Listeriosisin tetikleyici maddesine listeria denir. Bu bakteriler çevrede her yerde bulunur. Öncelikle kontamine hayvansal gıdaların tüketilmesi yoluyla bulaşır. Enfeksiyon genellikle zararsızdır. Ancak, yaşlılar, doğmamış bebekler ve yeni doğanlar için tehlikeli olabilir.
Bir bakışta
- Listeriosis, Listeria bakterilerinin neden olduğu, gıda kaynaklı bir enfeksiyondur. Bu bakteriler insanlarda, hayvanlarda ve çevrede bulunur.
- Gıda, üretim ve işleme sırasında Listeria ile kontamine olabilir. Tüketildiğinde vücuda girerler.
- Nadiren bazı kişilerde, patojenler kan yoluyla yayılır ve yaşamı tehdit eden sepsisi tetikler.
- Listeriosis genellikle hafif seyreder. Bununla birlikte, doğmamış bebeklerde, yenidoğanlarda, yaşlılarda veya bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde ciddi ve ölümcül seyredebilir.
- Taze yiyecek satın alarak ve bunları hızlı bir şekilde tüketerek enfeksiyon önlenebilir.
- Risk grubundaki kişiler ayrıca belirli ürünlerden kaçınmalıdır.
Not: Bu yazıdaki bilgiler bir doktor muayenesinin yerini tutamaz ve kişinin kendi kendine teşhis yapabilmesi veya tedavi etmesi için kullanılmamalıdır.
Listeriosis nedir?
Listeriosis, gıda kaynaklı, yani gıda yoluyla bulaşabilen bir hastalıktır. Etken patojen, Listeria monocytogenes bakterisidir. Bu bakteriler çevrede her yerde bulunur.
Enfeksiyon genellikle hafif seyreder, ancak bazen kan zehirlenmesi veya menenjit gibi hayatı tehdit eden komplikasyonlarla şiddetli hale gelebilir. Yaşlı insanlar ve bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler ile doğmamış bebekler ve yeni doğanlar yüksek risk altındadır.
Semptomlar ortaya çıkması durumunda, enfeksiyon Listeria'ya karşı etkili olan antibiyotiklerle tedavi edilir.
Enfeksiyona karşı korunmak için taze gıda alınması ve kısa süre içerisinde tüketilmesi tavsiye edilir.
Risk grubundaki kişiler de somon, sucuk veya taze peynir gibi yiyeceklerden kaçınarak kendilerini koruyabilirler.
Önemli bilgi: Gıda üreticileri, ürünleri Listeria için kontrol etmek ve güvenliklerini sağlamak için düzenli olarak numune almakla yükümlüdür. Bu yükümlülüğe uyulup uyulmadığı yetkili makam tarafından kontrol edilir.
Listeriosiste hangi semptomlar görülür?
Bağışıklık sistemi sağlam olan kişilerde Listeria enfeksiyonu genellikle hiçbir belirti göstermez. Bu durumda gastrointestinal sistem listeria ile sadece geçici olarak kolonize olur.
Bazen kısa bir süreliğine ishal ve hafif ateş görülür. Enfeksiyondan semptomların ortaya çıkmasına kadar geçen süre birkaç saat ile 14 gün arasındadır, hamileler içinse daha uzun sürebilir.
Listeriosis gelişen hamileler genellikle sadece hafif, grip benzeri semptomlara sahiptir, ancak doğmamış çocuk ciddi şekilde etkilenebilir.
Zayıflamış bir bağışıklık sistemine sahip kişilerde, semptomlar genellikle daha belirgindir. Ateş ve kas ağrısı gibi grip benzeri semptomlar daha sonra ortaya çıkar, ayrıca ishal ve kusma da görülür.
Doğumda enfeksiyon kapan ve yaşamın ilk haftasında hastalanan yenidoğanlarda kan zehirlenmesi belirtileri, ciddi solunum yetmezliği ve cilt hasarı görülür.
Listeriosis nasıl oluşur?
Listeriosisin en yaygın nedeni Listeria monocytogenes bakterisidir. Diğer Listeria türleri, hastalıktan çok nadiren sorumludur.
Listeria çevrede her yerde bulunur. Esas olarak kanalizasyonda, toprakta ve hayvan yemlerinde bulunurlar. Bu nedenle hayvansal ve bitkisel gıdaları kontamine edebilirler.
Listeria, hem üretim hem de sonraki işlemler sırasında gıdaya geçebilir.
Listeria özellikle aşağıdakiler gibi hayvansal ürünlerde yaygındır:
- et ve et ürünleri, özellikle kıyılmış et ve çiğ sosis
- kümes hayvanları
- balık ve balık ürünleri, özellikle füme somon veya alabalık gibi tütsülenmiş balıklar
- süt ve süt ürünleri, özellikle peynir, çiğ süt ve çiğ süt ürünleri
Bununla birlikte, Listeria, bitki bazlı gıdalarda, özellikle önceden kesilmiş salatalarda da oluşabilir.
Listeriosis nasıl bulaşır?
Listeria ile genellikle, kontamine olmuş yiyecekleri yediğinizde enfekte olursunuz. Hamilelik sırasında bir enfeksiyon meydana gelirse, Listeria doğmamış çocuğa plasenta ve göbek kordonu yoluyla bulaşır. Çocuğun doğum sırasında veya sonrasında anne ile yakın temas yoluyla enfekte olması da mümkündür.
En çok kimler listeriosis riski altındadır?
Zayıflamış bir bağışıklık sistemi olan tüm insanlar, ciddi listeriosis geliştirme riski taşırlar. Bunlar şunları içerir:
- doğmamış bebekler ve yeni doğanlar, çünkü bağışıklık sistemleri olgunlaşmamıştır
- yaşlı insanlar, çünkü bağışıklık sistemi yaşla birlikte zayıflar
- kanser veya HIV enfeksiyonu gibi bağışıklık sistemini zayıflatan hastalıkları olan kişiler
- örneğin bir organ nakli sonrasında bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar alan kişiler
- düzenli olarak proton pompası inhibitörleri alan kişiler. Bunlar mide asidi üretimini engelleyen ilaçlardır.
Listeriosis ne kadar yaygındır?
Listeriosis vakalarının sayısı yıldan yıla dalgalanmaktadır. Almanya'da her yıl ortalama yaklaşık 200 ila 800 vaka meydana gelmektedir.
Her on hastadan biri hamile veya yeni doğandır. Bunun dışında, 50 yaş üstü ve özellikle önceden belli hastalıkları olan kişilerde listeriosis görülür. Bu hastalığa erkekler kadınlardan daha sık yakalanır.
Listeriosis hangi sonuçlara neden olabilir?
Listeria ile enfekte olan her 100 kişiden 30'unda kan zehirlenmesi (sepsis) veya pürülan menenjit gelişir. Bu genellikle yenidoğanları ve bağışıklığı baskılanmış kişileri etkiler.
Bakteriler vücuda yayılırsa, örneğin eklemlerde veya kalp kapakçıklarında başka yerlerde de pürülan iltihap odakları gelişebilir.
Hamilelik sırasında Listeria enfeksiyonu erken doğum veya ölü doğum ile sonuçlanabilir.
Listeriosis yaygın bir gıda kaynaklı enfeksiyon değildir, ancak en yüksek ölüm oranına sahip olanıdır. Ciddi derecede hasta olan her 100 kişiden yaklaşık 7'si bundan ölmektedir.
Listeriosis nasıl önlenir?
Listeria kontaminasyonu, hayvansal ve bitki bazlı gıdaların işlenmesi, paketlenmesi ve hazırlanması sırasında meydana gelebilir.
Enfeksiyonları ve büyük salgınları önlemek için Almanya ve diğer AB ülkelerinde rastgele gıda örnekleri düzenli olarak Listeria için test edilir.
Listeria esas olarak tüketilmeden önce ısıtılmamış hayvansal gıdalarda bulunur. Vakum paketleme ve buzdolabında saklamaya rağmen gıda üzerinde çoğalabilirler. Bu nedenle alışveriş sonrası vakumlu gıdaları olabildiğince çabuk tüketmelisiniz. Listeria yiyecekleri bozmadığı için görünüşünden veya kokusundan yiyeceğin kontamine olup olmadığını anlayamazsınız.
