"Homonya Ukrayna,
Dovgo mırıldanıyordu,
Dovgo, basamaklı dovgo barınağı
Tekla-chervonila.
Aktı, aktı ve asıldı.
Bozkırlar yeşildir;
Yalan mı söyledin ve onların üstünde
Maviyi gömdüler.
Nedir o, tapınak nedir? ... "
T.G. Shevchenko, "Gaidamaki" şiirinden bir alıntı.
Dovgo mırıldanıyordu,
Dovgo, basamaklı dovgo barınağı
Tekla-chervonila.
Aktı, aktı ve asıldı.
Bozkırlar yeşildir;
Yalan mı söyledin ve onların üstünde
Maviyi gömdüler.
Nedir o, tapınak nedir? ... "
T.G. Shevchenko, "Gaidamaki" şiirinden bir alıntı.
Ukrayna'da bugün yaşanan olaylar sadece Rusya'da ve komşu ülkelerde değil, tüm dünyada geniş kitleleri ilgilendiriyor. Kırgızistan gibi diğer BDT ülkelerinde de benzer devrimci süreçlerin yaşandığı göz önüne alındığında, bu kadar artan bir ilgiye ne sebep oldu? Bu sorunun pek çok cevabı var ama bunun en mantıklı açıklaması Ukrayna'nın uygarlık ve önemli jeopolitik konumu. Bu faktörler, Doğu Avrupa bölgesinde siyasi ve kültürel etkilerin uluslararası arenadaki ana oyuncular arasındaki dağılımını belirler. Bu arada, Ukrayna'nın tüm sosyo-politik yaşamının temel özelliklerinden biri, tümüyle çatlayan kültürel ve medeniyetsel parçalanmasıdır. tarihEski Rus Devleti'nin çöküşü ve aslında tek bir siyasi ve kültürel alana son veren Moğol-Tatar istilasıyla başlayıp, mevcut ulusal devrimle bitiyor. Bu karmaşık konuyu analiz ederken, yüzyılların derinliklerine dalmamız gerekecek, çünkü Ukrayna'nın ebedi bölünmesinin sebepleri burada yatıyor ve yorumu muazzam sonuçlar doğuracak olaylar da var.
Kiev'in de ilhak edildiği Galiçya ve Volynia'nın birleşmesinden sonra 1199 yılında Roman Mstislavovich tarafından kurulan Galiçya-Volyn prensliği, Doğu Slavların Batı Avrupa Katolik uygarlığıyla birleşmesinin yolunu açan ilk devlet olarak kabul edilebilir. Prens ayrıca, o zamanlar şiddetli bir feodal savaş durumunda olan güneydoğu beyliklerini kendi yönetimi altında birleştirmeyi hayal ediyordu. Roman Mstislavovich'in ölümünden sonra, Galiçya-Volyn prensliği çöktü, ancak oğlu Daniil Galitsky onu yeniden canlandırmayı ve yönetimi altındaki Rus topraklarını sağlamlaştırmaya devam etmeyi başardı. Bununla birlikte, Moğol-Tatar işgali planlarına son verdi ve ona uygarlık ölçeğinde acımasız bir seçim sundu. Altınordu ile kötüleşen ilişkiler ve bağımsızlık arzusu onu Katolik dünyasından destek aramaya itti. Papa VI. Innocent, Galiçya-Volyn Rus'u Katolikliğe dönüştürme karşılığında ona kraliyet unvanını ve Horde'a karşı bir haçlı seferinin duyurulmasını teklif etti. Bununla birlikte, haçlı seferinin bir deklarasyondan başka bir şey olmadığı ortaya çıktı ve Prens Daniel, soyundan gelenlerin miras aldığı kraliyet unvanını korurken papalık tahtıyla ilişkilerini kesti. Ayrıca Galiçya-Volyn Rus, boyarlarla prensler arasındaki çelişkiler ve iç ekonomik kriz nedeniyle XNUMX. yüzyılın ortalarında Polonya ve Litvanya arasında, Macaristan ve Moldavya arasında parçalandı. Ukraynalı milliyetçiler için unutulmaya yüz tutmuş olan prenslik, yaşadıkları çağdan bağımsız olarak insanlar arasında mitolojik düşüncenin, "kayıp bir cenneti özlemenin" varlığını doğrulayan, Yahudiler için yıkılmış bir Kudüs gibi bir şey haline gelecektir. Böylece, SS "Galiçya" tümeninin askerleri, kollarında ve yakalarında Galiçyaca Rus'un armasını giydiler.
