İRAN’DA BİR DAĞIN TEPESİNDE BULUNAN VOLKANİK BİR TAŞIN ÜZERİNDE KAYA RESİMLERİ KEŞFEDİLDİ
İran’ın kuzey doğusundaki gizemli kaya resimlerinin keşfi arkeologlar için şaşırtıcıydı. Bir dağın tepesinde, volkanik bir kaya çıkıntısı üzerine kazınmış bu garip şekiller, özellikle şaşırtıcı görünüyordu.
Pire Mazar Balandar (veya PMB001) olarak bilinen bölge, küçük bir köyün yakınında yer alır ve yerlilerce iyi bilinir. Köylüler bu taşı aslında kutsal sayar. Bu taş, köylülerin yakındaki bir türbeye gömülmüş olan İmam Rıza’nın atının toynak izleri olduğuna inandıkları U şekilleri de dahil olmak üzere 16 sembolle kaplıdır.
Hacılar, yıllarca bu volkanik taşa adaklar sundular ve yakınına küçük bir ibadet yeri inşa etmeye başladılar. Ancak yakın bir tarihte (2015 yılında), arkeolog Mahmud Toghrae bu siteyi keşfetti ve kaya resimlerini belgelemeye başladı. Bu araştırmaların ilk sonuçları ise Antiquity dergisinde yayınlandı.
Ağustos 2016’da Toghrae ve meslektaşları, bu sitede saha çalışması yaptı. Taş üzerinde kazınmış bu gizemli sembolleri dikkatli bir şekilde tanımladılar. Ayrıca bölge hakkında bir araştırma düzenlediler ve yerel halkla bir araya geldiler. Bu da onları, hayvanları ve insanları tasvir eden gravürlerle kaplı volkanik kayalardan oluşan ikinci yakın bir yerleşim yerini keşfetmelerine yol açtı.
İtalya’daki Ferrara Üniversitesinden ortak yazar Dario Sigari verdiği bir demeçte şunları söyledi: “Yerel bir hacı öğle yemeği için bizi evine davet ettikten sonra bu ikinci kaya resmi grubunu bulduk. Burada, antropomorfik ve zoomorfik figürleri içeren ve belirli konular gösteren birkaç gravür keşfettik. Bunlar PMB001'de belgelenenlerden farklı, ancak İran'ın dört bir yanındaki kaya sanatında bulunan diğer figürlere benzer şekilde küçük boyutlardadırlar.”
Günümüzde, bu gravürleri tarihlemek veya onları belirli bir kültürle ilişkilendirmek mümkün değil. Bu durum arkeologların İran'da kaya sanatını çalışırken neredeyse her zaman karşılaştıkları bir sorundur. Benzer semboller ve figürler yılla boyunca defalarca tasvir edildiğinden, bunları belirli bir döneme bağlamak zordur (eğer yakınlarda arkeolojik eserler bulunursa, bu durum araştırmacılara daha kesin bir kronoloji çizmelerine yardımcı olur.
PMB001'deki bazı simgeler bazı ipuçları verir. Örneğin, taş üzerinde bulunan dairesel semboller, başka bir yerde bulunan ve Tunç Çağına dayandırılanlara benzer. Ancak arkeologlar tarafından bölgede daha derin araştırmalar yapılmadan kesin tarihler öne sürülmemektedir.
Sigari bu konuda ise şunları aktardı: “İran'da kaya sanatına gelince, bazı gravürleri belirli bir döneme veya başka bir yere atfedebilir miyiz diye çok şey tartışılıyor. Bir tarihleme problemimiz var, çünkü aynı figürler Neolitik Çağ'dan Demir Çağı'na kadar farklı zamanlarda tasvir edildi. Muhtemelen PMB001 alanı farklı zamanlarda yerleşim gördü ve kaya resimleri tüm bu aşamaları temsil ediyor. Ancak sitede daha fazla kazı yapılmadan, iki bölgenin kronolojisinin ne olduğunu kesin olarak söyleyemeyiz.
Arkeologlar ayrıca, taşların alan üzerindeki yerlerini de araştırmak istiyor. Çünkü bu durum, kaya resimlerinin önemini ortaya çıkarabilir. PMB001'in bir dağın tepesinde yer alması, gravürlerin yorumlanmasında önemli olduğunu kanıtlayabilir.
Bu mevkiilere, yeni inançlar ışığında modern nüfus tarafından da uyarlanan, daha büyük kutsallık verilme ihtimali de var. Yeni inançlar ve ritüeller için kaya sanatının böyle yeniden tasarlanması, devam etmekte olan araştırmaların bir başka bölümünü oluşturacaktır.