

- Binanyzyn depreme dayanykly olup olmady?y dy?arydan gözlemle
veya sadece bina projesi incelenerek belirlenemez.
- Binanyzyn depreme dayanykly olup olmady?y sadece zemin etüdü,
beton kalitesi testleri, v.b incelemelerle de belirlenemez.
- Binanyzyn dayanyklyly?y incelenip takviye gerekti?i durumlarda
da çok zor bir a?ama ba?lar: bina içindeki bazy kolonlar mantolanacaktyr,
yeni perde duvarlar yaratylabilir; bina içinde uzun sürebilecek
bir in?aat dönemi olacaktyr ve bu i? te oldukça masraflydyr.
- Hasar raporu ile depreme dayanyklylyk raporu çok farkly ?eylerdir.
Hasar raporu gerekti?inde sadece gözlemlerle bile verilebilir.
Depreme dayanyklylyk raporu ise çok farkly bir?ey olup, bunu herkes
veremez ve bu çok zor bir i?tir.
- Deprem sonrasy verilen hasar raporu sadece gözlemle binada deprem
nedeniyle ta?yyycy elemanlar olan kolon ve kiri?lerin hasar görüp
görmedi?ini belirleyebilir. Ta?yyycy elemanlary hasar görmemi?
veya az ahsar görmü? bir binada oturmaya devam edilebilir. Ancak
bu o binanyn depreme dayanykly oldu?unu göstermez. Daha büyük
bir depremde binanyn göçmeyece?i veya daha fazla hasar görmeyece?i
bilinemez.
- Depreme dayanyklylyk raporu vermek için çok zahmetli ve detayly
bir ara?tyrma ve hesaplama gerekir. Bu kysym detaylyca di?er sayfalarda
anlatylmaktadyr. Ancak kysa olarak:
- Ta?yyycy elemanlaryn (kolon/kiri?) beton kalitesi belirlenmelidir:
tüm elemanlar ölçülemeyece?inden belli yerlerde numuneler alynarak
bir genelleme yapylyr.
- Kolon ve kiri?lerin içindeki çelik donaty oranlary/konumlary
bilinmelidir: Ancak donaty çap ve konumlarynyn belirlenmesi de
moldukça zor bir i?tir. Bu i? için metal dedektör kullanylmaz,
bazy özel ultrason cihazlary beton içindeki donaty yerlerini tesbit
edebilir ancak çelik kalitesini belirleyemez. En sa?lykly yöntem
betonun kabuk kysmyny kyryp içerideki demirlere bakmaktyr. Daha
sonra burasy syvanabilir ve herhangi bir sorun olu?turmaz.
- Binanyn çe?itli yerlerine bazy aletler ile vurup bina dayanymyny
ölçtü?ünü iddia eden ki?iler türemi?tir. Aslynda bu ki?ilerin
en fazla bulabildikleri binanyn do?al titre?im periyodu ve belki
zeminin de do?al titre?im periyodudur. E?er her iki periyod da
birbirine yakynsa bina depremden daha fazla etkilenecektir demektir;
ancak bu binanyzyn yykylaca?y anlamyna da gelmez. Veya periyodlar
farklyysa da binanyzyn sa?lam oldu?unu göstermez.
KENDY BA?INIZA YAPABYLECE?YNYZ
ÖN KONTROLLER:
(Bu kontrollerin bir kysmy in?aat mühendisli?i
bilgisi gerektirir ve size sadece yön göstermek amacyyla hazyrlanmy?tyr,
binanyzyn dayanyklyly?yny kendi ba?yna belirleyemez)
- Binanyn projesini elde etmeye çaly?yn. Binanyn projesi ba?ly
oldu?unuz belediyeden elde edilebilir.
- Bina projesini elde etmeniz çok önemlidir, çünkü:
- Binanyzyn kaçak olmady?y ve hangi proje bürosu tarafyndan yapyldy?y
bilinir. Projeyi yapan büronun saygynly?y ve referanslaryny böylece
soru?turabilirsiniz.
