Çocukların kendi kendilerine yaptıkları günlük etkinlikler onların gelişim görevlerine uygunluk gösterir. Bir çocuğun yeteneklerinin elvermeyeceği bir işi yaptığını görmek pek mümkün değildir. Böylece öğrencinin gözlenen etkinlikleri onun gelişim seviyesi hakkında önemli ipuçları verir. Çocuğun ilgileri ise onun daha ileriki gelişim görevlerine erişmesine yarayan önemli kanıtlardır.
Bir sınıfta bulunan öğrencilerin arasındaki bireysel farklılıkların genişliği her öğrencinin gelişimini ayrı ayrı tanımaya bizi zorlamaktadır. Ancak aynı gelişim devrelerinde bulunan çocukların çoğunlukla aynı özellikleri gösterdiği de bir gerçektir. Bu yüzden eğer biz öğrencilerin gelişim çağlarına göre gösterecekleri gelişim özelliklerini bilebildiğimiz takdirde onların bunlardan ayrılan yönlerini daha kolaylıkla ayırt edebilir ve tanıyabiliriz.
Gelişim görevleri, normal olarak, insanın hangi takvim yaşında hangi gelişim seviyesinde bulunması ve hangi alanlardaki gelişimini gerçekleştirmesi gerektiğini gösterir. Böylece takvim yaşına göre normal olarak gerçekleştirilmesi gereken gelişim görevlerine bakarak öğrencinin gelişiminin ne durumda olduğunu anlamamız kolaylaşmaktadır.
21 yaşına kadar olan çağlarla bu çağlarda gerçekleştirilmesi gereken gelişim görevleri kısaca şu şekildedir:
Doğum Öncesi Dönem
Döllenmeden doğuma kadar çocuğun ana rahminde geçirdiği 250-300 (ortalama 280 gün) doğum öncesi çağ olarak adlandırılır. Bazen 180-250 gün arasında erken doğan çocukların olduğu, bunların da yaşayabildiği görülmektedir. Bu çağa ilişkin tespit edilmiş bir gelişim görevi mevcut değildir.
Okul Öncesi Dönem
Okul öncesi çağ ikiye ayrılır. 0-2 yaş arasına bebeklik çağı diyoruz. Bu çağın diğer bir adı da süt çağıdır. 2-6 yaş arası da ilk veya birinci çocukluk çağı adını almaktadır.
Bebeklik çağının gelişim görevleri: Bu çağda her çocuğun yürümesini öğrenmesi; katı yiyecekleri yiyebilmesi; işeme ve dışkı çıkarmayı kısmen kontrol edebilmesi; uyuma, yeme gibi ihtiyaçlarını gidermede ilk alışkanlıkları kazanması; yalın bir kaç kelimelik cümlelerle ihtiyaçlarını bildirebilmesi; ana-baba ve kardeşlerine oldukça uyabilmesi; evde uyulması gereken basit kuralları öğrenebilmesi gerekir.
Birinci Çocukluk Döneminin Gelişim Görevleri
- Bu çağda her çocuğun yürümeyi, ev yemeklerini yemeyi ve fizyolojik ihtiyaçlarını gidermeyi (yeme, uyuma, içme gibi) kendi başına oldukça ustalıkla başarması;
- işeme ve dışkı çıkarmayı oldukça başarılı şekilde kontrol altına alması;
- kendini oldukça iyi anlatabilecek şekilde (özellikle çağın sonuna doğru) konuşmasını öğrenmesi;
- sosyal ve fiziksel gerçekler hakkında basit kavramları geliştirmesi; insanlar arasındaki cinsel ayrılığı tanıması ve kendi cinsinin basit rollerini yapabilmesi;
- neyin doğru neyin yanlış olduğuna ilişkin basit gerçekleri öğrenmesi;
- başkalarının dertlerine ortak olmada ilk kavramları edinmesi; aile çevresine ve disiplinine oldukça uyabilmesi;
- ana-babaya, büyüklerine ve küçüklerine nasıl davranılacağım kısmen öğrenmesi;
- bu çağın sonuna doğru anaokulunun öğrenim görevlerini yapması gerekir.
Okul Dönemleri
Okul çağları dörde ayrılır. 6-10 veya 12 yaşları arası son veya ikinci çocukluk çağı; 10, 12 ilâ 13, 14 yaşları arası erinlik çağı; 13, 14 ilâ 17 yaş arası ilk ergenlik çağı; 17-21 yaş arası da son ergenlik çağı olarak adlandırılır.
