1 Uçurtma Avcısı KHALED HOSSEINI Dialoq.info Khaled Hosseini Afganistan, Kabil'de bir diplomatın oğlu olarak doğdu. Ailesi, 1980'de Amerika Birleşik Devletlcri'nden siyasi sığınma hakkı elde etti. Halen Kuzey Cali-fomia'da yaşamaktadır ve doktorluk mesleğini sürdürmektedir. İlk romanı Upurtma Avcm'nm ardından Bin Muhterem Güneş yazarın ikinci romanı. Türkçesi: Püren Özgören Püren Özgören Adana'da doğdu. Avusturya Lisesi'ni bitirdikten sonra University of Miami'de dil eğitimi aldı. 1984'tcn bu yana sürdürdüğü çeviri çalışmaları arasında, tanınmış pek çok yazarın eseri bulunmakta: Roman Polanski, Vanessa Redrgra-ve ve Erje Ayden'in otobiyografileri, Yukio Mişima'dan Bereket Denizi dörtlemesi, Henry Miller'dan Çtlgm Üflü, Lawrence Durrell'dan Kara Defter, George Onvell'dan Birmanya Günleri, Emest Hemingway'den Cennet Bahfcsi, Truman Capote'den Bukalemunlar İpin Müzik, Çinli çağdaş yazar Cang Şian-liyen'den Erkeğin Tansı Kadın ve Ölmeye Alı/mak, Roald Dahl'dan Öptüm Seni, Nobelli yazar Toni Morrison'dan Cennet ve Sevilen, Bedri Baykam'dan Maymunların Resim Tapma Hakkı. Çağdaş Dünya Edebiyatı 60 Dizgi: Bahar Kuru 2007 by ATSS Publications LLC 2008; bu kitabın Türkçe yayın haklan Akçalı Ajans aracılığıyla Everest Yayınlan'na aittir Baam: Nisan - Temmuz 200S 5. Basım: Ağustos 2008 ISBN: R EVEREST YAYINLARI
2 BİR Aralık 2001 Bugün neysem, on iki yaşındayken, 1975 kışının o karanlık, buz gibi gününde oldum. Tam anını çok iyi anımsıyorum; yıkık, toprak bir duvann arkasına çömeimiş, donmuş derenin yakınındaki dar, çıkmaz sokağa bakıyordum. Üzerinden çok uzun zaman geçti; ama geçmiş için söylenenler yanlış. Ben onun nasıl gömüleceğini öğrendim. Her ne kadar geçmiş pençeleriyle kendine bir çıkış yolu açmayı becerse de. Şimdi düşününce, o boş sokağa son yirmi altı yıldır bakmakta olduğumu fark ediyorum. Geçen yaz, dostum Rahim Han beni Pakistan'dan aradı. Onu ziyarete gitmemi istiyordur Kulağımda ahize, mutfakta 1 dururken, karşı uçtakinin yalnızca Rahim Han olmadığını biliyordum. Kefareti ödenmemiş günahlarımla dolu geçmişim-di. Telefonu kapadıktan sonra, Golden Gate Park'ın kuzey ucundaki Spreckies Göiü'nün kıyısında yürüyüşe çıktım. Erken öğleden sonra güneşi, düzinelerce minyatür teknenin canlı, kıvrak bir esintinin itkisiyle gezindiği suda ışıldıyordu. Başımı kaldırıp bakınca gökyüzünde süzülen, uzun, mavi kuyruklu, bir çift kırmızı uçurtma gördüm. Parkın batı tarafındaki ağaçların epeyce yukarısında, yel değirmenlerinin üstünde salınıyorlardı; aşağıya, artık memleketim dediğim San Francisco kentine bakan bir çift göz gibi. Ve ansızın, Hasan kulağıma fısıldadı: Senin if in, bin tane olsa yakalarım. Hasan, tavşandudaklı uçurtma avcısı. Bir söğüt ağacının yakınındaki tahta sıraya oturdum. Rahim Han'ın telefonu kapatmadan hemen önce, aklına son anda gelivermiş gibi söylediği şeyi düşündüm: Yeniden iyi biri olmak mümkün. Bir kez daha yukarıya, ikiz uçurtmalara baktım. Hasan'ı düşündüm. Baba'yi. Ali'yi. Kabil'i. Her şeyi değiştiren o 1975 kışına kadar olan yaşamımı. Her şeyi değiştiren ve beni bugün neysem o yapan kışı. 2 iki Çocukken, Hasan'la birlikte babamın evindeki araba yolunun iki yamnda sıralanan kavak ağaçlarına tırmanır, bir ayna parçasıyla komşu evlerin camlarına ışık tutar, komşuları kızdırırdık. Pantolonlarımızın ceplerini dut kurusu ve cevizle doldurur, yüksek dallardan ikisine, ata biner gibi, karşılıklı yerleşir, çıplak ayaklarımızı aşağıya sarkıtırdık. Dudan yerken aynayı elden ele geçirir, birbirimize ceviz fırlatır, kıkırdar, gülerdik. Hasan'ı o ağacın üzerinde hâlâ görebiliyorum; yapraklann arasından sızan güneş ışığı, meşeden oyulmuş bir Çin bebeği kadar toparlak, kusursuzcasına yuvarlak yüzüne vuruyor: düz, yayık burnu, bambu yapraklarını andıran kısık, hafif çekik, ışığa göre san, yeşil, hatta safire dönen gözleri. Biraz düşük, küçük kulaklan, son anda eklenivermiş bir 3 uzantıyı andıran sivri, sert çenesi gözümün önünde. Ve yank dudağı; Çin bebeğini yapan ustanın elindeki keski kaymış ya da adam yoruluvermiş, dikkati dağılmış gibi, üstdudağın hemen soluna atılan o çentik. Bazen, o ağaçların tepesinde Hasan'ı sapanıyla komşunun tek gözlü Alman kurduna ceviz fırlatmaya razı ederdim. Hasan bunu yapmak istemezdi, ama ben istersem, gerçekten istersem beni kurnazdı. Hasan benim hiçbir isteğimi geri çevirmezdi. Sapan kullanmada üstüne yoktu. Hasan'ın babası Ali bizi bu durumda yakalayınca kızardı - onun kadar tatlı, iyi huylu biri ne kadar kızabilirse, elbette. Parmağını sallar, inin çabuk, derdi. Aynayı elimizden alıp annesinin bir sözünü yinelerdi: Şeytan namaz kılan Müslümanlara ayna tutar, akıllarım çelmeye çalışırmış. Oğlunu sertçe süzerek, eklerdi: "Bunu yaparken de gülermiş." Hasan ayaklarına bakar, "Evet, Baba," diye mırıldanırdı. Ama beni asla ele vernsezdi. Ayna fikrinin de, tıpkı komşunun köpeğine ceviz atmak gibi, benden çıktığını asla söylemedi. Kavaklar çift kanadı, üzeri dövme demirden motiflerle bezeli bahçe kapısına ulaşan, kırmızı tuğla döşeli araba yolunun iki yanına sıralanmışa. Kapı, babamın arazisine açılıyordu. Evimiz tuğla yolun sol tarafindaydı; araba yolu evin arkasındaki bahçede son buluyordu. Herkes, Baba'nın yaptırdığı evin, Vezir Ekber Han bölgesindeki en güzel ev olduğunu söylerdi; burası, Kabil'in kuzeyinde yer alan, yeni ve zengin bir mahalleydi. Kimilerine göreyse Kabil'in en güzel eviydi. İki yam gül ağaçlarıyla kaplı geniş bir çimenlik, mermer zeminli, geniş pencereli, büyük binaya uzanıyordu.
3 Baba'nın İsfahan'da eliyle seçtiği geometrik desenli, mozaik fayanslar dört banyonun zeminini kaplıyordu. Kalküta'dan getirdiği, yaldız işlemeli halılar duvarları süslüyor, tonozlu tavandan kristal bir avize sarkıyordu. Üst katta benim yatak odam, Baba'nın yatak odası ve "sigara odası" diye bilinen, her zaman tütün ve tarçın kokan çalışma odası vardı. Babamla arkadaşları, Ali'nin sunduğu akşam yemeğinin ardından bu odaya çekilir, siyah, deri koltuklara yayılırlardı. Pipolarını doldurur (Baba buna "pipoyu beslemek" derdi), en sevdikleri konulardan söz ederlerdi: siyaset, iş, futbol. Bazen Baba'ya yanlarında oturup oturamaya-cagımı sorardım, ama o kapının eşiğine dikilir, "Hadi ama," derdi. "Bu, yetişkinlerin zamanı. Neden gidip kitap filan okumuyorsun?" Sonra, kapıyı kapatırdı; ben orada öylece kalır, neden bütün zamanını hep yetişkinlere ayırdığını merak ederdim. Eşiğe oturur, dizlerimi göğsüme çekerdim. Orada bir, bazen iki saat oturur, içeriden gelen kahkahaları, gevezelikleri dinlerdim. Aşağıdaki oturma odasında, içinde özel olarak yaptırılmış dolaplar bulunan, genişçe bir girinti vardı. Kavisli duvara çerçeveli aile resimleri asılıydı: Büyükbabamla Kral Nadir Şah'm 1931'de, Şah'm suikastından iki yıl önce çekilmiş, eski, damarlı bir fotoğraf; ölü bir geyiğin başında duruyorlar, ayaklarında dizlerine kadar gelen çizmeler, omuzlarında av tüfekleri. Annemle babamın düğün fotoğrafı da vardı; babam siyah takım elbisesiyle göz alıcı, annem gelinlikli, gülümseyen, genç bir prenses. Sonra, babamla en iyi dostu ve iş ortağı Rahim Han'ı, evimizin önünde dururken gösteren, bir başka fotoğraf; ikisi de çok ciddi - ben henüz bir bebeğim, Baba beni kucağma almış; yüzü yorgun, asık. KoUanndayım, ama parmaklarımı Rahim Han'ın serçeparmağına dolamışım. Bu kavisli duvar, oturma odasını yemek salonuna bağlardı; salonun ortasındaki maun masa, otuz konuğu rahatça ağırlayabilecek genişlikteydi - masraflı, gösterişli partilere düşkün olan babam sayesinde, neredeyse her hafta ağırlardı 5 da. Yemek salonunun öteki ucunda kışın sürekli yanan, yüksek, mermer bir şömine vardı. Geniş, sürgülü bir kapı bir dönümlük arka bahçeye ve dizi dizi kiraz ağaçlarına bakan, yarım daire biçimindeki terasa açılıyordu. Baba ve Ali doğudaki duvarın dibinde küçük bir sebze bahçesi yetiştirmişti: domatesler, nane, yeşil biber ve bir türlü ürün vermeyen mısırlar. Hasan'la ikimiz oraya "Hasta Mısır Duvarı" derdik. Bahçenin güney ucunda, bir yenidünya ağacının gölgesinde hizmetkârların evi vardı; Hasan'ın babası Ali'yle birlikte yaşadığı küçük, mütevazı, toprak kulübe. Hasan işte orada, o küçük müştemilatta 1964 yılında doğmuş; beni doğururken can veren annemin ölümünden tam bir yıl sonra. O evde yaşadığım on sekiz yıl boyunca, Hasan'la Ali'nin kulübesine yalnızca üç-beş kez girdim. Güneş tepelerin ardına çekilip biz de nihayet oyun oynamaya son verince, Hasan'la yollarımız ayrılırdı. Ben güllerin arasından geçip Baha'nın malikânesine yollanırdım, Hasan da doğduğu ve bütün yaşamını geçirdiği, döküntü kulübeye. Temiz, eşyasız, bir çift gazyağı lambasıyla aydınlatılan, loş bir yer olduğunu anımsıyorum. Odanın iki karşı köşesine iki döşek konmuş, aralarına da yıpranmış, saçaklan erimiş bir Herati kilimi atılmıştı; bir köşede de, Hasan'ın resim yaptığı tahta masayla üç ayaklı bir tabure dururdu. Duvarlar, üzerine boncuklarla Allah-ü ekber yazısı işlenmiş olan, tek bir örtünün dışında çıplaktı. Baba örtüyü Meşat'a yaptığı yolculukların birinden, Ali'ye armağan getirmişti. İşte Sanaubar, Hasan'ı 1964'te, soğuk bir kış günü bu küçük kulübede doğurmuştu. Ben annemi doğum sırasındaki aşırı kanama yüzünden kaybetmişim, Hasan da annesini bir haftalıkken kaybetmiş. Çoğu Afgan'ın ölümden de beter de- 6 diği bir alınyazısı yüzünden: Kadın, gezgin bir şarkıcı ve dansçı kumpanyasıyla kaçmış. Hasan annesinden hiç söz etmezdi; böyle biri hiç var olmamıştı sanki. Onu rüyasında görüp görmediğini merak ederdim; nasıl bir kadın olduğunu, şu an nerede bulunduğunu. Hasan da onu merak ediyor muydu? Özlüyor muydu -benim hiç tanımadığım annemi özlediğim gibi? Bir gün evden çıkmış, yeni başlayan İran filmini görmek için Zainab Si-neması'na doğru yürüyorduk; İstiklal Ortaokulu'nun yakınındaki askeri kışladan geçen kestirmeye saptık - Baba o yolu kullanmamızı yasaklamıştı, ama o sırada Rahim Han'la birlikte Pakistan'daydı. Kışlayı çeviren çitin üstünden atladık, küçük dereyi geçtik ve eski, terk edilmiş tankların toz bağladığı, boş, toprak araziye çıktık. Birtakım askerler bu tanklardan birinin gölgesine toplanmış sigara içiyor, iskambil oynuyordu. İçlerinden biri bizi gördü, yanındaki arkadaşını dürttü, sonra Hasan'a seslendi. "Hey, sen!" dedi. "Seni tanıyorum." Onu daha önce hiç görmemiştik. Kafası tıraşlı, tıknaz bir adamdı; yanaklanndaki siyah kıl dipleri belirgindi. Bize sınöş biçiminden, bakışlanndan ürkmüştüm. "Yürümeye devam et," diye fısıldadım Hasan'a. "Sen! Hazara! Seninle konuşuyorum, yüzüme baksana!" diye haykırdı er. Sigarasını yanındakine verdi, baş ve işaret parmaklannı birleştirip halka işareti yaptı. Öteki elinin orta parmağını da bu halkaya soktu. Soktu,
4 çıkardı, soktu çıkardı. "Anneni tanırdım, biliyor musun? Hem de çok iyi tanırdım. Şu karşıdaki derenin kıyısında onu becerdim." Askerler güldü. Bir tanesi, domuz gibi cıyakladı. Hasan'a, Durma, yürümeye devam et," dedim. "Ah, öyle tadı, sıkı bir deliği vardı ki!" diye bağırdı asker; ötekilerin ellerini sıkıyor, pis pis sıntıyordu. Daha sonra, film 7 başlayınca, karanlıkta Hasan'ın hıçkırdığını duydum. Yaşlar yanaklarından sel gibi akıyordu. Uzandım, kolumu omzuna doladım, onu kendime çektim. Başını göğsüme yasladı. "Seni başkasınla karıştırdı," diye fısıldadım. "Seni başkasıyla karıştırdı." Sanaubar'ın evden kaçmasına aslında kimsenin şaşırmadığını duymuştum. İnsanlar asıl, Kuran'ı ezbere bilen Ali kendisinden on dokuz yaş küçük, çok güzel ama töre nedir bilmeyen, adı kötüye çıkmış Sanaubar'la evlendiği zaman şaşırmışlar. Ali gibi o da hem Şii hem de etnik köken olarak Ha-zara'ydı. Birinci dereceden kuzeni olduğu için de, en doğal eş adayıydı. Ama bu benzerliklerin dışında, Ali'yle Sanaubar'ın hiçbir ortak özelliği yoktu - en azından dış görünüş açısından. Sanaubar'ın, dedikodulara bakılırsa, pek çok erkeği günaha sokan parlak, yeşil gözlerine, cilveli yüzüne karşılık Ali doğumda meydana gelen ve yüzünün alt kısmındaki kasları etkileyen felç yüzünden asla gülümseyemez, sürekli asık yüzle dolaşırdı. Taş yüzlü Ali'nin sevinmesi ya da üzülmesi çok tuhaf bir görüntüydü, çünkü yalnızca o çekik, kahverengi gözleriyle gülümser ya da hüzünlenirdi. Gözlerin ruhun aynası olduğu söylenir. Bu söz, kendini salt gözleriyle dışavuran Ali için söylenmişti sanki. Sanaubar'ın kışkırtıcı, müstehcen yürüyüşü ve çalkalanan kalçaları sayısız erkeği baştan çıkarmış. Oysa Ali'nin çocuk felci yüzünden kısa kalan, çarpık sağ bacağı (aradaki kâğıt inceliğindeki kas sayılmazsa), bir deri bir kemikti. Bir gün, ben sekiz yaşındayken Ali'yle birlikte pazara nan almaya gidişimizi anımsıyorum. Bir şarkı mırıldanarak arkasından gidiyor, yürüyüşünü taklit ediyordum. Zayıf, kemikli bacağını yeri süpürür gibi, dairesel bir harekede savuruşunu, o ayağını yere her basışında inanılmayacak kadar sağa yatan bedenini izliyordum. Her adımda yere devrilmemesi, küçük bir mucize 8 gibiydi. Ona öykününce, az kaldı yolun kenarındaki hendeğe yuvarlanıyordum. Bunun üzerine kıkır kıkır gülmeye başladım. Ali dönüp bakınca onun taklidini yaptığımı gördü. Hiçbir şey söylemedi. Ne o zaman, ne daha sonra. Yalnızca yürümeye devam etti. Ali'nin yüzü ve yürüyüşü mahalledeki bazı küçük çocukları korkuturdu. Ama asıl sorun, daha büyük oğlanlardı. Onu sokaklarda kovalar, önlerinden topallayarak geçen bu adamla acımasızca alay ederlerdi. Kimisi ona Babalu derdi - kukla adam. "Hey, Babalu, bugün kimi yedin, bakalım?" diye haykırırlardı bir ağızdan, kahkahalarla gülerek. "Kimi yedin, ha, seni yassı burunlu Babalu?" Ona 'yassı burun' diyorlardı, çünkü Ali'yle Hasan'ın yüz hadan Hazara ırkına özgü, tipik Moğol özellikleri taşıyordu. Yıllarca, Hazaralar hakkında bildiğim tek şey de buydu zaten; Moğollarla aynı soydan geldikleri ve şu ufak tefek Çinlilere benzedikleri. Okul kitaplarında onlardan neredeyse hiç söz edilmez, atalarına şöyle bir değinilip geçilirdi. Bir gün, Baha'nın çalışma odasında, onun eşyalarını karıştırırken, elime annemin eski tarih kitaplarından biri geçti. Horamı adında bir İranlı tarafından yazılmıştı. Üzerindeki tozu üfledim, gece yatarken yanıma aldım ve Hazara tarihine koca bir bölüm ayrılmış olduğunu görünce afalladım. Hasan'm halkını anlatan, upuzun bir bölüm! İşte orada, benim halkımın, yani Peştunlann Hazaralara zulmettiğini, onları ezdiğini okudum. Hazaralann on dokuzuncu yüzyılda Peştunlara karşı ayaklanma girişiminde bulunduğunu, ama Peştunlann 'ağza alınmaz bir vahşetle bu isyanı bastırdığı' yazıyordu. Kitap, halkımın Hazaralan kadettiğini, topraklanndan sürdüğünü, evlerini yaktığını, kadınlarını da sattığını söylüyordu. 'Hazaralan ezmelerinin bir nedeni de, Peştunlann Sünni, Hazara-lannsa Şii olmalandır,' diyordu. Kitap bilmediğim, öğret- 9 menlerimin bir kez olsun değinmediği bir sürü şey anlatıyordu. Bunlara Baba da değinmemişti. Aynı zamanda, bildiğim şeylerden de söz ediyordu: Hazaraların fare yiyen, yassı burunlu, yüke dayanıklı, katır kadar sağlam insanlar olduğundan, örneğin. Mahalledeki bazı çocukların Hasan'a bu tür sözcüklerle sataştığını duymuştum. Ertesi hafta dersten sonra, kitabı, özellikle de Hazaralarla ilgili bölümü öğretmenime gösterdim. Sayfaları şöyle bir karıştırdı, alayla gülümsedi, sonra kitabı geri verdi. "İşte, Şiiler bunu çok iyi becerir," dedi, eşyalarını toplarken, "mazlum rolü yapmayı, kendilerini şehit diye yutturmayı." Şii derken yüzünü buruşturmuştu; bulaşıcı bir hastalıktan söz eder gibi. Kocasıyla aynı etnik kökene sahip, üstelik akraba olan Sa-naubar mahallenin çocuklarıyla bir olup Ali'yi alaya alırmış. Kocasının dış görünüşünden ne kadar tiksindiğini hiç gizle -mezmiş. "Bu da koca mı?" diye hırlarmış. "Öyle eşekler gördüm ki, kocalığa çok daha yakışıyordu." Bu evliliğin Ali'yle amcası, yani Şanaubar'ın babası arasındaki bir tür antlaşmaya dayandığını düşünenler de vardı. Beş yaşında yetim kalan, sözü edilmeye değer bir malı da mirası da bulunmayan Ali'nin, amcasının lekelenen adını kurtarmak için Sanaubar'la evlendiğini söylerlerdi.
