Her şeyi hatırla. Hafızasının çok kanına, yüreğinin derinliklerine. Bu hatıra onlar için kutsal oldu ve dünkü siyah çörek yiyorlardı, sanki Alman askerlerinin havlayan bağırması korkusuyla öldüler ve yaralı askerlere yardım etti.
Raisa Popova, 1929 yılında doğdu, çocukluk yılları korkunç bir talihsizlik geçirenlerden biri. Annenin açlığına, yorucu emeğine, mesleğine, göz yaşlarına dayandı. Asla unutma.
En zor zaman, birliklerimizin geri çekilme günlerinde başladı. Siviller dehşet içinde fısıldadı: "Kesinlikle faşist bize gelecek mi?" İnanmak istemediler ama kanatları üzerinde siyah haçlı uçaklar köyün üzerinden uçmaya başladığında buna mecburlardı.
Böyle bir dövüşçü, bir zamanlar köyün ana caddesi üzerinde uçtu ve sonra, elveda diyormuş gibi geri dönerek, makineli tüfek ateşiyle bir sivil topluluğunu kesti. Yaralı düştü, bir kadın ölü bir çocuğun üzerine çığlık attı.
Aynı gün, Paradise, annesiyle birlikte, su için nehre gitti. Annesi ayağa kalktı ve kızın suyu alıp almasını bekledi. Aniden çalılardan sağ cennetten bir asker çıktı: dövülmüş, yaralı, korkutucu. Kız çığlık attı.
- Endişelenme canım, benim, - diye fısıldadı. - Orada seni kim bekliyor? Hemşire? Ona ekmek getirmesini, üç günlüğüne gitmesini ve kırıntı yememiş olduğunu söyle.
Görünüşe göre Sovyet askeri kuşatılmıştı ve şimdi Alman arka tarafında.
Dört gün boyunca, kız ve annesi bir savaşçıya baktıktan sonra, Yağmur Babasının eski kıyafetlerini giymiş olan asker, onun yoluna gitmeye karar verdi.
“Peki, görüşürüz sevgilim” dedi kıza elveda, “yaşayacağım, kesinlikle sana geleceğim.”
Ama onu bir daha hiç görmediler.
Bu sırada Almanlar köye yeni emirler verdiler ve evlerini tüm evlere dağıttılar.
Raisa Georgievna, “Kulübemiz büyüktü” diyor. - Çünkü dört Alman askeri hemen eve yerleşti. Bunlardan biri büyük olasılıkla bir çeşit hazineciydi, para ya da mallarla dolu büyük bir metal sandık taşıdım.
Evde kalan askerler, komutanların yasaklarına rağmen, çocuklara oldukça iyi davrandılar, hatta bazen onları beslediler. Görünüşe göre, aç çocuklar ruhları bir şey bırakan istilacıların acısına neden olmuşlardı.
Çocuklar, Almanları “garny” ve “pagans” lara bile böldüler. İkincisi, evlerine bomba atıp, insanlara ateş edenleri çağırdılar.
Annesi sert bir şekilde çocuklara Almanlar hakkında konuşmamalarını, hatta yönlerine bakmalarını ve aralarında çok az sayıda “kadın” olduğunu fark etmelerini emretti.
Ne kadar zor olursa olsun, çocuklar eğlenmek için zaman buldu. Oynarken, önlerinde babaların sürekli yemek yemek istedikleri bir savaş olduğunu unutmuşlar. Kızlar kendilerini bez bebeklerle eğlendirdiler, saklambaç oynadılar, lapta, ipin üzerinden atladılar. Kışın, evlerinin yanında bulunan bir tepeden kayarak kayıyorlardı.
Anne yasaklarına rağmen, çocuklar Almanlarla evde yaramazdı. Bir gün, etrafta oynayan Cennet sobadan metal bir kutu itti, ama doğrudan ait olduğu faşistin başına. Alman darbeden nefesini tutup başını tuttu. Geri kalan askerler yardım etmeye çalışırken, kız parmaklarının arasından kan akarken korkmuş görünüyordu.
Kardeş Vasily sokağa fırladı ve annesine bağırdı: “Raika’nın“ Almanlara olan mezarı ”başını yumrukladı!”
Bir kadın kulübeye koştu, korkmuş bir kız gördü, kanlı bir faşist ve dizlerinin üstüne çöktü:
- Pan, öldürme, onu öldürme, pan!
Alman geri döndü ve ellerini salladı: derler ki!
Kız hemen rüzgârdan esirgendi ve annesi avluya çıkan korkudan korkmaya başladı.
