Karbonhidratlar..
Karbonhidrat, hem canlının yapısına katılan hem de enerji sağlayan karbon, hidrojen ve oksijen elementlerinden oluşan organik bileşikler.
Bütün canlı hücrelerde bulunur. Doğada genellikle büyük moleküller halindedir. Vücuda alınan bu büyük moleküllerin hücrelere iletmesi için canlı tarafından sindirilmesi ve uygun molekül büyüklüğüne kadar parçalanması gerekir.
Görevleri
* Nükleik asitlerin ve ATP’nin yapısına katılır.
* Polisokkaritlerin bir kısmı hücre zarının yapısına katılır.
* Karbohidratlar enerji veren organik bileşikler olarak kullanılır.
* Hücrelere enerji deposu olarak kullanılır.
Karbonhidrat çeşitleri
Monosakkaritler
En basit karbonhidratlardır ve basit şekerler olarak adlandırılır. Monosakkaritler daha küçük birimlere parçalanamazlar. Cn(H2O)n genel formülü ile gösterilir (n = 3,4,5,6…. gibi rakamları gösterir). Fakat bu formül bütün karbonhidratlara uygulanamaz. Mesela, deoksiriboz (C5H10O4) ve rammoz (C6H12O5) şeker oldukları halde yukarıdaki formüle uymazlar. Diğer taraftan C3H6O3 formülü ile gösterilen laktik asit, karbonhidratların genel formülüne uymasına rağmen bir şeker değildir.
Karbon sayısı 3-8 arasında değişir. Biyolojik açıdan önemli monosakkaritler; 5 C’lu pentoz ve 6′lu heksoz şekerlerdir. Riboz ve deoksiriboz, 5 C’lu şekerlerdir. Glikoz (üzüm şekeri, kan şekeri), galaktoz (süt şekeri),fruktoz (meyve suyu ,bal şeker karışımında ) ise 6 C’lu şekerlerdir. Suda çözünürler ve tatlıdırlar.
Disakkaritler
Disakkaritler çift şekerlerdir. Bir disakkarit iki molekül monosakkaritin glikozit bağı ile bağlanmasıyla oluşur. Bu bağlanma sırasında bir molekül su ortaya çıkar. İnsan ve hayvanların yedikleri disakkaritler, sindirim sisteminde monosakkaritlerine ayrılarak kullanılır. Dehidrasyon:küçük moleküllü yapıların daha büyük molekülleri oluşturmasına denir.
Hidroliz:büyük moleküllü yapıların,daha küçük molekülleri oluştururken su ile parçalanmasına denir.
Disakkaritlerin en önemlilerİ:maltoz,laktoz ve sakkarozdur.
Monosakkarit + Monosakkarit → disakkarit + Su
Yukarıdaki olay bir dehidrasyondur.
Oligasakkaritler
Üç ile altı arasında monosakkaritin birleşerek dehidrasyonu (su açığa çıkması) ile meydana gelirler. Bazı bitkilerde serbest olarak bulundukları gibi, karbonhidrat olmayan çeşitli maddelerin yapısına da katılırlar. Üç monosakkaritten ibaret olanlara trisakkarit, dörtlü olanlara tetrasakkarit denir.
Raffinoz, heksozlardan türeyen önemli bir trisakkarittir. Fruktoz, glikoz ve sakkaroz moleküllerinden meydana gelmiştir. Şeker kamışında, okaliptüs türü ağaçlarda, pamuk tohumunda bulunur. Şeker üretimi esnasında melasta toplanır.
Polisakkaritler
disakkaritler de monosakkaritlerin dehidrasyon sentezi ile birleşmesinden dolayı oluştuğundan çok sayıda monosakkaritin yer aldığı polimerlerdir. polisakkaritler suda çözünmeyen büyük moleküllerdir. belirtilmemiş olarak nişasta da bir glukoz polimeridir, depo polisakkaritidir. ayrıca patojenik bakteriler de polisakkarit sentezleyebilirler.
