Karaciğer
15 Ağustos 2015 - Vücudumuz
Karaciğer, karın boşluğunun üst sağ kısmında, diyaframın (göğüs ve karnı ayıran bir kas tabakası) altında ve mide, sağ böbrek ve bağırsakların komşuluğunda yerleşik bulunmaktadır. Karaciğerin alt kısmında safra kesesi vardır.
Bir koni görünümünde olan karaciğer, yaklaşık 1-2 kilogram ağırlığında olan koyu kırmızımsı-kahverengi bir organdır. Karaciğere kan sağlayan iki ayrı kaynak mevcuttur: 1. Karaciğer atardamarından (hepatik arter) oksijenli kan içeri akar. 2. Portal damardan, besinden zengin kan içeri akar.
Karaciğer, her zaman vücudun kan akımının yaklaşık 500 ml'sine (%13) sahiptir. Karaciğer, her ikisi de binlerce lobcuktan oluşan sağ ve sol loblar olmak üzere iki ana lobdan oluşmaktadır. Bu lobcuklar, küçük kanallara bağlıdır ve küçük kanallar daha büyük kanallara bağlanarak ana karaciğer kanalını oluşturur. Karaciğer kanalı, karaciğer hücreleri tarafından oluşturulan safrayı, safra kesesine ve onikiparmakbağırsağına (ince bağırsağın ilk bölümü) taşır.
Karaciğer İçin Faydalı Besinler
- Enginar: Özellikle karaciğerden başta azot olmak üzere toksik maddelerin atılmasına yardımcı olur. Taze olarak da tüketilmelidir. Karaciğer ilacı olarak bilinen bitkidir, karaciğerin salgı işlevini uyarır, düzenler ve güçlendirir. Böylece safra salgısı artar.Yağlı bitkiler hariç hiçbir sebze veya meyve, mineral bolluğu bakımından enginarla yarışamaz. Bol miktarda potasyum, kalsiyum ve manganezden başka A, B1 ve C vitaminleri içeren enginarın en büyük özelliği karaciğeri temizlemesi ve safranın kolay akışını sağlamasıdır.
- Devedikeni: Bu bitki hem karaciğeri yeniler hem de enfeksiyonlara iyi gelir.
- Hindiba: Karaciğeri zehirli maddelerden arındırır ve hazmı kolaylaştırır. Yaprakları salata olarak, kökleri de kaynatılıp tüketilebilir.
- Havuç: İçerdiği antioxidanlar sayesinde karaciğeri temizler.
Antioksidan bakımından zengin meyveler karaciğerin normal fonksiyonlarını yerine getirmesine yardımcı olurken zararlı toksinlere karşı koruma sağlar ve bu toksinlerin vücuttan atılma sürecini hızlandırarak genel sağlığımıza katkıda bulunur. Toksinleri temizleme görevi olan karaciğer, meyvelerden gelen antioksidanlarla birlikte çalışır ve karaciğerin üzerindeki yük bu sayede azaltılabilir. Kivi, çilek, yaban mersini ve kızılcık gibi meyveler antioksidan bakımından oldukça zengindir. Portakal, greyfurt gibi turunçgiller, erik, armut, elma gibi meyveler karaciğeri korur. Hali hazırda bir karaciğer rahatsızlığınız varsa karaciğer hasarını arttırabilecek A vitamini içeren (kavun gibi) meyveler tüketmeyin.
Tam tahıllı gıdalar düşük yağ oranı ve kompleks karbonhidrat içeriği ile sağlıklı bir karaciğer için gerekli besinler arasında yer almaktadır. Ayrıca antioksidan görevi gören ve vücut için gerekli vitaminleri, mineralleri içeren tam tahıllı gıdalar arasında buğday ekmeği, kepek, ve yulaf gevreğini sayabiliriz.
Vücudun enerjisini sağlayan ve kas dokusu oluşumunu destekleyen protein sağlıklı bir karaciğer için gereklidir. Ancak fazla protein karaciğeri yorabileceğinden uzmanlar tarafından önerilen günlük dozlarda tüketilmesi gerekir. Proteini yağlı et gibi karaciğer için pek de yararlı olmayan besinler yerine az yağlı yoğurt, peynir, soya fasulyesi, ıspanak, bezelye gibi alternatif kaynaklardan alabilirsiniz. Karaciğer hastalıkları bulunanlara doktor tarafından protein tüketimini sınırlandırmaları önerilebilir. Böyle bir durumda doğru protein miktarını belirlemek için doktorunuza danışmalısınız.