5 Ali onu taciz edenlere hiç karşılık vermezdi; bence nedeni kısmen, o peşi sıra sürükleyip durduğu sakat bacağıyla onları yakalayamayacağını bilmesiydi. Ama asıl neden, bir tür bağışıklık kazanmış olmasıydı; saldırıları, hakaretleri duymuyordu bile; o Sanaubar'ın Hasan'ı doğurduğu an yaşama sevincine, derdinin ilacına kavuşmuştu. Yalın ama etkili bir tedavi olmuştu. Doğum uzmanı yok, narkozcu yoi, öyle gösterişli, ekranlı cihazlar yok. Yalnızca lekeli, çıplak bir döşekte yatan Sanaubar, yanında Ali, bir de ebe. Kadının öyle 10 aman aman yardıma ihtiyacı olmamışu, çünkü Hasan doğarken bile karakterine uygun davranmıştı: O bir canlının canını yakmayı bilmez, bunu istese de beceremezdi. Birkaç inilti, üç-beş ıkınma ve Hasan görünmüştü. Hem de gülümseyerek. Boşboğaz ebenin komşulardan birinin hizmetçisine anlattığına, onun da önüne gelene yaydığına göre Sanaubar, Ali'nin kucağındaki bebeğe şöyle bir bakmış, sol dudaktaki yarığı görmüş ve kişner gibi gülmeye başlamış. "İşte," demiş, "senin yerine bol bol gülümseyecek, budala oğluna kavuştun!" Hasan'ı kucağına almayı bile reddetmiş, beş gün sonra da çekip gitmiş. Baba, Hasan'ı emzirmesi için benim süt annemi çağırtmış. Ali bize onun, dev Buda heykellerinin bulunduğu Bamiyan kentinden gelme, mavi gözlü bir Hazara kadını olduğunu anlatır, eklerdi: "Öyle tadı bir sesi vardı ki." Hasan'la her seferinde, hangi şarkıyı söylerdi, diye sorardık, oysa bal gibi bilirdik - Ali bize defalarca söylemişti. Amacımız şarkıyı Ali'den bir kez daha dinlemekti. Ali genzini temizler, başlardı: Tüksek bir dağın tepesinde durdum, Ve Ali'yi, Allah'ın Aslanı'nı çağırdım. Oh, Ali, Allah'ın Aslanı, İnsanların Kralı, Şu yaralı kalplerimize sevinç getir. Sonra bize, aynı süt annenin emzirdiği çocukların kardeş olduğunu, aralarında zamanın bile kopartamayacağı bir kan bağı oluştuğunu söylerdi. Hasan'la aynı memeden süt emmiştik. İlk adımlarımızı aynı bahçede, aynı çimenlerin üzerinde atmıştık. Ve ilk sözcüklerimizi aynı-çatının altında söylemiştik. 11 Benimki Baba idi. Onunkiyse Emir. Benim adım. Şimdi geriye bakınca, 1975 yılında olanların -ve onu izleyenlerin- kökeninde işte bu iki sözcüğün yattığını görüyorum. I üç Babamın bir zamanlar Belucistan'da siyah bir ayıyla güreştiği rivayet edilirdi. Öykü bir başkasıyla ilgili olsaydı, Afgan-lann abartma huyunu anımsar, /«/deyip geçerdik ne yazık ki ulusal bir hastalığa dönüşmüş olan bu huya göre, birinin, oğlunun doktor olduğuyla övündüğünü duyunca, çıkarmanız gereken sonuç şudur: Oğlan büyük bir olasılıkla, lisedeyken bir biyoloji sınavından iyi not almıştır. Ama Baba hakkındaki herhangi bir öykünün doğruluğundan hiç kimse kuşku duyamazdı. Kuşkusu olanlar da, eh, Baha'nın sırtındaki ince, uzun tırnak izlerine bakabilirdi. Baha'nın güreşini gözümün önünde defalarca canlandırdım, rüyamda bile gördüm. O düşlerde Baha'yla ayıyı birbirinden bir türlü ayıramazdım. Baha'ya o ünlü lakabını takan kişi, Rahim Han'dı: Tufan 13 Y^a, Dır başka deyişle 'Kasırga Bey'. Bu takma ad, babama gerçekten yakışıyordu. O bir doğa olayı, iriyan Peştunlann kusursuz bir örneğiydi; gür bir sakalı, kendisi kadar asi, kıvırcık, kahverengi saçları, bir söğüt ağacını kökünden sökebilecek kadar güçlü görünen elleri ve Rahim Han'ın tanımıyla, 'şeytana bile diz çöktürecek' kadar keskin, siyah gözleri vardı. Davetlerde bir doksanlık cüssesiyle salona bir firtına gibi dalar, bütün başlar, güneşe dönen ayçiçekleri gibi ona çevrilirdi. Baba uykusunda bile görmezden gelinmesi olanaksız biriydi. Kulaklarıma pamuk tıkar, yorganı başıma çeker, yine de Baba'mn horultusunu duyardım; bir kamyon motorunun gümbürtüsünü andıran horultular duvarları delip geçerdi. Üstelik yatak odam koridorda, Baba'nın odasının tam karşısındaydı. Annemin onunla aynı odada uyumayı nasıl başardığını hâlâ anlayabilmiş değilim. Onunla tanışsaydım, anneme sormak istediğim şeylerden biri de budur. 1960'lann sonlarına doğru, ben beş-altı yaşlarındayken, Baba bir yetimhane yaptırmaya karar verdi. Ayrıntıları Rahim Han'dan, dinledim. Baba'nın, hiçbir mimarlık deneyimi olmamasına karşın, projeyi kendi eliyle çizdiğini anlattı. Aklı başında tanışlan, bu saçmalığa son verip bir mimar tutmasını öğüdemiş. Baba elbette kabul etmemiş, onlar da bu dik başlılık karşısında başlarını esefle sallamış. Ama Baba başarmış, onlar da bu zafer karşısında başlarını saygıyla eğmişler. Kabil Irmağı'nın güneyindeki Maywand Caddesi'nin hemen arkasına yapılan, iki kadı yetimhanenin bütün masrafını Baba karşılamış. Rahim Han, Baba'nın inşaaü kendi parasıyla tamamladığını, mühendislerin, elektrikçilerin, su tesisatçısı ve işçilerin ('gönlü alınması gereken' belediye görevlilerinin de, elbette) parasını cebinden verdiğini anlattı.
6 Yetimhanenin inşaatı üç yıl sürdü. Artık sekizime basmış- 14 am. Açılışın bir gün öncesini çok iyi anımsıyorum; Baba beni Kabil'in birkaç kilometre dışındaki Ghargha Gölü'ne götürmüştü. Hasan'ı da çağırmamı söyledi, ama ben Hasan'm yapılacak işleri olduğu yalanım uydurdum. Baba'yla baş başa olmak istiyordum. Ayrıca, bir keresinde Hasan'la Ghargha Gölü'ne gitmiştik ve Hasan taşı suda tam sekiz kez sektirmiş-ti. Benim rekorumsa beşti. Baba da yanımızdaydı, bizi seyrediyordu; Hasan'ın sırtına pat pat vurmuştu. Hatta kolunu onun omzuna bile dolamıştı. Baba'yla ben, yalnız ikimiz, göl kıyısındaki tahta piknik masalarından birine oturduk, haşlanmış yumurtayla köfteli sandviç yedik - iki nan diliminin arasına yerleştirilmiş köfteyle salatalık turşusu. Suyun rengi lacivertti, güneş ışıklan cam duruluğundaki yüzeyde ışıldıyordu. Cumaları göl biraz hava almak için kent dışına kaçan ailelerle dolup taşardı. Ama o gün hafta ortasıydı ve bir tek Baba'yla ben vardık, bir de uzun saçlı, sakallı birkaç turist; onlara 'hippi' dendiğini duymuştum. Rıhtıma oturmuş, ayaklarım suya sarkıtmışlardı; balık tutuyorlardı. Baba'ya saçlarını neden uzattıklarını sordum, ama Baba homurdandı, yanıt vermedi. Ertesi günkü konuşmasını hazırlıyordu; elle yazılmış bir deste buruşuk kâğıdı karıştırıyor, kalemiyle şuraya buraya not alıyordu. Yumurtamı yedim ve Baba'ya, okuldaki çocuklardan birinin söylediği şey doğru mu, diye sordum: Yanlışlıkla yumurta kabuğunu ısınrsan, hemen tükürmeliydin. Baba bir kez daha homurdandı. Sandviçimden bir ısırık aldım. San saçlı turisderden biri güldü, ötekinin sırtına vurdu. Uzakta, gölün karşısında bir kamyon tepeyi ağır ağır tırmanıyordu. Dikiz aynasına vuran güneş ışığı panldadı. "Galiba bende saratan var," dedim. Kanser. Baba, esintide uçuşan kâğıdardan başım kaldırdı. Meşrubatı kendin de alabilirsin, dedi; arabanın bagajında, diye ekledi. 15 Ertesi gün, yetimhanenin avlusundaki bütün iskemleler doldu. Bir sürü insan açılış törenini ayakta izlemek zorunda kaldı. Rüzgârlı bir gündü, yeni binanın ana girişinin hemen önüne kurulmuş olan yükseltide, Baba'nın arkasında oturuyordum. Baba koyu yeşil bir takım elbise giymiş, astragan bir kalpak takmıştı. Konuşmasının ortalarına doğru, rüzgâr başındaki şapkayı uçurdu, herkes güldü. Şapkayı tutmam için bana işaret etti; buna çok sevinmiştim, çünkü böylece herkes onun benim babam olduğunu anlayacaktı. Yeniden mikrofona döndü, "Umarım bina şapkamdan daha dayanıklıdır," dedi; yine herkes güldü. Baba konuşmasını bitirince, insanlar ayağa kalkıp alkışladılar. Alkışlar uzun bir süre kesilmedi. Daha sonra da, sırayla onun elini sıktılar. Saçlarımı karıştıranlar, benim elimi sıkanlar da oldu. Baba'yla, bizimle öyle gururlanıyordum ki. Ama Baba'nın bütün başarılarına karşın, insanlar iş konusunda ona güvenmeyi bir türlü beceremezdi. Baba'ya kanında ticaret olmadığım, babası gibi hukuk okuması gerektiğini söylerlerdi. Oysa Baba, işini başarıyla yürütmekle kalmayıp Kabil'in en zengin tüccarlarından biri olmuş, yanıldıklarını kanıdamıştı. Baba ve Rahim Han halı ihracatına ek olarak, tıkır tıkır işleyen iki eczaneyle bir lokantanın sahibiydiler; son derece başarılı bir ortaklıktı. Aynı şekilde, Baba iyi bir evlilik yapamayacağım ileri sürenlere inat (ne de olsa, asil bir aileden gelmiyordu), annemle, çok iyi eğitim almış, Kabil'in en saygm, en güzel ve en iffetli kızlarından biri sayılan Sofia Akrami'yle evlenmişti. Üniversitede klasik Farsça dersi veren bu genç kadın, üstelik kraliyet ailesinden geliyordu; babam ondan sürekli 'prensesim' diye söz ederek bu gerçeği fesat ahbaplarının yüzüne çarpardı. Beni, bu apaçık sırıtan istisnayı saymazsak, babam çevresindeki dünyayı gönlüne göre yoğurmuş biriydi. Sorun, Baba'nın dünyayı siyah-beyaz görmesiydi. Ve neyin siyah neyin 16 beyaz olduğuna karar verişinde. Hayatı böyle yaşayan birine duyduğunuz sevgiye mudaka korku eşlik eder. Belki biraz da nefret. Beşinci sımftayken, bize İslam'ı öğreten bir din hocamız vardı. Adı Molla Fetullah Han'dı; çiçekbozuğu bir yüzü, boğuk bir sesi olan, kısa boylu, tıknaz bir adam. Bize zekâ?in ve hac görevinin erdemlerini anlatır, günde beş kez kılman namazı ve namaz sırasında okunan karmaşık duaları öğretir, Kuran'dan ayeder ezberletirdi - tercüme etme zahmetine hiç kalkışmadığı bu Arapça sözcükleri ("Tanrı sizi daha iyi duyabilsin!") en doğru biçimde telaffuz etmemiz için bizi sıkıştırır, bunun için de bazen elindeki soyulmuş söğüt dalından yararlanırdı. Bir gün bize, İslam'ın içki içmeyi korkunç bir günah saydığını söyledi; içenler bunun hesabını Kıyamet Günü verecekti. O günlerde, Kabil'de içki içmek yaygın bir alışkanlık değildi zaten. İçki yüzünden halk önünde kırbaçlanan filan yoktu, ama yine de, içki içenler saygıdan bu işi gizli gizli yapardı. İnsanlar viskilerini 'ilaç' niyetine, kahverengi kese-kâğıdannda, belli 'eczanelerden' alırdı. Torbayı görülmeyecek biçimde taşır, yine de, dükkânın ününü bilenlerin ters, ayıplayan bakışlarına hedef olurlardı. Molla Fetullah Han'ın söylediklerini aktardığımda, üst katta, Baha'nın çalışma odasındaydık. Baba odanın bir köşesine yerleştirilmiş olan bardan kendine viski doldurmaktaydı. Dinledi, başını salladı, sonra içkisinden bir yudum aldı. Gelip deri divana oturdu, kadehini bıraktı, beni kucağına çekti. Bir çift kütüğün üzerinde oturuyormuş duygusuna kapıldım. Derin bir soluk aldı, soluğunu burnundan salıverdi; bıyığının arasından geçerken tıslamaya, boğuk bir ıslığa dönüşen ses hiç kesilmeyecek gibiydi. Ona sanlsam mı yoksa dehşet içinde fırlayıp kaçsam mı, bir türlü karar veremiyordum. "Okulda öğrendiklerinle gerçek yaşamdaki eğitimin ara-
7 17 sında bocaladığını görüyorum," dedi, o derin sesiyle. "Peki ama, eğer söyledikleri doğruysa, sen bir günahkâr oluyorsun, öyle değil mi, Baba?" "Hımm." Baba bir buz parçasını dişleriyle ezdi. "Babanın günah konusunda ne düşündüğünü bilmek ister misin?" "Evet." "Öyleyse anlatayım," dedi Baba. "Ama önce bir şeyi çok iyi anlamanı istiyorum, Emir: O sakallı yobazlardan asla değerli bir şey öğrenemezsin." "Molla Fetullah Han'ı mı kastediyorsun?" Baba kadehini salladı. Buzlar şıngırdadı. "Hepsini kastediyorum. O kendini bir bok sanan, her şeyin üstünde gören maymunların sakalına rüküreyim." Kıkırdadım. Baha'nın herhangi bir maymunun sakalına tükürürkenki görüntüsü, gerçekten komikti. "Tek bildikleri, tespih çekip anlamadıkları bir dilde yazılmış bir kitabı papağan gibi tekrarlamak." İçkisini yudumladı. "Afganistan bunlann eline geçerse, Allah yardımcımız olsun." "Ama Molla Fetullah Han iyi birine benziyor," dedim, hâlâ kıkır kıkır gülerek. "Cengiz Han da öyleydi," dedi Baba. "Neyse, bu kadar yeter. Günahı sordun, ben de anlatmak istedim. Dinliyor musun?" "Evet," dedim, gülmemek için dudaklarımı büzerek. Ama burnumdan bir kıkırtı kaçü, horultuya benzer bir ses çıktı. Bunun üzerine kahkahayı koyuverdim. Baha'nın buz gibi gözleri gözlerime çivilendi; aynı anda gülmeyi kestim. "Şurada seninle iki erkek gibi konuşmaya çalışıyorum. Bir kez olsun becerebilir misin bunu?" "Evet, Baba, can," diye geveledim, Baha'nın bir-ikı sözcükle canımı nasıl yakâbildiğine bir kez daha şaşarak. Çabu- 18 cak uçup giden, güzel bir an yaşamıştık (Baba bırakın kucağına almayı, benimle doğru dürüst konuşmazdı bile), bense bir aptal gibi harcamıştım onu. "Güzel," dedi Baba, ama gözleri ikircikliydi artık. "Şimdi, mollalar ne derse desin, yalnızca bir günah vardır, tek bir günah. O da hırsızlıktır. Onun dışındaki bütün günahlar, hırsızlığın bir çeşitlemesidir. Ne demek istediğimi anlıyor musun?" "Hayır, Baba can" dedim, anlamak için kendimi umutsuzca zorlayarak. Onu bir kez daha hüsrana uğratmak istemiyordum. Baba sabırsızca içini çekti. Bu da canımı acıttı, çünkü sabırsız biri değildi. Eve, hava karardıktan çok sonra döndüğü, akşam yemeğini tek başıma yediğim günleri anımsadım. Ali'ye Baba'nın nerede olduğunu, eve ne zaman geleceğini sorardım, oysa inşaat alanında olduğunu, şunu ya da bunu denetlediğini çok iyi bilirdim. Buysa sabır isterdi, değil mi? Uğruna yetimhane yaptırdığı çocuklardan daha şimdiden nefret ediyordum; bazen, keşke ana-babalarıyla birlikte Gişelerdi, derdim. "Bir insanı öldürdüğün zaman, bir yaşamı çalmış olursun," dedi Baba. "Karısının elinden bir kocayı, çocuklarından bir babayı almış olursun. Yalan söylediğinde, birinin gerçeğe ulaşma hakkını çalarsın. Hile yaptığın, birini aldattığın zaman doğruluğu, haklılığı çalmış olursun. Anlıyor musun?" Anlıyordum. Baba alü yaşındayken, bir gece yarısı büyükbabamın evine hırsız girmiş. Saygın bir yargıç olan büyükbabam, adamın karşısına dikilmiş, ama hırsız onu boğazından bıçaklayıp oracıkta öldürmüş - ve Baha'dan babasını çaimış. Kent halkı katili ertesi gün, daha öğleye kalmadan yakalamış; adamın Kunduz yöresinden gelen serserinin teki olduğu anlaşılmış. Onu bir meşe dalına astıklarında, ikindi namazına daha iki saat varmış. Bu öyküyü Baha'dan değil, Rahim 19 Han'dan dinlemiştim. Baba hakkındaki bilgileri hep başkalarından alırdım zaten. "Çalmaktan daha kötü bir suç yoktur, Emir," dedi Baba. "Kendisine ait olmayan bir şeyi alan insan, bu ister bir can olsun isterse bir dilim nan... aşağılıktır. Böyle birinin yüzüne tükürürüm. Böyle biriyle yollarımız kesiştiğinde, Allah yardımcısı olsun. Anlıyorsun, değil mi?" Baha'nın bir hırsızı evire çevire dövme fikri, hem gülünç hem de ürkütücüydü. "Evet, Baba." "Yukanda bir yerde bir Tann varsa, umarım benim viski içmem ya da domuz yememden çok daha önemli meselelerle uğraşıyordun Hadi, in bakalım. Böyle günahtan konuşup durmak beni yeniden susattı." Barda kadehini dolduruşunu seyrettim ve az önceki konuşmamıza benzer bir konuşmayı bir daha ne zaman yapacağımızı merak ettim. Çünkü gerçeği söylemek gerekirse, hep Baba'mn benden az çok nefret ettiğini hissederdim. Neden etmesin ki? Her şey bir yana, sevgili, biricik karısını, güzeller güzeli prensesini öldürmüştüm, öyle değil mi? Buna karşılık da, en azından Baba'ya benzeme nezaketini gösterebilirdim. Oysa ona hiç çekmemiştim. Hem de hiç. Okulda Şercanji denen bir oyun oynardık - bir tür şiir yarışması. Farsça öğretmeninin gözetiminde yapılır, aşağı yukarı şöyle gelişirdi: Sen bir şiirden bir dize söylerdin, rakibin de altmış saniye içinde, senin ağzından çıkan son harfle başlayan, bir başka dize söylemek zorundaydı. Sınıftaki herkes beni takımına almak isterdi,
8 çünkü on birime bastığımda Hayyam'dan, Hafiz'dan ya da Rumi'nin ünlü Mesnevi'sinden düzinelerce dizeyi ezbere biliyordum. Bir keresinde, bütün sınıfa karşı tek başıma oynadım ve kazandım. O akşam bunu Baba'ya anlattım; başım sallamakla yetindi, "Güzel," diye mırıldandı. 20 İşte babamın kayıtsızlığından kaçıp, ölmüş annemin kitaplarına sığınmam, böyle oldu. Bir de Hasan'a, elbette. Bulduğum her şeyi okuyordum; Rumi, Hafiz, Sadi, Victor Hugo, Jules Verne, Mark Twain, Ian Fleming. Annemin kitaplarını okuyup bitirince -sıkıcı tarih kitaplarını değil, onlara pek elimi sürmezdim, bir tek romanlara, destanlara düşkündüm-harçlığımı kitaplara yatırmaya başladım. Cinema Park'ın yakınındaki kitapçıdan her hafta bir kitap alırdım; odamdaki raflar dolunca onları karton kutularda biriktirmeye başladım. Bir şairle evlenmek başka şeydi, burnunu şiir kitaplarından kaldırmayan bir oğula sahip olmak başka şey, elbette... Baha'nın hayal ettiği erkek evlat bu değildi. Gerçek erkekler şiir okumazdı; hele şiir yazmak, Tann korusun! Gerçek erkekler -gerçek erkek çocukları- tıpkı Baha'nın gençken yaptığı gibi, futbol oynardı. Edebiyata düşkünlüğüm Baba için gerçekten sabır isteyen bir durumdu. 1970'de, Baba yetimhane inşaatından bir süreliğine uzaklaşmış, dünya kupası maçlanm televizyondan izlemek için Tahran'a gitmişti; o günlerde Afganistan'da henüz televizyon yoktu. Futbol tutkusunu bana da aşılamak için, beni bir takıma yazdırdı. Ama acınacak durumdaydım, takımın yüz karasıydım; sürekli, ya güzel bir pasın arasına giriyordum ya da gole giden bir oyuncunun önünü tıkıyordum. Sıska bacaklarımla sahada bir o yana bir bu yana seğirtir, kimse bana pas vermediği için sızlanıp dururdum. Kollarımı deli gibi sallayıp, "Hey, bana! Bana!" diye çığırıp dursam da, takım arkadaşlarım beni görmezden gelirdi. Babamın spor becerilerinin zerresini bile alamadığım anlaşılınca, Baba beni hiç olmazsa ateşli bir taraftara dönüştürmeyi denedi. Bu kadarını becerebilirdim herhalde, değil mi? Elimden geldiğince uzun bir süre ilgileniyormuş numarası yaptım. Kabil takımı Kandahar'ı yendiğinde Baha'yla birlikte çığlıklar attım, hakem bizim takıma penaltı verince, küfrü 21 basum. Ama Baba bu ilginin içten olmadığını hissetti ve oğlunun asla futbol oynamayacağı, hatta seyretmeyeceği gerçe ğini kabullendi. Baba'nın beni ilkbaharın ilk günü, Afgan yılbaşısında götürdüğü yıllık Buzkafi Turnuva'sını anımsıyorum. Buzkapi, Afganistan'ın milli tutkusuydu, hâlâ da öyledir. Genellikle zengin hamilerce desteklenen, son derece yetenekli bir binici, yani bir cependez, oyun alanındaki bir keçi ya da koyun leşini yerden kapmaya, dörtnala kaldırdığı atıyla stadın çevresinde bir tur attıktan sonra hayvan leşini önceden belirlenmiş olan sayı çizgisinin içine atmaya çalışır; bu arada öteki pepen-dez'lcr onu kovalar, leşi elinden almak için her yolu dener: tekme, yumruk, kırbaç savurmak, tırmıklamak serbesttir. O gün izleyiciler avaz avaz bağırıyor, meydandaki adılar savaş naraları atarak, bir toz bulutu içinde, hayvan leşini kapmaya çalışıyordu. Toprak atların toynakları altında sarsılıyordu. Biz yukarıdaki tribünlerden seyrediyorduk; biniciler önümüzden doludizgin, haykırarak, kükreyerek geçiyor, atların ağızlarından salyalar, köpükler fişkırıyordu. Bir ara Baba birini gösterdi. "Emir, şu etrafı kalabalık adamı görüyor musun?" Görüyordum. "O, Henry Kissinger." "Ya," dedim. Henry Kissinger'ın kim olduğunu bilmiyordum, sormaya hazırlandım. Ama aynı anda, dehşet içinde, pe-pendez'lcrdcn birinin attan düştüğünü ve toynaklann altında ezildiğini gördüm. Bedeni, bez bir bebek gibi oradan oraya sürükleniyor, sağa soia savruluyordu; sonunda adılar uzaklaştı, beden birkaç kez yuvarlandıktan sonra durdu. Bir kez seğirdi, sonra tam anlamıyla hareketsiz kaldı; bacakları doğal olmayan bir biçimde bükülmüş, akan kan yerde bir havuzcuk oluşturmuştu. 22 Ağlamaya başladım. Eve dönünceye kadar da ağladım. Baha'nın direksiyona kenetlenmiş ellerini anımsıyorum. Sıkıyor, gevşetiyor, yine sıkıyordu. Yüzündeki tiksintiyi gizlemek için harcadığı yoğun çabayı hiç unutmayacağım. O gece, babamın çalışma odasının önünden geçerken, Rahim Han'la konuştuğunu duydum. Kulağımı kapıya yapıştırdım. "...sağlıklı olduğu için şükretmelisin," diyordu Rahim Han. "Biliyorum, biliyorum. Ama sürekli kitap okuyor ya da uykuda yürür gibi evin içinde dolanıp duruyor." "Ee?" "Ben öyle değildim." Baba'nın sesinden hayal kırıklığı, hatta kızgınlık yansıyordu. Rahim Han güldü. "Çocuklar boyama kitabı değildir. Onları en sevdiğin renklere boyayamazsın." "Ben bunu bilir, bunu söylerim: Kesinlikle onun gibi değildim; birlikte büyüdüğüm çocuklar da değildi." "Biliyor musun, bazen dünyanın en ben-merkezci insanı oluyorsun," dedi Rahim Han. O, Baba'ya bu tür şeyler söy- -leyebilen tek kişiydi. "Bununla ilgisi yok." "Yok. mu?" "Yok." "Neyle var, peki?"
9 Baba'nın oturduğu koltuğun gıcırdadığını duydum. Gözlerimi yumdum, kulağımı kapıya biraz daha bastırdım; duymak istiyor, duymak istemiyordum. "Bazen şu camdan dışarıya bakıyor, onu mahallenin çocuklarıyla oynarken görüyorum. Onu itip kakıyor, oyuncaklannı elinden alıyor, şurasına burasına dirsek atıyorlar. Ve o, asla karşılık vermiyor. Asla. 23 Yalnızca... başını öne eğiyor..." "Şiddeti sevmiyor demek ki," dedi Rahim Han. "Demek istediğim bu değil, Rahim; bal gibi biliyorsun," diye atıldı Baba. "Bu çocukta eksik bir şeyler var." "Evet, gaddarlık." "Kendini savunmanın gaddarlıkla bir ilgisi yoktur. Mahallenin çocukları ona sataşınca ne oluyor, biliyor musun? Hasan öne atılıp onları püskürtüyor. Kendi gözlerimle gördüm. Eve döndükleri zaman, ona soruyorum: 'Hasan'ın yüzündeki yara nasıl oldu?' O da, 'Düştü,' diyor. Sana söylüyorum, Rahim, bu çocukta bir eksiklik var." "Zamanla kendi yolunu bulacaktır," dedi Rahim Han. "Nereye doğru, peki?" dedi Baba. "Kendini savunamayan bir çocuk, hiçbir şeyi savunmayan bir erkek olur." "Her zamanki gibi, aşın basitleştiriyorsun." "Hiç sanmıyorum." "Öfkelisin, çünkü işini devralmayacağından korkuyorsun." "Şimdi kim basideşöriyor, bakalım?" diye sordu Baba. "Bak, birbirinizi sevdiğinizi biliyorum, bu da beni mudu ediyor. Kıskanıyorum ama memnunum. Ciddiyim. Birine... onu anlayan birine ihtiyacı var, çünkü Tann şahit, ben anlayamıyorum. Ama Emir'de beni endişelendiren, ifade edemediğim bir şey var. Sanki..." Duraksadığıru, doğru sözcükleri aradığını görebiliyordum. Sesini alçaktı, ama onu yine de duyabildim. "Doktorun onu kanmın içinden çekip aldığını gözlerimle görmeseydim, oğlum olduğuna asla inanmazdım." Ertesi sabah Hasan bana kahvaltı hazırlarken, canını sıkan bir şey mi var, diye sordu. Lafi ağzına tıkıverdim: Sen kendi işine bak. Rahim Han şu gaddarlık konusunda yanılıyordu. 24 DÖRT 1933'te, babamın doğduğu ve Zahir Şah'ın kırk yıllık saltanatının başladığı yıl, Kabil'in varsıl ve tanınmış bir ailesinden gelen iki genç adam, iki kardeş, babalarının Ford marka spor arabasının direksiyonuna geçerler. Kafaları haşhaştan dumanlı ve Fransız şarabından kıyak, Paghman yolunda son sürat giderken, Hazara bir karı-kocaya çarpıp ikisinin de ölümüne neden olurlar. Polis oldukça pişman görünen delikanlılarla Ölen çiftin beş yaşındaki oğlunu, çok sayılan bir yargıç olan, lekesiz geçmişiyle ünlü büyükbabamın karşısına getirir. Erkek kardeşlerin öyküsünü, sonra da merhamet dileyen babalarını dinleyen büyükbabam, ailenin döktüğü paralar sayesinde askerlikten muaf tutulan bu iki genç adama derhal Kandahar'a gidip orduya yazılmalarım ve bir yıl askerlik y*\'- 25 malarını buyurmuş. Babaları pek canı gönülden olmasa da, bu karara boyun eğmiş; sonuçta herkes, biraz sert de olsa adil bir ceza olduğu konusunda birleşmiş. Yetim çocuğa gelince, büyükbabam onu evlat edinip evine almış, öteki hizmetkârlara oğlanı yetiştirmelerini ama çok yumuşak davranmalarını tembihlemiş. İşte bu çocuk, Ali'ydi. Ali'yle Baba birlikte büyümüş, Ali çocuk felci geçirinceye kadar da birlikte oynamışlar; tıpkı Hasan'la benim bir kuşak sonra yaptığımız gibi. Baba bize Ali'yle yapakları yaramazlıkları anlatır, Ali de başmı sallayıp şöyle derdi: "Ama, Ağa efendi, elebaşının kim, cefayı çekenin kim olduğunu da söylesene." Baba güler, kolunu Ali'nin omzuna dolardı. Ama bu öykülerin hiçbirinde Baba, Ali'den arkadaşı olarak söz etmezdi. İşin tuhafi, ben de Hasan'ı arkadaşım olarak görmüyordum. Bildik anlamda, yani. Birbirimize, ellerimizi kullanmadan bisiklet sürmeyi öğretmiş ya da karton bir kutudan gayet iyi çalışan bir film makinesi yapmış olsak da. Bütün bir kışı uçurtma uçurarak, uçurtma yarışları yaparak geçirsek de. Bu ince kemikli yüz, tıraşlı kafa ve düşük kulaklar, tavşandudak-lı bir gülümsemenin sürekli aydınlattığı bu Çin bebeği yüzü, benim için Afganistan'ın yüzü olsa da. Bunların hiçbir önemi yoktu. Çünkü tarih kolayca silinip atılacak bir şey değildi. Din de öyle. Sonuçta ben bir Peş-tun'dum, o da bir Hazara; ben Sünni'ydim o Şii. Hiçbir şey bunu değiştiremezdi. Hiçbir şey. Ama biz emeklemeyi birlikte öğrenen iki çocuktuk ve hiçbir etnik köken, toplumsal sınıf ya da din bunu değiştiremezdi. Yaşamımın ilk on iki yılını Hasan'la oynayarak geçirdim. Bazen, bana bütün çocukluğum Hasan'la geçirilen uzun, puslu bir yaz günüymüş gibi gelir: babamın bahçesindeki ağaçların arasında birbirimizi kovalayarak, saklambaç, hırsız- 26
10 polis, Kızılderili-kovboyculuk oynayarak, böceklere işkence ederek... en büyük başarımızı da, hiç tartışmasız, bir arının iğnesini kopardığımız gün tattık; bir ipe bağladığımız zavallı hayvanı, uçmaya her yeltenişinde çekiyorduk. Kuzeydeki dağlara giderken Kabil'den geçen ICocflere, göçebelere musallat olurduk. Kervanın mahallemize yaklaştığını, koyunların meiediğini, keçilerin baa'lznm, develerin boynundaki çıngırakları duyar duymaz evden firlardık. Sokağımızdan ağır ağır geçen kervanı seyrederdik; üstü başı toz içindeki erkeklerin güneşten, rüzgârdan yıpranmış yüzleri, uzun, rengârenk şallara bürünmüş boyunlarına, bileklerine boncuklar, gümüş kolyeler takmış kadınlar. Keçilere çakıl taşı atardık. Katırlarına su fışkırtırdık. Hasan'ı Hasta Mısır Duvarı'na oturtur, sapanıyla develerin baldırlarına taş atmaya zorlardım. İlk kovboy filmimizi (John Wayne'in Rio Bravo\ en sevdiğim kitapçının karşısındaki Cinema Park'ta, birlikte izledik. Baba'ya, John Wayne'le tanışabilmek için, bisi İran'a götürmesi için yalvardığımızı anımsıyorum. Baba o genizden gelen (vites değiştiren bir kamyonun motorundan çıkan sese epeyce benzeyen) kahkahalarını koyuverdi; yeniden konuşabildiği zaman da bize 'seslendirme' denen şeyi açıkladı. Hasan'la donup kalmıştık. İnanamıyorduk. John Wayne Farsça konuşmuyordu, İranlı değildi! Amerikalıydı; üpkı Kabil'de, sağda solda gördüğümüz, üstü başı dökülen, cırtlak renkli gömlekler giyen, cana yakın, uzun saçlı erkeklerle kadınlar gibi. Rio Bravo'yu üç kez, en beğendiğimiz kovboy filmi olan Muhteşem Tedilfyi tam on üç kez izledik. Her seyredişte, son sahnede, Meksikalı çocuklar Charles Bronson'ı gömerken ağladık - Baba'nın dediğine göre, o da İranlı değildi! Kabil'in Şar-e-Nau kesimindeki küf kokulu, köhne çarşılarda ya da Vezir Ekber Han semtinin batısına düşen yeni kentte gezinirdik. Son gördüğümüz filmden konuşarak, cıvıl 27 cıvıl pazarlarda, kalabalığın arasında dolaşırdık. Tüccarları, dilencileri yararak ilerler, üzeri tıka basa dolu, minicik tezgâhların sıralandığı, dar geçiderden geçerdik. Baba her ikimize de haftada on Afgan lirası verirdi; biz de bu parayı ılık Coca-Cola'ya ve üzerine gül suyuyla şamfistığı rendesi serpilmiş dondurmaya harcardık. Okul zamanı hiç değişmeyen, gündelik bir düzenimiz vardı. Ben yataktan güçbela kalkıp banyoya gidene kadar, Hasan çoktan kalkıp aptesini almış, Ali'yle birlikte sabah namazını kılmış, kahvaltımı hazırlamış olurdu: masaya düzgünce yerleştirilen, üç şekerli, koyu bir çay ve üzerine en sevdiğim reçel olan vişne reçeli sürülmüş, bir dilim kızarmış nan. Ben karnımı doyurur, ev ödevlerinden yakınırken Hasan yatağımı düzeltir, ayakkabılarımı cilalar, o gün giyeceğim giysiyi ütüler, defterlerimi, kalemlerimi toplardı. Koridorda ütü yaparken, kendi kendine şarkı söylediğini duyardım; hafif boğuk sesiyle, eski Hazara türküleri söylerdi. Sonra, Baba beni siyah Ford Mustang'iy-le okula götürürdü - Steve McQueen'in, altı ay önce bir sinemada gösterilen Bullitt filmindeki arabasının aynısı olduğu için, Mustang'i herkes gıptayla süzerdi, Hasan evde kalır, ev işlerinde Ali'ye yardım ederdi: kirli çamaşırları elde yıkamak, kuruması için avluya asmak, yerleri süpürmek, pazardan taze nan almak, akşam yenecek eti hazırlamak, çimleri sulamak. Okuldan sonra Hasan'la buluşur, bir kitap kapar, babamın Vezir Ekber Han Mahaliesi'ndeki arazisinin hemen kuzeyinde yükselen, ters dönmüş kâse biçimindeki tepeye tırmanırdık. Tepede terk edilmiş, eski bir mezarlık vardı; sıra sıra, isimsiz mezar taşları, aradaki geçitleri kaplayan, karman çorman çalılar. Sayısız mevsimin karı ve yağmuru yüzünden mezarlığın demir kapısı paslanmış, alçak, beyaz mezar taşlan tahrip olmuşm. Mezarlığın girişinde bir nar ağacı vardı. Bir yaz günü, Ali'nin mutfak bıçaklarından biriyle ağaca adlan- 28 mızı kazıdık: "Emir ve Hasan; Kabil'in Sultanları." Bu sözcükler işi resmileştiriyordu: Bu ağaç bizimdi. Hasan'la ağaca tırmanır, kan kırmızısı narları toplardık. Meyveleri yiyip ellerimizi otlara sildikten sonra, Hasan'a kitap okurdum. Hasan yere bağdaş kurar, nar yapraklarının arasından süzülen güneş ışığı yüzünde oynaşırken sessizce beni dinler, arada bir, yerden bir ot kopartırdı. Hasan'ın tıpkı Ali gibi, daha doğrusu Hazaralann çoğu gibi, okuma yazma öğrenmeyeceği daha doğduğu an, belki de Sanaubar'ın isteksiz rahmine düştüğü an kararlaştırılmıştı - okuyup yazmak bir hizmetkârın ne işine yarayacaktı kir Ama sözcüklerin gizemi, cahilliğine karşın, ya da belki cahilliği yüzünden Hasan'ı müthiş çekiyor, bu yasak ve gizli dünya onu büyülüyordu. Ona şiirler, öykükr, bazen de bilmece okurdum; ama bunları çözmekte benden kat kat üstün olduğunu görünce, bilmeceleri kestim. Ve herhangi bir çekişmeye yol açmayacak şeyler okumaya başladım; Nasrettin Hoca'yla eşeğinin başına gelen aksilikleri, gülünç olayları, örneğin. O ağacın altında saaderce, güneş batıncaya kadar otururduk, ama Hasan havanın hâlâ bir masala, hiç olmazsa bir paragrafa yetecek kadar aydınlık olduğunu ileri sürerdi. Hasan'a kitap okumanın en zevkli kısmı, onun anlamadığı, irice bir söze rastladığımız zamanlardı. Onunla alay eder, cahilliğini yüzüne vururdum. Bir keresinde, yine Nasrettin Hoca'nın bir öyküsünü okurken, beni durdurdu. "Bu sözün anlamı ne?" "Hangisinin?" "Ebleh." "Anlamını bilmiyor musun?" dedim, sırıtarak.
11 "Hayır, Emir Ağa." "Ama çok sık kullanılır." "Olsun, bilmiyorum işte." Sesimdeki iğneleyici tınıyı his- 29 settiyse bile, gülümseyen yüzü bunu ele vermiyordu. "Eh, okuldaki herkes ne demek olduğunu bilir," dedim. "Bir bakalım. Ebleh. Evet, zeki, akıllı demektir. En iyisi bir cümle kurayım: İş sözcüklere geldi mi, Hasan eblehin tekidir." "Aah," dedi, başını sallayarak. Daha sonra bundan büyük bir suçluluk duyardım. Kendimi affettirmek için de eski gömleklerimden birini ya da bir oyuncağımı verirdim. Kendime de, bunun zararsız bir şakayı yeterince telafi ettiğini söylerdim. Hasan'ın o güne kadar, okuduklarım arasında en sevdiği kitap, eski Pers kahramanlarını anlatan, onuncu yüzyıldan kalma bir destan olan Şahname'ydi. Bütün bölümlere, özellikle de Feridun, Zal ve Rudabeh Şahlara bayılmıştı. Ama tıpkı benim gibi, onun da en sevdiği masal, büyük savaşçı Rüstem'le rüzgâr kadar hızlı atı Rahş'ın öyküsü olan 'Rüstem'le Sohrab' idi. Rüstem, yiğit düşmanı Sohrab'ı savaşta ölümcül bir biçimde yaralar, ama onun uzun zaman önce yitirdiği oğlu olduğunu öğrenir. Üzüntüden kahrolan Rüstem, oğlunun son sözlerini acıyla dinler: "Eğer sen gerçekten benim babamsan, kılıcım oğlunun karayla kirletmiş oldun. Ve bunu sırf inatçılığından yapün. Yüreğini sevgiye döndürmeye çalıştım, sana yalvardım, çünkü sende annemden izler bulacağımı sandım. Ama yüreğine boşu boşuna seslenmişim; şimdiyse birbirimize kavuşmak için artık çok geç..." "Bir daha oku, lütfen, Emir," derdi Hasan. Bazen de, tam bu bölümde gözleri yaşanr, ben de her seferinde kimin için ağladığım merak ederdim; üstünü başını paralayan, başını küllere gömen, acili Rüstem için mi, yoksa son nefesini verirken bile babasının sevgisinin özlemiyle yanıp tutuşan Sohrab için rai? Ben şahsen, Rüstem'in yazgısını o kadar da trajik 30 bulmuyordum. Sonuçta, bütün babalar içten içe oğullarını öldürme arzusu beslemez miydi? Bir gün, Temmuz 1973'te, Hasan'a küçük bir oyun daha oynadım. Ona kitap okuyordum, bir anda öyküden uzaklaşı-verdim. Hâlâ okuyormuş gibi yapıyor, arada bir sayfayı çeviriyordum, ama metni bütünüyle bırakmış, kendi uydurduğum bir öyküye geçmiştim. Hasan durumun farkında değildi, elbette. Onun için, sayfadaki sözcükler gizemli, çözülmesi olanaksız bir şifreler yumağıydı. Sözcükler sır dolu, gizli kapılardı, anahtarları da bendeydi. Daha sonra tam ona, başarmaya çalıştığım bir kıkırdamayla, hikâyeyi beğenip beğenmediğini sormak üzereydim ki, Hasan alkışlamaya başladı. "Ne yapıyorsun?" dedim. "Bu bana epeydir okuduğun en iyi öyküydü," dedi, hâlâ alkışlayarak. Güldüm. "Gerçekten mi?" "Gerçekten." "Bu... büyüleyici," diye mırıldandım. Ciddiydim Bu... öyle beklenmedik bir şeydi ki. "Emin misin, Hasan?" Hâlâ alkışlıyordu. "Harikaydı, Emir Ağa. Yann biraz daha okur musun?" "Büyüleyici," diye yineledim; soluğum kesilmişti, bahçesinde hazine bulan biri gibiydim. Yokuşu inerken, düşünceler kafamda Şaman* daki havai fişekler gibi patlıyordu. Epeydir okuduğun en iyi öykü, demişti. Ona bir sürü öykü okumuştum. Hasan'ın bir şey sorduğunu duydum. "Ne?" dedim. "Büyüleyici ne demek?" Güldüm. Onu sımsıkı kucakladım, yanağına bir öpücük kondurdum. "Hey, neden yaptın bunu?" diye sordu; şaşırmış, kızarmıştı. 31 Sırtına dostça bir şaplak indirdim. Gülümsedim. "Sen bir prenssin, Hasan. Sen bir prenssin ve ben seni seviyorum." Aynı gece, ilk kısa öykümü yazdım. Otuz dakikamı aldı. Sihirli bir kâse bulan ve gözyaşlarını bu kâsenin içine akıttığı zaman yaşların inci tanelerine dönüştüğünü gören bir adamın hikayesiydi. Ama yoksulluğuna karşın mutlu biri olan bu adam çok ender ağlamaktadır. Bunun üzerine, gözyaşları sayesinde zengin olabilme umuduyla, ağlamak için kendini zorlamaya, her yolu denemeye başlar. İnciler yığıldıkça, hırsı bilenir. Öykü, bir inci tepesinin üzerinde elinde bıçak, kucağında da biricik karısının doğranmış bedeniyle oturan adamın, hıçkırarak ağlamasıyla bitiyordu. O akşam iki sayfalık öykümü aldım, basamakları çıktım, Baha'nın sigara odasına girdim. Baha'yla Rahim Han pipo içiyor, konyaklarını yudumluyordu. "Ne var, Emir?" diye sordu Baba; divana yayılmış, ellerini ensesinde kavuşturmuştu. Mavimsi duman başının çevresinde dönüp duruyordu. Ateş saçan gözleri karşısında boğazım kuruyuverdi. Genzimi temizledim, bir öykü yazdığımı söyledim.
12 Baba başım salladı, yüzünde zorlama bir ilgiye işaret eden, cılız bir gülümseme belirdi. "Bak işte bu çok güzel, öyle değil mi?" dedi. Başka da bir şey eklemedi. Duman bulutunun gerisinden bana bakmayı sürdürdü. Bir dakika kadar öylece durdum; bugüne kadar yaşadığım en uzun dakikadır. Saniyeler tek tek, damla damla akıyor, birbirini izleyen saniyelerin arasında bir sonsuzluk uzanıyordu. Hava ağırlaşmış, nemlenmiş, neredeyse katılaşmıştı. Hava değil, tuğla soluyordum. Baba bana dik dik bakmayı sürdürüyor, hadi oku, demiyordu. Her zamanki gibi, Rahim Han imdadıma yetişti. Elini uzattı, en küçük bir zorlamadan eser olmayan bir gülümse- 32 meyle, "Alabilir miyim, Emir can?" dedi. "Okumak isterim." Baba'nın bu sevgi sözcüğünü, can\ bir kez olsun kullandığını duymamıştım. Baba omuzlarını silkti, doğruldu. Rahatlamış görünüyordu; Rahim Han onu da kurtarmıştı sanki. "Evet, Rahim Ka-&#'ya ver. Ben yukarıya çıkıp hazırlanacağım '" Sonra da odadan çıktı. Bazı günler Baba'ya alabildiğine yoğun, dinsel denebilecek bir tapınma duyardım. Ama o an, damarlarımı yarıp o lanedi kanını bedenimden akıtmak, defetmek istedim. Bir saat sonra, gece göğü iyice kararınca babamın arabasına binip bir partiye gittiler. Rahim Han çıkmadan önce yanıma geldi, katlanmış bir kâğıt parçasıyla birlikte, öykümü geri verdi. Gülümsedi, gözünü kırptı. "Senin için. Daha sonra okursun." Sonra, bir an durdu ve beni, pek çok editörden aldığım pek çok övgüden çok daha fazla yazmaya teşvik eden bir şey söyledi: Bravo. Onlar gidince yatağımın üzerine oturdum, keşke Rahim Han babam olsaydı, diye düşündüm. Sonra Baba'yi, o iri, geniş göğsünü, beni o göğse bastırdığı zaman kendimi ne kadar iyi hissettiğimi, sabahlan nasıl Brut koktuğunu, sakalının yüzümü nasıl gıdıkladığını düşündüm. Ve içim öyle ani, öyle yoğun bir suçlulukla doldu ki, banyoya koştum, lavaboya eğilip kustum. Daha sonra yatağıma kıvrıldım, Rahim Han'ın notunu tekrar tekrar okudum: Emir can, Öykünü çok beğendim. Maşallah. Tann sana özel bir yetenek vermiş. Şimdi o yeteneği bilemek senin görevin, çünkü Tann'nın armağanı olan yetenekleri boşa harcayan biri, eşektir. Öykünü kusursuz bir dilbilgisi ve çok ilginç bir üslupla yazmışsın. Ama öykünün en etkileyici yanı, içinde - 33 ki ironi. Bu sözcüğün anlamını belki de bilmiyorsun. Ama bir gün öğreneceksin. Bu, bazı yazarların meslek yaşamları boyunca uygulamaya çalışıp da bir türlü başaramadığı bir şeydir. Sen bunu daha ilk öykünde başarmışsın. Kapım sana açık, her zaman da açık olacak, Emir can. Anlatacak bir öykün olduğu sürece, dinlemeye hazırım. Bravo. Dostun, Rahim Rahim Han'ın sözlerinden coşmuş bir halde sayfalan kaptım, aşağıya, Ali'yle Hasan'ın yere atılmış bir şikenin üzerinde uyuduğu hole koştum. Baba evde yokken, Ali bana göz-kulak olabilsin diye, baba-oğul burada uyurlardı. Hasan'ı sarsarak uyandırdım, bir öykü dinlemek ister misin, dedim. Uykulu gözlerini ovuşturdu, gerindi. "Şimdi mi? Saat kaç?" "Saati boş ver. Bu çok özel bir hikâye. Kendim yazdım," diye fısıldadım, Ali'yi uyandırmamaya özen göstererek. Hasan'ın yüzü aydınlanıverdi. "Öyleyse mutlaka dinlemeliyim," dedi, üstündeki örtüyü sıyırarak. Öyküyü ona oturma odasında, mermer şöminenin önünde okudum. Bu kez onu kandırmama gerek yoktu; bunlar benim sözcüklerimdi! Hasan kusursuz bir dinleyiciydi; kendini öyküye tam anlamıyla kaptırır, yüzündeki anlam öyküdeki iniş-çikışlara bağlı olarak sürekli değişirdi. Ben son cümleyi okuyunca, ellerini sessizce çırptı. "Mafallah, Emir Ağa. Aferin!" Yüzü ışıl ısıldı. "Beğendin mi?" dedim, güzel bir övgünün tadını ikinci kez çıkartarak - ah, nasıl da tadıydı. 34 "Bir gün, inşallah, büyük bir yazar olacaksın," dedi Hasan. "Ve dünyanın her yanındaki insanlar senin yazdıklarını okuyacak." "Abartıyorsun, Hasan," dedim, yaptığı şeye bayılarak. "Hayır. Önemli ve ünlü biri olacaksın," diye üsteledi. Sonra, tam bir şey ekleyecekken, durakladı. Söyleyeceklerini tarto, hafifçe öksürdü. "Sana öykünle ilgili bir şey sorabilir miyim?" dedi, çekinerek. "Elbette." "Şey..." "Söylesene, Hasan," dedim. Gülümsedim, ama içimdeki güvensiz yazar ansızın telaşlanmıştı; duymak isteyip istemediğinden emin değildi. "Şey," dedi, "neden adam karısını öldürdü? Daha doğrusu, gözyaşı dökmek için illa da üzülmesi mi gerekiyordu? Soğan koklasa olmaz mıydı?"
