Son Dakika
Merkel'in vedası: 16 yıl boyunca Almanya'yı zirvede tuttu
Sadece Almanya değil, Avrupa siyasetinde de iz bırakan Angela Merkel'in 16 yıllık Başbakanlık dönemi, bugün yapılan genel seçimlerle sona eriyor. 16 yıl önce Almanya'nın en genç ve ilk kadın Başbakanı olan Merkel, Alman siyasetinde kendini kanıtlayarak 4 dönem üst üstte koltukta kalmayı başardı. İşte Almanya için ilklerin şansölyesi olan Merkel'in portresi.
Almanya 2005 yılından beri iktidarda olan Angela Merkel'e veda ediyor. Almanya'nın en genç ve ilk kadın şansölyesi olarak koltuğa oturan Merkel, sadece ülke değil Avrupa siyasetine de damga vuran bir siyasi lider olarak görevi devretmeye hazırlanıyor.
DOĞU ALMANYA KÖKENLİ BİR FİZİKÇİ
Doğu Almanya kökenli olan Angela Dorothea Kasner Sauer Merkel, 1954’te Hamburg'ta dünyaya geldi. Babası Horst Kasner bir Protestan papazıydı. Çocukluğunun geçtiği Templin kasabası soğuk savaş döneminde sosyalist kampta yer aldığı için çok iyi derecede Rusça öğrenmişti.
1973-1978 arasında Leipzig Üniversitesi'nde fizik bölümününde okudu. 1987'den 1990'a kadar Doğu Almanya Bilimler Akademisi'nde akademisyen olarak görev yaptı. 1986'da kuantum kimyası üzerine hazırladığı tezle doktorasını tamamladı.
BERLİN DUVARI'NIN YIKILMASI SONRASI SİYASETE GİRDİ
Angela Merkel, 1989 yılında Doğu ile Batı Almanya'yı birbirinden ayıran Berlin Duvarı'nın yıkılışının ardından siyasete adım attı. Demokratik Uyanış (Demokratischer Aufbruch) Partisi'ne katıldı.
Doğu ve Batı Almanya'nın birleşmesinden iki ay önce, Ekim 1990'da onu iktidara taşıyan partisi Hristiyan Demokratik Birliği'ne (CDU) katıldı. Siyasi kariyeri bu tarihten sonra hızla ilerledi. Aralık 1990'da yapılan Birleşik Almanya'nın ilk genel seçimlerinde, Alman Federal Meclisi Bundestag'a girdi.
1991 yılında dönemin Başbakanı Helmut Kohl'ün kabinesinde Kadın ve Gençlik Bakanı olarak görev yaptı. Üç yıl sonra Çevre ve Nükleer Güvenlik Bakanlığı görevinde yer aldı.
REFORMUN PARLAYAN YILDIZI
Eylül 1998 seçimlerinde CDU, iktidarı Gerhard Schröder liderliğindeki Sosyal Demokrat Parti'ye (SPD) kaptırdı. Bu yenilgi CDU’nun içinde bir reform sürecini başlattı. Angela Merkel 7 Kasım’da partinin genel sekreteri seçildi.
1999’un sonlarında CDU’yu sarsan gizli finansman skandalının ardından Merkel, yayımladığı açık mektupta taze bir başlangıç için çağrı yaptı. Bu onun yıldızının parladığı gelişme oldu. Angela Merkel Nisan 2000’de CDU’nun başkanlık koltuğuna oturdu. Partinin ilk kadın başkanı olmasının yanı sıra, Katoliklerin etkisindeki CDU’nun ilk Protestan başkanı oldu.
PARTİSİ ERKEK ADAYA DESTEK VERDİ
Merkel 2002 seçimlerinde şansölye adayı olmak istedi. Ancak partisinde çoğunluk, ittifakın diğer partisi Hristiyan Sosyal Birliği’nin (CSU) adayı Edmund Stoiber’e destek verdi. CDU-CSU ittifakının seçimi küçük bir farkla kaybetmesi sonucunda Merkel muhalefetin lideri oldu.
İktidardaki SPD’ye destek azalınca ülke erken seçime gitti. Eylül 2005'teki genel seçimlerde Merkel Schröder'le karşı karşıya geldi. Sonuç neredeyse eşitti. Her iki partinin aylar süren koalisyon ortağı arayışlarının sonuçsuz kalınca taraflar Angela Merkel’in liderliğinde "büyük koalisyon" hükümeti kurma konusunda anlaştı.
İLKLERİN LİDERİ
Angela Merkel 22 Kasım 2005’te Almanya Şansölyesi oldu. Başbakanlık koltuğuna oturduğu yıl 51 yaşındaydı. Ülkenin hem en genç başbakanı hem de ilk kadın lideri oldu. Onu ilkler arasına koyan bir konu daha vardı: Bu siyasi pozisyona gelen ilk Doğu Almanya kökenli figürdü.
İKİNCİ DÖNEMDE DAHA GÜÇLÜ GELDİ ANCAK SORUNLAR BÜYÜDÜ
Merkel artık AB'nin ekonomik olarak en güçlü ülkesini yönetecekti. Liderliğini yaptığı CDU-CSU koalisyonu, 27 Eylül 2009 seçimlerinde yüzde 33,8 oranında oy alırken, SDP o tarihe kadarki en büyük yenilgisini aldı. Koalisyon için Hür Demokrat Parti (FDP) ile anlaşan Merkel ikinci döneminde daha güçlü bir konumu garantiledi.
Merkel’in ikinci dönemindeki en önemli sorun, Euro Bölgesi borç krizi oldu. Şansölye, AB içinde Fransa Cumhurbaşkanı Nicolas Sarkozy ile el ele verdi; Avrupa ekonomisinin iyileştirilmesi için kemer sıkma politikalarına başvurdu.
ÜÇÜNCÜ SEÇİMDEN ZAFERLE ÇIKTI
Eylül 2013’teki federal seçimlerde CDU-CSU ittifakı önemli bir zafere imza attı. İttifak oyların yüzde 42’sini kazandı. Çoğunluğu yakalamayı küçük bir farkla kaçırınca 2 ay süren zorlu müzakereler başladı. 2 ayın ardından Merkel SDP ile yeni bir "büyük koalisyon" kurulması konusunda uzlaştı.
Böylece Angela Merkel, savaş sonrası Almanya’nın 3 dönem görev yapan üçüncü lideri oldu.
Üçüncü döneminde Merkel’in karşılaştığı krizlerin başında Ukrayna’daki batı yanlısı protestolar geliyordu. Rusya’nın protestolarla başlayan sürecin ardından Kırım’ı yasa dışı ilhakı ve Ukrayna’nın doğusunda ayrılıkçılara destek vermesi Rusya-AB ilişkilerinde büyük bir krize neden oldu. Krizin çözümü için çok taeraflı müzakere yürüten Merkel, AB’nin Rusya’ya karşı yaptırım uygulama kararında kritik figürdü.
MERKEL'İ YIPRATAN KRİZ: GÖÇMEN KRİZİ
Rusya krizi sonrası belki de Merkel için siyasi hayatının en çetin savaşı sıradaydı: Göçmen krizi. 2015 yılında Avrupa Birliği, Suriye ve Afganistan başta olmak üzere Orta Doğu’daki savaşlardan kaçarak Avrupa kapısına dayanan yüz binlerce sığınmacıyla karşı karşıya kaldı. Birlik çaresiz, Merkel güçlüydü.
Birçok Avrupa Birliği ülkesi sığınmacılara sınırlarını ve kapılarını tamamen kapattı. Merkel ise, çoğu Suriyeli yüz binlerce sığınmacıya Almanya’nın kapılarını açtı. Bir yanda da Türkiye başta olmak üzere göç rotasındaki kritik ülkelerle anlaşmalar sağlayarak göçmen akınını durdurmaya çalıştı.
Ancak AB'nin kapılarını kapadığı göçmenlere kapıyı kısmen açan Merkel, göçmen yanlısı politikalarının bedelini sandıkta ödemek zorunda kaldı.
MÜLTECİ POLİTİKASI OY KAYBETTİRDİ
Ülkede sığınmacı sayılarının artması sonrası göçmen karşıtı aşırı sağ partiler güç kazandı. Aşırı sağcı Almanya için Alternatif Partisi’nin (AFD) oyları yükselidi. Merkel’in liderliğindeki ittifakın oyları düştü.
