Kıyıya Vuran Bir Yunusu Kurtarmak İçin Neler Yapmalısınız? Karaya Oturan Bir Balinaya Yardım Ederken Nelere Dikkat Etmek Gerekir?
Karaya vurmuş yunus ve balinalar, yüzebileceklerinden daha sığ sulara veya doğrudan karaya ulaşarak, normal yaşam alanlarına dönemeyen denizel memelilerdir. Eğer bu şekilde bir hayvan ile karşılaşacak olursanız, bilin ki yardımınıza ihtiyacı vardır ve kendi başına geri dönmesi çok zordur veya imkânsızdır.
Karaya vurmuş ve halen hayatta olan yunusları kurtarmanın altın kuralı, onları rastgele bir şekilde suya geri itelememektir. İlk yapmanız gereken; belediye ekiplerine, veterinerlere, polise ve/veya hayvan koruma derneklerine bildirimde bulunarak profesyonel yardım istemektir; çünkü bir yunusun karaya vurmasının en temel iki nedeni yaralanma veya hastalıktır. Donanımsız biri, bu yunusları suya döndürmeye çalışırken daha fazla zarar verebilir, kendisi hastalık kapabilir ve hatta hayvanların ölümüne neden olabilir. Galler'de kıyıya vuran bir yunusun, yetkililere bildirilmeden suya taşınması sonrası kısa süre içinde hayatını kaybetmesi üzerine, İngiltere'deki Kraliyet Hayvanları Koruma Derneği (RSPCA), şöyle diyor:
Bize haber verilmiş olsa belki hastalığına müdahale edilebilir ve kurtarılabilirdi. Batı Galler'de insanları doğa ve hayvan sevgisi ve yardımseverliği bir yandan hepimizin gururu. Ama bir memeli hayvanı yüzdürmeye çalışmanın çok büyük sakıncaları olabilir. İnsanlar elbette bunu iyi niyetle yapıyorlar. Ama genel olarak hayvanlar ve onların iyiliği açısından yanlış bir iş yapıyorlar.
Dolayısıyla bir yunus görecek olursanız, bunu bulunduğunuz ilçenin veya ilin belediye ekiplerine bildirmelisiniz. Bu sırada hayvanın nefes deliğine ve genel davranışlarına (göz hareketlerine, vücut hareketlerine, vs.) bakarak, halen hayatta olup olmadığını anlayabilirsiniz. Bir yunus veya balina, dakikalarca nefeslerini tutabilirler; dolayısıyla 20 dakika boyunca gözleyip, canlı olup olmadığına karar verebilirsiniz. 20 dakikadan sonra nefes borusunda veya vücudunda hareket olmayan hayvanlar, muhtemelen ölüdür. Eğer hayvan canlıysa, yetkililere hayvanın canlı olduğunu, yani durumun acil olduğunu söylemelisiniz.
Eğer Müdahale Etmeniz Gerekirse...
Eğer yardım alamayacağınızı düşünüyorsanız (kimi zaman yardımın gelmesi 1 saati bulabilmektedir) veya yardım gelene kadar müdahale yapmanız gereken bir durum olursa, en temel göreviniz, yunusun nefes deliğini, suyun üzerinde tutmaktır. Unutmayın: Yunuslar ve balinalar balık değildir, memeli hayvanlardır. Tıpkı bizler gibi, hava solumak zorundadırlar. Bir diğer deyişle, balıkların yaptığı gibi suyun içinden oksijen alamazlar. Dolayısıyla yunusların (ve balinaların) solunum deliğini suyun üzerinde tutmak hayati öneme sahiptir.
