Tehlikeli Yaşama (Yaşamama) Haftası
Ruanda’yı düşünün: Soykırım hala taze bir anı, komşular şüpheli ve sağlık ve sosyal zorluklar sarsıcı. Ama aynı zamanda kararlı bir hükümet, uygulamalı uluslararası yardım ve bolca seyahat zenginliği var. Klara Glowczewska keşif gezisine çıkar ve hayatının en güzel anlarını yaşar.
Guhonda yaklaşık 450 libreydi, tamamen dik durumdayken 1,80’in üzerindeydi ve tüylü, bereketli bir şekilde kıllıydı. Arazisini incelerken gözlerimiz tekrar tekrar ama kısacık bir şekilde buluştu ve bakışlarının ne kadar insana yakın olduğunu fark ettim – DNA’sının yüzde 97,7’si bizimkiyle aynı. Guhonda, gümüşsırtlı (veya cinsel olarak olgun erkek) bir dağ gorilidir, alt türlerdendir. Ruanda’nın kuzeyindeki Parc National des Volcans’taki yedi dağ goril ailesinden biri olan Sabyinyo grubundaki baskın erkektir. Dian Fossey, ondan yaklaşık üç metre uzakta, sönmüş bir yanardağın baş döndürücü, yağmur ormanlarıyla kaplı yamaçlarında çömeliyordum; bunlardan yedisi, bazıları 15.000 fit yüksekliğe kadar, Orta Afrika’nın dağlık omurgasını oluşturuyordu – “çok yüksek” diye yazmıştı Dian Fossey. , “terlediğinizden çok titrediğinizi.” Bizi aldı – yedi yolcu, iki silahlı yürüyüşçü, ve bir rehber – dünyanın en kritik tehlike altındaki primatının inine ulaşmak için geriye doğru düşmemek için sarmaşıkları, ağaç gövdelerini ve dev eğrelti otlarını kavrayarak iki buçuk saat tırmanma. Son sayıma göre dünyada sadece 650 kadar dağ gorili kaldı ve bunların yarısından fazlası burada, Ruanda’da.
Bizi Guhonda ve klanının diğer yedi üyesinden ayıran hiçbir parmaklık olmaması değil, potansiyel olarak daha da endişe verici olan, Demokratik Kongo Cumhuriyeti (ve Uganda) sınırı da buraya çok yakındı. Son günlerde DRC’nin bu doğu parçasını tanımlamak için kullanılan seçkin küfürler duymuştum: “Dünyanın boku” muhtemelen en iyi şekilde ifade etti. Kongo’nun başkenti Kinşasa’dan uzakta, bazıları eski Ruanda Silahlı Kuvvetleri üyelerinden, eski (Hutu ölüm mangaları) ve diğer aşırılık yanlılarından oluşan, yağma yapan, öldüren, tecavüz eden (neredeyse görülmemiş bir ölçekte) silahlı milislerin kanunsuz bir diyarı. ), askere alınan çocuk askerler ve muhtelif gölgeli emellerin yanı sıra, Başkan Paul Kagame’nin mevcut Ruanda rejimini devirmeye kararlılar (bkz. Sayfa 194).
Bana sınırın davul kadar dar olduğu söylenmişti. Dokuz yıl önce, tam da şu anda yaptığımız şeyi yapan sekiz turist, Uganda ve Ruanda hükümetlerine Amerikan ve İngiliz desteğini protesto eden Hutu isyancılar tarafından Uganda sınırının hemen ötesinde özellikle tüyler ürpertici bir şekilde kaçırılmış ve öldürülmüştü. Diğer ekonomik hedeflerin yanı sıra turizmi geliştirmeye kararlı olan Ruanda hükümeti, buna benzer bir olaya daha izin veremez ve her türlü önlemi alıyor. Tüm bunlar, “gerçekten burada değilim” gibi ihtiyatlı bir mesafeden bizi takip eden silahlı muhafızların varlığını açıklıyordu. “Bazen, arazi gerçekten dikleşmeden önce başıboş bir file veya bufaloya rastlanır” söylendi. Yeterince adil – aslında yürüyüşümüzün başlangıcında çamurda bir fil ayak izine rastlamıştık. Ama biz değildik Açıklamaya tamamen inanmıyorum: Ne de olsa iki yürüyüşçümüz zaten silahlıydı. Bu adam farklı bir görevdeydi, görünüşe göre en iyisi konuşulmadan bırakmaktı.
Yağmur bekliyorduk ve buna göre giyinmiştik: çamurun üstten sızmasını önlemek için tozluklu bilek hizasında su geçirmez yürüyüş botları, çabuk kuruyan pantolon ve gömlekler, yağmur pançoları, şapkalar. Isırgan otu ve dev eğrelti otlarının arasından bataklık, fundalık ve bambu ormanlarının üzerinden yürüdükten ve sonra tırmandıktan sonra, gerçekten de neredeyse dizlerimize kadar çamurla kaplıydık, ancak dün geceki şiddetli sağanak yağmur tahminlerine rağmen güneş şimdi parlıyordu ve Kong’la arkadaş olan Naomi Watts’ın daracık bir dağ rafından onunla dünyasını incelediği sahnede kendimi 2006 versiyonunun setinde gibi hissettim. Hepimiz, neredeyse 90 derecelik volkanik bir eğimde, daha az tehlikeli olmayan bir şekilde tünemiştik – ayaklarımızın altında sağlam bir zemin değil, esnek, kaygan kökler ve diğer bitkisel maddelerden oluşan anlatılmamış katman katman. Rehberlerimizden biri, düşüşünü durduramadan önce yaklaşık on yarda sırılsıklam yuvarlanmıştı. Altımızdaki manzara bir hikaye kitabı ya da sinemaydı, mükemmeldi: yumuşak tepeleri süsleyen küçük köyler, yeşil vadileri kaplayan sabahın erken saatlerinde parlak bir pus. Kuzey Ruanda eyaleti Musanze (eski adıyla Ruhengeri) özellikle yemyeşil ve bereketlidir ve hayat veren sislerle kaplıdır. Uzakta, her biri kendi rüya gibi bulut taçlarıyla sarmalanmış diğer altı Virunga volkanının dizisi vardı. Kuzey Ruanda eyaleti Musanze (eski adıyla Ruhengeri) özellikle yemyeşil ve bereketlidir ve hayat veren sislerle kaplıdır. Uzakta, her biri kendi rüya gibi bulut taçlarıyla sarmalanmış diğer altı Virunga volkanının dizisi vardı. Kuzey Ruanda eyaleti Musanze (eski adıyla Ruhengeri) özellikle yemyeşil ve bereketlidir ve hayat veren sislerle kaplıdır. Uzakta, her biri kendi rüya gibi bulut taçlarıyla sarmalanmış diğer altı Virunga volkanının dizisi vardı.
“Eğil,” rehberimiz Eugene aniden tıslayarak hayallerimi böldü. Guhonda’nın grubundan bir kadın tarafından suçlanıyorduk. Bir saniye içinde oldu. Yokuş yukarı sağımızdan beslendiğinin belli belirsiz farkındaydım. Aniden, bir goril dörtnala bize doğru geliyordu. Başka bir şey görmedim, çünkü gözlerimi yerden ayırmamaya odaklanıyordum ve araştırma istasyonu Karisoke hemen yakında olan Dian Fossey Gorilla Fonu’ndan bir goril uzmanının önceki gece bize verdiği talimatları hatırlıyordum: Don Yanardağa tırmanırken ısırgan otu ısırdığında gorilleri korkutmamak için çığlık atmayın (bazılarımız ısırıldı ve itaatkar bir şekilde çığlıkları bastırdı); şarj edildiğinde göz teması kurmayın ve her şeyden önce kaçmayın.
Başladığı gibi aniden bitti. Uygun davranmıştık. Rehberlerimiz goril-konuşmaya başladılar ve memnuniyet ifade etmek için homurdanan sesler çıkardılar. Tehlikede miydik? Muhtemelen değil. Dağ gorilleri (Avrupalı bir bilim adamı tarafından 1902’de ilk kez “keşfedildiklerinde” ilham aldıkları efsaneye uygun olarak) “nazik devler” lakabını taşırlar ve onların öfke gösterilerinin sözde tam da bundan ibaret olduğu varsayılır – görüntüler, sahte suçlamalar. Ama insan tamamen iyimser olamaz. Bu goriller alışmış olsalar da -insanları görmeye alışık oldukları anlamına gelir- yine de vahşi yaratıklardır. Volkanın tepesinde onların dünyasındayız ve onların kurallarına göre oynamamız gerekiyor. Durumumuz gerçekten tehlikeli değilse bile, en azından tamamen öngörülebilir değildi. Gerginlikler alevlendi ve ardından aynı hızla dağıldı. Şimdilik.
Son derece karmaşık bir anlamda, Ruanda’nın kendisi için söylenebilir.
Bugünlerde Ruanda’ya seyahat edenlerin çoğu macera turistleri, bunların çoğu Amerika Birleşik Devletleri’nden, ardından Kanadalılar ve Avustralyalılar geliyor. Goril gezimiz için kaldığımız Sabyinyo Silverback Lodge’un genel müdürü Nigel Arensen (bkz. “Hot List”, Mayıs 2008), Ruanda’nın açık hava güzellikleri için geldiklerini söyledi; , Akagera Milli Parkı. Elbette, Ruanda bir doğa bilimcinin cennetidir. Ama farklı nedenlerle, Uluslararası Nüfus Hizmetleri’nin (PSI) daveti üzerine buradaydık. En büyük uluslararası kar amacı gütmeyen kuruluşlardan biri – dünya çapında yaklaşık 8.000 kişiyi istihdam ediyor – diğer sağlık ve aile planlaması hedeflerinin yanı sıra suyla bulaşan hastalıkların, AIDS/HIV ve sıtmanın ortadan kaldırılmasına adanmıştır. Aradaki goril hariç, Amacımız standart seyahat ücreti değildi: Buraya, PSI’ın yürüttüğü programlara, özellikle de dünyanın en savunmasız çocuklarının – doğum ile doğum arasındaki çocukların – hayatlarını kurtarmaya adanmış Five amp; Alive Fund’a yakından bakmak için geldik. beş yaş Bu dergi geçen yıl PSI ile ortaklık kurarak Five amp; Alive Fund’ı kurmuştu ve biz de okuyucularımız ve seyahat endüstrisi üyelerinin yardımıyla topladığımız paranın nasıl harcandığını değerlendirmek için buradaydık. Seyahat arkadaşlarım arasında Crystal Cruises’tan Gregg Michel ve Gary Hunter ve Ritz-Carlton CEO’su Simon Cooper’ın karısı Marcelle Cooper da dahil olmak üzere PSI’ye birkaç özel bağışçı vardı. doğum ile beş yaş arasındaki dünyanın en savunmasız çocuklarının hayatlarını kurtarmaya adanmıştır. Bu dergi geçen yıl PSI ile ortaklık kurarak Five amp; Alive Fund’ı kurmuştu ve biz de okuyucularımız ve seyahat endüstrisi üyelerinin yardımıyla topladığımız paranın nasıl harcandığını değerlendirmek için buradaydık. Seyahat arkadaşlarım arasında Crystal Cruises’tan Gregg Michel ve Gary Hunter ve Ritz-Carlton CEO’su Simon Cooper’ın karısı Marcelle Cooper da dahil olmak üzere PSI’ye birkaç özel bağışçı vardı. doğum ile beş yaş arasındaki dünyanın en savunmasız çocuklarının hayatlarını kurtarmaya adanmıştır. Bu dergi geçen yıl PSI ile ortaklık kurarak Five amp; Alive Fund’ı kurmuştu ve biz de okuyucularımız ve seyahat endüstrisi üyelerinin yardımıyla topladığımız paranın nasıl harcandığını değerlendirmek için buradaydık. Seyahat arkadaşlarım arasında Crystal Cruises’tan Gregg Michel ve Gary Hunter ve Ritz-Carlton CEO’su Simon Cooper’ın karısı Marcelle Cooper da dahil olmak üzere PSI’ye birkaç özel bağışçı vardı.
