Devşirme veya Devşirme usulü, Osmanlı Devleti‘nde yeniçeri ocağı ve saray hizmetleriyle bostancılıkta kullanılmak için reaya çocuklarını toplama usulü. Devşirme usulü ilk defa Çelebi Mehmed zamanında uygulandı,II.Murad zamanında da kanunla resmi bir kuruluş haline getirildi. Başlangıçta, beylerbeyi, sancakbeyi ve kadıların sorumluluğu altında, çok çocuklu Hristiyan ailelerden bir çocuğun alınması şeklinde uygulandı.
Devşirme Sistemi
Devşirme Sistemi Amacı ve Özellikleri
Fatih zamanında ve daha sonraki yıllarda devşirmenin kaç yılda nereden, ne şartlarla, ne kadar ve nasıl yapılacağı tespit edildi. Bu sistem XVII. yy. da en gelişmiş şeklini aldı. Devşirme, ihtiyaca göre 3, 5, 7 yılda bir defa, 8-10-15-18-20 yaşlarında ve çoğunlukla 14-18 yaşlar arasında bulunan ve Türk,çingene, kürt, acem, rus, yahudi, gürcü olmayan ailelerden, asillerin erkek evlatlarından olmak üzere her defasında 2.000-10.000 arasında çocuk toplamayı öngörürdü. Büyük şehirlerin dışında yaşayan, uşaklık v.b. hizmetlerde bulunmamış, sağlam ve yakışıklı çocuklar tercih edilirdi. Bosna’da Hristiyanlığı bırakıp müslüman olan Poturalardan da devşirme alınabilirdi. Bunlar Bostancı ocağına verilirdi.
Devşirme işine, sorumlu Yeniçeri ağasının ihtiyaç göstererek, Divanı Hümayun’a başvurmasıyla başlanırdı. Devşirme işini ocaktaki görevliler yürütürlerdi. Taşrada da sancakbeyleri, kadılar, alaybeyleri ve tımarli sipahiler devşirme eminine yardım ederlerdi.
Devşirilecek çocuklar. yapılan çağın üzerine toplanma yerine gelirler, burada seçilirlerdi. Devşirilenin aile durumu ve özellikleri kısaca deftere geçirilirdi. Böylece acemi oğlanı olarak sürücü tarafından, 100-200 kişilik gruplar halinde hükumet merkezine gönderilirlerdi. Hükumet merkezinde İslam dinine kabul ve sağlık muayeneleri yapılırdı. Gösterişli olanlar saray için ayrılır, öbürleri Türk geleneklerini öğrenmek üzere Türk çiftçilerinin yanına gönderilirdi.
Devşirme Sisteminin Bozulması Ve Bozulma Nedenleri
XVI. yy.ın sonlarına doğru devşirme sistemi bozuldu. 1582’de şehzade Mehmed’in sünnet düğününde gösteri yapan bazı Hristiyan sanatçıların çocukları acemi oğlanlar arasına sokulmak istendi. Yeniçeri ağası Ferhad Ağa buna karşı geldi, hatta görevinden istifa etti. Fakat III.Murad’ın ısrarı üzerine Yusuf Ağa, ağa çırağı adıyla bunları ocağa aldı, zamanla da pek çok kişi bu şekilde ocağa girdi. Evlenen yeniçerilerin oğulları da kuloğlu adıyla ocağa alınınca ihtiyaç azaldı. XVIII. yy.ın ortalarına doğru sistemden büsbütün vazgeçildi.
Devşirme ile İlgili Kavramlar
Devşirme fermanı, devşirme memuruna padişah tarafından verilen çocuk toplama emri. (Fermanda mıntakalardan alınacak o ilan adedi kazalara göre tespit edilmiş olurdu.)
Devşirme memuru (ağası), devşirilecek çocukları toplamakla görevlendirilen kimse. (Sekbanbaşı, solakbaşı , zağarcıbaşı, sansoncubaşı, turnacıbaşı, hasekiler, zemberekçibaşı, deveciler ve yayabaşılar bu iş ile görevlendirilebilirdi. Kethüdabey, basçavuş, kethüdayeri, muhzırbaşı memur olamazdı.
Devşirme sürüsü, devşirilen çocuklardan meydana getirilen 100-250 kişilik gruplar. (Bunların başında sürücüler bulunurdu.)
Ayrıca konu ile ilgili detaylı bilgiyi İslam ansiklopedisinde bulabilirsiniz.
Son güncelleme :