Kuş yumurtalarındaki gizem
Kuşlardaki olağanüstü tasarımlardan biri de yumurtalarında ortaya çıkar.
bize çok basit gibi görünen tavuk yumurtası'nın kabuğunda, golf topu girintilerini andıran 15 bin kadar gözenek bulunur. daha ufak bazı kuşların yumurtaları ise, ancak mikroskop altında görülebilen süngersi bir kabuğa sahiptir. bu girintili-çıkıntılı yapılar, kuş yumurtasına büyük bir esneklik kazandırmakta ve darbelere karşı direncini artırmaktadır.
yumurta tam bir paketleme harikasıdır. gelişmekte olan civcivin ihtiyaç duyduğu bütün besin ve suyu temin eder. yumurtanın sarısı, protein, yağ, vitamin ve mineraller içerirken, akı da bir su deposu işlevini görür.
gelişmekte olan civcivin besine ve suya olduğu kadar oksijen almaya ve karbondioksitini dışarı atmaya da gereksinim duymaktadır. civcivin bundan başka bir ısı kaynağına, kemiklerinin gelişmesi için kalsiyuma, suyunun korunmasına, bakterilerin bulaşmasına ve mekanik darbelere karşı bir koruma sistemine gereksinim duymaktadır. bütün bu ihtiyaçları yumurta kabuğu karşılar. civciv, kabuk zarlarının iç yüzeyinde bulunmakta olan bol damarlı bir katman aracılığıyla oksijen alır ve karbondioksitini atar. gaz alıp verme, erişkin hayvanlarda olduğu gibi akciğerlerle değil, kabuktaki ufak gözenekler yoluyla olur.
yumurta kabukları, şaşırtıcı ölçüde sağlam olmalarına rağmen, çok da incedir. bu özellik, kuluçkadaki ana ya da babanın ısısının, yumurtanın içerisine kadar basitçe iletilmesini temin eder.
gerekli bir kayıp
kuluçka dönemi sırasında, yumurtadaki suyun ortalama %16'sı gözeneklerden dışarı buharlaşarak kaybolur. biyologlar eskiden bu su kaybının, yumurta kabuğunun hava geçirebilen yapısı nedeniyle zorunlu, ama zararlı bir kayıp olduğunu düşünüyorlardı. halbuki son araştırmalar, bu su kaybının civcivin yumurtadan çıkması için lazım olduğunu göstermiştir. civcivin yumurtadan çıkarken gagasındaki yumurta dişini kullanarak kendisine bir delik açtığı ilk aşamada, fazla oksijene ve başını oynatacak kadar bir boşluğa gereksinim duymaktadır. bu ihtiyaçlar, yumurtadaki suyun kaybedilmesi, bu nedenle yer açılması ve bu açılan yerde daha çok oksijen bulundurulmasıyla karşılanır.
konunun daha da enteresan olan yönü, değişik yumurta kabuklarının su kaybetme miktarlarının da, uygun olan % 15-20 lik su kaybını sağlayacak biçimde ayarlanmış olmasıdır. örneğin, dalgıç kuşu yumurtasının su kaybetme oranı, daha kuru ortamda kuluçkaya yatırılan aynı büyüklükteki bir başka yumurtadan üç kat daha fazladır.
yumurtadaki dayanıklılık tasarımı
bir yumurta kabuğunun, gaz, su ve ısı işlemini düzenlemesi gerektiği kadar sağlam da olması gerekmektedir. kabuk, gelişmekte olan civcivi dış darbelere karşı koruyacak ve kuluçkaya yatan annenin ağırlığını kaldırabilecek kadar dayanıklı olmalıdır.
nitekim kuş yumurtalarına baktığımızda, son derece dayanaklı bir şekilde tasarlandıklarını görürüz. büyük kuşların yumurtaları genellikle sert ve esnek olmayan bir yapıya sahiptir. daha ufak kuşların yumurtaları ise yumuşak ve esnektir.
yumurta, civcivi 20 günlük kuluçka dönemi boyunca koruyacak kadar sağlam, ama dışarı çıkmasına imkan sağlayacak kadar da kırılgandır. pek çok kuşun yumurtası gizleme olmalarını sağlaycak renklerde yaratılmıştır. deniz kuşunun yumurtaları ise armut biçimindedir. bu, sarp kayalıklar için tasarlanmış uygun bir şekildir. darbe çemberler çizenbir yörünge izler.
tavuk yumurtaları nın kabukları sert ve gevrektir ancak yuvada birbiri üstüne yuvarlandıklarında kırılmaz. bu tür kabuk, esasında bütün iri yumurtalarda bulunmaktadır. bu sağlamlık, yumurtayı saldırganlardan korumaktadır. şayet bu sert ve gevrek kabukları ufak yumurtalarda olsaydı çok çabuk kırılırlardı. araştırmalar, ufak yumurtalardaki kabukların gevrek değil, ama dayanıklı ve esnek olduğunu göstermektedir. mümkün bir darbede esneyebilmeleri onları kırılmaktan kurtarır.
bir kabuğun gevrek ya da esnek yapıda olması, yalnızca civcivi korumak açısından değil, onun dünyaya geliş şekli açısından da belirleyici rol oynar. sert ve gevrek bir kabuktan çıkacak olan civcivin, kafasını ve bacaklarını çıkarmadan önce yumurtanın basık ucunda yalnızca bir-iki delik açması yeterlidir. böylece delikleri birleştiren bir takım çatlaklar oluşur ve civciv şapka şeklinde bir kapağı kaldırmakla özgürlüğüne kavuşabilir.