

Ağız ve Dişler Hakkında Genel Bilgiler -II-
Dişler Ne İşe Yarar?
Dişler sindirim sisteminin başında besinlerin ufalanıp
parçalanmasına, koparılmasına yardım eder. Kendini çevreleyen destek
dokuları korur ve gelişmelerini sağlar. Konuşmayı ve seslerin doğru
bir şekilde çıkmasını sağlarlar. Estetik olarak yüzle bir bütünlük
içindedir.
Dişlerin Görevlerine Göre Farklı Yapıları Vardır;
1- Kesici Dişler
Alt ve üst çenedeki ön dişler kesici diş olarak adlandırılır. Üst
çenede genişliği 9-10 mm. olanlar orta kesici, 6-7 mm. olanlar ise
üst yan kesicilerdir. Alt orta ve yan kesicilerin genişlikleri ise
6-7 mm. arasındadır.
2- Kaninler (Köpek Dişleri)
Köpek dişi ve göz dişi adı da verilen kaninler kesici dişlerden
sonra gelir, alt ve üst çenede sağlı-sollu birerden dört (4)
tanedir. Uçları sivri olup koparmaya yararlar.
3- Azı Dişleri
Kaninlerin arkasında, azı dişleri yer alır. Yapı olarak birbirinden
farklı olan azı dişleri, her bir yarım çenede, iki küçük azı, üç de
büyük azı olmak üzere beşer tane ve bir çenede toplam on (10)
tanedir.
Bütün küçük azıların çiğneme ve kenetlenmeye yarayan ikişer
tümsekçikleri vardır. Üst çenedeki büyük azıların dörder tümsekçiği;
alt çenedeki büyük azıların beşer tümsekçiği vardır. Bu
tümsekçiklere tüberkül adı verilmektedir.
4- Akıl Dişleri - Üçüncü Büyük Azılar - Yirmi Yaş Dişleri
Dişlerin Düzgün Konuşmaya Etkisi:
Konuşma, insan ilişkilerinin en önemlilerindendir. Ayrıca,
politikacılık, aktörlük, spikerlik, şarkıcılık gibi bazı meslekler,
büyük ölçüde düzgün konuşmaya dayanır. Düzgün konuşmada dişlerin
önemli rolleri vardır.
Aşağıdaki birkaç örnek bu rolü vurgulamaktadır.
1- de ve te sesleri, dil ucunun, üst kesicilerin damak
tarafındaki eğiminden destek almasıyla çıkar.
2- fe ve ve sesleri ise, alt dudağın, üst kesicilerin kesici
uçlarına temas etmesiyle çıkar.
3- se sesi, karışık bir işlemle çıkar. Alt ve üst kesiciler
birbiriyle temas halindeyken, dilin, azıların dil tarafındaki
yüzeyinden destek alması ve dil ucunun da (kesiciler arasında bir
oluk yapıp) hava borusu oluşturmasıyla gerçekleşir. şe ve je
sesleri de buna benzer bir işlemle gerçekleşir fakat bu sırada dil
ucu göreve katılmaz.
Dişler çene kemikleri, dişetleri, dil, damak, bunların hepsi,
çiğneme, tat alma, yutkunma ve konuşma ile ilgili görevlerini bir
bütün halinde yürütürler.
Dişlerin Oluşumu ve Gelişimi Ne Zaman Olur?
Embriyolojik hayatta (anne karnında) ağız boşluğuna ait oluşum
belirtileri 3. haftada görülmesine rağmen, dişlerin gelişimine ait
ilk belirtiler 6. haftaya rastlamaktadır. 7. haftadan itibaren
dişlerin tomurcukları hafta hafta belirmeye başlar.
Süt Dişleri Nasıl Tanınır?
Süt dişleri, çocuk altı aylıkken çıkmaya başlar ve 2.5 yaşında alt
ve üst çenede 10ardan (20) tane olarak tamamlanır. Süt kesicileri
ve süt kaninleri, kalıcı dişlere göre daha küçüktür. Süt azıları da
kalıcı azılara göre daha küçük yapıdadır.
Çocuk büyüdükçe, süt dişlerinin kökleri altında yer alan kalıcı
dişin kökü, sürme etkisiyle erimeye başlar, kök tamamen eriyip dişin
yalnız kuronu kalınca da diş kendiliğinden düşer.
