Av. Hasan Sözmener
Tutukluluk
Tutukluluk konusunda herhalde geçmişte yazmışımdır. Ancak son günlerde yine tartışılmakta olduğundan, bu konuda bir daha yazmanın bir zararı olmayacağı, faydası olacağı görüşündeyim.
Bir suç işlendiği zaman, bu suçu soruşturup, suçluyu ve delilleri toplamakla görevli olan polistir. Yasa, bakanlar kuruluna, bir suçu soruşturmakla ilgili olarak soruşturma memuru atama yetkisi vermekle birlikte, bakanlar kurulu bu yetkisini hemen hemen hiç kullanmamaktadır.
Polis, o anda suç işlerken gördüğü bir kişiyi, eğer işlenmekte olan suçun cezası, hapislikse, yargıçtan, tutuklama emri almaksızın, tutuklayabilir. Eğer suç işlediğinden şüphelenilen kişi, suçüstü halinde değilse, polis o kişiyi, yargıçtan tutuklama emri almaksızın tutuklayamaz. Bir kişi, gerek suçüstü halinde tutuklanmış olsun, gerekse, yargıcın emri ile tutuklanmış olsun, fark etmez, tutuklandıktan sonra en kısa zamanda ve en geç 24 saat içerisinde yargıç huzuruna çıkarılmak durumundadır.
Tutuklanan kişiler suçlu oldukları için mi tutuklanırlar? Kesinlikle hayır. Tutuklanan kişiler, tutuklandıkları anda suçlu değillerdir. Tabii ki hukuken değillerdir. Bu nedenle tutuklanan kişilere, suçlu muamelesi yapılamaz. Bu ne demektir? Bu şu demektir; Tutuklanan kişiler suçlu oldukları için tutuklanmamaktadırlar. Peki ne için tutuklanırlar? Polisin yapacağı soruşturmanın selameti için tutuklanırlar. Yani, tutuklanan kişi, şahitlere müdahale etmesin, delilleri ortadan kaldırmasın diye tutuklanırlar. O nedenle halk arasında söylenmekte olan “mahkeme suçluyu tutukladı veya mahkeme, suçluyu salıverdi” şeklindeki sözler yanlıştır, hatalıdır.
Soruşturma maksatlı tutuklamalar, ilk defasında üç günü aşmamak ve sonrasında her defasında 8 günü aşmamak ve toplamda 3 ayı aşmamak üzere yargıç emri ile olur. Tabii ki, bunlar azami sürelerdir ve soruşturma maksatlı tutuklamalar, soruşturma bitinceye kadar devam eder. Genellikle soruşturmalar birkaç gün içerisinde veya bir iki hafta içerisinde bitirilmektedir.
Soruşturma neticesinde soruşturmayı yapan soruşturma memuru, kendisince suçluyu tespit etmişse, o takdirde bu kişinin aleyhine ceza davası açılacak demektir. Ceza davası açılacak demenin de anlamı, o kişi mahkeme huzuruna çıkacak ve yargılanacaktır.
Suçun soruşturulmasının tamamlanmasından sonra, ceza davasının açılması ve kişinin mahkeme huzuruna çıkarılması bir zaman almaktadır. Bu aşamada aleyhine ceza davası açılacak kişi ile ilgili sorulması gereken soru şudur; Bu kişinin serbest kalması halinde, ileride yapılacak yargılamadan kaçma ihtimali var mı? Diğer bir soru, bu kişi serbest kalması halinde, başka bir suç işleme ihtimali var mı? Bu sorulardan herhangi birisinin cevabı evet ise, bu kişinin tutuklanması gerekecektir. Ancak bu defaki tutukluluğun, soruşturma ile ilgisi yoktur. Yasaya göre, bu maksat için bir kişisi en fazla 3 ay tutuklu bırakılabilir. Soruşturma maksatlı tutukluluklarda kişi, polis nezaretinde, polis karakolunda tutuklu bırakılmakta, yargılama maksatlı tutuklulukta, kişi ceza evinde tutuklu bırakılmaktadır. Yargılama maksatlı tutuklanan bir kişi, suçlu olduğu için mi tutuklanmaktadır? Kesinlikle hayır. Yargılama maksatlı tutukluluklarda da, kişi hukuken suçsuzdur ve ona suçlu muamelesi yapılamaz. Bu nedenle bu konuda da halk arasında söylenmekte olan “suçlular tutuklandı veya suçlular serbest bırakıldı” şeklindeki sözler yanlıştır ve hatalıdır.
Yukarıdaki yasal durum nedeniyle, halkımızın ve özellikle her neviden basınımızın, bu yasal durum çerçevesinde, bu konularla ilgili, yorum ve haber yapmalarını tavsiye ve temenni ederim.