10. yüzyılın ortalarından önce Luoyang kenti, canlı bir metropol haline gelmişti. Luoyang, daha sonraki 3 bin yılda 13 hanedana başkentlik yaptı.
Çin'in orta kesiminde yer alan Henan eyaletine bağlı Luoyang, UNESCO Dünya Mirasları'ndan 6'sına ev sahipliği yapsa da Batılı muadilleri Atina ve Roma kadar tanınmıyor.
Unutulmuş başkent Luoyang, Terracotta askerleriyle tanınan Xi'an kentinin gölgesinde kaldı, ancak Luoyang bu gölgeden kurtulup eski ihtişamına tekrar kavuşmayı planlıyor.
Xia Hanedanının (M. Ö. 2070-1600) kalıntılarının olduğu alanda büyük bir müzenin inşaatı 3 bin yıl öncesinin ortaya çıkarılması amacıyla haziranda başlatıldı.
Buraya Erlitou Kalıntıları Müzesi adı verilecek ve Ekim 2019'da tamamlanması bekleniyor. 14 hektarlık alanı kaplayacak müzenin toplam maliyeti, 630 milyon yuan (96 milyon ABD Doları) kadar.
1959 yılında keşfedilen Erlitou kalıntıları incelendiğinde bölgenin Xia Hanedanının başkentlerinden biri olduğu anlaşıldı.
Çin Sosyal Bilimler Akademisi'ne bağlı Erlitou arkeolog ekibinden Zhao Haitao, Çin'in en eski saray yapısı, bronz ve porselen işlemeciliği ile yol ağının burada görüldüğünü açıkladı.
Müzede 3D ve sanal gerçeklik gibi teknolojilerle eski manzaraların yeniden yaratılacağını söyleyen Zhao, bilhassa genç ziyaretçilerin ilgisini çekmek için müzenin görsel efektlerle donatılacağını belirtti.
Xi'an, Beijing ve Nanjing ile beraber Çin'in dört büyük eski başkentinden biri olarak Luoyang, daha fazla yerli ve yabancı turisti etkilemeyi arzuluyor.
Luyang'ın en görkemli dönemi Tang Hanedanıydı (618-907). Çin'in tek kadın imparatoru Wu Zetian, 690-705 yılları arasındaki hükümranlığında başkenti Chang'an, yani şimdiki adıyla Xi'an'dan buraya taşıdı.
Luoyang'ın mimarisinin büyük bir kısmı savaşlar ve modern inşaat çalışmalarının ilerlemesiyle tahrip edildi.
Şimdilerde yerel hükümet, Tang Hanedanında dünyanın en kalabalık başkenti olduğu düşünülen bu kenti yeniden canlandırmak için milyarlık yatırımlar yapmakta.
Çin Komünist Partisi (ÇKP) Luoyang Ofisi Sekreteri Li Ya, Sui ve Tang hanedanlarının mimarisinin restorasyonu planı gereğince yeraltı kalıntılarının keşfedildiği şehir merkezinde 47 kilometrekarelik alanın ayrıldığını ifade etti.
Restore edilen bir saray ve pagodadan oluşan ulusal düzeyde bir kültürel kalıntılar parkı 2015'te ziyarete açıldı. Jiuzhouchi adıyla bilinen saray bahçesi de parkın bir köşesinde yeniden kuruldu.
Luoyang, ayrıca, eski kent eksenindeki surlar, kapılar, köprüler ile ünlü siyasetçilerle şairlerin yaşadıkları 103 evi restore etmeyi planlıyor.
Koruma ve geliştirme
Kültürel mirasların korunması ve kent gelişmesi genellikle uyuşmazlık içindedir. Özellikle kalıntı alanı kentin çeyreğini kaplıyorsa. Luoyang'ın bir taraftan Henan'ın iki ekonomik büyüme motorundan biri olmayı ve hızlı kentleşmeyi sürdürürken diğer taraftan da tarihi kalıntıları koruması kolay bir iş değil.
Çin Başbakanı Li Keqiang'ın bir sözü bu noktada önem taşıyor. Li, “Kent planlaması ile inşası ile kültürel kalıntıların korunması birbirine bağlanmalı. Eğer ikisini de aynı anda yürütebilirsek, bir kazan-kazan durumu elde etmiş olacağız. Ancak bu ikisini karıştırırsak ya kalıntılar gelişecek ya da zarar görecek." dedi.
1950'ler kadar erken bir dönemde, merkezi hükümet Luoyang'ı büyük bir sanayi üssü haline getirmeyi kararlaştırdığında, yerel hükümet şehir merkezinde fabrika kurulmasından kaçınmıştı.
Şimdi, Tang ve Sui hanedanlarına ait kültürel kalıntıları koruma alanında 42 bin kişi yaşıyor. Bunların bir kısmı başka bölgelere yerleştirilecekken, bir kısmı da orada kalacak. Bu durum, kalıntılara verilebilecek zarara göre belirlenecek.