MSF neonatoloji ekibi, bir yandan Rohingya insanlık krizinin zorluklarıyla mücadele ederken diğer yandan da yeni doğan bebeklerin hayatlarını kurtarıyor.
Gaziur bir anda sohbeti ve bir bardak hak edilmiş çayı bırakıveriyor. Telefonu kulağına tutarken, ağzından “Üzgünüm” sözcüğü dökülüyor ve aceleyle MSF’nin Bangladeş'in Ukhia kentinde bulunan Goyalmara Green Roof hastanesindeki yenidoğan koğuşuna gidiyor. Çeltik tarlaları ve yüksek çamur tepecikleriyle çevrili, sazla kaplı çatıları olan bambu kulübelerden oluşan bu uzmanlaşmış hastane, Rohingya ve Bangladeşli hastalar arasında belirli bir kategoriyi kabul ediyor: Anneler ve çocuklar.
Yenidoğan yoğun bakım ünitesinde, henüz birkaç günlük bir yenidoğan, nefes almakta zorlanıyor. Hemşire süpervizörü Gaziur Rahman ve meslektaşları iş başında. Hemen yanlarında, bebeğin genç anne babası, gözlerinde şoke olmuş bir bakışla duruyor. Minik kıza bir isim koyma şansları bile olmamış henüz. Bir hemşire ekibi, Gaziur’a solunum maskesi havalandırmasını gerçekleştirerek sırayla yardım ediyor - bir torbayı sıkarak bebeğin vücuduna oksijen gitmesine yardımcı olan bir yöntem. Dijital nabız oksimetresi bebeğin kalp atış hızı ve kan oksijen seviyelerini gösteriyor; yüzde 60 ila 70 oksijen seviyesi iyiye işaret değil.
Hemşirelerden hiçbiri ter dökmüyor, ama tatmin olmuş da görünmüyorlar. Bir doktor uygulamaları izliyor ve not alıyor. On dakika geçiyor. Gaziur kararlı görünüyor, ancak bebeğin anne babasını boş yere umutlandırmak istemiyor. MSF ekibi için zor bir gece olacak. Gaziur yumuşak bir ses tonuyla konuşuyor: "Prognoz/Hastalığın seyri iyi görünmüyor".
Cox’s Bazar kasabasına 40 km uzaklıkta bulunan MSF sağlık koordinatörü Jessica Patti’nin ise farklı bir mücadelesi var. Bir hastane açmak ve hastaların gelmesini beklemek yeterli olmuyor. MSF personeli, hastanenin diğer insani yardım kuruluşları arasında farkındalığını arttırmak için çabalıyor.
Patti, “Yeni doğanlar için ilk 28 gün kritik öneme sahip - hem önleyici hem de iyileştirici tıbbi bakıma ihtiyaçları var” diyor. “Maalesef, hem mülteciler hem de Bangladeşli vatandaşlar için sağlık tesislerinin eksikliği, yenidoğanların ilk aylarında ölüm riskinin artması anlamına gelebiliyor. Goyalmara hastanesini, yenidoğan ve çocuk sağlığı bakımına odaklanmak için açtık ve hasta olan yenidoğanların özel bakım alabilmesi için diğer hastanelerden buraya sevk edilmelerini istiyoruz. ”
Uzman bakıma ulaşım kolaylığı
Sevk süreçleri hayat kurtarmada kritik bir öneme sahip. Eklampsiyi örnek alalım, yüksek kan basıncından muzdarip hamile bir annenin, hem onun hem çocuğun ölümüne yol açabilecek kanamalara neden olduğu bir durum. Rohingya kadınlar, evlerinin özel alanlarında, güvendikleri, geleneksel bir doğum yardımcısı eşliğinde doğum yapmayı tercih eder. Rohingya kamplarının kapalı, sıkışık alanlarından basit bir sağlık karakoluna ve daha sonra özel bir doğum hastanesine gitmek için geçen süre hem anne hem de yenidoğan için hayatta kalma ve ölüm arasındaki fark anlamına gelebilir. Patti, hastalar diğer sağlık tesislerinden doğrudan Goyalmara'ya transfer edilirse, daha fazla hayat kurtarılacağını söylüyor.
