Andrei Tarkovsky Kimdir?
Andrei Arsenyevich Tarkovsky (Rusça: Андрей Арсеньевич Тарковский; (4 Nisan 1932 – 29 Aralık 1986) İvanovo Oblastı’ndaki Zavrazhye köyünde doğdu. Babası, Ukrayna’nın Kirovohrad kentinde yaşayan en önemli Rus şair Arseny Alexandrovich Tarkovsky, annesi Maxim Gorky Edebiyat Enstitüsü’nden mezun olan Maria Ivanova Vishnyakova’ydı.
Andrei Tarkovsky çocukluğunu Yuryevets’te geçirdi. 1937’de babası kendilerini terketti. Bu Andrei çok kötü etkileyen trajik bir olaydı. Tarkovsky annesiyle birlikte kaldı ve kendisi ve kız kardeşi Marina’nın, bir matbaada prova okuyucusu olarak çalıştığı Moskova’ya taşındı. 1939’da, Tarkovsky 4 554 School Moskova Okulu’na kaydoldu. Savaş sırasında aile, Yuryevets’e gitti. 1943’te ailesiyle Moskova’ya dönen Andrei burada babasıyla tekrar karşılaşacaktı.
Tarkovsky’nin babası, savaştan sonra bir ampute bacakla geri döndü.
Tarkovsky anne, oğlunun sanat ve müzik alanında eğitim görmesini istedi.Annesinin teşvikleri sayesinde Andrei bir müzik okulunda piyano öğrendi ve bir sanat okulunda derslere katıldı. Edebiyatla ve özellikle şiirle ilgilendi. Aile, Moskova’nın merkezinde, Moskova’daki Zamoskvorechye Bölgesi’ndeki Shshipok Caddesi’nde yaşıyordu.
Çocukluğunun birçok anısı, daha sonra The Mirror filmine yansıdı.
Liseden mezun olduktan sonra, 1951’den 1952’ye kadar, Andrei Tarkovsky Moskova’daki Doğu Enstitüsünde Arapça okudu. Kısa süre sonra bu uzmanlığa ilgisini kaybetti ve çalışmalarını bitirmeyip yarıda bıraktı. Krasnoyarsk’taki Turukhansk yakınlarındaki Kureikye nehrinde bir araştırma gezisine katıldı. Bu süre zarfında Taiga’da film ile ilgilenmeye karar verdi.
Bu olay sinema sektörü için büyük bir olaydı…
1954’teki araştırma gezisinden döndükten sonra, Tarkovsky Devlet Sinematografi Enstitüsü’ne (VGIK) başvurdu.
Rusya’nın en prestijli üniversitelerinden biriydi ve Andrei çok sıkı bir yarışmayı geçmek zorundaydı. Ama sınava giren Andrei’ydi tabi ki geçecekti.
Giriş testini başarıyla geçen Tarkovsky, film yönetmenliği programına kabul edildi. Kruşçev dönemi, genç film yönetmenleri için yeni fırsatlar sundu. 1953’ten önce, yıllık film üretimi düşüktü. 1953’ten sonra, çoğu yeni olan yönetmenler tarafından daha fazla film çekildi. Kruşçev Thaw, Sovyet toplumunu adeta açtı ve batı edebiyatına, filmlerine ve müziklerine izin verdi. Bu, Tarkovsky’ye İtalyan neorealistleri, Fransız Yeni Dalgasını, Kurosawa, Buñuel, Bergman, Bresson gibi yönetmenlerin filmlerini görme şansı verdi. Bu yönetmenler Andrei için çok önemli bir rol model haline geldi.
Tarkovsky’nin öğretmeni ve danışmanı, daha sonra Shukshin ve Konchalovsky gibi etkili filmlerin yönetmenleri olacak birçok film öğrencisine ders veren Mikhail Romm’dan başkası değildi. 1956’da Tarkovsky, ilk kısa filmi, Ernest Hemingway’in kısa öyküsünden uyarlanan The Killers’ı yönetti. VGIK’te ders veren film yönetmeni Grigori Chukhrai, Tarkovsky’de önemli bir etki bırakmıştı. Öğrencisinin yeteneğinden etkilenen Chukhrai, Tarkovsky’ye Clear Skies adlı filmi için yönetmen yardımcısı olarak yer verdi. Tarkovsky başlangıçta ilgi gösterdi, ancak daha sonra çalışmaları ve kendi projeleri üzerinde yoğunlaşmaya karar verdi.