Kigali’ye indiğimizde gece çökmüştü ve başkentin zayıf elektrik şebekesi karanlığı dağıtmak için çok az şey yaptı. (Ruandalıların sadece yüzde beşinin sabit bir elektrik kaynağına erişimi olduğunu öğrenmiştik.) Birkaç loş floresan sokak lambası, küçük havaalanının dışındaki otoparkı zar zor aydınlatıyordu. Araba sürerken, farlarımız engebeli yolların kenarlarında yürüyen insanları, seyahat ettiğimiz her yerde fark edeceğimiz sürekli bir insanlık akışı olarak seçti. Massachusetts büyüklüğünde bir ülke olan Ruanda, mil kare başına 500 kişi ve toplam 10,2 milyon nüfusla Afrika’nın en yoğun nüfuslu ülkesidir.
Bu, 1994 Ruanda soykırımının on dördüncü yıldönümü olan Nisan’dı. Gecenin karanlığındaki o gölgeli figürlere baktığımda, cinayet sırasında saklanacak hiçbir yer olmaması gerektiğini fark ettim. Soykırım kurbanlarının kesin sayısı tartışmalıdır. Yarım milyon mu, bir milyon mu? En sık alıntılanan istatistik, aşağı yukarı farkı ikiye bölüyor: 800.000—çoğu Tutsi etnik grubunun üyeleri ve aynı zamanda ülkenin o zamanki diktatörü Juvenal Habyarimana’nın diktatörce, anti-demokratik Hutu İktidarı rejimine karşı çıkan ılımlı Hutular. 6 Nisan 1994’te düşen uçak, kan dökülmesini tetikledi. 100 gün süren şok edici şiddette üst üste yığılan cesetlerin tam sayısı ne olursa olsun -faillerin itiraf etmesi ve bir ölçü af karşılığında toplu mezarları teşhis etmesi nedeniyle kalıntılar bugüne kadar Ruanda’nın her yerinde bulunuyor- bu “
Ve şeytanın bıraktığı izlenim şimdiye kadar silinmez. Soykırımla ilgili düşünceler anında ortaya çıkıyor ve onunla ilgili konular tüm ilk konuşmaların konusu oluyor. PSI personeli ile ilk gecemizde, Kigali Serena Hotel’in palmiye ağaçlarının gölgelediği güzel havuzunun başındaki akşam yemeğinde konuyu tartışma protokolünü çabucak öğrendik. Bir, hiçbir sohbette Hutulardan veya Tutsilerden asla bahsetmeyin; Başkan Kagame’nin tavizsiz bir şekilde dayattığı talimatıyla buradaki uygulama felsefesi “tek Ruanda”dır ve etnik kökene dikkat çeken herhangi bir yorum ciddi şekilde cezalandırılabilir. (Uygulama yöntemleri daha sonra bana bazen “ağır” olarak tanımlandı ve bildirildiğine göre mezhepsel soykırım ideolojisini benimseyen biri olmakla suçlanmak için fazla bir şey gerekmiyor.) İki, soykırım sırasında onlara ne olduğunu kimseye sormayın. “Ancak, eğer böyle bir sohbet başlatırlarsa, çekinmeden onunla ilgilenin ve istediğiniz soruyu sorun. Kapının açıldığını kabul edin.”
Sormaktan kaçınıyorsunuz ama yine de ergenlikten daha yaşlı birine her baktığınızda bunu düşünüyorsunuz. Oradaki garson, otel müdürü, barmen soykırım sırasında ne yaptılar?
Ruanda artık neredeyse tamamen suçsuz kabul ediliyor. Aktris Ashley Judd’un (PSI yönetim kurulu üyesi ve YouthAIDS programının sözcüsü Judd, zamanın bir bölümünde bizimle birlikte seyahat ediyor) güvenlikten sorumlu eski bir New York polisi olan Jack Driscoll, bize “şimdi Afrika’daki en güvenli ülke” ve bunu bilmeyi kendi işi haline getiriyor. Yine de buradaki şiddet deneyimi kimseyi esirgemedi: İnsanlar aile üyelerini öldürttüler, cinayetleri gördüler ya da kendileri de katil oldular. Bu kıyametin yarattığı koşullar, elbette Ruanda’yı PSI gibi organizasyonlar için bu kadar muhtaç bir zemin haline getiriyor. Soykırımın ardından, ülkenin altyapısının neredeyse tamamen çökmesiyle birlikte, büyük bir beyin göçü yaşandı. HIV/AIDS’in tecavüze bağlı endişe verici bir şekilde yayılması (14 yıl önce yarım milyon kadın enfekte oldu ve onların ölümleri şimdi yepyeni bir yetim popülasyonu yaratıyor) ve büyük psiko-sosyal travma. Şaşırtıcı sayıda hanenin, yaklaşık 42.000’inin şu anda reisi çocuklar. PSI başkan yardımcısı ve YouthAIDS ile Five amp; Alive’ın kurucusu Kate Roberts, “Buradaki her şey soykırımla nasıl başa çıkılacağını bulmakla ilgili” diyor. “İnsanları deli etti. Birçok insan deli.”
