b
"...Hasodabaşısı kapıyı açıp konuğun geldiğini söyleyince yerinde dikeldi. Gözlerini kapıya dikmiş, Yasef'i beklemeye koyulmuştu. Az sonra konuğu içeri girdi. Yasef'in başında sarı abaniyle sarılmış sarık, sırtında samur yakalı kaftan vardı. Sarı ipekten şalvarı, koyu kırmızı mintanı ve çılgın sarıdan kuşağı ile o, gerçekten çok göz alıcıydı (...) Yasef zarif bir hareketle kapıya işaret edince dışarıda bekleyen bir düzine zenci köle, kırmızı şallara sarılmış halde, omuzlarında vazolar, sedef kakmalı sandıklar, top top kumaşlar taşıyarak içeri girdiler ve yüklerini Selim'in ayakucuna bırakarak geri çekildiler (...) Konu şaraptan açılınca Yasef zencilerin getirdikleri sandıktan etiketi iyice solmuş bir şişe çıkardı ; 'Şehzademe dünyanın en iyi şarabını getirdim' dedikten sonra sehpadan aldığı iki bardağı yarısına dek şarapla doldurdu ve bardaklardan birini Selim'e uzattı. Selim bardağı hafifçe sallayıp şarabın cidarlarda bıraktığı ize baktı, sonra burnunu bardağa sokup kokusunu kontrol etti. Bir yudum şarabı diliyle damağının arasında ezerken gamzeleri ortaya çıkmıştı ; 'Mükemmel ! Mükemmel de ne demek, olağanüstü !' deyince Yasef gururla dikildi : 'Dünyanın en iyi şarabı Kıbrıs'ta yapılır. Ama haramiler şaraplarını herkesten kıskanıyorlar ! Keşke şehzadem padişah olunca Kıbrıs'ı fethetse de bu şaraplara kolayca sahip olsak !..'
Selim kocaman bir kahkaha attı : 'Şarabı için adayı fethetmeye ne gerek var ? Oraya iki gemi gönderip üç top savursak, adamlar adalarındaki tüm şarapları gemilerimize yüklerler !..' "
Cahit Ülkü, "Suların Getirdiği Padişah" adlı kitabında 1557 yılı sonlarında, Yasef Nassi ile Kanuni Süleyman'ın oğlu Şehzade Selim'in tanışmalarını böyle anlatır...
Yasef Nasi/Joseph Nassi ya da Portekiz'deki adı ile Joao Miquez.. İstanbul Yahudileri arasında en ünlüleri Nasi ailesiydi..
Aile 1492 yılında Katolikliği benimsemeye zorlandığı Kastilya'dan Portekiz'e doğru yola çıkar. 1536 yılında Avrupa'nın mali başkenti Antwerp'e, 1544'de Venedik'e ve 1550'de Ferrara'ya gelirler..Bütün bu şehirlerde karşılarına çıkan hep baskı ve zulüm olmuştur. Örnek vermek gerekirse, 1515'de Venedik'de Yahudiler için bir getto oluşturulmuştu.
Osmanlı pazarı ile Batı Avrupa arasında kurulmuş olan ve Buda'nın 1541'deki fethinden sonra daha da sıkılaşan bağlar ; 16.yüzyıl işadamıyla aynı dönemin maceraperest zihniyetini bünyesinde barındıran Joseph Nassi'yi İstanbul'a çekti...
Kanuni Süleyman'ın, gözde doktor ve diş hekimlerinden Moses Hamon'un teşvikiyle, Venedik Dukası'na gönderdiği mektupların da etkisiyle ; aile reisi Dona Gracia Nasi ya da Avrupa'da bilinen adıyla Beatrice de Luna-Mendez, İstanbul'a doğru yola çıktı. Birkaç ay sonra "La Senora" diye bilinen bu kadın, 1553'de İstanbul'a ulaştı ve arkasında kırk atlı şövalye ve dört araba dolusu hizmetkarla şehre muzafferane bir giriş yaptı !.. Serveti, muazzam iş ilişkileri ağı ve güzelliğiyle ün yapmış bu kadın, Joseph'i aynı zamanda hem yeğen hem de damat olarak İstanbul'a getirtmişti..
