerin sunulmasında, organizasyon ve idare gibi işletmeye ilişkin faaliyetlerde) kullanılan teknik, ticari, idari, mali veya başka bir alana ait bilgidir.Türk fikri mülkiyet mevzuatında know-how tanımına rastlanmamaktadır.
(3) Yazılım Copyrightı Lisans Sözleşmeleri: Yazılım, bilgisayar programlarının yanı sıra, akış planları, yapı programları, programı tanımlayan diğer geliştirme dokümantasyonları ve programı anlamak için kullanıcıya teslim edilen malzemeyi kapsamaktadır. İşletim sistemleri, portallar, özel amaçlı kullanımlara yönelik örneğin istatistik, muhasebe, tasarım yazılımları buna örnek olarak verilebilir.
Teknoloji Transferi beş farklı türde anlaşma ile gerçekleşmektedir:
1- Teknik İşbirliği Anlaşması : İki tarafın da (alıcı ve satıcı) işbirliğinde (teknoloji üretme, eskisini geliştirme, yeni uygulama alanı yaratılmasında) aktif olarak yer almasının gerekmediği teknoloji transferi türüdür. Bu kapsamda, bir teknolojiyi yeni/farklı bir alanda uygulamak veya yeni bir sektöre transfer etmek; mevcut ihtiyaçları giderecek yeni bir teknoloji geliştirerek piyasaya sunmak; bir firmanın bilgi ve becerisi ile başka bir firmanın teknik altyapısını kullanarak yeni bir ürün üretmek; iki firmanın bir araya gelerek mevcut bir teknolojinin yeni versiyonunun üretmesi ya da mevcut veya yeni teknoloji konusunda fizibilite çalışmaları yapmak mümkündür.
2- Ortak Girişim Anlaşması: İki firma arasında, başta ticari sır ve teknik bilgi gibi konular olmak üzere yeni bir teknoloji, sistem ve ürün üretilmesi amacıyla oluşturulan bir işbirliği anlaşmasıdır. Spesifik bir ürün için veya devamlılık arz eden bir işbirliği üzerine olabilen bu tür anlaşmaların sonucunda firmalar ticari ve teknik bilgi, kaynak ve varlıklara ulaşabilmektedir.
3- Lisans Anlaşması : Bir ürün, teknoloji, sistem veya bilginin ücret veya isim hakkı karşılığında diğer bir firmaya transferi anlaşmasıdır. Lisans veren lisansör, alan lisansiye, yapılan anlaşma da lisans anlaşması adını almaktadır. Lisans anlaşmasıyla lisans veren taraf ürünlerini başka bir ülkede üretebilmekte, başka deyişle, dış yatırım yapmakta, bunun için sermaye harcamamakta ve riske girmemektedir. İşletmenin ürünlerini üretmesi için izin verdiği firma satılan her ürün için lisansöre belirli bir pay ödemekte ve satılan her ürün için satılan bu paya işletme payı (royalty) adı verilmektedir. “Franchise” verilmesi veya “Sınai Mülkiyet Haklarının” devri bu anlaşmanın örneklerindendir.
4- Üretim Anlaşması :Firmanın, bir ürünü ürettirebilmesi için karşı firmaya; yetenek ve becerileri, gerekli bilgi ve uzmanlığı, ilgili kişilerin eğitimini sağlayarak o firmanın üretim ve teknik kapasitesini artırmayı, firmada bilgiyi hammaddeye aktararak yeni ürün haline getirmeyi, mevcut ürünlerin özelliklerini artırarak yeni kullanım alanları yaratmayı, tamamen yeni bir ürünün üretilmesini sağlayan anlaşma ve işbirliklerini kapsamaktadır.
5-Teknik Destekli Ticari Anlaşma : Bu anlaşmada transfer edilen teknolojinin kurulması ve fonksiyonel olarak çalıştırılabilmesi için verilen hizmetler de yer almaktadır. Amaç, alınan teknolojinin verimli bir şekilde çalışabilmesi için spesifikasyonlarına uygun bir şekilde kurulumunun yapılması, teknik bakımının tamamlanması ve çalıştırılmasının sürekliliğinin sağlanmasıdır.