053. Sons and Lovers/Oğullar ve Sevgililer
D.H. Lawrence (İngiltere, 1913)
D.H. Lawrence’in bu kitabı; ergenliğe doğru adım atan genç bir sanatçının, İngiltere’nin iç kısımlarında, kömür madenlerinin bulunduğu bir köyde geçen hikâyesidir. Büyük ölçüde modernist ve psikolojik roman niteliğini taşırken, sosyal etkisini de hissettirmektedir. Lawrence, bir maden kasabasını anlatırken, kendi eserini bir “Collier romanı” diye nitelendirerek, “Sons and Lovers”ı genelde sosyal ortamı görüntüleyen bir mesaj olarak görmüştür.
Roman, genç bir adamın anne ve babasının flörtle başlayan ve evlilikle sonuçlanan birlikteliğinin yanı sıra, gerçekte, bir ressam ya da tasarımcı olmak isteyen, iyi bir eğitimi ve arzuları olan bir katibin, Paul Morel’in hikâyesi üzerine kurulmuştur. Toplumdaki diğer yetişkin erkeklerin birçoğu gibi madenlerde çalışan babası, çocuklarının ayyaş suçlamalarına ve eşinin istismarına açık şekilde gençlik yıllarından beri dejenere olmuş bir görünüm sergilemektedir. Otoriter bir kadın olan anne Gertrude, babasından daha yüksek bir sınıftandır. Babanın hayattaki tüm uğraşı, bir madenci olarak bu hayattan Paul’ü uzak tutmak, onun sanatçı içgüdülerini takip ederek ilerlemesi için onu teşvik etmektir.
Olaylar dizisinin merkezindeki diğer üçü karakterden biri, gönülsüzlüğüne rağmen sonunda onu birlikteliğe ikna ettiği ilk aşkı Miriam Leivers’dir. Eski ilişkisi Clara Dawes; kadınların oy hakkını savunan yaşlı ve evli bir kadın ve Clara’nın kocası Baxter; Paul’ün ilk karşılaştığında büyük hayranlık duyduğu bir metal işçisi.
Paul’ün annesi Gertrude’e duyduğu nefret hissi, onun kansere yakalanmasıyla birlikte sevgiye dönüşür; Paul ona ölümcül dozda morfin vererek ötenazi isteğini yerine getirir.
Sons and Lovers’ın, D.H. Lawrence’in romanları arasında ünlü ve saygın bir yeri vardır. Ancak, 1913 tarihli orijinal taslağı, son derece müstehcen bulup huzursuzlanan yayıncısı tarafından sansürlenmiştir. Lawrence’in orijinal el yazması baskısı ise 1992 yılına kadar yapılmamıştır. Yayıncının sansürlemesine rağmen, romanın ilk ortaya çıkışı sırasında, içeriğinde yer alan cinsellikle ilgili bölümler, Lawrence’in eleştiri almasına neden olmuştur. Ayrıca, hayatına giren ilk kadınların kötüye kullanılması, romanın kahramanının sempatik sunumunu olumsuz yönde etkilemiştir.
Romanın sürekli olan etkisi iki yönlüdür; Birinci Dünya Savaşı’ndan önce İngiltere’de işçi sınıfının yaşantısının en gerçekçi anlatımlarından biridir. Ülkenin iç kısımlarında yer alan madenci topluluğunda yaptığı gibi, köy yaşamını geride bırakan sanayi sektörünün sürekli büyümesinin kırsal toplumun bozulmasının en önemli nedenlerinden biri olduğunu göstermesidir. Roman ayrıca, kapitalizm tarihinde hiçbir zaman orta sınıfa dahil olması bile mümkün olmayan yetenekli genç bir adamın hikâyesini aktarırken, temelinde sınıf çatışmasını en güçlü bir şekilde eleştirmesidir.
Romanın etkisinin bir başka yönü ise çok tartışılmıştır; bu da, küçük topluluğun cinsel tercihinin erken, açık sözlü ve kehanete dayalı iyileştirme önerileridir. Lawrence’in okuyucuları, baskın annesi, zalim babası olan ve kendi cinsel yaşamından derinden etkilenen kendi ailesiyle olan duygusal bağlantıların oluşturduğu bir ödipal üçgeninin ortasında kalan genç bir adamın örneğe uygun davranışlarını değerlendirme fırsatını bulmuş olmalarıdır. Onun davranışlarının çok açık olmasına rağmen roman, Batı kültüründeki cinsel baskı ile başa çıkmak ve özellikle kadınlar için cinsel özgürlüğe kavuşmak için önerilerde bulunan ilk modern insan erotizmine yönelik çağdaş romanlardan biri olmuştur.
Ek Kaynaklar:
– James E. Cronin & Johnathan Schneer, Social Conflict and the Political Order in Modern Britain
(New Brunswick, NJ: Rutgers University Press, 1982)
– Judith Faar, ed., Twentieth-Century Interpretations of “Sons and Lovers”: A Collection of Critical Essays
(Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall, 1970)
– Julian Moynahan, ed., “Sons and Lovers”: Texts, Background and Criticism
(New York: Penguin, 1977)
(Yazanlar: Claudia Durst Johnson & Vernon Johnson-Çeviren: D. Yılmaz Tekin)