Bulgar ve Bulgar asıllı kişiler hakkında açıklama
Bugün Bulgaristan yasal hükümlerindeki ciddi eksiklikleri gösteren ilginç bir davaya bakacağız. Daha spesifik olarak, Kanun’da “Bulgar” ve “Bulgar kökenli kişi” terimlerinin tanımına ilişkin olan eksiklikleri inceleyeceğiz. 1940’tan günümüze kadar olan mevzuatı, Bulgaristan Yüksek İdare Mahkemesi’nin bazı önemli kararlarını ve hükümlerinı birlikte değerlendireceğiz.
Müvekkilimizin vaka çalışması
Bu çalışmanın amaçları doğrultusunda Ana Ognyanova olarak adlandıracağımız ve Bulgaristan’da kalıcı oturma izni almak isteyen bir kadın bizimle iletişime geçti.
Bulgar kökenli olduğu kanaatinde olduğumuz için, Bulgaristan Cumhuriyeti Yabancılar Kanununun 25. Maddesinin 1. Paragrafının 1. Fıkrasına göre başvuru yapmaya karar verdik:
Bulgar kökenli yabancılar kalıcı oturma izni alabilirlerBulgaristan Cumhuriyeti Yabancılar Kanununun 25. Maddesinin 1. Paragrafının 1. Fıkrası
Yabancılar Kanunu §1, madde 6’ya göre “Bulgar asıllı kişi, en az bir soyu Bulgar olan kişidir”. Bulgar Vatandaşlık kanununun §2, madde 1’de verilen tanım ile kesinlikle aynıdır. Veya başka bir deyişle:
“En az bir soyu Bulgar olan yabancılar kalıcı oturma izni alabilir.”Bulgaristan Cumhuriyeti Yabancılar Kanununun 25. Maddesinin 1. Paragrafının 1. Fıkrası ve Yabancılar Kanunu §1, madde 6
“Bulgar” teriminin yasal tanımının eksikliği
Ancak sorun şu ki, Yabancılar Kanununda ve Vatandaşlık Kanununda kimin Bulgar olduğuna dair yasal bir tanım yok! Pek çok okuyucumuz için bu sorunun cevabı basit ve hatta sorunun kendisi saçma görünebilir. Ancak, “Bulgar” teriminin yasal bir tanımının olmaması,yasal bir boşluğa ve Bulgar hukukunun en önemli kurumlarından biri olan Bulgar vatandaşlığına ilişkin birçok muğlaklığa yol açmaktadır!
Müvekkilimizin Hikayesi
Doğum
Ana Ognyanova 1946 yılında Sofya’da (Bulgaristan) doğdu. Bu, Başkent Belediyesi’nin bir yetkilisi tarafından düzenlenen Bulgar doğum belgesinden ve doğum belgesine dayalı olarak düzenlenen Doğum Belgesinden anlaşılmaktadır. Belgelerde, çocuğun ebeveynlerinin:
- Anne – V.A., Sofya ikametli, Bulgar tebaası, milliyet olarak Rus ve;
- Baba – A.O., Sofya ikametli, Bulgar vatandaşı, milliyet olarak Polonyalı.
Çocuğun doğumu sırasında, 1940 tarihli Bulgar Vatandaşlığı Kanunu (tabiiyet Kanunu) yürürlükteydi.
1940 tarihli Bulgar vatandaşlığı kanunu (tabiiyet kanunu)(Kanuna bakın veya yeni sekmede açın)
Kanunun 6. maddesine göre “Bulgar vatandaşlığı köken, vatandaşlık ve evlilik yoluyla kazanılır”. Köken yoluyla Bulgar vatandaşlığının kazanılmasının şartları, Kanunun Birinci Bölüm, I maddesinde düzenlenmiştir – “Köken yoluyla Bulgar vatandaşlığının kazanılması”. Kökene göre vatandaşlık ya doğumla (Madde 7) ya da doğum yerine (Madde 8) göre kazanılır. 7. Maddenin 1. Fıkrasına göre, doğumla (aynı zamanda kökenle) bir Bulgar vatandaşı (tebaası), bulunduğu yere bakılmaksızın, babası veya, babanın vatandaşlığı yoksa veya vatandaşlığı bilinmiyorsa, annesi Bulgar vatandaşı olan kişidir.
