Capoeira, dans, akrobasi, müzik ve ruhsallığı birleştirenro-Brezilyalı bir sanat biçimidir. 16. yüzyılda Brezilya’ya getirilen Afrikalı köleler tarafından yaratılmış ve kültürel ve fiziksel direnişin bir aracı olarak gelişmiştir. Bugün ise direnç ve birlik mesajı veren bir pratiktir.
Capoeira, sadece bir dövüş sanatı değil, aynı zamanda bir dans ve müzik formu olarak da öne çıkar. Capoeira oyunları müzik eşliğinde yapılır; bu müzik, oyuncuların hareketlerini yönlendiren ritimleri belirler. Diğer dövüş sanatlarında bu kadar belirgin bir müzikal öğe bulunmaz.
Capoeira, akrobatik figürler ve vücut hareketleriyle dikkat çeker. Oyuncular, tekerlemeler halinde yere yaklaşır, ardından hızla geri çekilir ve rakiplerinin saldırılarından kaçarlar. Bu akrobatik yetenekler, Capoeira’yı diğer dövüş sanatlarından ayırır.
Capoeira, genellikle bir grup içinde yapılır ve oyuncular arasında bir tür oyun şeklidir. Oyuncular, saldırıları ve savunmayı hızlı bir şekilde değiştirir, böylece Capoeira, bir çeşit “dövüş oyunu” olarak da tanımlanabilir. Diğer dövüş sanatlarından farklı olarak, Capoeira’da rakibe saygı gösterme ve onunla etkileşimde bulunma ön plandadır.
Capoeira oyuncuları, yüz ifadeleri, mimikler ve jestlerle kendilerini ifade eder. Bu jestler, rakibe karşı duygularını ve niyetlerini açıkça gösterme ve iletişim kurma amacını taşır. Bu, Capoeira’nın sadece fiziksel bir dövüş sanatı olmanın ötesine geçtiğini gösterir.
Capoeira’nın kökleri, Afrikalı kölelerin Brezilya’da yerleşik hale gelmelerine dayanır. Bu nedenle Capoeira, Afro-Brezilya kültürünün önemli bir parçasıdır. Diğer dövüş sanatları genellikle belirli bir kültürel veya tarihî bağlama sahip değildir.
Capoeira oyunları, genellikle bir “roda” adı verilen daire şeklinde bir alanda yapılır. Bu, oyuncuların bir topluluk içinde, izleyicilerle ve diğer oyuncularla etkileşimde bulunma fırsatını sunar. Diğer dövüş sanatlarında bu tür bir topluluk etkileşimi genellikle bulunmaz.
Capoeira’nın bu özellikleri, onu diğer dövüş sanatlarından ayıran ve ona özgü bir kimlik kazandıran unsurlardır. Hem fiziksel bir eylem hem de kültürel bir ifade biçimi olarak Capoeira, kendine özgüdür ve katılımcılara benzersiz bir deneyim sunar.
Capoeira’nın tam olarak nasıl ortaya çıktığı bilinmemektedir, ancak ilk kez 1789 yılında capoeiragem adıyla bir yargı belgesinde bahsedilmiştir1. Capoeira, göz alıcı ve karmaşık hareketleriyle tanınır. Sabit duruşlar yerine akıcı hareketlere vurgu yapar; ginga, sallanan bir adım, tekniğin odak noktasıdır. Sıklıkla bir dans olarak gizlenmiş bir dövüş sanatı olduğu söylense de2, capoeira sadece kendini savunma biçimi olarak değil, aynı zamanda ruhsallığı ve kültürü koruma yolu olarak da işlev görmüştür3.
1890 yılında tamamen yasa dışı ve yasaklanmıştır4. 1930’ların başlarında Mestre Bimba, geleneksel capoeira’yı yeniden düzenlemiş ve jiu jitsu, jimnastik ve spor gibi unsurlar eklemiştir5. Böylece, hükümet capoeira’yı sosyal olarak kabul edilebilir bir spor olarak görmüştür.
1970’lerin sonlarında Mestre Acordeon gibi öncüler, capoeira’yı ABD ve Avrupa’ya getirmeye başlamış ve sanatın uluslararası olarak tanınmasına ve uygulanmasına yardımcı olmuşlardır. 26 Kasım 2014’te capoeira, UNESCO tarafından somut olmayan kültürel miras olarak özel bir koruma statüsüne kavuşmuştur. Capoeira’ya benzer Afrika kökenli dövüş sanatları arasında engolo’dan muhtemelen kaynaklanan Sea Islands’taki knocking and kicking ve Martinique’teki ladya bulunmaktadır.
