IMF tarafından yayınlanan kısa bir yazıdan bazı dikkat çeken noktaları aktarmaya çalışacağım. Bununla birlikte dikkatimi çeken başka bir duruma da değineceğim.
Fakat başlamadan önce, küresel rezerv paranın 1450’den itibaren tarihsel sürecine bakalım.
Herhangi bir dönemde küresel ticarete hakim olan ülke, genellikle rezerv para birimine sahip olma durumuyla kendini gösterir. 15. ve 16. yüzyıllara İspanya ve Portekiz, 17. yüzyıla Hollanda, 18. ve 19. yüzyıllara Fransa ve İngiltere ve 20. yüzyıla ABD hakim oldu. (Zoran, 2015) Buradaki ortak nokta şudur. Her ülke hegemonyayı sağladıktan sonra, kendisinden önce hegemonya olan ülkenin finansal kırılganlıklarını devralır. Ve bu durum ileride tarihsel kırılganlıkları açığa çıkarmaya devam eder.
Güncel açıdan, ABD doları rezervlerinin payı 2020’nin dördüncü çeyreğinde yüzde 59’a – 25 yılın en düşük seviyesine – düştü. Bazı analistler, bunun, merkez bankalarının uluslararası işlemler için kullandığı diğer para birimleriyle rekabet karşısında ABD dolarının küresel ekonomideki azalan rolünü kısmen yansıttığını söylüyor. Merkez bankası rezervlerindeki kaymalar yeterince büyükse, döviz ve tahvil piyasalarını etkileyebilir. Bununla birlikte, “Euro” 1999’da piyasaya sürüldüğünden bu yana (üst panel), ABD doları varlıklarının merkez bankası rezervleri içindeki payının yüzde 12 puan düştüğünü – yüzde 71’den yüzde 59’a düştüğünü gösteriyor (üst panel), ancak aralarında önemli dalgalanmalar (mavi çizgi) var. Bu arada, euro’nun payı yüzde 20 civarında dalgalanırken, Avustralya doları, Kanada doları ve Çin yuan’ı gibi diğer para birimlerinin payı dördüncü çeyrekte (yeşil hat) yüzde 9’a yükseldi. (IMF, 2021)
“Ve, ABD dolarının küresel rezervlerdeki payının azaldığı gerçeği, merkez bankalarının gerçekten de ABD dolarından yavaş yavaş uzaklaştığını göstermektedir.”
Özellikle ABD’nin IMF gibi bir kurumun üzerinde etkisi göz önüne alındığında, bu tespitin yapılması ilginç bir durumu yansıtmaktadır. Aynı zamanda, bu yaşanılan gelişmelerin kesin bir değişimin habercisi olduğunu söylemek aslında politik- ekonomi bağlamında bizi görünen gerçekliğin arkasındaki dinamikleri göz ardı etmemize neden olabilir. Fakat buradaki iktisadi ve politik belirsizliğin küresel olarak devam etmesi aynı zamanda değişimin sürekliliğini sağlayacak dinamikleri yaratıyor.
Dolar’ın siyasal hegemonyasının dışında dayandığı en temel noktayı liberal finans piyasaları ve özgürlükçü bir düzenleme alanı oluşturmuyor. Aslında derin borçlanma piyasaları oluşturmaktadır. Fakat, mevcut QE programı ve borçlanma piyasalarında daha derinleşme olanağına rağmen doların, küresel döviz ticareti finansmanındaki payı Temmuz 2019-2021 arasında 1,7 puan arttı.
O zaman şu soruyu sorabiliriz belki de. Dolar, ileri bir zamanda tarihsel kırılganlıkları başka bir ülkeye devretmeye hazır mı ?
Kaynakça