Hezarfen Hüseyin Efendi kimdir? Hazerfan Hüseyin Efendi hakkında bilgi.
Ca'fer adlı birinin oğlu olup İstanköylüdür. Öğrenimini memleketinde görmüş, İstanbul'a giderek ömrünün sonuna kadar orada kalmış, çok büyük bilgi edinmiş, geniş bir kütüphane kurmuş ve 24 Kasım 1691'de ölmüştür.
Avrupalı seyyahlarla görüşmüştür. Bunlar seyahat namelerinde kendisinden "yüksek bilgili, herkesi istekle hazinelerinden faydalandıran bir kimse" diye bahsederler; önemli dil bilgilerine sahip olduğunu, İbranice ve Grekçe bildiğini eklerler. Tıp bilimi ile de uğraşmıştır. Bu büyük adamın mezarının ve hâl tercümesinin hemem hemen hiç bilinmemesi gariptir. Mehmed Tahir Bey tarafından Türk Yurdu'nda tam bir listesi yayımlanmış olan eserlerinden başka, burada konu aldığımız Tenkihü't-tevârih-i Müluk adlı, her biri birçok ayrımlı dokuz kısımdan ve bir sonsözden (hâtime) oluşan, 4. Mehmed'e sunulmuş bulunan bir dünya tarihi yazmıştır.
Mîrhand'ın, Cenâbî'nin ve Âlî'nin eserlerinden bilgileri toplamış ve Batı kaynaklı eserlerden (Latince-Grekçe) faydalanmıştır. Bunlardan yararlanarak Helas, Roma ve Bizans'tan bahseden ilk Osmanlı tarihçisidir. Hezarfen bu eserini Muharrem 1081 (1670 Mayıs sonu) yazmaya başlamış ve 24 şevval 1083'te ( 12 şubat 1673) bitirmiştir. Bundan başka 1669'da Telhisü'l-beyan fi Kavânîn-i âl- i Osman adıyla, 4.Mehmed'in ana kanunları üzerine 13 bablık, kültür tarihi bakımından çok değerli bir eser yazmıştır.
Nihayet Hezarfen, Târih-i devlet-i Rûmiye adıyla İslâm ve Yunan kaynaklarından yararlanarak bir Roma tarihi yazmıştır. Bu belki de bir dünya tarihinin bu konuya ait bir bölümünün genişletilmesinden ibarettir.
(Franz Babinger, Osmanlı Tarih Yazarları ve Eserleri, çev. Prof. Dr. Coşkun Üçok).