Mars, Güneş’ten dördüncü gezegen ve Güneş Sistemi’ndeki en küçük ikinci gezegendir. Ayrıca Merkür’den daha büyüktür. Adı, Roma savaş tanrısı Mars’tan geliyor. Mars’la ilgili bazı ilginç gerçekler, ince atmosferi, iki küçük ayı ve jeolojisidir. Daha fazlasını öğrenmek için okumaya devam edin!
Mars’ın İnce Bir Atmosferi Var
Mars, Güneş Sistemi’nde atmosferi olan birkaç gezegenden biridir, ancak atmosfer son derece incedir. Az miktarda nitrojen ve oksijen içeren sadece %95 karbondioksittir. Atmosfer ayrıca eser miktarda argon ve su buharı içerir. Mars ayrıca çok tozlu, ozon tabakası yok. İnce atmosfere rağmen, gezegen hala önemli miktarda ısı ve radyasyona maruz kalıyor ve Mars’taki sıcaklık -55 C ile -67 C arasında değişiyor. Yaz aylarında, Mars’taki sıcaklıklar önemli ölçüde yükselir ve atmosferik basınç artar.
Mars ince bir atmosfere sahiptir, ancak yine de Dünya’nınkine kıyasla nispeten yoğundur. Mars, Ay’a Dünya’dan daha yakın olduğu için, atmosferi muhtemelen hızla dağıldı. Mars’ın atmosferi yapay olarak yaratılmış olsaydı, Dünya’daki atmosfere eşdeğer olurdu.
Mars’taki ince atmosfer, gezegenin Dünya’ya göre hareketinden kaynaklanmış olabilir. Bilim adamları daha önce Mars atmosferinin bir milibardan biraz daha fazla O2 içerdiğini düşünüyorlardı. Ancak daha yeni araştırmalar, Mars atmosferinin küçük CO2 kristallerinden oluşabileceğini öne sürdü. MAVEN uzay aracı şu anda bu değişiklikleri araştırıyor.
İnce atmosfere ek olarak, gezegen ayrıca dağlar ve vadiler ile kaotik bir araziye sahiptir. Mars’taki kutup kapakları mevsimlere göre değişir. Kutup kapakları esas olarak CO2 buzudur. Viking Lander ayrıca yaz aylarında atmosferik basıncın arttığını doğruladı. Mars’ın Tharsis ve Elysium bölgelerinde, her biri yaklaşık 500 km çapında ve yirmi beş kilometre yüksekliğinde birkaç eski koni volkanı vardır. Tektonik plaka hareketi olmadığından, bu volkanlar özellikle aşırıdır.
Dünya’ya Benzer Bir Kara Kütlesine Sahip
Mars ve Dünya, yörüngeleri çok farklı olmasına rağmen benzer kara kütlelerine sahiptir. Mars’ın yörüngesi, Dünya’nın yörüngesini çok daha yavaş bir şekilde dolaşır, bu nedenle güneş sisteminde Dünya’dan daha yavaş hareket eder. Örneğin, Mars, 687 Dünya gününe kıyasla 669 solluk bir yörünge periyoduna sahiptir. Mars ayrıca, Dünya atmosferindeki deniz seviyesindeki basıncın sadece %1’i kadar olan 0,4 ila 0,87 kPa basınç aralığı ile Dünya’dan daha ince bir atmosfere sahiptir.
Mars, Dünya’nın yaklaşık yarısı kadardır ve ekvator yarıçapı yaklaşık iki yüz on mildir. Dünya’nın yüzeyi Mars’ınkinin neredeyse iki katıdır ve okyanusları yüzeyin yüzde 71’ini kaplar. Öte yandan Mars’ta okyanus yoktur ve kutup bölgeleri büyük ölçüde yaşanmaz. Mars’ın 55.900 mil kare (144.780 kilometre kare) kara kütlesi vardır.