“Çocuğun doğumu sırasında, doğum belgesinden de görülebileceği gibi, her iki ebeveyn de Bulgar vatandaşıdır (tebaasıdır). Bu aynı zamanda Ana Ognyanova’nın doğum anında Bulgaristan vatandaşı (tebaası) olduğunu da belirlemektedir.”Doğduğu sırada yürürlülükte olan 1940 tarihli Bulgar Vatandaşlık Kanunu’nun 7. Maddesi, 1. Fıkrası.
Bulgar tebaasından Bulgar vatandaşına geçiş
1948 yılında yürürlüğe giren Bulgar Vatandaşlığı Kanununun 28. maddesine göre; “Bulgar tebaası olan herkes, önceki kanunların Bulgar vatandaşlığına ilişkin hükümlerine göre Bulgar vatandaşı sayılır”
1948 tarihli Bulgar vatandaşlık kanunu(Kanuna bakın veya yeni sekmede açın)
“29.03.1948 tarihinden itibaren. (Kanun’un Resmi Gazete’de yayımlanmasından 3 gün sonra) Ana Ognyanova kökenleri üzerinden Bulgar vatandaşı sayılır.”6.12.1947 tarihli Bulgar Anayasasının 24. Maddesi.
Bulgaristan’dan göç ve Bulgar vatandaşlığının kaybı
1956’da Ana Ognyanova (o zamanlar reşit değil) ailesiyle birlikte Bulgaristan’dan göç etti. O tarihte yürürlükte olan 1948 tarihli Bulgar Vatandaşlık Kanununa göre, Kanunun 6. maddesinin 2. fıkrası uyarınca Bulgar vatandaşlığını kaybetmiştir; “Ülkeden göç eden Bulgar uyruklu olmayan bir Bulgar vatandaşı, göç etmesi halinde Bulgar vatandaşlığını kaybeder.” Vatandaşlığın kaybı, Bulgaristan İçişleri Bakanı’nın talimatı ile nesnelleştirilir.
Ana Ognyanova Bulgar kökenli bir kişi mi?
Bulgaristan Cumhuriyeti Yabancılar Kanununun 25. Maddesinin 1. Paragrafının 1. Fıkrası uyarınca Bulgar kökenli bir kişi olarak sürekli ikamet izni alabilir mi? Aynı şekilde Bulgar vatandaşlığı da alabilir mi?
– bunlar cevaplamamız gereken sorular!
Bulgar vatandaşlığına ilişkin yasaların tarihsel analizi (tabiiyet)
Öncelikle, 1940’tan günümüze Bulgar vatandaşlığı (tabiiyet) ile ilgili çeşitli yasalara göre “Bulgar” ve “Bulgar kökenli” kavramlarının tarihsel bir analizini yapalım.
Kanun koyucunun “Bulgar” tabiriyle Bulgar uyruklu mu, yoksa Bulgar vatandaşı mı yoksa her ikisini birden mi kastettiğini açıklamaya çalışacağız. Bu sorunun cevabı, göreceğiniz gibi, son derece zor.
Bulgar vatandaşlığı yasası (tabiiyet) 1940-1948
Yasa, Bulgar bir baba ve anneden doğan herkesin Bulgar kökenli kabul edilmesini şart koşuyor (Madde 4). Kanunda Bulgar teriminin hukuki bir tanımı yoktur!
Aynı zamanda, 7. ve 8. Maddeler, bir kişinin kökene göre Bulgar vatandaşlığını kazandığı durumları listeler. Daha spesifik olarak, kökene göre Bulgar vatandaşlığı kişiyi kazanır:
- babası veya, babanın vatandaşlığı/tabiiyeti yoksa veya tabiiyeti/tabiliği bilinmiyorsa, doğum yeri ne olursa olsun annesi Bulgaristan vatandaşı/tabisi olan;
- bir Bulgar vatandaşı tarafından yasallaştırılan;
- uygun prosedüre göre bir Bulgar vatandaşının/tebaasının reşit olmadığı dönemde kökeninin kanıtlandığı yasadışı bir birlikte yaşamadan doğan veya her iki ebeveynin de kökeninin kanıtlanması durumunda babası bir Bulgar vatandaşı/tebaası olan;
- bilinmeyen ebeveynler veya tabi olmayan ebeveynlerden Krallık’ta doğmuş;
- Yabancılardan, Krallıkta doğmuş, eğer sürekli olarak Bulgaristan’da ikamet etmişse ve reşit olduktan sonra bir yıl içinde yabancı vatandaşlık/tabiiyet talebinde bulunmamışsa.