Hamileler, yaşlılar ve bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler gibi risk grubundaki kişiler ayrıca aşağıdaki gıdalardan da kaçınmalıdır:
- kıyma gibi çiğ et ürünleri ve salam gibi çiğ sosisler
- çiğ, tütsülenmiş veya marine edilmiş balık veya balık ürünleri
- çiğ sütten yapılan sert ve yumuşak peynirler
- önceden kesilmiş, paketlenmiş yaprak salataları
Gıda enfeksiyonları ve gıdalarla uğraşırken nelere dikkat edilmesi gerektiği hakkında daha fazla bilgiyi Gıda hijyeni: Patojenler için şans yok makalesinde bulabilirsiniz.
Kendinizi Listeria enfeksiyonlarına karşı nasıl koruyacağınızla ilgili ayrıntılı bilgi, Bundesinstitut für Risikobewertung (Federal Risk Değerlendirme Enstitüsü) tüketici ipuçlarında bulunabilir.
Listeriosis nasıl teşhis edilir?
Doktorlar semptomlara ve tıbbi geçmişe dayanarak Listeriosisten şüphelenirlerse, genellikle kandan veya beyin omurilik sıvısından - bu, omurganın omurilik kanalında omuriliği çevreleyen sıvıdır - bir örnek alırlar.
Hangi semptomların mevcut olduğuna bağlı olarak, irin, dışkı veya vajinal salgılar gibi daha fazla test materyali alınır.
Numuneler daha sonra laboratuvarda patojen için incelenebilir. Listeria tespit edilirse, doktorlar hastalığı sağlık departmanına bildirmelidir.
Yetkililer bu durumda enfeksiyonun nereden geldiğini bulmak için ayrıca bir soruşturma yürütür.
Listeriosis nasıl tedavi edilir?
Doktorlar genellikle Listeriosisi iki farklı antibiyotik kombinasyonu ile tedavi eder. Aktif bileşenin tipine bağlı olarak, listeriya bakterilerinin büyümeleri engellenir veya bakteriler öldürülür.
Bakteriler vücut hücrelerine nüfuz edip orada çoğaldıkları için hastalığın tedavisi çok kolay değildir. Nüksleri önlemek için doktorlar en az 3 hafta antibiyotik reçete eder. Beyin veya kalp enfeksiyondan etkilenirse, tedavi 6 hafta bile sürebilir.
- Bundesinstitut für Risikobewertung (BfR), Robert Koch-Institut (RKI). Mehrere Listeriose-Ausbrüche in Deutschland mit Hinweisen auf geräucherte oder gebeizte Lachsprodukte als Ursache von Infektionen. Epid Bull 2021;3:3 -9. doi: 10.25646/7851. Aufgerufen am 08.12.2021.
- Bundesinstitut für Risikobewertung (BfR). Verbrauchertipps. Schutz vor Lebensmittelinfektionen mit Listerien. Aufgerufen am 08.12.2021.
- Charlier C, Perrodeau É, Leclercq A et al. MONALISA study group. Clinical features and prognostic factors of listeriosis: the MONALISA national prospective cohort study. Lancet Infect Dis. 2017 May;17(5):510-519. doi: 10.1016/S1473-3099(16)30521-7. Epub 2017 Jan 28. Erratum in: Lancet Infect Dis. 2017 Sep;17(9):897. PMID: 28139432.
- Robert Koch-Institut (RKI). RKI-Ratgeber. Listeriose. Aufgerufen am 10.11.2021.
- Rogalla D, Bomar PA. Listeria Monocytogenes [Updated 2021 Jul 10]. In: StatPearls (Internet). Treasure Island (FL): Stat Pearls Publishing. 2021 Jan. Aufgerufen am 10.11.2021.
Deutsche Gesellschaft für Hygiene und Mikrobiologie e.V. (Alman Hijyen ve Mikrobiyoloji Derneği) (DGHM) tarafından kontrol edilmiştirTarih: