Giuseppe Verdi’nin OTELLO operası için çevrimiçi opera rehberi ve sinopsis
Giuseppe Verdi’nin bu operası, Shakespeare’in dünya edebiyatına katkısını konu alan uygun bir eser olarak kabul edilir. Birçok tenor için Otello rolü kariyerlerinin taçlandırıcı başarısıdır.
Genel bakış ve hızlı erişim
İçerik
Act I (Liman sahnesi)
Act II (Salon sahnesi)
Act III (Bahçe sahnesi)
Act IV (Ölüm sahnesi)
Öne Çıkanlar
Gia nella notte (Aşk düeti)
Mia madre aveva un povera ancella (Willow şarkısı)
Roles and Synopsis
Premiere
Milan, 1887
Libretto
Arrigo Boito, William Shakespeare'in aynı adlı dramından uyarlanmıştır.
Main roles
Otello, Venedik donanmasının Mağribi komutanı (tenor) - Desdemona, Otello'nun karısı (soprano) - Iago, Otello'nun asteğmeni (bariton) - Emilia, Jago'nun karısı (mezzo-soprano) - Cassio, Otello'nun kaptanı (tenor) - Roderigo, Venedikli asilzade (tenor)
Recording recommendation
DECCA, Mario del Monaco, Renata Tebaldi ve Aldo Protti ile Herbert von Karajan ve Viyana Filarmoni Orkestrası yönetiminde.
Yorum
Müzik draması yolunda
Büyük İtalyan ustanın eserleri arasında “Otello “nun eşsiz konumu, bestelenmiş bir operanın müzikal dramasına doğru atılan adımla bağlantılıdır. Macbeth ve Simon Boccanegra ile zaten başlamış olduğu ve Otello ile tutarlı bir şekilde devam ettirdiği bir yol. Artık operanın yapısını oluşturan tek tek numaralar değil, sahnelerin dramatik birimleridir. Konu ve müziğin akışı artık recitativo ve arya şeklindeki yapay bölünmeyle bozulmuyor. Buna ek olarak, Arrigo Boito’nun metni artık klasik mısra boyutlarında değil, daha doğal ve çeşitlidir. Bu da müziği, yinelenen melodi pahasına daha dramatik hale getiriyor. Elbette bu, Verdi’nin kültürel bir milliyetçi olarak (Abbate, Parker) bunu birkaç kez reddetmesine rağmen, Wagner’in müzikal draması ve sonsuz melodisiyle ilgilidir.
Librettist Arrigo Boito ile işbirliği
Verdi neredeyse 70 yaşındaydı ve daha fazla eser yazmak istemiyordu. Sant’Agata’daki büyük kır evinde 16 bahçıvanıyla birlikte keyif çatıyordu. Bir akşam yemeği sırasında yayıncı Ricordi ve orkestra şefi Faccio, Verdi ve eşiyle Shakespeare’in dramalarının operalar için model olabileceği hakkında konuştular. Bir süre sonra da Arrigo Boito’yu Otello’nun librettosu hakkında konuşmak üzere ona gönderdiler. Her ikisi de Shakespeare’in eserlerine duydukları sevgiyle birleşmişlerdi. Verdi ateşlendi ve gizlice bu operayı yazdı. 6 yıl sonra eser tamamlandı ve Verdi, son eseri “Aida “dan 16 yıl sonra, 1887’de Milano Scala’da eseriyle zafere ulaştı.
Boito ile Verdi ilk kez kendine uygun bir librettist buldu. Boito, Shakespeare’in olay örgüsünü devraldı ve karakterleri keskin bir şekilde çizen kompakt bir libretto oluşturdu. Boito’nun kendisi de ünlü bir opera bestecisiydi (başlıca eseri “Mefistofele” idi) ve bu nedenle Verdi için en uygun librettoyu yaratabildi.