Joseph Nassi Türkiye'ye sığınırken Venedik'te silinmez bir iz bırakmıştı. Dona Garcia ile birlik olup, kadının kız kardeşinin henüz reşit olmamış ve drahoması 100.000 eku olan kızı Brillanda'yı kaçırmıştı. Bu olay ortaya çıkınca Nasi, kanatlı aslanın (Venedik arması) pençesi altındaki bölgelerde istenmeyen kişi olmuştu..
Bu arada Dona Gracia kişisel servetini ve Müslümanlardan aldığı mevduatları kullanarak iltizam işine girmişti. Şehre kereste ve şarap tedarik etme imtiyazlarını ele geçirmiş ; ayrıca, Avrupa dokuması kumaş, biber, arpa ve ham yün takas ettiği bir ithalat-ihracat işine de girişmişti..
Fransızların Jehan Micquez ve hasımlarının "Koca Yahudi" olarak adlandırdığı Joseph Nassi ; 1526'da Lizbon'da doğmuştu. Geleceğin Kutsal Roma İmparatoru İkinci Maximillian'ın da öğrencisi olduğu, Antwerp'teki Louvain Üniversitesinde eğitim gördü.
Onun 1554 yılında İstanbul'a girişini şehrin Alman sakinlerinden biri şöyle anlatıyordu :
"Yanında yirminin üzerinde iyi giyimli İspanyol hizmetkar yürüyordu. Sanki bir Prens gibiydi.. Üzerinde kenarları samur kürkü işli ipek elbiseler vardı. Adet olduğu üzere, hemen önünde, başına bir şey gelmesin diye, ellerinde değnekleriyle yeniçeriler yürüyorlardı.Tıraşlı siyah sakalıyla iri yarı bir adamdı."
İstanbul'a gelişinin üzerinden çok geçmeden, İspanyol bir hekimin ifadesiyle, "şeytanın ta kendisi" oldu, yani Museviliğe geri döndü...
Nasi, Orta Doğu ile İngiltere arasında işleyen Yahudi ticaret sistemine dayalı işleri için, Sultan Süleyman'ın şahsında cömert bir koruyucu bulmuştu. Nasi'nin etkisi o kadar güçlüydü ki, Sultan Süleyman, Papa'ya tehdit mektupları bile yazmış, İtalya'daki Yahudiler için hoşgörülü bir tutum talep etmişti.. Ayrıca, dostu olan Fransa Kralı'na da, "Büyük Yahudi"ye olan 150.000 talerlik borcunu ödemesini istemişti..
Nasi, zengin kuzeni Brillanda/Reyna ile evlendiğinde, düğününe 3.000 kişi katıldı. Ortaköy sırtlarındaki Boğaz'a hakim Belvedere Köşkü'nde İspanyol asilleri gibi yaşarlardı. Köşkün yanında bir matbaa, bir yüksek okul, bir sinagog ve bir cirit sahası vardı.
Şehzade Bayezid'in katlinden sonra Sultan Süleyman, oğlu Selim'e 130.000 altın değerinde ziynet eşyası yollamıştı. Bu armağanı Kütahya'ya götüren Nasi' nin zayıf karakterli Selim'i ele geçirmesi güç olmadı. Kısa sürede kendisine hem nakit, hem de şarap tedarik ettiği şehzadenin dostu, kuyumcusu ve bankeri oldu.
Selim'i devamlı olarak borçlandıran Nasi'nin aklında belli bir planı vardı : Kıbrıs'ın Osmanlılar tarafından fethini sağlamak ve sonra buranın krallığını elde ederek Avrupa'da zulüm gören bütün Yahudileri bu adaya toplamak ..
Selim tahta çıktığı zaman Joseph Nassi'ye "Naksos ve On İki Siklatlar Dükü" unvanını bahşetti. Yeni vasalı ona 14.000 altın sikke vergi ödemekle yükümlüydü. Şarap üretiminin 15.000 kreutzer değerindeki onda biri için ise Padişah'a sadece 2.000 altın sikke ödeyecekti. Defterdar bu karara karşı koysa da durum değişmedi.. Yeni padişah ona, kararın, babasının son arzularına uygun olduğu yanıtını verdi..