Almanların geri çekilmesi başladığında, evde ve avluda bir revir vardı. Raisa G. etrafta yaralanmış olduğunu hatırlatır ve faşist bir subay, yaralarını tedavi etmeyi ve ağır hasta hastaları yıkamayı reddeden anneyi sert bir şekilde vurur.
Birçoğu, işgalcilere işgalde katlanmak zorunda kaldı, bu yüzden yerli askerlerle tanışma sevinci sınırsızdı. Raisa G. bu günü hatırlıyor, sanki her şey dündü.
“Kapıyı çaldıklarını duyuyoruz” diyor, “çok gürültülü bir vuruş, hatta korktuk bile.” Biz soruyoruz: “Kim var?” Ve buna cevap olarak: “Sizinkini açın!” Bakıyoruz: ve orada askerlerimiz, sevgililerimiz, uzun zamandır bekliyoruz.
- Köyde Almanlar var mı? - soruyorlar.
“Oğlum, işte onlar çok zengin,” diye mırıldandı anne.
- Endişelenme anne, daha fazlası burada olmayacak!
Elbette, savaş orada bitmedi, ama kurtuluş neşesi çok büyüktü. Herkes anladı: Zafer bizim olacak!
Raisa Georgievna'nın hayatında çok iyiydi. Savaştan sonra okuldan mezun oldu, telgraf operatörleri kursunda Mors alfabesini öğrenmeye başladı. Posta telgrafında çalıştı ve daha sonra iletişim merkezinde çalışmak üzere transfer edildi.
Donetsk'te (Rostov bölgesi) inşa edildikten sonra, merkezi telgraf telgraf operatörü oldu. MTS'ye telefon hizmeti vermiş, yönetime ayak uydurabilmiş ve onursal diploma ve sıkı çalışması için teşekkür etmiştir.
Raisa Georgievna, yerel bir gazetede onun hakkında bir şey yazdıklarında bile, bir gazeteden kestirmelerine devam etti. Makaleye “Kişisel - altıncı” denir (bu bir telefoncunun çağrı numarasıydı).
Raisa Georgievna'nın işte olduğu bir fotoğraf var. Bana öyle geliyor ki iletişim konsolunda. Unutma, Vysotsky'de olduğu gibi: “Kızım, canım! Soruyorum: uzatın! Artık bir melek gibisin, sunaktan kalkma! ”
Raisa Georgievna sadece insanları birbirine bağlayan, birbirlerini duymalarına yardım eden bir insandı. Mutlu bir yaşam sürdüğünü söylüyor: en sevdiği işi yapıyor, çabaları sayesinde harika bir doktor ve tıp bilimleri adayı olan oğlunu büyüttü. Şimdi insanlara yardım ediyor ve annesi tüm umutlarını haklı çıkaran oğluyla gurur duyuyor. Raisa Georgievna Popova, dünyaya iyimserlikle bakıyor, zor zamanlarda kalbini kaybetmemeye çalışıyor, eski neslin bazı temsilcilerinin yaptığı gibi, huysuz olmayı sevmiyor.
Raisa Zakharchenko: Siyah çörekleri hatırlıyorum
Şu an savaş çocuklarının konuştuğu kişiler arasındayım. Savaş başladığında iki yaşındaydım. Morozovsk şehrine yedi kilometre mesafedeki bir köyde yaşıyorduk. Ailede yedi kişiydik: büyükbaba, büyükanne, anne, on altı ve on bir yaşındaki annenin kız kardeşleri, yedi yaşında erkek kardeş ve ben. Büyük annenin kardeşi Ivan savaştaydı.
Akla gelen ilk şey bizimkilerin geri çekilmesi. Askerler köye doğru yürüyorlardı. Çok yoruldular, açlardı. Tüm köy görmek için sokağa döktü. Gözlerinde - aptal suçlama.
Büyükbabam tavan arasına uzandı, bir torba ekmek kırıntısı aldı, geçidi çıkardı ve askerlere dağıtmaya başladı. Büyükanne, büyükbabasını arkaya iterek homurdandı:
- Ne yapıyorsun, yaşlı, ailenin kendileri, bazıları var.
- Hiçbir şey, büyükanne, bir şekilde yaşayacağız, çünkü bunlar bizim oğullarımız, koruyucularımız.
Ardından düşman uçakları köyün üzerinde dolaştı, bombalamaya başladı. Bodrum katında hid veya mısır tarlasına koştu. Ve yakında köyümüz Almanlar tarafından işgal edildi. Kulübe yerleştirildi. İçimizde bulunan, bizi ahıra tahliye etti.
Küçük kızlardan korkan büyükbabası gizlice geceleri onları uzak bir çiftliğe götürdü ve arkadaşlarıyla bıraktı. Orada Alman yoktu.
