Sri Lanka’daki Müslüman karşıtı önlemlerin arkasında ne var?
Etno-dini düşmanlığı kışkırtmak, Sri Lanka’nın siyasi elit kesiminin hayatta kalma aracı haline geldi.
Sri Lanka’nın kamu güvenliği bakanı Sarath Weerasekara 13 Mart’ta hükümetin burka giymeyi yasaklayacağını ve ülkede 1.000’den fazla İslami okulu kapatacağını duyurdu. Bakanın, “burka” nın “dini aşırılığın bir işareti” olduğunu ve “ulusal güvenlik üzerinde doğrudan bir etkisi” olduğunu söylediği aktarıldı.
Haber uluslararası olarak yayıldı ve insan hakları örgütleri, BM din veya inanç özgürlüğü özel raportörü Ahmed Shaheed’in yanı sıra Pakistan’ın Sri Lanka büyükelçisi tarafından yapılan çeşitli açıklamalarla devam etti. Üç gün sonra hükümet Weerasekera’nın açıklamasından geri adım attı. Kabine sözcüsü Keheliya Rambukwella, kararın “zaman gerektirdiğini” ve bir danışma sürecini açıkladı.
Burka yasağı duyurusu, bunu kendi toplumlarına yönelik bir başka saldırı olarak gören Müslümanlar arasında heyecan yarattı. Geçtiğimiz birkaç ay içinde hükümet, aşırılıkçılıkla mücadele bayrağı altında, Müslüman nüfusun giderek daha fazla gözünü korkutan ve hukukun üstünlüğü ilkelerini göz ardı eden bir dizi tartışmalı önlem aldı.
Müslüman karşıtı hareket
Sri Lanka, 1948’de İngilizlerden bağımsızlığını kazandığından beri, nüfusun yaklaşık yüzde 70’ini oluşturan Sinhala Budist çoğunluğu ile kabaca yüzde 12’yi oluşturan Hindu ve Hıristiyan Tamil azınlığı arasında çalkantılı ilişkilere tanık oldu. Askeri güçler ile Tamil Eelam Kurtuluş Kaplanları (LTTE) arasındaki savaş sırasında, nüfusun yaklaşık yüzde dokuzunu oluşturan Müslümanlar gibi diğer azınlıklar aşırı milliyetçi Sinhalalı gruplar tarafından daha az hedef alındı.
2009’da iç savaşın sona ermesinin ardından, Bodu Bala Sena (BBS) tarafından başlatılan ve başında keşiş Galabod Aththe Gnanasara ile Müslüman karşıtı bir hareket ortaya çıkmaya başladı. BBS, Budist rahipler tarafından yönetilen, “aşırılık yanlısı Müslümanların” “sosyal ayrılıkçılığı” nın oluşturduğu tehdit olarak tanımladıkları şey etrafında hareket eden aktivist bir gruptur. Bununla birlikte, aşırılık tanımları, Müslümanların günlük uygulamalarının çoğunu kapsıyor gibi görünüyor.
BBS’nin büyük kamu mitingleri ve sert sosyal medya kampanyaları, ülke genelinde Müslümanlara yönelik nefret söylemini ve günlük düşük yoğunluklu tacizleri normalleştirdi. BBS’nin kışkırtması ve savaş sonrası yıllarda Müslüman karşıtı duyarlılığın gelişmesi, 2014, 2017 ve 2018’de küçük Müslüman topluluklara yönelik şiddetli saldırılara da yol açtı. BBS de Myanmar’daki benzer gruplarla aynı çizgide hareket etti.
Bu olayların ardından yerel makamlar BBS ve diğer benzer gruplara karşı ciddi bir işlem yapmamış ve bazı durumlarda şiddetten Müslümanları sorumlu tutmuştur.
2019’da İslam Devleti’ne bağlılık sözü veren sekiz intihar bombacısının Paskalya Pazar günü kiliselerde, otellerde ve ülkenin diğer yerlerinde kendilerini patlatmalarının ardından Müslüman karşıtı nefret daha da arttı. Güvenlik kurumunun mevcut istihbaratı takip edemediğine ve siyasi liderliğin ihmaline dair kanıtlar vardı. Bununla birlikte, olayın medyada yer alması ve sonrasında hükümet politikası tartışmaları öncelikle ülkenin Müslüman nüfusunu hedef aldı.