Nasi'nin İstanbul'da kazandığı bu başarı, bir Yahudi'nin Katolik soylulara emir verebilmesini mümkün kılıyordu. Ege'de hala büyük ölçüde mülk sahibi olan Katolik soylular vardı.. Katolik Avrupa cemiyetinden dışlanmış birisi için, şu şekilde emirler yayınlamak herhalde keyifli oluyordu :
"Joseph, Adalar Denizi Dükü, Andros Lordu v.s.
...İstanbul, Pera'da bulunan Belvedere Dukalık Sarayı'nda, 1577 Temmuz'unun on birinci günü emredilmiştir...
Dükün vekaletiyle
Joseph Cohen, Sır Katibi ve Amanensis (verilen buyruğu yazıya dökme görevlisi) "
Nasi'nin işleri büyümeye devam etti. Lehistan'a Kıbrıs şarabı ihraç etmeye başlamış, balmumu ticaretini tekeline almıştı. Alacakları için Fransa Kralı'na mektuplar gönderiliyor, II.Maximillien kendisine üç adet altın matara gönderiyor, borç verdiği Lehistan Kralı ise ona, "Mümtaz Beyefendi ve Sevgili Dostum" diyordu !..
Batı Avrupa'daki bağlantıları, İspanya ve Fransa'dan öcünü almasında kendisine yardımcı olan uluslararası bir istihbarat ağına sahip olmasını sağlamıştı. Boğaz'daki köşkünden, Felemenklileri İspanya Kralı II.Philip'e karşı ayaklanmaya teşvik eden, muhtemelen oydu.. 1569 yılında isyancıların lideri Orange Prensi'nin bir elçisi onu görmek için gelmişti. Tarihçi Famianus Strada, "Flamanlara sorulacak olursa, Miches'in (Nassi) mektuplarının ve teşviklerinin onların üzerlerindeki etkisi yabana atılacak gibi değildir.." diye yazıyordu..
Nasi, saraydaki hizip çatışmalarında da etkindi. Venedikli Yahudilere karşı tutumu nedeniyle Venedik'e düşmandı. Venedik ile barıştan yana olan Sokollu Mehmed Paşa, Nasi'yi ortadan kaldırmayı planlıyordu. Bu iş için Nassi'nin hekimi Salomon Aşkenazi'yi kullandıysa da, hükümdarla olan iyi ilişkileri nedeniyle, kurulan tuzaklardan hep kurtuldu..
13 Eylül 1569 gecesi, İstanbul'dan sonra Avrupa'nın en büyük tersanesi olan Venedik Tersanesinin barut deposunda korkunç bir patlama oldu. Çıkan yangın sonucu hem tersanenin büyük bir bölümü, hem de limandaki bazı gemiler yandı. Barut deposu, Türk casuslar tarafından ateşlenmişti ve projeyi bizzat Damad Piyale Paşa düzenlemişti.
Bazı tarihçiler bu olayda Nasi'nin parmağı olduğunu iddia eder...
Bu olayın tetiklediği savaş 1570'de başladı. Papalık, İspanya ve Venedik'e karşı Osmanlı...
1571'deki İnebahtı deniz savaşında büyük yara alan Osmanlı donanmasının yeniden oluşturulmasında, Nassi de 20 kadırganın yaptırılmasını üstlenerek ortak oldu..
1573'de barışın sağlanmasından sonra, 1574 yılında İkinci Selim vefat etti. Artık Nassi'nin nüfuzu gerilemeye başlamıştı. Ama yine de son gülen o oldu..
Hasımlarından Kantakuzenos asıldı.. Sokollu ise bir derviş tarafından bıçaklanarak öldürüldü.. Nassi ise köşkünde eceliyle, huzur içinde öldü..
KAYNAK OLARAK KULLANDIĞIM KİTAPLAR..
-------------------------------------------------------
1.DEVLET-İ ALİYYE.I...HALİL İNALCIK 2.OSMANLILAR..HALİL İNALCIK
3.İMP.'UN EN UZUN YÜZYILI..İLBER ORTAYLI
4.SON İMP. OSMANLI..İLBER ORTAYLI
5.TARİHİN IŞIĞINDA..İLBER ORTAYLI
6.OSM. TOPLUMUNDA AİLE..İLBER ORTAYLI
7.OSM.'YI YENİDEN KEŞFETMEK..İ.ORTAYLI
8.BATILILAŞMA YOLUNDA..İLBER ORTAYLI
9.OSMANLI TARİHİ..A.DE LAMARTINE
10.OSMANLI..CAROLİNE FİNKEL
11.OSM.İMP.TARİHİ..NICOLEA JORGA
12,BÜYÜK TÜRK..NICOLEA JORGA
13.YENİLMEZ TÜRK...NICOLEA JORGA
14.TÜRKİYE TARİHİ..ED.SİNA AKŞİN
15.OSM.DÜNYASI VE İNSANLARI..GÜLGÜN ÜÇEL
16.OSMANLI ORDUSU..GÜLGÜN ÜÇEL-AYBET
17,BU MÜLKÜN SULTANLARI..NECDET SAKAOĞLU 18.YENİÇERİLER..REŞAT EKREM KOÇU
19.SON PADİŞAH..YILMAZ ÇETİNER
20.SORULARLA OSM. ..ERHAN AFYONCU
21. SOKOLLU ...RADOVAN SAMARCIC
22. OSM.İMP.TARİHİ...A.CEVDET PAŞA
23. OSM.GERÇEĞİ..ERDOĞAN AYDIN
24. FATİH VE FETİH..ERDOĞAN AYDIN
25.KADINLAR SALTANATI..A.REFİK ALTINAY
26.DOĞU'YA BAKIŞ..GERALD MACLEAN
27.AT SIRTINDA ANADOLU..FREDERIC BURNABY
28.ABDÜLMECİD..HIFZI TOPUZ
29.ŞAH SULTAN ..İSKENDER PALA
30.FLORANSA BÜYÜCÜSÜ..S.RUSHDIE
31.TARİHİMİZLE YÜZLEŞMEK..EMRE KONGAR
32.PARİS'TE BİR OSM.SEFİRİ..ŞEVKET RADO
33.TARİHİN SAKLANAN YÜZÜ..ÇETİN ALTAN
34.OSM.İMP.'DA SON 300 YIL..ALAIN PALMER
35.KONSTANTİNİYYE..PHİLİP MANSELL
36.TÜRKİYE'NİN SİYASİ İNTİHARI..CENGİZ ÖZAKINCI
37.BU VATAN BÖYLE KURTULDU..EROL MÜTERCİMLER
38.16.YÜZYILDA İSTANBUL..METİN AND
39. ERKEN MODERN OSMANLILAR.. VIRGINIA H. AKSAN-DANIEL GOFFMAN
40."POPÜLER TARİH" VE "NTV TARİH " DERGİLERİ
41.İKİNCİ ADAM..Ş.SÜREYYA AYDEMİR
42.HAYAT..AYŞE KULİN
43.DEVRİM VE DEMOKRASİ..NUMAN ESİN
44.BİR NUMARALI TANIK..KURTUL ALTUĞ
45.İHTİLALİN MANTIĞI..Ş.S.AYDEMİR
46.KUTSAL İSYAN...HASAN İZZETTİN DİNAMO
47.KUTSAL BARIŞ...HASAN İZZETTİN DİNAMO
48.ÇÖL KRALİÇESİ...JANET WALLACH
49.YÖNETMENLER,FİLMLER,ÜLKELER..A.DORSAY
50.AY HIRSIZI...SUNAY AKIN
51.ONLAR HEP ORADAYDI...SUNAY AKIN
52.KULE CANBAZI...SUNAY AKIN
53.LÜZUMSUZ BİLGİLER ANSİKLOPEDİSİ..TAMER KORUGAN