Mars, çeşitli bir manzaraya sahiptir ve Güneş Sistemindeki en büyük volkanlardan bazılarına ev sahipliği yapar. Ayrıca Valles Marineris adı verilen Güneş Sistemi’ndeki en büyük kanyona sahiptir. Borealis havzası, Mars’ın yüzde 40’ını kaplıyor ve büyük bir çarpma sonucu oluşmuş olabilir. Mars’ın kara kütlesi de Dünya’ya benzer bir atmosfere sahiptir, ancak düşük atmosferik basınç nedeniyle orada sıvı su bulunamaz.
Mars kara kütlesinde benzer olsa da, çekirdeğinin bileşiminde farklıdır. Çekirdek katı, metalik malzemeden, dış kısım ise sıvı malzemeden yapılmıştır. Çekirdek, kükürt de dahil olmak üzere hafif elementlerden yapılmıştır ve bu nedenle Dünya’nınkinden çok daha hafiftir.
Büyük Bir Volkanı Var
Mars’ın yüzeyi, Olympus Mons adlı devasa bir yanardağa ev sahipliği yapıyor. Volkan, dünyadaki en büyük volkandan en az 100 kat daha büyük. Mars’ın düşük yerçekimi ayrıca lav akışlarının Dünya’dakinden çok daha uzun olmasına izin verir. Sonuç olarak, bu devasa patlamalar muhtemelen buz birikintilerini eritmede ve su taşkınlarını serbest bırakmada önemli bir rol oynamıştır.
Bilim adamları, yanardağın patlamasının kesin nedenini bulamadılar, ancak yanardağın büyümesini yeniden yapılandırmayı başardılar. Bilim adamları, yanardağın milyon yılda 0,4 ila 0,7 metre büyüdüğünü tahmin ediyor. Bu, dünyadaki karşılaştırılabilir volkanlardan yaklaşık 1000 kat daha yavaş.
Mars, çeşitli dağ sıralarına ve volkanlara ev sahipliği yapar. Olympus Dağı, güneş sistemindeki en yüksek yanardağ olup, yüksekliği 26 kilometreyi aşmaktadır. Kraterin tabanı 500 kilometreden daha geniş. Zirvenin kendisi devasadır ve gezegenin yüzeyi ile eğridir.
Elysium Planitia bölgesi, Mars’taki bir diğer önemli volkanik bölgedir. Olympus Mons dahil olmak üzere birçok volkana ev sahipliği yapmaktadır. Tharsis çıkıntısının kuzeybatı tarafında bulunurlar. Bu volkanlar, mantodaki bir magma tüyünün hareketinin bir sonucu olarak oluşmuştur. Bu süreç, Dünya’da levha tektoniğine neden olan sürece benzer.
İki Küçük Uydusu Var
Mars’ın etrafındaki gezegenin yörüngesinde dönen Nix ve Hydra adlı iki küçük uydusu vardır. Kabaca Plüton’un yarısı kadardırlar ve Mars’ın çift gezegen sisteminin bir parçası olarak kabul edilirler. Her iki uydunun da düzensiz şekilleri ve ağır kraterleri, bir parçalanma ve çarpışma geçmişine işaret ediyor. Bu uyduların kökeni belirsizdir, ancak birkaç teori öne sürülmüştür. Birincisi, daha büyük bir Mars uydusunun parçaları olmaları. Başka bir teori, uyduların bir asteroit etkisinin kalıntıları olduğunu öne sürüyor. Ve yine de diğerleri onların güneş bulutsusu tanecikleri olduğunu söylüyor. Mars’a örnek bir geri dönüş görevi, kesin kökenlerini teyit edene kadar, bu teoriler spekülasyon olarak kalır.
Mars’ın iki küçük uydusunun isimleri Yunan mitolojisinden esinlenmiştir ve Phobos ve Deimos, ikiz Yunan mitolojik figürlerinin isimlerini almıştır. Yunan tanrısı Phobos korkuyu temsil ederken, Deimos terörü temsil ediyordu. Her ikisi de, Roma mitolojisinde Mars olarak da bilinen gökyüzü tanrısı Ares’in oğullarıydı.