Litvanya, Muscovy ve İsveç arasındaki çatışma sırasında Litvanyalılar, Polonya ile Kreva Birliği'ni (1385) sonuçlandırmak zorunda kaldılar ve böylece Polonya ve Litvanya Prensliği'nin güçlü ve geniş bir devletini oluşturdular. Bu oluşum çerçevesinde, Polonya etkisinin baskın hale geldiği Litvanyalı ve Polonyalı soylu aileler arasında bir mücadele yaşandı. Bu, Rusyn topraklarındaki durumu, esas olarak köylülük ve dini alanla ilgili olarak kökten değiştirdi. Litvanya yönetimi döneminde köylüler özgür kaldılar ve pagan Litvanyalılar Ortodoksluğa hoşgörülü davrandılar ve dahası, Eski Rus devletinin mirasından, yasama ve devlet dili de dahil olmak üzere çok şey benimsemişlerdi, çünkü Litvanya'da kararname çıkarılmıştı ve farklı bir idari faaliyetler. Öte yandan Polonyalılar, sert bir dilbilimsel ve dinsel genişlemeye öncülük etmeye başladılar ve Lublin Birliği'nden (1569) sonra köylüleri tamamen köleleştirdiler. O andan itibaren Ruthenian dili ve kültürü güçlü bir Polonya etkisi yaşamaya başladı ve Ruthenian toprakları özerkliklerini kaybetti. Toplumda sosyal ve kültürel çelişkiler, siyasi konumlarını teslim eden Rus soyluları da dahil olmak üzere demleniyor. Kısa süre sonra, özel bir ölçekte ve yüksek organizasyonda farklı olmayan dağınık ayaklanmalar patlak vermeye başladı ve bu nedenle hızla bastırıldı. Mücadelelerinde başarısız olan asil doğumlu Rusinler, halklarını özgürleştirmek için daha fazla girişimden vazgeçtiler ve fatihlerin kültür ve dinini benimsemeye başladılar ve sözde "Ukraynalı seçkinler" oluşturdular.
Soyluların aksine, köylüler asimilasyona daha az duyarlıydı ve bu nedenle kültürel kimliklerini ve öz farkındalıklarını korudular. Acımasız sömürü, bazılarını toprak sahiplerinden Dinyeper'den aşağıya, yerel avcıların ve balıkçıların köylerine yerleştikleri Vahşi Alan'ın sınırına kaçmaya zorladı. Kırım Tatarlarının ve Türklerin sürekli baskınlarını püskürtmek zorunda kaldılar ve kısa süre sonra kendileri rakiplerine karşı yağmacı kampanyalar başlatmaya başladılar. Bu durum Polonya-Ukrayna kodamanları için faydalı oldu, çünkü yerel halk mallarını Müslüman baskınlarından koruyordu. Zaporozhye Sich böyle ortaya çıktı ve kültürel mirası Ukrayna milleti kavramının temelini oluşturan Zaporozhye Kazakları oluşturuldu. Kazaklar, Rusyn topraklarının Polonize edilmemiş kısmının iradesinin sözcüsü oldu ve bu nedenle sayıları istikrarlı bir şekilde artmaya devam etti. 1609. yüzyılın sonlarında Tatarlara ve Türklere karşı yürüttüğü kampanyalarla güçlenen Kazaklar, Polonya hükümetine karşı bir mücadele başlatarak hukuki ve siyasi durumlarında iyileşme sağladılar. Kazakların Rusya ile ilişkileri, belirsizliklerinden dolayı dikkate değerdi, çünkü 1618-XNUMX Polonya müdahalesine katılan onlardı. Muscovy'e, yerel halkın soygun, yağma ve zalimce muamele görmeye özel bir eğilimi ile kendilerini ayırt ettikleri. Bununla birlikte, XNUMX. yüzyılın ortalarında, Don ve Zaporozhye Kazaklarının Azak kalesini Türk kuşatmasından ortaklaşa savundukları Azak Oturumu'nun kanıtladığı gibi, Rusya ile askeri-politik bağlar güçleniyordu.