Bu işbirliğinin kişisel düzeyde işe yaraması şaşırtıcıydı. İki sanatçı farklı kuşaklardan geliyordu ve Boito daha önceki yıllarda yüzyılın ilk yarısındaki İtalyan operası hakkında birkaç kez eleştirel ifadeler kullanmıştı. Paris grand opéra’sına kıyasla bu operayı taşralı buluyordu. Verdi bunu kendisine yönelik kişisel bir saldırı olarak algıladı.
Verdi ve Boito, Shakespeare’in dramasına oldukça bağlı kaldılar. Elbette dizelerin opera için yeniden yazılması gerekiyordu, çünkü operada konuşma hızı sözlü tiyatroya göre çok daha düşüktür. Buna ek olarak, eseri ikincil temalarla aşırı yüklememek için Venedik’te geçen ilk perdeyi tamamen atladılar ve sonuçta Shakespeare’in eserindeki 3300 mısra, operada 800 mısra oldu.
Kötülüğe karşı iyilik
Verdi ve Boito, üç ana karakterin her birinin büyük bir sahnede Tanrı’ya yakarmasını sağlar. İkinci perdede Jago’nun Credo’su, üçüncü perdede Desdemona’nın “Ave Maria “sı ve Otello’nun “Dio mi potevia scagliar “ı. Her üç performans da rollerin portreleri niteliğinde. Iago “kötülüğü” ve Desdemona “iyiliği” temsil ederken, Otello (modern tabirle) “kurban “dır ve iyiliği yok etmek için kötülüğün bir aracına dönüşen boyun eğmiş bir birey haline gelir.
Prömiyer
Verdi’nin isteği üzerine eser uzun süre gizli tutuldu. Sant’Agata’daki malikanesinde besteledi ve Ricordi ve Boito ile yazışmalarında operanın adından hiç bahsedilmedi, bunun yerine “Progetto Cioccolatte” veya “Caffélatte” kod adı kullanıldı.
Opera duyurulduğunda, tüm Avrupa 5 Şubat 1887’deki prömiyeri heyecanla bekliyordu. Bir Verdi operasının son prömiyeri 15 yıl önce yapılmıştı. Verdi bu arada ülkenin babası statüsünü kazanmış ve çoktan “ulusal bir hazine” olmuştu. “Yeni” Verdi’nin müziği karşısında büyük bir şaşkınlık vardı, neredeyse hiç kimse maestronun yeniden keşfedilmesini beklemiyordu. Son notadan sonra yaşanan coşku sınırsızdı ve Verdi’nin en büyük zaferlerinden biriydi.
OTELLO ACT I
Fırtına sahnesi ile açılış
Synopsis: Kıbrıs limanındaki kalenin önünde. Kasırgaya benzer bir fırtına kopmaktadır. Kıbrıslı ve Venedikli askerler toplanmış, yeni başkomutan olarak görevi devralacak olan Otello’nun bulunduğu geminin gelişini beklemektedirler
Bu operanın başlangıcı benzersizdir. Başlangıçta uvertür yoktur, ancak şiddetli bir fırtınanın fortissimo patlaması vardır. Verdi bu kasırga sahnesini ayrıntılı bir şekilde müziklendirmiştir. Paris grand opéra’sına uygun olarak orkestrayı bir org ve bir gök gürültüsü makinesiyle tamamlamıştır.
Una Vela – Kanada Operası
Synopsis: Gemi güvenli bir şekilde limana ulaşır ve Otello Türklere karşı yapılan deniz savaşında zafer ilan eder. Halk kahramanı kutlar.
Bu tenor performansı, opera literatüründeki en zor başlangıç sahnelerinden biri olarak kabul edilir. Otello koşar adımlarla sahneye çıkar ve ses tellerini “ısıtmaya” fırsat bulamadan orkestraya karşı mümkün olan en yüksek volümde zafer dolu “Esultate “yi söylemek zorundadır.