Bu küçük uydular, bir gün Mars’a yapılacak insanlı misyonlara ev sahipliği yapabilir. Bilim adamları, astronotları güneş radyasyonundan ve kozmik ışınlardan korumak için aylardan birini veya her ikisini üs olarak kullanmayı tartıştılar. Ne yazık ki, Phobos’un bir gün Mars’a çarpması planlanıyor.
Güçlü Bir Sera Etkisine Sahiptir
Bilim adamları uzun zamandır Mars’ın bir sera etkisi olup olmadığını merak ediyorlardı. Gezegenin atmosferi son derece ince, Dünya’nın yoğunluğunun sadece yüzde biri ve çoğunlukla karbondioksitten oluşuyor. Sonuç olarak, gezegenin sera etkisi ihmal edilebilir düzeydedir. Ayrıca, Mars’ın atmosferi Dünya’dan daha soğuktur ve bu da ısıyı tutma kabiliyetini azaltır.
Mars’ın yüzeyi, güneşten ısıya dönüştürülen görünür ışık alır. Ayrıca kızılötesi radyasyon şeklinde bir miktar ısıyı uzaya yeniden yayar. Mars’taki sera etkisi, görünür ışığa karşı şeffaf olan ancak spektrumun kızılötesi kısmında güçlü bir şekilde emen sera gazlarının varlığından kaynaklanır. Bu etki, ısıyı Mars’ın yüzeyinde hapseder ve gezegenden kaçmasını zorlaştırır.
Mars’taki kaçak sera evresi, sıvı suyun var olması için çok sıcak olurdu. Bu, atmosferin su kaybetmesine ve Mars’ın soğumasına neden olurdu. Alternatif olarak, ıslak kalabilir ve kapsamlı bir hidrolojik döngüye sahip olabilir. Bu sürecin, bugün artık görünmeyen vadi ağları ve yüzey gölleri üretmiş olması mümkündür.
Son araştırmalar, erken Mars’ın güçlü bir sera etkisine sahip olduğunu gösteriyor. Bununla birlikte, bu sera etkisi tüm gezegende tutarlı değildi ve bazı araştırmacılar, Mars’taki farklı gazlar arasındaki etkileşimlerin sıcaklığı nasıl etkilediğini henüz keşfetmedi.
Birçok Kanalı, Ovası Ve Kanyonu Vardır
Dünyadaki Büyük Kanyon gibi, Mars’ta da birçok kanyon ve kanal vardır. Gezegenin batı tarafında uzanan Loire Valles sistemi, 440 mil uzunluğunda bir kanyon sistemi içeriyor. Dar bir çıkış kanalı olarak başlar ve sonunda geniş, kaotik bir araziye dönüşür. Loire Valles sisteminin bir parçasını oluşturan birkaç küçük kanyon da vardır.
Örneğin Ravi Vallis kanalı 300 km uzunluğundadır ve eski kraterli dağlık bir bölgeden kaynaklanır. Bu kanalın çizgili yapısı, sıvı suyun yüksek akışlarda içinden geçtiğini gösterir. Aniden başladığı için büyük bir baskı altında çöktü.
Valles Marineris kanyon sistemi, büyük taşkın kanallarının varlığı ile yakından ilgilidir. Bu sel kanallarından bazıları kanyonların diplerindeki kaotik araziden çıkar. Valles Marineris sistemindeki en büyük kanyon, Melas ve Capri kanyonlarına bağlanan Coprates Chasma’dır. Coprates Chasma depresyonu 1500 km’den fazla uzanır ve bir kilometre derinliğindedir. Kaynağı muhtemelen türbülanslı araziden boşaltılan yeraltı suyudur.
Mars’ın yüzeyi son derece çeşitlidir. Yüzey muhtemelen tektonik aktivitenin sonucu olan kanallar, ovalar ve kanyonlarla kaplıdır. Mars’ta bir noktada su olmuş olabilir, bu da düzensiz yüzey özelliklerini açıklayabilir. Mars’ın iklimi de farklı mevsimlerde dalgalanan atmosferik basıncıyla tahmin edilemez. Aşırı sıcaklıkları, şiddetli toz fırtınalarıyla daha da kötüleşir.