DIN EN ISO 898-1, ASTM F606-1, DIN EN ISO 3506-1'e göre vidaları test ederken, çekme dayanımı, akma dayanımı, kopmada uzama veya sertlik gibi mekanik özellikler belirlenir.
En önemli bağlantı elemanlarından biri olan vidalar sadece endüstride değil, aynı zamanda günlük yaşamda da her yerde bulunur. Karmaşık makinelerin ve sistemlerin yanı sıra araçların ve binaların yapımını sağlarlar. Mekanik gerilmeler bu tür bağlantı noktalarında yoğunlaştığından vidaların bütünlüğü son derece önemlidir. Bu nedenle vidalar ve somunlar sıkı güvenlik gereksinimlerine tabidir.
Vidaların mukavemet sınıfları, nokta ile ayrılmış iki numara ile belirtilmiştir. Noktanın solundaki sayı, MPa cinsinden gerilme mukavemetinin 100'e bölünmesidir. Noktanın sağındaki sayı, akma dayanımı veya uzama dayanımı oranının on katını gösterir.
Örneğin, mukavemet sınıfı 9.8 olan bir vida aşağıdaki nominal değerlere sahip olacaktır:
- Nominal çekme dayanımı: Rm = 9 × 100 MPa = 900 MPa
- Germe sınır oranı: Re/Rm = 8 ÷ 10 = 0,8
- Akma dayanımı: Re = 0,8 × 900 MPa = 720 MPa
Bir somunun mukavemet sınıfı, somunun eşleştirilebileceği bir vidanın en yüksek mukavemet sınıfına karşılık gelen tek bir sayı ile tanımlanır. Mukavemet sınıfı 9 olan bir somun, örn. 9.8'e kadar bir vida ile eşleştirilebilir.
Çeşitli mekanik test yöntemlerinde, bitmiş ve bütün vidalar ve tam ve düşük yük kapasiteli vidalar arasında bir ayrım yapılır.
Bitmiş vidalar, imalat işlemlerini tamamlamış vidalardır. Bitmiş vidalar, imalat işlemlerini tamamlamış vidalardır.
Tüm vidalar, mil çapının "tamamen" tutulduğu bitmiş vidalardır. Biri tam mil vidalarından da bahsediyor. Bu isim, ince ve küçültülmüş şaft vidalarını ve içi boş vidaları kapsamaz.
Düşük yük kapasitesine sahip vidalar, aynı mukavemet sınıfının tipik geometrisine sahip vidalar gibi uç geometrileri (zayıf başlı vidalar olarak adlandırılır) nedeniyle genellikle tam olarak yüklenemez. Bu tür vidalar başında sıfır ile işaretlenmiştir.
Vidalar, endüstriyel uygulamaları için çok hassas olarak seçilmiş ve yapıya tam olarak oturtulmuş komponentlerdir. Bunun için, aynı zamanda, vidanın emniyetinde, çekme gerilimi modüllerinde elastik gerilme modülünün ve elastik gerilmenin sınırlarının tam olarak belirlenmesi için gereklidir. Bundan dolayı güvenli bir vida bağlantısı için sınır kuvvetleri belirlenir.
Tüm varyantlarında (Bölüm 9.1-5 ve 9.7) çekme testi ISO 6892-1'e uygun olarak yapılmalıdır. Test hızı 25 mm/dk'yı geçmemelidir. Ek olarak, akma noktası veya uzama noktası belirlenirken maksimum 10 mm/dak test hızı uygulanır.
Bütün vidalar için, akma mukavemetini, gerilme mukavemetini ve kopmada uzamayı belirlemek için bölüm 9.2 ve 9.3'te tanımlanan testler tek bir çekme testinde birleştirilebilir.
Test kuvveti testi (Bölüm 9.6), yalnızca amaçlanan test kuvvetine kadar gerçekleştirilen bir çekme testidir. Kesin test kuvveti diş, vida çapı ve mukavemet sınıfına bağlıdır. Bunlar, ISO 898-1'deki bir tabloda listelenmiştir.
Test kuvvetini uygularken, 3 mm/dak. test hızı aşılmamalıdır. Kuvvet 15 saniye tutulur ve testten sonra vida ±12,5 μm'lik izin verilen ölçüm belirsizliği dahilinde herhangi bir plastik gerilme göstermezse testten geçilir.
Bir test cihazın boyutlandırırken, test edilecek vidaların boyutu ve mukavemeti belirleyicidir.
Sertleştirilmiş numune yuvalarının kullanılması, bitmiş vidaların yanı sıra döndürülmüş vidalar ve dişli pimlerin verimli bir şekilde test edilmesini sağlar. Numune, ilgili alıcı üzerinden önden girişli numune tutucularına itilmekte ve kendini test eksenine merkezlemektedir. Eğik çekme testi için, eğik baş montajları 4°, 6° ve 10 °'lik açısal artışlarla mevcuttur.
Uzama limitlerini belirlemek için bir ekstansometre gereklidir. Tüm tipik ekstansometreler, macroXtens gibi temas eden versiyonlardan temassız videoXtens modeline kadar bükülmüş vidalarda çekme testi için kullanılabilir.
Vickers sertlik testi için minimum HV 10 yük seviyesi geçerlidir. Brinell sertlik testi esas olarak HBW 1/30 veya HBW 2,5/187,5 ile gerçekleştirilir. Rockwell sertlik testinde, dayanım sınıfı 4.6 - 6.8 olan vidalar için ölçek B (HRB) ve 8.8 - 12.9 mukavemet sınıfları için ölçek C (HRC) kullanılır. Bir tahkim durumunda, Vickers sertlik testi referans olarak kullanılmalıdır.
Sertlik, enine kesitte veya yüzeyde ölçülür. İlk durumda, diş alanından kesitsel bir numune alınır. Vida ekseni yakınında baskılar yapılır ve ortaya çıkan sertliğe aynı zamanda çekirdek sertliği de denir. Yüzeyde sertlik ölçülürse, tüm kaplamalar kaldırıldıktan sonra bu, düz bir yüzeyde (örneğin baş üzerinde, en üstte veya dişsiz şaft üzerinde) yapılmalıdır.
Yeniden temperleme testinde, Vickers sertliği ısıl işlemden önce ve sonra ölçülür. Sertlik 20 Vickers biriminden fazla düşmemelidir.
Dekarbürizasyon testi ve karbürizasyon testi sırasında Vickers sertliği, diş ekseni boyunca uzunlamasına bir kesitte 2,942 N (HV 0,3) test kuvveti ile ölçülür, yüzeyden farklı mesafelerde tanımlanan üç noktada diş bölgesinde test edilir. Ölçülen değerlerdeki çok küçük veya çok büyük farklılıklar, dekarbürizasyon veya karbürizasyon gösterir.
Baş darbe testinde, vida önceden delinmiş bir katı bloğa belirli bir açıyla yerleştirilir. Vida başı, ani baskı ile belirli bir açıyla bükülür ve sonrasında herhangi bir çatlak belirtisi göstermemelidir. Bu test, esas olarak eğri çekme testi için çok kısa olan vidalar üzerinde gerçekleştirilir.
Çentikli çubuk darbe testi, yalnızca bir ürün standardında gerekliyse veya üretici ile müşteri arasında kararlaştırılmışsa vida testinde kullanılır.