I. Mateiko. Polonyalı isyancılar T. Kosciuszko'yu karşılıyor. 1888 boyama
Dikkatinize sunulan iki makalede, 1794'te Polonya'da meydana gelen trajik ve üzücü olaylar hakkında konuşacağız. Tadeusz Kosciuszko liderliğindeki ve Varşova kiliselerinde ("Varşova Matinleri") silahsız Rus askerlerinin katledilmesinin eşlik ettiği isyan, 1795'te Prag'a (Polonya başkentinin eteklerinde) ve bu devletin üçüncü (son) bölünmesine eşlik etti. Tabii ki, özellikle o zamandan beri Varşova Matinleri ve Prag Katliamı adı verilen birbirine bağlı trajik olaylar vardı, Rusya-Polonya ilişkilerine vurgu yapılacaktır.
İlk makale özellikle 6 Nisan Perşembe (17), 1794'te Paskalya'da meydana gelen "Varşova Matinleri" hakkında konuşacak. Bugünün olayları ülkemizde çok az biliniyor, özellikle Sovyet zamanlarında onlara asla odaklanmadı. Bu yüzden birçok kişi için bu hikaye özellikle ilginç görünebilir.
"Slavların ebedi tartışması"
Polonya ve Rusya'nın karşılıklı iddia ve şikayetleri uzun süredir devam ediyor tarih. Uzun süre komşular akrabalık derecesine veya kontrol edilen bölgenin büyüklüğüne karar veremedi. Bu, bazı karakterlerin "Lyashsky ülkesinden" kızlarla evlendiği Rus destanlarına yansıdı ve destansı "Kryakova'dan Korolevichi" nin kahramanı "Kutsal Rusya'nın kahramanı" olarak adlandırılıyor. Ancak gerçek hanedanlı evlilikler bile bazen savaşa yol açtı - Svyatopolk'un (Vladimir Svyatoslavich'in “Lanetli” oğlu), daha sonra Bilge Yaroslav'a karşı damadı olan Polonyalı Prens Boleslav'un kızıyla evlenmesi gibi.
Belki de Polonya düşmanlığının ana nedeni İngiliz Milletler Topluluğu'nun başarısız emperyal emelleri olarak kabul edilmelidir.
Gerçekten de, gücünün zirvesinde, bu devlet gerçek bir imparatorluktu ve Polonya bölgelerine ek olarak modern Ukrayna, Belarus, Rusya, Litvanya, Letonya ve Moldova topraklarını da içeriyordu.
Polonya-Litvanya Topluluğu Avrupa haritasında, 1635
Polonya-Litvanya Topluluğu, 1635
Polonya imparatorluğu güçlü bir Avrupa devleti olma şansına sahipti, ancak çağdaşlarının gözlerinin önünde tam anlamıyla çöktü, düşüşünden hiç şaşırmadı. Polonya-Litvanya Topluluğu sadece bir kez fethedilen toprakları kaybetmekle kalmadı, aynı zamanda sadece XNUMX. yüzyılda restore edilen devletini de kararla ve Büyük Güçlerin rızasıyla kaybetti. İngiliz Milletler Topluluğu'nun düşmesinin temel nedeni komşuların gücü değil, iç çelişkiler ve kötü yönetilen Polonya'nın yarattığı zayıflıktı. Şu anda Polonya'nın ulusal kahramanları olarak tanınanlar da dahil olmak üzere, o yılların birçok Polonya siyasi figürünün yetersizliği ile sınırlanan politik kısa görüşlülük de rol oynadı. Sadece barış ve komşularla iyi ilişkilerin Polonya devletinin varlığını sürdürmesi için en azından biraz umut verdiği durumlarda, herhangi bir nedenle yüzleşmeye gittiler ve onlar için en olumsuz koşullarda düşmanlıklara başladılar.
Öte yandan, "ikinci sınıf" insanlar tarafından bildirilen Ortodoks Hıristiyanlar, Uniates, Protestanlar, Yahudiler ve Müslümanların (bu ülkenin topraklarında da yaşayan) acımasız baskısı, eteklerin artık Polonya eyaletleri olmak istememesine yol açtı.