Yapacak kendi çözümlerimiz var, nerede olduğumuzla kendi uzlaşmamız var. Plan, soykırımla ilişkili yerleri görmek ve ardından devam etmek – ülke çapında seyahat ederken kaydedilen ilerlemeyi, Ruanda’nın hızla gelişen ve daha parlak geleceğinin işaretlerini ve imalarını gözlemlemek.
Kigali’ye ilk iyi bakışımı sabahleyin, Holokost anıtının Ruanda’daki versiyonu olan Kigali Anıt Merkezi’ne giderken alıyorum. Tepelerde pitoresk bir şehir, büyük şehirden daha az şehir, her tepe yoğun bir şekilde küçük, alçak meskenlerle kaplı, burada burada görünen birkaç yüksek bina. Killi topraktan her şeye kırmızımsı bir renk var; birçok tali yol ve patika asfaltsız, ancak sokaklarda çöp yok. Naylon poşetler yasaklandı (havaalanına vardığınızda sizinkine el konulabilir). Güvenlik kuralları katıdır – Kigali’nin her yerde bulunan, akıllıca boyanmış yeşil ve sarı motosiklet taksilerinin tümünün sürücüleri tarafından takılan kasklar gibi emniyet kemerleri de zorunludur. Pek çok insan, daha sonra kırsal kesimde her yerde göreceğimiz sarı plastik bidonları taşıyor – burada başkentte bile.
2004 yılında açılan anıtta, soykırımın etkisini -zaman çizelgeleri, nesneler, fotoğraflar, giysiler, hayatta kalanlarla filme alınmış röportajlar- özümseriz. Genç bir kadın kameraya, “İnsanların dakika dakika öldüğünü hayal edin. Kimse bir şey söylemedi,” Kinyarwanda’sı Fransızca ve İngilizce altyazılı olarak anlatıyor. “Bütün ülke sessizdi. Sanki başka bir gezegene taşınmış gibiydik.” Yaklaşık 258.000 ceset, ziyaretçilerin üzerlerine çiçek buketleri koyabileceği anıt alanlarındaki toplu mezarları örten pürüzsüz, sade bir şekilde işaretlenmemiş taş levhaların altına gömüldü ve kalıntıları keşfeden ailelerin onları burada yeniden gömme seçeneği var.
Kigali’de öğle yemeğinden sonra, Katolik kilisesinin bir katliamın yapıldığı yer olduğu Nyamata’ya gidiyoruz. İki şeritli otoyol, yürüyen insanlarla kaplı – her yerde gördüğümüz bitmeyen alaylar, erkekler, kadınlar ve ağırlıklı olarak çocuklar. (Ruandalıların yüzde altmış yedisi 25 yaşın altında ve kadınların her birinin ortalama altı çocuğu var; bu, hükümetin agresif bir şekilde çözmeye çalıştığı devasa bir aşırı nüfus sorunu.)
Kiliseye sığınan binlerce kişi de dahil olmak üzere bölgede on bin kişi katledildi. Güvenli bir sığınak gibi görünen şeyin tam tersi olduğu ortaya çıktı – burada ve Ruanda’nın her yerindeki bir dizi başka kilisede ve halka açık toplantı yerlerinde. Katolik Kilisesi’nin soykırımdaki suç ortaklığının iyi belgelenmiş örnekleri nedeniyle, kilise üyeliği 1994’ten önce yüzde 85’ten bugün yüzde 56’ya düştü.
Kilisedeki cesetlerin kurumasına izin verilmiş, kemikler çıkarılmış ve bazılarımızın incelemek için indiği binanın arka tarafında yer altına kazılmış yer altı mezarı benzeri yapılardaki raflara ve tabutlara “gömülmüş” – kemik yığınları , sıra sıra düzgünce düzenlenmiş kafatasları, çoğu çocuklara ait, çoğunun tüm bölümleri eksik, palalarla dilimlenmiş. Ancak binlerce ve binlercesi sıralara yığılmış, burada olup bitenlerin ve rejimin Ruandalıların asla unutmasını istemediği şeylerin parçalanmış, kana bulanmış hatırlatıcıları olan giysiler tam olarak kilisede duruyor. Kilise gezimizde bize eşlik eden bir Ruandalı, özellikle kimseye “Ülkemizin başına gelen bu” diyor.
Şehre dönerken olumluya odaklanıyoruz. Örneğin yol gibi – yeni, pürüzsüz, tüm uzunluğu boyunca her iki yanında özenle inşa edilmiş, çekici bir şekilde taş döşeli su oluklarıyla sınırlanmıştır. Bu kadar bakımlı bir yol gördüğümü hatırlamıyorum. Afrika’yı bizimle birlikte gezen fotoğrafçı Guillaume Bonn, “Burası diğer Afrika ülkelerinden çok daha iyi,” diyor. “Sıfırdan başlayarak çok kısa sürede çok şey yapıldı. Burada bir istek hissediyorsunuz.”
