10.01.2001 - 01:00 | Son Güncelleme: 10.01.2001 - 01:00
Partilerimizin kökeni
Başlıca partilerimizin anası İttihad ve Terakki'dir. Hepsini, İmparatorluk Türkiyesi'nin İttihâd-ü Terakkî Fırkası doğurdu.
Başlıca partilerimizin anası İttihad ve Terakki'dir. Hepsini, İmparatorluk Türkiyesi'nin İttihâd-ü Terakkî Fırkası doğurdu. Cumhuriyet Halk Partisi, aynı modelin devamı olarak kuruldu. Atatürk, İttihatçılar'ın lideri Tal'at Paşa'ya saygılıdır. Tal'at aleyhine tek sözünü hatırlamıyorum. Atatürk'ün Cemal Paşa ile de arası iyi idi. İttihatçı triomviranın (üçlünün) ikincisi Enver Paşa ile araları ise, açıldıkça açıldı. Karşılıklı nefret hâline dönüştü (Enver'i sevmeyen Cemal, Mustafa Kemal'i kollamıştır). Atatürk, Enver'in imparatorluğu batıracağını malûm dehâsı ile daha kurmay binbaşı iken teşhis etti. Engellemek için çırpındı, engelliyemedi. Cumhuriyet Halk Partisi'ni, İttihad ve Terakki'nin bütün hatalarını değerlendirerek kurdu. Demokrat Parti, Tal'at Paşa'nın, sonra Atatürk'ün mutemed kişisi olan Celâl Bayar tarafından kuruldu. Menderes, İttihatçılar'ın ekonomisti Câvid Bey'in liberalizmini biliyordu. Demokrat Parti, İttihad ve Terakki'nin asker ağırlığından arındırılmış yeni bir modelidir. Zaten Atatürk, askeri politikanın tamamen dışında tutmuştu. Adalet Partisi, Demokrat Parti'nin devamı, hattâ Demirel'in ifadesiyle ta kendisidir. Şahıslar değişmiştir. Ne alenen, ne hususî, hattâ ne mahrem herhangi konuşmasında Demirel'den, Menderes aleyhine tek söz işitmedim. Milliyetçi Hareket Partisi, Ziya Gökalp'in tilmizi Atsız'ın tilmizi olan Türkeş tarafından kuruldu. Türkeş, onların görüşlerini politikaya uyguladı. Zaten Atatürk, Gökalp'in pek çok görüşünü gerçekleştirmiştir. Ziya Gökalp, İttihad ve Terakki Partisi'nin genel sekreteri, milletvekili ve fikir hocası idi. Özal, Anavatan Partisi'ni kurarken, 4 eğilimin karmasını yapıp çağa adapte etti. Özal'ın tabiriyle 4 eğilimden biri olan Erbakan'ın partileri ise, İttihad ve Terakki'nin muhalifi Hürriyet ve İtilâf'ın yolunu izlemiştir.