XVII.Yüzyılda yaşayan A.Starovolsky şunları savundu:
Polonya-Litvanya Topluluğu'nda, insan yaşamını efendisinin tüm gücüne veren vahşi kölelikten başka bir şey yoktur. Herhangi bir Asya despotu, bir yıl içinde ücretsiz Polonya-Litvanya Milletvekili'nde işkence göreceği için hayatında çok fazla kişiye işkence etmeyecek. ”
Son olarak, “altın özgürlük”, “Henrykus makaleleri” (Polonya tahtını da ziyaret eden Heinrich Valois tarafından imzalanan bir belge), 1589'da kabul edilen ve herhangi bir asilin Sejm'i durdurmasına izin veren liberum veto ilkesi ve “rokoshi” yaratma hakkı Krala karşı silahlı bir mücadele yürüten konfederasyonlar aslında merkezi hükümeti aciz bıraktı.
Bu koşullarda devletlerini kurtarmak imkansızdı. Ancak Polonyalılar geleneksel olarak komşuları başta Rusya olmak üzere tüm sıkıntılardan sorumlu tuttu. Rusya'ya karşı bu iddialar, XNUMX. yüzyılda Polonya-Litvanya Topluluğu'nun bölünmesi sırasında, öncelikli olarak Polonya topraklarının Prusya ve Avusturya-Macaristan'a aktarıldığını düşünürken özellikle garip görünüyor, Rusya'nın nüfusunun büyük çoğunluğu Ukrayna, Belarus, Litvanya ve Rus kökenli bile.
1794'te Polonya devleti
Polonya devletliği için belki de en yıkıcı olan (ancak geleneksel olarak Polonya'da gurur verici olan) "ulusal kurtuluş mücadelesi" bölümlerinden biri 1794 askeri kampanyasıydı. Polonya tarihine Insurekcja warszawska (Varşova Ayaklanması) olarak girdi. Varşova'daki Meçhul Asker Türbesi yakınındaki mermer levhalarda, Polonya için bu muazzam savaşın iki bölümü, 1610'da Moskova ve 1945'te Berlin'in ele geçirilmesiyle birlikte “büyük zaferler” arasında bahsedildi (evet, Sovyet Ordusu Polonyalılar olmadan, elbette Berlin'de olurdu başarısız oldu) ve 1812'de "Borodino'daki zafer".
Meçhul Asker Mezarı, Varşova Mermer Döşeme
SSCB'deki siyasi olarak doğru olayları hatırlamamaya çalıştılar. Bu arada, Rus tarih yazımında, 1794 ayaklanmasının merkezi olayına "Varşova Matinleri" ve "Varşova Katliamı" adı verildi - ve bu resmi terimler çok şey söylüyor.
Gerçek şu ki, 1792'den beri, Polonya'daki büyük şehirlerde yabancı askeri garnizonlar konuşlandırıldı. Polonya hükümeti ve Kral Stanislav Poniatowski'nin rızasıyla orada bulundukları için bu birliklere işgal denilemezdi. Aksi takdirde, aynı nedenden dolayı, modern Polonya'da işgal eden Amerikan birliklerini arayabiliriz. Yabancı birliklerin komutanları Polonya-Litvanya Topluluğu'nun içişlerine müdahale etmedi, ancak yabancı askerlerin varlığı Polonya'da güçlü tahrişe neden oldu.
Polonya'daki Rus birlikleri daha sonra Korgeneral Baron Osip Igelstrom tarafından yönetildi. Polonya Kontes Honorata Zalusskaya'ya aşık olarak, yaklaşan Rus karşıtı konuşmasıyla ilgili "dedikodulara" çok az dikkat etti.
Öte yandan II. Catherine Polonya'daki sıkıntılı durumun raporlarına hiç önem vermedi. İmparatoriçe eski sevgilisi Kral Stanislav Ponyatovsky'nin sadakatini umuyordu. Böylece Varşova ve Vilna'daki trajedinin sorumluluğu omuzlarındadır.
