1Yediğimiz Gıdaların Uyumu Neden Önemli?
Vücudun çeşitli gıdalara ihtiyacı vardır. Bu çeşitli gıdalar, vücudun gerekli ihtiyaçlarını sağlayacak şekilde seçilmelidir. Fakat çeşitli gruptaki gıda maddeleri, hazım yönünden bazen birbirinin tersidir ve biri diğerini etkiler. Bu nedenle, gıdaları aynı öğünde birleştirirken bu konuyu da gözden uzak tutmamalıyız.
Aksi halde, vücudumuzun ihtiyaçlarını karşıladık zannederiz ama sindirim sisteminde ve vücudun başka yerlerinde değişik sorunlara yol açabiliriz.
2Proteinli – Karbonhidratlı Gıdalar
Proteinli gıdalar (et, süt, yumurta) midede tuz asidinin etkisiyle sindirilir. Karbonhidratlı (unlu, nişastalı) gıdaların sindirimi ise ağızda tükürük ile başlar. Tükürükte ptiyalin enzimi vardır. Bu enzimin etkisi midede devam eder. Halbuki midede tuz asidinin fazlalığında, ptiyalin enzimi bozulur ve etki yapamaz olur. Bu nedenle proteinli ve karbonhidratlı gıdalar aynı öğünde eşit miktarda yenilmemelidir. Proteinli gıdalar fazla olmalı ve onun yanında az ekmek veya patates yenilmelidir.
Doğada, bakliyat ve hububat taneleri içinde hem protein, hem de karbonhidrat (nişasta) vardır. Fakat bunlarda büyük kısım (%80) karbonhidrattır ve karbonhidratlar, proteinli kısmı sarmışlardır. Bu nedenle, karbonhidratların sindirimi ağızda başlar ve midede devam eder. Karbonhidratlar sindirildikten sonra, sıra proteinlere gelir.
Et, süt ve yumurtanın yanında karbonhidratlar az olmalı ki, protein iyi sindirilebilsin. Bu iki grup gıda, eşit miktarda yenirse (genellikle öyle olur), sindirim olayı alt üst olur; midede ağırlık, hazımsızlık ve gaz meydana gelir.
3Proteinli – Yağlı Gıdalar
Yağlar, mideyi asit salgılaması için zorlamazlar. Bu sebeple, yiyecekler içindeki yağ ve özellikle katı haldeki hayvani yağlar, ne kadar fazla olursa, midenin asit salgılaması da o kadar fazla olur. Böylece midede sindirim süresi uzar. Etler ve balıklar ne kadar fazla olursa veya yumurta fazla yağda pişirilirse, bunların sindirimi çok uzun sürer, midede ağırlık yapar ve bazen sindirim bozukluklarına neden olur. Aynı nedenlerle, balığın üzerine fazla mayonez dökülürse, yağ oranı artar ve balığın sindirimi zorlaşır.
Aslında her gruptaki gıdalar, yani proteinlerin, yağların ve karbonhidratların yalnız oldukları zaman sindirimleri zor olmaz. Bunlar aynı öğünde yendikleri zaman, zorluk doğar.
Sirke, sarap, limon suyu, salata ve yeşil sebze gibi gıdalar, protein – yağ uyuşmazlığını nispeten hafifletirler. Bu nedenle et, balık ve yumurtanın yanında bol limonlu salata yenilmelidir. Özet olarak diyebiliriz ki:
Et ve balıklar üzerine fazla yağlı sos, zeytinyağı ve tereyağı koyulmamalıdır. Aynı şekilde, yumurtanın yanında krema, yağlı peynir ve yağlı kuruyemiş yenilmemelidir. Bunlardaki fazla yağ, yumurtanın sindirimini zorlaştırır.
4Şeker ve Diğer Gıdalar
Üzüm, incir gibi tatlı meyve şekerlerinin sindirimine gerek yoktur. Bunlar kana hızlı bir şekilde geçer. Çay şekeri ile sütün içindeki az miktarda şeker (laktoz), kısa bir süre içinde sindirilir ve kana karışır.
Bu kolay sindirilen şekerleri içeren (üzüm, incir) ve çay şekeri gibi gıdalar, sindirimleri uzun süren et, yağ, hamur işleri ile birlikte yendiklerinde, et, yağ ve hamur işleri sindirilene kadar, kolay sindirilen şekerler de midede bekler. Bu süre içinde bunlar fermentasyona uğrar ve midede gaz meydana gelir. Bu aşırı gaz, tüm sindirimin yavaşlamasına ve sindirim bozukluklarına neden olur.
5Proteinler ve Asitler
Yiyeceklerle birlikte sirke veya limon kullanılmasının mide asidini azaltacağı düşünülür. Aslında öyle olmaz. Balıklar veya kabuklu deniz ürünleri üzerine sıkılan limon, ağız ve midede salgıyı arttırır ve sindirimi kolaylaştırır. Sirkenin de etkisi aynıdır. Salataya dökülen sirke, aynı öğünde yenilen etin sindirimini kolaylaştırır. Yalnız gerek limon, gerekse sirke az olmalıdır.
Sonuç: Az sirke, domates suyu veya limon, proteince zengin gıdaların (et, balık, yumurta) sindirimini kolaylaştırır. Fakat sirke veya limon fazla alınırsa, sindirim süresinin uzamasına neden olurlar. Herkes midesinin asit durumunu bilmeli ve ona göre limon veya sirke miktarını ayarlamalıdır. Bazı genç insanlara bir kahve kaşığı sirke veya limon yeterlidir. Orta ve ileri yaşlılarda ise, bir tatlı kaşığı gerekebilir.
Kaynak: Gıdalar ve Sağlığımız – Dr. Mehmet Göbelez. (Kitabın ilk baskısı 1969 yılına ait olduğu için bazı kısımları Türkçeleştirdim. Yaptığım alıntı ve içeriğinden doğabilecek sorunlardan sorumluluk kabul etmediğimi bir kez daha belirtmek isterim.)