Beyaz balıkçıl yavruları neden birbirlerini öldürmek ister?
Sosyobiyologlara göre, aynı türden olan hayvanların hayatta kalma savaşında birbirlerine yardım etmeleri beklenir. Özellikle kardeşlerin birbirlerine destek olması gerekir, çünkü kardeşler arasında genlerin %50‘si bırbinin aynıdır, böylece kardeşini korumakla bir hayvan, genlerini gelecek nesle geçirmeyi daha da garantilemiş olmaktadır. Buna rağmen küçük beyaz balıkçıl yavruları zayıf buldukları erkek ve kız kardeşlerini sivri gagaları ile bıçaklamayı denerler. Kartal yavruları, kardeşlerinin üzerine oturarak onları ezerler. Baykuş ve atmaca yavrulari, eğri ve keskin gagaları ile birbirierini paramparça etmeyi denerler. Uçurumda yuva yapan kuşlar, içlerinden en zayıfını yuvadan aşağı atarlar. Mavi ayaklı bubi kuşları kardeşlerini “baba evinden” kovarlar ve yuva alanı dışına atarlar. Kovulan yavru açlık ve yalnızlıktan ölür. Çünkü ebeveyin yuvadan atılan yavruyu bir daha yuvaya kabul etmez. Bazı hayvan türlerinde yavruların suça yönelmesi (“Suçlu çocuklar” problemi), hatta doğumdan önce başlar. Oklahama Üniversitesinden ornitolojisi (kuş uzmanı) Douglas Mock küçük beyaz balıkçıdan incelediğinde şunu gördü: yavrular bırbirlerini öldürürken ana ve baba esniyor, gagalarıile tuylerini temizliyor ve kafalarını kaşıyorlardı. Neden ebeveyn bu kardeş rekabetinin en aşın şeklini durdurmamaktadır? Neden yuva cinayetleri yanlız bazı türlerde görülmektedir?
Beyaz balıkçıl yavruları sık sık birbirini gagalar ve gagayı bıçak gibi kullanarak yaralar. Bu savaş eksen ölümle sonlanır. Kardeş öldürme (framsid veya kainizm) yalnız kuşlarda görülmez. Birkaç saatlik domuz yavruları analarının memeleri için savaşır ve dişleri ile birbirlerinin yüzünü parçalarlar. Bir kopek balığı embriyonu kardeşini öldürüp yer. D. Mock fratrisid için” çok yaygın ve uyumsal bir davranıştır” demektedir. Kendi kanından olana lütufta bulunmanın bile bir sınırı vardır. Hayvan bazen “Kardeşinin genlerinin yarısı benimki gibi” deyip uysal ve nazik bir kardeş olmakta, bazen de “kardeşimin genlerinin yarısı benimkinden farklı” deyip bencilliği seçmektedir. Ebeveynler bu kavgayı önlemez, çünkü onlar en kuvvetli olan yavrunun yaşamasını ister, neslin devamını bunda görür. Bu olay kuşlarda sık rastlanan “civciv sayısını azaltma” yöntemlerinden biridir. Buna zorunlu olarak başvurulur, çünkü herkese yetecek kadar besin yoktur, zayıf civciv aç kalır. Ebeveyn, kardeş cinayetlerini önlemek şöyle dursun, onlara zemin hazırlar. Şöyle ki, ebeveyn her yumurtanın kuluçkada kalma dönemini farklı tutarak farklı yaşlarda civcivler çıkarır, böylece civciv, karşısında “ağabey” veya “abla”sının keskin gagasını bulur.
Acaba neden kardeş öldürme yalnız bazı kuş türlerinde mevcuttur? Herşeyden önce öldürücü silah olup olmaması önemlidir. Örneğin kaşıkçı balıkçıl kuşları da birbirlerini gagalar, fakat gagaları bıçağı değil kaşığı andırdığından birbirlerini “bıçaklamak” yerine “kaşıklarlar”, bu “kaşık havası” ile oynanan bir oyun gibidir. Düşman olan türlerde de biran önce büyüyüp düşmanla savaşabilmek için besini kendi tekeline almak zorunluğu vardır, bu ise kardeş sayısını azaltmayı gerektirir. Mock bu konuda şöyle demektedir. “Kardeşler O2 için döğüşmez, çünkü herkese yetecek kadar O2, vardır, ama herkesin istediği, fakat herkese yetecek kadar olmayan bir şey söz konusu oldumu, seyreyleyin o zaman kavgayı siz–”
Kardeşler birbirini öldürürken büyüklerin soğukkanlılıkla tüylerini parlatması, hatta bu kavgalara zemin hazırlaması kuvvetlinin zayıfı öldürüşü veya saf dışı edişi ve bu şekilde sınırlı olan ihtiyaç maddelerine el koyuşu ve geleceğini garantilemesi. Bunların adına orman kanunu deyip geçiyoruz, o hayvandır, yapar demekle avunuyoruz. Acaba gerçekten öyle mi? Acaba insanların tarihi bu konuda hayvanların tarihinden daha mı az kanlı?
Doç. Dr. Selçuk ALSAN