Kadınlarda balayı hastalığı, idrarkesesi iltihabı, sistit hastalığı hakkında bilgiler, nedenleri, belirtileri ve tedavi yolları
Kanın, idrarkesesinin ve böbreklerin fonksiyonları
Bedenin bütün gereksinimini karşılayan kan, artık ürünleri de taşır. Bunları saptayıp ayırmak ve bedenden atılmalarını sağlamak böbreklerin görevidir. Kan böbreklerden geçerken şeker, üre ve öteki artık maddeler süzülür.
Böbreklerin ayırdığı sulu artıklar, idrar borularından (üreterler) geçerek idrarkesesine ulaşır. İki idrar borusunun alt ucunda, idrarın keseye dolmasına olanak veren bir tür kapak (sfinkter) vardır. İdrarkesesi dolunca sinirler beyne mesaj göndererek idrar yapma zamanının geldiğini anımsatır. Kişi gevşediğinde, kapak ile idrarkesesinin çıkışı da gevşer ve açılarak, idrarın idrar yolu boyunca akıp bedenden atılmasını sağlar. Bu sırada idrarkesesi kasılarak atılma işlemine yardımcı olur.
Kadında idrar kesesi iltihabı neden olur? (Balayı Hastalığı)
Kadın bedenin anatomik yapısı bakterilerin idrar yollarına bulaşmasını büsbütün kolaylaştırır. Kadınlarda makat, vajina ve idrar yolu ağzı birbirine o kadar yakındır ki, bakteriler birinden ötekine kolayca taşınabilirler.
E. coli bakterisi çoğaldığı zaman iltihaplanmaya yol açar ve zamanında fark edilmediğinde iltihap, idrar yolu ağzından yukarıya doğru yayılarak idrarkesesine, idrar borularına ve sonunda böbreklere bile ulaşabilir. Böbreklere kadar ulaşan enfeksiyona “piyelit” adı verilir ve hemen tedavi edilmediğinde böbreklerde kalıcı bozukluklar yaratır. Bu yüzden enfeksiyonun erken fark edilmesi önem taşır.
Sistit böbrek taşı, kist ya da idrarkesesınin kalınlaşması gibi boşaltım sisteminde tıkanmalara yol açan durumlarda da ortaya çıkabilir; ama bu sorunlar oldukça az görülür ve ameliyatla düzeltilebilir.
Çocuklarda sistit, günlük sıvı alımının yeterli olmadığı durumlarda gözlenir. Az sıvı alındığı zaman idrarın yoğunluğu artar ve idrara çıkarken yanma hissi duyulur. Bu durum doğrudan doğruya sistite yol açmaz, ama zamanında düzeltilemezse idrar yollarının iltihaplanmasına neden olarak sistitle sonuçlanabilir.
Cinsellik ve balayı hastalığı (sistit)
Sistite “balayı hastalığı” adı da verilir. Bunda önemli ölçüde gerçek payı vardır. Kadınların çoğunda sistite, sık cinsel birleşmeden ötürü vajina çevresindeki dokuların idrar yolu ağzını da kapsayacak biçimde tahriş olması ve aynı zamanda yeni bakterilerin taşınması yüzünden yakalanır.
Vajinanın yeterince kayganlaşmadığı durumlarda da cinsel birleşme, vajina mukozasında yer yer tahrişlere yol açarak bakterilerin gelişmesine ve enfeksiyonlara elverişli ortam oluşturur.
Hormon değişiklikleri de sistite yol açabilir. Kadın, yaşamı boyunca ergenlik, gebelik, menopoz ya da yumurtalıkların çıkarılması gibi hormonların değişikliklere uğradığı çeşitli dönemler geçirir. Çok karmaşık bir yapıya sahip olan hormon sistemi stres ve ruhsal durumdan da etkilenir. Bu yüzden kadınlarda sık sık hormon değişiklikleri olması şaşırtıcı değildir.
Gebelikten korunma amacıyla uygulanan bazı önlemler de sistite yol açabilir. Sözgelimi spermleri etkisiz kılan bazı maddeler idrar yolu ağzını tahriş edebilir. Doğum kontrol hapları ise, bazen sistit nöbetlerini hafifletir, bazen de tam tersine sistit nedeni olur.
Balayı hastalığının bir başka tedavi yöntemi
Bir başka tedavi yöntemi de idrarın asit içeriğini azaltarak daha bazik bir hale dönüştürmektir. Hastalığa yol açan bakteriler bazik ortamdan hoşlanmaz, asit ortamda kolay ürerler. Bu yüzden idrarı bazikleştiren maddeler hastalık belirtilerini hafifletir. Bu amaçla en sık kullanılan madde potasyum sitrat’tır. ilaç her gün alınarak, koruyucu olarak da kullanılabilir.
Kremler tedavide pek yararlı olmaz, ama yerel hormon eksikliği saptanan hastalarda östrojen içeren kremler kul¬lanılabilir. Birkaç gün süreyle vajina içine uygulanan krem, enfeksiyona yol açan organizmaların vajinaya girmesini güçleştirir.
