Otizmi Anlamak
Belirtileri anlamak ve çocuğunuzun özel ihtiyaçlarına göre hazırlanmış erken tedaviyi bulmak, çocuğunuzun en yükseği hedeflemesi için çok önemlidir.
Otizm medyada sayısız manşette yer bulurken, bugün bu kompleks bozuklukla ilgili sorusu veya endişesi olmayan bir ebeveyn yoktur. Muhtemelen otizm teşhisi konan çocuk sayısının hızlı bir şekilde arttığını ve bazı aşıların bunun potansiyel nedeni olabileceğini duydunuz. Hatta çevrenizde veya ailenizde otizm tanısı konmuş bir çocuk bile olabilir. Otizm medyada bu kadar yer almasına rağmen, hala gizemli ve genellikle anlaşılması zor bir bozukluk olmaya devam ediyor.
Hiç şüphesiz, otizm teşhisi çok üzücü olabilir, ancak birçok ebeveyn için çocuklarının gösterdiği belirtilere bir teşhis koymak rahatlatıcı olmakta. İyi haber ise, otizmin tedavi edilebilir olması, özellikle de erken yaşlarda tanısı koyulursa. Erken müdahale ve tedavi ile ne kadar başarılı olunabileceğini söylemek mümkün değildir.
Otizmi Tanımlama
Otizme Ne Sebep Olur?
Otizmi Bireysel Olarak Tedavi Etme
Çocuğunuzun Öğretmeni Nasıl Yardımcı Olabilir?
Otizmi Anlamak: Otizmi Tanımlama
Ulusal Sağlık Enstitüleri, 166 çocuğun birine otizm teşhisi konduğunu tahmin ediyor. Otizm, tipik olarak sosyal beceriler, dil ve diğer davranışlarda gecikme ve bozukluklar gibi birçok zorluğu içeren gelişimsel bir bozukluktur. Otizm bir spektrum bozukluğudur, yani bu tür semptomların geniş bir yelpazesi vardır.
Otizmle ilişkili bir dizi bozukluk vardır, ancak bu bozuklukların otizmli olmayan veya diğer gelişimsel bozukluğu olan çocuklarda da görülebileceğini akılda tutmakta fayda var. Her semptom kendi başına bir otizm işareti olarak düşünülmemelidir. Temel semptomlar aşağıdakilerdir:
-İlişki kurmada sorunlar
-Başkalarından gelen duygusal sinyalleri anlama veya bunlara cevap vermede zorluk
-Dili yaratıcı ve alıcı olarak kullanma
-Öz-soğurma (çocuk kendi dünyasındaymış gibi görünür, uyarıcıların ve etrafındaki diğer insanların farkında olmaz)
-Tekrarlayan, kendi kendini uyaran (öz-uyarım) davranışlar sergileme, örneğin vantilatörü izleme
-Sözcükleri tekrar tekrar söyleme
-El çırpma gibi tekrarlayan motor hareketler
Otizmi Anlamak: Otizme Ne Sebep Olur?
Bu durumun kesin nedeni bilinmemektedir. Araştırmacılar muhtemel genetik ve çevresel nedenleri araştırıyorlar. Uzmanlar ise, otizmin biyolojik temelli bir hastalık olabileceğine inanıyorlar. Hangi çevresel faktörlerin neden olabileceği konusunda genel bir fikir birliğine varılamamasına rağmen, araştırılan iki önemli faktör cıva içeren aşılar ve çeşitli beyin travmalarıdır.
Ayrıca otizm vakalarında son 10 ile 20 yıl içinde neden bu kadar büyük bir artış olduğunu anlamaya çalışıyoruz. Otizm Araştırma Merkezi’ne göre, otizm oranı 1990’ların başından beri dünya genelinde muazzam bir artış gösterdi. Nedeniyle ilgili çok sayıda tartışma var. Bazıları bunun toksik kimyasallardan kaynaklandığını söylüyor ancak henüz kesin bir kanıt yok. Diğerleri ise, çocukların ve bozukluğun bizim tanımlarımız ve sınıflandırmalarımız kadar değişmediğine olasılık veriyor. Bir nesil önce “özürlü” ya da “beyni hasarlı” olarak tanımlanmış olabilecek çocukların şimdi otistik spektrumda olduğu söyleniyor.
Büyük olasılıkla, “otizm” dediğimiz şey, her türden zihinsel problemleri kapsayan bir terim ama tıpkı ateşin birçok değişik hastalığın işareti olabileceği gibi, tüm bu problemlerin ortak semptomları vardır. Benzer şekilde, ilişki kurma, iletişime girme ve düşünmedeki problemler, birçok farklı problemin ortak belirtileri olabilir. Araştırmalarımız bizi buraya götürüyor. Sonuç olarak, çok sayıda araştırma yapılıyor ancak kesin bir cevap yok.
Otizmi Anlamak: Otizmi Bireysel Olarak Tedavi Etme
Otizm tedavisinde farklı yaklaşımlar var. Gelişmesini istediğimiz, başkalarıyla etkileşime girme ve çevreyi farkında olma gibi davranışları ödüllendirmeyi de kapsayan davranışsal metotlarla tedavi çok yaygın bir akım.