İlginç bir soru, yasa koyucunun 4. madde uyarınca Bulgar kökenli kişinin (çocuğun doğduğu sırada Bulgar olan) Bulgarlardan doğması gerektiğini aklından geçirip geçirmediğidir. 7. ve 8. Maddelerin hipotezlerinde, kişinin Bulgar olmayan bir aileden doğması, ancak ebeveynlerinden birinin Bulgar tebaası (vatandaşları) olması durumunda daha sonra kökene göre vatandaşlık alması mümkündür.
Hukuki metinler incelendiğinde, kanun koyucunun Bulgar, Bulgar tebaası ve Bulgar asıllı kişi tanımları arasında ayrım yaptığı sonucu çıkarılmaktadır. Sonuç, Bulgar vatandaşı kavramının Bulgar kökenli bir kişi ile aynı olmadığıdır. Aşağıdaki örnek hipotezler mümkündür:
Bulgar tebaası Bulgar kökenli olmayabilir
Bu, örneğin, kişinin soy yoluyla değil, vatandaşlığa kabul veya evlilik yoluyla vatandaşlık (tabiiyet) kazanması durumunda mümkündür (Madde 9 ~ Madde 13)
Böyle bir hipotez, 15. Maddede de doğrudan öngörülmüştür – “Krallıktan göç eden Bulgar kökenli olmayan bir Bulgar tebaası, göç durumu ile Bulgar vatandaşlığını (tabiliğini) kaybeder”. Kanunun diğer metinlerinde de Bulgar kökenli olmayan bir Bulgar tebaası için benzer varsayımlar bulunmaktadır.
Bulgar kökenli bir kişinin mutlaka Bulgar uyruğu olması gerekmez.
Örneğin, kişi Bulgarlar tarafından doğmuşsa, bu nedenle vatandaşlığı (tabiiyet) kökene göre kazanmış, ancak sonradan vatandaşlığı (tabiiyet) kaybetmişse.
Bulgar tebaası her zaman Bulgar, Bulgar her zaman Bulgar tebaası değildir.
Bu böyle olmalıdır çünkü bir kişinin Bulgar kökenli olabilmesi için anne ve babasının Bulgar olması gerekir (Madde 4). Aynı zamanda, kökene göre vatandaşlık (tabiiyet) kazanmak için, anne ve babasından sadece birinin Bulgar tabiinden olması yeterlidir (Madde 7).
“Bulgar(lar)” teriminin bir tanımı olmadığı için, güvenle Bulgaristan kökenli kişinin (tebaanın) (Bulgar kökenli kişiyi de içerir) yasanın 7. ve 8. Maddesi uyarınca vatandaşlık kazanmış kişi olduğunu söyleyebiliriz!
1948-1968 Bulgar Vatandaşlığı Kanunu
Kanunun bu baskısında, terimler bugüne kadarki en açık şekilde tanımlanmıştır.
“Bulgar” ve “Bulgar asıllı kişi” terimleri kanunda yoktur. Öte yandan, kimin Bulgaristan vatandaşı olduğu son derece açıktır. Zaten kanunun 1. maddesinde şöyle tanımlanmıştır:
“Köken olarak bir Bulgar vatandaşı, ebeveynleri Bulgar vatandaşı olan kişidir. Anne ve babadan sadece birinin Bulgar vatandaşlığına sahip olması durumunda, çocuk ülkede doğmuşsa veya yurt dışında doğmuş olsa bile Bulgar vatandaşıdır – eğer doğduğu yabancı uyruklu olan ana veya babanın iç hukuku veya doğduğu yer hukuku onu vatandaş saymıyorsa.”.
Başka bir deyişle, bir Bulgar vatandaşı köken (Madde 1), ikamet yeri (Madde 2) bakımından vatandaş olabilir veya Bulgar vatandaşı olarak kabul edilebilir (Madde 3’e göre “vatandaşlığa kabul edilmiş”).
1968-1999 Bulgar Vatandaşlığına Kanunu
Bu, yasanın mevcut olandan önceki en son versiyonudur.
Burada yasa, kimlerin aslen Bulgar vatandaşı olduğu konusunda yine son derece açıktır, 6. maddede şöyle yazılmıştır:
“Köken üzerinden Bulgar vatandaşı, ebeveynleri veya bir ebeveyni Bulgar vatandaşı olan kişidir“.
Yasa koyucu tamamen gereksiz yere Bulgar vatandaşı olan iki ebeveyn hipotezini sağlamıştır. Bu, aynı cümlede, bir ebeveyni de Bulgar vatandaşı olan herhangi bir kişinin Bulgar kökenli olduğu ifade edildiği için böyledir.
Kanunun önceki versiyonunda olduğu gibi “Bulgar” ve “Bulgar kökenli kişi” terimleri yer almamaktadır.
Yürürlükteki mevzuata göre Bulgar kökenlilik
Şaşırtıcı bir şekilde, Vatandaşlık Kanunu ve Yabancılar Kanunu’nun son baskısında, kanun koyucular 1940’tan itibaren kanunda yer alan “Bulgar” ve “Bulgar kökenli kişi” kavramlarının muğlak ifadelerine geri döndüler.
Yabancılar Kanununun §1’in 6. maddesine ve Vatandaşlık Kanununun §2’nin 1. maddesinin tamamen aynı olan hükmüne göre:
“Bulgar kökenli kişi”, en az bir üstsoyu Bulgar olan kişidir.
Ana Ognyanova’nın ebeveynleri Bulgar kökenli olmayan Bulgar vatandaşlarıydı (tebaalarıydı) (anne milletine göre Rus ve baba milletine göre Polonya). 3.12.2014 tarihine kadar “Bulgar” teriminin nasıl yorumlanması gerektiğine dair çelişkili bir uygulama vardı. Bazı otoriteler tamamen yanlış bir şekilde “Bulgar” kavramının “Bulgar vatandaşı” olarak yorumlanmaması, sadece etnik anlamda (yani milliyet) yorumlanması gerektiğini varsaydılar.
“Bulgar kökenli” ile ilgili Yüksek İdari Mahkeme tanımı ve içtihadı
Neyse ki, Yüksek İdari Mahkeme’nin 3.12.2014 tarih ve 14535 sayılı Kararı ile nihayet bu durum hakkında karara varılmış görünüyordu. Yüksek Mahkeme, çekişmesiz bir şekilde gerekçelendirdi ve şu sonuca vardı:
“Bulgar” terimi, etnik içeriği açısından değil, yasal içeriği açısından yorumlanabilir – bir kişi ile Bulgaristan Cumhuriyeti devleti arasındaki yasal ve siyasi ilişki, yani Bulgar vatandaşlığı.
Mahkemenin temel argümanı, aksi takdirde Vatandaşlık Yasasının, Bulgaristan Cumhuriyeti Anayasası ile çelişeceğidir:
Vatandaşlık Kanunu’nun §2’nin 1. maddesinde kullanılan “Bulgar” kavramının etnik olarak algılanması durumunda, Bulgar vatandaşlığını kaybeden ve geri verilmesi için başvuran kişilerin milliyeti veya etnik kökeni farklı muameleye esas teşkil edecektir. Bu nedenle, Bulgar etnik kökenine sahip kişiler yasa tarafından Bulgar vatandaşlığını kaybetmiş diğer etnik kökene sahip kişilere göre daha elverişli bir konuma yerleştirilecektir. Bu, tüm vatandaşların kanun önünde eşitliği ilkesine ve ayrımcılık yasağına, yani Anayasa’nın 6. Maddesine aykırıdır.
Yüksek İdari Mahkeme Tanımından sonra, Bulgar mahkemelerinin değişmez uygulaması “Bulgar” teriminin “Bulgar vatandaşı” ile eşdeğer olduğunu kabul etmektir (4.11.2015 tarih ve 11634 sayılı Yüksek İdari Mahkeme Kararı Adm. d. No. 3888,/2015 vb.).
Mahkeme’nin müteakip kararları – daha fazla çelişki yolda
Her şey burada bitseydi çok güzel olurdu, ancak Yüksek İdari Mahkeme ilave bir “çatışma” sağladı. Yüksek İdari Mahkemesi’nin 5.03.2020 tarih ve 3444 sayılı kararında mahkeme şu sonuca varmıştır:
Vatandaşlık Kanunu’nda “Bulgar” ve “Bulgar vatandaşı” kavramları arasında eşitlik yoktur. Bulgar vatandaşlığına sahip her kişi Bulgar kökenli değildir ve Bulgar kökenli herkesin Bulgar vatandaşlığı yoktur.
