Avrupa’da Sosyalizm
Avrupa’da ortaya çıkan çeşitli sosyalist akımların içindeki insanlar, 1864’te Londra’da düzenledikleri bir toplantıda Uluslararası Emekçiler Birliği’ni yani I. Enternasyonal’i kurdular. Bu birlik içinde Marksizm önemli bir ağırlığa sahipti. I. Enternasyonal’den sonra sosyalist akımlar tüm Avrupa’da giderek yaygınlaştı ve Avrupa işçi hareketiyle birleşerek önemli bir siyasal güç oldu.
1869’da Marx’ın izleyicileri Almanya Sosyal Demokrat İşçi Partisi’ni (daha sonra Almanya Sosyal Demokrat Partisi) kurdular. 1877’de Almanya’da 500 bin oy alan sosyalistler, parlamentoya temsilcilerini soktular. Ama parti üyeleri arasında, sosyalizmin kurulma yöntemi ve Marx’ın öğretisinin yeniden gözden geçirilmesi konusunda görüş ayrılıkları baş gösterdi.
Fransa’da Marksist bir sosyalist parti olan İşçi Partisi‘nin yanı sıra, Blanqui ve Proudhon gibi daha önceki sosyalist düşünürlerin izleyi-cilerince kurulmuş partiler de vardı. 1905’te bu akımlar tek partide birleşti, ama aralarındaki görüş ayrılıkları sürdü. Hızla güçlenen sosyalistlerin 1914’te parlamentoda 100’den çok üyesi vardı.
İngiltere’de ise Marksizm işçi hareketi içinde fazla güçlenemedi. 1880’lerde Sidney ve Beatrice Webb, George Bernard Shaw gibi gençlerin kurduğu, ılımlı ve evrimci bir sosyalizmi savunan Fabian Derneği çok daha etkili oldu.
Farklı sosyalist akımların varlığına karşın. 19. yüzyılın sonlan İngiltere dışında kalan ülkelerde Marx’ın çizgisini izleyen sosyal demokrat partilerin hızla yayıldığı bir dönem oldu. Danimarka’da 1870’te, Belçika’da 1885’te, Norveç’te 1887’de, Avusturya’da 1888’de, İsveç’te 1889’da, Hollanda’da 1894’te sosyal demokrat ya da işçi partisi adıyla Marksist partiler kuruldu ve siyasal yaşamda önem kazandı. İtalya’da 1892’de kurulan Sosyalist Parti, 1914’te Avrupa’nın en güçlü sosyalist partisi durumundaydı.
I. Enternasyonal’in kurulmasıyla güçlenen sosyalist hareket, her ülkenin farklı toplumsal ve siyasal koşullan nedeniyle tek merkezden yönetilemez duruma geldi ve I. Enternasyonal 1876’da dağıldı. Sosyalist partilerin çoğu kendi ülkelerinde parlamentoya temsilci sokarak ülkenin siyasal yaşamına daha fazla girdikçe, Marx’ın devrimci çizgisini yavaş yavaş terk ettiler. Sosyalizmin barışçı ve parlamenter yoldan kurulabileceği düşüncesi ağır basmaya başladı. Bu koşullarda toplanan II. Enternasyonal (1889) birleşik ve aynı amacı güden bir örgüt olmaktan çok, ayrı düşünceleri savunan üyelerin bir araya geldiği gevşek bir birlik görünümündeydi. Alman sosyalistlerinin daha etkin olduğu II. Enternasyonal I. Dünya Savaşı öncesinde, savaş karşıtı bildiriler yayımladı, ama savaş başladığında üye partilerin çoğu kendi hükümetlerinin yanında yer aldı. Rusya ise bu gelişmenin dışında kaldı.