İkinci Çocukluk Döneminin Görevleri
Bu çağda çocuklar ilkokul dönemlerindedir. Genel olarak bu çağda her çocuğun ilk çocukluk çağının çocuksu davranışlarından yavaş yavaş kurtulması ve büyüklerin kendisinden istedikleri tavırları takınmasını öğrenmesi akran gruplarıyla oynayabilmesi ve bu grupların ölçülerine, havasına uyması gerekir. Yaşına göre oynayacağı oyunlar için gereken bilgi ve becerilere sahip olması, kendine ve büyüyen organlarına karşı olumlu bir tavır takınması önemlidir.
Ayrıca kendi cinsinin yapması gereken rollerini öğrenmesi ve yapması, ilkokulun öğrenim görevlerini gerçekleştirmesi, günlük yaşayışını düzene koymak ve devam ettirmek için gerekli kavramları geliştirmesi, başkalarının acılarına ve sevinçlerine ortak olmayı, toplumun törelerine uymayı, toplumun değerlerini kabullenmeyi gerçekleştirmesi, sosyal düzene ve sosyal kurumlara karşı iyi bir tavır geliştirmesi gerekir.
Erinlik Çağının Gelişim Görevleri
İkinci çocukluk çağı ile ilk ergenlik çağı arasında kalan ve kısa süren bu çağda her çocuğun erin olmadan dolayı vücudunda meydana gelen değişmelere ve hızlı büyümesine karşı olumlu bir tavır geliştirmesi; erin olmanın gerektirdiği sağlık tedbirlerini almasını öğrenmesi; endişe ve kaygılara kapılması gerekir.
İlk Ergenlik Çağının Gelişim Görevleri
Erinlik ve ilk ergenlik çağının büyük bir kısmı ortaokul devresine rastlar. Bu çağda her ergenin, ortaokulun öğrenim görevlerini başarması çocuksu tavırlardan kurtularak yetişkinlik davranışlarını benimsemeye başlaması, büyüyen ve yetişkinlikteki biçimini almaya başlayan vücudunu kabul etmesini öğrenmesi, psikomotor gelişimini hızlandırmak için beden eğitimine ve spora önem vermesi lazım.
Kendi cinsinin yapması gerekli rollerini gerçekleştirmesi ve karşıt cinse karşı olumlu tavır takınması onlarla olan ilişkilerini olumlu yönde geliştirmesi, akran gruplarında ve çalışma gruplarında olumu tavırlara sahip olarak üyelik veya liderlik görevlerini yerine getirmeli. Ayrıca kişiliğinde, özellikle duygusal davranışlarında bağımsızlık kazanmaya başlaması ve geliştirmesi, ailenin ekonomik gelirlerine yardımcı olmaya çalışması; kendini bir mesleğe doğru yöneltmesi gerekir.
Son Ergenlik Çağının Gelişim Görevleri
Son ergenlik çağının büyük bir kısmı orta dereceli okulların ikinci devresinde ve bir kısmı da yüksekokullarda geçer. Bu çağlardaki her gencin yetişkinlik çağına ilişkin davranışları geliştirmede oldukça başarılı olması kendisine bir meslek seçmesi ve bu seçilen meslek için gerekli bilgi, beceri ve tavırları edinmeye çalışması ve gerçekleştirmesi gerek.
Ayrıca kişisel bağımsızlığını kazanması, evlilik hakkında gerekli bilgileri edinmesi evliliğe ve aile kurmaya karşı olumlu tavırlar kazanması; toplumun problemlerine karşı çözücü bir tavır takınması; kendisine bir yaşam görüşü geliştirmesi gerekir.
Gelişim Görevlerinin Genelliği
Yukarıdaki çağlarda insanların gerçekleştirmek zorunda olduğu gelişim görevleri şüphesiz ki genel kavramlardır. Bireysel farklılıklara göre bu gelişim görevlerinin daha erken veya geç çağlarda gerçekleştirilmeleri mümkündür.
Bundan sonraki göreceğimiz gelişim alanlarında bu bireysel farklılıkların üzerinde ayrıca durulmuş, normallik kavramı içinde bireysel farkların neler olabileceği gösterilmiştir. Ayrıca gelişim alanlarında normalliğin sınırı dışına çıkanların yani normalden sapanların özellikleri üzerinde de kısaca durulmuş, okulun bu gibi öğrenciler için yapabilecekleri açıklanmıştır.