|Dünyamız/ Volkanlar(Yanardağlar)/ Süpervolkanlar


SÜPERVOLKANLAR
Küresel ısınma, bu yüzyılda insanlığın karşı karşıya geleceği en büyük sorunlar arasında sayılıyor. Ne var ki hakkında çok az şey bilinen bir başka doğal felaket, belki de küresel ısınmadan daha ciddi bir sorun olarak karşımıza çıkacak. Bu da bir süpervolkanın eninde sonunda faaliyete geçmesi olasılığı. Yerbilimciler böyle bir olasılıktan söz ederek; böyle bir durumda Dünya'nın o bölgesindeki sıcaklıkta ve belki de küresel sıcaklıkta da önemli bir yükselme olabilir diyorlar.
Süpervolkanlar gerçekte dağ biçiminde değiller; büyük çöküntüler biçiminde oluyorlar. Bunlar, kaldera denen çökmüş dev kraterler. Tespit edilmeleri de zor. Yellowstone kalderası 10 km boyunda ve 30 km eninde. Yüzeyinin 8 km altında da dev bir magma odası bulunuyor. Magma odasındaki basınç arttıkça, yüzey yükseliyor ve ölçülebilir bir sıcaklık artışı oluyor.
Ancak yanardağ bilimciler Yellowstone'un ne zaman patlayacağını tam olarak bilemiyorlar. "Kıyamet! Küresel Afetlerin DoğaTarihi" adlı kitabın yazarı McGuire, Yellowstone'da olası bir patlamanın 2074'te olabileceğini ileri sürüyor. Son 2 milyon yıl içerisinde her 100.000 yılda böyle 2 olay olmuş.
Süpervolkanların bulunması olası bölgeler genellikle Güneydoğu Asya gibi, kıta plakalarından birinin bir başkasının altına girdiği bölgeler. Ancak ilginçtir ki Güney İtalya'da Napoli dolaylarında da bir kaldera bulunuyor. Londra Yerbilim Derneği'nden Dr. Ted Nield:
"Yellowstone'un bir benzeri daha küçük ölçekte orada da olabilir" diyor.
McGuire:
"Bir süpervolkanın patlaması, sıradan bir yanardağ patlamasından 10-100 kez daha etkili oluyor. Dünya'ya çarpan bir göktaşınınkine eşdeğer bir enerji ortaya çıkıyor. Dünya'ya gelmekte olan bir göktaşının rotasını değiştirebilirsiniz; ancak bir süpervolkan için yapabileceğiniz hiçbir şey yok.
Patlama sırasında binlerce kilometreküp kaya, kül, toz, kükürt dioksit ve başka birçok gaz atmosferin üst tabakalarına fırlatılır. Orada, Dünya'ya gelen Güneş ışınlarını yansıtan bir tabaka oluşur. Böylece Dünya'nın yüzey sıcaklığı da düşer; tıpkı nükleer kışta olduğu gibi. Bu etkiler 4-5 yıl sürebilir; tarım ürünleri ölür ve tüm ekosistem çökebilir." diyor.
Buz kayıtları, Sumatra'daki Toba yanardağının 74.000 yıl önceki patlamasının 3-5°C'lik bir küresel soğumaya yol açtığını gösteriyor. Sıradan yanardağ etkinliklerinin bile iklim üzerinde etkileri olabiliyor. Endonezya'daki Toba yanardağı 1815'te patladığında birkaç yıl boyunca Dünya'da yüzey sıcaklığı bir derece kadar düşmüştü.
PATLARSA BUZUL ÇAĞI BAŞLAYACAK
İki büyük deprem felaketi yaşayan Endonezya'da şimdi de süpervolkan patlamasından endişe ediliyor. Atmosfere yayılacak yüz binlerce ton kül yüzünden Dünya buzul çağına dönebilir.
Richter ölçeğine göre 9 ve 8,7 büyüklüğünde iki depremle sarsılan Endonezya'nın Sumatra Adası'nda, süpervolkan patlaması olabileceği bildiriliyor. Dünya'nın en büyük süpervolkanının Sumatra Adası'ndaki Toba Gölü olduğunu söyleyen Avustralyalı Jeolog Prof. Ray Cas, bu volkanın, fay hattının tam üzerinde olduğunu ve burada üçüncü büyük bir deprem beklendiğini söyledi.
GÜNEŞ'İ KAPATACAK
Prof. Cas:
"Bu depremler süper patlamanın yanında hafif kalır" dedi.
Son olarak 73 bin yıl önce patlayan Toba'nın bütün Dünya iklimini değiştirdiğini belirten Cas şöyle dedi:
"O patlama 1000 kilometreküp kül ve taş parçasının atmosfere yayılmasına yol açmış, Güneş ışınlarının bloke olması sonucu Dünya buzul çağına dönmüştü. Süpervolkan 50 ya da 1000 yıl içinde patlayabilir. Patladığı zaman da Dünya buzul çağına döner."
|Hilal Nevruzoğlu


yaklasansaat.com
05/2006
Kaynaklar:
1) Bilim ve Teknik, Mart 2000.
2) geology.com