13 Donup kalmıştım. Bu kadar basit bir şeyi neden akıl edememiştim? Dudaklarım kıpırdadı, ama hiç ses çıkmadı. Aynı gece, hem yazmanın temel hedeflerinden birini, ironiyi öğrenmiştim, hem de en büyük tuzaklarından birini: tutarsızlık. Üstelik Hasan'dan. Yaşamı boyunca tek bir sözcüğü bile okuyamamış, yazamamış Hasan'dan. Soğuk ve karanlık bir ses ansızın kulağıma fısıldadı: Bu cahil Hazara ya mı soracağız! O ne bitirmiş? Altı üstü bir hizmetçi. Ne cüretle seni eleştiriyor? "Eh," diye başladım. Ama cümlemi bitiremedim. Çünkü aynı anda Afganistan, bir daha dönüşü olmayan bir biçimde değişti. 35 BEŞ Önce, gök gürlemesini andıran bir padama oldu. Yer hafifçe sarsıldı, sonra bir makineli tüfeğin yaylım ateşini duyduk: tat-a-tat-a-ttt. "Baba!" diye hayhrdı Hasan. Hemen ayağa fırladık, koşarak oturma odasından çıktık. Ali'yi holde deli gibi topallarken bulduk. "Baba! Neydi o ses?" diye çığırdı Hasan, ellerini babasına doğru uzatarak. Ali kollanyla ikimizi de sardı. Beyaz bir ışık çaktı, gökyüzüne gümüş rengi bir parıltı verdi. Bir kez daha çaktı, onu bir mitralyözün hızlı, kesik takırtısı izledi. "Ördek avlıyorlar," dedi Ali, boğuk bir sesle. "Ördekler gece avlanır, biliyorsunuz. Korkmayın." Uzaktan uzağa bir canavar düdüğü duyuldu. Bir yerlerde bir cam kırıldı, biri bağırdı. Sokaktan insan sesleri geliyordu; 36 yataklarından fırlamışlardı, büyük bir olasılıkla hâlâ pijamalıy-dılar; saç baş dağınık, gözler şiş. Hasan ağlıyordu. Ali onu kendine çekti, şefkade kucakladı. Daha sonra kendime, Ha-san'ı kıskanmadığımı söyledim. Hem de hiç. Sabahın ilk saatlerine kadar öyle, sarmaş dolaş kaldık. Silah sesleri, patlamalar bir saatten de az sürdü, ama ödümüzü koparmıştı, çünkü o güne kadar hiç silah sesi duymamıştık. O sıralarda bu tür sesler bize yabancıydı. Bombaların, makineli tüfeklerin sesiyle büyüyen Afgan çocukların kuşağı henüz doğmamıştı. Yemek salonunda birbirimize sokulduk, güneşin doğmasını bekledik; hiçbirimiz, bir yaşam tarzının sona erdiğinin farkında değildik. Bizim yaşam tarzımızın. Henüz sona ermemişti belki, ama sonun başlangıcıydı. Sonu, yani resmi sonu, önce Nisan 1978'de komünistlerin darbesiyle, sonra da Aralık 1979'da, Rus tankları Ha-san'la oyun oynadığımız sokaklara girdiği, tanıdığım Afganistan'ı öldürdüğü ve hâlâ sürüp giden kanlı dönemi başlattığı gün geldi. Gün ağarmak üzereyken, Baba'nın arabasının sesini duyduk. Arabanın kapısı çarpılarak kapandı, koşan ayaklar basamakları dövdü. Sonra babam eşikte göründü; yüzünde bir şey vardı. Hemen tanıyamadığım, çünkü daha önce hiç görmediğim bir şey: korku. "Emir! Hasan!" diye bağ'.rarak, kollan ardına kadar açık, bize doğru koştu. "Bütün yolları kesmişler, telefon da çalışmıyor. Belirecektim!" Bizi kollarına aldı. Bir an, kısacık bir an, o gece olanlara artık ne olduysa- sevindim. Ördek filan avlamıyorlardı, elbette. Aslında o gece, 17 Temmısz 1973 gecesi, pek bir şey vurulmamışü. Kabil ertesi sabah uyandığında, monarşinin tarih olduğunu gördü. Kral, Zahir Şah yurtdışında, İtalya'daydı. Onun yokluğunda, ku- 37 zeni Davut Han kralın kırk yıllık saltanatına kansız bir darbeyle son vermişti. Hasan'la birlikte ertesi sabah babamın çalışma odasının önüne çömeldiğimizi anımsıyorum; içeride Baba'yla Rahim Han çaylarını yudumluyor, Kabil Radyosu'ndaki darbe haberlerini dinliyordu. "Emir Ağa?" diye fısıldadı Hasan. "Ne?" "Cumhuriyet ne demek?" '??;? Omuz silktim. "Bilmiyorum." Baba'nın radyosunda, 'cumhuriyet' sözcüğünü yineleyip duruyorlardı. "Emir Ağa?" "Evet?" "Cumhuriyet demek, babamla ben gitmek zorundayız mı demek?" "Sanmıyorum," diye fısıldadım. Hasan biraz düşündü. "Emir Ağa?" "Ne?" "Babamla beni buradan göndermelerini istemiyorum." Gülümsedim. ubas, seni eşek. Sizi gönderen yok." "Emir Ağa?" - "Evet?" "Gidip ağacımıza tırmanalım mı?" Gülümsemem genişledi. Hasan'm bir başka huyu da buydu: Her zaman, en doğnı şeyi söylemeyi bilirdi - radyo haberleri gerçekten sıkıcı bir hal almıştı. Hasan giyinmek için kulübesine gitti, ben de bir kitap kapmak
14 için üst kata koştum. Sonra mutfağa gittim, ceplerime çamfistığı doldurdum; dışarıya çıktığımda Hasan beni bekliyordu. Bahçe kapısından fırladık. Sokağın karşı tarafina geçmiş, tepemize giden boş, toprak patikada ilerlemeye başlamıştık ki, birden Hasan'ın sırtına bir 38 taş çarptı. Arkamızı döndük; yüreğim sıkışıverdi. Assef le iki arkadaşı -Veli'yle Kemal- bize doğru geliyordu. Assefin babası pilot Mahmut, babamın arkadaşıydı. Bizim evin güneyinde, birkaç sokak ileride oturuyorlardı - hurma ağaçlarıyla dolu, yüksek duvarlı, şık bir evde. Kabil'in Vezir Ekber Han semtinde yaşayan bir çocuksan, mudaka Assef i ve o ünlü, paslanmaz çelikten muştasını tanırdın; tadına bizzat bakmadıysan, şanslı sayılırdın. Alman bir anneyle Afgan bir babadan doğan, sansın, mavi gözlü Assef bütün çocuklardan uzundu. Zalimlik alanındaki hak edilmiş ünü onu sokakların bir numarası yapmıştı. Sözünden dışarıya çıkmayan arkadaşları, onu hoşnut etmek için yanşan maiyetiyle birlikte, mahallede bir Han gibi dolaşırdı. Sözü kanundu; hukuk eğitimine ihtiyacı olanlar için, o çelik muşta en iyi eğitim aracıydı. Bir keresinde o muştayı Karteh-Çar Bölgesi'nden bir çocuğa karşı kullandığını görmüştüm. Assefin, pek de sağlıklı sayılamayacak bir panlüyla dolan mavi gözlerinin nasıl kısıldığım, yüzünün gerilişini, o zavallı çocuğu bayıltıncaya kadar yumruklarken nasıl sırıttığını asla unutmayacağım. Vezir Ekber Hanlı bazı çocuklar ona Assef Go/kor adını takmıştı: Kulak Yiyen Assef. Yüzüne karşı söylemeye kimse cesaret edemezdi elbette; Assef le bir uçurtma için kavga ederken bu lakabı onun yüzüne haykırma aptallığında bulunan, sonunda da sağ kulağını çamurlu bir hendekte aramak zorunda kalan zavallı çocuğun başına geleni bilmeyen yoktu. Yıllar sonra, Assefin nasıl bir yaratık olduğunu tanımlayan, İngilizce bir sözcük öğrendim; bu sözcüğün Farsça tam bir karşılığı yok: sosyopat* Ali'ye musallat olan bütün mahalleli çocuklar içinde en acımasızı, en gaddarı Assef ti. İşin aslı, 'Babalu' hakaretinin *) Sosyal davranış bozukluğu oian, toplumsal tehlike arz eden, ruh sağlığı bozuk, (ç.n.) 39 mucidiydi. Hey, Babalu, bugün kimi yedin bakalım? Ha? Hadi, Babalu, gülümse de görelimi Bazı günler içi yeni ilhamlarla dolar, tacizlerini allayıp pullardı: Hey, yassı burunlu Baba-lu, bugün kimi yedin? Anlatsana, seni çekik gözlü eşek! Şimdi de elleri kalçalarında, lastik ayakkabılarıyla yerden toz bulutları kaldırarak, doğruca üzerimize geliyordu. "Günaydın, ^wwfler!" diye seslendi, bir elini sallayarak; en sevdiği hakaretlerden biriydi: tekerlekler! Bizden yaşça büyük üç çocuk yaklaşırken, Hasan arkama geçti. Kot panto-lonlu, tişörtlü oğlanlar karşımıza dikildiler, Assef dudaklarında vahşi bir sıntış, kalın kollanm göğsünde kavuşturdu. Bir kez daha, Assef in akıl sağlığının tam da yerinde olmayabileceğini düşündüm. Hemen ardından da, Baba gibi bir babam olduğu için ne kadar şanslı olduğumu; AssePin beni fazlaca itip kakmamasının tek nedeni oydu. Çenesiyle Hasan'ı gösterdi. "Hey, yassı burun," dedi. "Babalu nasıl?" Hasan sesini çıkarmadı, bir adım daha geriledi. "Haberi duydunuz mu, çocuklar?" dedi Assef, pis pis sın-tarak. "Kral gitti. Beladan kurtulduk. Cumhurbaşkanı çok yaşasın! Babam Davut Han'ı tanır; bunu biliyor muydun, Emir?" "Babam da tanıyor," dedim. Doğru muydu, değil mi, en ufak bir fikrim yoktu. Assef ağlamaklı bir sesle taklidimi yaptı: "Babam da tanıyor." Kemal'le Veli pis pis güldüler. Ah, keşke Baba burada olsaydı. "Eh, Davut Han geçen yıl bize yemeğe geldi," diye sürdürdü Assef sözünü. "Buna ne dersin, Emir?" Bu ıssız yerde haykırsak, sesimizi duyan olur muydu acaba? Baba'nın evi en az bir kilometre uzaktaydı. Ah, ne diye evden çıkmıştık ki? 40 "Bir daha bize yemeğe geldiğinde Davut Han'a ne diyeceğim, biliyor musun?" dedi Assef. "Onunla erkek erkeğe konuşacağım; iki mert gibi. Anneme söylediğimi ona da söyleyeceğim. Hitler hakkında. İşte, o gerçek bir liderdi. Büyük bir lider. Vizyonu olan bir adamdı. Davut Han'a, Hitler'in başladığı işi bitirmesine izin verselerdi, dünya şimdi çok daha güzel bir yer olurdu, diyeceğim." Elimle ağzımı kapamama kalmadan, şöyle dediğimi duydum: "Baba Hitler'in deli olduğunu söylüyor; bir sürü masum insanı öldürtmüş." Assef burun büktü. "Annem de öyle söylüyor; oysa annem Alman, daha iyi bilmesi gerekirdi. Buna inanmamızı istiyorlar, öyle değil mi? Gerçeği bilmemizi istemiyorlar." "Onlar" derken kimi kastettiğini bilmiyordum - ya da hangi gerçeği gizlediklerini. Bilmek de istemiyordum. Keşke hiç ağzımı açmasaydım. Keşke başımı kaldırıp bakınca Baha'nın geldiğini görseydim. "Okulda verdiklerini değil, başka kitapları okumalısın," dedi Assef. "Ben okudum. Ve gözlerim açıldı. Şimdi bir vizyonum var ve onu yeni cumhurbaşkanıyla paylaşacağım. Ne olduğunu öğrenmek ister misin?" Başımı salladım. Zaten söyleyecekti; Assef her zaman kendi sorularını kendisi yanıtlardı.
15 Mavi gözleri Hasan'a dikildi; parlayıp söndü. "Afganistan, Peştunlann yurdudur. Hep öyle oldu, daima da öyle olacak. Biz gerçek Afganlanz; saf Afganlar; şu yassı burunlular değil. Onun halkı patan'ımızı kirletiyor. Kanımızı kirletiyor." Elleriyle bir şeyi süpürür gibi, gösterişli bir hareket yaptı. "Afganistan Peştunlarındır. İşte benim inancım." Assef gözlerini yeniden bana dikti. Güzel bir rüyadan uyanan birine benziyordu. "Hitler için artık çok geç," dedi. "Ama bizim için değil." 41 Kot pantolonunun arka cebine uzandı. "Cumhurbaşkanından, kralın yapacak kuvvefi bulamadığı şeyi yapmasını isteyeceğim... Afganistan'ı bütün bu pis, kâfir Hazara]ardan temizlemesini." "Bırak da gidelim, Assef," dedim; titreyen sesimden iğrenerek. "Bizim sana ne zararımız var?" "Ah, elbette var," dedi. Cebinden çıkardığı şeyi görünce, soluğum kesiliverdi. Elbette. Paslanmaz çelik muşta güneşte parladı. "Beni fazlasıyla rahatsız ediyorsun. İşin aslı, canımı şu Hazara'dan bile daha çok sıkıyorsun. Nasıl olur da onunla konuşur, oynar, sana dokunmasına izin verirsin?" Sesinden tiksinti damlıyordu. Veli'yle Kemal başlarıyla onayladılar, homurdanarak onu desteklediler. Assef gözlerini kıstı. Başını salladı. Konuştuğunda, sesi de yüzü kadar şaşkındı: "Ona nasıl 'dostum' dersin, ha?" Az kaldı haykınyordum: Ama o benim dostum değil ki! Benim hizmetçimi Bunu gerçekten de düşünmüş müydüm? Tabii ki düşünmemiştim. Hayır, düşünmemiştim. Hasan'a bir arkadaş gibi, hatta bir kardeş gibi davranmıştım. Peki ama, Baba'nın arkadaşları çocuklarıyla birlikte bize geldiklerinde, Hasan'ı bir kez olsun oyunlarımıza almış mıydım? Neden Hasan'la etrafta başka kimse yokken oynuyordum yalnızca. Assef muştayı parmaklarına geçirdi. Bana buz gibi bir bakış fırlattı. "Sen sorunun bir parçasısın, Emir. Sen ve baban gibi budalalar bu insanlan korumasaydı, onları çoktan def ederdik. Ait oldukları yerde, Hazaracat'ta çürüyûp giderlerdi. Sen Afganistan'ın yüz karasısm." O deli gözlerine baküm ve çok ciddi olduğunu anladım. Canımı gerçekten de yakmak istiyordu. Yumruğunu kaldırdı, üzerime geldi. Arkamda hızlı, telaşlı bir devinim oldu. Gözümün ucuyla, Hasan'in yere eğildiğini, sonra doğrulduğunu gördüm. As- 42 şefin arkamda bir yere takılan gözleri parladı, hayrede açıldı. Aynı şaşkınlığı, arkamda olup bitene bakan Kemal'le Veli'nin yüzlerinde de gördüm. Döndüm ve Hasan'in sapanıyla burun buruna geldim. Hasan lastik bandı sonuna kadar germişti. Meşin yuvada, ceviz büyüklüğünde bir taş vardı. Hasan'ın sapanı doğruca As-sef in yüzüne doğrultulmuştu. Lastik bandı böylesine germekten zorlanan eli titriyordu; kaşlarından ter damlaları fışkırmıştı. "Lütfen bizi rahat bırak, Ağa," dedi Hasan, düz bir sesle. AssePe 'Ağa' demişti; kısacık bir an, toplumsal sıralamadaki yerini beynine böylesine kazıyarak, onu bir an olsun aklından çıkarmayacak biçimde özümseyerek yaşamanın nasıl bir şey olduğunu merak ettim. Assef dişlerini gıcırdattı. "Bırak onu, seni anasız Hazara." "Bırak da gidelim, Ağa, lütfen," dedi Hasan. Assef sırıttı. "Belki gözünden kaçmıştır, ama siz iki kişisiniz, bizse üç." Hasan omuzlarını silkti. Dışarıdan bakan biri için, korkmuş görünmüyordu. Ama Hasan'ın yüzünü doğduğum günden beri tanıyordum ve bu yüzdeki en küçük bir değişimi, her bir seğirmeyi, titreşimi algılayabiliyordum. Ve korktuğunu görebiliyordum. Hem de çok korktuğunu. "Haklısın, Ağa. Ama elimdeki sapan da senin gözünden kaçtı galiba? Kıpırdadığın an, adını 'Kulak Yiyen Asseften 'Tek Gözlü AssePe çevirirler, çünkü taşı tam sol gözüne nişanladım." Bunlan öyle düz, yansız bir sesle söylemişti ki, bu sakin sesin altındaki dehşeti ben bile güçlükle duyabildim. Assefin dudakları seğirdi. Veîi'yle Kemal bu konuşmayj büyülenmiş gibi dinliyorlardı. Biri tanrılarına meydan okuyordu. Onu aşağılıyordu. En kötüsü de, bu biri, sıska bir Ha-zara'ydı, Assef gözünü taştan ayırıp Hasan'a dikti. Hasan'ın 43 yüzünü dikkatle araştırdı. Orada bulduğu şey her neyse, Ha-san'ın niyetinin ne kadar ciddi olduğunu anlamasına yetmiş olmalı ki, yumruğunu indirdi. "Benim hakkımda öğrenmen gereken bir şey var, Hazara," dedi, tane tane. "Ben çok sabırlı biriyimdir. Bu iş bitmedi, bilesin." Bana döndü. "Seninle de işim bitmedi, Emir. Bugün, benimle teke tek hesaplaşmanı sağlayacağım." Bir adım geri çekildi. Mürideri de öyle. "Senin Hazara bugün çok büyük bir hata yaptı, Emir," dedi. Sonra, hep birlikte döndüler, uzaklaştılar. Yokuşu inmelerini, bir duvarın arkasında gözden yitmelerini seyrettim. Hasan titreyen elleriyle sapam beline sokmaya çalışıyordu. Ağzı, yatıştırıcı bir gülümsemeyi andıran bir kıvrılışla çarpılmıştı. Pantolonunun belindeki sicimi ancak beşinci denemede bağlayabildi. Ürpertiler içinde eve dönerken, ikimiz de fazla konuşmadık; her köşe başında Assef le arkadaşlarının pusu kurmuş bizi beklediğine inanıyorduk. Ama beklemiyorlardı; bunun bizi az çok rahatlatması gerekirdi. Oysa rahatlatmadı. Hem de hiç.
16 Bunu izleyen birkaç yıl, ekonomik gelişme ve reform sözcükleri Kâbilîilerin dilinden düşmedi. Anayasal monarşi feshedilmiş, yerine cumhuriyet kurulmuş, başına da bir cumhurbaşkanı getirilmişti. Bir süre bütün ülkede bir kararlılık, bir yeniden doğuş havası esti. İnsanlar kadın haklarından, modern teknolojiden söz ediyordu. Yine de, büyük bir değişim gözlenmiyordu; her ne kadar Arg'da (Kabil'deki krallık sarayı) yeni bir lider oturuyor olsa da, yaşam eskisi gibi sürdü. İnsanlar cumartesiden perşembeye kadar çalışmayı, cuma günleri parklarda toplanıp piknik yapmayı, Ghargha Gölü'nün, Paghman Bahçeleri'nin tahta sıralarında oturmayı sürdürdü. Tıklım tıklım, rengârenk oto- 44 busier, kamyonlar Kabil'in dar sokaklarında ilerliyor, araçların arka tamponlarında dikilen ya da çömelen, koyu Kabil ak-sanlanyla sürücüye talimat veren muavinlerin haykırışları birbirine karışıyordu. Ramazan'ın bitişiyle başlayan üç günlük Bayram tatilinde, en yeni, en iyi giysilerini kuşanan Kabil halkı ailelerini ziyaret etti. İnsanlar kucaklaştı, öpüştü, birbirine "Bayramın mübarek olsun" dedi. Çocuklar armağanlarını açtı, kabuğu boyalı, haşlanmış yumurtalarla oynadı. Ertesi yıl, 1974 kışının başında bir gün Hasan'la bahçede oynuyor, kardan kale yapıyorduk; Ali'nin seslendiğini duyduk: "Hasan, Ağa sahip [efendi] seni çağırıyor!" Ön kapıda duruyordu; beyazlar giymiş, ellerini koltuk altlarına sokmuştu; soluğu buharlaşıyordu. Hasan'la bakışıp gülüştük. Sabahtan beri bu çağrıyı bekliyorduk: Bugün Hasan'ın doğum günüydü. "Neymiş, Baba? Biliyorsan, bize de söylesene," dedi Hasan. Gözleri pırıl pı-nldı. Ali omuz silkti. "Ağa efendi bana bir şey demedi." "Hadi, Ali, söyle ama," diye bastırdım. "Boyama kitabı mı? Belki de yeni bir tabanca?" Hasan gibi, Ali de yalan söylemeyi beceremezdi. Her yıl, Baba'nın Hasan'a ya da bana aldığı armağanı bilmiyormuş numarası yapardı. Ve her yıl gözleri onu ek verir, biz de ağzından baklayı alırdık. Ama bu kez, doğru söylüyormuş gibiydi. Baba, Hasan'ın doğum gününü asla atlamazdı. Bir süre Hasan'a ne istediğini sorar, ama Hasan armağan konusunda bir şey söyleyemeyecek kadar utangaç olduğu için, Baba da «rar etmekten vazgeçerdi. Böylece, her kış kendi kafasına göre bir armağan seçerdi. Bir yıl Hasan'a Japon malı bir oyuncak kamyon aldı, bir başka yıl elektrikli bir tren, bir sonraki yu da bir dizi tren rayı. Geçen yi! Baba, Hasan'ı deri bir kov- 45 boy şapkasıyla şaşırtmıştı; Clint Eastwood'un iyi, Kötü ve Çirkiti'dt taktığı şapkanın aynısıydı - bu, Muhteşem Tedi-/fnin yerini alan, son gözdemizdi. Bütün kış, şapkayı Ha-san'la sırayla taktık, karlı bir tepeyi filmin ünlü müziğini hay-kırarak inerken, birbirimize ateş ettik. Ön kapıda eldivenlerimizi ve içine kar dolmuş botlarımızı çıkardık. Hole girince, Baba'yı dökme demirden yapılma odun sobasının yanında otururken bulduk; yanında kahverengi takım elbiseli, kırmızı kravatlı, kısa boylu, kel bir Hintli vardı. "Hasan," dedi Baba, muzipçe gülümseyerek; "seni doğum günü armağanınla tanıştırayım." Hasan'la ikimiz boş boş baktık. Görünürde kurdeleli bir armağan paketi yoktu. Ne bir torba. Ne bir oyuncak. Yalnızca arkamızda duran Ali, Baba ve bir matematik öğretmenine benzeyen, ufak tefek Hintli. Takım elbiseli Hintli gülümsedi, elini Hasan'a uzattı. "Ben Doktor Kumar," dedi. "Seninle tanıştığıma sevindim." Farsça'yı ağ"" bir Hindu vurgusuyla konuşuyordu. "Selamın aleyküm,* dedi Hasan tereddütle. Başını kibarca salladı, ama gözleri gerideki babasını anyordu. Ali yaklaştı, elini Hasan'ın omzuna koydu. Baba, Hasan'ın kuşkulu -ve şaşkın- gözlerine baktı. "Doktor Kumar'ı Yeni Delhi'den getirttim. Kendisi bir plastik cerrahtır." "Bunun anlamını biliyor musun?" diye sordu Hintli -Doktor Kumar. Hasan başını hayır anlamında salladı. Yardım istercesine bana baktı, bense omuz silktim. Tek bildiğim, insanın apandisitini aldırmak için bir cerraha gittiğiydi. Bunu bilmemin nedeni de, sınıf arkadaşlarımdan birinin bir yıl önce ölmesiy-di; öğretmen, onu cerraha götürmekte geç kaldıklarını söyle- 46 nıîşti. Ali'ye baktık, ama onun yüzünden hiçbir şey anlaşılmazdı ki. Yüzü her zamanki gibi duygusuzdu, ama gözleri sıcacıktı. "Evet," dedi Doktor Kumar, "benim işim, insanların be-denlerindeki kusurları düzeltmek. Bazen de yüzlerindeki." "Ah," dedi Hasan. Önce Baba'ya, sonra da Ali'ye baktı. Eliyle üstdudağına dokundu. "Ah," dedi bir kez daha. "Alışılmadık bir armağan, biliyorum," dedi Baba. "Büyük bir olasılıkla da umduğun şey değil, ama bu, sonsuza kadar kalacak bir armağan." "Ah," dedi Hasan. Dudaklarını yaladı. Genzini temizledi. "Ağa efendi, bu şimdi... bu..." "Hayır, katiyen," diye araya girdi Doktor Kumar. "Canın kesinlikle acımayacak. Sana bir ilaç vereceğim, hiçbir şey hissetmeyeceksin."
17 "Ah," dedi Hasan. Gülümsedi; rahatlamıştı. Azıcık. "Korkmadım, Ağa efendi, yalnızca..." Hasan kanmış olabilirdi, ama ben kanmamıştım. Doktorlar ne zaman acımayacağını söylese başın belada demekti, biliyordum. Bir yıl önceki sünnetimi gayet iyi anımsıyordum. Doktor bana aynı şeyi söylemiş, hiç hissetmeyeceksin, demişti. Ama o gece, uyuşturucu ilacın etkisi geçince, biri kasıklanmı kızgın kömürle dağlamaya başladı. Baba'nın beni sünnet ettirmek için neden on yaşıma kadar beklediğini anlayamıyordum; bunun için onu asla, bağışîamayacaktım. Keşke benim de, Baba'nın acıma duygularını harekete geçirecek bir yara izim olsaydı. Haksızlıktı bu. Hasan, Baba'nın sevgisini, ilgisini hak edecek hiçbir şey yapmamışa ki; yalnızca şu gülünç tavşandudakla doğmuştu. Ameliyat çok iyi geçti. Pansumanın çıkartıldığı an hepimiz biraz sarsıldık, ama Doktor Kumar'ın tembihlediği gibi, gülümsemeyi sürdürdük. Kolay değildi, çünkü Hasan'in şişmiş, 47 ciğer gibi kızarmış üstdudağı çok sevimsiz bir görüntüydü. Hemşire ona aynayı verince, Hasan'ın dehşet dolu bir çığlık atmasını bekledim. Hasan düşünceli bir yüzle aynaya uzun uzun bakarken, Ali onun elini tuttu. Hasan bir şey mırıldandı. Anlayamamıştım. Kulağımı ağzına yaklaştırdım. Bir kez daha fısıldadı. "Teşekkür* Sonra dudakları çarpıldı; bu kez, ne yaptığını hemen anladım. Gülümsüyordu. Tıpkı annesinin rahminden çıkarken yaptığı gibi. Şiş indi, yara izi zamanla iyileşti. Kısa bir süre sonra ince, örükîı, pembe bir çizgiye dönüştü. Ertesi kış, yalnızca soluk bir izdi. Buysa kaderin komik bir cilvesiydi. Çünkü o kış, Hasan'ın gülümsemekten bütün bütüne vazgeçtiği kışü. ALU Kış. Her yıl, ilk kar yağdığı gün aynı şeyi yaparım: Sabah erkenden, sırtımda pijamalarımla evden çıkar, soğuğa karşı kollarımla bedenimi sararım. Araba yolu, babamın arabası, duvarlar, ağaçlar, çatılar, tepeler karla kaplıdır. Gülümsenm. Gökyüzü kesintisiz, mavidir; karın beyazlığı gözlerimi yakar. Taze kan avuçlar, ağzıma atanm; bir tek kargalann tiz çığlık-lanyla delinen, yoğun sessizliği dinlerim. Yalınayak ön basa-maklan iner, gelip bakması İçin Hasan'ı çağınnm. Kış, Kabil'deki her çocuğun en sevdiği mevsimdi; en azından babası iyi cins bir soba alabilen çocuklann. Nedeni basitti: Kar yağınca okullar tatil edilirdi. Kış benim için çok haneli bölmelerin, Bulgaristan'ın başkentini anımsamanın sonu, Hasan'la sobamn başında iskambil oynayarak, salı sabahlan 49 Cinema Park'ta bedava Rus filmi izleyerek, bir sürü kardan adam yaptıktan sonra öğle yemeğinde pilavlı tatlı şalgam kur-md's\ yiyerek geçirilen üç aylık tatilin başlaması demekti. Ve uçurtmalar, elbette. Uçurtma uçurmak. Uçurtma yarıştırmak. Bazı şanssız çocuklar için kış, ders yılının bitmesi anlamına gelmiyordu. Onlara 'kış kurslarının gönüllüleri' denirdi. Oysa tanıdığım hiçbir çocuk bu derslere gönüllü yazılmamıştı; onları yazdıran ana-babalanydı elbette. Ben şanslıydım; Baba onlardan biri değildi. Sokağın karşısında oturan, Ahmet adındaki çocuğu anımsıyorum. Babası doktordu galiba. Ahmet saralıydı ve sürekli yün bir yelek giyer, kalın, siyah çerçeveli bir gözlük takardı - Assef in şaşmaz kurbanlanndan biriydi. Her sabah yatak odamın penceresinden, Hazara hizmetçinin araba yolundaki karları küreyişini, siyah OpePe yol açışını seyrederdim. Sonra da yün yeleği, paltosu ve oka basa dolu okul çantasıyla Ahmet görünür, babasının peşinden arabaya binerdi. Sırtımda pamuklu pijamam, araba köşeyi dönüp uzaklaşınca-ya kadar bekler, sonra yeniden yatağa girerdim. Battaniyeyi çeneme kadar çeker, camdan dışarıya, kuzeydeki zirveleri karlı tepelere bakardım. Yeniden uyuyuncaya kadar bakardım. Kabil'in kışına bayılıyordum. Geceleri pencereme pıtır pıtır vuran kar tanelerine, yeni yağmış karın siyah, kauçuk botlarımın altında ezilirken çıkardığı çıtırtıya, rüzgâr bahçelerde, sokaklarda uğuldarken demir sobadan yayılan sıcaklığa bayılıyordum. Ama en çok da, ağaçlar donup yollar buz tutunca, Baba'yla aramdaki buzların azıcık da olsa erimesine. Bunu sağlayansa uçurtmalardı. Baba'yla aynı evde yaşıyorduk, ama farklı dünyalarda. Uçurtmalar bu iki dünya arasındaki, kâğıt inceliğindeki kesişme noktasıydı. * * * 50 Her kış, Kabil'in mahalleleri arasında bir uçurtma yarışı düzenlenirdi. Kabil'de yaşayan bir oğlan çocuğu için, turnuvanın başladığı gün hiç tartışmasız kış mevsiminin en önemli günüydü. Yarışlardan bir gece önce beni uyku tutmazdı. Yatağımda döner durur, duvarda hayvan gölgeleri oluşturur, hatta omzuma bir örtü alıp balkona çıkar, karanlıkta otururdum. Büyük bir taarruz öncesi siperde uyumaya çalışan bir askerden farksızdım. Buysa kesinlikle abartılı bir benzetme değil, inanın. Kabil'deki uçurtma yarışmalarına katılmak, az çok savaşa girmeye benzerdi. Her savaşta olduğu gibi, buna da hazırlanmak gerekirdi. Bir süre, Hasan'la birlikte uçurtmalarımızı kendimiz yaptık. Sonbaharda haftalıklarımızı biriktirir, parayı Baba'nın He-rat'tan getirdiği küçük, porselen atın içine
18 atardık. Kış rüzgârları esmeye, kar lapa lapa yağmaya başladığı zaman, atın karnındaki eyer kayışını çözerdik. Pazara gidip kamış çıta, zamk, sicim ve kâğıt alırdık. Günlerce uğraşır, orta çıta ve çapraz kirişler için gereken kamışları yontar, kolayca pike yapmayı ve yeniden yükselmeyi sağlayan ince kâğıdı keserdik. Sonra da tabii, kendi ipimizi, yani tor'ımızı yapmak zorundaydık. Uçurtma silahsa, cam kınklanyla bezeli tar da namludaki kurşundu. Bahçeye çıkar, yüz elli metrelik sicimi cam tozuyla zamktan oluşan bir karışıma batırırdık. Sonra da ağaçlann arasına asıp kurumaya bırakırdık. Ertesi gün, savaşa hazır ipi tahta bir makaraya sarardık. Karlar eriyip de bahar yağmurları başladığında, Kabil'deki her çocuk parmaklarında, uçurtma yansının anısı olan yatay, derin kesiklerle dolaşırdı. Sınıf arkadaşlanmla okulun ilk günü bir araya toplaşıp birbirimize savaş yaralanmızı gösterişimiz hâlâ aklımda. Kesikler acır, düzelmesi birkaç hafta alırdı, ama umurumda bile değildi. Onlar bir kez daha göz açıp kapayıncaya kadar geçen, nefis bir mevsimin anılarıydı. Sonra sınıf mümessili dü- 51 düğünü çalar, biz de tek sıra halinde sınıflarımıza doğru yürürdük; yeniden kavuşuncaya kadar, uzun bir ders yılına katlanmak zorunda olduğumuz kışın özlemi daha şimdiden içimize dolardı. Ama kısa bir sürede Hasan'la benim uçurtma yapmayı değil, uçurtma yarıştırmayı daha iyi becerdiğimiz anlaşıldı. Tasarımdaki şu ya da bu hata yüzünden, her seferinde hüsrana uğruyorduk. Bunun üzerine Baba bizi uçurtma almaya Sey-fo'ya götürmeye başladı. Seyfö, asıl mesleği mufi, ayakkabı tamirciliği olan yarı kör, yaşlı bir adamdı. Ama aynı zamanda kentin en ünlü uçurtmacısıydı; Kabil Irmağı'nın çamurlu güney kıyısındaki kalabalık Mayward Caddesi'nde, derme çatma, minicik bir kulübede çalışırdı. Hapishane hücresine benzeyen dükkânın kapısından ancak iki büklüm geçebilirdiniz; sonra, yerdeki kapak kaldırılıp birkaç tahta basamakla Sey-fo'nun göz alıcı uçurtmalarının bulunduğu, nemli, küf kokulu bodruma inilirdi. Baba bize birbirinin eşi üçer uçurtmayla tahta makaraya sanlı camlı iplerden alırdı.fikir değiştirip daha büyük ya da daha gösterişli bir uçurtma istersem, Baba bana onu da alırdı - bir tane de Hasan'a, elbette. Bazen, keşke bunu yapmasa, derdim. Keşke en güzel uçurtma bir tek bende olsa. Uçurtma yarıştırmak, Afganistan'ın eski bir kış geleneğiydi. Turnuva sabah erkenden başlar, kazanan uçurtma tek başına gökyüzünde süzülünceye kadar da sona ermezdi - bir turnuvanın hava karardıktan çok sonra bittiğini anımsıyorum. İnsanlar kaldinmlarda, damlarda toplaşır, çocuklarına tezahürat yapardı. Sokaklan dolduran yanşmacılar var güçleriyle sicimlerine asılır, ipi bir salıp bir çeker, gözlerini kısıp gökyüzünü tarar, hasmının ipini kesmek için firsat kollardı. Her uçurtma yanşçısının, makarayı tutan ve ipi besleyen bir yardımcısı olurdu - benimki Hasan'dı. 52 Bir keresinde, ailesi mahalleye yeni taşınmış olan haylaz bir Hindi oğlan bize memleketindeki uçurtma yarışlarının çok katı kuralları olduğunu söyledi. "Bu iş için hazırlanmış bir yerde, rüzgâra karşı, doğru bir açıda durmak zorundasın," diye övündü. "Ayrıca, camlı ipi yaparken alüminyum kullanman da yasaktır." Hasan'la bakıştık. Sonra da kahkahaları koyuverdik. Bri-tanyalıların yüzyıl başında, Rusların da 1980'lerde öğrendiği şeyi, yakında bu Hintli çocuk da öğrenirdi: Afganlar bağımsız insanlardı. Afgan halkı gelenekleri sayar ama kurallardan iğrenir. Aynı şey uçurtma savaşında da geçerliydi. Tek bir kural vardı, o da kuralsızlık. Uçurtmanı uçur. Rakibinin ipini kes. Hadi, şansın açık olsun! Ama hepsi bu kadar değildi, elbette. Gerçek eğlence, bir uçurtmanın ipi kesildiğinde başlardı. İşte o zaman, uçurtma kovalayıcılar -ya da uçurtma avcıları- devreye girerdi: Rüzgâra kapılıp oradan oraya sürüklenen, sonunda da döne döne yere inen, bir tarlaya, birinin bahçesine, bir ağaca ya da bir çatıya konan uçurtmayı kovalayan çocuklar. Av hayli ateşli geçerdi; çocuklar sürüler halinde sokaklara dağılır, itişip kakışarak koşarlardı: İspanya'da bir festivalde şu boğalardan kaçan insanların yaptığı gibi. Bir yıl, mahallenin çocuklarından biri, dallara takılan uçurtma için bir çam ağacına tırmanmıştı. Ağırlığına dayanamayan dal koptu ve oğlan on metre yükseklikten yere çakıldı Belkemiği kırıldığı için bir daha hiç yü-rüyemedi. Ama düştüğünde uçurtma hâlâ elindeydi. Bir uçurtma avcısı bir uçurtmayı eline geçirdi mi, kimse onu elinden alamazdı. Bu bir kural değildi. Bir gelenekti. Avcılar için en değerli ödül, kış turnuvasında yere en son düşen uçurtmaydı. O bir şeref madalyasıydı; bir rafta sergilenen, konuklara gösterilen bir ödül. Gökyüzü uçurtmalardan temizlendiği, geriye yalmzca son iki uçurtma kaldığı zaman, 53 uçurtma avcıları dikkat kesilir, avını yakalamaya hazırlanırdı. Kendine en iyi çıkışı yapabileceği, elverişli bir nokta seçerdi. Gerilen kaslar firlamaya hazırlanırdı. Boyunlar uzanır. Gözler kısılır. Kavga çıkar. Ve son uçurtmanın da ipi kesilince, delice bir yarış başlardı. Yıllar boyunca uçurtma kovalayan bir sürü çocuk gördüm. Ama Hasan gördüğüm en müthiş uçurtma avcısıydı. Uçurtma henüz havadayken, onun ineceği noktayı saptama yeteneği gerçekten ürkütücüydü; içsel bir pusulası vardı sanki. Kapalı bir kış gününü çok iyi anımsıyorum; Hasan'la birlikte bir uçurtma kovalıyorduk. Onun peşi sıra mahallenin sokaklarında koşuyor, hendeklerden atlıyor, daracık geçitleri bir çırpıda geçiyordum. Ondan bir yaş büyüktüm ama Hasan benden çok daha hızlıydı; hep geride kalıyordum.