İşgal dönemini pek hatırlamıyorum ama Almanlar kovulduktan sonra tekrar kulübemize geri döndüğümde, iyi hatırlıyorum. Dedesi sobayı sular altında bıraktı, büyük bir su ısıtıcısı ısıtdı, herkes banyo yaptı, kıyafetleri kaynattı, odaları temizledi ve akşamları temiz yataklarda yatağa gitti.
Gecenin ortasında, pencerede bir vuruş vardı. Bir korkudan herkes uyandı. Ve akla gelen ilk şey - yine Almanlar.
Bir vuruş tekrarlandı ve büyükanne cama tuttu:
- Kim var orda?
- Anne, benim, aç kapıyı.
Panik içinde büyükannem hemen anlamadı ve tekrar sordu:
- Kim var orda?
- Anne, benim, oğlun Vanya.
Herkes mutlu bir şekilde ayağa fırladı ve kapıya koştu. Ciddi bir yaralanmadan ve hastaneler arasında uzun bir gezinmeden sonra, Vanya Amca, evden özürlü ancak hayatta kaldı. Ve büyük bir mutluluktu.
Vanya Amca savaşın ilk günlerinde cepheye girdi. Yirmi yılında kıdemli çavuş rütbesinde, bir müfreze emri verdi. Anlaşmanın kurtarılması sırasındaki savaşlardan birinde, Vanya Amca cesaret ve beceriklilik gösterdi, müfreze tek bir asker kaybetmedi. Bunun için, o ödül verildi - "Cesaret İçin". Sonra bu ödülü almayı başaramadı. Madalyayı sadece 2001'ta, sekseninci yaş gününde aldı.
Bazen ilk bakışta önemsiz bazı anları hatırlarım. Ancak, çocuk hafızasında, izlerini bıraktılar. Mesela, arkadaşım, çocukluk arkadaşı Vitka. Annesiyle birlikte küçük bir kulübede yaşadı. Bir inekleri olan tek hemşire kışın açlıktan ve soğuktan öldü. Dunyakha, Vitka köyündeki annenin adıydı, oğlunu açlıktan kurtardı, tüm savaş boyunca onu emzirdi.
Caddede nasıl yürüdüğümüzü, çıplak ayakla toz topladığımı hatırlıyorum. Sonra aniden durdu, annesine koştu ve göğsüne yaslandı ve oyuna devam etmek için sabırla bekledim.
Bazı nedenlerden ötürü, Aralık 1943’te meydana gelen bir anı olayına da rastladım. Annem ve kız kardeşi Nastya, henüz 18 yaşındayken madenlere işe girdi. Annem beni almaya karar verdi. Büyükanne, insanların yanmış bir asansörden götürdüğü yol için yanmış buğday çöreği yapmamızı sağladı. Pyshki kömür gibi siyahtı, ama bana çok lezzetli görünüyorlardı ve elim büyükannemin keklerini koyduğu demliklere uzandı.
İşte istasyondayız. Tren yaklaştı, bir grup insan arabaya koştu. Gürültü, bağırır, ezmek. Birinin elleri beni yakaladı ve arabanın kafalarına verdi. Korkarım, annemi arıyorum. Büyük zorluklarla o ve teyzesi arabaya binmeyi başardı. O zamandan beri, kendimi endişeli hissediyorum ve bir yere bıraktığımda, istasyonda olduğumda ve yaklaşmakta olan bir tren gördüğümde gözyaşı geliyor.
İşte buradayız. Sonra Donetsk şehri olacak, ama şimdilik - çıplak bozkır, maden atığı ve kışla. İçlerinden birinde bize bir oda verdiler. Bazı yaşlı kadın bizimle yaşıyor. Yolda, kızı trenin arkasına düştü. Çaresizlikten dolayı, büyükanne çok hastaydı ve kızının onu bulacağını umuyordu. Annem ve teyzem, işe gitmek, bizi yalnız bıraktı. Büyükannemin öldüğünde, bana yastığını bırakacağını söylediğini hatırlıyorum. Yaşlı kadın kısa sürede öldü, ama fark etmedim, uyuduğunu sanıyordum.
Nastya Teyze madeninde bir iş bulmaya gittiğinde, madencilere kartlara bir kilo ekmek verildiğini biliyordu. Çünkü nereye gideceğiniz sorusu, hiç tereddüt etmeden, dedi: madenci. Kabul edildi. Daha sonra kadınlar herhangi bir iş için alındı, yeterince erkek olmadığı için hala bir savaş vardı. Burada, belki de yetişkinlerin ve çocukların geçirdiği zor zamanlar hakkında hatırlanan küçük şey.
