Serinleten Tat: Dondurma
Yaz sıcaklarının çekilmez ve bunaltıcı olduğu günlerdeyiz. Gencinden yaşlısına vazgeçilmez bir tat olan dondurmanın tarihine göz atalım.
1. Yahçal
İnsanoğlu tarihten bu yana bunaltıcı sıcaklara çözümler ararken kar ve buzu; bal, kaymak, süt gibi tatlandırıcılarla beraber sıkıştırıyordu. Yahçal adı verilen buzhane olarak kullanılan depolarda istiflenen bu karışımlarla sıcak yaz günlerini çekilir hale getirmeye çalışıyordu. Günümüz dondurma formatına pek benzemese de dondurmaya en yakın yiyecek buydu ve bunu en iyi uygulayan Perslerdi.
2. Dondurmaya En Yakın Format
Günümüzde yediğimiz dondurmalara en yakın olanı ise 17. yüzyılda İtalya'da üretilmeye başladı. Süt, kaymak, bal ve eldeki meyve özlerinin buz ve kar ile çırpılarak karışımıyla oluşturuluyordu. Sonra buz dolu bir fıçının içinde donması bekleniyordu.
3. Avrupa'da Dondurma
Avrupa'da dondurmanın yükselişi 17. yüzyıla denk düşer. İtalya'da süt, krema ve meyve karışımlarıyla kalitesi artan dondurma, Fransa'nın imparatorluk sarayına ve asillerin konaklarına girer. Yumurta sarısını bu karışıma ekleyen Fransızlar bir tarz oluşturur. 1700'lerde de Türkçe ismiyle ''Dondurma Yapma Sanatı'' olan 84 sayfalık bir el yazması kitaba rastlıyoruz.
4. Yazılı Kaynaklarda Dondurma
1844 tarihli ilk basılı Türkçe yemek kitaı olan Melceü't-Tabbahin'de dondurmaya rastlamıyoruz ama dondurma kutusundan bahsedilir. 1857 tarihli Ali Eşref Dede'nin ''Yemek Risalesi''nde süt ve süzme aşure dondurmalarının yapımı anlatılmaktadır. Cemile ve Münire Sultan'ın düğün merasimlerinde verilen yemeklerde dondurma tabağı, kaşığı ve dondurma kutusu için çokça para harcandığı rivayet edilir. 1882'de ise Ayşe Fahriye'nin ''Ev Kadını'' kitabında dondurma tariflerine çokça rastlanır.
5. Osmanlı'da Dondurma
Osmanlı'da saraya ve zengin muhite buz sağlama işi önemli bir kol idi. Uludağ'da kar çukurlarında bekletilen kar günlük olarak Mudanya limanından İstanbul'a getiriliyordu. Hatta bu işe öyle önem veriliyordu ki padişahların bu teknelerin daha hızlı ulaşması için teknelere bindikleri rivayet edilmektedir. Yıldız Sarayı'nda Ayan ve Mebusan Meclisi üyelerine verilen ziyafeterde tatlı olarak kaymaklı baklava ve fıstıklı dondurma ikram edilir.
6. Dondurmada çığır açan ABD
Dondurmanın gerek kalori olarak gerek tüketim olarak gelişimini arttırdığı ülke olan ABD'de, ilk dondurmacı 1774'te Philippe Lenzi adlı İngiliz şekerci tarafından New York'ta açıldı. 1821 yılında New York'ta 'dondurma bahçeleri' ortaya çıktı ve dondurma bir fenomen halini aldı.
7. Türkiye'deki fenomen; Maraş Dondurması
Ahir Dağı’nın eşsiz flora ve faunası, K.Maraşlı dondurma ustalarının en önemli kılavuzu olur. 150 yıllık K.Maraş Dondurması serüvenini başlatan Yaşar Ailesi’nin ilk ustası Osman Ağa’nın ilham kaynağı da doğal zenginlikleriyle Ahir Dağı’dır. Ahir Dağı’ndan bin bir emekle getirilen kara, bin bir emekle toplanan meyvelerin özleri karıştırılır. Dünyada haklı üne sahip K.Maraş Dondurması’nın ilk adımlarıdır Osman Ağa’nın Karsambaç’ı ve bugün hala Dünya'da ve Türkiye'de vazgeçilmezler arasındadır.
DİĞERLERİ
Bir Zamanlar Boğaziçi
18.yy.’dan itibaren İstanbul’a Avrupa’dan pek çok sanatçı gelerek, Doğu’nun güzelliklerini belge niteliği taşıyan resimlerine konu etti. II. Mahmut’un tahta olduğu süre boyunca gerçekleştirdiği reformlar batılılaşma alanında atılan ilk adımlar oldu ve bu gelişmeler Avrupalılar’ın Osmanlı Devleti’ni daha yakından takip etme ihtiyacını doğurdu. Doğu’nun gizemi Avrupa’da yankı bularak oryantalizm adı altında Batı dünyasını etkisi altına aldı ve bu uğurda İstanbul’a gelen sanatçılar Beyoğlu semtinde rahatça yaşadı. 20.yy.’da İstanbul’da çalışan sanatçılar bu şehrin anılarını, doğa görünümlerini, boğaziçini, insanlarını ve kıyafetlerini resimlediler ve bir yüzyıla damgalarını vurarak Boğaziçi Ressamları sıfatını aldılar. Şimdi onların fırçalarından çıkan renklerle Boğaziçi’ne bakalım;
Acı Rakamlarıyla Bosna Savaşı
2.Dünya Savaşı’ndan sonra gerçekleşmiş olan en büyük insanlık suçlarına şahit olunan Bosna Avrupa’nın ortasında bir iç savaştan ziyade yok etme politikasının açıkça uygulandığı bir ülkeydi. Kelimelerin ifade edemediği büyük suçların ne boyutlara vardığını ise numaralardan faydalanarak açıklamaya çalışacağız. Bahsi geçen matematiksel veriler ise iyimser rakamlar olmakla birlikte tüm incelemelerin yapılmamış olmasından dolayı ortalama tahminleri içeriyor.
7 Maddede Zamanın Eskitemediği Ticarethane: Kapalıçarşı
Kapalıçarşı’yı ne bir satıra ne de bir sayfaya sığdırmak mümkün. Modern zamanın ruhuna fatiha okuttuğu çarşı-pazar kültürünün Osmanlı’dan günümüze ayakta kalan dünyadaki en önemli ticaret mirası. Bir yanıyla Doğu’nun mistik yapısı ve estetiğini bünyesinde barındıran, diğer yanıyla da teknolojinin nimetleriyle kendini kuşatan, geçmişi, bugünü ve geleceği birbirine bağlayan egzotik ortam. Osmanlı’daki lonca kültürünün yaşamaya devam ettiği Kapalıçarşı, geçmişte olduğu gibi bugün de altın, gümüş, elmas gibi hammadde ekonomisinin kalbi noktası olmaya devam etmekte.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun