19051906 yıllarında Ermeni-Taşnak ordusunun Azerbaycan Türklerine karşı yaptığı kanlı soykırımlar, 1918 yılına kadar devam etti.1918-1920li yıllarda Erivanda, Azerbaycan toprakları üzerinde kurulmuş Ermenistan devletinde Taşnak hükümetinin utanmadan ilan ettiği Türksüz Ermenistan siyaseti devlet siyaseti seviyesinde tatbik edildi. Ve bu, yüzlerce Azerbaycan köyünün dağıtılması, yakılması, on binlerce Azerbaycan Türkünün mahvedilmesi yahut zorla ölüm tehdidi altında doğdukları yurtlarından kovulması ile sonuçlandı. Ermenilerin Nahçıvanda, Zengezurda yaptıkları soykırımlar, insanlığa sığmayan vahşi cinayetlerin sonucuydu. Azerbaycanın doğusunda, Bakü, Kuba, Şamahı, Lenkeran ve benzeri yerlerde 19171918 yıllarındaki bu siyaseti S. K. Şaumyanın önderliği altında Ermenilerin çoğunluk teşkil ettiği 26 Bakü komününün vasıtasıyla Ermeni silahlı kuvvetlerinin kanlı elleri ile hayata geçirildi. Bütün bunları gören Azerbaycan Cumhuriyeti hükümeti, bu cinayetlerin halktan gizlenmesinin önüne geçmek, tarihi gerçekleri olduğu gibi, ne kadar ağır olsa da, bütün çıplaklığı ile gelecek nesillere göstermek amacıyla 19181920 yıllarında Ermeni Taşnaklarının Azerbaycan Türklerine yaptıkları cinayetleri öğrenen Fevkalade İstintak Komisyonunu kurdu. Bu komisyonun vakti ile topladığı ve yayınladığı bütün bu belgeler, tarihimizden ders almak ve unutkanlığımıza son vermek açısından büyük önem taşımaktadır.
1917 Ekim devriminden sonra Azerbaycanlıların sürgünü değiştirilmiş metotlarla 70 yıl boyunca devam etti. Mesela 19201930 yıllarında komünist rejimin yerleştiği devirlerde, on binlerce Azerbaycan Türkü kulak damgası vurularak, Orta Asyaya ve Kazakistana sürüldü. 19371938 baskı devrinde Azerbaycanda yüzlerce Türk aydınına karşı sürgünler tatbik edildi. II. Dünya Savaşından sonra SSCB Bakanlar Kurulunun 23 Aralık 1947 tarihli kararı ile Azerbaycan Türkleri Ermenistandan, kitlesel biçimde (100 bin kişiden çok) zorla sürgün edildi. Zamanında önüne geçilemeyen ve etkisi gittikçe genişleyen hareketler yeniden yapılanma zamanında Gorbaçovun hamilik ettiği, Ermeni liderlerinin elini kolunu tamamıyla serbest bıraktı. Neticede 1988 yılında Erivanda yaşayan bütün Azerbaycan Türklerini (250 binden çok) Ermenistandan zorla çıkarmaya nail oldular. Bu fırsattan yararlanan Ermenistan devleti, Azerbaycana karşı açık tecavüz yolunu tutarak, Dağlık Karabağın ve diğer Azerbaycan arazilerinin işgaline başladı. Böylelikle Azerbaycan arazisinin yüzde 20si işgal edildi. Öz yurtlarını, topraklarını terk etmeye mecbur olanların sayısı 1 milyonu aştı.
Tarih tarihti, bağımsızlığını ölümsüzleştirmek isteyen her millet tarihinin bütün sayfalarını derinden öğrenmeli, onlardan önemli dersleri çıkarmalı ve başına gelen faciaların bir daha tekrar olmasına imkân vermemelidir. Tarih boyu adaletsizliklere mertlikle dayanan Erivan Türkleri XIX-XX. yüzyılda Ermeni milliyetçilerine karşı eşit olmayan mücadelede ağır mahrumiyetlere maruz kalsalar da, gerçek manada sürgün ve soykırıma uğrayıp tarihî-etnik topraklarının büyük bir bölümünden mahrum edilseler de, günün birinde öz doğma topraklarına dönme umudu, onları hiç bir zaman terk etmemiştir ve etmeyecektir. Tarih tekerrür edecektir