Ona benzeyen mutluyum
Babası hakkında o kadar iyi ve duygusal biçimde konuştu ki onu istemeden kıskanıyorum çünkü böyle değildim. Svetlana Chernousova, 8 yıldönümünü Haziran 80'te kutlayan babası Mikhail Evgrafovich Chernousov ile ilgili hemen hemen her şeyi hatırlıyor.
- Babamın ilk anılarım: Eline büyüdüm ve yerin topuklularına zar zor dokunabilmek için ona tutunup onu asmamak benim için kolaylaştı. Babam askeri bir üniforma giyiyor, mavi bantlı bir subay şapkası giyiyor - bu onun pilot olduğu anlamına geliyor. Kızıl saçlı, uzun, kıvırcık. (Tüm bu nitelikleri aldım.) Onu aşağıdan yukarıya gördüm ve gördüm. Her zaman. Şimdi bile, babam biraz daha küçükken, ben biraz daha yüksekken, neredeyse eşitdik.
Babam savaştan beş yıl önce doğmuş. Ailenin dört oğlu vardı: en yaşlı İvan, sonra Vasili, Gregory ve en küçük, babam Mikhail.
Abisi ile yirmi farklılıkları vardı. 1941 yılında İvan savaşa girdi ve öldü. Geri kalan her şey - baba ve Vasili - yaralandı, reddedildi ama hayatta kaldı. Babam bir ağabeyi bile tanımaz ve hatırlamazdı, ama babasına göre, İvan’ın her zaman pusulanın bir parçası olduğu kısa hayatıydı, ona eşitti. Ve şimdi Ivan yaklaşıyor.
Almanlar Romanovskaya köyüne geldiğinde (çoğunlukla Romen olmasına rağmen) papa yaklaşık altı ya da yedi yaşındaydı. tarih Romanov'un yeraltında, büyükannesinin hikayelerine ve bu olaylara tanık olan ve katılanlara göre kitaplardan değil, kendi çocukluk anıları ve korkularından biliyor. Papin erkek kardeşi Gregory (o zaman 15 idi) aynı zamanda avcı ekibinin bir üyesiydi. Yıllarca 15-16 oğlanların izcileri takip etmesi ve mümkünse yıkıcı çalışmalar yapması gerekiyordu. Almanlar kendileri için avlarını ilan ettiklerinde, büyükannem Grisha'yı oğullarının diğer anneleri gibi sakladı. Grisha hayatta kaldı. Bir çoğu değil. Gelecekteki baba bir çocuktu ve çocukların bilincinde savaş korkunç bir trajedi ile örtülmedi. Etrafında açlık, korku ve ölüm olmasına rağmen. Ama babam büyüdü ve savaş sona erdi.
Babam gökyüzüne nasıl ve ne zaman “hastalandı”, söylemedi. Ancak bu hastalık onun şimdiye kadar gitmesine izin vermez. Okuldan sonra Kiev ordusuna girdi havacılık okulu. Harbiyeli yaşam, uçaklar ve uçuşlar hakkındaki hikayeler hala babamın anılarının en gözde konusu. Akrobasi isimlerini ve desenini biliyorum ve "An" ı "Yak" dan ayırt edebiliyorum. Babanın havacılıkta biraz ve daha sonra 40 yıl öğretmen olarak hizmet etmesine rağmen, imajı ayrılmaz bir şekilde gökyüzü, havacılık ve askeri hizmet ile bağlantılıdır. Favori filmler: “Sadece Yaşlı Adamlar Savaşa Gidiyor” ve “Memurlar”.
Annem ve babam okulda tanıştı. Ordudan sağlık nedenleriyle görevlendirildikten sonra Romanov okulunda fiziksel kültür dersi verdi.
Sınıfta babam askeri disiplin istedi ve herkes emirlerin tartışılmadığını ve iki kez tekrarlanmadığını biliyordu. Ancak orduda babayı nazik bir sözle hatırlamayan tek bir adam yok. Asker olmayı öğrettiğim için. Birden fazla nesiller gerçek erkek yetiştirdi. Birçoğu, kardeşim gibi, mesleğini seçti - vatanlarını savunmak için. Ve babamın biliminin savaşta hayatta kalmasına yardım edenleri de var.
Romanovskaya'da ailemi tanımayacak birini bulmak için çok çaba sarf etmek gerekiyor. Ve o zaman bile, yerel olmayacak. Dört kuşak insanı öğrendiler. Sadece öğrenilmiş değil - yetiştirdi. Annem, diğer insanların çocuklarını yetiştirirken, tarladaki ot gibi büyüdüklerini söylüyor. Ancak bu kesinlikle durum böyle değil. Normalde büyüdük. Hepsi selamladıkları gibi ortaya çıkacak bir yerde ebeveynler olmalı. Bugün ilk öğrencileri yetmişin üzerinde.