Soyanın, kolesterolü düşürme ve kemiğin iyileştirilmesi üzerindeki yararları halen sorgulanmasına rağmen, Osteoartrit semptomlarını en az üç mekanizma ile iyileştirdiğini öne sürmek için bol miktarda kanıt vardır. Bunlar dolaşımdaki IGF-1 seviyelerinin arttırılması, böylece kıkırdağın yenilenmesi veya daha fazla hasarın önlenmesi ve COX-2, TNF-a gibi iltihaplı moleküllerin üretiminin engellenmesi şeklindedir. Araştırmacılar soyanın sağlıklı yaşlanma sürecinde OA insidansını azaltarak ve etkilenenlerin daha fazla hareketlilik elde etmelerine izin vererek, böylece azalmış hareketlilikten kaynaklanabilecek diğer kronik hastalıkları geliştirme şanslarını azaltarak önemli bir rol oynadığını düşünmektedirler.
OA’nın etiyolojisinde, ilerlemesinde ve tedavisinde hem leptin hem de östrojenin önemli bir role sahip olduğunu belirlenmiştir, ancak bu rolün özellikleri belirsizliğini korumaktadır. Yapılan çalışmalar ayrıca, soya takviyesinin, muhtemelen yukarıda bahsedilen faktörlerin modülasyonu yoluyla, kıkırdak metabolizması, iltihaplanma ve ağrı endeksleri üzerinde olumlu bir etkisine işaret etmektedir. Soya, OA semptomlarının tedavisinde umut verici görünmektedir, ancak hastalığı önleme yeteneği sorgulanabilir. İzoflavonların SERM olarak işlev gördüğü bilinirken, soyanın protein içeriğinin izoflavon içeriği ile birlikte bir bütün olarak bu popülasyondaki olumlu etkilerden sorumlu olduğundan şüphelenmek mantıklıdır.
Literatür, soya takviyesinin NSAID’lerin kullanımını azaltmada yardımcı olabileceğini belirtmesine rağmen, yavaş kıkırdak degradasyonu, ve OA’dan muzdarip bireylerde işlevselliği artırarak, soya veya izoflavonlarının güvenliğinin yanı sıra uzun vadeli bir OA müdahalesi olarak etkinliğinin belirlenmesi bir sonraki mantıksal adımdır. OA’dan muzdarip bireylerin yaşam kalitesini iyileştirebilecek herhangi bir müdahalenin peşine düşmeye değer, ancak araştırmacıların hastalığın kesin etiyolojisini ortaya çıkararak gelecekteki olayları önlemesi çok önemlidir.
Burada atıfta bulunulan literatür, soyanın diğer kronik hastalık durumları için ümit verici olabileceğini ve meme kanseri vakalarının artması için zorunlu olarak bir risk oluşturmadığını göstermektedir. Bununla birlikte, soya tüketirken hangi popülasyonların meme kanseri için daha yüksek risk altında olduğu konusunda hala çok fazla kafa karışıklığı vardır. Pek çok sağlık yararı, çoğu kadın için meme kanseri riskinden daha ağır basıyor, hatta meme kanseri riskini azaltıyor gibi görünmektedir, ancak katı bir şekilde epidemiyolojik ve hücre kültürü çalışmaları yerine daha fazla girişimsel çalışmaların yapılması gerekmektedir.
Soya, Östrojen ve OA
İlginç bir şekilde, OA sıklıkla menopoz sonrası kadınlarda görülür ve menopoz sonrası kadınlarda sorun olma olasılığı erkeklerden üç kat daha fazladır. Kıkırdak östrojene duyarlı bir dokudur ve cinsiyet eşitsizliğini kısmen açıklayabilir. Menopoz sonrası kadınlar östrojen üretiminde ciddi bir düşüş yaşadıkları için, östrojenin OA gelişimine karşı koruyucu olabileceği mantıklıdır. Bazı çalışmalar histerektomi ve OA arasında bir ilişki bulurken diğerleri hiçbir ilişki bulamamıştır. Gao ve arkadaşları tarafından yapılan bir çalışmada, estradiolün (E 2OA’nın patogenezinde östrojen metabolitlerindeki değişiklikler kadar eksiklik de rol oynamıştır.
Menopozun birçok hayvan modelinde artmış kıkırdak ve kemik döngüsü bulunmuştur , ancak kadınlarda östrojen eksikliğinin OA’nın nedeni olduğuna dair genel bir inancın aksine, Tsai ve arkadaşları aşırı sinovyal sıvı seviyesinin olduğunu ileri sürmüşlerdir. Östrojen, hem erkeklerde hem de kadınlarda OA’nın gelişiminden sorumludur. Aslında, bazı çalışmalar östrojenin diz eklemine doğrudan uygulanmasının OA örneğini ve ilerlemesini artırdığını bulmuştur. Ovariektomize edilmiş tavşanlara eklem içi estradiol enjeksiyonu, hem ER’yi yukarı regüle etti hem de sonuçta daha fazla kıkırdak dejenerasyonuna neden olmuştur.