Esultate – Domingo
Bir sonraki kayıtta tarihi bir hava hakim. 1883’teki prömiyerin Othello’su Francesco Tamagno’yu dinliyoruz. Tamagno’nun 1903’ten kayıtları da var. Verdi, Tamagno’nun sesinin sınırsız gücünü ve Yüksek Geçitler’in muhteşem tınısını takdir etmişti. Ancak Verdi, opera farklı beceriler gerektirmesine rağmen Tamagno’nun sadece yüksek sesle şarkı söyleyebildiğinden yakınmıştır. İkinci yarıda, daha uzun pasajlar yarı sesle içi boş, umutsuz bir sesle söylenmek zorunda kaldı. Tamagno kariyeri boyunca Otello’yu 400 kez söyledi. Şimdi 1903’teki kaydından bir bölüm dinleyelim.
Esultate – Tamagno
Shakespeare’in eserinin aksine, Otello’nun ten rengi operada neredeyse hiç rol oynamaz. Ten rengi ve bunun sonucunda ortaya çıkan ırkçılık teması edebi modelin merkezi bir yönü olsa da, bu yön Verdi ve Boito için ikincildir ve diyaloglarda sadece birkaç kez bahsedilir.
Synopsis: Askerler arasında Otello’nun Teğmeni Iago ve bir soylu olan Rodrigo da vardır. İkisi de Otello’dan nefret etmektedir. Iago, Otello bir terfide onu görmezden gelip Cassio’yu yüzbaşı seçtiği için, Rodrigo ise Otello’nun karısı Desdemona’ya hâlâ aşık olduğu ama o nefret edilen Moor’la evlendiği için. Jago, Rodrigo ile güçlerini birleştirir ve Otello’nun arkadaşı gibi davranmaya devam ettiğini, ancak doğru zamanda saldıracağını duyurur. Otello artık kaleye varmıştır ve Kıbrıslılar zaferi bir şenlik ateşiyle kutlarlar.
Fuoco di gioia – K&K Philharmoniker & Choir
Jago’nun ilk entrikası
Synopsis: Iago, Cassio’yu keşfeder. Onu içki içmesi için baştan çıkarmak ister, Cassio görevde olduğu için önce reddeder. Jago, Cassio’nun içtiği zaman öfkeli biri olduğunu bilmektedir. Cassio pes eder ve kısa sürede sarhoş olur. Jago, Rodrigo’dan onu kışkırtmasını ister. Aslında Cassio kılıcını çeker ve Montano onu tutmaya çalışır ve Cassio onu yaralar.
İçki şarkısı biçimsel olarak operadaki tek bağımsız parçadır. Jagos “beva, beva, beva” sesi kromatik olarak derinliklere ve ardından şeytani bir etki yaratan yüksek La’ya yönlendirir.
Inaffio l’ugola – Nucci
Büyük aşk düeti
Synopsis: Otello gürültüyü duymuştur ve ortaya çıkar. Cassio’nun eski komutan Montano’yu yaraladığını görür. Cassio’nun yüzbaşı rütbesini elinden alır ve hepsini evlerine gönderir. Desdemona ile yalnız kalır ve onun kollarında huzur bulur
Bu aşk düeti operanın en önemli sahnelerinden biridir. İkili akşam vakti terasta durur ve sakin denize bakar. Sessiz solo çellolar bize romantik gece havasını tanıtır ve Desdemona’ya parıldayan arplar eşlik eder. Ancak Verdi tipik bir aşk düeti bestelemez, çok fazla umutsuzluk ve dram hissedilir. İkinci bölümde Verdi, acil bir etkiye sahip güzel, neredeyse Wagnerci bir tema yaratır:
Bu sözde “öpücük motifi” ile son perdede, diğerlerinin yanı sıra Otello’nun ölüm sahnesinde bir kez daha karşılaşacağız. Sahne, yaylıların eşlik ettiği flütler ve arplarla sona eriyor.
Domingo bu kayıtta aceleci ve kendinden geçmiş bir Otello olarak büyülüyor.
Gia della notte – Domingo / Studer
OTELLO ACT II
Iago’nun Credo’su
Synopsis: Kalenin bir salonunda. Iago, Cassio ile entrikalarına devam etmektedir. Onu ziyaret eder ve sırdaşı rolünü oynar. Çaresiz Cassio’ya Desdemona ile konuşmasını ve Otello’nun şefaatini kazanmasını tavsiye eder. Desdemona şu anda bahçededir. Cassio onunla konuşmaya gittiğinde, Iago sessizce zafer kazanır.
