Dendrit, bir nöronun, diğer nöral hücreden aldığı elektrokimyasal stimülasyonu, yansıttıkları nöronun hücre gövdesine yayılması için etki eden dallı çıkıntılarıdır.
Dendrit ağaçlandırma bir diğer adıyla dendrit dallanma, nöronların yeni dendrit ağaçları ve dallarını oluşturdukları birden fazla aşama içeren biyolojik bir işlemdir.
Dendrit Dikenler
Bazı dendritler, sinyal spesifikliğini izole etmek amacıyla alıcı reseptörlerin özelliklerini arttıran dendritik dikenler adı verilen küçük uzantılar içerir. Bu küçük uzantılar sayesinde sinirsel aktiviteler arttırılır, dendritik dikenler uzun vadeli güçlendirme oluşumu sağlanarak, boyut, şekil ve iletim değişikliği sağlanmış olur.
Dendritler, büyüme yeteneği, öğrenme ve hafıza gibi konularda rol oynar.
Dendrit ve Akson Karşılaştırması
Dendrit, bir nöronun hücre gövde yapısından çıkan iki tür protoplazmik çıkıntıdan biridir. Diğer çıkıntıya ise akson adı verilir. Dendrit ve aksonun farkları ise şunlardır:
Dendrit
- Nöronlardan çıkan kısa uzantılardır.
- Bir nöronda genelde birden fazla dendrit uzantısı vardır.
- Dendritler dışarıdan gelen uyartıları algılayıp, hücre gövdesine aktarır.
- Dendritler fazla sayıda olduğu için hücrelerin birçok nörondan sinyal alma kapasitesini arttırır.
Akson
- Nöronlardan çıkan uzun ve ince uzantılardır.
- Her nöron 1 akson barındırır.
- Aksonların sonlandığı noktada dalları genişler, bu bölgeye akson ucu denir.
- Aksonun görevi, hücre gövdesinde yer alan uyartıyı akson ucundaki, diğer sinir hücresine veya tepki organına iletir.
- Aksonların boyu 1 cm olabileceği gibi 1 metreden uzun aksonlara da rastlamakta mümkündür.
- Bazı aksonlarda miyelin kılıf bulunur. Miyelin kılıf bulunan aksonların iletim hızı daha fazladır.
- Miyelin kılıfına örnek olarak; beyin ve omurilik sinirleri gösterilebilir.
Dendritlerin Gelişimi
Gelişim sırasında bazı faktörler farklılaşmayı etkileyebilir. Örneğin, çevresel kirleticiler, vücut ısısı, ilaç gibi. Karanlık ortamda yetiştirilen bir fare, birincil görsel kortekste bulunan piramidal hücrelerinde daha az sayıda dikene rastlanırken ayrıca 4. katman yıldız şeklindeki hücrelerinde ise dendrit dallanma şekillerinde belirgin olarak değişiklikler olur.
Kendilerini in vivo olarak yönlendirdikleri ve her nöronal sınıfa özgü karmaşık dallanma modelini oluşturulmaya zorlandıkları bu süreç hakkında az şey bilinmektedir. Bu sürece Sinaptotropik Hipotez denir. Bu hipotez; dendritlerin çardak gelişim mekanizmasını açıklayan bir teoridir.
Plastisite
Plastisite; beyin plastisitesi veya nöral plastisite olarak da bilinir. Beynin yapısal veya fizyolojik değişikliklere uğramasına verilen isimdir. Dendritler bu değişikliklerde büyük rol oynarlar. Nöronal dendritler, gelen uyarıları hesaplayabilecek fonksiyonel birim olarak çeşitli bölmelere sahiptirler.
Hesaplama yapan bu işlevsel birimler dikenler, dallar ve dalların grupları gibi dendritin alt dallarını oluşturur. Bu işlevsel birimler girdinin işlenmesinde görev alırlar. Gelişim sırasında dendrit morfolojisi; genomdaki içsel işleyiş, diğer hücrelerden gelen sinyaller gibi dış faktörlere göre şekillenir. Fakat yetişkin yaşamında, dendritin yapısı; içsel sinyallerden çok dışsal sinyallerden daha çok etkilenir.
Kadınlarda dendrit yapı; gebelik, emzirme gibi kadınsal süreçlerde, östrus döngüsünü takiben hormonların oluşturduğu fizyolojij koşullar sonucunda değişebilir. Bu değişiklik özellikle dendritlerin yoğunluğunun %30 oranlarına kadar değişebildiği hipokampusun CA1 bölgesinin piramidal hücrelerinde gözlemlenir.