Afrika kıtası ikiye bölünüyor. Afrika kıtasının doğusunda meydana gelen büyük çatlak Afrika kıtası ikiye mi ayrılıyor sorularını da beraberinde getirdi. Peki Afrika kıtası neden ikiye ayrılıyor? Sorunun yanıtı için yazımıza devam edelim.
2018 yılında Kenya'nın güneybatısında dev bir çatlak meydana geldi ve bu çatlak Nairobi-Narok otobanının bir kısmının zarar görmesine sebep oldu. Büyümeye devam eden çatlak, birkaç kilometre boyunda. Ancak dünya keşke zarar gören tek şey otoban olsa denecek cinsten büyük bir sismik faaliyetle karşı karşıya. Aslında bazı değişimler bizim için fark edilemez olsa da Dünya sürekli değişen bir gezegen. Levha tektoniği ise buna güzel bir örnek.
Kenya'da oluşan çatlağı bilim insanları, Afrika kıtasının ikiye bölünmesi olarak yorumluyor. Londra Üniversitesi'nde görevli bir araştırmacı Lucia Perez Diaz Afrika kıtasında yaşanan çatlak vakasını şu şekilde açıkladı. 'Dünya sürekli olarak değişen bir gezegen. Birçok değişiklik o kadar küçük ki bunları fark etmek son derece zor. Plaka tektoniği ise bunun en iyi örneklerinden biri. Fakat Afrika kıtasında yaşanan çatlak vakası bunun biraz daha hızlandırılmış bir versiyonu.'
Peki çatlak nasıl oluşuyor? Başlangıçta, çatlağın ortaya çıkışı Doğu Afrika Rifti boyunca tektonik aktiviteye bağlandı. Ancak daha sonra bu yarığın, eski yarıklardan oluşmuş fayları dolduran yumuşak toprakların erozyonu sonucu da oluşmuş olabileği ortaya çıktı.
Dünya'nın litosfer tabakası birçok tektonik plakaya bölünmüş bir halde. Statik olmayan bu plakalar birbirlerine doğru ya da aksi yönde değişken hızlarla hareket ediyor. Ancak bu hareket mekanizmasına neyin yol açtığı henüz bilinmiyor. Fakat astenosferdeki taşınım dalgaları ve plakalar arasındaki sınırlarda oluşan gücün bu durumu ortaya çıkardığı düşünülüyor. Bu güç yalnızca plakaları hareket ettirmekle kalmıyor. Ayrıca plakaların parçalanmasına sebep oluyor ve böylece ortaya tıpkı Afrika'daki çatlak gibi örnekler çıkıyor. Böylece yeni plaka sınırları oluşuyor.
Peki Doğu Afrika'daki çatlak ne anlama geliyor?
Büyük Rift Vadisi, kuzeyde Aden Körfezi ve güneyde Zimbabve'ye kadar uzanan 3000 kilometrelik bir alanı kapsıyor. Vadi, Afrika plakasını Somali ve Nübye plakası olarak ikiye ayırıyor. Büyük Rift Vadisi'nde meydana gelen tektonik faaliyetler Etiyopya, Kenya ve Tanzanya'yı kapsayan bir bölgede yaşanıyor. Kenya'da oluşan çatlağın ise sebebi vadide yaşanan bu tektonik hareketler.
Yatay genişleme kuvvetine maruz kalan litosfer tabakası gerinerek daha ince hale geliyor. En sonunda ise parçalanarak çöküntü vadisinin yeniden şekillenmesine sebep oluyor. Bu sürece katkı sağlayan diğer etmenler ise volkanik ve sismik faaliyetler. Kıtasal kırılmaların ilk aşamasında vadi oluşumları meydana geliyor. Eğer kırılma başarılı olursa bu sefer yeni bir okyanus tabanı ortaya çıkıyor.
138 milyon yıl önce buna benzer bir durum meydana gelmiş ve Güney Amerika ve Afrika kıtası birbirinden ayrılmıştı. İki kıtanın ayrılmasıyla ise Güney Atlas Okyanusu ortaya çıktı. Doğu Afrika Vadisi ise son derece aktif bir alan. Bu vadinin altında yüksek oranda manto yükselmesi yaşanıyor. Yükselen manto toprak litosferi yukarı itiyor ve zemin ısısını artırarak zemini zayıflatıyor.
Büyük Rift Vadisi ise vadi oluşumu gözleme açısından son derece iyi bir bölge. Vadinin daha genç olduğu güney tarafında esneme oranları düşük ve faylanma geniş bir bölgede ortaya çıkıyor. Afar bölgesi ise volkanik kayalarla çevrili. Buna göre bu bölgede litosfer son derece zayıfladı ve kırılma noktasına ulaştı. Kırılma durumunda yeni bir okyanusun açığa çıkması bekleniyor. En sonunda on milyon yıllık bir süreçte vadinin tamamı deniz suyu ile çevrelenecek. Okyanus suyu vadi boşluğuna adeta hücum edecek ve Hint Okyanusu'nda Afrika Boynuzu'nu da içerisine alan Etiyopya ve Somali'nin yer aldığı büyük bir ada oluşacak.
Otoyolları parçalayan fay hatlarının oluşması gibi dramatik olaylar, kıtasal yarılma olayının ne kadar önemli olduğunu göstermektedir. Buna rağmen bu tür jeolojik olaylar aşırı yavaş gelişir ve birçokları bunun farkına varmaz bile. Afrika'daki çatlak ise son dönemde artık fark edilir bir hale gelmiş. Bakalım bizler dünya haritasında meydana gelecek olan bu çarpıcı değişikliği görebilecek miyiz? Afrika'da meydana gelen bu çatlakla ilgili görüşlerinizi ise yorumlar kısmından bize yazmayı unutmayın.
Bir önceki yazımız olan Dünyanın En Sıradışı Arabala Tasarımları - Yolda Görürseniz Şaşırmayın başlıklı makalemizde modifiye araba, sıradışı araba ve story hakkında bilgiler verilmektedir.