Sonra, Iago’nun ünlü amentüsünü dinleyeceğiz. Iago’nun müzikal karakterine deklarasyon hakimdir. Verdi sadece Iago’nun pohpohlamak ya da kandırmak istediği pasajlarda melodiler ve armoniler yazar. “Credo “sunda Iago’nun yalın halini görürüz. Deklarasyon şarkısında ve Iago’nun karakterizasyonunda Wagner ile paralellikleri görmememiz mümkün değildir. Verdi bunu şiddetle reddetmiştir, bir orijinalin kopyacısı olarak görülmek istememiştir.
Verdi, Iago’yu kötü olarak çizmek için şiddetli müzikal araçlar kullanır. Tondaki keskin sıçramalar, tiz kontrastlar ve kromatik ton dizileri, perdeyi yükseltme etkisiyle birlikte, Credo’nun geleneksel Hıristiyan Credo’sunun tam tersi gibi görünmesini sağlar. Iago’nun bu nihilist itirafında şeytani bir Bryn Terfel duyuyoruz.
Credo – Terfel
Toscanini, Jago rolünü Valdengo ile birlikte prova etti. Sonuç büyüleyici bir rol portresidir. Daha iyi vokal malzemesine sahip Jagos vardı ama diksiyonu çok etkileyici ve anıtsal.
Credo – Valdengo
Synopsis: Tesadüfen Otello ortaya çıkar ve Iago kıskançlığın Moor’da filizlenmesine izin vermek ister. Otello bahçede karısıyla birlikte birinin olduğunu fark etmiştir. Iago ustalıkla Otello’nun Desdemona’nın Cassio’ya aşık olabileceğinden şüphelenmesini sağlar. Ancak Otello henüz ikna olmamıştır, kanıt olmadan hâlâ aşka inanmaktadır. Ama eğer Desdemona ona ihanet ederse vay haline…
Cio m’acccora … che parli – del Monaco / Gobbi
Synopsis: Kaleye giderken, halk yardımsever Desdemona’ya saygılarını sunar. Otello’yu gördüğünde ondan Cassio’ya yüzbaşılık rütbesini geri vermesini ister. Otello’nun korkunç bir şüphesi vardır. Tedirgindir, başının ağrıdığını söyler ve bu konuda konuşmak istemez. Desdemona ağrıyı hafifletmek için alnını bir mendille serinletmek ister. Ancak Otello mendili öfkeyle fırlatıp atar. Iago’nun karısı ve Desdemona’nın arkadaşı Emilia mendili alır ve Iago mendili ondan kapar. Emilia kötülükten şüphelenir ve onu uyarır.
Domingo için Otello belki de gelmiş geçmiş en büyük tenor rolü ve aynı zamanda en zorlayıcı olanı, özellikle de “opera içinde opera olan” 2. perde nedeniyle. Özellikle “se incoscia” dörtlüsü çok zorlu bir bölüm ve o andan itibaren Otello bu perdede sürekli zorlanıyor.
Se incoscia contro te – Domingo / Studer / Leiferkus
Synopsis: Otello Desdemona’yı gönderir ve kıskançlık onu çoktan yiyip bitirmiştir. Iago ile yine baş başa kalınca, Iago’dan sadece suçlamalar değil, gözle görülür kanıtlar da görmek ister. Şimdi ona, bir gece kampta Cassios’un yatağının yanındayken onun uykusunda Desdemona hakkında konuştuğunu ve Desdemona’yı Moor’a veren kadere lanet ettiğini duyduğunu söyler.
Verdi bu sahnede ustalığını, bu rüya sahnesinde nasıl ürkütücü bir atmosfer yarattığını gösterir. Iago’nun canlandırmasında, şarkı söylenen sahnelere seyrek yaylı sesleri eşlik ederken, deklamasyon pasajlarına sadece soluk nefesliler eşlik eder.
