Ömer Nasuhi Bilmen Büyük İslam İlmihali
Namazdan kendi ihtiyarı ile ayrılmak
Namaz kılanın, kendi ihtiyarına bağlı olan bir işle namazdan çıkması da, İmam Azam'a göre bir rükün olduğundan farzdır. Buna kendi ihtiyarı ile çıkmak denir. Fakat iki İmama (İmam Ebû Yusuf ile İmam Muhammed'e) göre bu farz değildir. Bu ayrılıktan aşağıdaki mesele doğmaktadır.
Bir kimse namazın sonunda teşehhüd mikdarı oturduktan sonra kasden namaza aykırı bir iş yapsa, gülse, konuşsa, yiyip içse ittifakla namazı tamam olur. Fakat namaz kılanın ihtiyarına bağlı olmayarak abdestsizlik işi meydana gelse, bu durumda iki İmama göre yine namaz tamam olmuş olur. İmam Azam'a göre ise, namaz tamam olmuş sayılmaz; hemen abdest alıp kendi ihtiyarı ile namazdan çıkması gerekir; değilse namazı batıl olur.
Bir kimse son oturuşta teşehhüd mikdarı oturduktan sonra, henüz ihtiyarı ile namazdan çıkmadan önce namaz vakti çıksa veya başka bir namaz vakti girse, iki İmama göre onun namazı tamamdır~|~. İmam Azam'a göre bozulmuş olur, çünkü bu namaza kendi iradesi ile son vermiş değildir.
NAMAZIN VACİPLERİ
Namazların farz olduğu gibi, bir kısım vacibleri de vardır. Bu vacibleri yerine getirmekle namazın farzları tamamlanıp noksanları giderilmiş olur. Şöyle ki:
?Namaza başlarken yalnız "Allah" ismi ile yetinmeyip büyüklüğü ifade eden "Ekber" sözünü de ilâve ederek "Allah?ü Ekber" demek vacibdir.
?Namazlarda "Fatiha" sûresini okumak vacibtir. Üç İmama göre ise, bunu okumak farzdır.
?Namazlarda farz olan Kur'an okuyuşunun ilk iki rekâta bağlı kılınması vacibdir.
?İlk iki rekâtın her birinde bir defa Fatiha sûresi okunup tekrarlanmaması vaciptir.
?Fatiha sûresini diğer okunacak sûre veya ayetlerden önce okumak vaciptir.
?Fatiha suresine başka bir sûre veya bir sûre yerini tutacak kadar ayet ilâvesi vacibtir. Şöyle ki: Farz namazların önceki ilk iki rekâtlarında Fatiha' dan sonra diğer bir sûre veya bir sûreye denk bir mikdar ayet okunması vacip olduğu gibi, vitir namazı ile nafile namazların her rekâtında Fatiha ve Fatiha'dan sonra bir sûre veya ona denk bir ayet okunması da vacibtir. (Fatihaya başka bir sûre veya ayetin eklenmesi üç İmama göre sünnettir.)
?Yalnız başına namaz kılan kimse, sabah, akşam ve yatsı namazlarını dilerse aşikâre bir okuyuşla ve dilerse gizli bir okuyuşla kılar. Geceleyin kılacağı nafile namazlarda da hüküm böyledir. Fakat öğle ile ikindi namazlarında ve gündüz kılacağı nafile namazlarda gizli olarak okuması vaciptir.
Cemaatla kılınan namazlardan sabah, cuma, bayram, teravih, vitir namazlarının her rekâtında; akşam ve yatsı namazlarının ilk iki rekâtlarında aşikâre Kur'an okumak, öğle ile ikindi namazlarının bütün rekâtlarında, akşam namazının üçüncü ve yatsının son iki rekâtlarında, gizli olarak kıraat yapmak vacibtir.