Karl Heinrich Marx, Alman filozofu ve iktisatçısı, sosyalizm ve komünizmin kuramcısı (1818-1883).
Varlıklı bir yahudi ailesinin (babası avukattı, sonradan protestan oldu) oğlu olan Karl Marx, Trier’de doğdu. Hukuk, tarih ve felsefe öğrenimini Bonn ve Berlin üniversitelerinde yaptı. Felsefe tezini verdikten sonra bir yıl gazetelerde siyasi yazılar yayımladı. Sonra 1843’te Paris’e yerleşti; orada, düşünceleri ve siyasi emelleri kendininkine benzeyen Friedrich Engels ile tanıştı.
Fransa’dan Belçika’dan Almayan’dan kovuluş
Bir süre sonra Fransa’dan sınır dışı edildi ve Brüksel’de yaşamaya başladı. Orada, Komünistler Birliği’nin (gizli devrimci propaganda derneği) isteği üzerine Engels ile Komünist Partisi Manifestosu’nu yazdı (1848). Bu eserde ünlü sınıf mücadelesi ve sosyalist devrimde proleterlerin (ücretli işçiler ve köylüler) rolü kuramını ortaya attı. Belçika’dan da kovulduktan sonra, Almaya’ya sonra da Londra’ya sığındı (1849). 1864’te Londra’da Birinci İşçi Enternasyonalini düzenledi ve orada öldü.
Bütün ülkelerin proleterleri (sömürülen sınıfları)
Marxçılık, o zamana kadar geçerli olan bütün düşünceleri altüst etmiştir. Bu akım bir felsefeye (diyalektik ve tarihsel maddecilik) ve bir iktisat kuramına (bilimsel sosyalizm) dayandırılmıştır. Marx’a göre insanlık, öteden beri sömürücü sınıflarla (burjuvazi) sömürülen sınıflar (proletarya) arasında mücadeleye sahne olmuştur. Ama, proletarya özgürlüğüne kavuştuğu gün insanın insan tarafından sömürülmesi sona erecektir. Ekonomik açıdan, üretim ve mübadele araçlarını ellerinde tutanlar proleterlerin işgücünü kullanarak işçilerin yararlanamadıkları kazançlar sağlarlar.
Marx’ın öngördüğü kolektivist (ortaklaşacı) toplumda, üretim ve ticaret yolları devletin denetimi altında herkesin malı olacaktır. (işletmecilerin devletleştirilmesi)
Lenin ve Mao Çe- tung’un yorumlarıyla tamamlanan Marx öğretisi, Doğu Avrupa, Çin ve Küba’da yerleşen sosyalist rejimleirn temelidir.