“Era la notte “nin genç Tito Gobbi tarafından 1948’de yapılmış sürükleyici bir yorumunu dinliyoruz: “Tito Gobbi parçayı şeytani bir öneriye dönüştürüyor” (Kesting).
Era la notte – Gobbi
Synopsis: Kanıt olarak, Cassio’yu Otello’nun Desdemona’ya ilk hediyesi olan mendili tutarken gördüğünü belirtir.
Bu pasajın Caruso tarafından yapılan büyük ve ünlü kaydını benzersiz bir kırmızı parlayan tutkuyla dinliyoruz.
Desdemona rea … Ora per sempre addio – Caruso
Domingo’dan ikinci bir yorum.
Ora per sempre addio – Domingo
Iago ve Otello’nun Büyük Düeti – Si, pel ciel
Synopsis: Artık Othello, Desdemona’nın suçluluğuna ikna olmuştur. İntikam yemini eder ve Iago da ona katılır.
Yemin sahnesinde hala eski Verdi Operası’nın kalıntılarını görebilirsiniz. Verdi ikinci perdenin sonunu cabaletta tarzında, hızlı ve tek strofik bir doruk noktası olarak besteler. Yeminden önce üç ünlü “Sangue” haykırışı duyulur. Bu sahnede, Otello’nun başlangıçta nasıl kendi müzikal formuna sahip olduğu, ancak Iago’nun sadece bir taklidine düşene kadar yavaş yavaş Iago’nun deklarasyon tarzına nasıl uyum sağladığı müzikal olarak gözlemlenebilir, bu da Iago’nun Otello üzerinde tam bir kontrol kazandığının bir işaretidir.
Bu kilit sahneyi dört farklı kayıtta duyuyoruz.
Mario del Monaco nüansları olan bir şarkıcı değildi. Bu yüzden del Monaco hakkındaki görüşler bölündü. Kimse bu rolü kayıtlarda bu kadar sık söylememişti. Bu kayıtta, “del Monaco herkesi ayağa kaldıran heyecan verici bir öfkeyle hareket ediyor. Si pel ciel nefes kesici ve sangue çığlıkları plak dinleyicisini sandalyesine bile itiyor – bu, kendisini Otello Olympus’a söylediği performans.” (Fischer, harika sesler).
Si, pel ciel marmoreo giuro (1) – del Monaco / Warren
1914 yılında İtalyan operasının iki devi bu düeti seslendirdi. Yüzyılın baritonu Tito Ruffo ve yüzyılın tenoru Enrico Caruso sanatsal bir rekabet geliştirdiler.
Si, pel ciel marmoreo giuro (2) – Caruso / Ruffo
Björling ve Merrill’in bu düet kaydı efsanevi bir üne sahiptir. Björling’in sangue çağrıları devasa (1:54), enerji hissedilebilir. “Neredeyse volkanik bir enerji ve şiddet. Her hece Björling tarafından büyük bir vurguyla söyleniyor.” (Kesting). Bu alıntı Björling’in bu rolde seslendirildiği tek kayıttır.
Si, pel ciel marmoreo giuro (3) – Björling / Merrill
OTELLO ACT III
Otello Desdemona’yı aşağılıyor
Synopsis: Iago ve Otello şatonun büyük salonundadırlar. Iago, Cassio’yu salondaki bir konuşmaya dahil etmek ister ve Otello gizlice dinleyecektir. Iago Cassio’yu getirmek için ayrılır. Desdemona ortaya çıkar. Bir kez daha Cassio için araya girer. Ama Otello sadece mendili görmek istemektedir. Desdemona’yı sadakatsizlikle suçlar. Desdemona iffetli olacağına yemin eder. Bu sözde yalan karşısında öfkelenen Otello onu bir fahişe olarak lanetler.
Otello için üçüncü perdenin zorluklarından biri şeytani ironiyi şarkıya taşımaktır. Verdi’nin opera boyunca Otello rolünü nasıl geliştirdiğini gözlemlemek büyüleyici. Birinci perdedeki “Esultate “de ışıltılı ve etkileyici bir şarkıcı, ikinci perdede kükreyen bir aslan, bu ve dördüncü perdede ise sızlanan bir başkahraman görüyoruz.