Lif içeren gıdalar yemeklerle alınan fazla yağın vücuttan atılmasına yardımcı olur. Besin lifi aynı zamanda karaciğere destek olarak vücudun temizlenmesi işlemine katkı sağlar. Mercimek, ıspanak, yulaf ezmesi, kepek, siyah fasulye, kuru fasulye gibi gıdaları beslenmenize ekleyerek almanız gereken lif miktarını alabilirsiniz. Ahududu, armut, elma ve muz gibi meyveler de lif bakımından zengindir.
Karaciğerin Görevleri
Karaciğer vucuda giren zehirli kimyasalları parçalar. P-450 enzim sistemi bu toksik kimyasallarla karşılaştığında çalışmaya başlar. Ancak bu sırada ortaya serbest radikaller çıkabilmekte ve bunlar da uzun vadede karaciğer hücrelerinde tahribata sebep olabilmektedirler. İşte bu zararlı etkiyi önlemek için antioksidanların varlığına ihtiyaç vardır.
Karaciğer Sağlığı İçin Gerekli Vitaminler
B (özellikle B6 ve B12 vitaminleri), C, E gibi vitaminler karaciğer sağlığınız için gereklidir. Bu besinler olmadan detoks sistemimizin aksama riski çoğalır ve kansere neden olan veya damar sertliğine yol açan iltihaplanmanın oluşma olasılığı artar. Birçok yiyecek ve besin doğal antioksidanlarınızın artmasına ve detoks işleminin sorunsuz bir şekilde çalışmasına yardımcı olur. Bu nedenle karaciğer sağlığımız için beslenme çok önemlidir.
B1 Vitamini
Gelişmeyi sağlar, sindirimi kolaylaştırır. Meyve şekerlerinin özümlenmesine yardımcı olur. Salgı bezlerinin faaliyetini arttırır. Şu besinlerde bulunur:
Süt, taze sebzeler, mercimek, bira mayası, koyun eti, fındık, ceviz, yumurta, portakal, ekmek, hamurişleri, nohut, balık, dana eti, kepek, sakatat, kuzu eti, sığır eti, muz, havuç, kestane, lahana, karnıbahar, un.
B2 Vitamini
Şekerin özümlenmesini sağlar. Sinir sistemini düzene sokar. Solunum sisteminin çalışmasına yardımcı olur. Şu besinlerde bulunur:
Süt, peynir, taze ve kuru sebzeler, bira mayası, koyun eti, yumurta, ceviz, fındık, ekmek, balık, patates, dana eti, salatalık, sakatat, badem, sığır eti, un.
B6 Vitamini
Dokuların yenileşmesini sağlar. Karaciğerin dostudur. Sinir sistemini düzene sokar. Cildin parlaklığı ve gerginliğini sağlar. Şu besinlerde bulunur:
Et, süt, bira mayası, koyun eti, yumurta, portakal, armut, nohut, dana eti, yeşil salatalıklar, muz, lahana, ıspanak, karaciğer, ekmek, hamurişleri, taze ve kuru fasulye.
B12 Vitamini
Siyanokobalamin veya B12 ciğer, balık ve süt ürünlerinde bulunan ve DNA metabolizmasında koenzim olarak yer alan bir vitamindir. Alyuvarların olgunlaşmasında da gereklidir. Yetersizliğinde anemi ve kilo kaybı görülebilir.
Karaciğer Nasıl Sağlıklı Kalır ve Korunur?
- Az alkol tüketin
- Karaciğerdeki kolesterol seviyesini düşüren pektin bakımından zengin portakal ve elma tüketin
- Yeşil yapraklı sebze, soğan tüketin
- Yağ alımını azaltın
- Sodyum (tuz) tüketimini azaltın
- Yüksek kolesterol içeren gıdaların tüketimini sınırlandırın
- Kahve ve çayı azaltmak karaciğerin temizlenmesine yardımcı olacaktır
- Düzenli olarak limon suyu içmek karaciğeri toksinlerden arındırır
- C ve E vitamini bakımından zengin domates tüketin
- Karaciğeri temizlerken yeşil çay içmek bağışıklık sisteminizi güçlendirir
- Günde 8 bardaktan az olmamak üzere bol bol su için
- Selenyum ve antioksidan bakımından zengin sarımsak tüketin
Karaciğere Faydalı 5 Besin
Alkol, sigara ve ilaçların vücutta en çok yorduğu organ olan karaciğerin zarar görmesini doğal yollarla önlemek mümkün. Karaciğerinizdeki zararlı toksik maddelerden kurtulmak için uzmanlar 5 besin öneriyor:
- Enginar: Enginar yaprakları safra kesesinde safra üretimini uyarır ve böylece bağırsak için kendi tahliyeyi kolaylaştırarak sindirime katkıda bulunur. Bazı çalışmalar enginar yaprağının kalp-damar sağlığına katkıda bulunduğunu ileri sürüyor. Enginar yaprağı çay gibi demlenerek yemeklerden önce 1-3 fincan içilebilir.
- Karaturp: Detoks özelliği var. Kükürt molekülleri sayesinde, aynı zamanda bağırsak içinde safra üretimini ve boşaltma sırasında karaciğerden atıkları uzaklaştırmaya yardımcı oluyor. Turpu salata yaparak tüketebilirsiniz. Daha iyi sindirilmesi için suyunu da içebilirsiniz.
- Meryem Anadikeni: Bu güçlü detoks, karaciğer için en iyi arındırıcılardan biridir. Dünya Sağlık Örgütü, Meryem Ana dikenini "alkolün neden olduğu akut ve kronik hepatit tamamlayıcı tedavisi, bazı ilaçlar ve toksik maddelerin düşmanı" olarak tanımlamıştır. Ancak hamile kadınlar ve çocuklar için uygun değil.
- Biberiye: Yunanlılar Akdeniz bölgesinde yetişen bu bitkinin faydalarını biliyordu. Tonik ve anti-enfektif özellikleri bulunur, aynı zamanda sindirim sorunlarını giderir, safra kesesini uyarır ve karaciğeri yeniler. Aşırı yorgunluk için kullanımı ideal bir bitkidir. Çay olarak günde 1 ila 3 bardak tüketilmesi sindirime yardımcı olacaktır.
- Şahtere otu: İdrar sökücü özelliği vardır. Safra üretimini uyarır ve tahliyesini kolaylaştırır. Karaciğer için iyi bir arındırıcıdır. Eczanede kapsül veya şurup şeklinde de bulunabilir. Bunun dışında bitki, yemeklerden önce 1 ila 3 bardak olarak demlenerek tüketilebilir.
Dikkat Edin: Karaciğere Zararlı Dört Şey
1. Doktor önerisi olmadan ilaç kullanmak
Pek çok ilaç ve bitkisel ürün potansiyel olarak tahrip etkisi yaratabilir. Doktor önerisi olmaksızın reçetesiz ağrı kesici, anti-romatizmal ilaçlar, antibiyotikler, bitkisel ürünlerle zenginleştirilmiş vitamin preparatlarının kullanımı toksik hepatit tablosu ve bazen karaciğer nakli gerektirebilecek ciddi karaciğer yetersizliği vakaları oluşturabilir. Aktarlarda satılan bitkisel ürünler, sanayide kullanılan bazı kimyasal maddelere maruz kalma karaciğer için ölümle dahi sonuçlanabilen toksik etkiler oluşturabilmektedir.
2. Obezite karaciğerde yağlanmaya yol açabilir
Sağlıklı beslenme, yeterli fiziksel aktivite ve kilo kontrolü tüm vücudumuz için olduğu gibi karaciğer için de çok önemlidir. Düzenli öğünler halinde bir beslenme planı ile yağ, şeker ve karbonhidrat tüketiminin azaltılması, vitamin ve mineral açısından zengin olan sebze ve meyve tüketiminin arttırılması, katkılı hazır gıdaların en aza indirilmesi gereklidir. Yoğun alkol tüketimi akut veya kronik karaciğer hastalığı nedenidir.