Mahkemenin bu kararının gerekçeleri şunlardır:
Yukarıda gerekçe olarak kabul edilenlerden, yani Vatandaşlık Kanunun’un 2. maddesinin 1. maddesinin anlamı, Bulgar asıllı bir kişinin, en az bir ebeveyni Bulgar olan bir kişi olduğudur ve 15. maddenin 1. paragrafında öngörülen hükümler, hem kişinin Bulgar kökenli olması hem de ebeveynlerinden birinin Bulgar vatandaşlığı nedeniyle Bulgar vatandaşlığının kazanılmasına ilişkin iki farklı hipotez içerir – madde 1 ve madde 3. Vatandaşlık Yasası’nın 2. maddesinin 1. maddesinde kullanılan “Bulgar” kavramına kanun koyucu, üstsoyun Bulgar vatandaşlığını dahil etmemiştir. Ve kanun koyucu, Bulgar vatandaşlığına sahip herhangi bir kişinin aynı zamanda Bulgar olduğunu düşünseydi, Kanunun 15. maddesinin 1. fıkrasının 3. maddesindeki hipotezi öngöremezdi. Kanun koyucunun Bulgar vatandaşlığı ile Bulgar kökenlilik arasında yaptığı fark, Vatandaşlık Kanunun’un 26. Maddesinin 1. Fıkrası ve 2. Fıkrası hükümlerinden de açıktır. Belirtilen madde “Bulgar vatandaşlığının iadesi” başlıklı dördüncü bölümde bulunmaktadır. 2. paragrafın Vatandaşlık Kanunu’nun 26. maddesinin 1. paragrafı ile bağlantılı olarak yorumlanması, Bulgar vatandaşlığının iadesinin hem Bulgar vatandaşlığından muaf tutulan Bulgar kökenli kişiler hem de hiç vatandaş olmamış Bulgar kökenli kişiler tarafından talep edilebileceği sonucuna varmaktadır.
Tanım VS Yüksek İdari Mahkeme Kararı
Yüksek İdari Mahkeme’nın ilk tanımı ile diğer panelin sonraki kararı arasında doğrudan bir çelişki olmamasına rağmen, ilk tanımın öncelikli olduğu kanaatindeyiz. Yüksek İdari Mahkeme, 2020 tarihli kararında, kanuni metinlerin Anayasa’ya aykırı olup olmadığına bakmadan, kanun koyucunun aklından geçenleri değerlendirdi. Sonuçta yasa koyucu, kararında Yüksek İdari Mahkeme’nin iddia ettiği şeyi tam olarak aklında bulundursa bile, bu metinler Yüksek İdari Mahkeme’nin tanımı temelinde anayasaya aykırı olur ve uygulanamaz.
Ana Ognyanova’nın Bulgar kökeni, D vizesi ve kalıcı oturma izni alması
Mevcut yasal hükümleri hatırlayalım:
6 aya kadar geçerlilik süresi ve 180 güne kadar oturma hakkı olan uzun süreli ikamet vizesi, bu yasada belirtilen sebeplerden biri ile Bulgaristan Cumhuriyeti’nde uzun süreli, uzatılmış süreli veya daimi ikamet izni almak isteyen bir yabancıya verilebilir.Yabancılar Yasasının 1. Maddesinin 1. Fıkrası
Bulgar kökenli yabancılar daimi oturma izni alabilirler.Vatandaşlık Kanunu’nun 25. Maddesinin 1. Paragrafın’ın 1. Fıkrası
Netice
Yazılan her şeye dayanarak, tartışılmaz sonuç, Ana Ognyanova’nın Bulgar kökenli olduğudur.
Bu, hem onun doğduğu tarihteki kanuna hem de şu anda yürürlükte olan yönetmeliklere göre öyledir. Buna göre, Bulgar kökenli bir kişi olarak daimi ikamet hakkına ve aynı temelde Bulgar vatandaşlığı alma hakkına sahiptir.
O, köken olarak (doğum anında yürürlükte olan 1940 tarihli Bulgaristan Vatandaşlığı Kanunu’nun 7. Maddesi, 1. Fıkrasına göre), Bulgar uyruklu olmayan Bulgar (milliyete göre Rus anne ve Polonyalı baba) vatandaşları (tebaaları) tarafından bir Bulgar tebaası (vatandaş) olarak doğmuştur.
“Şu anda Ana Ognyanova, doğduğu sırada “Bulgar” bir ailenin çocuğu olduğu için “Bulgar kökenli” bir kişidir. 1956 yılında kendisinin ve ailesinin Bulgar vatandaşlığını kaybetmiş olması, kökenini değiştirmez çünkü köken kavramı kişinin doğum anında belirlenir ve sonradan değiştirilemez.Diğer durum, yani kendisinin ve ailesinin Bulgar milliyetli olmaması konu dışıdır.”Posolstvo.eu
Çeviri: Boran Bahcuvan