O gece, bir PSI Cinemobile sunumuna – radyo, televizyon veya gazete erişimi olmayan bir izleyici kitlesine bir kısa film gösterimi – tanık olmak için Kigali’nin varoşlarında bir tarladayız. PSI personeli buna “eğitim-eğlence” diyor. Hiçliğin ortasındaymışız gibi geliyor ama buranın aslında bir futbol sahası olduğundan ve yakınlarda derin karanlıkta görünmeyen meskenler olduğundan eminiz. Mobil ekranın her iki yanına yerleştirilmiş hoparlörlerden yüksek sesli müzik geliyor ve çocuklar dans ediyor, bir PSI çalışanı olan “kolaylaştırıcı” Bosco tarafından parti havasına sokuluyor. Eller havada, ayaklar güm güm atıyor, kuru kiri karıştırıyor. Bu genç kalabalığın neşesi ve heyecanı beni hızla duygulandırıyor ve rahatlatıyor. Onlar eğleniyorlar; bugün herkes çok üzgün görünüyordu. Cinemobile mesajı, beş yaşın altındaki çocuklara ateşi çıktıktan sonraki 24 saat içinde sıtma önleyici ilaç coertem’in (burada Primo olarak pazarlanmaktadır) uygulanması gerektiği hakkındadır. Bundan daha uzun süre bekleyin ve sıtma ölümcül olabilir. Neden genç, ezici çoğunlukla erkek izleyici? Bir PSI çalışanı, “Çünkü tüm kadınlar evde bebek ve küçük çocuklara bakıyor,” diye açıklıyor, “ya da kocaları onlara geceleri dışarı çıkmalarına izin vermiyordu. Burada hayat böyle. Ve unutmayın, bunlardan bazıları çocuklar aslında ailelerin reisleri olabilir.” Durum ne olursa olsun, bu genç oğlanlar için -bazılarının sırtlarında bebekleri olduğunu fark ettim- PSI sponsorluğundaki “olay” etraftaki en havalı şey. Yves Cyaka, “Önümüzdeki iki hafta boyunca evde bunu konuşacaklar. PSI’ın Ruanda’daki Five amp; Alive programının başkanı bana garanti veriyor. “Mesajı yayacaklar.”
Havadan, Ruanda’nın neden Le Pays des Milles Collines, “Bin Tepeli Ülke” olarak anıldığı hemen anlaşılıyor. Ertesi gün bizi ülke çapında bir ileri bir geri götüren Rus yapımı Mi-17 askeri helikopterinin altındaki arazi, her yönde ufuk çizgisine kadar zarif şekilli tepeler ve çukurlarla çalkantılı, parlak yeşil bir okyanusu andırıyor. Şaşırtıcı bir şekilde, bu tepelerin her bir metrekaresi (görünürde bir elektrik hattı yok) ekilmiş, binlerce küçük verimli teras ve bahçeye oyulmuş – muz, çay, kahve (son ikisi şimdilik Ruanda’nın dövizinin ana kaynağı) . Dikkatli, yakın, zorunlu olarak işbirlikçi insan yetiştirmenin bir resmi.
O sabah erkenden, sağlıklı uygulamaları desteklemekten asla çekinmeyen Ruanda’nın yakışıklı, enerjik, şaşırtıcı derecede açık sözlü sağlık bakanı Dr. Jean Damascène Ntawukuliryayo’nun eşliğinde Kigali’nin doğusundan Tanzanya ve Burundi sınırlarına yakın Kirehe’ye uçmuştuk. HIV/AIDS’in yayılmasını durdurmak için prezervatif kullanımı dahil. O akşam, otelimizin genel müdürünü, prezervatiflerin oda içi bakım setinin bir parçası olması gerektiğine ikna etmeye çalışacak – “Ya karım dışında biriyle seks yapmak istersem?” Artık kesinlikle Kansas’ta değiliz.
Kirehe’deki görevimiz çok hedeflidir. PSI ürünlerinin yerel dağıtımını anlamak için uzak köy dispanserleri olarak adlandırılan bir (“tezgah”) eczaneyi inceliyoruz. Küçük, tek odalı dükkânın tezgahının arkasındaki genç eczacı bize elindeki Tuzanet stokunu gösteriyor; çocuklar için Primo sıtmaya karşı ilaç; ve tümü hükümet tarafından onaylanan ve Ruanda kırsalında yaygın olarak bulunan, PSI’nin su arıtma sıvısı Sur’Eau, ya bunları karşılayabilenler için yüksek sübvansiyonlu fiyatlarla satılıyor ya da en “savunmasız” kişilere ücretsiz olarak dağıtılıyor (Ruanda’da bir örtmece , HIV pozitif veya soykırımda gelir getiren eşini veya ebeveynlerini kaybedenler için fark ettim). Bir veya toplum sağlığı çalışanının evini ziyaret ediyoruz; hükümet, Ruanda’da 14.000 kişiyi, bir eczane için bile çok küçük köylerde yukarıda belirtilen ürünleri ve antibiyotikleri dağıtmak için eğitti ve yönetiyor. Bu hükümetin ne kadar uygulamalı olduğuna her fırsatta şaşırıyorum.
Bir sağlık merkezinin doğum sonrası odasını geziyoruz. Dr. Ntawukuliryayo, aile planlaması mesajını eve götürmek için hiçbir fırsatı kaçırmaz. Neden bu bebeği doğurdu? ilk çocuğunu henüz doğurmuş bir genç kızın annesine soruyor. Yaşlı kadın mahçup bir halde mırıldanarak, utanarak cevap verir.
“Seninle mi evleniyor?” diye sorar, kendini yatağın yanına, kızın yanına bırakır.
“Hayır,” diye yanıtlıyor.
“Bebeğe bakmana yardım edecek mi?”
“Hayır. Ama o beni seviyor,” diyor usulca.
“Seni seviyor ama bebeğe bakmıyor mu?”
Nesiller arası değişim evrensel olarak tanıdık geliyor; Amerikalı bir gencin babası, amcası veya doktoru olabilirdi. Farklı ve ufuk açıcı olan şey, bu kişinin Afrika’nın yaygın bir sorunu olan sadece aşırı nüfus değil, aynı zamanda kadınların geniş çaplı cinsel sömürüsü sorununu da agresif bir şekilde ve canlandırıcı bir şekilde tabandan gelen bir tavırla ele alan bir hükümet bakanı olması. Tercüman bana “Başkan Kagame yeni bir yasa çıkardı,” diye açıklıyor. “Evlenmek için yirmi bir yaşında olmalısın. Ve yirmi bir yaşından küçük bir kıza tecavüz etmekten suçlu bulunan bir adam yirmi beş yıl hapis yatabilir.” (Amerika Birleşik Devletleri’ndeki cümleler bunun yarısı kadardır.)
