Men and Cancer - Preserving Fertility and Managing Hormonal Symptoms
Erkekler ve Kanser - Doğurganlığın Korunması ve Hormonal Belirtilerin Yönetim
Kanser hastası olduğunuzda doğurganlığınızı düşünmeniz neden önem teşkil ediyor?
Bir erkeğin doğurganlığı, yani bir kadını gebe bırakma yetisi bazı kanser tedavilerinden zarar görebiliyor. Tedavi öncesinde dahi testis kanseri ve Hodgkin lenfoma gibi bazı kanser türleri sperm sayısını düşürebiliyor. Kanser tanısı konulan erkeklerin çoğu gelecekte çocuk sahibi olmak istiyor. Bu erkeklerin bazıları doğurganlıklarını koruma seçeneklerine sahip olduğunu bilmiyor olabilir. Bunun için en uygun zaman ise genelde kanser tedavisi başlamadan önceki zamandır.
Kanser teşhisinden sonraki mümkün olan en kısa süre içerisinde doğurganlığı koruma seçenekleri konusunda doktorunuzdan bilgi edinin. Bazen doktorunuz doğurganlığınıza daha az zarar veren bir tedavi planı seçebilir.
Kanser tedavisi doğurganlığı nasıl etkiliyor?
Kemoterapi, radyasyon terapisi ve bazı cerrahi müdahaleler doğurganlık sorunlarına sebep olabilir. İnfertilite derhal ya da birkaç ay içinde gerçekleşebilir. Aylarca ya da yıllarca sürebilir ya da kalıcı olabilir.
Kemoterapi sperm üretimini azaltabilir ya da tamamen durdurabilir ve bunun sonucunda çocuk sahibi olma yetisi etkilenir. Ayrıca, prostat kanseri için uygulanan hormon tedavisi sıklıkla sperm üretimine zarar verir.
Radyasyon tedavisi bütün vücuda, testislere ya da diğer belirli bölgelere uygulandığında sperm üretimini azaltabilir. Bu organlara pelvis (testise yakın bölgeler), hipofiz bezi (beyin tabanında yer alan ve hormon üreten küçük bir bez) ve beyin dahildir. Beyin, sperm ve erkek seks hormonu olan testosteronun üretilmesi için testislere sinyal gönderen hipofiz bezi ile birlikte çalışır.
İnfertilite derhal ya da birkaç ay içinde gerçekleşebilir.
Her iki testisin birden alındığı cerrahi müdahale sperm üretimini sonsuza kadar durdurur.
Testis kanseri tedavisi için testislerden sadece birinin alınması vücudun ürettiği sperm sayısını azaltabilir. Buna rağmen, testis kanseri hastası erkekler diğer testis sperm üretmeye devam ettiği sürece çocuk sahibi olabilirler.
Prostat, mesane, kalın bağırsak, omurga veya rektumdan gerçekleştirilen cerrahi müdahaleler sinirlere zarar verebilir ve bir erkeğin boşalmasını yani penisten semen (spermi taşıyan sıvı) çıkmasını engelleyebilir. Bazen bu tür bir operasyon semenin tekrar mesane içine geri gitmesine sebep olabilir
Geri boşalma olarak adlandırılan bu sorun peniste çok az sayıda sperm olduğunu ya da sperm olmadığını göstermektedir.
İnfertilite ihtimali nedir?
Kanser tedavisinden sonra tüm erkeklerde infertilite görülmeyebilir. Kanser tedavisinin doğurganlık üzerindeki etkisi birçok faktöre bağlıdır. Bunlar aşağıdaki gibidir:
• Uygulanan kemoterapi türü ve toplam dozu (miktarı)
• Yaşınız (yaşlandıkça infertilite riski artmaktadır)
• Radyasyon terapisinin dozu ve konumu
• Tedavi öncesi doğurganlık durumunuz
• Ameliyat yeri
Bazı kanser ilaçlarının infertiliteye neden olma ihtimali diğerlerinden daha fazladır. Eğer kemoterapi görmeniz planlanıyorsa doğurganlığınızı etkileme olasılığı daha düşük olan ilaçlar hakkında doktorunuzla (onkolog) görüşün.