Vickers harika bir Othello’ydu. Vokal gücü efsaneviydi ve yine de büyük bir duygusallık parlıyordu.
Dio ti giocondi – Vickers / Freni
Otello’nun iç dramı
Synopsis: Desdemona gittiğinde Otello yıkılır, Desdemona’ya olan aşkı hayatındaki en önemli şeydir. Hayat ışığı sönmüş, ruhu yenilmiş ve intikam için yanıp tutuşmaktadır.
Shakespeare’in bu eserinin gerçek dramı karakterlerin içinde yer alır. Otello kişiliğinin tüm tonlarını hayata geçirmelidir. Verdi, Otello’nun sürekli olarak resitatif, deklamasyon ve cantabile şarkı arasında gidip gelmesini ister. Tenorun partisyonu sürekli değişen ifade işaretleriyle doludur (piano, morendo, dolce, con espressione, vb.). “Dio mi potevi scagliar” umutsuzluğun soluk tonunda başlar, piyanoda bir orta bölüme geçer ve “Ah dannazione “nin fortissimo’sunda sona erer.
Verdi ve Boito, üç ana aktörün her birinin büyük bir sahnede Tanrı’ya yakarmasını sağlar. Iago’nun 2. Perdedeki Credo’su, Desdemona’nın 3. Perdedeki “Ave Maria “sı ve Otello’nun “Dio mi potevia scagliar “ı. Her üçü de rollerin portreleridir. Iago “kötülüğü” ve Desdemona “iyiliği” temsil ederken, Otello (modern kullanımda) “kurban “dır, iyiliği yok etmek için kötülüğün bir aracına dönüşen boyun eğmiş bir birey haline gelir.
Bu operanın kilit sahnesini üç yorumla dinliyoruz.
Birçokları için Vinay, Tamagno’dan sonra Otello’nun arketipiydi. Kalın ses telleriyle donatılmış olan Şilili tenor, önce bariton olarak şarkı söyledi ve sonra kahraman tenora geçti. Otello hayatının rolüydü ama Wagner rolleriyle sesini mahvetti. Otello’yu söyleyeli 10 yıldan az oldu. Aşağıdaki alıntı Toscanini ile yapılan tam kayıttan alınmıştır. Toscanini’nin yorumunda orijinalinden bir dokunuş var. Toscanini 1883’teki ilk performansta orkestrada çellist olarak yer almış ve daha sonra Verdi’nin eserlerinde şef olarak çalışmıştır. Bu nedenle bu kayıt tarihsel olarak yüksek bir statüye sahip. Bu eksiksiz kayıt genellikle opera tarihinin en iyi kayıtlarından biri olarak kabul edilir.
Dio mi potevi scagliar tutti i mali (1) – Vinay
Vinay’dan sonraki ikinci tenore con forza Mario del Monaco idi. Kariyeri boyunca bu rolü 427 kez seslendirmiştir. Mario del Monaco Otello rolünü oynamadı ama Othello’ydu. Yaşı nedeniyle sahnelere veda etmesinin hayatının en karanlık günü olduğunu söyledi. Mario del Monaco 16 Ekim 1982’de öldü. Son arzusu Otello kostümüyle gömülmekti.
Dio mi potevi scagliar tutti i mali (2) – del Monaco
Bir sonraki yorum Almanca bir kayıtta Lauritz Melchior’a ait. Özellikle “quel raggio “nun pianissimo’dan fortissimo’ya etkileyici crescendo’su dikkat çekici.
Dio mi potevi scagliar tutti i mali (3) – Melchior
Synopsis: Iago ortaya çıkar ve Cassio’nun terasta olduğunu haber verir. Otello hemen saklanır ve Iago Cassio ile konuşmaya başlar. Iago ondan sevgilisi Bianca hakkında konuşmasını ister. Otello Cassio’yu duyar ve onun Desdemona hakkında konuştuğunu düşünür. İkilinin kahkahaları kanını kaynatır ve Cassio, Iago’nun odasına koyduğu mendili çıkardığında Otello için her şey netleşir.