- Projede kullanylan malzeme ve hesaplarla ilgili önemli bilgiler
bulunur:
- Binanyn kaç kata göre hesabynyn yapyldy?y bilinir. E?er projede
alynan kat sayysy ile gerçek kat sayysy farkly ise ve gerçekte
daha fazla kat varsa mutlaka binanyzy profesyonel bir deprem
mühendisli?i bürosuna kontrol ettirmelisiniz.
- Hangi yylda projelendirildi?i; hangi deprem ?artnamesine göre
deprem yüklerinin tesbit edildi?i bulunur.
- Kullanylan beton (B160 v.b.), demir donaty (BÇ I veya B.Ç.
III)
- s emn : Zemin emniyet katsayysy (1 kg/cm2
kötü zemine kar?ylyk gelir: ince kumlu, killi zemin, 3 kg/cm2
iyi zemine kar?ylyk gelir: kaya zemin). Projede alynan zemin
durumunu bu veriden tesbit edebilirsiniz.
- Projede alynan deprem yükü etkitme katsayysy olan C de?erini
bulabilirsiniz. Bina toplam a?yrly?y C katsayysy ile çarpylyp
deprem yatay yükü olarak bina katlaryna etkitilecektir. 75
Afet ?artnamesine göre hesaplanan C katsayylary yeni 98 ?artnamesine
göre alynacaklardan daha dü?ük çykmaktadyr. Hatta bazy durumlarda
her iki ?artname katsayylary arasynda 3 kat fark olabilir. Projenizde
alynan C katsayysy 0.1e yakyn veya 0.1den fazla ise binanyz
büyükçe bir depreme göre projelendirilmi?tir denebilir. C de?eri
0.04~0.06 arasynda ise ve binanyz deprem fay hatlaryna daha
yakyn bölgelerde ise mutlaka binanyzyn detayly incelemesini
yaptyrmalysynyz. 98 Afet ?artnamesine göre C katsayysy bu tür
bölgelerdeki binalar için 0.2 ve üzerine çykabilir.
- Ta?yyycy elemanlar olan kolon, kiri? ve perde duvarlaryn konumlary,
birbirlerine mesafeleri, boyutlary ve içlerine yerle?tirilen
çelik donatylar bilinir.
- Kolon ve kiri? uçlarynda etriye sykla?tyrmasy yapylmy? my
(normalde 20 cm de bir kullanylyrken uçlarda bu mesafe 10 cm
ve daha aza inmelidir). Çe?itli projelerde bir kolonun kesiti
gösterilerek deprem donaty sykla?tyrmasy benzeri bir yazy ve
çizim ile belirtilmektedir. Etriye sykla?tyrmasy depremde büyük
faydalar sa?lar. Kolon ve kiri? uçlarynyn hasar görme olasyly?yny
büyük oranda azaltabilir.
- Temel planyna bakylyr: temel cinsi bulunur (sürekli radya
temel mi yoksa pabuç temel mi), temel derinli?i ne kadar: bodrum
kat var my, temel hemen zemin kat kolonlaryndan my ba?lyyor,
incelenir. Sürekli temel daha elveri?lidir: zemin kolonlary
bir bütün olarak kolon altlaryndan geçen kiri?lere oturur ve
kiri?ler arasynda temel dö?emesi mevcuttur; bu durumda tüm zemin
kat kolonlary birbirlerine rijit olarak kiri? ve dö?emelerle
ba?ly oldu?undan deprem esnasyndahep beraber hareket ederler,
farkly/ba?ymsyz davrany? göstermezler. Pabuç temelde ise her
kolonun altynda geni?çe bir temel pabucu yaratylmy?tyr; deprem
esnasynda her temel pabucu farkly hareket edebilir ve farkly
zemin oturmalary yapabilir; bu da kolonlarda ek hasarlar meydana
getirebilir. Pabuç temeller birbirlerine ba? kiri?leri ile
ba?ly ise daha uygun bir durumdur. Temel ne kadar derinde ise
daha sa?lam ve yerle?mi? bir zemin üzerinde olma olasyly?y da
o kadar artar. Sy? ve pabuç temeller depremde daha elveri?siz
davrany? gösterir.
- Proje üzerinde farkly bir kalemle de?i?iklikler yapylmy? my,
eklemeler var my incelenir. Özellikle alt katlarda in?aat sonrasy
projesine uygun olmayan kolon küçültme, delme, iptal etme, yerde?i?tirme
gibi i?lemlerin yapylyp yapylmady?y bilinmelidir.
- Binanyz kaçaksa/ruhsatsyzsa projesi yoktur. Projesi olmayan
bir binayy mutlaka kontrol ettirmenizde fayda vardyr.
- Binanyz hakkynda ba?ka bilgiler edinmeye çaly?yn:
- Proje ve in?aa öncesi zemin etüdü yapylmy? my, zemin etüdü
raporu mevcut mu?
- Projeyi yapan büro saygyn my, referanslary neler, hala aktif
mi? Yapty?y binalar önceki depremlerde hasar görmü? mü?
- Yn?aa esnasynda beton nasyl dökülmü?: elde kararak, usta ve
çyraklar tarafyndan my, yoksa beton santrallerinden gelen hazyr
beton ile mi: beton kalitesi elde/dökme betonlarda genelde projede
alynandan daha yüksek çykmaz, hatta genelde daha kötü olabilir.
Ceyhan, Dinar ve Erzincanda yykylan ve çok hasar gören binalaryn
beton kaliteleri genelde 10 Mpa veya daha çykmy?tyr; bu da B160
kalitesindeki betonunu biraz daha dü?ük bir de?erine kar?ylyk
gelir.
- Temel kazylyrken in?aaty kontrol eden kat malikleri mevcutsa
temelin ne tür bir zemine oturdu?unu bilirler: kaya zemin mi,
torpak my, v.b.
- Yn?aat esnasynda binanyn projeye uygun olarak in?aa edildi?i
sürekli kontrol edilmi? mi: do?ru sayyda çelik donaty yerle?tirilmi?
mi, çelik donaty ile kolon veya kiri? kenary arasyndaki mesafe
olan pas payy en az 2.5 cm olmaly, v.b.
- Beton dökümleri esnasynda beton kalitesini kontrol için numune
alynmy? my ve beton kalite testleri yapylyp, sonuçlar alynmy?
my?
- Beton üretiminde kullanylan kum deniz kumu mu: deniz kumu
e?er iyice yykanmadan beton üretiminde kullanylmy?sa, içindeki
tuz beton kimyasyny zamanla bozabilir ve beton dayanymyny önemli
ölçüde azaltabilir.
- Binanyzyn projesini kullanarak yapabilecekleriniz:
- Projedeki kat adedi ile bina gerçek kat adedini kar?yla?tyryn.
Binanyn gerçek kat adedi projedekinden daha fazla ise mutlaka
binanyzy profesyonel bir deprem mühendisli?i bürosuna kontrol
ettirmelisiniz.
- Bina en alt katy olan zemin veya bodrum katyna gidin. Projede
bu kata kar?ylyk gelen kolon aplikasyon planyny açyn. Burada
görebildi?iniz, açykta olan bir kaç kolonu tesbit edin, boyutlaryny
ölçün. Projede bu kolonlary bulun ve proje boyutlaryyla kar?yla?tyryn.
Ayryca kolonlar arasy mesafeleri de kar?yla?tyryn. Mümkün oldu?u
kadar çok kolonu bu ?ekilde kontrol edin. Ayryca kolonlaryn
üst ba?lary arasyndaki kiri? boyutlaryny da o kata kar?ylyk
gelen kat dö?eme planlaryndaki kiri? boyutlaryndan kontrol edebilirsiniz.
Benzer kontrolleri üst katlarda da olabildi?ince çok yapyn.