Doğurganlık koruması seçenekleri nelerdir?
Doktorunuz sizi erkek doğurganlık sorunlarının tedavisi konusunda uzmanlaşmış bir doktora yönlendirebilir. Bu kişi bir ürolog ya da endokrinolog olabilir.
Erkek doğurganlık koruma yöntemleri şunları içermektedir:
• Sperm saklama. Kanser tedavisinden önce spermin dondurulması (kriyoprezervasyon) erkeklerde doğurganlığın korunması için en başarılı yoldur. Semen örneği toplamanın en yaygın yolu mastürbasyondur. Boşalamayan erkekler, bunu kolaylaştırmak için titreşimsel veya elektriksel uyarılmaya maruz bırakılabilir. İhtiyaç duyulana kadar spermler dondurulmuş ya da "saklanmış" kalır. Dondurma yıllar sonra dahi sperme zarar vermez.
• Testiküler sperm ekstraksiyonu. Bir erkeğin semeninde sperm olmasa dahi testislerinde sperm bulunabilir. Testiküler sperm ekstraksiyonunda, hasta sedasyon halinde veya lokal ya da genel anestezi altında iken cerrah küçük testiküler doku parçaları alır (biyopsi). Dokunun sperm içermesi halinde sperm ya dondurulur ya da kadın partnerin yumurtalarının döllenmesi için kullanılır. Bu teknik, kanser tedavisi öncesi veya sonrasında bir seçenek olabilir.
• Radyasyon tedavisi esnasında testislerin korunması. Testisleri tedavi esnasında radyasyondan korumak için bunların korunması (kalkanlama) mümkündür.
Doğurganlık korumasının başarı oranları ve maliyetleri nelerdir?
Kanser tedavisi gören erkeklerin çoğu çocuk sahibi olabilmiştir. Doğurganlık başarı oranları uygulanan tedaviye göre değişmektedir. Saklanmış sperm ile gebelik şansı daha fazla sayıda ve daha yüksek kalitede spermin saklanması ile artmaktadır. Gelişmiş doğurganlık tedavileri artık tek bir sperm ile gebeliğe olanak sağlamaktadır.
Doğurganlık koruması yüksek maliyetli olabilir. Prosedür maliyetlerine ek olarak dondurulmuş spermin saklanması için yıllık bir ücret alınabilir. Sigorta firmaları bazı doğurganlık tedavilerinin ücretini karşılamayabilir. Bazı kurumlardan konuyla alakalı finansal yardım alabilirsiniz (bkz. Kaynaklar)
Kanser tedavisi gören erkeklerin çoğu çocuk sahibi olabilmiştir.
Kanser tedavisi sonrasında bebek sahibi olmayı denemeden önce ne kadar beklemelisiniz?
Eğer kemoterapi ya da radyasyon tedavisi görmüşseniz doktorunuz tedavi sonlandıktan sonra çocuk sahibi olmayı denemeden önce 1 ila 2 yıl arasında ya da daha fazla bir süre beklemenizi önerebilir. Sağlıklı sperm üretiminin tekrar başlaması için genellikle bu kadar süre geçmesi gerekmektedir. O zamana kadar, infertil olduğunuzu düşünseniz dahi kondom veya başka bir doğum kontrol yöntemi kullanın.
İnfertil iseniz seçenekleriniz nelerdir?
Kanser tedavisi sonrası doğurganlık geri kazanılmamışsa aile kurmanız için başka seçenekler mevcuttur. Bunlara bir donörden sperm alınması ve evlat edinme dahildir. Bazı evlat edinme kurumları kanserden kanserden hayatta kalan kişilerle ilgili çeşitli kısıtlamalar uygulamakta ancak bazıları da uygulamamaktadır.
Çocuk sahibi olamayacağınız için sinirli ya da üzgün hissetmeniz doğaldır. Bir danışmanla görüşmek ya da bir infertilite destek grubuna katılmak size yardımcı olabilir. (bkz. aşağıdaki Kaynaklar bölümü)
Doğurganlık geri kazanılmamışsa aile kurmanız için başka seçenekler mevcuttur.
Kanser tedavisinin erkek hormonları üzerindeki etkileri nelerdir?
