tr.wikipedia.org
ABD BAŞKANLIK SİSTEMİ
Amerika Birleşik Devletleri’ndeki başkanlık sistemi Yasama ve Yürütme organlarını tamamen birbirinden ayırmıştır.
Yasamayı temsil eden Meclis seçimleri başkanlık seçimlerinden ayrı olarak ve farklı zamanlarda yapılır. Dolayısıyla başkan ve temsilciler birbirine bağımlı değildir.
Yürütmeyi temsil eden Hükûmet ise Meclis içinden değil, başkanlık seçimleri sonucunda Başkan tarafından oluşturulur. Bunun sonucu olarak Temsilciler Meclisinde çoğunluğu elinde bulunduran parti ile hükûmeti yöneten partinin iki ayrı parti olması mümkündür.
KONGRE
ABD Kongresi Temsilciler Meclis ve Senato olmak üzere iki kanattan oluşur.
Kongrenin bir kanadını oluşturan Temsilciler Meclisi alt meclis, diğer kanadının oluşturan Senato ise üst meclistir.
Yasa tasarıları her iki mecliste ayrı ayrı tartışılır ve oylanır. Eğer her iki mecliste kabul edilen yasa tasarıları arasında farklar varsa bunlar karma bir komisyon tarafından uzlaştırılır ve ortaya çıkan yasa önerisi Amerika Birleşik Devletleri Başkanının onayına sunulur.
Başkanın veto yetkisi vardır. Başkan bu yetkiyi kullanmayarak tasarıyı imzalarsa tasarı yasalaşmış olur.
1- TEMSİLCİLER MECLİSİ (Alt Meclis)
Kongrenin alt kanadını oluşturan ve 435 üyeden oluşan Temsilciler Meclisi üyeleri iki yıllığına seçilir ve her iki yılda bir yapılan seçimlerle Temsilciler Meclisi yenilenir.
Temsilciler Meclisinin üyeleri federal halkı temsil ederler. Her eyaletten seçilen üyelerin sayısı o eyaletin nüfusuna bağlıdır. Her 10 yılda bir yapılan nüfus sayımına göre eyaletlerin Temsilciler Meclisine yolladıkları üye sayısı değişebilmektedir.
Meclis Başkanı (Speaker of the House) üye sayısı çoğunlukta olan partiden seçilir.
Ayrıca Meclis komisyonlarının başkanları da çoğunluk partisinden seçilir. O yüzden azınlıkta olan partinin Temsilciler Meclisi kararları üzerindeki etkisi çok azdır.
2- SENATO (Üst Meclis)
Kongrenin üst kanadını oluşturan Senato’nun (United States Senate) Amerika Birleşik Devletlerinin 50 eyaletinin her birinden seçilen 2 (eşit sayıda) senatörden oluşan 100 üyesi bulunur.
Senatörler altı yıllığına seçilirler ama Senato’nun üçte biri her 2 yılda bir yapılan ara seçimlerle yenilenir. Her senatörün bir sonraki seçime kadar olan görev süresi ise 6 yıldır.
Senatonun yapısı ve yetkileri, Amerika Birleşik Devletler Anayasasının bir maddesi ile belirlenmiştir.
1789’dan 1913’e kadar senatörler temsil ettikleri eyaletlerin yasama organları tarafından atanırken, 1913’teki on yedinci değişikliğin onaylanmasının ardından halk tarafından seçilmeye başlanmıştır.
Senato üst meclis olarak tavsiye ve onay yetkisine sahiptir. Bu yetkiler arasında anlaşmaların onaylanması, Bakanların, seçilmiş Başkan yardımcısı herhangi bir nedenle görevden ayrılırsa yerine atanan Başkan yardımcısının, Amerika Merkez Bankası Başkanının ve üyelerinin, Yüksek Mahkeme Üyelerinin, Federal Hakimlerin, diğer federal yürütme görevlilerinin, Tümamirallerin, düzenleyici görevlilerin, Elçilerin ve diğer federal üniformalı görevlilerin atamasının onaylanması yer alır.
Senato aynı zamanda Temsilciler Meclisinden geçen yasaları veto etme ya da onaylama yetkisine de sahiptir.
Senato, daha uzun vadeli, daha küçük boyutta ve tarihsel olarak daha kolektif ve daha az partizan bir atmosfere yol açan eyalet çapındaki seçmenleri nedeniyle Temsilciler Meclisinden hem daha müzakere edici, hem de daha prestijli bir kurum olarak kabul edilir.
BAŞKANLIK SEÇİMLERİ
Amerika Birleşik Devletleri’nde seçimler Başkan ve Başkan Yardımcısını seçmek amacıyla yapılan seçimler her 4 yılda bir (1792 yılından itibaren) Kasım ayının ilk pazartesi gününü izleyen salı gününde yapılır.
Bu formüle göre seçimlerin günü yıllara göre 2 Kasım ile 8 Kasım günleri arasında değişir. ABD başkanlık seçimlerinde seçmenler aslında doğrudan doğruya Başkan ve Başkan Yardımcısını seçmezler. Her eyaletteki seçmenler, kendi eyaletlerini Seçiciler Kurulu adı verilen bir kurultayda temsil edecek üyeleri seçerler. Seçimlerden sonra bu Seçiciler Kurulu toplanarak Başkan ve Başkan Yardımcısı seçimini gerçekleştirir.