Uzmanlar, Müslüman karşıtı hareketin yerel Müslümanları radikalleştirmedeki rolüne nadiren atıfta bulundular. Mayıs ayında kuzeybatıdaki Müslüman topluluklara karşı şiddetli misilleme saldırıları oldu.
Hükümetin saldırıya tepkisi, BBS’nin Müslüman karşıtı dilini benimsemek ve bombalamalardan sorumlu grubun şüpheli takipçilerine yönelik kapsamlı tutuklamalar başlatmak oldu.
O zamandan beri, bazı önde gelen Müslümanlar da, yanlış yaptıklarına dair çok az kanıt gösterilerek ya da hiç kanıtlanmadan, hükümet tarafından keyfi olarak hedef alındı. Nisan 2020’de polis, saldırganlara yardım ettiği şüphesiyle aktivist avukat Hejaaz Hisbullah’ı tutukladı. Ardından Mayıs 2020’de genç bir Müslüman şair olan Ahnaf Jazeem de aynı bahaneyle gözaltına alındı. Geçtiğimiz günlerde, Cemati İslami’nin eski lideri Hacul Ekber tutuklandı ve yine suç duyurusu yapılmaksızın ikinci kez tutuklandı.
Paskalya Pazarı saldırılarının ardından, terörizmi önleme tedbirleri için önerileri bir araya getirmek üzere ulusal güvenlik konusunda bir parlamento sektörel denetim komitesi kuruldu. Çoğu Müslüman azınlığın dini haklarını kısıtlayan 14 alanda tavsiyelerde bulundu.
Burka yasağı ve İslami okulların kapatılması, son zamanlarda alınan diğer birkaç önlem gibi bu önerilerden kaynaklanıyor. Mart ayı başlarında hükümet, ülkeye ithal edilen tüm İslami kitapların savunma bakanlığının onayına ihtiyacı olacağını duyurdu. Birkaç gün sonra, Terörizmi Önleme Yasası kapsamında uğursuz bir şekilde “Şiddet yanlısı aşırılık yanlısı dini ideolojiye sahip olmaktan alıkoyma” alt başlıklı bir dizi düzenlemeyi yayımladı. Yönetmelikler, herhangi bir ek işlem gerektirmeden şüphe üzerine bir yıl süreyle “kökten arındırılmak üzere” kişileri tutuklama ve bir rehabilitasyon merkezine sevk etme yetkisi veriyor.
Yukarıdakilerin dışında hükümet, ülkedeki Müslümanlara gözdağı vermenin başka yollarını aradı. COVID-19 salgını 2020 baharında Sri Lanka’ya yayıldığında, COVID-19 ölüleri için zorunlu bir yakma politikası uyguladı ve Müslümanların dinlerine uygun olarak ölülerini gömmelerine izin vermeyi reddetti.
Müslümanların dini gerekçelerle cenaze seçeneği çağrısı, “kabile” ve “geri” olarak ve bir halk sağlığı acil durumunun ortasında kınanacak davranış olarak yazılmış ve bahsedilmiştir. Yurtiçi ve yurtdışında kınamalara ve Dünya Sağlık Örgütü’nün cenazelerin güvenliğini vurgulayan yönergelerine rağmen, hükümet yaklaşık bir yıldır konumunu korudu. Cenaze törenine ancak son zamanlarda uluslararası baskı altında izin verildi.
Müslümanları siyasi bir strateji olarak şeytanlaştırmak
Sri Lanka’daki siyasi elitler sürekli olarak azınlıkları şeytanlaştırdılar ve seçimleri kazanmak için etno-dini düşmanlığı kışkırttılar. 2009’da savaşın sona ermesinden sonra, Tamil Kaplanları’na karşı kazanılan zafer hükümet tarafından yüceltildiğinde, diğer tüm azınlıklara ve özellikle Müslümanlara karşı düşmanlık yenilenmiş bir güçle büyütüldü.
Sri Lanka’daki siyasi sahneye 2005’ten beri hakim olan Rajapaksa ailesi, 2015 seçimlerindeki seçim yenilgisine kadar bu uygulamada suç ortağıydı. Rajapaksas’ın yeni partisi Sri Lanka Podujana Peramuna (SLPP), 2015’ten sonraki siyasi kampanyaları sırasında, aktivist rahipler ve Müslüman karşıtı hareketlerin yiğitlerini barındıran Sinhala üstünlükçü bir pozisyon aldı.