“Katolik Kilisesi’ne sık sık rastlıyorum,” diyor Dr. Ntawukuliryayo, bir sağlık çalışanıyla birlikte sıralarını bekleyen düzinelerce genç anne ve bebekle birlikte kliniğin verandasına çıkarken. “Ama tek yol bu. Piskoposlar, Kilise’den gelen her şeye sahipler -giyecek, yiyecek. Buradaki insanlar kendilerine bakacak birini, yukarıdan bir şeyi bekleyemezler. Daha küçük aileleri olmalı. Başka türlüsünü başaramayız. .” Doğum oranı değişmeden devam ederse, Ruanda’nın nüfusu – ki bu en iyi senaryodur – 2035’e kadar ikiye katlanacak.
Bir saat sonra, bir tarlada sandalyelere oturmuş dokuzuncu Ulusal Sıtma Günü’nün şenliklerini ve konuşmalarını izliyoruz, ileri gelenlerden, sağlık çalışanlarından ve etraftaki çimenlerde oturan yaklaşık 300 erkek, kadın ve çocukla birlikte. . Ruanda’nın kutlayacak çok şeyi var: Sıtma enfeksiyon oranlarında yüzde 60’lık bir azalma sağlayarak onu Afrika’da lider yaptı; kredinin çoğu hükümet/PSI ortaklığına gidiyor. Afrika kırsalındaki hemen hemen her halka açık etkinlikte olduğu gibi danslar var, şiirler okunuyor, konuşmalar yapılıyor, hasta çocuklarına uygun bakım bulamayacak kadar sarhoş olan hiçbir işe yaramayan kocaları alaya alan skeçler var. Doğu Valisi, “On evden altısında file var. Bu iyi ama yeterli değil” diyor. Kalabalığın içindeki adamlara bakar: “Babalar, ağları çocuklarınıza vermelisiniz.
Bugün Ruanda’da bu boş bir tehdit değil. Kırsal kesimin kırmızı topraklı dar yollarında ilerlerken -çitlerle çevrelenmiş küçük, kerpiç tek odalı evler, tertemiz süpürülmüş avlular, çalıların üzerinde kuruyan giysiler- köpeklerin hiç olmaması bizi şaşırtıyor. Bütün bir hafta boyunca, geçimlik bir çiftçi ülkesinde tek bir köpek görmüyoruz, tek bir havlama duymuyoruz. Köpekler cesetlerle beslendi ve soykırımdan sonra öldürüldü. Bir Ruandalı bana “Kötü anıları çağrıştırıyorlar” diyor.
Helikopterle Kirehe’nin batısında, Kigali üzerinden Gisenyi’ye (kısa süre önce Rubavu olarak yeniden adlandırıldı) uçarak tüm ülkeyi geçmek bir saat sürer. Ruanda, ara sıra ayrılan görkemli, büyük gökyüzü bulutları ve gökten yeşil dünyaya inen güneş ışınları ile gerçek anlamda “Tanrı’nın parmağı” ülkesidir. Uzakta devasa Kivu Gölü’nü görüyoruz, Ruanda ile Demokratik Kongo Cumhuriyeti arasındaki sınır onu ortadan ikiye ayırıyor ve yaklaştıkça geceyi geçireceğimiz Lake Kivu Serena Oteli’ni görüyoruz. Gisenyi’nin köhne, Graham Greene benzeri bir atmosferi var, o zamanın ve dünyanın yakın zamana kadar unuttuğu 1950’lerin Afrika tatil beldesi. Ancak Lake Kivu Serena, son derece konforlu ve konukseverdir. Yönetici bana “Her şey Bill Clinton ile başladı” dedi. “
Nedenini görebiliyorum. Bir havuz ve mavi-beyaz çizgili kanvas şemsiyeler ve şezlonglarla beyaz olmasa da güzel bir plaj vardır. İki rüzgar sörfçüsü sularda ilerliyor, açık yelkenleri birden fazla şekilde, arabayla sadece beş dakika uzaklıktaki tepelerin karanlık, öğleden sonra ana hatlarıyla keskin bir tezat oluşturuyor – orası Goma ve DRC. Guillaume, “Gerçekten karanlığın kalbi” diyor. Ashley Judd, genital rekonstrüksiyon geçiren kadınlar için PSI destekli bazı klinikleri teftiş etmek için yarın sınırdan geçecek. Kongo’da milis çeteleri tarafından gerçekleştirilen tecavüzler, boyutları ve kan donduran vahşetleri bakımından emsalsizdir; yüzbinlerce kadın etkilenmiştir. Kate Roberts, “Goma’ya ulaşabilenler,” diye belirtiyor, “şanslı olanlar.” Ruanda’daki korku sona erdi
Ruanda’da her ayın son Cumartesi günü Umuganda’dır – toplum hizmeti günü. Günlerden 26 Nisan Cumartesi ve “Ruanda’dayken, Ruandalıların yaptığını yapın” anı yaşıyoruz, ellerimizde çapalar, Gisenyi yakınlarındaki bir köyde Dr. üç yeni ev. “Bunlar soykırımdan kurtulanların evleri olacak” diye açıklıyor. “Kaçıp şimdi geri dönen aileler. Dullar, reisliğini ergenlerin yaptığı aileler, fakir insanlar.” Katil olsun ya da olmasın, soykırım sona erdiğinde intikam korkusuyla Gisenyi’den Goma’ya kaçan birçoğunun hayatta kalan Hutular olması gerektiğinin farkındayım; Ruanda uzlaşması hem Hutu hem de Tutsi herkes içindir. Umuganda asırlık bir Ruanda geleneğiydi ancak 2000’den beri zorunlu hale getirildi. Sabah 8 ile akşam 11 arasında bir yolda yürüyorsanız ve bir topluluk projesine gitmiyorsanız, polis tarafından durdurulacaksınız. Bir açıdan zorla çalıştırmadır, ancak aynı zamanda etnik yakınlaşmayı teşvik etmenin ilham verici bir yoludur – komşu komşu için çalışır, aşiret bağlantısına rağmen (ve tabii ki konuşulmaz). Bu çalışma alanında çapa, kürek, pala kullanan birçok insan var.
