"Akıllı insanda rutin, ihtirasın işaretidir"
W.H.Auden
Büyük yazarların çalışma programları, nasıl yaşadıkları, nelerden ilham aldıkları, daha yaratıcı ve verimli olmak için nasıl bir yol izledikleri her zaman ilgimi çeken bir konu olmuştur. Okumaya ve yazmaya gönül vermiş her edebiyat düşkünü, usta yazarların günlük yaşamlarının sıradan detaylarını; kaç saat uyuduklarını, çalışmaya ve kendilerine ayırdıkları özel zamanları öğrenmekten her zaman keyif almıştır.
Tüm bu konuların detaylı bir biçimde işlendiği bir kaynak arayışında olursak, Mason Currey'nin "Günlük Ritüeller" isimli kitabı karşımıza çıkmaktadır. Mason Currey bu kitabında son dört yüz yılın büyük zihinlerinden bazılarının çalışmaya nasıl koyulduklarını, eserlerini oluştururken yirmidört saati nasıl kullandıklarını, bir tam gün içindeki rutinlerini hoş bir dille ele alıyor. Currey kitabı yazarken sık sık Kafka'nın 1912 yılında Felice Bauer için yazdığı mektupta yer alan bir cümlesini düşündüğünü söylüyor. Franz Kafka mektubunda "Zaman kısa, direncim sınırlı, ofis kabus gibi, evim gürültülü; ve şayet keyifli, basit bir hayat mümkün değilse ustaca manevralarla kendime yer açmaya çalışmak zorunda kalıyorum" diyor.
Buyurun büyük yazarlardan bazılarının günlük ritüellerine; keyifli okumalar olsun...
Gustave Flaubert(1821-1880)
Flaubert beş yılda bitirdiği eseri Madam Bovary'i, 1851'de annesinin Fransa'daki evine döndükten kısa bir süre sonra yazmaya başlıyor. Her sabah onda uyanıyor ve zili çalarak ona gazetesini, mektuplarını, bir bardak soğuk suyunu ve piposunu getiren hizmetçisini çağırıyor. Mektuplarını açıyor, suyunu içiyor ve piposundan birkaç nefes çekiyor Flaubert. Sonra başının üstündeki duvara vurarak, kendisi kalkmaya karar verene dek sohbet etsinler diye annesini yanına çağırıyor. Çok sıcak bir banyonun ardından, hafif bir öğünden oluşan geç kahvaltısı için yemek odasında ailesine katılıyor. Sonra ailece dışarı gezmeye çıkıyorlar ve evin arkasındaki düzlüğe tırmanıp kestane ağacının altında sohbet ediyorlar. Öğleden sonra evde onlarla kalan beş yaşındaki yeğenine tarih ve coğrafya dersi veriyor, dersten sonra akşam yediye kadar okuyor. Yemekten sonra dokuz-on gibi annesi yatağa gidene kadar onunla sohbet ediyor ve ardından çalışmaya başlıyor. Bu düzen kesintisiz devam ediyor.
Ernest Hemingway(1899-1961)
Hemingway her zaman günün ilk ışıkları ile uyanıyor. Bir kitap ya da öykü üzerinde çalışırken, sabahın ilk ışıkları ile birlikte yazmaya koyuluyor. Her yazma seansına iki numaralı yirmi tane kalemin ucunu açarak başlıyor. Üstünde bir daktilo ve onun üstünde bir okuma levhası olan göğüs hizasındaki bir kitap rafına dönük ve ayakta yazıyor. Ilk müsveddeleri, levhanın üstünde eğik duran pelür daktilo kağıtlarına kalemle yazıyor, çalışma iyi gittiğinde panoyu kaldırıyor ve yerine daktilosunu koyuyor.
Haruki Murakami(d.1949)
Murakami roman yazdığı zamanlarda, sabah dörtte kalkıp kesintisiz beş-altı saat çalışıyor. Öğleden sonraları koşuyor ya da yüzüyor, günlük işlerini hallettikten sonra kitap okuyor, müzik dinliyor. Her akşam saat dokuzda yatıyor. Murakami 2004 yılında The Paris Review'a verdiği röportajda, her gün aksatmadan bu rutini sürdürdüğünü belirtiyor ve programının sosyal yaşama pek imkan tanımamasını bir dezavantaj olarak gördüyse de, "Her yeni kitabım öncekinden iyi olduğu sürece, ne tür bir yaşam biçimi benimsersem benimseyeyim, okurlarım bunu kabul edecektir" diyor.
Franz Kafka(1883-1924)
Kafka, 1908 yılında Prag'da İşçi Kaza Sigortası Enstitüsü'nde sabah sekizden öğlen ikiye kadar çalışmasını gerektiren bir iş buluyor. Ikiden üçbuçuğa kadar öğle yemeğine çıkıyor, ardından eve gidip akşam yedibuçuğa kadar uyuyor. Kalkınca on dakikalık bir egzersizin ardından bir saat yürüyüşe çıkıyor ve daha sonra kızkardeşleri ile akşam yemeği yiyor. Akşam onbuçukta yazmaya başlıyor ve gece üçe kadar çalışıyor. Gece üçte hafif bir egzersizin ardından banyo yapıyor ve yatağa giriyor. Kafka genelde kalbinde bir ağrı ve mide kaslarında seğirmelerle yatağa girdiğini ifade ediyor. Dört saatlik bir uykudan sonra sabah yedide kalkıp işine gidiyor.
Marcel Proust(1871-1922)
Proust, 1908 yılından ölümüne dek geçen sürede bütün hayatını, sonunda yedi cilt halinde basılan, neredeyse birbuçuk milyon kelimeye tekabül eden, muazzam romanı "Kayıp Zamanın İzinde"yi yazmaya adıyor. Proust tüm dikkatini işine verebilmek için toplumdan elini eteğini çekerek, zamanının çoğunu duvarları mantar kaplı yatak odasında geçiriyor. Gün boyunca uyuyor, geceleri çalışıyor ve sadece romanı için malzeme toplamak amacıyla dışarı çıkıyor. Uyanık kaldığı sürece aldığı tek besin hep aynı fırından alınan tek bir çörek ve iki fincan sütlü kahve. Daima aynı tabakta servis edilen çörek sayısı nadiren iki oluyor. Zayıf beslenme düzeni ve hareketsizliği yüzünden sürekli üşüyen Proust çalışırken ürpertisini geçirmek için yardımcısı tarafından peşpeşe getirilen sıcak su torbalarına ve birbiri üstüne omzuna attığı yumuşak yün kazaklarına güveniyor.
"Günlük Ritüeller" oldukça hoş bir derleme. Yazarın "Gündelik Rutinler" isimli blogundan derlenerek kitap halini almış bu eserinde çok sayıda yazar, bestekar, film yapımcısı ve ressamın bir günlük rutini yer alıyor. Her biri zevkle okunuyor. Bu okumalar ışığında; yazmaya gönül veren herkesin, yaşarken ve yaratırken kendisi için en iyi yöntemin ne olduğunu keşfetmesini dilerim.
Esra Pulak