Homopolisakkaritler
Çok sayıda monosakkaritin dehidrasyonu ile oluşmuş büyük moleküllü karbonhidratlardır. Temel yapı birimi glikoz molekülüdür.
n (Monosakkarit) → Polisakkarit + (n-1) Su
Karbonhidratların çoğu canlılar için temel besin maddeleri’dir. Yeşil bitkilerde fotosentez sonucu meydana gelirler. Otçul hayvanlar bu ihtiyaçlarını bitkilerden, etçil hayvanlar da otçullardan tedarik ederler. Vücutta 1 gr karbonhidratın yanması sonucunda ortalama 4 kalori açığa çıkar. Selüloz, besin kaynağı olmakla birlikte bitkilerin destek yapısına da giren önemli bir karbonhidrattır.
Polisakkaritler birimlerin tekrarlanmasıyla şekillenen polimerlerdir.Monomerik birimler glikosidik bağla bağlanırlar.Bu bağlar ,monosakkarit monomerlerinde birinci karbon atomuna bağlı hidroksil grubunun alfa veya beta şeklinde bulunuşuna bağlı olarak alfa veya beta glikosidik bağlar olabilir.Monomerler alfa bağlarla doğrudan bağlanabilirler.Beta bağların şekillenmesinde,bir monomerin (OH) grubu,komşu monomerin (OH) grugu ile ilişki kkurmak için 180 derece döner.Bu bağlar fizyolojik bakımdan hiç değilse üç nedenle önemlidir.Bu bağlar, farklı görev ve özelliklere sahip birçok daha geniş molekülün oluşmasında iki veya daha fazla alt birimin bağlanmasında görevlidirler.Bundan başka,alfa ve beta glikosidik bağlarını tutar.Böylece bu bağlar ,yapı ve görevleri sırasında kullanılan,bileşikler arasındaki farkın ayırt edilmesini sağlarlar.Son olarak,alfa glikosidik bağlarla bağlanmış moleküller,metabolizmada kolayca değişirler.Halbuki beta glikozidik bağlar daha güçlü glikozidik bağları güçlendirirler.
Heteropolisakkaritler
Yapılarında monsakkaritlere ek olarak başka maddeler de içeren karbonhidratlardır.Ek gruplar kükürtlü veya azotlu olabilir. Çoğunlukla bağ dokuda yapı elemanı olarak kullanılır. Hiyalüronik asit, heparin, kertan sulfat, kondrotin sulfat başlıca örnekleridir.
Karbonhidratların Kimyası
Karbonhidratların Kimyası
karbonhidrat nedir – karbonhidratların yapısı – karbonhidratların önemi – karbonhidrat çeşitleri – glikoz – früktoz – galaktoz
Karbonhidratlar, özellikle bitkisel besinlerde çok yaygındır. Et, süt, yumurta gibi besinlere göre daha ucuz olduğundan ve daha kolay saklandığından, karbonhidratlı besinler özellikle yoksul halk tarafından çok tüketilmektedir.
İnsanlar ve hayvanlar yapamadığı halde; klorofilli bitkiler, güneş enerjisi,, su ve karbondioksit kullanarak karbonhidratları sentezler. Güneş enerjisi kullanıldığından bu olaya “fotosentez” denir. Enerji, moleküllerin kimyasal bağlarında “kimyasal enerji” olarak depolanır. Moleküller parçalanınca; kimyasal bağların ayrılmasıyla, bağlardaki gizli kimyasal enerji serbest duruma geçer. Böylece, hücre içinde besin öğeleri oksitlenince ısı ile enerji oluşur ve vücut çalışmasında kullanılır.
Karbonhidratların bazı türleri bitkinin destek yapısını oluşturur, bir kısmı da büyüme için enerji kaynağı olarak kullanılır. Şeker ve nişasta gibi karbonhidratlar da daha çok tohum, meyve ve yumrularda depolanır.
Karbonhidrat Çeşitleri:
Doğada çok çeşitli ve farklı özellikte karbonhidrat bulunur. Bunlar, karbon, hidrojen ve oksijenden oluşmuş basit moleküllerdir ya da bu moleküllerin birleşmesiyle oluşan büyük moleküllerdir. Karbonhidratlar; moleküllerindeki basit moleküllerin sayısına göre, monosakaritler, disakaritler ve poîisakaritler olmak üzere başlıca üç gruba ayrılır.
Monosakaritler (Basit Şekerler = Tek Şekerler)
Monosakaritler, daha küçük birimlere ayrılamayan tek ve basit moleküllerdir. Disakarit ve polisakarit gibi karbonhidratlar, monosakaritlerin birleşmesinden oluşur. Monosakaritlerin yapılarındaki karbon sayısı genellikle 3-7 arasındadır. Beslenmede önemli ve doğada çok yaygın olanlar altı karbonludur. Molekülde altı karbon bulunan monosakaritlere heksoz, beş karbon olanlara riboz ya da pentoz denir.
Yapısında aldehit grubu olanlar aldoz, keton grubu bulunanlar da ketoz diye de anılır.
Beslenmede önem taşıyan bağlıca monosakaritler glikoz, friiktoz ve galakiozdur. Üçü de altı karbonlu (heksoz) olup, kapalı formülleri aynıdır (CeHı2O6). Bu monosakaritler tatlıdırlar ve birçok karbonhidrat türünün yapısını oluştururlar .
1. Glikoz: Üzümde çok bulunduğundan üzüm şekeri de denilen glikoz, dekstroz diye de isimlendirilir. Üzüm ve üzümden yapılan besinlerde, balda bulunur, tatlıdır. Saf olarak glikoz elde edilir ve çeşitli şekerlemelerin yapımında kullanılır.
Glikoz, çok çeşitli karbonhidratların yapısında bulunur. Hemen her şeker ve karbonhidrat vücutta glikoza dönüşerek kullanılır. Kanda serbest olarak glikoz bulunur. Kan şekeri açlıkta düşer, yemekten sonra yükselir. Açlık ve tokluk durumuna göre değişmek üzere 100 mi. kanda 70-110 mg. dolayında glikoz bulunur. Glikoz, vücutta enerji amacıyla kullanılır. Çok sayıda glikoz molekülü birleşerek vücutta glikojen sentezlenir. Gerektiğinde glikojen parçalanarak glikoz serbest duruma geçer ve vücutta kullanılır.
2. Früktoz: Üzüm, incir, dut gibi çeşitli meyvelerde ve bal gibi yiyeceklerde bulunur. Bu monosakaride meyve şekeri ve levüloz da denir. Bir disakarit olan sükrozun ve bazı polisakaritlerin yapısında bulunur. Çok tatlı bir şekerdir. Vücutta glikoza dönüşerek kullanılır.
3. Galaktoz: Galaktoz, süt şekeri olan laktozun ve bazı polisakaritlerin yapısmda bulunur. Serbest olarak pek bulunmaz. Glikoz ve früktoza göre, tatlılık derecesi düşüktür.
alıntı
Karbonhidratların Yapısı
Karbonhidratların Yapısı
Karbonhidrat Nedir – Karbonhidrat çeşitleri – Karbonhidratların sınıflandırılması
Karbonhidratlar karbon, oksijen, hidrojen atomlarından oluşmuştur.
Karbonhidratların 3 ayrı sınıflandırılma şekli vardır. Ancak, bunlardan en çok bilinen bu kullanılan basit şeker sayılarına göre olan sınıflandırmadır.
Karbonhidratları basit şeker sayılarına göre;
• Monosakkaritler
• Disakkaritler
• Polisakkaritler olarak 3 grupta sınıflandırabilir.
Monosakkaritler
Karbonhidratların en basit yapı taşıdır. Tek şeker melokülü içerir. Mono; bir, tek anlamına gelmektedir. En önemlisi glikozdur. Glikoz, kanda dolaşan karbonhidrat şeklidir. Açlık durumunda kandaki normal düzeyi 70-100 md/dl`dir.
Disakkaritler
İki monosakkaridin birbirine bağlanmasıyla oluşmuştur. Disakkaritlerin en önemlileri, sütte bulunan laktoz, şeker pancarı ve şeker kamışından elde edilen sakaroz, tahıl ve kuru baklagillerin yapısında bulunan maltozdur.
Polisakkaritler
Bunlar kompleks karbonhidratlardır. Bileşiminden birçok monosakkarit bulundururlar. Polisakkaritler, depo polisakkaritler ve yapısal polisakkaritler olmak üzere 2 ye ayrılırlar.