Yinelenen idrarkesesi iltihabı
Yineleyen vakalarda (özellikle çocuklarda) tanıdan emin olmak için “entra- venöz piyelogram”, yani boşaltım sistemi röntgeni yapmak gerekebilir. Bu işlemde sistemin iç yapısı ve çalışması izlenir, soruna yol açan fiziksel nedenler saptanır.
Sistite (balayı hastalığına) karşı kendi kendinize uygulayabileceğiniz çareler
Bir türlü geçmeyen sistitin nedeni, farkında olmadan sürdürdüğünüz alışkanlıklarınız olabilir. Aşağıdaki öneriler hastaları rahatlatmak ve hastalığın yinelenmesini önlemek amacıyla sunulmuştur.
1. Suyla yıkamak,bakterileri yalnızca azaltır, yok etmez. Bu yüzden tuvaletten sonra makatınızı sabunlayın ve önden arkaya doğru yıkayın (eğer seyahatte iseniz bu amaçla ıslatılmış kâğıt kullanın). Yıkadığınız bölgeyi iyice kurulayın ve hep önden arkaya doğru silmeye özen gösterin.
2. Her cinsel birleşmeden önce ve sonra vajina çevresini yıkayın.
3. Yararlandığınız gebelikten korunma önlemi de sistit nedeni olabilir. Bu konuda doktorunuza danışın.
4. Her gün 1,5-2,5 litre sıvı almaya özen gösterin.
5. Başka çamaşırlardan ayrı olarak kaynatılmış pamuklu (hiçbir zaman naylon kullanmayın) çamaşır giyin. Sıkı çamaşır ve giysilerden kaçının.
6. Tahrişe yol açabileceğinden vajina ya da makat çevresine kimyasal tuvalet maddesi ve ilaç sürmeyin.
7. İdrarkesesini tahriş eden besinlerden (turunçgiller, çilek, çok biber ve baharat) kaçının rafine şeker ve nişasta oranı yüksek besinleri de yememeye çalışın.
İdrarkesesi iltihabına kolay yakalanabileceğiniz zamanlar
Kadınların yaşamının çeşitli dönemleri, sistite elverişliliği artırabilir. En duyarlı olduğunuz bazı durumlar aşağıda belirtilmiştir.
Ergenlik
Adetin başlaması ve bu sıratla hormon dengesinin kurulmaması sistite neden olabilir.
Cinsel ilişki
Sık cinsel birleşme, dikkatsiz davranışlar ve el ile yapılan dikkatsiz uyarma vajina, rahim ağzı ve idrar yolunda iltihaplanmaya yol açabilir.
Gebelik
Tahrişe yol açan akıntılar ve kesede idrar kalması rahatsızlık verebilir.
Doğum
Dikkatsizce kaşınmak ya da steril olmayan sonda yüzünden iltihaplanma görülebilir.
Menopoz / yumurtalıkların çıkarılması / yaşlılık
50 yaşını geçmiş kadınlarda hormon dengesinin bozulması sistite neden olabilir.
İdrar kültürü, doktorun sistite karşı en etkili antibiyotiği seçmesine olanak verir. En etkili antibiyotik en geniş kırmızı tepkiyi yaratandır.
Balayı hastalığına (sistite, idrarkesesi iltihabına) yakalanmamak için
İdrarkesesi iltihabından korunmak için şunlara dikkat ediniz.
Sistitle mücadelenin en etkili yolu aşağıdaki basit kurallara uyarak hastalığa yakalanmaktan korunmaktır.
Vajina çevresini her gün sıcak suyla yıkayın. Hep önden arkaya doğru silin. Tampon yerine bağ kullanın. Talk pudrası ve vajina deodorantı kullanmayın.
Vajinaya kayganlık veren bir krem kullanın. Birleşmeden sonra vajina çevresini bol suyla yıkayın.
Vajina çevresini yukarıda anlatıldığı gibi yıkayın. İdrarınızı yaparken bilinçli olarak idrar akışını kesmeye çalışın (perine çevresindeki kaslarınızı kasarak bunu başarabilirsiniz), sonra eğilin ve yeniden gevşeyerek kalan idrarı da atın.
Ciltte beliren tepkileri ebeye bildirin. Doğumdan sonra perinenın yıkanmasına özen gösterin. Tahriş olan duyarlı cildi ılık tuzlu banyoyla rahatlatın.
Bir endokrinoloji uzmanına görünün ya da muayene ve tedavi için bir polikliniğe başvurun.
Buna karşın idrar kesesi iltihabına yakalanırsanız
Son 48 saat içindeki, her zamanki alışkanlıklarınız dışında kalan olayları anımsamaya çalışın. Sabah idrarınızı tahlil ettirin. Bu arada rahatlamak için;
1. Üç saat süreyle 20 dakikada bir, bir bardak su ya da benzeri sıvı için. Sistiti ve böbrek hastalığı olanlar aşırı alkol almaktan kaçınmalıdır.
2. Saatte bir, bir çay kaşığı sodyum bikarbonat (karbonat) alın (kalp hastalığınız ya da böbrek taşınızın olmaması koşuluyla)
3. Sıcak su dolu bir şişeyi havluya sararak bacaklarınızın arasına alın. Böylece, idrar yolu ağzının çevresi idrara göre daha sıcak olacak ve idrar sırasında rahatlamanızı sağlayacaktır.