Yenidoğan yoğun bakım ünitesine dönersek, bir gelişme var. Oksimetre, yenidoğanın kanındaki oksijen seviyesinin arttığını işaret ediyor ve bu da durumunun stabilize olabileceğini gösteriyor.
Gaziur bebeğin avuç içi kadar olan göğüs kafesini ovalıyor. Bebeğin vücudunda hareket belirtileri var, 15 dakika önceki cansız görüntüsüne göre belirgin bir değişiklik. Sağlık ekibi ve aile için bir sonraki aşama, yenidoğanın kendiliğinden ve yardımsız nefes alması olacak. Bebeğin annesinin gözleri yaşlı, babasıysa dışarıda volta atıyor.
Bu bebeğin hayatta kalması için açılan zaman penceresi hızla kapanıyor. Solunum maskesi havalandırması yenidoğanın ömrünü uzatabilir, ancak bebek yardımsız nefes alamazsa, ortaya çıkan oksijen akışı nörolojik sorunlara ve nihayetinde ölüme neden olabilir. Bebeğin durumunda iyileşme olmazsa, ekibin hayata döndürme işlemine son vermesi ve olası bir ölümü aileye duyarlı bir şekilde açıklaması gerekiyor. Myanmar'dan Bangladeş'e kaçarken şiddet içeren ve travmatik olaylar yaşayan Rohingya aileler için, bir aile ferdini daha kaybetmek, dayanılmaz bir ruhsal yıkım yaratabilir.
Bangladeş'teki mülteci kamplarının güvenliği, Rohingya bebekler için hayatta kalma garantisi vermiyor. Bir anne rahminin göreceli sakinliğinden kamplardaki sağlıksız ve kalabalık koşullarda doğana kadar, bir mülteci yenidoğanın hayatta kalma şansı, insani acil durumlarda yaygın kaçış koşullarına bağlı. Rohingyalar Myanmar'daki sağlık hizmetlerinden mahrum edildi; bugün de Bangladeş'teki Rohingya mültecilerin birçoğu gereken tıbbi bakımı zamanında alamıyor.
Bunun nedenleri arasında toplumun geleneksel uygulamaları, yabancı sağlık tesislerine duyulan güvensizlik, kamp içinde ve dışında hareket etmedeki zorluklar olabilir; insani yardım kuruluşlarının, Rohingyaların bakım ve sağlık arama davranışındaki engellerini anlamak için daha fazlasını yapması gerekiyor. Ayrıca Goyalmara Hastanesi gibi uzmanlaşmış sağlık tesislerine erişimin de geliştirilmesi gerekiyor.
Yenidoğan koğuşundaki bebek iyileşme belirtileri gösteriyor. Bir çocuğun veya yetişkinin aksine, bir yenidoğan ağrı duyduğunu veya rahatladığını ifade edemez. Sağlık personeli, bir bebeğin acı çektiğini, iyileşme gösterdiğini ve ağrısının dindiğini tespit etmek için ten rengi, gözlerini sıkması ve el hareketleri gibi görsel ipuçlarına bakmak zorundadır. Rohingya bebeği yumrukları sanki kavgaya hazırmış gibi sıkılı halde, kollarını yukarı doğru hareket ettirirken, yoğun bakım ünitesinde belirgin bir iyimserlik hakim. Gaziur ve hemşire ekibi, oksijen torbasını pompalamaya devam ediyor.
MSF’nin Goyalmara Green Roof Hastanesi, yenidoğan, çocuk ve hamile bakımı alanlarında uzmanlaşmış bir tesis. Hastanede, içinde yoğun bakım ünitesi olan yenidoğan ve pediatri servisleri, bir doğumhane, bir ayakta tedavi bölümü ve tüm yetişkinler için acil servis bölümü bulunuyor. Ayrıca çocuklar ve yetişkinler için, kapsamlı bir ruh sağlığı desteği programı, sosyal yardım ve sağlığı geliştirme faaliyetleri yürütüyoruz. Hastane Ekim 2018'den bu yana, yenidoğan ve pediatri bölümlerine 217 yenidoğan ve 247 çocuk, doğum ünitesine de 127 doğum vakasında yardımcı olmak üzere 348 hasta kabul etti.