ÖN SEÇİMLER ve ADAYLARIN BELİRLENMESİ
ABD Anayasasında bu aday belirleme sürecini düzenleyen hiçbir hüküm bulunmamaktadır. Ancak yıllar boyunca partiler tarafından bu süreci düzenleyen bazı gelenekler ortaya çıkmıştır.
ABD’nin iki büyük partisi olan Demokratik Parti ve Cumhuriyetçi Parti başkan adaylarını ön seçimler yoluyla belirler.
Bu ön seçimler eyaletlere göre Primary veya Caucus yöntemiyle yapılır.
Primary yöntemi partinin taraftarı olan her ABD yurttaşına açık olan seçimlerdir.
Caucus yöntemi ise ancak partinin kayıtlı üyelerine açıktır.
Ön seçimler bütün eyaletlerde aynı gün içinde yapılmaz.
Ön seçimler başkanlık seçiminin yapılacağı yılın Ocak ayında tek tek bazı eyaletlerde başlar ve Haziran ayına kadar eyaletten eyalete devam eder.
Ön seçimler bittikten sonra Ağustos ayının sonunda ve Eylül ayı başında her parti bir kurultay yapar. Bu kurultayda her parti başkan adayını resmen belirler.
Günümüzde adaylar ön seçimler sonucu belirlendiği için bu kurultaylar daha ziyade formaliteden ibarettir. 3-4 gün süren kurultaylar süresinde her partinin ileri gelenleri (özellikle partinin üyesi olan eski ABD başkanları) konuşmalar yaparlar.
ABD başkanlık sistemi başkanlara ikinci bir kez seçilebilme imkânı vermektedir. Partiler kendi içlerinden seçilmiş başkanları ikinci bir kez aday gösterme zorunda olmamalarına rağmen geleneksel olarak bir dönem hizmet vermiş olan başkanlar partileri tarafından ikinci bir defa aday gösterilirler.
Başkan Yardımcısı adayı seçimle belirlenmez. Başkan adayı, Başkan Yardımcısı adayını tamamen kendisi belirler. Bu işlem genellikle parti kurultayından hemen önce gerçekleşir. Kurultay, son gününde başkan adayının bir konuşma yapmasıyla son bulur. Kurultayın bitmesiyle 2 ay kadar sürecek başkanlık seçimi kampanyası başlamış olur.
SEÇİCİLER KURULU
ABD başkanlık seçimlerinin sonucu ülke çapında adayların aldığı oy oranına göre değil de kazanılan seçiciler kurulu üyesi sayısına göre belirlenir.
Seçiciler kurulu, başkanlık seçimlerinden hemen sonra toplanan bir kurultaydır. Bu kurultaya her başkan adayının kazandığı temsilciler katılırlar ve yapılan oylama sonucu ABD’nin başkanı belirlenir.
ABD başkanlık seçimleri bu seçiciler kurulu üyelerinin belirlenmesi esası üzerine kurulmuş bir sistemdir.
Seçime katılan her ABD yurttaşının oyu aslında desteklediği adayı seçmek için değil, adayı temsil edecek olan seçiciler kurulu üyesini belirlemek için kullanılır. Her eyalet kendi payına düşen sayıda seçiciler kurulu üyesini belirleyecektir.
Bazı eyaletlerde ise seçiciler kurulunu belirlerken nisbi temsil sistemi kullanılır. Bu sisteme göre bazen ABD çapında diğer adaya göre daha az oy alan adayın başkanlığı kazanabilmesi mümkün olmaktadır.
Eyaletler seçiciler kurulu üyelerini belirlemekte geniş bir serbestiye sahiptirler. Örneğin bazı eyaletlerde en yüksek oyu kazanan aday o eyaletin bütün seçiciler kurulu üyelerini kazanmaktadır.
Her eyaletin seçiciler kurulundaki üye sayısı o Eyaletin Senato ve Temsilciler Meclisindeki temsilci sayısının toplamına eşittir. Bu kurala tek istisna ABD’nin başkenti olan Washington kentidir.
Washington DC özel bir statüye sahiptir, Senatör veya Temsilciler Meclisi üyeleri yoktur. Ancak kentte yaşayan seçmenlerin başkanlık seçimine katılabilmeleri için bu kente, seçiciler kuruluna en az üye gönderen eyaletle eşit sayıda üye gönderme hakkı verilmiştir.
Porto Riko, Guam, Amerikan Saoması gibi ABD’ye bağlı toprakların sakinleri ABD başkanlık seçimlerinde oy kullanamazlar ve dolayısıyla da seçiciler kuruluna üye gönderemezler.
Başkanlık seçiminin sonuçları seçimden sonraki Ocak ayında ABD KONGRESİ tarafından onaylanır. Seçimlerin sonucu konusunda bir anlaşmazlık çıkması halinde bu anlaşmazlığı ABD Kongresi çözümler.
Seçimi kazanan başkan ve başkan yardımcısı seçimden sonraki ilk 20 Ocak günü öğle saatinde görevi devralır.
Kaynak: Wikipedia