İngilizce'de 'Şişme', 'Para şişliği' anlamına gelen inflation'ın Türkçe'ye çevrilmiş hali, bir dönem gazete ve televizyonlarda korka korka haberlerini duymayı/görmeyi beklediğimiz kavram; enflasyon.
Enflasyon tanım olarak; milli nominal gelirin, o gelirle satın alınabilen mal miktarına göre artması demek. 'Milli nominal gelirin artması' kısmı yanlış anlaşılmasın, daha da Türkçe yaklaşalım mevzuya; cebimizdeki 10 lira ile 20 ekmek alabiliyorken, %100'lük bir enflasyon artışından sonra 20 ekmeğe 20 lira ödemek durumunda kalıyoruz.
1960'ların ortalarından bugüne kadarki enflasyon oranlarını gördüğümüz bu grafikte ilginç gerçeklerle karşılaşıyoruz.
Örneğin, Deniz Gezmiş'in idam edildiği 1971 askeri darbesinin enflasyonda krize sebep olacak bir etkisi direkt olarak görülmemiş. Zaten %10'larda seyreden, küçük dalgalanmalar ve artışlar yaşayan 'fakirleşme grafiğimiz', 70'lerin sonlarına kadar o şekilde devam etmiş.
Aynı şeyi 1980 Darbesi için ne yazık ki söyleyemiyoruz.
Kenan Evren ve silah arkadaşlarının yaptığı askeri darbeye kadar, iç karışıklıkla boğuşan Türkiye'nin enflasyonu %80'lere kadar artmış; darbeden sonraysa ülke tarihinin gördüğü en yüksek oran olan %138.71'e yükselmiş!
90'ların sonlarına doğru yeniden iniş grafiğine geçen enflasyon, 2001'de yeniden fırlamıştı. 2001'de yaşanan ve dönemin başbakanı Bülent Ecevit ile dönemin cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer arasında gerçekleşen Anayasa Kitapçığı fırlatma hadisesi, enflasyonu %70'in üzerine çekmişti. Başka bir değişle, ülke bir gecede yarıya yarıya yakın seviyede fakirleşmişti.
Yine Türkçeleştirmek gerekirse; 10 liramızla geçtiğimiz yılın başında 10 ekmek alabiliyorken, artık 9 ekmek alabiliyoruz.
Hatta bahsi artırıyoruz;
Bu oranla devam edecek olursak 2015'te 10 liramızla 10 ekmek alabiliyorken, Türkiye Cumhuriyeti'nin 100. yılı olan 2023'te 10 liramızla 5 ekmek bile alamayacak duruma geleceğiz.
Avrupa ülkelerinin enflasyon oranları, %0 ile %1 arasında değişiyor. Yani Avrupa Birliği vatandaşları, bir sonraki yılki satın alma güçlerini şimdiden bilebiliyor durumdalar. Hayat kalitelerinde değişen bir şey olmuyor.
Hattâ İspanya ve bazı doğu bloğu ülkelerinde enflasyon %0'ın da altında. Yani o ülkelerin vatandaşları zenginleşiyor...
ABD'de enflasyon %1 ve 2 arasında seyrediyor. Kanada'da ise %2 ila %3 arasında.
Çoğu Güney Amerika ülkesi, Afrika'nın büyük bölümü, son günlerde krizlerden krizlere koştuğumuz Rusya ve ne yazık ki Türkiye %4'ten büyük enflasyon oranıyla dünya enflasyon haritasının kara listesinde yer almakta.
Özetle; muasır medeniyetler seviyesine ekonomik olarak da ulaşabilmiş değiliz...