Varşova Şövalye Okulu'ndan (1765'ten 1769'a kadar çalışılan) okul arkadaşlarının “İsveçli” lakaplı oldukça fakir Litvanyalı bir ailenin vatandaşı olan Tadeusz Kosciuszko, yeni isyanın lideri seçildi (kralın ve Polonya hükümetinin kimseye savaş ilan etmediğini hatırlayın). Bu zamana kadar, Kosciuszko, 1792'de isyancı kolonistlerin yanında savaştığı (ve tuggeneral rütbesine yükseldi) ve Rusya'ya karşı askeri operasyonların yapıldığı ABD Bağımsızlık Savaşı'na sahipti.
12 Mart'ta (Julian takvimine göre) Grodno Seim'in kararına göre, tugayını dağıtmak zorunda kalan Polonyalı Tuğgeneral A. Madalinsky, Prusya sınırını geçti ve Soldau şehrinde Prusya ordusunun depolarını ve hazinesini ele geçirdi. Bu soygun eyleminden sonra, savaşmadan isyancılara teslim olan Krakow'a gitti. Burada Kosciuszko 16 Mart 1794 "Cumhuriyet diktatörü" ilan edildi. Sadece bir hafta sonra şehre geldi - 23 Mart'ta pazar meydanında “İsyan Yasası” nı duyurdu ve Generalissimo unvanını aldı.
Francis Smuglevich. Krakov pazarında Tadeusz Kosciuszko yemini. Ulusal Müze, Poznan. Resim 1797'de boyandı
Kosciuszko’nun ordusunun büyüklüğü 70 bin kişiye ulaştı, ancak bu savaşçıların çoğunun silahlandırılması arzulanan çok şey bıraktı.
Mikhail Stakhovich. "1794 Milletler Topluluğu harabesinin köylü milisleri"
30 bin kişilik Rus birlikleri, yaklaşık 20 bin Avusturyalı ve 54 bin Prusya askeri karşı çıktılar.
Varşova ve Vilna'da Ayaklanma
24 Mart'ta (Gregoryen takvimine göre 4 Nisan), Krakow yakınlarındaki Raclawice köyü yakınlarındaki Kosciuszko ordusu, General General Denisov ve Tormasov liderliğindeki Rus birliklerini yendi. Bu, genel olarak, önemsiz ve stratejik öneme sahip olmayan zafer, Varşova ve diğer bazı büyük şehirlerde bir ayaklanmanın işareti oldu. Polonya başkentinde isyancılara, kendi adına Polonyalılara Varşova'da yaşayan Rusların mülkünü ve rahip Jozef Meyer'i vaat eden şehir sulh hakimi Jan Kilinsky'nin önderliği yapıldı.
Varşova'daki isyancıların başarısı, astlarına olası bir saldırıya hazırlanmak için herhangi bir önlem almayan Rus komutasının yetersiz durumları tarafından büyük ölçüde kolaylaştırıldı.
Bu arada Igelstrom, Kosciuszko ve ortakları tarafından açılan düşmanlıkların gayet farkındaydı. Varşova'da yaklaşmakta olan yürüyüşe dair söylentiler, rütbeler ve Rus garnizonunun subayları tarafından bile biliniyordu ve Prusya komutanlığı birliklerini önceden şehrin dışına geri çekti. Ancak Igelstrom, cephaneliğin korunmasını güçlendirme emri bile vermedi ve cephanelik depolar. L.N. Engelgardt şöyle hatırladı:
Birkaç gün boyunca cephaneden cephaneden 50000 mermiye kadar cephanenin atılmış olduğu söylendi. ”
Ve F.V. Bulgarin şunları iddia etti:
“İsyan sırasında Varşova'da bulunan Polonyalılar, Rus müfrezesi konsantre olsaydı, tüm toplarını yanlarında bulundurduğunu ve cephanelik ve toz dergisi çok kolay olan Rusların elinde olsaydı, ayaklanmanın pasifleştirileceğini söylüyorlar. çok başlangıç. "
Fakat yine de, Igelstrom başkanlığındaki Rus komutanlığı en ufak bir önlem bile almadı ve 6 (17), 1794'te (Paskalya Haftası Maundy Perşembe), çanların çalması, halkı isyanın başlangıcı hakkında bilgilendirdi. Kostomarov'un daha sonra yazdığı gibi:
"Komplocular, cephaneliğe girdiler ve onu ele geçirdiler. Cephanelikten birkaç el ateş edildi: Bu, silahların komplocuların elinde olduğuna ve kalabalığın peşlerinden koştuğuna dair bir işaretti. Biri gerekli olan demonte silahlar. "
Sonuç olarak, silahsız kiliselere gelen birçok Rus askeri ve subayı derhal kiliselerde öldürüldü. Böylece, neredeyse tam güçle, Kiev Grenadier Alayı'nın 3. taburu yok edildi. Dairelerinin bulunduğu evlerde diğer Rus askerleri öldürüldü.