Genç bir adam elini uzatır ve çapamı ister; protokol budur – çalışırsın, sonra bir başkası seni bir süre rahatlatır, sonra tekrar atlarsın. Adı Emmanuel ve yerel bir lisede İngilizce öğretmeni. Yaklaşık 50 yıllık Belçika sömürge yönetimi, Ruanda’ya yalnızca keskin bir şekilde çizilmiş etnik köken çizgileri kazandırmakla kalmadı (kabile üyeliğine dayalı zorunlu kimlik kartlarını getirenler ve daha Hamitik görünümlü, daha uzun, daha zayıf, biraz daha hafif olanlara kaderinde bu kadar çok öncelik verenler Belçikalılardı. tenli Tutsiler) ama aynı zamanda daha sevecen bir şekilde, her biri bir ortaçağ Fransız şiirindenmiş gibi, güzel Fransız isimleri: Emmanuel’e ek olarak, bir Innocent, bir Serafina, bir Immaculée, bir Gratien, bir Florent ve çoğuyla tanışacağım. karşı konulamaz bir şekilde, bir Jean de Dieux ve bir Jean d’Amour. Emmanuel buna inanamıyor’ Amerika Birleşik Devletleri’nden bazı (beyaz insanlarla) birlikte toprak kazıyor. “New York? New York’ta mı yaşıyorsunuz? New York’a nasıl gidebilirim?” Sadece adını tekrarlamak ona zevk veriyor gibi görünüyor.
İş bitti, avuçlarımızda taze nasırlar filizlendi, goriller ülkesine gitmeden önce yapacak daha çok durağımız var. “Veri toplama” yapacağız. Bu, PSI gibi küresel sağlık sorunlarıyla ilgilenen kuruluşların başlıca faaliyetlerinden biridir ve sağlık durumunu ve uygulamalarını tespit etmek ve gerektiğinde insanları ürünlerin doğru kullanımı konusunda eğitmek için evleri ziyaret etmeyi gerektirir. Bu durumda, PSI çalışanları Tuzanet cibinliklerinin doğru bir şekilde açılıp açılmadığını, Sur’Eau su arıtma cihazının yeterli miktarda bulunup bulunmadığını (evdeki kişi sayısı göz önüne alındığında), sürekli kullanılıp kullanılmadığını ve herhangi bir sorun olup olmadığını belirleyecektir. Çocuklarda son zamanlarda ateş veya ishal olduysa (koleraya eğilimli bir bölge ve yakın zamanda bir salgın oldu).
Maridina Marie Galette’nin evinde, evin hanımı dört haftalık hasta bir bebeği kucağında tutuyor ve konuşmakta zorlanıyor – etrafta bu kadar yabancı varken onu kim suçlayabilir? -eski oğul, Nshimiyimana Innocent, utangaç değil. Annesi bir soruya cevaben dört çocuğu olduğunu fısıldayınca onu düzeltir: Beşincisi, en büyüğü yakın zamanda öldü. “Ağabeyim zehirlendi” diyor, “babamızın soykırımda ölümünün soruşturulmasını ve katillerin adalete teslim edilmesini istediği için.”
Bahsettiği adalet sistemine Gacaca denir (telaffuz edilir). Nürnberg Duruşmalarının Ruanda versiyonu – Tanzanya’nın Arusha kentinde bulunan Ruanda Uluslararası Ceza Mahkemesi (1994’ten beri sadece 30 mahkumiyet kararı verildi ve yaygın olarak sapkın bir şekilde etkisiz kabul ediliyor) – soykırımın beyinlerini ve toplu katliamlarla suçlananları cezalandırmaya çalışıyor. soykırım eylemlerinin çoğu, çıkar uğruna, geleneksel Gacaca köy adaleti sistemi altında yargılanıyor. Her davaya, topluluğun 15 yaşlısı ve yaklaşık 100 topluluk üyesinin huzurunda başkanlık edilir.
Gacaca, Ruanda’da genellikle olumlu bir şekilde konuşulsa da -aksi takdirde tamamen bunalmış ve birikmiş resmi mahkeme sisteminde asla gün ışığına çıkmayacak davaların kovuşturulmasını mümkün kılıyor- kendi sorunlarını doğurdu. Bugünlerde Ruanda’da hâlâ cinayetler işitiliyor, kurbanlar muhtemelen Gacaca mahkemelerinde potansiyel tanıklar olacak – muhtemelen Innocent’in erkek kardeşinin durumunda olduğu gibi. Hem müsamaha (Gacaca’ya gelmek ve boyun eğmek için büyük bir teşvik) hem de bir nebze iç huzur ümidiyle itiraf etmek ve tazminat ödemek isteyen katiller var. Ama belli ki şeytanla dans etmeye devam etmeyi tercih edenler de var, onlara parmakla dokunulmaması için gerekli gördükleri önlemleri alıyorlar.
