Etik Egoizm Nedir?
Her zaman Kendi Öz Çıkarlarımızı Takip Etmeli miyiz?
Bu nedenle normatif veya kuralcı bir teoridir: nasıl davranmamız gerektiği ile ilgilenir. Bu bakımdan, etik egoizm psikolojik egoizmden tamamen farklıdır, tüm eylemlerimizin nihayetinde kendi kendine ilgilendiği teorisi. Psikolojik egoizm, insan doğasıyla ilgili temel bir gerçeği açıklamayı amaçlayan tamamen açıklayıcı bir kuramdır.
Etik egoizmi destekleyen argümanlar
1. Kendi menfaatlerini takip eden herkes, genel iyiliği teşvik etmenin en iyi yoludur. Bu argüman, Bernard Mandeville (1670-1733) tarafından Arılar Fable adlı şiirinde ve Adam Smith (1723-1790) tarafından ekonomi üzerine yaptığı çalışmalarda, Ulusların Zenginliği’nde ünlenmiştir. Bu mutlu sonuç ortaya çıkıyor çünkü insanlar genellikle kendi çıkarları için en iyi yargıçlar ve diğer amaçlara ulaşmaktan çok kendilerine fayda sağlamak için çok daha fazla motive oluyorlar. Bu tartışmaya açık bir itiraz olsa, yani gerçekten etik egoizm desteklemez. Asıl önemli olan, toplumun bir bütün olarak refahı, genel iyiliktir. Daha sonra, bu sonuca ulaşmanın en iyi yolunun, herkesin kendi kendilerine bakması gerektiği iddia ediliyor. Fakat bu tavrın aslında genel iyiliği teşvik etmediği kanıtlanabilirse, bu argümanı ilerleten insanlar muhtemelen egoizmi savunmayı durdururlardı. Bir başka itiraz ise, argüman durumlarının her zaman doğru olmadığıdır. Örneğin mahkumun ikilemini düşünün. Bu oyun teorisinde açıklanan varsayımsal bir durumdur. Sen ve bir yoldaş, (ona X çağırın) hapishanede tutuluyorsunuz. İkinizin de itiraf etmelisiniz. Sunulan anlaşmanın şartları aşağıdaki gibidir:
• İtiraf edersen ve X yapmazsan, 6 ay alırsın ve 10 yıl alır.
• Eğer X itiraf ederse ve yapmazsanız, 6 ay alır ve 10 yıl kazanırsınız.
• İkiniz de itiraf ederseniz, ikiniz de 5 yıl kazanırsınız.
• İkiniz de itiraf etmezseniz, ikiniz de 2 yıl kazanırsınız.
Şimdi sorun burada. X’in ne olduğuna bakılmaksızın, yapman gereken en iyi şey itiraf etmektir. Çünkü eğer itiraf etmezse, hafif bir cümle elde edersiniz; Ancak aynı gerekçeler X için de geçerlidir. Şimdi etik egoizme göre, hem rasyonel kişisel ilginizi sürdürmelisiniz. Ancak sonuç, mümkün olan en iyi şey değildir. İkiniz de beş yıl alacaksınız, oysa ikiniz de kişisel ilginizi beklemeye koymuş olsaydınız, her ikiniz de iki yıl kazanırsınız. Bunun amacı basit. Başkaları için endişe duymadan kendi kişisel menfaatinizi sürdürmek her zaman sizin çıkarınıza olacaktır.
2. Kişinin kendi çıkarlarını başkalarının iyiliği için feda etmek, kişinin kendi yaşamının temel değerini kendi başına reddeder. Bu, “objivizm” in önde gelen üssü olan Ayn Rand’un ve The Fountainhead ve Atlas Shrugged’in yazarı tarafından ortaya atılan bir tür argüman gibi görünüyor. Şikayeti, modern liberalizmi ve sosyalizmi içine alan ya da besleyen Yahudi-Hıristiyan ahlaki geleneğinin, bir özgeciliğin ahlakını zorlamasıdır. Altruizm, başkalarının çıkarlarını kendi önünüze koymak demektir.
Bu, rutin olarak yaptığımız, yapmak için teşvik ettiğimiz ve hatta bazı durumlarda yapılması gereken (örneğin, muhtaçları desteklemek için vergi ödediğimiz zaman) yapılması gereken bir şeydir.
Ancak Rand’a göre, hiç kimsenin kendimden başka kimsenin uğruna fedakarlık yapmamı beklememe veya talep etme hakkı yoktur. Bu argümandaki bir problem, kişinin kendi çıkarlarını gözetmek ve başkalarına yardım etmek arasında genellikle bir çatışma olduğunu varsayar. Aslında, çoğu insan bu iki hedefin mutlaka karşı çıkıldığını söylemez. Çoğu zaman birbirlerini iltifat ediyorlar. Örneğin, bir öğrenci ev arkadaşlarına ev ödevlerinde yardımcı olabilir, ki bu özgecildir. Ama bu öğrenci aynı zamanda ev arkadaşlarıyla iyi ilişkilerin tadını çıkarmaya da ilgi duyuyor. Her koşulda kimseye yardım edemeyebilir; Ancak, kurbanın çok büyük olmaması durumunda yardımcı olacaktır. Çoğumuz böyle davranır, egoizm ve özgecilik arasında bir denge arayışına gireriz.
Etik egoizm itirazları
Etik egoizm, söylemek adil, çok popüler bir ahlaki felsefe değildir. Bunun nedeni, çoğu insanın hangi etiğin içerdiği ile ilgili bazı temel varsayımlara aykırı olmasıdır. İki itiraz özellikle güçlü görünüyor.
1. Etik egoizm, çıkar çatışmasıyla ilgili bir sorun ortaya çıktığında sunacak bir çözümü yoktur.
Pek çok etik sorun bu türden. Örneğin, bir şirket bir nehre atık boşaltmak istiyor; aşağı akıştaki insanlar. Etik egoizm, her iki tarafa da istediklerini aktif olarak takip etmelerini önerir. Herhangi bir çözüm veya sağduyu uzlaşmazlığı önermez.
2. Etik egoizm tarafsızlık ilkesine aykırıdır.
Birçok ahlaki filozofun –ve diğer pek çok insanın, bu konuda –ki, ırk, din, cinsiyet, cinsel yönelim veya etnik köken gibi keyfi nedenlerle ayrımcılık yapmamamız gerektiği- temel varsayımı. Fakat etik egoizm, tarafsız olmaya bile çalışmamamızgerektiğini düşünüyor. Aksine, kendimizle herkes arasında ayrım yapmalı ve kendimize tercihli muamele etmeliyiz. Pek çoğuna göre bu, ahlakın özüyle çelişiyor gibi görünüyor. Konfüçyüsçülük, Budizm, Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslam’da ortaya çıkan “altın kural”, başkalarına da tedavi edilmek istediğimiz gibi davranmamız gerektiğini söylüyor.