Ekonomik kalkınmanın ve yoksulluğu sona erdirmenin anahtarı yatırımdır. Uluslar, dört öncelikli alana yatırım yaparak refaha ulaşır. En önemlisi, kaliteli eğitim ve sağlık hizmetleri yoluyla insana yatırım yapmaktır. Sonraki elektrik, güvenli su, dijital ağlar ve toplu taşıma gibi altyapıdır. Üçüncüsü, doğayı koruyan doğal sermayedir. Dördüncüsü ticari yatırımdır. Anahtar finanstır: gereken ölçekte ve hızda yatırım yapmak için fonları seferber etmek.
Prensip olarak, dünya birbirine bağlı bir sistem olarak çalışmalıdır. Yüksek düzeyde eğitim, sağlık, altyapı ve işletme sermayesine sahip zengin ülkeler, yoksul ülkelere bol miktarda finansman sağlamalıdır. Gelişmekte olan piyasa ülkeleri zenginleştikçe, kârlar ve faiz, yatırımlarının getirisi olarak zengin ülkelere geri akacaktır.
Bu bir kazan-kazan teklifi. Hem zengin hem de fakir ülkeler yararlanıyor. Yoksul ülkeler daha da zenginleşiyor; Zengin ülkeler, yalnızca kendi ekonomilerine yatırım yapsalar elde edeceklerinden daha yüksek getiri elde ederler.
Garip bir şekilde, uluslararası finans bu şekilde çalışmıyor. Zengin ülkeler ağırlıklı olarak zengin ekonomilere yatırım yapar. Yoksul ülkeler, onları yoksulluktan kurtarmaya yetmeyecek kadar çok az miktarda fon alıyor.
Sorun şu ki, daha fakir ülkelere yatırım yapmak çok riskli görünüyor. Kısa vadeye bakarsak bu doğrudur. Düşük gelirli bir ülkenin hükümetinin kamu eğitimini finanse etmek için borç almak istediğini varsayalım. Eğitimin ekonomik getirisi çok yüksektir, ancak biçmek 20-30 yıl alır. Yine de krediler genellikle yalnızca beş yıllıktır.
Ülkenin bugün vadesi beş yıl içinde olmak üzere 2 milyar dolar borç aldığını varsayalım. Hükümet beş yıl içinde 2 milyar doları başka bir beş yıllık kredi ile yeniden finanse edebilirse sorun değil. Her biri beşer yıllık beş refinansman kredisi ile borç geri ödemeleri 30 yıl ertelenir ve bu zamana kadar ekonomi başka bir borç almadan borcunu ödeyecek kadar büyümüş olur.
Yine de yolun bir noktasında ülke borcunu yeniden finanse etmekte zorlanacak. Belki bir salgın ya da Wall Street bankacılık krizi ya da seçim belirsizliği yatırımcıları korkutur. Ülke 2 milyar doları yeniden finanse etmeye çalıştığında, kendisini finans piyasasından dışlanmış halde buluyor. Elinde yeterli dolar ve yeni kredi olmayan ülke temerrüde düşer ve IMF’nin acil servisine konur, ardından kamu harcamalarında kesintiler, toplumsal huzursuzluk ve yabancı alacaklılarla uzayan müzakereler gelir.
Bunu önceden bilen Moody’s ve S&P Global gibi kredi derecelendirme kuruluşları, ülkelere “yatırım yapılabilir” seviyenin altında, düşük bir kredi notu veriyor. Sonuç olarak, daha fakir ülkeler uzun vadeli borçlanamıyor ve cezalandırıcı derecede yüksek faiz oranları ödeyemiyor. Amerika Birleşik Devletleri hükümeti 30 yıllık borçlanma için yılda %4’ten daha az ödeme yaparken, yoksul ülkeler genellikle beş yıllık borçlanma için %10 ödüyor.
IMF, kendi payına, yoksul ülkelerin hükümetlerine çok fazla borçlanmamalarını tavsiye ediyor. Gerçekte, IMF hükümete gelecekteki bir borç krizinden kaçınmak için eğitimden (veya elektrikten, güvenli sudan veya asfalt yollardan) vazgeçmenin daha iyi olduğunu söylüyor. Bu trajik bir tavsiye! Yoksulluktan kaçmak yerine yoksulluk tuzağına yol açar.
Durum dayanılmaz hale geldi. Dünyanın daha fakir yarısı, zengin yarısı tarafından söyleniyor: Enerji sistemini karbondan arındırın; evrensel sağlık, eğitim ve dijital hizmetlere erişimi garanti eder; yağmur ormanlarını korumak; güvenli su ve sanitasyon sağlamak; ve dahası. Ve yine de tüm bunları %10 faizli beş yıllık kredilerle yapmaları söylendi!
Sorun gollerde değil. Bunlar erişilebilir durumdadır, ancak yalnızca yatırım akışları yeterince yüksekse. Yoksul ülkelerin %4 oranında 30 yıllık kredilere ihtiyacı var, %10’dan fazla beş yıllık kredilere değil ve çok daha fazla finansmana ihtiyaçları var. İki ana çözüm var. Birincisi, Dünya Bankası ve bölgesel kalkınma bankaları (Afrika Kalkınma Bankası gibi) tarafından sağlanan finansmanı kabaca beş katına çıkarmak. Bu bankalar 30 yılda ve yaklaşık %4 oranında borçlanabiliyor ve daha fakir ülkelere son derece uygun koşullarda borç verebiliyor. Yine de operasyonları çok küçük. Ölçek büyütmek için G20 ülkelerinin (ABD, Çin ve Avrupa Birliği dahil) çok taraflı bankalara daha fazla sermaye koyması gerekiyor.
İkincisi, küresel finansman sistemini daha iyi tavsiye, planlama ve doğru derecelendirmelerle uzun vadeli sürdürülebilir kalkınmaya doğru yeniden yönlendirmek. Büyük ülkeler bu yıl küresel finans üzerine dört toplantı yapacak: Haziran’da Paris’te, Eylül’de Delhi’de, Eylül’de Birleşmiş Milletler’de ve Kasım’da Dubai’de. Büyük ülkeler birlikte çalışırlarsa bunu çözebilirler. Bitmeyen savaşlar vermek yerine asıl işleri bu.