Ayırt Etmeyi Öğrenme
Bir uyarıcıya belli bir davranımı, diğer bir uyarıcıya başka bir davranımı yapmayı öğrendiğimiz zaman,
buna ayırt etmeyi öğrenme (discrimination learning) denir. Bu tür öğrenme hem klasik hem de
edimsel olabilir. Pavlov köpeklerine çıngırak sesiyle zil sesini birbirinden ayırt etmeyi öğretebiliyordu.
Bunu sağlamak için yaptığı şey de sadece uyarıcılardan birini sunduğunda pekiştirme yapmak,
diğerini sunduğunda ise yapmamaktı.
Genellikle kullanılan işlem şöyledir: önce bir köpek çıngırak sesine koşullu davranım gösterecek şekilde yetiştirilir. Daha sonra deneyci arada sırada zili çalar fakat arkasından yiyecek vermez. Önceleri köpek zil çalınca da salgılamada bulunur. Bu bir uyarıcı genellemesi örneğidir, çünkü çıngırakla zilin sesi birbirine benzer. Fakat zille yapılan tekrarların ödülsüz kalması sürdükçe, köpek, çıngırak sesine salya salgılamaya devam etmesine karşın, zil sesine gittikçe daha az salgılamada bulunur. En sonunda da zil sesine hiç salya salgılamaz, çıngırak
sesine ise her zaman salgılar hale gelir.
Hayvan koşullu bir ayırt etme öğrenmiştir.
Edimsel durumlar da ayırt etmeyi öğretecek şekilde hazırlanabilir. Deneyci edimsel kutudaki
elektrik sistemini öyle ayarlar ki manivelaya basmak, ancak kutu aydınlatılmışken yiyecek sağlar.
Bir süre sonra sıçan aydınlıkla karanlığı ayırdetmeye ve manivelaya ancak kutu aydınlatılmışken
basmaya başlar. Ya da aynı noktadan ayrılan iki yoldan karanlık olanın yiyeceğe götürmesi, aydınlık
olanın ise götürmemesi sağlanabilir. Yeterince tekrar yaptırılırsa aç bir sıçan aydınlık yolu karanlık
yoldan ayırt etmeyi öğrenir.
Gündelik hayatımızda da öğrenilmiş ayırt etmeler pek çoktur. Küçük çocuk bir fincan sütü ekmek
parçasından, köpeği tavşandan, anneyi babadan ayırt etmeyi öğrenir. Daha büyük çocuklar da
kırmızı trafik lambasını yeşilden, elmayı portakaldan, ayıyı aslandan ayırt etmeyi öğrenirler. Aslında,
yaptığımız şeyleri düşünecek olursak, içinde öğrenilmiş ayırt etmenin yer almadığı bir durum
bulmak hayli güçtür. Eğitimin büyük bir bölümü de kelimeler ya da kavramlar arasında birtakım
ayırt etmelerin öğrenilmesinden oluşur. Bu çeşitliliğe karşın, bütün ayırt etme öğrenmelerinde yaptığımız
şey, farklı uyarıcılara farklı davranımlar bağlamaktan ibarettir.
KAYNAK
(CLIFFORD T. MORGAN)(PSİKOLOJİYE GİRİŞ)