Eylül 2016’daki bölgesel seçimlerde AFD, Merkel’in memleketi Mecklenburg-Vorpommern’de CDU’nun önüne geçerek ikinci parti seçildi. İki hafta sonra ise CDU Berlin’de düzenlenen seçimlerde o tarihe kadarki en kötü yenilgisine uğradı ve yerel yönetimin dışında kaldı.
Ancak bu durum Merkel'e geri adım attırmadı. Şansölye politikalarını sürdürdü.
DÖRDÜNCÜ DÖNEM: AŞIRI SAĞA KARŞI OY KAYBI
24 Eylül 2017’deki genel seçimlerde hem CDU-CSU ittifakı ve hem de ülkenin en büyük ikinci partisi SPD son 70 yılının en kötü performansını sergiledi. Almanya’nın en büyük 2 partisinin toplam oyu yüzde 50 eşiğini zorlukla aştı.
Mülteci krizi sonrası yapılan seçimin en dikkat çekici sonucu ise aşırı sağcı AFD’nin 3’üncü parti olarak çıkmasıydı. Alınan bu sonuçla aşırı sağcı faşist parti AFD ilk kez Federal Meclis Bundestag'a girdi.
Aylar süren müzakerelerin ardından SPD Merkel’in hükümet önerisini kabul ederek, Şansölye'nin dördüncü döneminin önünü açtı.
SON DÖNEMDE SAĞLIK SORUNLARIYLA GÜNDEME GELDİ
Merkel, eyalet seçimlerindeki yenilgilerin ardından, Ekim 2018'de bir sürpriz yaparak başkanlık ve başbakanlık görevleri için yeniden aday olmayacağını açıkladı. Merkel’in kararının ardındaki sebeplerden birinin kameralara yansıyan titreme nöbetleri olduğu konuşuldu.
Aralık 2018'de yapılan kurultayda Merkel'in işaret ettiği Annegret Kramp-Karrenbauer, genel başkan seçildi. Ancak partiyi istenilen düzeyde toparlayamayan ve eleştiri oklarını üzerine çeken Kramp-Karrenbauer, Şubat 2020'de genel başkanlıktan ayrılacağını duyurdu. Karrenbauer'in ardından partini 33. genel kurulunda yine Merkel'in desteklediği Armin Laschet genel başkan seçildi.
MERKEL'İN TÜRKİYE POLİTİKASI NASILDI?
Angela Merkel göreve geldiği ilk günden bu yana Türkiye ile güçlü bir diyalogdan yana olsa da, Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne üyeliğine açık bir şekilde karşıydı. Aslında Merkel iktidara geldiğinde Türkiye AB üyesi olmanın eşiğindeydi. AK Parti yönetimi birçok reformu hayata geçirerek hem ekonomik hem siyasal hem de sosyal alanlarda yenilikler getirmişti. Türkiye’nin AB üyeliğindeki en büyük destekçilerinden biri de Merkel’in selefi Schröder’di. Ancak Merkel Türkiye’nin üyeliğine karşı çıktı. Türkiye için üyelik değil özel bir statü önerdi. ‘İmtiyazlı ortaklık’ tezini savundu.
Mülteci krizi sırasında Almanya liderliğindeki Avrupa Birliği ile Türkiye arasında yoğun bir müzakere süreci yürütüldü. Ancak 2016 yılında imzalanan Geri Kabul Anlaşması tam olarak hayat geçirilemedi. Merkel, Türk vatandaşlarına yönelik vize serbestisi ve yeni müzakere fasıllarının açılması konularında yapıcı adımlar atmadı.
Merkel döneminde ilişkiler 2017 referandumunda kopma noktasına geldi. Türk politikacılara Almanya’da konuşma yasağı büyük bir krize neden oldu.
MERKEL ŞİMDİ NE YAPACAK?
16 yıldan bu yana Almanya’yı yöneten Merkel’in dönemi bugün yapılan seçimle sona erecek. Almanya Başbakanı, 16 yıl süren görevini bırakmasına günler kala, Almanya'nın kuzeydoğusunda bulunan Rotstock şehri yakınında Vogelpark Marlow isimli kuş parkını ziyaret etti. Park ziyareti sırasında Merkel'in üzerine çok sayıda kuşun konduğu anlarda çekilen kareler, Merkel'in veda pozları olarak yorumlandı.
Bundan sonra siyasette yer almayacağını açıklayan Alman lider, emekliliğe ayrıldığında "Hiçbir şey yapmayacağını" söylemişti.