Hangi Teslim Şeklini (Incoterms Kuralını) Seçmeli?
"Hangi teslim şeklini seçmeli?" derken, öncelikle böyle bir lüksümüz var mıdır, buna bakmak gerekiyor. Bazen seçimlerimizi sınırlandıran durumlar söz konusu olur. Her şeyden evvel, bir ticarette teslim şekli de müzakere konularından bir tanesidir ve çoğu durumda eli daha güçlü olan taraf hangi teslim şeklinin kullanılacağını belirler. Tıpkı ödeme şeklini belirleyebildiği gibi. Bununla birlikte, bir tarafın eli ne kadar güçlü olursa olsun, onun seçimini yönlendiren ve sınırlandıran bazı çerçeveler vardır. Bu yazıda, çerçeve diye ifade ettiğim, teslim şekli seçimindeki belli başlı belirleyici unsurlara kısaca değinmeye çalışacağım.
Teslim Şekli Tercihini Etkileyen Başlıca Unsurlar
Uluslararası ticarette yaygın olarak kullanılan Incoterms kurallarının 2020 versiyonu içerisinde 11 adet birbirinden farklı teslim şekli bulunur. Bunlardan hangi teslim şeklinin, başka bir deyişle hangi Incoterms kuralının kullanılacağı elbette bir seçim meselesidir ve ticari pratikler, ürünün tipi, nasıl taşınacağı ve özellikle de tercih edilen ticari stratejiler bu seçimde başlıca belirleyiciler olur. Şimdi bu belirleyici unsurlara bir bakalım.
#1 Taşıma Biçimi
ICC, Incoterms 2010 versiyonunda teslim şekillerini iki grup altında toplamıştır. Aynı ayrım Incoterms 2020'de de devam eder. Birinci grup tüm taşıma biçimleri (karayolu, denizyolu, havayolu, demiryolu ve multimodal) için kullanılabilecek kuralları içerir. Incoterms 2020'yi esas alırsak, bunlar EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP teslim şekilleridir.İkinci grupta yer alan FAS, FOB, CFR, CIF teslim şekilleri ise sadece ama sadece denizyolu ve iç suyolu taşımacılığında kullanılmalıdır.
#2 Ürün Tipi
Ürün tipi ister istemez izlenecek ticari pratikleri de etkiliyor. Bu nedenle de ICC, Incoterms kurallarını şekillendirirken iki çeşit ürün tipinin ayrımını gözetiyor. Bunlardan birincisi Türkçe'de emtia, İngilizce'de "commodities" denilen kömür, demir, yağ, buğday, petrol gibi ürünlerdir. Yüklemesi çoğunlukla dökme (bulk loading) olarak yapılan bu emtia ürünlerin nakliyesi de genellikle tam kargo kabul eden kiralık gemilerle yapılır ve FAS, FOB, CFR ve CIF teslim şekilleri yaygın olarak kullanılır. Bazen birçok farklı lokasyondan toplanması gereken ve dökme yapılan bu tarz bir emtia yüklemesinin EXW teslim ile alındığı durumlar istisnai olmalıdır.
#3 Avantajlı Pozisyon
Daha iyi şartları elde edebilme konusunda kim daha avantajlı durumdadır? Alıcı veya satıcıdan kim bir yükümlülüğü yerine getirme bakımından avantajlı pozisyondaysa, o yükümlülüğü avantajlı tarafa veren bir teslim şeklini seçmek yerinde olabilir.Buna göre, alıcı ve satıcının en avantajlı nakliye imkanını elde etmesine bağlı olarak Incoterms kuralları arasında bir tercih yapılabilir. Örneğin, satıcının avantajlı nakliye anlaşmaları yapabildiği durumlarda satıcı CFR veya CIF (karayolu ise CPT veya CIP) teslim şekillerini önerebilir. Eğer alıcı daha iyi şartlarda nakliye anlaşmaları yapabiliyorsa, bu sefer alıcı FOB (karayolu ise EXW veya FCA) teslim şekillerini tercih edebilir.
Gümrük işlemleri yükümlülüğü ile ilgili olarak ise, normalde ilgili ülkede yerleşik tarafın gümrük ihracat veya ithalat işlemlerinin sorumluluğunu üstlenmesi daha uygun olacaktır. Yani satıcının kendi ülkesindeki ihracat gümrük işlemlerini üstlenmesi, alıcının da kendi ülkesindeki ithalat gümrük işlemlerini üstlenmesi en uygunudur. Çünkü her iki taraf da kendi ülkelerindeki gümrük işlemlerini yürütmek konusunda avantajlı durumdadırlar. Dolayısıyla Incoterms kuralını seçmede bu da bir teamül olarak etkin olur. DDP'yı satıcıya dayatan bir alıcı çok nadir ve istisnai olmalıdır.
#4 Ticari Stratejiler
Ticari pratikler ve yukarıda sayılan unsurların dikte ettiği bazı senaryolar üzerinden gidersek, satıcı asgari düzeyde yükümlülük almak isteyebilir veya tam tersi, satıcı ürünleri alıcının adresinde teslim etmeye hazırdır; bunu da daha cazip bir hizmet veya fiyat sağlamak adına yapabilir. Başka bir durumda ise, satıcı ilave yükümlülükler almaktan çekinmesine rağmen, alıcı müzakere gücünü kullanarak onun daha fazla yükümlülük almasını talep edebilir. Tüm bu durumlar teslim şekli seçiminde etkili olur.
#5 Dış Ticaret Uzmanlığı ve Kabiliyet
Üstlenilen yükümlülüklerin ve risklerin fazla olduğu bir teslim şeklini kullanmak yeterli bir uzmanlık ve operasyonel görevleri uygun şekilde yürütecek bir kabiliyet gerektirir. Eğer firmanın yeterli uzmanlık ve kabiliyeti yok ise ve bu konuda destek almaya da istekli değilse, o zaman daha basit, haliyle kendisi için daha az yükümlülük ve risk üstlenilen bir teslim şeklini seçmesi daha yerinde olur.
Bitirirken
DTN Blog'da dış ticaret alanına giren çeşitli konuları işlemeye devam edeceğiz. Takipte kalmak için Blog'a abone olabilir veya Network'e kayıt olarak aramıza katılabilirsiniz.Referanslar
- International Chamber of Commerce. Incoterms 2020 – ICC rules for the use of domestic and international trade terms, ICC Publications, 2019
- Jan Ramberg. ICC Guide to Incoterms 2010, ICC Publications, 2011.