Karaya vuran denizel memelilere yardımcı olurken, kendi güvenliğinizi ve etrafınızdakilerin güvenliğini de gözetmeyi unutmayınız. Örneğin bir hayvana müdahale ederken, eğer yanınızda bir maske ve/veya eldiven varsa, bunları hayvana yardım ederken kullanmanızı önemle tavsiye ederiz. Hayvan ölüyse, kesinlikle ona dokunmayın, yaklaşmayın ve civardaki kişileri de yaklaştırmayın. Hayvan canlı ise, eğer civarda başkaları varsa ve yunusa dokunmak isterlerse, lütfen buna izin vermeyin ve bunun hayvana zarar verdiğini söyleyin. Bu, hem bulaşıcı hastalık riskini düşürecek hem de hayvana en az düzeyde zarar verilmesini sağlayacaktır. Özellikle de diğer evcil hayvanları karaya vuran yunuslardan veya balinalardan uzak tutun; çünkü evcil hayvanlarınıza da hastalık bulaşabilir veya evcil hayvanlarınız yunuslara hastalık bulaştırabilir. Ayrıca evcil hayvanların, aşina olmadıkları bir tür etrafında nasıl davranacaklarını kestirmek kolay olmayabilir; benzer şekilde, hayatta kalmaya çalışan bir yunus veya balinanın, kendisine çok yaklaşan bir evcil hayvana zarar verme ihtimali vardır.
Nemi Unutmayın!
Yunusların derisi çok hızlı bir şekilde kurumaktadır. Bu nedenle nefes deliğini su üzerinde tutarken, vücudun geri kısımlarına düzenli olarak su dökmemizi ve su vurmanızı öneririz; ancak lütfen suyun nefes deliğine kaçmadığından emin olun. Unutmayın: Yunuslar, su altına dalarken bu deliği sıkıca kapatırlar, böylece akciğerlerine su dolmaz (bir balinanın bunu nasıl yaptığını aşağıdaki videodan izleyebilirsiniz). Yunusun nefes deliğine su dökmek, su içinde sizin nefes almanıza benzer. Benzer şekilde, kum ve diğer pisliğin de deliğe girmesine izin vermeyin. Aksi takdirde yunus, boğularak ölecektir.
Islattığınız bir tişörtü veya havluyu, yunusu serin tutmak için yunusun üzerine serebilirsiniz; ancak kesinlikle yan yüzgeçleri, sırt yüzgecini, kuyruk yüzgeçlerini ve nefes deliğini kapatmamalısınız. Islak bir havlu sermeden önce, sırt yüzgecinin geçebileceği kadar bir yarık açın ve bu şekilde havluyu üzerine serin. Mümkünse, bir kumsal şemsiyesi kullanarak hayvana gölge sağlayın.
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.Kreosus
Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.
Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.Patreon
Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.
Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.YouTube
YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.
Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.Diğer Platformlar
Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.Giriş yapmayı unutmayın!
Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.
Vücut Pozisyonu ve Risk Unsurları
Eğer hayvan yan veya sırt üstü yatıyorsa, daha rahat nefes alabilmesi için onu dikkatlice karınüstü yatırmaya çalışabilirsiniz. Ancak bunu, yalnızca kendinize güveniyorsanız yapınız. Eğer yarı yolda bırakacaksanız veya gücünüz yetmeyecekse, hiç dokunmamanız muhtemelen en iyisi olacaktır. Bunu yaparken asla yüzgeçlerden tutup çekmeyin; hayvanın vücudunu kavrayarak veya onu kaldırarak çevirin. Maske ve eldiven kullanın.
Yunusların bedeni karada uzun süre zaman geçirecek şekilde adaptif değildir; bu yetenekleri milyonlarca yıl önce körelmiştir. Yunuslar, su içerisinde yaşayacak biçimde, dolayısıyla suyun kaldırma kuvvetine uygun şekilde evrimleşmişlerdir. Dolayısıyla onları biraz daha rahat ettirmek isterseniz, karın yüzgeçlerinin etrafındaki ve göğsün altındaki kumu kazarak, suyun dolmasına yardımcı olabilirsiniz. Bu suyun kaldırma kuvveti sayesinde yunus biraz daha rahat edecektir ve akciğerleri üzerine binen yük azalacaktır.