Dişler Ne Zaman Çıkar?
İlk diş yaklaşık altı aylıkken çıkar. Akıl dişleri de 18-20 yaşında.
Demek ki diş çıkarma süreci, insanın 20 yılını alır.
Isırma ve Öğütme Nasıl Gerçekleşir?
Kesici dişler, yiyecekleri ısırmaya ve kesmeye yararlar. Üst diş
kavisi, alt diş kavisinden daha geniştir ve onu her yönde taşar. Alt
çenenin aşağıya kaymasıyla ağız açılır ve lokma kesici dişlerin
arasına girer. Ağız kapatılınca, ısırma hareketi ile üst kesiciler
alt kesiciler üzerinde bir makasın ağzı gibi kayar ve yiyecekleri
koparır.
Öğütme işlemi alt çene eklemi ve çiğneme kaslarının uyumlu çalışması
ve yana hareketlerle gerçekleşir.
Besinleri iyi öğütebilmek için diş dizilerinin düzgün ve eksiksiz
olması şarttır.
Diş Etinin Yapısı
Bir dişin dışarıdan sadece taç kısmı görülür ve diğer kısımları çene
kemiği içinde gizlenmiştir, üzeri dişeti dokusu ile örtülüdür. Diş
eti, sert, lifli ve kan dolaşımı ile iyi beslenen bir yapı olup;
normal rengi uçuk pembedir. Sert ve kemiğe sıkı-sıkıya yapışan 4-5
mm.lik dişeti daha yumuşak bir bağlantı ile yanak ve dudak içini
döşer; bu yapıya Mukoza denir. Yanak ve dudakların iç yüzü ile diş
dizileri arasında Vestibül = Dalız yer alır.
Tükürüğün Bileşimi ve Etkisi Nasıldır?
Yeni doğan bebeğin ağzı sterildir (mikropsuzdur), fakat birkaç
dakika sonra kirlenir ve yaşam boyu da mikroplu kalır. Öyleyse neden
hastalanmıyoruz? Çünkü ağızda bulunan bakterilerin çoğu hastalık
yapmayan mukoza (saprofit) türdendir. Ancak vücudun direnci
kırılınca bu bakteriler hastalık etkeni olabilir. Ağızda bulunan
bakterilerin hepsi Ağız florasını oluşturur.
Diğer yandan, ağız boşluğunun çok önemli bir koruyucusu daha vardır:
Tükürük.
Kulak önü, çene altı ve dil altı bezleri tarafından üretilen
renksiz, özel kıvamda, akıcı bir sıvı olan tükürük, üretildiği
bezlerden kanalcıklar aracılığı ile ağız boşluğuna taşınır. Bezler
günde 5 litreye yakın tükürük üretirler. Kulak önü tükürük bezinin
kanalı, üst 1. büyük azı yakınında; diğer tükürük bezlerinin
kanalcıkları da dil altında ağza açılırlar. Tükürük içinde
bakterilerin üremesini durduran fermentler, fluor ve kalsiyum
tuzları bulunur. Tükürük kanallarının açıldığı yerde diş taşlarının
fazla birikmesi, bileşimindeki kalsiyum tuzlarının çökelmesi
nedeniyledir. Tükürüğün ağız ve dişlere yararlı etkileri şöyle
özetlenebilir:
Tükürük, dişleri mekanik olarak temizler.
Tükürük, dişleri çürümekten korur.
Tükürük, içinde bulundurduğu mayalarla ağız mukozasını korur.
Yapay Dişler Doğal Dişlerin Yerini Tutar mı?
Doğal diş vücudumuzun bir parçası olup, fonksiyon ve estetik olarak
belli bir bütünlük içindedir. Yapay diş ise, diş organını taklit
eder. Hiçbir zaman doğal dişin yerini tutamaz. Ancak doğal dişlerin
çeşitli sebeplerle kaybedilmeleri ve fonksiyonlarını yerine
getiremez oldukları durumlarda yapay dişler doğal dişlere alternatif
olabilmektedir. Kısaca, doğal dişlerle yapay dişler arasındaki fark
ne kadar az ise, yapay dişin o ölçüde başarılı olacağı söylenebilir.