Müslüman iş gücünün Sinhala girişimcilerin yükselişine meydan okuduğuna dair söylem, Müslümanlar Singala’nın çoğunluk statüsünü alt etmek için komplo kurmaları veya bir terör tehdidi oluşturmaları yaygın olarak kullanıldı.
Rajapaksas Ekim 2018’de önemli bir gerileme yaşadı. Eski cumhurbaşkanı ve daha sonra milletvekili Mahinda Rajapaksa, Başkan Maithripala Sirisena ile işbirliği içinde hükümeti kontrol altına almak için bir darbe düzenledi. Yargıtay meşruiyet iddiasını reddettiğinde mağlup oldular ve bunun sonucunda Rajapaksa markası bir miktar zarar gördü.
2019 bombalamaları Rajapaksas’ın aile politikasını harekete geçirdi ve mücadele ettikleri anlık popülerliğin üstesinden gelmelerine yardımcı oldu. Rajapaksalar, bombalamaları hemen sonrasında siyasi avantajlarına çevirmeye çalıştı. İktidardaki rejimi azınlıklarla uzlaşmaya yoğunlaşmak ve güvenliği ihmal etmekle suçladılar. Birkaç ay sonra, Mahinda Rajapaksa’nın kardeşi Gotabaya Rajapaksa, SLPP’nin başkan adayı olarak aday gösterildiğinde, platformunda şunları söyledi: “Benim asıl görevim, bir kez daha terörist ve aşırılık yanlısı unsurların tehdidi altında olan vatanımızın olmasını sağlamak olacaktı. güvenli ve korumalı. ”
Rajapaksa, kampanyasında azınlık karşıtı ve güvenlik yanlısı söylemleri kullanarak cumhurbaşkanlığı seçimini Singala Budistlerinin oylarının yüksek bir yüzdesi ile kazandı ve eski cumhurbaşkanı olan kardeşi Mahinda’yı başbakan olarak atadı. O zamandan beri, her fırsatta, cumhurbaşkanı bu çoğunluğa olan bağlılığını yineledi ve İslami aşırılıkla mücadele konusundaki eylemlerinin ana hatlarını çizdi ve hükümet Müslüman karşıtı politikalar ile ilerledi.
Bu bağlamda, burka yasağı da dahil olmak üzere son zamanlardaki Müslüman karşıtı hükümet faaliyetlerinin telaşı, yalnızca COVID-19 cenazelerindeki pozisyon değişikliğinden kaynaklanan sonuçları hafifletmekle kalmıyor, aynı zamanda Rajapaksa yönetiminin devam eden başarısızlıklarının dikkatini dağıtmaya da hizmet ediyor. Kabine, büyük bir vergi dolandırıcılığı yüzünden öfkeyle karşı karşıya, ormansızlaşma iznine muhalefet artıyor ve ekonomik kriz nedeniyle halkın endişesi artıyor. Popülariteleri düşmeye devam ederse Müslüman karşıtı faaliyetlerin artması muhtemeldir.
Ancak hükümetin Müslüman karşıtı politikaları geri tepiyor olabilir. Mart ayında, BM İnsan Hakları Konseyi’nde (UNHRC) bir yenilgiye uğradı ve BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği’ne iç savaş sırasında işlenen savaş suçlarına ilişkin bilgi ve delilleri toplama ve koruma yetkisi veren bir karar kabul edildi. Önergenin başlıca nedeni, oy kullanmakta çekimser kalan bazı Müslüman çoğunluklu ülkelerden hükümete desteğin kaybedilmesi nedeniyle gerçekleşti. Karar, hükümetin COVID-19 müdahalesinde Müslümanlara yönelik muamelesine ve azınlıkların devam eden marjinalleştirilmesine atıfta bulundu.
Mevcut hükümetin seçim bölgesini etno-dini düşmanlık dışında herhangi bir şey etrafında harekete geçirememesi, Sri Lanka’nın bağımsızlık sonrası siyasetinin uzun vadede devam edecek gibi görünen bir mirasıdır. UNHRC kararı memnuniyetle karşılanan bir gelişmeydi. Ancak, ülkedeki azınlıkların gelecekteki görünümü kasvetli olmaya devam ediyor. Yıkıcı bir savaştan on yıl sonra Sri Lanka yönetimi geçmişinden ders aldığına dair çok az kanıt gösteriyor.