Kostomarov'u bir kez daha teklif etmek için:
“Varşova'nın her yerinde korkunç bir gürültü, silah sesleri, mermilerin düdüğü, öldürenlerin çılgınca çığlığı vardı:“ zırha! Muskovit'i yendi! Tanrı'ya inanan, Moskal'ı yen! ” Rusların yerleştirildiği dairelere girdiler ve ikincisini dövdüler; memurlara, askerlere veya hizmetçilere bir iniş yoktu ... Kiev alayının üçüncü taburunun askerleri o gün bir araya geldi, sarayda düzenlenmiş bir kilisede bir yerde toplandılar. Beş yüz tane vardı. Pistor'a göre kilisedeki herkes silahsız olarak kesildi. ”
Rus yazar (ve Decembrist) Alexander Bestuzhev-Marlinsky, “1824'te Kafkasya Sularında Bir Akşam” başlıklı makalesinde, bu olaylara katılan belirli bir topçunun hikayesine atıfta bulunuyor:
“Binlerce Rus dostça olduğunu düşündükleri evlerde katledildi, uykulu ve silahsız kaldı. Şaşkınlıkla, bazıları yatak takımlarında, bazıları tatil toplantılarında, bazıları kiliseye giderken yakalananlar, ne kendilerini savunamaz ne de kaçamazlar, intikamsız öldükleri kaderi lanetleyebilirler. Bununla birlikte, bazıları silahları tutmayı başardı ve odalara, ahırlara, çatı katlarına kilitlendi, çılgınca ateş etti; çok nadiren kaçmayı başardı. ”
Juliusz Kossak. Varşova Ayaklanması 17-18 Nisan 1794
Yukarıdaki resimde “asil isyancılar”, silahsız “işgalcilere” karşı özverili ve açık bir şekilde savaşıyorlar. Bu arada N. Kostomarov neler olduğunu şöyle anlattı:
“Polonyalılar sadece Ruslar olduğundan şüphelendikleri her yere koştular ... bulunanları aradılar ve öldürdüler. Sadece Rusları öldürmediler. Kalabalıktaki herkesi işaret etmek ve Moskova ruhu, kalabalık onunla ve Ruslarla uğraştığını bağırmak yeterliydi. ”
Bütün bunlar 24 Ağustos 1572'de Paris'teki "St. Bartholomew Gecesi" olaylarını anımsatıyor, değil mi?
İlk gün 2265 Rus askeri ve subayının öldürüldüğü, 122'sinin yaralandığı, 161 subayın ve silahsız olduğu ortaya çıkan 1764 askerin kiliselerde yakalandığı tahmin ediliyor. Bu askerlerin çoğu daha sonra hapishanelerde öldürüldü.