Kazak yaşlıları arasında uluslararası siyasete ilişkin görüşlerin çok farklı olması ilginçtir: Polonya ve Rus yönlerini destekleyenlere ek olarak, Türk padişahına boyun eğmeyi kabul edenler bile vardı. Uluslararası ilişkilerdeki bu tür tereddütler, Ukraynalıların sonraki tarihlerinde güncel olaylara kadar karakteristik özelliği olacaktır. Rusya tarafından desteklenen Bohdan Khmelnytsky'nin ayaklanması, Ukrayna'nın çoğunu Polonyalılardan kurtarmanın yanı sıra, özerk ama yarı devlet çarına bağlı bir oluşum yarattı. Ancak işler o kadar sorunsuz gitmedi. Muscovy ile Polonya arasındaki Vilna ateşkesi, Kazak büyüklerinden bazıları ve bizzat hetman tarafından, hala Polonya'nın bir parçası olan "Rus" topraklarının kurtuluş mücadelesine ihanet olarak algılandı. Bu nedenle, B. Khmelnitsky'nin ölümünden sonra, Kiev Rus'un görkemli topraklarında başka bir bölünme meydana geldi: Hetmanat, Sağ Banka ve Sol Banka (krala sadık) olarak bölündü ve bu bölünmeye bir iç savaş eşlik etti. Kısa süre sonra Sağ Banka Hetmanate, Hetman P. Doroshenko'nun tahttan çekilmesinden sonra düştü ve Polonya, Sağ Banka Ukrayna'yı tekrar ele geçirerek Kazakları krala hizmet etmeye zorladı. Ukrayna tarihinin bu dönemine "Harabe" adı verildi. Ancak Andrusiv ateşkesine göre, bir sonraki Rus-Polonya savaşından sonra Ukrayna toprakları neredeyse tamamen yeniden birleşti. Doğuştan Ortodoks Polonyalı bir asilzade olan Hetman Mazepa'nın (1709) ihaneti esasen Rusya'nın etkisinden kaçmak için yapılan son girişimdi, ancak Kazakların çoğu uygarlık seçimini kendi lehine değil yaptı. Rus çarları, Ukraynalıların oluşan Doğu Slav bütünlüğünden ayrılmalarını mümkün olduğunca imkansız hale getirdi: Peter I aslında Sich'i özerklikten mahrum etti ve Catherine II onu tamamen yok etti ve Kazakları Kuban'a yeniden yerleştirdi. Bu tedbirler, Osmanlı ve Polonya ile yapılan savaşların potasında doğan Ukrayna devletinin ortaya çıkmasını uzun süre engellemiştir. Zaporizhzhya Sich'i tabi kılmak ve ardından çökertmek için alınan önlemler tamamen politik ve yönetimsel nitelikteydi, çünkü Kazaklar, Rus tahtına olan tüm sadakatlerine rağmen, duruma bağlı olarak siyasi tercihlerini değiştirme eğiliminde olan son derece istikrarsız bir unsur olarak kaldılar. Sich'in dağılması, Ukraynalı milliyetçi tarihçiler için, bu olaylara ulusal bir renk vermeye çalışan "yeminli Muskovitler" tarafından neredeyse Ukrayna halkının soykırımından bahsetmek için mükemmel bir fırsat oldu.
Eski Rus devletinin önemsiz kısımları, XNUMX. yüzyılın sonunda Polonya'nın bölünmelerinden sonra Avusturya egemenliğine giren Polonya (Galiçya, Volyn) ve Macaristan'da (Uzhgorod) kalmaya devam etti. XNUMX. yüzyıla kadar, Ukrayna'nın bu bölgelerinin diğerlerinden kesildiği ortaya çıktı, bu da kültürel özgünlüklerini açıklıyor. Galiçya ve Volhynia özellikle Avrupalılaşmıştır. Bu bölgelerin sakinlerinin çoğu, Uniatizmi savunuyor. Uniatizm, Ortodoks ayinini sürdürürken Papa'nın gücünün tanınmasıdır, bu Hristiyanlık biçimi Ukrayna'da var olan aynı ikiliği ve sentetikleri içerir. Yerel kültür üzerindeki en güçlü Polonya ve Alman etkisini hissetmek için Lviv veya Ivano-Frankivsk'in tarihi kısmının mimarisine bakmak yeterli. Ancak tüm bu etkiyle Ukraynalılar izolasyonlarını ve öz farkındalıklarını korudular. Bu, köylülerin omuzlarına düşen ve öz farkındalığın artmasına neden olan Polonyalıların sert feodal baskısı ile kolaylaştırıldı ve XNUMX. yüzyılda Haidamaks'ın kitlesel ayaklanmalarına neden oldu. Bu olaylar, XIX Ukrayna edebiyatında yüceltilecek ve aynı zamanda Ukrayna kimliğinin temelini oluşturacaktır. Bu ayaklanmalar sırasında Rus İmparatorluğunun tamamen "kardeşçe değil" davrandığını ve Polonyalıların onu bastırmasına yardımcı olduğunu belirtmek gerekir.
20. yüzyılın sonunda, Rus İmparatorluğu topraklarında yaşayan I. Kotlyarevsky tarafından yazılan, halk Ukrayna dilini edebi bir dil olarak kullanan "Aeneid" adlı bir edebi eser ilk kez ortaya çıktı. Çalışmalarına, Ukrayna kökenli yükselen entelijansiyanın diğer birçok temsilcisi devam etti. Bazılarına garip gelebilecek Ukrayna milliyetçiliğinin doğuşu, tamamen klasik bir şemaya göre gelişti: önce, halk kültürüne olan ilginin tezahürü ve halk kültürüne dayalı bir edebi dilin oluşumu (T.Shevchenko'nun çalışması buna bir örnektir), sonra bu temelde bir ulus kavramı yaratılır - bir sırrın ortaya çıkışı Siyasi programı Ukrayna'nın Rusya yönetiminden kurtarılmasını talep eden Kiev'deki Cyril ve Methodius Topluluğu. Ve sonra uygulamayı izler - Ukrayna aydınlarının ve köylülüğünün bir kısmı, bağımsızlık kazanmayı ve serfliği devirmeyi umdukları Polonya ayaklanmalarını destekledi. Tüm bunların Rusya topraklarında gerçekleştiğini unutmayın. Avusturya-Macaristan hakimiyetinde olan Batı Ukrayna'da da benzer süreçler aynı anda yaşandı. Batı Ukrayna milliyetçiliğinin XNUMX. yüzyıla kadar değişmeyen dikkate değer bir özelliği var: İdeologlarının önemli bir kısmı Yunan Katolik rahiplerinin çocuklarıydı. Ukraynalıların Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'ndaki ulusal hareketi iki ana karşıt yöne ayrıldı - bağımsız bir Ukrayna adına konuşan "halk" ve Ukrayna dilinin varlığını tanımayan ve "Karpatlar'dan Kamçatka'ya kadar tek bir Rus halkı" hayalini kuran "Muskovitler". Bu Rus hayranları, Rus İmparatorluğu tarafından aktif olarak desteklendi ve Avusturya makamları tarafından zulüm gördü. Birinci Dünya Savaşı sırasında, neredeyse tamamı toplama kamplarında imha edilirken, Almanların yanında Rus ordusuna karşı, sözde "usus" veya "Ukraynalı Sich okçuları" savaştı.
Bugün devlet marşı olan ve Maidan'da öldürülen UNA-UNSO savaşçısının son yolculuğunda uğurlandığı Ukrayna marşının yazarı, tipik olduğu gibi bir Uniate rahibiydi. Marşın orijinal versiyonunda ilginç bir mısra var:
"Oh Bogdane, Bogdane
Bizim hetmane şanlı!
На-що віддавъ Украіну
Moskova'ları öldürecek miyiz?
Onuru geri ver
Başımızı eğelim
Kendimize Ukrayna diyelim
Sinami Winnie! "
Gördüğümüz gibi, Avusturya-Macaristan modelinin Ukrayna kimliği, “Muskovitler” e karşı çıkmaya dayanmaktadır. Bugün, Ukrayna milliyetçiliğinin ana ilkelerinden biri budur, buna ikna olmak için, aniden "bağımsızlık" ın radikal bir destekçisi ve Svoboda partisinden Verkhovna Rada'nın bir yardımcısı olan CPSU'nun eski parti organizatörü Irina Farion'un son Maidan konuşmalarını dinlemek yeterlidir. Bunlardan birinde, "Muscovy" in Ukraynalıların bir numaralı düşmanı olduğunu açıkça ilan ediyor. Batı bölgeleri geleneksel olarak doğu bölgelerine göre siyasi olarak daha aktiftir ve bu nedenle Ukrayna cumhurbaşkanları onları dinlemek zorundadır. Berkut ile olan çatışmaların ilk katılımcılarının önemli bir kısmı tam olarak Batı Ukrayna sakinleriydi.
XNUMX. yüzyılda olduğu gibi Ukrayna bir oligarşik devlettir, ancak iktisat açısından güç merkezi Doğu'ya kaymıştır. Güneydoğu'nun endüstriyel gelişimi nedeniyle, tüm büyük işletmeler orada bulunurken, batı bölgelerinde sadece tarım sektörü gelişmiştir. Büyük şirketlerin yeni basılmış bir temsilcisi ile yaptığı görüşmede, ülkenin Cumhurbaşkanı Leonid Kravchuk onlara şu soruyu sordu: "Ne tür bir Ukrayna inşa etmek istiyorsunuz?", Ancak net bir yanıt alamadı. Doğu'nun tüm ekonomik gücüne rağmen, politik olarak pasif kalır. Ancak, bu fikirlerin Doğu Ukrayna bölgelerinin temsilcileri arasında önemli bir desteği yok ve bazen direnişle karşılaşıyorlar. Bugün bu, yalnızca aralarında daha fazla Rus olması ve geleneksel olarak güçlü Rus kültürel ve dilsel etkisiyle değil, aynı zamanda güçlü Sovyetleşmeleriyle de açıklanıyor. Hükümet karşıtı protestolara katılırlarsa, bunun nedeni genellikle yozlaşmış hükümetin memnuniyetsizliğidir, ulusal kimliğin yükseltilmesi değil. Aslında, Ukrayna'daki "Ukraynalılık" tamamen bir kişisel farkındalık meselesidir, çünkü en radikal Ukraynalı milliyetçiler arasında bile, yalnızca Ukraynaca konuşurken ve hatta "Bıçak için Muskovitler!" görünür çelişkiden kaynaklanan bilişsel uyumsuzluk yok. Kısacası Ruslarla Ukraynalılar arasındaki sınır sadece kafada var. M.A. "Beyaz Muhafızlar" daki Bulgakov, Petliura yetkililerini memnun etmek için Rus soyadlarını Ukraynaca değiştiren ve aniden "şirimi Ukraynalılar" haline gelen fırsatçılarla alay etti.
Kiev'de olup bitenleri gözlemleyen Ruslar fikir ayrılığına düştüler ve farklı taraflar aldılar: Bir yanda milliyetçilerin çok hayal ettiği bir ulusal devrim var, öte yandan bunlar zaman zaman tamamen Rusofobik fikirlere sahip olan katılımcıları. Tarafsız açıklamanın, Ukrayna kimliği var olduğu sürece, bazı taşıyıcıları arasında Rusların ve Rusya'nın kesinlikle reddedileceğinin farkında olmalıyız. Ukrayna, her zaman toprak ve sivil bütünlüğünü kıran Batı Avrupa medeniyetinin unsurlarını içerecektir. Belki de kültürel olarak heterojen unsurlardan yaratılmış bir komşu devletin ölümüne tanık oluyoruz ve çöküşünün hemen ardından, parçaları Doğu Avrupa siyasetinin neredeyse değişmeyen kutuplarını çekecek. Bizim için en önemli şey, olanlardan değerli deneyimler çıkarmak ve sonuca koşmak değil.