Kanser tedavisi testosteron üretimini azaltabilir ya da tamamen durdurabilir. Testosteronun normalden düşük seviyede olmasına hipogonadizm ya da androjen eksikliği denir. Testislerin alınması, radyasyon tedavisi ya da kemoterapi testosteron seviyesinin düşmesine sebep olabilir. Prostat kanseri için uygulanan androjen deprivasyon tedavisi de (hormon tedavisi) düşük testosterona sebep olabilir.
Testosteron seviyesi düşüklüğünde görülen bazı semptomlar şunlardır:
• Düşük cinsel dürtü
• Zayıf ereksiyon
• Düşük sperm sayısı
• Düşük enerji
• Hassas ve büyümüş göğüsler
• Ateş basmaları
Düşük testosteronun uzun vadeli etkileri nelerdir?
Zaman içerisinde düşük testosteron seviyesi sağlık sorunlarına sebep olabilir. Bu sorunlar şunları içerir:
• Kas kütlesi (boyutu) ve gücünde azalma
• Osteoporoz yani kemiklerin incelmesi ve daha kırılgan hale gelmesi
• Ani ruh hali değişiklikleri ve depresyon
• Vücut yağında artış
Düşük testosteron semptomlarının tedavisi için uygulanacak seçenekler nelerdir?
Testosteron replasman tedavisi cinsel isteği arttırabilir ve ruh hali, enerji, kemik yoğunluğu ve kas boyutunun yanı sıra ereksiyon düzeyini de geliştirebilir. Erkekler eğer prostat kanseri ya da meme kanseri hastası ise testosteron almamalıdır. Ayrıca, eğer partneriniz ve siz çocuk sahibi olmaya çalışıyorsanız bu tedaviyi uygulamamalısınız çünkü tedavi sperm üretimini azaltmaktadır.
Bir diğer hormon tedavisi ise insan kronik gonadotropinidir.
(hCG). Bu doğurganlık tedavisi çocuk sahibi olmak isteyen ancak hipofiz bezindeki ya da beyindeki bir sorun sebebiyle düşük sperm sayısına ve testosterona sahip erkekler için bir seçenektir. Bı sorun radyasyon terapisi ile veya bir hipofiz veya beyin tümörü sebebiyle ortaya çıkabilir.
Testosteron alamayacak durumda olan erkekler için depresyon ve osteoporoza yönelik başka tedaviler mevcuttur. Doktorunuz sizin için uygun olan tedaviyi bulmanızda size yardımcı olabilir.
Doktorunuz sizin için uygun olan tedaviyi bulmanızda size yardımcı olabilir.
Bu bilgiler ne işinize yarayacak?
Doktorunuz doğurganlık koruması ya da düşük testosteron konularını gündeme getirmeyebilir. Bu konuyla ilgili endişeleriniz varsa konuyu siz açmalısınız. Doktorunuza sorabileceğiniz bazı sorular şu şekildedir:
• Kanser tedavisine ne kadar kısa sürede başlamam gerekiyor?
• Kanserim ya da tedavim gelecekte doğurganlığımı etkileyecek mi?
• Gelecekte çocuk sahibi olmak istiyorsam şu anda ne yapmam gerekiyor?
• Bu tedavi seçeneklerinin herhangi biri kanser tedavisini daha az etkili hale getirir mi ya da kanserin nüksetme riskini arttırır mı?
• Kanser tedavisine başlamış olsam dahi yine de sperm saklayabilir miyim?
• Kanser tedavim düşük testosterona sebep olur mu? Eğer öyle ise bu konuda ne yapabilirim?
Kaynaklar
Doğurganlığımı Korumak İstiyorum
SaveMyFertility.org
Onkofertilite Konsorsiyumu
myoncofertility.org
oncofertility.northwestern.edu
1-866-708-FERT (1-866-708-3378)
Doğurganlık Umudu
www.fertilehope.org
Amerikan Üreme Tıbbı Topluluğu
www.asrm.org/patient_resources
Sharing Hope Program
www.fertilehope.org/financial-assistance/ index.cfm
Amerikan Klinik Onkoloji Birliği (kanser bilgisi)
www.cancer.net