Serviks (rahim ağzı) boyu servikal kanalın internal osu ile eksternal osu arasındaki uzunluktur. Hamilelikte servikal uzunluk ultrason ile belirlenebilmektedir.. Serviks boyu hamilelikte ileriki aylarda olabilecek preterm eylem (erken doğum) riskini öngörmede veya preterm eylem tehditi tanısı konan hastada doğum riskinin yüksekliğini belirlemede kullanılabilir.
Hamilelikte serviks uzunluğu ne kadar olmalıdır?
Serviks uzunluğu 14-28 hafta arasında nispeten sabit seyrederken 28-32 hafta arasında giderek kısalır.
Servikal uzunluğun parite, ırk, anne kilosu gibi faktörlerden etkilenmediği bildirilmiştir (kaynak).
25 mm (2.5 cm) (10. persentil) altındaki servikal uzunluk preterm doğum riski ile ilişkilidir. Yapılan bir araştırmada 24. haftada servikal uzunluk ölçümü yapılan gebelerden uzunluk 25 mm altında olanların yüzde 18’inin, uzunluk 13 mm (1. persentil) altında olanların yüzde 50’sinin 35 haftadan önce doğum yaptığı tespit edilmiştir (kaynak).
Serviks boyu kısaldıkça erken doğum riski artar. Özellikle 24. gebelik haftasından önce kısa serviks boyu saptandığında risk en fazladır. Kısa serviks uzunluğu ve erken doğum arasındaki ilişki 24. gebelik haftasından önce daha kuvvetlidir.
Bu konuda bugüne kadar yayınlanmış önemli guideline’lardan birisi olan SCOG önerileri aşağıda belirtilmiştir.
The Society of Obstetricians and Gynaecologists of Canada (SOGC)
(SOGC Clinical Practice Guideline 2011)
– Trasabdominal ultrasonografi servikal uzunluk değerlendirmesi amacıyla kullanılmamalıdır. Transvajinal ultrasonografi ile değerlendirme yapılmalıdır. Transvajnal ultrasonografiyi kabul etmeyen hastalarda transperineal ultrasonografi tercih edilmelidir.
– Düşük-risk hasta grubunda rutin servikal uzunluk değerlendirmesi önerilmemektedir. (Bazı klinikler düşük risk grubuna 18-24 hafta arası tarama yapmaktadır.)
– Preterm eylem tanısı ile izlenen hastada servikal uzunluk ölçümü yüksek riskli hastaları diğerlerinden ayırmada ve gereksiz tedavi girişimlerini azaltmada faydalı olabilir. Ancak bu değerlendirmenin erken doğum oranını azalttığına dair net kanıtlar yoktur.
– Eğer hunileşme (funneling) varsa servikal uzunluk ölçümü huni kısmını içermemelidir. Huninin ucundan eksternal osa kadar olan kısım ölçülmelidir.
– Daha önce erken doğum yapmış hastalarda 24. hafta öncesinde kısa servikal uzunluk saptanması durumunda (25 mm’den kısa) erken doğum riskini azaltmak amacıyla servikal serklaj uygulanabilir. Bir metaanalizde daha önce erken doğum yapmamış yani ek risk faktörü olmadan sadece kısa servikal uzunluk saptanan hastalarda serklajın faydalı olmadığı bildirilmiştir (kaynak).
– Eksternal servikal osa kadar protrüze olmuş membran ile başvuran hastalarda acil serklaj erken doğumu önlemek için uygulanmalıdır.
İsteğe bağlı önceen planlı olarak yapılan sezaryen genellikle 39. haftada yapılır. Bilimsel derneklerin görüşleri 39. hafta dolmadan yapılmamasıdır. Hamilelik son adet tarihine ve ultrason güncellemelerine göre 39 hafta 0 gün olduğunda ve sonrasında yapılabilir. Daha önce yapılması bebek ile ilgili bazı riskleri arttırabilir, anne ile ilgili bir risk taşımaz.
Acil sezaryen:
Önceden planlanmayan acil sezaryen ameliyatları anne veya bebek hayatı ile ilgili acil durumlardan dolayı yapıldığı için hamileliğin her haftasında yapılabilmektedir. Genellikle 34. gebelik haftasından sonra yapılan sezaryen ameliyatlarında bebek ile ilgili bir problem yaşanmazken 34. haftadan önce yapılan ameliyatlarda bebeğin akciğer gelişiminin tam olmaması nedeniyle solunum sıkıntısı ve diğer problemler yaşanabilmektedir.
24. gebelik haftasından önce karın katmanları ve rahimin aynı sezaryende olduğu gibi kesilerek bebeğin çıkarılmasına histerotomi (hysterotomy) denir. Bu ameliyata sezaryen denilmemesinin nedeni bebeğe dair hiçbir yaşam beklentisi olmamasıdır. Histerotomi gebeliğin sonlandırılması için (küretaj gibi) yapılan bir cerrahi girişimdir. Histero-tomi kelime manası rahmin (uterus) organının kesilmesidir.
Sezaryen ne kadar (kaç saat) sürer?
Sezaryen ameliyatı süresi genellikle 30-60 dakika arasında değişir. Daha önce çok kere sezaryen ameliyatı geçirenlerde diğerlerine nazaran daha uzun sürer genellikle.
Sezaryen olan hasta kaç günde iyileşir?
Hasta genellikle bir haftada günlük işlerini yapabilecek ve rahat oturup, kalkacak, dolaşabilecek derecede iyileşir. Dikiş yerinin iyileşmesi ve tamamen kapanması da genellikle bir hafta kadar sürer.
Yapılan araştırmalar doğum indüksiyonunun (suni sancı) uygun doğumlarda uygulanması halinde ve uygulama sırasında gerekli takiplerin yapılması halinde anne ve bebek açısından anlamlı bir zarar veya risk içermediğini göstermiştir. Bu nedenle günümüzde uygun doğumlarda oksitosin yaygın olarak kullanılmaktadır. Yeni geliştirilen ve halen güvenilirliği, zararları, riskleri konusunda emin olunamayan bazı ilaçlar onay almamıştır ve bunların yaygın kullanıma girmesi için daha fazla araştırmalara gerek duyulmaktadır.
Suni sancı (doğum indüksiyonu) amacıyla en sık kullanılan yöntem olan oksitosin’in yan etkileri ve riskleri:
– Taşsistol ve hiperstimülasyon
– Fetal distres
– Hızlı doğum (partus precipitatus)
– Başarısız indüksiyon
– Hipotansiyon (İntravenöz bolus olarak verildiğinde)
– Yüksek dozda uygulanırsa anti-diüretik etki gösterebilir
– Hiponatremi (sodyumdan fakir sıvılarla verilirse)
– Bebekte yenidoğan döneminde bilirubin yüksekliğini arttırdığını söyleyen araştırmalar vardır ancak bazı araştırmalarda bunu gösterilememiştir.
– Uygun olmayan serviks (rahim ağzı) halinde uygulanırsa özellikle ilk gebeliklerde sezaryen oranında artışa neden olabilir.
Normal doğum yapanlar genellikle doğumdan sonra 24 saat içerisinde taburcu edilirler. Bundan sonra annenin lohusalık döneminde evde kendisi ve bebek açısında dikkat etmesi gereken bazı hususlar vardır.
Normal doğum yapanlar:
– Eğer normal doğum sırasında epizyotomi (doğum kesisi) uygulanmışsa, dikiş bölgesinin bakımını ve temizliğini ihmal edilmemelidir. Epizyotomi uygulanmadan normal doğum yapanlar vajina bölgesine herhangi bir bakım veya pansuman uygulamazlar.
– Bebeğinize ilk 6 ay sadece anne sütü verin. Bu konu hakkında detaylı bilgiye buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz. Emzirmek sadece bebek için değil anne için de birçok fayda sağlar.
– Normal doğum yapanlar hastaneden taburcu olurken reçete edilen ilaçları evde mutlaka kullanmalıdır. Bu ilaçlar süt ile geçer ve bebeğe zarar verir diye düşünülmemelidir.
– Mümkün olduğunda dinlenme ve uykuya vakit ayrılmalıdır.
– Normal doğum yapanlar doğumdan sonra çok kısa sürede normal hayatlarına dönebilecek şekilde hızlı iyileşirler. Bu nedenle doğum sonrası egzersiz ve spora erken başlayabilirler. Bu annenin gebelik öncesi formuna ve kilosuna hızla kavuşmasını sağlar. Doğum sonrası kilo vermek, egzersiz ve spor hakkında detaylı bilgiye buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.
– Doğumdan sonra başlayan löşi denilen kanama yaklaşık bir ay azalarak devam edecektir. Bu kanama için sadece ped kullanılmalıdır, tampon kullanılmamalıdır.
– Normal doğum yapanlar cinsel ilişkiye ortalama doğumdan bir ay sonra başlayabilirler. Ancak bu süre varsa dikiş bölgesinin durumuna ve annenin genel durumuan göre değişebilir.
– Normal doğum yapanlarda göbek şişliğinin eski haline dönmesi için en faydalı hareket egzersiz yapmaktır ve gereğinden fazla aşırı, zararlı besinlerle beslenmemektir. Göbek bölgesinin düzelmesi için korse veya krem, ilaç önerilmez, faydasızdır. Anne düzenli beslenme ve egzersize devam ettikçe göbek bölgesi hızla düzelecektir.
– Bebeğin kontrolleri, tahlilleri ve aşıları zamanında aksatılmadan yaptırılmalıdır.
– Kendinizde aşırı mutsuzluk, karamsarlık, değersiz hissetme gibi duygular hissediyorsanız hemen doktorunuza başvurmalısınız. Doğum sonrası depresyon hakkında ayrıntılı bilgiye buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.
– Normal doğum yapanlar taburcu olduktan sonra kadın doğum doktorunun belirlediği tarihte mutlaka kontrole gitmelidir. Genellikle doğumdan bir hafta sonra kontrol olur. Muayenede epizyotomi dikişi iyileşmiş mi, rahim veya kanama ile ilgili bir problem var mı, göğüslerle ve emzirme ile ilgili bir problem var mı gibi kontroler yapılır.
– Normal doğum yapanlarda uygulanan doğum kesisi (epizyotomi) için atılan dikişler genellikle kendiliğinden eriyen ve alınmayan dikiş malzemeleri ile atılır. Bu dikişler alınmaz ve kendiliğinden kaybolur. Doktorunuz aksi bir durum belirtmedikçe böyledir.
– Doğum sonrası korunma yöntemlerinden size uygun olanını doktorunuza danışarak uygulayın. Emzirmek hamile kalmayı engerler diye düşünmeyin. Doğum sonrası korunma yöntemleri hakkında ayrıntılı bilgiye buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.
– Normal doğum yapanlarda adetlerin başlaması eğer anne çok düzenli emziriyorsa 6 aya kadar (bazen 1 yıl) sürebilir. Çok düzenli emzirmeyen anneler genellikle doğumdan 2-3 ay sonra adet görmeye başlarlar.
– Normal doğum yapanlar kanama veya akıntı gibi nedenlerden dolayı vajina içerisini su veya başka maddelerle asla yıkamamalıdır. Kanama ve akıntı ortalama bir ay içerisinde kendiliğinden azalacaktır.