Soya izoflavonlarına genellikle fitoöstrojenler denir ve OA’nın bazı semptomlarının giderilmesinde yardımcı olabilir ve muhtemelen ilerlemesini önleyebilir. Soya izoflavonlarının konformasyonel bağlanması, etkili östrojen agonistleri veya antagonistleri olduğu gösterilen SERMinkine benzerdir. Genistein, izoflavonların en güçlüsüdür ve bu nedenle östrojen etkisini bloke ederek kıkırdak üzerinde varsayımsal olarak olumlu etkiler yaratabilir. ER’leri modüle etme olasılığına ek olarak, soya izoflavonları IGF-1 üretimini artırabilir ve iltihabı azaltabilirken aynı zamanda bir antioksidan görevi görebilir. IGF-1’in kıkırdak degradasyonunu yavaşlattığı düşünülmektedir. Soya izoflavonları, IGF-1 üretiminin doğal bir modülatörü olarak hizmet edebileceğinden, soya tüketiminin OA’dan muzdarip insanlara fayda sağlaması muhtemeldir.
Soya ve Osteoporoz
OA’nın kadınları erkeklerden daha fazla etkilediği gibi, osteoporoz özellikle yaşlanan kadın nüfusu için önemli bir sorundur. Bağırsak hücreleri ER içerdiğinden ve östrojen kalsiyum taşınmasını arttırdığından soya gibi fitoöstrojenlerin bağırsakta kalsiyum taşınmasını artırabileceği için mantıklıdır. Kalsiyum ve soyanın bağırsakta taşınmasının yanı sıra soyanın osteoporoz hayvan modelleri üzerindeki etkisini araştıran çok sayıda çalışma ve insan çalışmaları yapılmıştır. Laboratuvarımız tarafından 2001 yılında yapılan bir çalışma, yumurtalık ameliyatının sadece kalsiyum taşınım oranlarını düşürmediğini, soya proteinindeki soya izoflavonlarının, herhangi bir yan etki veya risk olmaksızın östrojene benzer bir şekilde kalsiyum emilimini teşvik ettiğini doğrulamıştır.
Pawlowski vd. ayrıca soya izoflavonlarının kemikte kalsiyum tutulmasını artırmada etkili olduğunu bulmuş ve Arjmandi ve ark. soya proteinini takviye eden hormon replasman tedavisi almayan kadınların idrarda kalsiyum atılımının azaldığını bulmuşlardır. Yapılan hayvan çalışmaları, izoflavonun kemik koruyucu özellikleri için olumlu sonuçlar vermiştir. Laboratuvarımız tarafından 1998 yılında yapılan bir çalışmada yumurtalıkları alınmış (OVX) sıçanlarda kazein proteini ve soya proteinini karşılaştırdı ve daha yüksek izoflavon seviyelerine sahip soya proteininin, yumurtalık ameliyatının getirdiği femoral kemik yoğunluğu azalmasını engellediğini bulunmuştur.
Yapılan bir 2006 çalışması, soyanın OVX sıçanlarının trabeküler kalınlık, ayrılma ve BMD’yi korumadan sayısı dahil tibial mimari özelliklerini olumlu etkilediğini bulmuştur. Laboratuvarda yapılan bir başka çalışma izoflavon içeren veya içermeyen soya proteininin bir erkek sıçan osteoporoz modelinde BMD’yi korumadığını, ancak kemikte esneklik ve plastisite ölçüleri olan verim ve nihai kuvvet dahil olmak üzere kemiğin biyomekanik özelliklerini olumlu yönde etkilediğini bulmuşlardır.
Diğer birçok çalışma, soya tüketiminin kemik koruyucu etkilerinin muhtemelen kemik oluşumunu artıran ve kemiğin mimari özelliklerini iyileştiren soya izoflavon içeriğinden kaynaklandığı sonucuna varmıştır. İlginç bir şekilde, hayvan çalışmaları kemik kaybının orta düzeyde önlenmesi için umut vaat ederken, 2 yıllık bir Tayland çalışması soya izoflavonlarının kemik kaybını önemli ölçüde azaltmadığını buldu. Benzer şekilde, postmenopozal kadınlara soya izoflavonları veren 3 yıllık bir çalışma takviyeden hala sadece orta derecede etkilenen femur boynu dışında önemli kemik koruyucu etkiler bulamadı. Aynı laboratuvar daha sonra hormonlar, endometriyal kalınlık ve herhangi bir yan etki üzerindeki etkileri değerlendirerek soya izoflavon desteğinin güvenliğini değerlendirdi ve bu popülasyon üzerinde tedavi etkisine dair olumsuz bir kanıt bulamadı ve bir kez daha soya desteğinin güvenli olduğunu gösterdi.
Wong vd. 120 mg soya izoflavonunun tüm vücut KMY kaybını azalttığını, ancak yaygın kadın kırık bölgelerini olumlu olarak etkilemediğini buldu. Laboratuvarda yapılan çalışmalar, genellikle osteoporoz tedavisi için soya desteğinin KMY üzerinde genellikle çok az etkisi olduğunu veya hiç etkisi olmadığını, ancak yine de kemik metabolizmasını ve kemik kalitesini olumlu yönde etkileyebileceğini bulmuştur.
Kaynakça:
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3727642/
https://www.andrewsinstitute.com/news/research/articles.aspx?id=40121569
https://clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT01050244
Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu