Hadis çeşitleri; Allah Rasulunun (s.a.v.) söylediği sözler, davranışları, görüp sessiz kaldığı hal ve davranışlar, Allah Rasulunun (s.a.v.) yaradılış özellikleri ve huy ve ahlakıyla ilgili bilgilerin hepsine hadis denir.
Sözlükte sünnet kelimesi yol ve gidişat anlamlarına gelmektedir. Sünnet "Allah Rasulunun (s.a.v.) uyguladığı fiiller " manasında, hadis ise "Allah Rasulunun(s.a.v.) söylemiş olduğu söz" manalarında kullanılmışsa da, günümüzde sünnet Allah Rasulunun (s.a.v.) sözleri ve fiilleri, gördüğü ve duyduğu, susarak onayladığı olayların tamamını anlatan bir terim olmuştur. Bu tanım usulcülere göre sünnetin tarifidir. Hadisçiler ise hadis ile sünneti aynı şekilde tanımlarlar ve eş anlamı olarak kullanırlar.
Hadisin yapısı;
Hadis iki ana bölümden oluşmaktadır; Sened ve metin.
Sened; ravilerin isim zinciridir.
Metin; hadisin anlatıldığı asıl kısmıdır.
Hadis çeşitleri;
Kabul veya red açısından;
Makbul hadis; ravisinin doğruluğu ve eminliği kabul edilmiş olan ve kendisiyle amel etmeyi gerektiren hadistir.
Merdud hadis; ravisinin doğruluğu ve eminliği konusunda eksiklik olan ve kendisiyle amel etmeyi gerektirmeyen hadistir.
Amel edilip edilmemesi konusunda karar verilemeyen hadisler de merdud hadistir.
Ravi sayısı açısından hadis çeşitleri;
- Mütevatir Hadis
- Ahad Hadis
- Meşhur Hadis
Mütevatir hadis; yalan üzerinde birleşmeleri mümkün olmayan raviler topluluğunun, kendisi gibi yalan üzere birleşmesi mümkün olmayan başka bir ravi topluluğuna naklettiği, işitmeye ve görmeye dayanan hadistir. Kur'an-ı Kerim, namaz, veda hutbesi gibi...
Ahad hadis; mütevatir hadisin şartlarını taşımayan hadistir. Hadislerin büyük bir çoğunluğun ahad hadislerden oluşmaktadır .
Meşdur hadis; Başlangıçta ahad hadis özelliği taşırken, daha sonraki nesillerde tevatür derecesine ulaşan hadisler vardır. Bu hadislere "meşhur hadisler" denir. Meşhur hadisleri her nesilden en az iki ravinin nakletmesi gerekmektedir .
Sıhhat ve hüküm açısından hadis çeşitleri;
- Sahih Hadis
- Hasen Hadis
- Zayıf Hadis
Hadislerin sıhhat ve hüküm açısından ahad hadisler üç kısma ayrılmaktadır: sahih, hasen, zayıf.
Adil ve zabt sahibi ravilerin ortak bir senedle rivayet ettikleri içinde şazz ve muallel olmayan hadise sahih hadis denir .
Hadislerin sıhhat açısından ikinci gruptaki hadisler hasen hadislerdir. Bu hadisler zabtı gevşek olan ravilerin muttasıl senedle rivayet ettikleri içinde şazz ve muallel olmayan hadislerdir .
Sahih hadis ve hasen hadisin şartlarını taşımayan hadisler "zayıf hadistir"
Hadislerde zayıflık sebebi;
- Senedde kopukluk bulunması
- Ravide söz ve davranışlarında değişken bir halin bulunması