1957’de Andrei Tarkovsky, onunla birlikte çalışan Irma Rausch ile evlendi.
Evlilikleri 1970 yılına kadar sürdü.
Tarkovsky ,1961’de New York Öğrenci Filmleri Festivali’nde birincilik ödülünü kazandı.
Tarkovsky’nin ilk uzun metraj filmi 1962’de çekilen Ivan’ın Çocukluğuydu. Filmi, projeyi iptal etmek zorunda kalan yönetmen Eduard Abalov’dan devralmıştı.
Film, Tarkovsky’ye uluslararası beğeni kazandırdı ve 1962’de Venedik Film Festivali’nde Altın Aslan ödülünü kazandı. Aynı yıl 30 Eylül’de, Irina Raush ile evliliğinden ilk oğlu Arseny doğdu.
Vladimir Bogomolov’un “Ivan” hikayesine dayanan filmde, yönetmen kendisinin ve neslinin çocukluğunun savaşla nasıl bölündüğünü anlatıyor.
Ancak “İvan’ın Çocukluğu” sadece sıradan bir savaş filmi değildi. Daha çok bir kıyamet fotoğrafıydı. Savaşın ortasına kıyameti yaşayan çocuklar ve saflığın bir sembolü olan çocukların yaşadıkları
“Andrei Rublev” resmi biyografik olarak tasarlandı, ancak türün çok ötesine geçti. Tarkovsky imkansızı başardı: Maddi olmayan varoluş içine giren öykülerle natüralizm resminin gerçeği. Bu filmin gizemidir. Yaşam ile ideal arasındaki boşluk- derin insanlarda acı çekmenin nedeni. Uyum uyumsuzluktan doğar. Filmin sonunda – bir güneş ışığı söndürür. Siyah beyaz, neredeyse umutsuz bir gerçeklikten sonra – fresklerin ve ikonların renkli güzelliği. Resmin anlamı – ışık karanlıktan ortaya çıktı.
1979’da Tarkovsky ikinci kez evlendi.
70’lerin başında Tarkovsky, zeminini kaybeden bireyin dramına bakıyor. Kahramanları “Solaris” in soğuk alanından ve “Stalker” in ekolojik korkudan ve sanatçının yalnızlığını yansıtan “ayna” dan geçti. 1970’te Andrei Tarkovsky, 1965’ten beri asistanı olan Larisa Kızılova ile evlendi. Çocuk bekleyen çiftin, 1970 yılında bir Oğulları doğdu. Adı Andrei’ydi.
Stanislaw Lem’in romanından sonra çekilen “Solaris”, orijinal kaynağından çok farklıydı. Roman, uzay ve uzaya olan temaslarının zorluğu veya imkansızlığı hakkındaydı. Lakin Tarkovsky’nin filminde asıl mesele, insan ve insanlığını kaybetmiş insan arası çatışmaydı.
Andrei Tarkovsky’nin en kişisel filmi olan “The Mirror”, ona yaşadıkları detaylar ve aile anılarını bolca içerir. Bu, geçmiş ve bugünün nasıl birleştiğiyle ilgili bir hikâyeden uyarlanmadır.
Sinemalar “Stalker” filmini yayınladığında, ana karakterin isteklerinin yerine getirilmesini ümit eden insanlara yönlendirdiği bölge sadece bir hayaldi. Bugün bunu büyük bir belanın başarılı bir kehaneti olarak görüyoruz.
1986 yılının Nisan ayında Çernobil benzer bir otuz kilometrelik bölge oluşturdu.
Alegorik bir film olan ‘’Stalker’’, adeta modern dünyanın bir yansımasıdır. İnsanoğlu çıkmaza girmiş durumdadır, ama film ‘’çıkmazdan çıkabilmenin mümkün olduğunu’’da söyler aslında.
Film, Strugatsky’nin “Yol Kenarı Pikniği” adlı romanından uyarlanmış olmasına rağmen her zamanki gibi kaynağından farklıydı, Tarkovsky yorumları eklemeyi unutmamıştı.
“Fedakârlık” filmi neredeyse Ukrayna’daki korkunç olaylarla çakıştı. Bütün Batılı gazeteler Tarkovsky’nin Çernobil’de gerçekleşen nükleer felaketi öngördüğünü ve filmin bununla ilgili olduğunu yazdı.
Tarkovsky’nin filmleri sadece bilim kurgu değildi.
Onlar gizemdi ve onlar şiirdi.
1979 yazında Tarkovsky, uzun zamandır arkadaşı olan Tonino Guerra ile birlikte Zaman Yolculuğu belgeselini çektiği İtalya’ya gitti.
Tarkovsky, Nostalji fimini çekmeye başlamak için 1982’de İtalya’ya döndü. Kendi ülkesine geri dönmedi. Mosfilm şirketi projeden çekilirken, filmi İtalyan RAI tarafından sağlanan finansal destekle tamamlamak zorunda kaldı. Tarkovsky filmi 1983’te tamamladı. Nostalji, Cannes Film Festivali’nde sunuldu ve FIPRESCI ödülünü ve Ekümenik Jüri Ödülünü kazandı. Tarkovsky aynı zamanda Grand Prix du cinéma de yaratılışını Robert Bresson ile paylaştı. Sovyet yetkililer, filmin Palme d’Or’u kazanmasına engel oldu. Bu, Tarkovsky’nin Sovyetler Birliği’nde bir daha hiç çalışmayacağı kararını almasına neden oldu.
1984’ün çoğunu The Sacrifice filmini hazırlamak için harcadı. 10 Temmuz 1984’te Milano’da düzenlenen basın toplantısında, Sovyetler Birliği’ne asla geri dönmeyeceğini ve Batı’da kalacağını açıkladı. Bunu yapmak zor bir seçimdi, çünkü bu kararla, memleketinde muhalif, dışlanmış bir insan olacaktı. Yaşanan tüm olumsuzluklara rağmen Tarkovsky ülkesini, Rusya’yı tüm kalbiyle sevdi. Ancak Sovyetler Birliği’nde çalışamazdı, sansürden nefret ediyordu.
En ünlü Rus yönetmen olmasına rağmen, her zaman borçluydu, çünkü sık sık işsiz ya da çok kötü para alıyordu. Ancak Tarkovsky arkadaşlarının çoğu, Larisa Tarkovskaya’nın böyle bir karar vermesi için kocasını etkilediğini düşünüyor.
Tüm bu yaşananlar meydana gelirken, oğlu Andrei Jr. hala Sovyetler Birliği’ndeydi çünkü ülkeyi terk etmesine izin yoktu. Andrei Tarkovsky çok acı çekti, çünkü sevgili çocuğunu çok özlemişti. Arkadaşları, aileyi yeniden birleştirmek için her türlü yolu denedi.
1985 yılında İsveç’te The Sacrifice adlı filmi çekti. Yıl sonunda kendisine akciğer kanseri teşhisi kondu. 1986 Ocak’ında Paris’te tedaviye başladı ve sonunda Sovyetler Birliği’nden ayrılmasına izin verilen oğlu da yanına katıldı. The Sacrifice, Cannes Film Festivali’nde sunuldu ve Grand Prix Spécial du Jury, FIPRESCI ödülü ve Ekümenik Jüri Ödülü’nü aldı. Tarkovsky hastalığından dolayı katılamadığı için ödüller oğlu Andrei Jr. tarafından toplandı.
Tarkovsky’nin son günlüğünün son yazısında (15 Aralık 1986) şöyle yazdı: “Lakin artık gücüm kalmadı ve sorun tam olarak bu“. Günlükler ölümünden sonra 1989’da ve 1991’de İngilizce olarak yayınlandı.
Tarkovsky, 29 Aralık 1986’da Paris’te öldü. 3 Ocak 1987’de Fransa’daki Sainte-Geneviève-des-Bois’deki Rus Mezarlığı’na gömüldü.
Rusya’da 1990’ların başında, Tarkovsky’nin doğal sebeplerden ölmediği, KGB tarafından öldürüldüğü iddia edildiğinde büyük bir tartışma çıktı. Bu hipotezin kanıtı, Viktor Chebrikov’un Sovyet hükümetinin ve KGB’nin Tarkovsky’nin Sovyet karşıtı propagandası olarak gördüklerini ve bunu önlemek için Tarkovsky’yi yok etme emrinin verdiğini iddia eden eski birkaç KGB ajanlarının tanıklığını içeriyor. Diğer kanıtlar 1991 darbesinden sonra ortaya çıkan birkaç notu ve Tarkovsky’nin doktorlarından birinin, kanserinin doğal bir nedenden gelmediğini iddia ettiği iddiasını içerir.
Tabi hangisi doğru bilemiyoruz her halükarda kendisi büyük bir yönetmendi.
Bir sonraki yazımızda görüşürüz..
Sağlıcakla…