- E?er kontroller neticesinde: eksik kolon veya kiri?, kolon
ebatlarynda farklylyk, kolon mesafelerinde farklylyk tesbit
ettiyseniz, mutlaka binanyzy profesyonel bir deprem mühendisli?i
bürosuna kontrol ettirmelisiniz.
- Projede belirtilen duvarlar yapyda mevcut mu? Projede öngörülen
duvar malzemesi ile gerçekte kullanylan duvar malzemesi ayny
my: projede ytong benzeri hafif duvar öngörülmü?, gerçekte ise
bo?luklu veya dolu tu?la kullanylmy? olabilir. Daha sonra bina
içinde tadilat yapylarak duvarlar kaldyrylmy? my? Duvarlar deprem
esnasynda bir miktar deprem yükünü ta?yyarak faydaly bir görev
üstlenirler. Özellikle zemin katta dükkan veya ma?aza içinde
alan yaratmak amacyyla kaldyrylmy? olan duvarlar depremde bu
katyn daha fazla zarar görmesine neden olur.
- Projede belirtilen kaplama yükleri dy?ynda özellikle bina
cephesinde farkly kaplama kullanylmy? my: örnek olarak projede
öngörülmeyen, sonradan yapylmy? bir dy? cephe mermer veya granit
kaplama binaya önemli ölçüde ek yük getirebilir.
- Binanyn deprem esnasynda en çok zorlanan kesimi zemin kat kolonlarydyr.
Zemin kat kolonlaryny, üst ve alt ba?laryny, kiri?lerle ba?lantylaryny
kontrol edin. Çatlak tesbit ederseniz, mutlaka uzman bir ki?i/kuruma
kontrol ettirin.
- Zemin kat yüksekli?i 3 metreden fazla olan, özellikle 5 metre
civary olan ve zemin katyn büyük bölümü duvarlar ile kapaly olmayan
binalaryn depremde hasar görme olasyly?y çok daha fazladyr.
- Binanyzyn temele oturan en alt katynda rutubet olup olmady?yny
ve rutubet varsa özellikle kolonlardaki etkilerini tesbit edin:
kolon alt ba?larynda yslaklyk var my, beyaz çizgiler halinde lekeler/izler
olu?mu? mu, kolon dy? yüzlerinde kylcal çatlaklar veya daha büyük
çatlaklar mevcut mu: Çatlak mevcutsa, bu çatla?y çekiçle kaldyrarak
çatlak geni?li?ini/büyüklü?ünü belirleyebilirsiniz. Çatlak büyükse
çelik donatyya kadar bir tabaka halinde kopabilir. Bu durumda
çelik donatyda paslanmayy inceleyin, büyük oranda paslanma tesbit
ederseniz bu kolonlaryn mutlaka en kysa zamanda onarylmasy ve
eski dayanymlaryna ula?tyrylmasy gerekir.
- Binanyzyn temelinin ve bodrumunun sürekli yslak/rutubetli kalmasy
çok sakyncalydyr. Su beton içindeki kylcal kanallardan yukary
do?ru hareket ederek kolonlaryn içlerine ilerler; özellikle deniz
kumuyla karylmy? betonlardaki tuzlar ve di?er beton kimyasallaryyla
reaksiyona girer ve betonu zayyflatyr; en önemlisi de beton içindeki
çelik donatyyy paslandyryr. Mutlaka rutubeti önlemelisiniz.
- Binanyz projesinde beton perde duvar/kolonlar mevcut mu ve gerçekte
binanyz içinde do?ru olarak yerle?tirilmi? mi (ebatlary ve konulary
kontrol edilir). Perde duvar/kolonlar, kysaca perdeler deprem
esnasynda deprem yüklerinin büyük bölümünü hiç hasar görmeden
veya az hasar görerek ta?yrlar, di?er kolonlaryn zorlanmalaryny
azaltyrlar. Perdelerin binanyzda bulunmasy büyük bir avantajdyr.
Ancak perde konumlarynyn do?ru yerle?tirilmi? olmasy çok önemlidir.
- Perdelerin bina planynda bina dy? kenarlaryna do?ru, her iki
do?rultuda simetrik olarak ve ayny ebatlarda en az iki?er adet
bulunmasy gerekir. E?er binanyn sadece bir kö?esinde, mesela asansör
bo?lu?u etrafynda perde kullanylmy?sa ve plana göre simetri yoksa
bu perde duvar deprem esnasynda binanyn burulmasyna neden olabilir
ve bu da tercih edilmeyen ve hasarlara neden olabilecek bir davrany?tyr.
Böyle bir durumda binanyn aksi yönünde yeni perde/ler eklenerek
burulma önlenmelidir.
- Binanyzda zemin üstündeki katlarda çekme kat mevcut mu: çekme
katlar zemin kat üzerinde bina dy?yna do?ru kat planynyn 1~1.5
metre kadar geni?letilmesiyle olu?turulur. Çekme katly binalar
depremlerde daha fazla hasar görür. Özellikle zemin kat kolonlary
çekme kata geldi?inde oda ortasyna denk geldi?inden bazen 1. katta
bu kolonlar ayny konumda devam ettirilmemi? ve 1<~1.5 metre kadar
dy?aryya do?ru kaydyrylmy? olabilir. Bu tür binalar deprem esnasynda
ciddi hasar görebilir.
- Di?er elveri?siz bina türleri:
- Bina ta?yyycy elemanlary olarak sadece kolon mevcutsa, kiri?
yoksa ve kolonlar direkt olarak dö?emelere ba?ly ise:
- Dö?eme asmolen olabilir: 20~25 cm kalynly?ynda olur, dö?eme
içine belli aralarla bo?luklu tu?la konur. Kolon birle?im noktalarynda
ve tu?la aralarynda küçük/kysa kiri?ler varmy? gibi davranyr.
- 16~20 cm kalynly?ynda beton dö?eme olabilir. Bu ve asmolen
dö?emelerin daha elveri?siz olam sebebi özellikle deprem anynda
olu?acak ani dü?ey kesme kuvvetlerini kar?ylayamamalary ve kolonlaryn
sanki zymbalanmy? gibi dö?emeleri kesip üst kata geçmeleridir.
- Bina plany ortogonal de?ilse yani genel olarak dikdörtgen
bir plan de?il de bir kenary belli bir açyyla di?er uca do?ru
açylyyorsa. Arsanyn yamuk olmasy hallerinde görülebilir: üçgen
veya trapez planly yapylardyr ve deprem anynda do?ru projelendirilmediyse
büyük burulmalara maruz kalarak yykylabilirler.
- Bina herhangi bir katynyn yüksekli?inin di?erlerinden daha
fazla olmasy: mesela ara bir katyn 3 metre yerine 4 metre olmasy.
Böyle bir katta daha fazla deformasyon olur ve bazen fazla deplasmandan
2. Mertebe etkilerine u?rayarak bu kat yykylabilir.
- Bina planynda düzensiz bir ?ekilde bo?luklar bulunmasy: herhangi
bir kat dö?emesi çe?itli yerlerde kesilmi? ve yer yer bo?luklar
mevcut ise; mesela makine yerle?tirmek için dö?eme kesilmi?
olabilir.
Bu kontroller neticesinde bir veya birkaç durumda binanyzy kontrol
ettirmeniz tavsiye edilmi?se, mutlaka uzman bir ?irket tesbit edin
ve kendilerine dany?yn. Yukaryda edindi?iniz bilgiler aracyly?yyla
binanyzyn deprem dayanymyny incelemek isteyecek ki?ilerin bilgi
seviyelerini de anlamanyzda büyük fayda olacak çünkü durumdan istifade
ederek sadece para kazanmak için bu i?e girmi? ve bilgisiz bir çok
ki? ve firma türemi?tir.
Umaryz bu bilgiler size faydaly olabilir.
Saygylarymyzla,
Benko Ltd.
www.benkoltd.com