Goril ülkesinin heyecanı ve Sabyinyo Silverback Lodge’un lüksünden sonra, bir kez daha Kigali’deki otel havuzunun yanındayız ve Ruanda’dan ayrıldığımız için biraz üzgün değiliz. Fransızların buna ve bir kez gittikten sonra geri dönme özlemine dair bir ifadeleri var: “Afrika’nın yeşil tepelerini özlemiyor musunuz?” Guillaume, geri kalanımız eve döndükten sonra Kenya’dan gelen bir e-postayla sorgular, ancak sorması gerekmediğini kesinlikle biliyor.
Havuzun etrafı sessiz. İki sarışın çocuk sığ sularda kürek çekiyor ve biz gördüğümüz ve öğrendiğimiz her şeyi, bu ülkenin kat ettiği adımları, burada durumun hayal ettiğimizden çok daha umut verici göründüğünü tartışıyoruz. gelmeden önce bulurduk. O sabah erken saatlerde Ashley Judd, Ruanda TV ve gazeteleri için küçük bir basın toplantısı düzenledi. “Ülkeniz vatandaşlarının bakımında çok aktif” dedi. “Cesur, ilerici ve dinamik liderlikleri için Başkan Kagame ve First Lady’ye teşekkür etmek istiyorum.” Gerçekten de öyle görünüyor – Ruanda’da yeni bir tarih yazılıyor, yolsuzluktan arınmış bir Afrika rejiminin hikayesi, gerçekten kendini eski yaraları iyileştirmeye ve halkının yaşamlarını iyileştirmeye adamış. Soykırımın, ışığın içinden çıktığı karanlık, bir Ruanda rönesansı olduğuna inanmak kolaydır. Yine de, daha az iyimser anlarda, tüm bu şiddetli dürtülerin ve bunların altında yatan şikayetlerin nereye gittiğini merak etmekten kendini alamazsınız.
Birkaçımız, Brüksel’e giden akşam uçağından önce son dakika alışverişi yapmak için bir el sanatları pazarına ve ardından eve gidiyoruz. Oraya vardığımda havamda değilim ve arabaya geri dönüyorum. Son birkaç gündür ara sıra bize eşlik eden sürücü Alain, ön koltuktan bana bakmak için aniden döndü. “Biliyor musun,” diyor, “tüm ailem soykırım sırasında öldürüldü. Hayatta kaldım çünkü RPF [Ruanda Yurtsever Cephesi, Kagame’nin ordusu] ile Uganda’daydım. Ve en küçük kız kardeşim hayatta kaldı. Yedi yaşındaydı. A Çocukları onunla oynamayı seven komşusu onu kurtardı.”
Kapı açılıyor. İlk akşamımızda beklememiz ama asla başlamamamız konusunda uyarıldığımız sohbeti yapıyorum. Alain sorularıma eksiksiz, anlamlı bir şekilde, neredeyse hevesle yanıt veriyor; bu hikayeler birlikte yaşamak için büyük bir yük olmalı. Babasını, annesini, iki erkek kardeşini ve iki kız kardeşini kaybetti. “Annem öldürülmeden önce tecavüze uğradı. En büyük ablam tecavüze uğradı ve sonra diri diri gömüldü. Küçük kardeşim komşunun evinden çok şey gördü.” Duruyor. “Şu anda çok travma yaşıyor. Yirmi bir yaşında ve ortaokulu bitirmekte zorlanıyor. Ona yardım etmeye çalışıyorum.”
O evli mi? “Hayır, henüz değil. Belki bir gün, ama önce kız kardeşime bakmalı ve onun iyi olduğundan emin olmalıyım.” Geceleri işletme okuluna gidiyor -dış denetçi olmayı umuyor- ve gündüzleri şoför olarak çalışıyor. “Akşam bulmak zor. Ama idare ediyorum. Ben bir erkeğim.” O gülüyor.
Cüzdanından iki küçük, iyice yıpranmış fotoğraf çıkarıyor, Hutu komşularının işi bittikten sonra ailesinin evinin yıkıntılarından kurtarabildiği tek şey bu. (Sadece kelimeyi söylemiyor) Bir siyah beyaz fotoğraf, 1950’lerde babasına ait – beyaz bir gömlek, beyaz şort ve solgun pantolon giyen, zayıf, gülümseyen, iyi giyimli genç bir Afrikalı. Diğeri babasının kimlik kartına iliştirilmişti, yüzü artık daha yaşlı, daha dolgun. Alain, onun bir gümrük memuru olduğunu ve annesinin bir hemşire olduğunu açıklıyor.
Alain, “Bunu kimin yaptığını biliyorum,” diye devam ediyor. “Onları her zaman görüyorum.” Tıpkı diğer yüzbinlerce Ruandalı gibi.
Ve bu nasıl bir şey? “Çok zor. Hayal bile edilemez.” Duruyor. “Ama bunu yapmak zorundasın. Tek yol bu – siyasi çözüm. Ve biraz daha kolaylaşıyor. Bu insanların itiraf edip özür dilemesi yardımcı oluyor.” Ona cesetlerin nerede olduğunu gösterdiler. İki tanesini teşhis etti ve onları Kigali Anma Merkezinde yeniden gömdürdü. “Tazminat olarak bizim için bir ev de yapmak zorundalar.” Devlet malzemeyi, failler işçiliği sağlıyor.
Ancak Alain, ailesinin eski evinin yerine hiçbir şey yapılmasını istemez. “Orası artık bir orman” diyor. “Etrafına bir çit çektim. Orası benim müzem.” Duruyor. “Temelde iyiyim, biliyorsun. Kız kardeşimin aksine, bunun olduğunu görmedim. Ama tüm bunlarla sorun yaşadığım günler oluyor. Sonra oraya gidiyorum, oturuyorum ve sadece bakıyorum. Ve kendimi daha iyi hissediyorum. .”
Şimdilik düşünmeden edemiyorum, hem de daha ne kadar?
Tehlikeli Yaşama (Yaşamama) Haftası