Koray: "Bu çikolatayı çok sevdim, bi dahaki gidişimde iki tane daha alacağım." Pelin: "Bu çikolatayı çok sevdim, ama biraz özleyeyim, öyle bir daha alırım."
Yukarıdakilerin hangisi lagom felsefesine daha yakındır? 🙂
Lagom‘un tam Türkçe karşılığı “azı karar, çoğu zarar” olmalı. Sevdiğiniz bir şey de olsa, kararında bırakmak.
Kararında satın almak.
Kararında yemek, içmek.
Sosyal ilişkilerde kararında davranmak.
Yapılan araştırmalara göre, para ve tüketim bizi mutlu ediyor, evet. Ama belirli bir süre boyunca. Yani diyelim ki hayatı boyunca çok zengin olmamış biri için para kazanmak ve zengin olmak mutluluk verici oluyor. Ama bir yerden sonra insan ona da alışıyor, mesela, hiç araban olmadıysa, ikinci el bir Opel seni başta mutlu ediyor. Ama birkaç ay sonra alışıyorsun, Volkswagen’e özeniyorsun. Onu da alıyor, birkaç yıl sonra BMW istiyorsun. Yıllarca Opel’e sahip olmak insanların mutluluk düzeyini arttırmıyor yani. Hep daha fazlasını istiyoruz, sonu yok. Milyon dolarlar eden arabaların sağladığı mutluluk, belki birkaç hafta, o kadar.
Durum böyleyken, mutluluğumuzu dış faktörlere bağlamak ne kadar anlamlı? Dış faktörlerin bize yalnızca geçici heyecanlar verdiği, bilimsel olarak kanıtlanmış ama bu sizin tecrübelerinizle de doğruladığınız bir şey muhtemelen. Bu nedenle, daha büyük bir ev, daha lüks bir araba, daha-daha-daha bir yaşam hayali kuruyorsanız, bilin ki, bu kafa yapısından çıkmadıktan sonra, hayatta elde ettikleriniz hiçbir zaman yetmeyecek.
Lagom felsefesi işte bunun dışına çıkmayı amaçlıyor. Yeterli, diyor. Şu an sahip olduklarım, yeterli. Şu anki hayat tarzım, yeterli. Evet, yeni maceralar da peşindeyim. Seyahat etmek istiyorum belki. Ama on günde sekiz Avrupa şehri gezmesem de olur. Belki ülke içinde, belki şehir içinde yeni bir yer keşfedeceğim, ve önemli olan seyahatin kendisi değil, benim tavrım ve bakış açım olduğu için, bu da bana yetecek.
Dondurmayı çok seviyorsan örneğin, bil ki, bir kaşık dondurma da, bir kup dondurma da sana aynı zevki verecek. Alışverişi seviyorsun belki, bil ki, çılgınlık yaşasan da, az ve yetecek kadar eşya da alsan, aynı derecede mutlu olacaksın. Bu hayat tarzı, hem bedensel ve ruhsal sağlığınız için, hem cebiniz için, hem de dünyamız için hepimizin biraz benimsemesi gereken bir hayat tarzı. Hem bizim de böyle deyimlerimiz var, azı karar, tadında bırak, azıcık aşım kaygısız başım aklıma gelenler. Demek bizim atalarımız da bu işi anlamış İsveçliler gibi.
Lagom: The Swedish Art of Balanced Living (İsveçlilerin Dengeli Yaşama Sanatı) kitabına kütüphanede rastladım. Dürüst olmak gerekirse, kitapta lagom’un tanımı dışında pek de kayda değer bir bilgi yok. Öyle ki, kütüphanede oturup yarım saatte kitabı bitirdim. 160 sayfalık kitabın yaklaşık 100 sayfası şirin illüstrasyon ve fotoğraflarla dolu çünkü. 🙂
Yazarın bu kavram üzerine eğilmesini takdir etmekle beraber –sonuçta bu kitabı yazmasa benim kavramdan haberim olmayacaktı– kitap lagom felsefesinden ziyade İsveçlilerin yaşam tarzına odaklanmış. Fika dedikleri kahve molaları, sürdürülebilir, çoğunlukla minimalist yaşam tarzları hakkında küçük küçük bilgiler eklemiş yazar, fakat çok derine inmemiş maalesef.
Bu tarz kitaplar çok meşhur oldu son yıllarda, hygge, ikigai aklıma gelenler. Ikigai üzerine okuduğum kitabı da anlatmıştım daha önceki yazılarımdan birinde. O kitabı da pek beğenmemiştim, ama düşününce, bu lagom kitabından çok daha iyiymiş. Yazar en azından Japonya’ya gitmiş ve dünyanın en uzun süre yaşayan insanlarını araştırmış. Kitabın diğer bölümlerinde de çok büyük emek olduğu belli, biraz ortaya karışık bir organizasyonu olsa da. Japonya’da on beş gün geçirmeme rağmen Japonya’nın hiç bilmediğim yanlarını gösterdi bana.
Bu kitap, maalesef, ilk iki sayfadaki lagom tanımından başka, 2014’te dört güncük ziyaret ettiğim İsveç’le ilgili bana tek bir yeni bilgi katmadı. Stokholm’e ilk ayak bastığımızda, Tourist Information’a girmiş ve oradan bir dolu broşür almıştık, hala evde çoğu duruyor (gazabımdan kurtulanlar 🙂 ). Bu kadının anlattığı her şey, inanın o broşürlerde vardı. Tarçınlı ekmek tarifi bile vermiş! Ben yazarın İsveçli olduğuna açıkçası inanamadım. Bir insan kendi kültüründen bahsederken çok daha derine inebilmeli, ya da en azından kendi ülkesindeki üniversitelerde yapılan araştırmaları kullanmalı kitabında. Birleşmiş Milletler verileriyle kitap yazmış. Yine de, İsveç kültürünü merak ediyorsanız ya da yakında İsveç’e seyahat planlıyorsanız size güzel bilgiler verebilir. Yerden yere vurdum, biraz da hakkını vermek lazım.
Neyse, diyeceğim o ki, umarım bu kavram hakkında ileride daha iyi bir kitap yazılır (Bu yazıyı yazarken fark ettim ki, aynı isimde başka kitaplar da var ama okumadım, okuduysanız görüşünüzü öğrenmek isterim).
O zamana kadar, buradan kitabın İngilizce önizlemesine bakabilir, ya da bir daha kitapçıya gittiğinizde, oturup baştan sona okuyabilirsiniz. Bence bu kadarı da yeterli, belki de kitabın felsefesini bu şekilde uygulamak gerekir 🙂