3. Bazı genetik hastalıklara bağlı karaciğer hastalıkları oluşabilir
Wilson hastalığı gibi bazı genetik hastalıklara bağlı karaciğer hastalıkları oluşabilir. Karaciğerin damar sistemini ve dolaşımını olumsuz yönde etkileyen lokal veya sistemik hastalıklara bağlı karaciğer hastalıkları da görülebilir. Safra yolları hastalıklarına ikincil karaciğer hastalıkları oluşabilir.
4. Hepatit virüsleri karaciğerde enfeksiyona sebep olur
Hepatit A, B ve C virüsleri karaciğere yerleşerek enfeksiyona neden olurlar. Hepatit A virüsü hasta kişilerden dışkı yolu ile çevreye yayılarak, kirli su ve ellerle ağız yolu ile bulaşır. Korunmada tuvalet ve el temizliği çok önemlidir. Hepatit A iyileşme sağlandığında kronikleşmeyen bir enfeksiyon iken hepatit B ve hepatit C enfeksiyonlarında kronik bir enfeksiyon söz konusu olabilir. Kronik enfeksiyon sessiz ve yakınmasız bir durumdan karaciğer sirozu dediğimiz belirgin karaciğer hasarına kadar ulaşabilir. Bu da çevremizde sağlıklı görünen ama hepatit B ve ya C virüslerini kanlarında taşıyan ve bulaştırma potansiyeli olan bireyler olduğu anlamına gelir.
Karaciğer Yağlanmasına Karşı Ne Yapmalı?
- Alkol, karaciğere en çok zarar veren etmenlerden biridir. Alkol kullanımı sonucunda vücutta biriken toksinler, karaciğer hücrelerine zarar vererek ölümcül sonuçlar doğurabilecek hastalıklara neden olabilir. Bu nedenle karaciğerin sağlığı için alkol tüketiminin bırakılması gerekmektedir. Eğer alkol kullanılıyorsa da; çok düşük miktarlarda ve hergün tüketmek yerine haftanın belirli günleri tüketilmelidir.
- Sakatat etleri, yağlı etler, tavuk derisi ve butu, yumurta.. gibi kolesterol ve hayvansal yağ içeriği yüksek yiyeceklerden uzak durulmalıdır. Mümkün olduğunca az yağlı yemekler tüketmeye özen gösteriniz.
- Günlük taze meyve ve sebze tüketimine özen göstermelisiniz. Özellikle karaciğerden toksik maddelerin atımına yardımcı olduğu için mevsiminde enginar tüketiminizi arttırınız.
- Karaciğer sağlığına yardımcı olur görüşü ile diyette şeker ve şekerli besinlerin tüketimini arttırmak doğru bir yaklaşım değildir, hatta aşırı miktarda şeker tüketimiyle enerji alımını arttırarak kilo artışı bile gerçekleşebilir. Kahvaltıda düzenli olarak 1-2 tatlı kaşığı bal tüketmek yeterli olacaktır. Balda bulunan cholin maddesi; karaciğer dokusunu güçlendirerek, vücut için hayati önem taşıyan fonksiyonların yerine getirilmesinde önemli bir besindir. Balın karaciğer için çok faydalı olduğu da bilinmektedir.
- Doktor tarafından önerilmeyen ilaç kullanmaktan uzak durmalısınız. Ağrı kesici ve ateş düşürücüler, kortizon türevi ilaçlar ve bazı antibiyotiklerin kullanımında, doktor tarafından önerilen doz ve sürede tedavinin gerçekleştirilmesi gerekir. Bu ilaçların aşırı dozları ya da gereksiz yere uzun vadede kullanılmaları karaciğer yapısının bozulmasına neden olabilir.
- Vücutta karaciğer yağlanmasının azaltılması için yapılması gereken önemli bir diğer nokta da günlük beslenmenizde antioksidan madde miktarının arttırılmasıdır. Değişik renkte meyve tüketmeye özen göstererek çeşitli antioksidan maddelerin alımını arttırabilirsiniz.
- Düzenli olarak fiziksel aktivite yapmayı hayatınızın önemli parçası haline getirmelisiniz.
Etiketler: Karaciğer