Deyimler Hakkında Bilgi, Deyimlere Örnekler, Deyim Nedir?, Deyimler İle İlgili Örnekler,
DEYİMLER
Genellikle mecaz anlam taşıyan, en az iki sözcükten oluşan, kalıplaşmış, özlü sözlerdir.
♦ Genellikle mecazlı söyleyiş içerir.
Çocuklarının yaramazlıklarından bıkmış, canı burnuna gelmişti.
Onun kardeşi ele avuca sığmayan, yaramaz bir çocuktu.
Bu cümlelerde
♦ canı burnuna gelmek deyimi, “çektiği sıkıntıya dayanamaz duruma gelmek”anlamına;
♦ ele avuca sığmamak deyimi ise “şımarıkça ve taşkınca davranışlarda bulunarak söz dinlememek” anlamına gelir ve mecazlı söyleyiş içerir.
Gerçek anlamlı deyimler de vardır.
Biraz daha çalışalım, çoğu gitti azı kaldı.
Sınava girmeyen öğrencinin özrü kabahatinden büyüktü.
Bu cümlelerde
çoğu gitti azı kaldı deyimi, “yapılacak işin en büyük, en güç, en önemli parçasını yapmış olmak”;
özrü kabahatinden büyük deyimi, “suçunu bağışlatmak için bildirilen özrün, daha büyük bir suç olması” anlamlarına gelen gerçek anlamlı deyimlerdir.
Bazı deyimler, aynı veya yakın anlamı karşılar.
Aynı hataları tekrarlayınca papucu dama atıldı. Aynı hataları tekrarlayınca gözden düştü.
Toplantıda yaptığı konuşmayla çam devirdi. Toplantıda yaptığı konuşmayla pot kırdı.
Bu cümlelerde
♦ papucu dama atılmak deyiminin yerine gözden düşmek deyimi;
♦ çam devirmek deyiminin yerine pot kırmak deyimi kullanılmıştır. Çünkü bu deyimler aynı anlamı karşılamaktadır.
ÖRNEK 1 : Gelelim senin şiirlerine… Senin şiirin ne renk? Onlar şiirimizin neresinde duruyor? Sen bu şiirleri yazarken kimlerden el aldın? Bunlar, öteki şairlerin şiirlerinden hangi yönleriyle ayrılıyor?
Aşağıdakîlerden hangisi, bu parçada yer alan “el almak” deyiminin anlamını içermektedir?
A)- Senin şiirlerinin öteki şairlerin şiirlerinden farkı nedir?
B)- Senin şiirlerinin edebiyatımızdaki yeri nedir?
C)- Şiir alanında beğenip etkilendiğin şairler hangileridir?
D)- Şiirlerinde ne gibi yenilikler gözleniyor?
E)- Başka hangi şairler senin gibi şiir yazıyor?
Çözüm: “El almak” deyimi “bir sanatı öğrenmiş olan çırak kişilerin, ustasından kendi başına iş yapma izni alması” anlamındadır. Parçada ise bu deyimle, sözü edilen şairin, şiir tekniğini oluştururken etkilendiği, şiir üslubunu şekillendiren kişilere işaret edilmektedir.
Cevap C
ÖRNEK 2 : Aşağıdaki cümlelerin hangisindeki altı çizili söz deyim değildir?
A)- Hiçbir zaman isin kolayına kaçmazdı.
B)- O, isi düşmezse buralara gelmez.
C)- Bu isin içinden çıkabileceğini hiç sanmıyorum.
D)- Fabrikadaki isi biterse toplantıya geleceğini söylemiş.
E)- Meraklanmaya gerek yok, o isini bilir.
Çözüm: A seçeneğinde “işin kolayına kaçmak”, bir işi yapılması gerekeni yapmadan, kolay tarafından halletmeye çalışmak; B seçeneğinde “işi düşmek”, bir yerde yapılacak işi bulunmak; C seçeneğinde “işin içinden çıkmak” karışık bir işten kendini kurtarmak; E seçeneğinde “işini bilmek” nereden, nasıl yarar sağlayacağını bilmek anlamındadır. D seçeneğinde “iş” ve “bitmek” eylemleri kalıplaşmadan kendi anlamlarında kullanıldığından altı çizili söz deyim değildir.
Cevap D