Capoeira’nın adının kökeni kesin olarak bilinmemektedir, ancak en yaygın kabul edilen görüşe göre Tupi dilindeki ka’a (“orman”) ve paũ (“yuvarlak”) kelimelerinden gelmektedir. Bu, Brezilya’nın iç bölgelerinde kaçak kölelerin saklandığı alçak bitki örtüsü alanlarına işaret etmektedir. Geçmişte, birçok katılımcı bu sanat için angola adını veya brincar de angola (“angola oynamak”) terimini kullanmıştır.
Polis belgelerinde, capoeira capoeiragem olarak bilinirken, bir uygulayıcı capoeira olarak adlandırılmıştır. Zamanla, sanat capoeira olarak bilinir olmuş ve bir uygulayıcı capoeirista olarak adlandırılmıştır. Daha dar bir anlamda, capoeiragem bir dizi dövüş becerisi anlamına gelir. Jogo de capoeira (capoeira oyunu) terimi, sanatı performans bağlamında tanımlamak için kullanılır.
Capoeira, bir capoeira çemberi olarak adlandırılan bir grup insan tarafından yapılır. Grup, herhangi bir cinsiyetten insanlardan oluşur ve bir usta, karşı-usta ve öğrencilerden oluşur. Usta, çemberin bilgisinin taşıyıcısı ve koruyucusudur. Repertuarı öğretmesi ve grubun uyumunu ve bir ritüel koduna uymasını sağlaması beklenir. Usta genellikle tek telli bir perküsyon aleti çalar, şarkıları başlatır ve oyunun zamanlamasını ve ritmini yönlendirir.
Tüm katılımcıların aleti yapmayı ve çalmayı, ortak bir repertuvarı şarkı söylemeyi, şarkıları doğaçlama yapmayı, etik ve davranış kurallarını bilmeyi ve saygı duymayı, hareketleri, adımları ve vuruşları yapmayı bilmesi beklenir. Capoeira çemberi, bilgi ve becerilerin gözlem ve taklit yoluyla öğrenildiği bir yerdir. Aynı zamanda topluluklar, gruplar ve bireyler arasında karşılıklı saygının bir teyidi ve sosyal entegrasyon ve tarihsel baskıya karşı direnişin bir anısı olarak işlev görür.
Capoeira, iki oyuncunun elleri ve ayaklarıyla dans ettiği bir oyundur. Hareketler büyük bedensel çeviklik gerektirir. Oyuncuların etrafında diğer oyuncular şarkı söyler, tezahürat yapar, alkışlar ve vurmalı çalgılar çalar. Bu müzikal grubun adı bateria’dır ve bir ya da daha fazla berimbau, pandeiro, atabaque, agogô ve reco-reco gibi çalgılardan oluşur. Berimbau, capoeira müziğinin en önemli aletidir ve oyunun ritmini ve tarzını belirler.
Capoeira müziği, Portekizce ve Afrika dillerinden gelen sözler içerir. Şarkılar, capoeira’nın tarihini, felsefesini, efsanelerini, öğretilerini ve tavsiyelerini anlatır. Şarkılar, oyuncuların duygularını, niyetlerini, davetlerini ve meydan okumalarını ifade eder. Şarkılar, oyuncuların birbirleriyle iletişim kurmasını ve oyunun atmosferini yaratmasını sağlar.
Capoeira, Brezilya’nın zengin ve çeşitli kültürünü yansıtan bir sanat biçimidir. Capoeira, Afrika, Avrupa ve Amerika kültürlerinin bir karışımıdır. Capoeira, kölelik karşıtı mücadelede önemli bir rol oynamıştır. Köleler, dövüş becerilerini canlı tutmak için capoeira’yı yarattılar, ancak bunu bir dans gibi gizlediler. Capoeira, köle sahipleri ve polis tarafından yasaklandı, ancak yeraltında devam etti. Capoeira, 20. yüzyılın ortalarında yasallaştırıldı ve popülerlik kazandı. Capoeira, Brezilya’nın ulusal sporu olarak kabul edilmektedir.
Capoeira, UNESCO tarafından somut olmayan kültürel miras olarak tanınmasıyla, Brezilya’nın kültürel çeşitliliğine ve insanlığın ortak mirasına katkıda bulunmuştur.