4Tarım ve Sanayi arasındaki teknolojik dualitenin yarattığı engeller Engellerden ilki, ülkede faaliyet gösteren yabancı sermayenin, özellikle sanayi sektöründe yarattığı karını, kendi ülkesine transfer etmesi sonucunda, bir süre sonra ev sahibi ülkenin yatırım ve tasarruf düzeylerindeki azalmanın yaratacağı engeldir,ikinci engel, kırsal ya da para ekonomisine geçememiş olan kesimde, üretim emek-yoğun ve değişken teknik katsayılara (değişken sermaye-emek oranı) sahipken, teknolojik anlamda daha gelişmiş olan sanayi sektörü sermaye-yoğun ve sabit teknik katsayılara sahipse, sanayi sektöründeki teknoloji, tarımdaki gelişmeyi engelleyebilir.
5Ele alacağımız modeller Lewis’in Sınırsız Emek Arzı modeliRei-Fanis modeliHarris-Todaro modeliMyrdal’ın Geri İtme modeli
6William Arthur Lewis (1915 - 1991) Doğum yeri: Saint LuciaÇalışma Alanları: Kalkınma ekonomisi, dünya ekonomisi tarihiBüyük Britanya’nın bir kolonisi olan St. Lucia’da doğan Lewis, kolonide yaşayanlara Britanya hükümetinin getirdiği sadece avukatlık veya tıp okunabilir sınırlamasının dışına çıkmak için, LSE’ye yazılır. Doktorasını da LSE’de tamamladıktan sonra, 1939’da LSE’de başlayan akademik kariyerini 1948’de Manchester üniversitesinde sürdürür ve daha sonra 1963’de Princeton üniversitesine geçer. 1948’e kadar sanayi iktisadı alanında, daha sonra dünya ekonomisi tarihi ve kalkınma ekonomisi alanlarında çalışır. 1979’da Nobel ekonomi ödülünü almıştır.Çeşitli Çalışmaları:1949. Economic Survey 1919–1939. London: Allen and Unwin.1954. “Economic Development with Unlimited Supplies of Labour.” Manchester School 22 (May): 139–191.1955. The Theory of Economic Growth. London: Allen and Unwin.1965. Politics in West Africa. London: Allen and Unwin.1980. “The Slowing Down of the Engine of Growth.” Nobel Lecture. Printed in American Economic Review 70, no. 4: 555–564.
7Lewis’in Sınırsız Emek Arzı Modeli tarımda düşük marjinal verimlilikHızlı nüfus artışıTarımda giderek daha küçük parçalara bölünen arazi yapısıKapitalist olan ve olmayan sektör
8KAPİTALİST SEKTÖRKapitalist sektör, ekonominin sermayeyi yeniden üretebilen, bunun için kapitaliste pay verebilen ve kar amacıyla ücretli emek istihdam eden sektör
9KAPİTALİST OLMAYAN SEKTÖR Kapitalist olmayan sektör ise, ekonominin sermayeyi yeniden üretemeyen ve kar amacıyla emeği kiralamayan sektördür
10Lewis’in Sınırsız Emek Arzı Modeli Emek MiktarıN3N2N1WAD1 D D3SPOÜcret ve Marjinal Ürün
14Harris-Todaro Modeli ve Enformel Sektörün Oluşumu
15Göçü belirleyen faktörler Terk edilen ve/veya göç edilen bölgenin ücret ve/veya gelir düzeyi,İki bölge arasındaki ücret ve/veya gelir farklarıSiyasi/terör olaylarıHer iki bölgenin kentleşme oranlarıCoğrafi uzaklıkİşsizlik oranlarıGöç edilen bölgede yaşayan/ikamet eden akraba/arkadaş sayısıTicari hayatın zenginliği/hareketliliği
18Dünyada Gelir Durumlarına ve Bölgelere göre Kentleşme Oranları 1950-2015 197019902000200520102015Dünya29.035.943.046.748.750.852.9GÜ52.164.671.273.274.175.276.4GOÜ188.8.131.52.342.945.548.0AGÜ7.313.121.024.726.731.6Afrika14.723.432.036.238.340.542.8Asya16.822.731.937.139.842.545.3Avrupa50.562.670.671.772.272.973.9K.Amerika63.973.875.479.180.782.183.4
20Megakentlerin Nüfusları (milyon) ve Sorunları 199520052015ProblemiTokyo / Japonya26.835.536.2DepremMumbai / Hindistan15.118.822.6Muson yağmuru ve selMeksika / Meksika16.619.220.6KirlilikSan Paolo / Brezilya16.518.620.0Suç ve kargaşaSeul / Güney Kore13.413.813.5Aşırı kalabalıkLagos / Nijerya10.311.717.0Hijyen ve atıklar
21ABD’nin Başlıca Kentlerindeki Trafiğin Yıllık Maliyeti, 2003 Kişi Başına Yıllık Gecikme (saat)Trafik Tıkanıklığı Maliyeti (milyon $)Los Angeles9310.686San Francisco722.605Washington DC692.465Atlanta671.754Houston632.283New York496.780
22ILO’nun 1972 Kenya Raporuna Göre Enformel Sektörün Özellikleri Piyasasına giriş son derece kolaydır,Daha çok kendi öz kaynaklarına dayanarak iş yapar,Çoğunlukla aile işletmeciliği şeklindedir,Faaliyetleri küçük ölçeklidir,Emek-yoğun üretimi ve kopya teknolojileri kullanır,İçerisinde yer alanların vasıflılığı çoğunlukla formel (resmi) eğitim sistemi dışında edinilmiştir,Düzenlenmemiş ve son derece rekabetçi piyasalardır.
