Uluslararası Uzay İstasyonu (ISS), düşük Dünya yörüngesinde bulunan büyük bir uzay aracıdır. Yapay bir uydudur, yani Dünya'nın yörüngesinde dönen, insanlar tarafından yapılmış bir nesnedir. Neredeyse bir futbol sahası büyüklüğünde olan Uzay istasyonu, uzaydaki en büyük yapay nesnedir ve bazen orada aylarca kalan astronotların yuvasıdır.
Neredeyse 400.000 kg (400 ton) ağırlığındadır. Uluslararası uzay istasyonu aynı zamanda Dünya'yı çevreleyen bir bilim laboratuvarıdır. Astronotlar burada çok sayıda bilimsel deney yürütür.
Dünyanın birçok ülkesinden astronotlar ISS'ye seyahat etti. ISS, birçok ülkeyi, hatta ABD ve Rusya gibi Dünya üzerinde hasım olan ülkeleri bir araya getiren büyük bir uluslararası iş birliğidir. ISS'yi inşa etmek için 16 ülke birlikte çalıştı. ISS'nin Nobel Barış Ödülü kazanması için kampanyalar yapıldı. İnsanlık tarihinde bilim ve teknolojide Dünya çapındaki en büyük iş birliğidir.
Uluslararası uzay istasyonu projesi, Dünya'nın dört bir yanından beş uzay ajansı arasındaki ortaklık sayesinde mümkün:
- Avrupa (ESA: Avrupa Uzay Ajansı)
- ABD (NASA: Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi)
- Japonya (JAXA)
- Kanada (CSA)
- Rusya (Roscosmos)
Dünya'nın 400 km üzerinde bir yörünge yüksekliğinde, ISS'yi Dünya'dan sık sık görebiliriz. ISS, Dünya çevresinde saatte 28.800 km hızla hareket eder. ISS'nin Dünya'nın tam bir yörüngesini tamamlaması yalnızca 92 dakika sürer, bu nedenle ISS, bir günde Dünya'nın etrafında 16 tur atar. Bu, ISS'deki astronotların her gün 16 gün doğumu ve gün batımı yaşadığı anlamına gelir!
Uluslararası Uzay İstasyonu Nasıl İnşa Edildi?
Uzay istasyonu, uzayda parça parça toplandı. Tüm ISS'yi tek seferde uzaya fırlatacak kadar büyük veya güçlü bir roket yok, bu yüzden Dünya'da inşa edilemez ve uzaya fırlatılamazdı.
Bunun yerine, yavaş yavaş Dünya yörüngesinde inşa edildi. ISS'nin bir araya getirilmesi 40'tan fazla görev aldı ve ISS'yi bir araya getirmek ve sürdürmek için 221'den fazla uzay yürüyüşü gerçekleştirildi.
İlk parça 1998'de uzaya fırlatıldı ve son kısım 2011'de eklendi. İlk görev 2000 yılında gerçekleşti ve kesintisiz 22 yıldır görevler ve seyahatler sürüyor. 16 büyük güneş paneli takılı. Astronotlar, kafes kirişin merkezine bağlı modüllerde yaşıyor ve çalışıyor.
Tüm güneş panellerini yan yana sıralarsanız, sekiz basketbol sahası büyüklüğündeler. Güneş panelleri, ISS'ye güç sağlamak için mümkün olduğunca fazla güneş ışığını yakalamak için sürekli döner.
ISS'nin içi bir jumbo jet kadardır! Astronotların ihtiyaç duyduğu tüm bilimsel deneyleri ve ekipmanı ve ayrıca uyuma, egzersiz yapma ve çalışma yerlerini barındıracak kadar büyük olması gerekir. ISS'yi kontrol eden 52 bilgisayar vardır ve ISS'de aynı anda altı adede kadar astronot yaşayabilir.
İnsanları ve ekipmanı ISS'ye ulaştırmak için insanlı uzay aracı görevlerinin yanı sıra, Otomatik Transfer Araçları (ATV'ler) adı verilen bazı mürettebatsız uzay araçları (gemide astronot olmayan) vardır.
Bu uzay araçları, ISS'ye yiyecek, yakıt, ekipman ve diğer malzemeleri sağlıyor. ISS'de hava ve su geri dönüştürülse de, ISS'de altı ay boyunca üç astronotu desteklemek için yaklaşık yedi ton (7000 kg) malzemeye ihtiyaç vardır.
Uluslararası uzay istasyonu, şimdiye kadar yapılmış en pahalı nesnedir! 120 milyar dolara mal olduğu tahmin ediliyor. ISS'nin bileşenleri Dünya'nın birçok yerinde üretildi, ardından üretim ve makine montajının son aşamaları için Florida'daki Kennedy Uzay Merkezi'ne gönderildi.
Uluslararası Uzay İstasyonunda Yapılan Bazı Deneyler:
- Tek yumurta ikizi çalışması: İkizlerden biri ISS'ye uçtu ve biri Dünya'da kaldı. NASA, iki ikiz arasındaki farkı inceleyerek uzay uçuşunun insan vücudunda neden olduğu değişiklikleri izledi. Kardeşlerden biri olan Scott Kelly, ISS'de yaklaşık bir yıl geçirdi ve bu, kardeşi Mark'a kıyasla gen ifadesinde değişikliklere neden oldu.
- Maddenin yeni bir halini keşfetmek: ISS'de maddenin katılar, sıvılar, gazlar ve plazmalardan farklı yeni bir hali yaratıldı. Buna Bose-Einstein yoğuşması denir.
- Alzheimer'ı incelemek: ISS'de, Alzheimer ve Parkinson gibi hastalıklarla ilgili çalışmalar da dahil olmak üzere, insan sağlığıyla ilgili pek çok deney yapılıyor.
- Uzayda bitki yetiştirmek: Astronotlar, uzayda uzun süre kaldıklarında diyetlerini iyileştirmelerine yardımcı olan ISS'de marul gibi sebzeler yetiştirebildiler.