Bizim inandığımız ise, herhangi bir çocuğa yardım edebilmek için onu eşsiz kılan özellikleri bilmenin gerektiği. Otizmin ortak problemi başkalarıyla ilişki ve iletişim kuramamaktır, ancak her çocuğun davranış kalıpları tamamen farklı olabilir. Bazı çocuklar, dokunmaya ve sese aşırı tepki gösterirlerken bazıları tepkisiz kalabilir. Aşırı tepki gösteren çocuğun ekstra rahatlamaya ihtiyacı varken, tepkisiz kalan enerjik ve hareketli bir etkileşime ihtiyaç duyar. Benzer şekilde, bu çocuklardan bazıları duyduklarını çok iyi hatırlayabilirken diğerlerinin işitsel bellekleri çok zayıftır. Hatta, bazı çocuklar kendilerine söylenenleri kolaylıkla hatırlayamazlar.
Bir çocuğa yardımcı olmak onun seviyesine inmeyi gerektirir. Velilere ve öğretmenlere bunu yapmalarına yardımcı olması için Gelişim, Bireysel Farklılık ve İlişki Bazlı DIR oyun modeli geliştirdik. DIR Oyun modeli çocukların bireysel farklılıklarına değinir ve aşağıdaki özellikleri çocuğunuzda gözlemlemenizi ister:
-Çocuğunuzun yeni deneyimleri kavrama ve anlama şekli
-Dokunma ve ses gibi uyarılara karşı tepkileri
-Görsel deneyimleri kavrama şekli
-Eylemlerini planlama şekli
-İlişkilerini yürütme becerisi
Örneğin, çocuğunuz başkalarıyla etkileşim kurmayı yeni öğrenmeye başlıyorsa, bazı zamanlar çok dalgın olabilir ve etrafta amaçsızca dolaşabilir. Onu başkalarıyla ilişki kurmaya ikna etmeniz gerekecektir. Örneğin, elinde tutmayı sevdiği küçük bir arabasıyla kandırılabilir. Arabayı elinden alıp kafasına koyarak, sizinle etkileşime girmesi için onu eğlenceli şekilde teşvik edebilirsiniz. Dokunmaya ve sese karşı duyarsızsa, zayıf kas elastikiyeti varsa ve oldukça pasif bir çocuksa ilgisini çekebilmek için enerjik ve hareketli olmalısınız. Çocuğunuzun ilgisini çektiğinizde, gelişim basamaklarını çıkmasına yardım etmeye başlarsınız.
Tepki göstermeyen bir çocukla çalışırken bir elinize sevdiğini bildiğiniz çikolata parçalı kurabiyeyi, diğer elinize de sevmediğini bildiğiniz yulaflı kurabiyeyi almak bir taktik olabilir. Her birini tutun ve “Hangisini istersin? Çikolata parçalı olanı mı, yulaflı olanı mı?” diye sorun. Amaç, “Çikolatalı olanı istiyorum” demesi. Bu birçok deneme gerektirebilir ancak sevdiği şeyleri sizinle iletişim kurması için kullanmak, dilini anlamlı bir şekilde kullanmasına yardımcı olur.
Otizmi Anlamak: Çocuğunuzun Öğretmeni Nasıl Yardımcı Olabilir?
Çocuğunuzun okul ortamını dikkate almak da önemlidir. Okuldaki genel hedef, öğretmenin çocuğunuzun ihtiyaçlarına göre bir öğrenme ortamı oluşturmasıdır. Öğretmen ile güçlü bir ortaklık kurup gerekli bilgiyi paylaşmak çok önemlidir. Bu amaca ulaşmak, kreş veya anaokulunda yardımcı olması için ekstra birini gerektirebilir. Diğer zamanlarda, sınıfta gönüllü olarak çalışabilirsiniz. Bütün çocuklar için tek bir öğretmen varsa, gerekli bireysel çalışmaları sağlamak çok zor olacaktır. Çocuğunuzun yeterli desteği alıp almadığı konusunda öğretmen ve okul müdürüyle görüşün.
Çocuğunuzun öğretmeninin çocuğunuza yardımcı olabileceği yollardan birisi, çocuğunuz ve özel ihtiyacı olmayıp zorluk çekmeyen bir veya birden fazla öğrenciyle arasındaki öğrenim etkileşimlerini arttırmasıdır. Diğer çocuklar ise oyunlar yoluyla çocuğunuzu etkileşime sokmaya yardımcı olabilirler. Örneğin, öğretmen bir çocuğun küçük oyuncak arabayı tutmasını isteyebilir, böylece çocuğunuz onu öğretmenden değil de diğer arkadaşından alır. “Bahse girerim Johnny senden bu arabayı istemeyecek.” gibi sorular sorabilir. Çoğu zaman, özel ihtiyaçları olmayan çocuklar özel ihtiyaçları olan çocuklarla ilgilenir ve onlara yardımcı olmaktan memnuniyet duyarlar.