Vienni, l’aula è deserta … Questa è una ragna – Gobbi / Del Monaco
Synopsis: Bu Desdemona için ölüm cezasıdır. Otello, Iago’ya bir zehir bulmasını emreder. Iago ona Desdemona’yı günah işlediği yatakta boğmasını önerir. Bu fikir Otello’nun hoşuna gider ve onu kaptan olarak atar. Fanfarlar bir Venedik elçisinin gelişini duyurur.
Viva! Evviva!Viva il Leon di San Marco!
Synopsis: Elçi göründüğünde salon insanlarla dolar. Otello onu Desdemona’nın huzurunda selamlar. Otello’ya Venedik’in aslanı olarak saygı gösterilir. Elçi ona Doge’dan bir mektup verir. Elçi Cassio’nun nerede olduğunu sorar, Desdemona Otello ile birlikte Cassio’yu bir kez daha savunmak için bu fırsatı değerlendirir. Otello küçümseyerek Venedik’e dönmesi gerektiğini ve Cassio’nun Kıbrıs’ın yeni komutanı olduğunu okur. Otello kör bir öfkeyle Desdemona’yı yere atar ve ona küfreder. Herkes şok olmuştur. Iago’nun planları başarısız olma tehlikesiyle karşı karşıyadır ve Otello’yu çabuk davranmaya çağırır, Cassio’nun hesabını kendisi verecektir.”
OTELLO ACT IV
Desdemona’nın dünyaya vedası
Synopsis: Desdemona’nın yatak odasında. Ölüm düşüncesi onu yakalar ve Emilia onu sakinleştirmeye çalışır. Desdemona Emilia’dan gelinliğini yatağının üzerine koymasını ister. Öldüğünde onunla gömülmek istemektedir. Desdemona, kocası tarafından terk edilen annesinin hizmetçisinin türküsünü söyler ve Emilia’ya veda eder.
Söğüt şarkısı olarak adlandırılan bu parça kendine özgü bir armoniye sahiptir. Aşırı perde oryantal bir kökene işaret eder. Sese bir arp eşlik eder, bunun yanında bu parça, şarkının aciliyetini artıran ekonomik bir enstrümantasyona sahiptir. Verdi eserin sonunu özellikle dramatik kılmıştır; önce rüzgar tehditkar bir şekilde pencereyi tıkırdatır ve Desdemona her akşam olduğu gibi Barbara’ya veda eder, ancak bunun son kez olabileceğini anladığında Barbara’ya sarılır ve acı dolu yüksek bir nota söyler.
1963 yılında Maria Callas bu sahneyi geri dönüşünde bir resitalde seslendirmiştir. Yorum oldukça etkileyicidir.
Mia madre avea una povera ancella – Callas
Synopsis: Odada tek başına, ölüm saatini beklerken Meryem Ana’ya dua eder.
Verdi ve Boito ana karakterlerin karakterlerini net bir şekilde şekillendirmeye çalıştılar. Verdi bir mektubunda bunu müziğe nasıl yansıtmaya çalıştığını yazmıştır. “Desdemona, melodi çizgisinin ilk notadan son notaya kadar asla kopmadığı bir roldür. Nasıl Iago sadece haykırmak ve alay etmek zorundaysa ve nasıl Otello bir zamanlar savaşçı, bir zamanlar tutkulu aşık, bir zamanlar harap olmuş … ve bir zamanlar bir barbar gibi vahşi, şarkı söylemek ve ilahi söylemek zorundaysa, Desdemona da her zaman şarkı söylemek zorundadır” (Verdi, Abbate/Parker’dan alıntı).
Iago’nun gerçek rakibi Otello değil Desdemona’dır. Otello’nun aksine, Iago’nun etkisinden başarıyla sıyrılabilmektedir. Desdemona’nın “Ave Maria “sı, “Ave Maria “nın Iago’nun “Credo “sunun karşılığı olduğunu açıkça ortaya koyar. Bu karşıtlık kendini yalnızca içerikte (kötülüğe karşı iyilik) değil, aynı zamanda müzikte de gösterir. Desdemona’nın duası majör, Iago’nunki ise minör tonda olup, ilkinde yükselen, ikincisinde ise alçalan gamlar hakimdir.
ilk kayıtta. Renata Tebaldi’yi dinliyoruz. Onun Ave Maria’sı doğaüstü, parlak ve kendinden geçmiş bir şekilde dokunaklı. Desdemona, kariyerinin en önemli rollerinden biriydi ve Met’te söylediği hem ilk hem de son roldü.
Ave Maria – Tebaldi
Yoncheva, Desdemona 2015’teki ilk rolüyle mükemmel eleştiriler aldı. Bulgar’ın samimi ve etkileyici bir yorumu.
Ave Maria – Yoncheva
Ölüm sahnesi – ürkütücü bir atmosfer
Synopsis: Otello ortaya çıkar ve dua edip etmediğini sorar, çünkü artık ölmek zorundadır. Otello, kendisini Cassio ile aldattığını itiraf etmesini ister, mendil bunun kanıtıdır. Desdemona masum olduğuna yemin eder ve merhamet diler, ancak Otello onu çıplak elleriyle boğar.
Boğuk kontrbaslar iç karartıcı bir gece havası yaratır ve ürkütücü bir havaya yol açar.
Chi è là – del Monaco
Otello’nun vedası
Synopsis: Emilia ortaya çıkar ve Cassio’nun Rodrigo’yu öldürdüğü haberini verir. Emilia, kendini öldürdüğünü iddia eden ölmekte olan Desdemona’yı görür, ancak Otello katil olduğunu ortaya çıkarır. Emilia yardım çağırır. Cassio, Iago ve Montano ortaya çıkar. Otello suçu ve kanıt olarak mendili açıklar. Iago boşuna Emilia’nın gerçeği söylemesini engellemeye çalışır. Cassio her şeyi bilmektedir, ölmekte olan Rodrigo Iago’nun hilesini itiraf etmiştir. Otello ölümcül hatasını anlar ve bir hançerle kendini öldürür. Ölürken Desdemona’yı son bir kez öper.
Othello, Desdemona’nın akşam bir toen üzerinde dua edip etmediğini söyler (“Diceste questa sera le vostri preci”). Birçok yerde olduğu gibi Verdi, karanlık ya da kasvetli gibi anlamlara gelen “cupo” terimini kullanır.
“Niun mi tema” Verdi’nin uzun bestecilik kariyeri boyunca yazdığı son ölüm sahnesidir. İstifa niteliğindedir. Minör tonda karanlık akorlar Otello’ya intiharına kadar eşlik eder. Otello ölürken yere yığılır, müzik majöre döner ve son bir kez aşk melodisi duyulur.
Aprite … Niun mi tema – Domingo
Jonas Kaufmann rollerini her zaman özenle seçmiştir. Nihayet 2016’da Otello’nun tamamını ilk kez seslendirdi. Politik olarak doğru, yüz artık siyah değildi. Bu rolün ses perdesi onun sesiyle yüzde yüz örtüşmüyor. Onun “niun mi tema” yorumu, savunmasız neredeyse hassas bir Otello’ya ait.
Niun mi tema – Kaufmann
Prömiyerin Othello’su Francesco Tamagno’yu tekrar dinliyoruz. “Hiçbir şarkıcı Verdi’nin “neredeyse anahtarsız sesler” fikrini üç “morta”-declamation’da Tamagno’dan daha canlı ifade etmemiş, hiçbiri son cümleyi daha esnek yapmamıştır.” (Kesting)
Niun mi tema – Tamagno
Otello operası için kayıt önerisi
DECCA, Mario del Monaco, Renata Tebaldi ve Aldo Protti ile Herbert von Karajan ve Viyana Filarmoni Orkestrası yönetiminde.
Peter Lutz, opera-inside, Giuseppe Verdi’nin OTELLO’su için çevrimiçi opera rehberi.