25Uluslararası Merkez-Çevre Modelleri Prebisch ModeliSeers Modeli
26Prebisch ModeliUluslararası ülkeler/bölgeler arasındaki eşitsizlikleri dış ticaret ve ödemeler bilânçosu üzerindeki etkiler yoluyla inceleyen ilk modellerden biridir.2x2 şeklinde, iki ülke iki mallı bir modeldir.Gelişmiş/merkez ülke, gelir esnekliği birden büyük olan imalat sanayi malları üretir ve ihraç eder.Geri kalmış/çevre ülkesi, tersine gelir esnekliği birden küçük birincil malların üretimini ve ihracatını yapar.
27Prebisch Modeli - Örnek İmalat sanayi mallarına olan gelir esnekliği, em = 1.3Birincil mallara olan gelir esnekliği, ep = 0.8m: merkez ülke,p: çevre ülke,e: esneklikBaşlangıçta, her iki ülkenin de, yani hem merkez (c) hem de çevre (p) ülkesinin aynı büyüme oranına (g) sahip olduklarını varsayalım:gc = gp = 3.0Merkez ve çevre ülkelerinin ihracat (x) ve ithalatlarının (m) büyüme oranlarını hesaplayalım.
28Prebisch Modeli - Örnek Merkez için:Çevre için:Model yardımıyla, çevre ülkesinin cari işlemler dengesini sağlayacak büyüme oranını bulalım:mp = xp veya gp . em = xp varsayımından hareket edelim:Dolayısıyla, merkez ülkesinin yüzde 3 büyümeye devam etmesine karşın, çevre ülkesi yüzde büyüme ile sınırlanmış olacaktır.
29Prebisch Modeli - Örnek Çevre ülkesinin ihracatını gc.ep şeklinde yazdığımızdan, aşağıdaki eşitliği de yazabiliriz:Bu eşitliğin her iki tarafını da gc’ye bölersek, bu ülkelerin nispi büyüme oranlarının, iki ülkenin ürettiği malların taleplerinin gelir esneklikleri oranına eşit olduğu sonucuna ulaşırız:Ödemeler bilânçosundaki cari işlemler dengesinin sağlanması bir zorunluluk olduğu sürece, yani nispi fiyatlardaki değişmeleri bu açıkların kapatılmasına yönelik bir uyarlama mekanizması olarak kullanmadığımız sürece, bu sonuç geçerli olacaktır.
30Seers ModeliMerkez-çevre ülkeleri farklılıklarını ön plana çıkartan modellerden biridir.Prebisch modelinde olduğu gibi, Seers de, birincil mallar ihracatçısı ülkelerin ekonomik büyümelerinin sanayi malları ihracatçısı ülkelerin ekonomik büyümelerinden daha yavaş olduğu gözleminden ve bunun açıklama çabasından yola çıkar.Seers çalışmasının iki amacı olduğundan söz eder:Büyüme oranları arasındaki uluslararası farklılığı etkileyen temel unsurların sistematik bir analizini yapmak.Bir dünya modeli vasıtasıyla, sanayileşmiş ve birincil-mallar üreticisi ülkeler arasındaki ilişkiye bir ışık tutmak.
31Modelin varsayımları: Seers ModeliModelin varsayımları:Ekonomi kapalı bir ekonomidir.Nüfus sabittir.Ekonominin sadece tüketim malları üretir.Üretilen her bir ürün için yapılan harcama ( C1, C2,....) toplam gelirin (Y) doğrusal bir fonksiyonudur.Dolayısıyla,
32Seers Modeli Seers, dünya ekonomisini iki bölgeye ayırır: S: Kuzey Amerika ve AvrupaP: Sovyetler Birliği dışındaki dünyaVarsayımlara ilave olarak her iki bölgede de her bir ürünün ithal girdi/mal içeriklerinin () sabit olduğu varsayılır.Uluslararasında herhangi bir sermaye, kar veya faiz transferi yoktur, her iki alan arasındaki ticaret dengededir ve s bölgesinde gelir üssel olarak artar.Yani;
33Seers Modeli S ve P bölgelerinin ithalat fonksiyonları: Burada sırasıyla B ve b bölgelerin marjinal ithalat oranlarını göstermektedir.Yapılan varsayım gereği, ticaret dengede olduğundan, Ms = Mp dir.Yani,
34Seers ModeliZamanla iki bölge arasında oluşan gelir farklılığına ne olacaktır?P bölgesinin gelirinin gibi bir oranda arttığını düşünelim.Bu durumda, S bölgesinin geliriartacaktır; burada Ys0 ilk gelir düzeyini göstermektedir.Eşitliği yeniden yazarsak:Denklemin zaman göre türevini aldığımızda: