TOMBAUGH, Clyde William (1906 – 17 Ocak 1997)
ABD’li astronomi bilgini. Güneş sisteminin en dış gezegeni olan Plüton’u bulmuştur.
4 Şubat 1906’da Illinois Eyaleti’nin Streator kentinde doğdu. Ailesinin yoksulluğu yüzünden yükseköğrenim görme olanağı bulamayan ve astronomi tutkusunu kendi yaptığı küçük bir teleskopla doyurmaya yönelen Tombaugh, 1929’da Lowell Gözlemevi’nde bir asistanlık görevi elde etmeyi başardı. Ertesi yıl Plüton gezegenini bularak adını duyurdu ve bu başarısı sayesinde kazandığı bursla Kansas Üniversi-tesi’nde yükseköğrenim görme olanağına kavuştu. 1936’da lisans, 1939’da da yüksek lisans derecelerini aldı. 1943’e değin Lowell Gözlemevi’nde çalışmayı sürdüren Tombaugh, bir süre Arizona State College’ da ve New Mexico Eyaleti’nde Alamogerdo’daki roket fırlatma tesislerinde fizikçi ve astronom olarak çalıştıktan sonra 1961’de New Mexico State Üniversitesi’ne geçti. 1965’te profesör oldu, 1973’te de Emeritus profesörlüğüne getirildi.
20,yy’ın başlarında birçok bilim adamı Uranüs ve Neptün’ün yörüngelerindeki tedirginlikleri, henüz gözlemlenememiş olan dokuzuncu bir gezegenin varlığıyla açıklamaya çalışmış ve bu Neptün ötesi gezegenin yörüngesini hesaplamaya girişmişlerdi.
John Couch Adams ve Urbain Leverrier’nin Neptün’ün yörüngesini hesaplamakta kullandıkları yöntemlerden esinlenen bu bilim adamları içinde en doğru öngörülerde bulunan Percival Lowell “X gezegeni” adını verdiği bu gezegenin gözlemlenmesini amaçlayan bir araştırmayı da başlatmıştı. Lowell’in ölümünden sonra da sürdürülen bu araştırmanın sorumluluğu, özel olarak Neptün ötesi gökcisimlerinin gözlemi için geliştirilen bir teleskopun kullanıma girdiği 1929’da Tombaugh’ya verildi.
Birkaç gün arayla çekilmiş fotoğrafların karşılaştırılmasına dayanan, basit olduğu ölçüde yorucu bir yöntemle çalışan Tombaugh, bu gezegenin 1930 Şubat’mda, Lowell’in hesaplarının öngördüğü konumda bulunduğunu göstermeyi başardı. Keşfi Lowell’ın doğum günü olan 13 Mart’ta açıklanan bu gezegene mitolojideki karanlık tanrısından esinlenerek Plüton adı verildi. Bu ad, hem son derece soluk bir gökcismi olan bu gezegenin Güneş’ten uzaklığını simgelediği, hem de, Percival L.oweli’in adının baş harfleriyle başladığı için seçilmişti.
Sonraki yıllarda, özellikle Charon adlı uydusunun keşfinden sonra, Ay’dan bile küçük ve hafif olduğu belirlenen Plüton’un, bulunmasını sağlayan tedirginliklere neden olamayacağı, dolayısıyla da duyarlı hesaplar sonucu olarak değil, Satürn gibi yanlışlıkla bulunduğu anlaşılmıştır. Bugün bilim adamları Plüton’un kütlesini, büyüklüğünü ve olağandışı bir dışmerkezlilik taşıyan yörüngesini, önceleri Neptün’ ün bir uydusuyken bilinmeyen bir nedenle yörüngesinin değişmiş olmasıyla açıklamaktadırlar.
Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi