Çocuklar genellikle oyunlar ve reklamlar arasındaki farkı bilmiyorlar. 8 yaşına kadar reklamverenlerin ikna ediciliğini ve niyetlerini kavrayamıyorlar. Öyleyse okul öncesi çocuklara yönelik oyunlarda reklam vermek etik midir?
Amerikan Psikologlar Birliği’ne göre, çoğu çocuk uygulamalardaki reklamlarla etkileşime girmiyor. Gelişimsel olarak çocuklar 8 yaşına gelene kadar oyunların nerede bittiğini ve reklamların nerede başladığını bilmiyor. Çocuklar reklamverenlerin onlara bir şeyler satmaya çalıştığı gerçeğini anlamıyor.
Psikoloji alanında doktorası olan ve çocuklar için medya ve teknolojinin güvenli kullanımını destekleyen kar amacı gütmeyen Common Sense Media’nın kıdemli araştırma direktörü Michael Robb’s, son 15 yılını medyanın çocuklar üzerindeki etkisini araştırmak için harcadı ve uygulamaların çok farklı bir medya ortamı haline geldiğini belirtti.
Robb, 1970’li yılların başlarında yayınlanan çizgi filmlerin TV reklamcılığı ile nasıl karıştığını hatırlatıyor ve benzerliği vurguluyor. İlk önlem olarak reklam ve programı ayırmak için “Bu mesajlardan sonra hemen döneceğiz!” uyarıları yayımlanıyordu. Böylelikle, programın ara verdiği, reklamın bu programın bir parçası olmadığı anlaşılabiliyordu. Yeterli gelmemekle birlikte aynı yıl, çocuklar için yayınlanan program sırasında reklam yapılmaması istendi. Ancak, ücretsiz uygulamalarda reklamlarla oyun arasında böyle bir engel yok. Robb, ücretsiz uygulamalar oynayan çocukların genellikle reklamları oyunun başka bir parçası olduğunu düşündüğü için, bir önleyici olması gerektiğini söylüyor.
Burada göz ardı edilemeyecek bir risk vardır: çocuklar bir reklama tıklayabilir ve hatalı satın alma yapabilirler. 2014 yılında Federal Ticaret Komisyonu (FTK), çocukların uygulama içi satın alma işlemlerinde milyonlarca dolar harcamalarını sağlamalarından ötürü Apple, Google ve Amazon aleyhine davalar açarak bu alımlara dikkat çekti. Google, müşterilerine 19 milyon dolar, Apple ise yaklaşık 32,5 milyon dolar iade etti. Amazon, temyiz başvurusu yaparak 2017 yılına kadar mahkemede savaştı. Ancak savaş Amazon için olumsuz sonuçlandı, müşterilerine yaklaşık 70 milyon dolar iade etmesi gerekmektedir.
Ticaret Komisyonu neyin etik olup olmadığına karar veremez, yalnızca neyin haksız veya aldatıcı olduğuna karar verebilir. FTK’da reklam uygulamalarını veya örgütün aldatıcı veya haksız uygulamalarını neyin oluşturduğuna dair bir politika açıklaması yer almaktadır. Eğer bir şey aldatıcı veya haksızsa, FTK dava açabilir veya dururma kararı verdirebilirler. Haksızlık ve aldatma ölçüsü olan temel sorular şu şekildedir:
Aldatma sorusu: Bu uygulamanın önemli detaylar hakkında makul tüketicileri yanlış yönlendirmesi olası mıdır?
Haksızlık/Adaletsizlik sorusu: Uygulama tüketicilerin önleyemeyecekleri bir hasara neden olur mu?
Küçük çocuklar daha az gelişmiş tüketiciler ise, oyunların ve reklamların nerede başladığını bilmedikleri göz önüne alınırsa, uygulamalarda reklam vermek etik olmayabilir.
Reklamlarda Küçük Çocukları Hedeflemenin Kısa Tarihi
Reklamlarda küçük çocukları hedeflemek her zaman etik açısından tartışıldı. Tüketicilerin pazarda akıllıca karar vermelerine yardımcı olursa reklamcılığın haklı olduğu kabul edildi, ancak küçük çocukların henüz akıllıca karar verme kapasitelerine sahip olmadıkları göz önünde bulundurunca görüş ayrılıkları oluştu. 2000’li yıllarda yapılan birçok çalışma ile, çocuk obezitesinin kısmen atıştırmalık, gazlı içecekler ve şekerli mısır gevreği reklamlarına bağlı olduğu sonucuna varılmıştır.
Küçük ekranlarda ebeveyn denetimi giderek zorlaştı ve böylelikle uygulamalar avantaj sağladı. 2017’de araştırmacılar Pediatrics dergisinde, çevrimiçi reklamların çocuklarla oyun platformları aracılığıyla iletişim kurma konusunda daha saldırgan olduğunu ve çocuklara reklamı yapılan ürünler hakkında arkadaşlarına ulaşmalarını söyleme konusunda ısrarcı olduğunu yazdı.
Birçok ücretsiz uygulama, oyunda kullanılacak dijital ürünler için uygulama içi satın alımlar da sunuyor. Örneğin, “Çilekli Kurabiye Fırında Dükkanı” uygulaması, 4 yaş ve üstü için uygun olarak listelenmiştir, ancak uygulamada 45 dolar değerinde satın alma işlemi yer alıyor. Robb, oyunun çocuklardan karakterin kek pişirmesine yardım etmesini istediğini, ancak özel bir kap satın alıncaya kadar tamamlanamayacağını söylüyor. Bu arada, uygulama karakteri kaşlarını çatıp, ekrana görevi tamamlaması için yalvarıyor. Duygusal manipülasyon kullanılarak, çocukları satın almaya yönlendiriyor.
Adil olan nedir?
Akla gelen ilk soru şu ki, küçük çocukların sınırlı bilişsel yeteneklerinden yararlanmak, onlara bir şey satmak için sevdikleri bir uygulamayı kullanmak ne kadar etik?
Çocuklarının bu uygulamalarla oynamalarına izin veren ebeveynler evlerinin kapılarını “Truva Atı”na açmış oluyor.
Robb ayrıca, yeni bir araştırmanın, reklamcılıkta çocuklar için neyin adil olduğunu incelemesi gerektiğine inanıyor. Akıllarda birçok soru işareti yerini koruyor.
Reklamverenlerin ve veri
toplayıcıların erişemeyeceği bir yerde, çocukların çevrimdışı oyun oynamaları daha
mı güvenli olacak?
Uygulamalardaki reklamların, 1970 yılı reklamlarında olduğu gibi açıkça işaretlenmesi mi gerekiyor?
Çocuklar için oyun yapanların çocuk gelişim uzmanı olması veya çocuk gelişim uzmanı tarafından denetlenmesi gerekmiyor. Bu nedenle bir çocuğun psikolojik açıklarını haksız yere manipüle ettiklerini ya da avladıklarını bile bilmiyorlar. Büyük olasılıkla farkında olsalar bile umursamayan birçok oyun tasarımcısı var. Bu onların işi ve belki de bunun zararlı olduğunu/olabileceğini düşünmüyorlar. Ya da sadece konunun önemini göremiyorlar.
Reklamverenler ve oyun geliştiricileri sorunu çözene kadar bu iş ebeveynlere düşüyor. Robb, ebeveynlerin çocuklarıyla birlikte oynamaya çalışmaları gerektiğini, onlara ne zaman reklam verdiklerini öğretmeleri gerektiğini söylüyor. Ebeveynler ayrıca çocukları için ücretsiz uygulamalardan kaçınmayı düşünebilirler.
Michael Robb’in çocukları, tablette oyun oynadıklarında, oyunları bazen reklamlarla kesintiye uğruyor. Bazen ne yapmaları gerektiğini unutsalar da, Robb reklamlar açıldığında kırmızı bir X araması için çocuklarını eğitti. Bunun dışında, reklam sona erene kadar cihazı yüzüstü tutmaları gerektiğini yönünde onları bilgilendirdi.
Şimdilik bütün yük ebeveynlerin omuzlarında duruyor. Umarız en kısa sürede bu soruna kesin bir çözüm bulunur ve küçük çocukların sınırlı bilişsel yeteneklerinden yararlanan reklamlar konusunda başta ebeveynler olmak üzere yeterli bilinç oluşur.