Siviller de anladı. Diğerlerinin yanı sıra İmparator I. Nicholas'ın dadı dadı Eugene Vecheslov o sırada Varşova'da sona erdi. Hatırladı:
“Sokağa çıktığımızda korkunç bir tabloya çarptık: kirli sokaklar ölü bedenlerle doluydu, Polonyalıların şiddetli kalabalıkları bağırdı:" Moskovalıları Kes! "
Polonyalı topçulardan bir tanesi Madam Chicherina'yı cephaneliğe götürmeyi başardı; ve kollarımda iki çocuğum var, bacağımda bir kurşun mermisi ve kabuk şoku ile duş aldım, bilinçsiz olarak çocuklarla birlikte ölü bedenlerde bir hendek içine düştüm. "
Polonyalı topçulardan bir tanesi Madam Chicherina'yı cephaneliğe götürmeyi başardı; ve kollarımda iki çocuğum var, bacağımda bir kurşun mermisi ve kabuk şoku ile duş aldım, bilinçsiz olarak çocuklarla birlikte ölü bedenlerde bir hendek içine düştüm. "
Vecheslova daha sonra cephaneliğe alındı:
“Burada neredeyse hiç yiyecek ve sıcak giysiler olmadan iki hafta geçirdik. Mesih'in Parlak Dirilişi ile böyle tanıştık ve ölü bedenlerin yakınında bulduğumuz ekmek kırıntılarını hızla kırdık.
Diğer "savaş esirleri" hamile Praskovya Gagarina ve beş çocuğuydu. Rus ordusunda bir general olan kadının kocası, diğer birçok memur gibi, sokakta Polonyalılar tarafından öldürüldü. Dul, kişisel olarak, daha sonra Polonya'da "Avrupa'nın son şövalyesi" olarak adlandırılacak olan Tadeusz Kosciuszko'ya bir mektupta hitap etti ve hamileliğine ve durumuna atıfta bulunarak Rusya'ya gitmesine izin vermesini istedi, ancak kategorik bir ret aldı.
Rus birliklerinin komutanı General Igelstrom, metresinin bir hizmetçisi Kontes Zaluska'nın kılığında Varşova'dan evinde çok sayıda kağıt bırakarak kaçtı. Bu belgeler isyancılar tarafından ele geçirildi ve bahsi geçen tüm Polonyalılara karşı misilleme bahane olarak kullanıldı. Kendisine yaklaşmakta olan isyan hakkında suçlu hissetme, suçlu hissetme konusuna da dikkat etmeyen II. Catherine, daha sonra şanssız generali adalete teslim etmeyi reddetti ve istifaya mahkiningm etti. Çok sayıda söylentiye göre, bu ülkenin tahtını “gece gemisinin” merkezi haline getirerek böyle bir ihaneti gösteren Polonyalılara olan saygısını ifade etti. Ölüm sebebi haline geldiği iddia edilen bir saldırı olduğu iddia edildi.
Rus garnizonunun bazı askerleri Varşova'dan kaçmayı başardı. Daha önce alıntı yapılan L. N. Engelhardt ifadesi:
“Dört yüzden fazla birlik kalmadı ve onlarla birlikte dört adet top silahı var. Ve böylece yolumuza gitmeye karar verdik. Önümüzdeki toplar yolumuzu temizledi ve arkadaki iki top geri çekilmeyi kapladı, ancak her adımda, özellikle evlerden gelen güçlü top ve tüfek ateşine dayanmak zorunda kaldılar ve bizimkiler Prusya birlikleriyle birleşti. "
Ve 23 Nisan gecesi, isyancılar Vilno'daki Ruslara saldırdı: Saldırının aniden olması nedeniyle, garnizon komutanı, Binbaşı General Arsenyev ve yaklaşık 50 asker de dahil olmak üzere 600 subay ele geçirildi. Binbaşı N.A. Tuchkov kaçan askerleri topladı ve bu müfrezeyi Grodno'ya götürdü.
Tadeusz Kosciuszko, Varşova ve Vilna'daki silahsız Rus askerlerinin ve savunmasız sivillerin katledilmesini tamamen onayladı. Varşova'dan Jan Kilinsky (Matins sırasında kişisel olarak iki Rus subayı ve bir Kazak'ı öldüren) ondan albay ve Vilna'dan Jakub Yasinsky de korgeneral rütbesini aldı.
Bunlar, modern Polonyalıların Meçhul Asker Mezarı'nın mermer plakalarında ölümsüzleştirilmeye değer oldukları zaferleridir.
Ancak Polonyalılar, Varşova'ya korkunç bir suç olarak gelen Rus birliklerinin sonraki eylemlerini düşündüler.
Polonya'da geleneksel olarak "Prag Katliamı" olarak adlandırılan diğer olaylar bir sonraki makalede ele alınacaktır.