Lütfen yunusların suratından ve kuyruğundan uzak durun. Bir yunusun kuyruğu, vücudunun en güçlü parçasıdır ve canı yanacak olursa, sizi ciddi şekilde yaralayabilir. Tahmin edebileceğiniz gibi yunuslar, son derece güçlü ve kaslı hayvanlardır. Lütfen, hiçbir koşulda, kuyruğu tutmaya çalışmayın. Ayrıca yunusların kafalarını sağa sola hızlı bir şekilde hareket ettirerek, gerekirse avlarını ısırabileceklerini veya sert çeneleriyle size zarar verebileceklerini unutmayın. Dişleri, iğne kadar sivridir ve kendilerini tehdit altında hissederlerse, ısıracaklardır.
Yardım Geldiğinde...
Yardım geldiğinde, göreviniz etraftaki kişileri yönlendirmek ve uzmanların çalışabileceği rahat bir alan oluşturmaktır. Civardaki herkesin yunustan en az 15 metre uzakta durduğundan emin olmalısınız. Bu sırada sessiz olmak ve diğer insanları sessiz tutmak önemlidir. Gürültü yapmak, hayvanı rahatsız edebilir, huysuzlaştırabilir ve uzmanların görevini yapmasını zorlaştırabilir. Konuşacaksanız, fısıldayarak veya sessiz bir şekilde konuşmaya dikkat ediniz. Eğer siz, diğerlerini yönetme görevini yapmak istemiyorsanız, bu görevi yapabilecek birini belirleyiniz.
Ayrıca işin psikolojisini de unutmamak gerekiyor: Kimi zaman karaya vuran hayvanlara yardımcı olmak isteyen kişiler, bu hayvanlarla kısa sürede bağ kurabilmektedir. Yardım ettiğiniz hayvanın, tüm amatör ve profesyonel çabalara rağmen, kurtarılamayabileceğini lütfen unutmayın. Özellikle de çevrenizde çocuklar varsa, onların bu tür bir ölüme hazırlıklı olduğundan emin olun.
Sonuç
Eğer bu kurallara uyarsanız, yunuslara en iyi şekilde yardımcı olarak, belki bir yunusun hayatını kurtarabilirsiniz. Ancak bunu yaparken, öncelikle kendinizin ve çevrenizdekilerin güvenliğini, sonrasında da kurtarmaya çalıştığınız hayvanın güvenliğini unutmamalısınız. Emin olmadığınız hiçbir şeyi yapmamanız, yaptığınız her şeyi dikkatli yapmanız büyük öneme sahiptir.
İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.Soru & Cevap Platformuna Git
- 23
- 8
- 3
- 2
- 1
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- Institute for Marine Mammal Studies Inc.. What You Can Do For Strandings. (24 Eylül 2018). Alındığı Tarih: 23 Nisan 2021. Alındığı Yer: Institute for Marine Mammal Studies Inc. | Arşiv Bağlantısı
- BBC News Türkçe. Hayvanları Koruma Derneği: Karaya Vuran Yunusları Kurtarmaya Çalışmayın. (22 Ağustos 2018). Alındığı Tarih: 23 Nisan 2021. Alındığı Yer: BBC News Türkçe | Arşiv Bağlantısı
- A. Blanks. What Should You Do If You See A Beached Whale, Turtle Or Dolphin?. (30 Mayıs 2019). Alındığı Tarih: 23 Nisan 2021. Alındığı Yer: Pensacola News Journal | Arşiv Bağlantısı
- wikiHow. How To Save A Stranded Dolphin. (22 Temmuz 2013). Alındığı Tarih: 23 Nisan 2021. Alındığı Yer: wikiHow | Arşiv Bağlantısı
- Marine Mammal Center. Rescue. Alındığı Tarih: 23 Nisan 2021. Alındığı Yer: Marine Mammal Center | Arşiv Bağlantısı
- Whale Facts. How Do Dolphins Breathe?. (28 Ocak 2013). Alındığı Tarih: 23 Nisan 2021. Alındığı Yer: Whale Facts | Arşiv Bağlantısı
- Whale & Dolphin Conservation USA. Why Do Whales And Dolphins Strand?. (1 Mayıs 2020). Alındığı Tarih: 23 Nisan 2021. Alındığı Yer: Whale & Dolphin Conservation USA | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 06/12/2022 07:06:08 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10385
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.