Petrol fiyatı, azalan talebe karşı, mart ayından beri %100 arttı. Merkez Bankaları, faizleri artırmamakta direnirlerse, petrol fiyatının önünü alamazlar.
Tuhaf gelebilir, ancak yükselen petrol fiyatına karşı arz tarafının tepkisi düşüktür. Global petrol rezervlerinin %80’ninden fazlası devletlere aittir. Petrol üreticisi devletler, yükselen fiyata daha fazla üretim ile cevap vermezler. Devletler, şirketler gibi düşünmezler. Şirketler, fiyat artıyorsa daha fazla üretim yaparlar. Oysa petrol ihraç eden ülkeler, bütçe ihtiyaçlarını karşılamışlarsa, yüksek petrol fiyatına aldırmazlar. Üretimi artırma istekleri azalabilir.
Talep tarafına bakarsak; rutin ekonomik aktiviteler için çok önemli bir girdi olduğundan, yükselen petrol fiyatına talep tarafı hemen tepki vermez. Yani hem arz hem de talebin petrol fiyatına olan duyarlılıkları düşük olduğu için, petrol rahatça aşırı likiditeyi emer, ve enflasyonist beklentileri göstermede diğer emtiaların bir adım önünde olur. Mart ayından beri düşen talebe rağmen bu kadar hızlı artmasının nedeni de budur.
Eğer merkez bankaları, ekonomiler zayıf olduğu için, faizleri artırma konusunda isteksiz davranırlarsa; petrol fiyatı çok daha yukarılara gidebilir (çok kısa dönem için söylemiyorum, kısa dönem görüşlerimi gün içi yorumlarda bulabilirsiniz: twitter.com/atilimmurat). Çoğu yorumcuların aksine, Fed’in 2010 senesinde faizleri artırmaya başlayacağını düşünüyorum. Faizleri artırmayı çok istediklerini düşünmüyorum. Enflasyonu hala önemsediklerini göstermek için, beklentileri hafifletmek isteyeceklerdir. Bunun için faizleri ilk başta yavaş yavaş artıracaklardır. Buna göre; enflasyon, faiz oranlarından daha hızlı artabilir. Aşırı borçlu ABD hanehalkının ihtiyacı olan da budur (yükselen enflasyon borçları reel olarak azaltır).
Bu piyasaları aptal yerine koyma stratejisi, geçici olarak işe yarayabilir. İşe yarayıp yaramadığı petrol fiyatından takip edilebilir. Diğer bir deyişle, Fed kendi faiz politikası için ‘petrol fiyatı’nı hedeflemelidir. Eğer petrol bugünkü seviyelerden daha yukarılara giderse, bunu, ‘piyasa Fed’in stratejisine inanmıyor’ şeklinde yorumlayabiliriz. Bunun sonucunda Fed faizleri hızla artırmak zorunda kalabilir, ve bir başka durgunluğa şahit olabiliriz.
Zayıf bir ekonominin, 1990’larda Japonya’da olduğu gibi, enflasyonun yükselmesini engelleyeceğini düşünmüyorum. O günlerle bugünleri karşılaştırdığımızda, bazı farklılıklar görüyoruz. Bugün emtia fiyatlarının ABD faiz oranlarına olan duyarlılığı çok artmıştır. Ayrıca 1990’larda ve 2000’lerin başında globalizasyonun etkisi, enflasyonu düşük tutmuştur. Bugün bu fayda da ortadan kalkmıştır.
Fed’in, 2010 ve 2011 yıllarında, bugün 0.25% olan faizlerini %5 seviyesine çıkartabileceğini düşünüyorum. Petrol fiyatının gidişatı piyasaların yönünü belirleyecektir.