Bir köle, efendisinden eksik yemek alırsa, efendisi onu alıp eve getirmezse, ona giyecek vermezse köle azat olur mu?
Değerli kardeşimiz,
Hür kimseye kıyasla, hukuken farklı bir statüde bulunmasına rağmen, netice itibariyle köle de bir insandır. Çeşitli âyet ve hadislerde kölelere insanca muamele edilmesi ısrarla tavsiye edilmiştir. Kur'ân-ı Kerîm'de insanların iyilik yapmaları gereken kimseler sayılırken anne baba ve yakın akraba ile birlikte köleler de zikredilmiştir. Hadis mecmualarında da bu konuda birçok emir ve tavsiye yer almaktadır: "Onlara 'kölem' demeyiniz; 'oğlum', 'kızım' diye hitap ediniz"; "Âdem'in nesli olarak köleler de sizin kardeşlerinizdir. Onların sizin hizmetinizde bulunmuş olmasını mümkün kılan Allah'tır. Unutmayınız ki Allah sizi onların hizmetine tâbi kılmış olabilirdi; o halde onlara iyi davranın. Şunu da düşünün ki Allah'ın sizin üzerinizde sahip olduğu hak ve kudret, sizin köleler üzerinde sahip olduğunuzdan daha fazladır."
İslâm toplumunda kölelerin hak ve görevleri bu genel anlayış çerçevesi içinde tesbit edilmiştir. Kölenin nafakası efendisine aittir. Hadisler, bu konuda efendinin kölesini ailenin diğer fertlerinden ayırmamasını öğütlemektedir. Efendinin üzerine düşeni yapmaması ve alınan tedbirlerin de yetersiz kalması halinde kölenin ondan alınarak başkasına satılabileceği hukukçuların önemli bir kısmı tarafından kabul edilmiştir. Buna karşılık efendi de kölesini uygun işlerde çalıştırabilir. Ayrıca efendinin köle üzerinde mâkul bir terbiye yetkisi de vardır. Ancak Hz. Peygamber'in, kölelerin -işleyeceği kusurların günde yetmiş defa da olsa- affedilmesini tavsiye eden hadisine rağmen onları cezalandırmak gerekiyorsa aşırılığa gidilmesine izin verilmez. İslâm devletinde muhtesibin görevlerinden biri de kölelere yapılan muameleyi, sahip oldukları nafaka vb. hakların verilip verilmediğini kontrol etmektir. Mâliki hukukçuları bu konuda daha da ileri giderek kölesine karşı onu sakatlayacak veya bedenine zarar verecek ölçüde kötü muamelede bulunan efendiye, ceza olarak kölenin azat edilmesi esasını getirmektedir. Köle başkalarının haksız fiil ve tecavüzlerine karşı da korunmuştur. Köleye karşı yapılan haksız fiil ve tecavüzler mutlaka cezalandırılır. Hür kimseye göre farklı cezalar verildiği durumlarda bile, bu cezalar tecavüzü önleyecek sertlikte ve ağırlıktadır.(Diyanet İslam Ansiklopedisi, Kölelik Md.)
Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet
BENZER SORULAR
- KÖLE, KÖLELİK
- İstifraş hakkını kullanan efendi, cariyeyi satabilir mi?
- İslam'da cariyelerin konumu nedir? Birden fazla cariye edinmek caiz midir?
- İslam'ın ilk döneminde olduğu gibi, günümüzde de cariyelik var mıdır?
- MEVLÂ
- İslamiyet'in köleliği kaldırmak için tedbirler aldığını söylediniz; bu tedbirler nelerdir?
- ABIK
- Cariye kimdir? Efendisi cariye ile cinsi münasebet kurmak istediği zaman, cariyenin reddetme hakkı var mıydı?
- Nikah sünnetdir, diyenler var; nikahın asli hükmü nedir? Cariyeye nikah yapılır mıydı ve Resulullah (sas) Mariye validemizle nikahlandı mı?
- Kur’an’da, bütün Müslümanların eşit olduğu yazıldığı halde, Nahl Suresi 75. ayette, köle ile efendisinin eşit olmadığının söylenmesi, bir çelişki değil midir?