İsrailli yetkili: “Türkiye, eski İbranice yazıtı Kudüs'e iade etmeyi kabul etti” dedi.
Osmanlılar tarafından alınan ve hala İstanbul'da tutulan 2.700 yıllık Siloam yazıtı, İncil'in Kral Hizkiya'nın Kudüs'teki tünel inşasını anlattığına dair doğrudan kanıtı işaret ediyor.
İsrailli bir yetkili, The Times of Israel'in İbranice kardeş sitesi Zman Yisrael'e verdiği demeçte, Türkiye'nin şu anda İstanbul Arkeoloji Müzesi'nde bulunan Kudüs'ten eski bir yazıtı İsrail'e iade etmeyi kabul ettiğini söyledi. Var olan en önemli antik İbranice yazıtlardan biri olarak kabul edilir.
İsrail maiyetindeki üst düzey bir yetkili, bu jestin İsrail ile Türkiye arasındaki ilişkilerin ısınması sırasında geldiğini ve Başkan Isaac Herzog'un bu hafta başlarında Ankara'ya yaptığı dönüm noktası ziyareti sırasında tartışıldığını söyledi.
İsrail uzun süredir Siloam Havuzu'ndan Siloam Şehri'ne su getiren bir tünelin inşasına ilişkin İncil'deki anlatıma somut tarihsel destek sağlayan 2.700 yıllık eski bir İbranice metin olan Siloam Yazıtı'nın iadesini istiyor. David, Kral Hizkiya'nın saltanatı sırasında Tapınak Dağı'nın güney kenarının altında.
Yetkili, İsrail'in şu anda bir İsrail müzesinde bulunan tarihi ve dini açıdan önemli bir eşyayı Türkiye'ye göndermeyi teklif ettiğini söyledi.
Türkiye'den hemen bir teyit gelmedi.
Arkeolojik iyi niyet jesti, Herzog ile Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan arasındaki görüşmelerde dile getirilmedi, ancak her iki taraftaki üst düzey yetkililer tarafından düzeltildi.
Tünelin duvarına kazınmış olarak bulunan paleo-İbranice altı satırlık yazıt, projenin tamamlanmasına yakın bir zamanda zıt uçlardan çalışan ve birbirlerine seslenen ekskavatörleri anlatıyor. Tünelin inşaatı Krallar ve Tarihler kitaplarında anlatılmaktadır.
Yazıtta şunlar yazılıdır: “…bu tünelin hikayesidir, [oyucular] baltalarını karşılarına doğru kaldırırken ve üç arşın daha fazla (kesilecek mi?) , (çünkü) kayada, sağda ve solda [bir çatlak?] vardı. Ve [son bariyerin] delindiği gün, taş kesiciler her adamı karşısındakine doğru vurdular, baltaya karşı balta ve kaynaktan havuza 1.200 arşın boyunca su aktı ve kayanın yüksekliği 100 arşındı. taşçılar…”
İsrail son yıllarda yazıtın iadesini güvence altına almak için birkaç kez denedi, en son 2017'de dönemin kültür bakanı Miri Regev bir Türk hayvanat bahçesi için iki fil karşılığında onu takas etmeyi teklif etti. Teklif reddedildi.
Dönemin cumhurbaşkanı Şimon Peres, 2007 yılında dönemin Türkiye Cumhurbaşkanı Abdullah Gül'den tabletin İsrail'in 70. yıl dönümü kutlamalarında halka sergilenebilmesi için en azından İsrail'e ödünç vermesini istemişti. Gül'ün olumlu yanıt vermesine rağmen, Türkler İsrail'in Gazze Şeridi'ni Hamas'ın silahlı olarak ele geçirmesinin ardından uyguladığı diplomatik gerilimler nedeniyle hiçbir zaman teslim olmadı.
Eski başbakan Benjamin Netanyahu da, 1998'de yazıt karşılığında Türk antikalarını İsrail müzelerinde takas etmeyi teklif ettiğini, ancak reddedildiğini söyledi.
Türkiye, yazıtın egemen Osmanlı mülkü olduğu ve dolayısıyla Ankara'ya ait olduğu konusunda uzun süredir ısrar ediyor. Osmanlı İmparatorluğu, Kudüs'ü ve Orta Doğu'nun çoğunu, I. Dünya Savaşı sırasında İngiliz kuvvetleri tarafından devrildiği yaklaşık 1516'dan 1917'ye kadar yönetti.
Bu itibarla, Ankara'nın yazıt konusundaki tutumunda bir değişiklik, ülkelerin daha sıcak ilişkilere yöneldiğine dair güçlü bir sinyal sağlayacaktır.
Herzog, 24 saatlik önemli bir ziyaret için Ankara'ya indikten kısa bir süre sonra Çarşamba öğleden sonra Erdoğan ile bir araya geldi.
Erdoğan basına yaptığı açıklamada, “Bu tarihi ziyaretin Türkiye-İsrail ilişkilerinde bir dönüm noktası olacağına inandığını söyledi. İsrail Devleti ile ilişkilerin güçlendirilmesi ülkemiz için büyük değer taşımaktadır” dedi.
Cumhurbaşkanı Isaac Herzog (solda) ve Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 9 Mart 2022'de Ankara'daki cumhurbaşkanlığı kompleksinde. (Haim Zach/GPO)
Herzog'un ziyareti, eski başbakan Ehud Olmert'in 2008'de yaptığı geziden bu yana bir İsrailli yetkilinin yaptığı en üst düzey ziyareti işaret ediyor ve iki ülkenin uzun süredir bocalayan ilişkisini yeniden alevlendirme yolunda önemli bir adım olarak görülüyor.
Türkiye ve İsrail bir zamanlar yakın müttefiklerdi, ancak İsrail'in Filistinlilere yönelik politikalarını açık sözlü bir şekilde eleştiren Erdoğan döneminde ilişkiler yıprandı. İsrail, Erdoğan'ın Gazze Şeridi'ni kontrol eden ve İsrail'i yok etmeye kararlı terör grubu Hamas'ı kucaklamasına da kızdı.
2010 yılında İsrail güçlerinin, İsrail ablukasını kıran Filistinlilere insani yardım taşıyan Gazze'ye giden bir filoya saldırması üzerine, ülkeler büyükelçilerini geri çekmişti. Olay, 10 Türk aktivistin ölümüyle sonuçlandı.
İlişkiler, 2018'de ABD'nin İsrail'deki büyükelçiliğini Kudüs'e taşımasına kızan Türkiye'nin büyükelçisini bir kez daha geri çağırması ve İsrail'in de aynı şekilde karşılık vermesiyle yeniden bozuldu. İki ülke büyükelçilerini iade etmedi.