19 "Hasan! Bekle!" diye haykırdım, soluk soluğa. Başım çevirdi, eliyle işaret etti. "Şuradan!" diye bağırdıktan sonra bir köşeyi hızla döndü. Başımı kaldırıp bakınca, uçurtmanın sürüklendiği yerin tam aksi yönüne koştuğumuzu fark ettim. "Onu kaybedeceğiz! Ters yöne gidiyoruz!" diye seslendim. "Bana güven!" diye bağırdığını duydum. Köşe başına ulaşınca Hasan'm başını eğmiş, yıldırım gibi koştuğunu gördüm, gökyüzüne bakmıyordu bile, görmeğinin sırtı terden sırılsıklamdı. Ayağım bir taşa takıldı, düştüm - Hasan'dan yavaş olmanın yanı sıra, ondan sakardım da; o doğal esnekliğini her zaman kıskanmıştım. Güçbela doğrulunca, Hasan'ın bir başka köşeyi döndüğünü gördüm. Topallayarak peşine takıldım; sıyrılmış dizlerime iğneler batıyordu. Kovalamaca, İstiklal Ortaokuiu'mm yakınındaki delik deşik, tozlu bir yolda sona erdi. Bir yanda, yazları marul yetiştirilen bir tarla, öteki yanda da dizi dizi vişne ağaçlan vardı. 54 Hasan bir ağacın altına bağdaş kurmuş, avucundaki dut kurularını yiyordu. "Burada ne işimiz var?" diye sordum soluk soluğa; midem bulanıyordu. Gülümsedi. "Gel otur, Emir Ağa." Yanına çöktüm, ince kar tabakasının üzerine uzandım; hini hini soluyordum. "Zamanımızı boşa harcıyorsun. Öteki tarafa gitti, görmedin mi?" Hasan ağzına bir dut kurusu atta. "Gelecek," dedi. Güçlükle soluk alabiliyordum, onunsa hiç de yorgun bir hali yoktu. "Nereden biliyorsun?" dedim. "Biliyorum." "Peki ama, nasıl bilebilirsin?" Bana döndü. Saçsız kafasından birkaç ter damlası yuvarlandı. "Sana hiç yalan söyler miyim, Emir Ağa?" Birden onunla azıcık oynamak istedim. "Bilmem. Söyler misin?" "Onun yerine pislik yemeyi yeğlerim," dedi, gücenmiş bir ifadeyle. "Gerçekten mi? Yapar mısm?" Şaşırmıştı: "Neyi yapar mıyım?" "İstesem pislik yer misin?" diye sordum. Gaddarlık ettiğimin farkındaydım; bilmediği bir sözcükle karşılaştığı zaman, onunla alay ettiğim gibi. Ama Hasan'la dalga geçmenin büyüleyici bir yanı vardı - hastalıklı bir zevki. Böceklere eziyet ederken hissettiğimiz türden. Tek farkı, şimdi onun karınca benim de büyüteci tutan kişi olmamdı. Gözleriyle yüzümü uzun uzun araştırdı. Orada, o vişne ağacının altında oturan ve ansızın birbirine bakmaya, jjerpek-ten bakmaya başlayan iki çocuktuk. İşte o zaman, bir kez daha oldu: Hasan'm yüzü değişti. Belki tam olarak değişmedi de, ben birden iki yüze baktığım duygusuna kapıldım; biri 55 tanıdığım, bu dünyadan ilk anımsadığım şey olan yüzdü, öteki, ikincisiyse yüzeyin hemen altına gizlenmiş, pusuya yatmış bir yüz. Aynı şeye daha önce de tanık olmuştum - her seferinde beni biraz sarsardı. Bu ikinci yüz, bir anlığına ortaya çıkar ama bu kısacık süre bende, onu daha önce bir yerlerde gördüğüm türünden, rahatsız edici bir duygu uyandırmaya yeterdi. Sonra Hasan gözlerini kırpışürdı ve yeniden kendisi oldu. Karşımda yine tek bir Hasan vardı. "İsteseydin, yerdim," dedi sonunda, doğruca gözlerimin içine bakarak. Gözlerimi kaçırdım. Bugün bile, Hasan gibi söylediği her sözü inanarak, içtenlikle söyleyen insanların gözlerinin içine bakmakta zorlanırım. "Ama merak ettim," diye ekledi. "Benden böyle bir şey ister miydin, Emir Ağa?" Şimdi de o beni küçük bir sınavdan geçiriyordu. Onunla oynayacak, sadakatini sınayacaksam, o da benimle oynayacak, dürüstlüğümü sınayacaktı. Bu sohbeti başlattığıma bin pişmandım. Zorla gülümsedim. "Aptallaşma, Hasan. Böyle bir şey yapmayacağımı bilirsin." Hasan da gülümsedi. Ama onunki zoraki değildi. "Bilirim," dedi. Özü sözü doğru olanların ortak yönü de budur: Karşısındaki kişinin de içten konuştuğunu sanırlar. "İşte, geliyor," dedi Hasan, gökyüzünü göstererek. Ayağa kalktı, sola doğru birkaç adım attı. Başımı kaldırıp baktım, uçurtmanın bize doğru alçaldığını gördüm. Koşuşmalar, haykınşlar duydum; itişip kakışarak bize doğru yaklaşan bir avcı sürüsü. Ama boşa zaman harcıyorlardı. Çünkü Hasan kollarını iki yana açmış öylece duruyor, gülümseyerek uçurtmayı bekliyordu. Eğer yalan söylüyorsam, Tanrı (gerçekten varsa, elbette) gözlerimi kör etsin ki, uçurtma geldi, doğruca onun açık kollarının arasına kondu kışında Hasan'ı son kez uçurtma kovalarken gördüm. Genelde her mahalle kendi yarışmasını düzenlerdi. Ama o yıl turnuva bizim mahallede, Vezir Ekber Han'da düzenleniyordu ve öteki semder de davetliydi: Karteh-Char, Karteh-Parwan, Mekro-Rayan ve Koteh-Sangi. Yaklaşan yarışma herkesin dilindeydi. Bunun, son yirmi beş yılın en büyük turnuvası olacağı söyleniyordu. Bir akşam, büyük yarışmaya yalnızca dört gün kala, Baha'yla çalışma odasında şöminenin karşısındaki şişkin, deri koltuklarda oturuyorduk. Çay içiyor, konuşuyorduk. Ali akşam yemeğini verdikten sonra (patates,
20 pilav ve safranlı karnabahar) Hasan'la birlikte kulübesine çekilmişti. Baba piposunu "besliyor", ben de Herat'ta kurtların dağdan indiği, insanların bir hafta boyunca evden çıkamadığı sert kışı anlatması için yalvanyordum; kibriti çaktı, gelişigüzel bir tavırla sordu: "Belki bu yıl turnuvayı sen kazanırsın, ha? Ne dersin?" Ne düşüneceğimi bilemedim. Ne diyeceğimi de. Yolu, bu muydu? Bana bir anahtar mı uzatıyordu? İyi bir uçurtma ya-nşçısıydım. İşin doğrusu, bayağı iyi. Birkaç kez, bş turnuvasını kazanmaya epeyce yaklaşmıştım - bir keresinde, son üçe kalmıştım. Ama yaklaşmak başka şeydi, kazanmak başka, öyle değil mi? Baba yaklapnamtftı. Kazanmışa, çünkü fatihler kazanır, ötekiler de evlerine giderdi. Baba kazanmaya alışıktı; aklına koyduğu şeyi uzanıp alırdı. Aynı şeyi oğlundan beklemek de hakkı değil miydi? Bir düşünün. Ya kazanacak olursam... Baba piposunu içiyor, tatlı tatlı anlatıyordu. Dinliyormuş gibi yaptım. Ama dinleyemezdim, daha doğrusu duyamazdım, çünkü Baba'mn o rasgele yorumu beynime bir tohum ekmişti: Madem ki bu bş turnuvayı kazanmamı önermişti, kazanacaktım. Başka yolu yoktu. Kazanacaktım ve o son uçurtmayı kovalayacaktım. Sonra eve getirecek, Baba'ya gös- 57 terecektim. Ona ilk, belki de son kez, oğlunun değersiz biri olmadığını gösterecektim. Belki o zaman bu evdeki hayalet yaşamım nihayet sona ererdi. Hayal kurmaya başladım: Akşam yemeğinde, çatal bıçak seslerinin, bir-iki homurtunun dışında hiçbir şeyin bozamadığı sessizliğin yerini kahkahalar, konuşmalar alıyor. Baha'nın arabasıyla bir cuma günü Pagh-man'a gidiyor, yolda Ghargha Gölü'ne uğrayıp kızarmış alabalıkla patates alıyoruz. Aslan Mercan'ı görmeye hayvanat bahçesine gidiyoruz; Baba arada bir esneyip çaktırmadan saatine bakıyor. Bir akşam, Baba öykülerimden birini okuyor. Bir tanesini okuyacağım bilsem, ona yüz tane öykü yazardım. Belki bana Rahim Han gibi 'Emir can' diyor. Ve belki -çok küçük bir olasılık ama- belki, annemi öldürdüğüm için beni nihayet bağışlıyor. Baba bana tam on dört uçurtmayı saf dışı bıraktığı yarışmayı anlatmaktaydı. Yeri geldikçe gülümsedim, başımı salladım, ama onu doğru dürüst duymuyordum. Artık bir görevim vardı. Ve Baba'yı bu kez hayal kırıklığına uğratmayacaktım. Turnuvadan bir gece önce lapa lapa kar yağdı. Hasan'la kürsü'nün altına oturmuş, penpper oynuyorduk; rüzgârın savurduğu dallar cama vuruyordu. Gündüz Ali'den bize bir kürsü yapmasını istemiştim - bu, üzerine kalın bir battaniye atılmış, altına da elektrikli bir ısıtıcı yerleştirilmiş, alçak bir masaydı. Masanın altına döşekler, minderler dizmişti; yirmi çocuk rahatça sığardı. Karlı günlerde Hasan'la bütün günü burada, kürsü'nün altında satranç ya da iskambil oynayarak geçirirdik - en çok da penpper. Hasan'ın on karosunu almış, iki valeyle bir altılısına çakmıştım. Bitişikte, Baba'nm çalışma odasında Baba, Rahim Han, birkaç kişi daha iş konuşuyorlardı - bir tanesi Assef in babasıydı. Duvarın gerisinden, Kabil Radyosu'ndaki haberlerin cızırtısı geliyordu. 58 Hasan altılıya çaktı, valeleri aldı. Radyoda Davut Han, yabancı yatırımlarla ilgili bir açıklama yapmaktaydı. "Bir gün Kabil'de televizyonumuz olacağını söylüyor," dedim. "Kim?" "Davut Han, salak, cumhurbaşkanımız!" Hasan gülümsedi. "İran'da varmış," dedi.. İçimi çektim. "Şu İranlılar..." Hazaralann çoğu için İran bir tür ibadet yeriydi; sanırım nedeni, İranlıların çoğunluğunun Şii olmasıydı. Ama o yaz öğretmenimin İranlılar hakkında söylediği bir şey aklıma takılmıştı; bir eliyle sırtını sıvazlarken, ötekiyle seni soyabilen, tatlı dilli düzenbazlar, demişti. Baba'ya bunu aktarınca, öğretmenimin şu kıskanç Afganlar-dan biri olduğunu söyledi; İran Asya'da yükselen bir güçken, dünyada pek çok kişi Afganistan'ın yerini haritada gösteremediği için adam kıskançlıktan çadıyor, dedi. "Bunu söylemek ağır geliyor tabii," diye ekledi, omuzlarını silkerek, "ama yalanla kendini kandırmaktansa gerçekle yüzleşmek iyidir." "Bir gün sana bir tane alırım," dedim. Hasan'ın yüzü aydınlanıverdi. "Televizyon mu? Gerçekten mi?" "Elbette. Üstelik şu siyah-beyaz olanlardan değil. O zamana kadar büyümüş oluruz, ben de iki tane alırım. Biri sana, biri bana." "Onu masamın üzerine, resimlerimin yanına koyarım," dedi Hasan. Söyleyiş biçimi içime dokunmuş, Hasan'ın kim olduğunu, nerede yaşadığını anımsamak beni hüzünlendir-mişti. Tıpta babası gibi, bahçedeki o döküntü, toprak kulübede büyüyüp yaşlanacağını şaşmaz bir olguymuş gibi kabulleniyordu. Son kartı çektim, yere iki damla bir onlu açtım. Hasan altılıyı öldürdü, damlan aldı. "Biliyor musun, yarın Ağa efendi seninle gurur duyacak." 59 "Öyle mi dersin?" "İn/allah,* dedi. "İnşallah,"diye yineledim, ama bu dilek benim dudaklarımdan dökülürken, kulağa o kadar da içten gelmiyordu. Bu, Hasan'a özgü bir şeydi.
Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000) 14.08.2014 SIRA SIKLIK SÖZCÜK TÜR AÇIKLAMA 1 1209785 bir DT Belirleyici 2 1004455 ve CJ Bağlaç 3 625335 bu PN Adıl 4 361061 da AV Belirteç 5 352249 de
Uçurtma Avcısı Halit Hüseyni (Khaled Hosseini) Emir ve Hasan, Kabilde monarşinin son yıl arında birlikte büyüyen iki çocuk... Aynı evde büyüyüp, aynı sütanneyi paylaşmalarına rağmen Emirle Hasanın dünyaları
Kaybolmasınlar Diye Mesleğini sorduklarında ne diyeceğini bilemezdi, gülümserdi mahçup; utanırdı ben şairim, yazarım, demeye. Bir şeyler mırıldanırdı, yalan söylememeye çalışarak, bu kez de yüzü kızarırdı,
İgi ve ben Benim adım Flo ve benim küçük bir kız kardeşim var. Küçük kız kardeşim daha da küçükken ismini değiştirdi. Bir sabah kalktı ve artık kendi ismini kullanmıyordu. Bu çok kafa karıştırıcıydı. Yatağımda
Hafta Sonu Ev Çalışması YIL DEDE'NİN DÖRT KIZI Zaman adlı ölümsüz bir dev vardı. Bir gün Zaman, Yıl Dede'yi dört kızıyla birlikte yeryüzüne indirdi. Kızlar, yeryüzünü çok sevdiler. Hepsi bir yana dağılıp
Bir bahar günü. Doğa en canlı renklerine büründü bürünecek. Coşku görülmeye değer. Baharda okul bahçesi daha bir görülmeye değer. Kıpır kıpır hareketlilik sanki çocukların ruhundan dağılıyor çevreye. Biz
TATÍLDE Biz, Ísveç`in Stockholm kentinde oturuyoruz. Yılın bir ayını Türkiye`de izin yaparak geçiririz. Ízin zamanı yaklaşırken içimizi bir sevinç kaplar.íşte bu yıl da hazırlıklarımızı tamamladık. Valizlerimizi
Yeni evli bir çift vardı. Evliliklerinin daha ilk aylarında, bu işin hiç de hayal ettikleri gibi olmadığını anlayıvermişlerdi. Aslında birbirlerini sevmiyor değillerdi. Son zamanlarda o kadar sık olmasa
Hafta Sonu Ev Çalışması HAYAL VE GERÇEK Babasının işi nedeniyle çocuğun orta öğretimi kesintilere uğramıştı. Orta ikideyken, büyüdüğü zaman ne olmak ve ne yapmak istediği konusunda bir kompozisyon yazmasını
RAPUNZEL Bir zamanlar bir kadınla kocasının çocukları yokmuş ve çocuk sahibi olmayı çok istiyorlarmış. Gel zaman git zaman kadın sonunda bir bebek beklediğini fark etmiş. Bir gün pncereden komşu evin bahçesindeki
O sabah minik kuşların sesleriyle uyandı Melek. Yatağından kalktı ve pencereden dışarıya baktı. Hava çok güzeldi. Güneşin ışıkları Melek e sevinç katıyordu. Bulutlar gülümsüyor ve günaydın diyordu. Melek
Kaybolan Çocuk Çocuklar için öyküler yazmak istiyordum. Yazmayý çok çok sevdiðim için sevinçle oturdum masanýn baþýna. Yazdým, yazdým... Sonra da okudum yazdýklarýmý. Bana göre güzel öykülerdi doðrusu.
Samed Behrengi Püsküllü Deve Çeviren: Songül Bakar Samed BEHRENGİ Azeri asıllı İranlı yazar Samed Behrengi, 1939 da Tebriz de doğdu. Öğretmen okullarında öğrenim gördükten sonra Tebriz Üniversitesi İngiliz
ALTIN BALIK Bir zamanlar iki balıkçı varmış. Biri yaşlı, diğeriyse gençmiş. İki balıkçı avladıkları balıkları satarak geçinirlermiş. Bir gün yine denize açılmışlar. Ağı denize atıp beklemeye başlamışlar.
ISBN : 978-605-65564-3-2 1 Baba, Bal Arısı Gibi Olmak İstemiyorum ISBN : 978-605-65564-3-2 Ali Korkmaz firstname.lastname@example.org Redaksiyon : Pelin GENÇ Dizgi/Baskı Kardeşler Ofset Matbaacılık Muzaffer Ceylandağ
DENİZ YILDIZLARI ANAOKULU MAYIS AYI 1. HAFTASINDA NELER SERBEST ZAMAN YAPTIK? Çocuklara sporun önemi anlatıldı ve her sabah spor yaptırıldı. Çocuklar ilgi köşelerinde öğretmen rehberliğinde serbest oyun
C A NAVA R I N Ç AGR ISI Canavar, canavarların hep yaptığı gibi, gece yarısından hemen sonra çıktı ortaya. Geldiğinde Conor uyanıktı. Kısa süre önce bir kâbus görmüştü. Herhangi bir kâbus değil- di bu;
ANKARA ÜNİVERSİTESİ TÖMER TÜRKÇE ÖĞRETİM ARAŞTIRMA VE UYGULAMA MERKEZİ TÜRKÇE SINAVI T105004 ADI SOYADI NOSU UYRUĞU SINAV TARİHİ ÖĞRENCİNİN BÖLÜM Okuma Dinleme Yazma Karşılıklı Konuşma Sözlü Anlatım TOPLAM
Havada bulut Sen bunu unut 8 TEK TEK TEKERLEME Öğrendiğim ilk tekerlemeyi hatırlamıyorum ama; çocukluğuma dönüp, baktığımda onlarca tekerleme arasından ikisinin öne çıktığını çok net görüyorum. Bir tanesi,
Günün Öyküsü: Talih mi Talihsizlik mi? Bir zamanlar köyün birinde yaşlı bir adam yaşıyormuş. Çok fakirmiş. Ama çok güzel beyaz bir atı varmış. Kral bu ata göz koymuş. Bir zamanlar köyün birinde yaşlı bir
KİTAP GÜNCESİ VIII. GELENEKSEL KİTAP GÜNLERİ SAYI:3 Issue #: [Date] MAVİSEL YENER İLE RÖPOTAJ 1. Diş hekimliği fakültesinden mezunsunuz. Bu iş alanından sonra çocuk edebiyatına yönelmeye nasıl karar verdiniz?
1. SINIF OKULA YARDIMCI VE SINAVLARA HAZIRLIK A TEMASI: OKUL HEYECANIM TEST-1 1. Gözümüzün rengi Saçımızın rengi Okula gitmemiz Yukarıdakilerden hangisi fiziksel özelliğimiz değildir? A) Okula gitmemiz
Çeviri Deniz Hüsrev Jiggy kahramanımızın asıl adı değil, lakabıdır. Ve kıpır kıpır, yerinde duramayan anlamına gelmektedir. 5 6 BİRİNCİ BÖLÜM Hayatınızı elinizden alınıp klozete atılmış, ardından da üzerine
6. Sınıf sıfatlar testi testi 1 1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde soru anlamını sağlayan kelime sıfat değildir? A) Kaç liralık fatura kesilecek? B) Oraya gidip de ne iş yapacaksın? C) Ne kadar güzel konuşuyor
--KURALLI CÜMLE: İş, hareket, oluş bildiren sözcükler cümlenin sonunda yer alıyorsa denir. Örnek: Mustafa okula erkenden geldi. ( Kurallı cümle ) --KURALSIZ (DEVRİK) CÜMLE: Eylemi cümle sonunda yer almayan
ANNEM ANNEM Annem annem canım annem, Gönlüm senle kalbim senle Canım annem gülüm annem Dünyam sensin benim bir tanem.. Biliyorum elbet bir gün gelecek Bir başka bebekte bana annem diyecek Bende hep iyi
Bir akşam vakti, kasabanın birine bir atlı geldi. Kimdir bu yabancı diye merak eden kasabalılar, çoluk çocuk, alana koştular. Adam, yanında atı, elinde boş bir çuval, alanın ortasında öylece dikiliyordu.
BÝRÝNCÝ BÖLÜM 1 Dünya döndü Son ders zili çalýnca tüm öðrenciler sevinç çýðlýklarý atarak okulu terk etti. Ýkili öðretim yapýlýyordu. Sabahçýlar okulu boþaltýrken, öðleci grup okula girmeye hazýrlanýrdý.
RENKLER Ben bir küçük ressamım Pembe sarı boyarım Yeşil yeşil ormanlar Mavi mavi denizler Turuncudur portakal Gökte sarı güneş var Fırça kalem ve kağıt Olmazsa resim olmaz Reklerle oynamaktan Hiç bir çocuk
Aşağıda verilen isimleri örnekteki gibi tamamlayınız. Örnek: Ayakkabı--------uç : Ayakkabının ucu İsim İsim İsimlerin Tamamlanmış Hali Kalem sap Çanta renk Araba boya Masa kenar Deniz mavi Rüzgar şiddet
Yayın no: 169 VEFA VE CÖMERTLİK ÖYKÜLERİ Genel yayın yönetmeni: Ergün Ür İç düzen: Durmuş Yalman Kapak: Zafer Yayınları İsbn: 978 605 5523 15 2 Sertifika no: 14452 Uğurböceği Yayınları, Zafer Yayın Grubu
Dersler, ödevler, sýnavlar, kurslar... Dinlence günlerinde bile boþ durmak yoktu. Hafta sonu gelmiþti; ama ona sormalýydý. Üstüne, günlerin yorgunluðu çökmüþtü. Bunu ancak oyunla atabilirdi. Caný oyundan
Hikaye Yazarı Sevinç DOĞAN ( Türkçe Öğretmeni ) İmtiyaz Sahibi Adına Ramazan BALCI Okul Müdürü Fatma BAŞA ( Özel Eğitim Öğretmeni ) Kapak Tasarımı ve Sayfa Tasarımı Ahmet ŞAMLI ( Görsel Sanatlar Öğretmeni
Eşeğe Dönüşen Kabadayı Makedonya Masalı (Herşeyin bir bedeli var) Yazan: Yücel Feyzioğlu Resimleyen: Mert Tugen Ne varmış, ne çokmuş, gece karanlık, güneş yokmuş. Her kasabada kabadayı insanlar varmış.
3 YAŞ EKİM AYI TEMASI Mevsimlerden sonbaharı öğreniyoruz. Çiftlikte yaşayan hayvanları öğreniyoruz. Sebze ve meyvelerin bize faydalarını öğreniyoruz. Cumhuriyet nedir? Öğreniyoruz. 29 Ekim Cumhuriyet Bayramımızı
09.10.2015 Denizyıldızı Sınıfı ndan Merhaba; Geçen hafta giriş yaptığımız Hayvanlar konusunu bu hafta da işlemeye devam ettik. Mini minnacık örümcek adlı parmak oyunumuzu ve Hayvanlar Ne İster? şarkımızı
EFDAL ERENKÖY ANAOKULU PENGUENLER GRUBU KASIM AYI BÜLTENİ 10 KASIM ATATÜRK Ü ANMA HAFTASI DÜNYA ÇOCUK HAKLARI HAFTASI DÜNYA SİNEMA GÜNÜ SONBAHAR MEVSİMİ YAPRAKLAR Atatürk ün kim olduğunu hatırladık. Atatürk
Aşağıdaki şiiri okuyunuz. Soruları cevaplayınız. OKULUMUZ Her yerden daha güzel, Bizim için burası. Okul, sevgili okul, Neşe, bilgi yuvası. Güzel kitaplar burda, Birçok arkadaş burda, İnsan nasıl sevinmez,
Refik Durbaş BEZ BEBEKLE KUKLASI ÇAĞDAŞ TÜRK EDEBİYATI Şiir Resimleyen: Burcu Yılmaz 2. basım Refik Durbaş BEZ BEBEKLE KUKLASI Resimleyen: Burcu Yılmaz Yayın Koordinatörü: İpek Şoran Editör: Ebru Akkaş
KÜÇÜK KALBİMİN İLK REHBERİNİN BU GÜNÜME UZATTIĞI HAYAT YOLU Nereden geliyor bitmek tükenmek bilmeyen öğrenme isteğim? Kim verdi düşünce deryalarında özgürce dolaşmamı sağlayacak özgüven küreklerimi? Bazen,
ALAY ETME Amaç : Başkalarına saygı duymayı öğrenme.alay etme ile baş edebilme becerisini kazandırma Düzey : 1. sınıf ve üstü Materyal: Uygulama 1 için:yazı tahtası, kağıt, kalem, Uygulama 2 : Kuklalar,oyuncak
5 YAŞ AYIN TEMASI Cinsiyetim, adım, fiziksel özelliklerim nelerdir? Vücudumuzun bölümleri ve iç organlarımız nelerdir? Ne işe yarar? İskelet sistemi nedir? Ne işe yarar? Aile nedir? Aileyi oluşturan bireylerin
TEŞEKKÜR Kısa Film Senaryosu Yazan Bülent GÖZYUMAN Sahne:1 Akşam üstü/dış Issız bir sokak (4 sokak çocuğu olan Ali, Bülent, Ömer ve Muhammed kaldıkları boş inşaata doğru şakalaşarak gitmektedirler.. Aniden
SOKAK - DIŞ - GÜN ABLA KARDEŞ Gerçek bir hikayeden alınmıştır. Batu 20'li yaşlarında genç biridir. Boynunda asılı bir fotoğraf makinesi vardır. Uzun lensli profesyonel görünşlü bir digital makinedir. İlginç
4 YAŞ AYIN TEMASI Tavşanları tanıyor ve ilginç bilgiler öğreniyoruz. Robotları tanıyoruz. Robotların insanlara faydalarını öğreniyoruz. Evcil hayvanlar nelerdir? Evcil hayvanları beslerken nelere dikkat
Bir gün sormuşlar Ermişlerden birine: Sevginin sadece sözünü edenlerle, onu yaşayanlar arasında ne fark vardır? Bakın göstereyim demiş Ermiş. Önce sevgiyi dilden gönle indirememiş olanları çağırarak onlara
SABEDİN TÜRKER İÖO 5.SINIF TÜRKÇE Cümlede Anlam TEST 39 1) Bu güzellikleri görmek için Uzungöl e gün doğarken gelmelisin. Bu cümlede aşağıdaki sorulardan hangisi nin cevabı yoktur? 1. A. Niçin 2. B. Ne
A1 DÜZEYİ ADI SOYADI: OKUL NO: NOT OKUMA 1. Aşağıdaki metni -(y/n)a, -(n)da, -(n)dan, -(y/n)i ve -(I)yor ekleriyle tamamlayınız. (10 puan) Sevgili Ayşe, Nasılsın? Sana bu mektubu İstanbul dan yazıyorum.
5 YAŞ VE HAZIRLIK SINIFI EKİM BÜLTENİ HAZIRLIK SINIFI EKİM AYI ŞARKILARIMIZ OKULUMA BAŞLADIM BİR DÜNYA BIRAKIN SONBAHARIN SESLERİ SEVİMLİDİR HAYVANLAR HOŞ GELİŞLER OLA Her gün erken kalkarım Önce yüzümü
Çocuklar için Kutsal Kitap sunar Cennet, Tanrı nın Harika Evi Yazarı: Edward Hughes Resimleyen: Lazarus Uyarlayan: Sarah S. Tercüme eden: Nurcan Duran Üreten: Bible for Children www.m1914.org 2010 Bible
BİREYSEL EĞİTİM PROGRAMI GÖRÜŞME FORMU Formun Amacı: Bu form çocuğun sağlık durumu, psikomotor gelişimi, özbakım gelişimi, sosyal duygusal gelişimi ve davranışsal özelliklerine ilişkin bireysel gereksinimleri
ABDULLAH ALİYE CAN ANAOKULU ÇİÇEKLER SINIFI Nİsan AYI BÜLTENİ Sevgİ Kİlİmlerİmİz BELİRLİ GÜNLER VE HAFTALAR Dünya Kitap Günü (23 Nisan gününü içine alan hafta) Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı (23 Nisan)
Bir gün insan virgülü kaybetti. O zaman zor cümlelerden korkar oldu ve basit ifadeler kullanmaya başladı. Cümleleri basitleşince düşünceleri de basitleşti. Bir başka gün ise ünlem işaretini kaybetti. Alçak
Eskiden Amcam Başkötü ye ait olan Bizim Eski Yer, DEŞŞET ORMANI, YARATIKKÖY Anneciğim ve Babacığım, Mektubunuzda sevgili bebeğinizin nasıl olduğunu sormuşsunuz, hımm? Ben gayet iyiyim, sormadığınız için
Günler süren yağmurdan sonra bulutlar kayboldu. Güneş, ışıl ışıl yüzünü gösterdi. Yıkanan doğanın renklerine canlılık gelmişti. Ağaçlardan birinin kökünden kahverengi, pırıl pırıl bir şerit uzanıyordu.
D DAĞ DAKİKA Her iki el göğüs hizasındadır. Sağ elin işaret ve başparmağı açık, öbür parmaklar kapalıdır (C el). Sağ elin açık parmaklarının uçları, sol el işaret parmağına değecek biçimde tutulur. Her
Sitti Cemili ve Meryem im Ben çocukken pek çok Arapça hikâye dinledim anneannemden. Sitti Cemili den anneanne diye bahsetmek de tuhafmış. Arapça da onun adı Sitti yani benim ninem. Söylemeden geçemeyeceğim,
3 YAŞ BİRİMİ EKİM BÜLTENİ 3 YAŞ BİRİMİ EKİM AYI ŞARKILARIMIZ OKULUMU SEVERİM Biz anasınıfı çocuklarıyız, Hem çalışırız,hem oynarız. Çok severiz biz okulu, Yaşasın yaşasın anaokulu. BAY MİKROP Bay mikrop
2012-2013 Türkçe Ortak Sınavı Lise Hazırlık Sınıfı AÇIKLAMALAR 1. Soruların cevaplarını kitapçıkla birlikte verilecek optik forma işaretleyiniz. 2. Cevaplarınızı koyu siyah ve yumuşak bir kurşun kalemle
Mercanlar Sınıfından Merhaba; 20 Mart Vızıltı Bu hafta konumuz ormanlar idi. Orman nedir? Ormanların önemi ve faydaları nelerdir? Ormanları koruma konusunda üzerimize düşen görevler nelerdir? gibi sorular
ENGİN VE İKİZLER ALIŞ VERİŞTE Hastane... Dr. Gamze Hanım'ın odası, biraz önce bir ameliyattan çıkmıştır. Elini lavaboda yıkayarak koltuğuna oturur... bu arada telefon çalar... Gamze Hanım telefon açar.
YARATICI OKUMA DOSYASI En sevdiğiniz tatil kitabını anlatan bir resim çiziniz. MAVİŞ Mavişe göre Dünya nın ¾ nün suyla kaplı olmasının nedeni nedir?...... Maviş in gözünün maviden başka renk görmemesinin
ÖZEL EFDAL ERENKÖY ANAOKULU PENGUEN GRUBU EKİM AYI BÜLTENİ 1 SONBAHAR VE YAPRAKLAR Sonbahar Mevsimin de gözlemlediğimiz hava olaylarını isimlendirdik. Sonbahar mevsimine ait giysileri ayırt ettik Sonbahar
Uzun Bir Köpek Hakkında Kısa Bir Öykü Henry Winker İllüstrasyonlar: Scott Garrett Çeviri: Bengü Ayfer 4 GİRİŞ Bu sendeki kitaplar Dyslexie adındaki yazı fontu kullanılarak tasarlandı. Kendi de bir disleksik
Berk Yaman Demodur Kırmızı yazılar sizin sipariş verirken yollamış olduğunuz yazılardır / /20 YAZI ARKASINDA SİZİN FOTOĞRAFINIZ KULLANILMAKTADIR Evveel zaman içinde yaşayan iki âşık varmış. Kara sevdaları
Türkçe Dil Etkinlikleri Sanat Etkinlikleri Oyunlar Müzik Ve Ritim Sohbetler *Tatilde neler yaptık? *Hava nedir? Hangi duyu organımızla hissederiz? *Tatildeyken hava nasıl değişimler oldu? *Müzik dendiğinde
3 YAŞ AYIN TEMASI Cinsiyetim, adım, özelliklerim, görünümümdeki değişiklikler nelerdir? Vücudumuzun bölümleri ve iç organlarımız nelerdir? Ne işe yarar? İskelet sistemi nedir? Ne işe yarar? Aile ve aileyi
SABEDİN TÜRKER İÖO 5.SINIF TÜRKÇE Cümlede Anlam TEST 38 1) Çocukların öğütten çok, iyi bir. ihtiyaçları vardır. Tümcesinde boş bırakılan yere aşağıdaki sözcüklerden hangisi getirilebilir? A. ilgiye sevgiye
OHIO DOĞAÇLAMASI (OHIO IMPROMPTU) Samuel Beckett (1981) Türkçesi: Semih Fırıncıoğlu Ohio Doğaçlaması (Ohio Impromptu) ilk kez 9 Mart 1981 de, Ohio State Üniversitesi nin işbirliğiyle, Drake Union, Stadium
1) Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı yapılmamıştır? 1. A. Şehirde yaşıyanlar bazı kurallara uymak zorunda. 2. B. Suriye, Türkiye nin güney komşusudur. 3. C. Kırlarda benbeyaz papatyalar vardı.
MERHABA ARKADAŞLAR BEN YEŞİLCAN! Sağlıklı ve faydalı olan ne varsa yaparım. Zararlı olan her şeyle savaşırım. Kötülerin düşmanı, iyilerin dostuyum. Zor durumda kaldığınızda İmdaat! diye beni çağırabilirsiniz.
Küçüklerin Büyük Soruları-4 Yayın no: 186 KUR AN OKUMAYI NEDEN ÖĞRENMELİYİM? Genel yayın yönetmeni: Ergün Ür İç düzen/kapak: Zafer Yayınları Isbn: 978 605 4965 07 6 Sertifika no: 14452 Uğurböceği Yayınları,
ABDULLAH ALİYE CAN ANAOKULU ÇİÇEKLER SINIFI ARALIK AYI BÜLTENİ BELİRLİ GÜNLER VE HAFTALAR İnsan Hakları ve Demokrasi Haftası Yerli Malı Haftası Yeni yıl (31 Aralık-1 Ocak) GÜNE BAŞLAMA ETKİNLİKLERİ Oyun
SAGALASSOS TA BİR GÜN Çoğu zaman hepimizin bir düşüncesi vardır tarihi kentlerle ilgili. Baktığımız zaman taş yığını der geçeriz. Fakat ben kente girdiğim andan itibaren orayı yaşamaya, o atmosferi solumaya
ÖN OYUN Yer, ağustos böceklerinin yuvası. Cici ve Mimi aynanın karşısında son hazırlıklarını yapmaktadır. (Şapkasını takar.) Nasıl oldu Mimiciğim? Ay çok hoş! (Saçlarına taktığı çiçekleri gösterir.) Ne