54.PRENS..NİCCOLO MACHİAVELLİ
55.İSTANBUL'DA BİR ZÜRAFA..SUNAY AKIN
56.KIZ KULESİNDEKİ KIZILDERİLİ..S.AKIN
57.AH BEYOĞLU,VAH BEYOĞLU..SALAH BİRSEL
58.İSTANBUL-PARİS..SALAH BİRSEL
59.YAVUZ'UN KÜPESİ..ERHAN AFYONCU
60.OSMANLI PADİŞAHLARININ HAYAT HİKAYELERİ...YILMAZ ÖZTUNA
61.BİZİM DİPLOMATLAR..BİLAL N.ŞİMŞİR
62.KİM VAR İMİŞ BİZ BURADA YOĞ İKEN..CEMAL KAFADAR
63.RÜZGARIN GÖLGESİ..CARLOS RUIZ ZAFON
64.MELEĞİN OYUNU..CARLOS RUIZ ZAFON
65.ORTA DOĞU..TAYYAR ARI
66.ABD-ORTA DOĞU-TÜRKİYE..HALUK GERGER
67.ORTA DOĞU.. BERNARD LEWIS
68.ON BİR CUMHURBAŞKANI ON BİR ÖYKÜ.. CÜNEYT ARCAYÜREK
69.ÖFKELİ YILLAR...ALTAN ÖYMEN
70.ATATÜRK'TEN SONRA BUGÜNLERE NASIL GELDİK ?..CÜNEYT ARCAYÜREK
71.ÇANKAYA...CÜNEYT ARCAYÜREK
72.DEMOKRASİNİN İLK YILLARI..C.ARCAYÜREK
73.YENİ İKTİDAR,YENİ DÖNEM..C.ARCAYÜREK
74.BİR İKTİDAR,BİR İHTİLAL..C.ARCAYÜREK
75.NEREDEYSE BİR BALİNA..STEVE JONES
76.MOSSAD GİZLİ TARİHİ...GORDON THOMAS
77.BARIŞA SON VEREN BARIŞ...DAVID FROMKIN
78.SULARIN GETİRDİĞİ PADİŞAH..CAHİT ÜLKÜ
79.TANK SESİYLE UYANMAK..HASAN CEMAL
80.BİR MANİNİZ YOKSA.. ...AYFER TUNÇ
81.ALATURKAFRANKA..ERCAN ÇİTLİOĞLU
82.SUÇUMUZ MÜKEMMEL OLMAK..S.DUMAN
83.DARBE...STEPHEN KINZER
84.ÖZAL HİKAYESİ..HASAN CEMAL
85.TURGUT NEREDEN KOŞUYOR ? ..E.ÇÖLAŞAN
86.YEDİ TEPE ANADOLU...ALİ CANİP OLGUNLU
87."K", "DERBEDER BİR KAHİN"...CANSU YILMAZÇELİK
88.LATİFE HANIM...İPEK ÇALIŞLAR
89."K",YIKIK BİR SARAYDIR DÜNYA..PERİHAN ÖZCAN
90.BEYAZ PERDEDE KIRMIZI FİLMLER.. ATİLLA DORSAY
91.TEK ADAM..Ş.SÜREYYA AYDEMİR
92.DAHİLER VE AŞKLARI...ÖZCAN ERDOĞAN
93.HAYATIM KİTAP..YAŞAR AKSOY
94.BOĞAZİÇİ ŞINGIR MINGIR..SALAH BİRSEL
95.BİR EKONOMİK TETİKÇİNİN İTİRAFLARI...JOHN PERKİNS
96.CUMHURİYET TARİHİ YALANLARI 1. VE 2. CİLT...SİNAN MEYDAN
97. KOMPLO TEORİLERİ..EROL MÜTERCİMLER
98.ÖNCE KADINLAR VE ÇOCUKLAR..SUNAY AKIN
99.BİR ÇİFT AYAKKABI..SUNAY AKIN
100. BENİM CUMHURİYET'İM..EMİNE UŞAKLIGİL
101.DARAĞACINDA ÜÇ FİDAN..NİHAT BEHRAM
102.NEREYE..CAN DÜNDAR
103.İSTANBUL'DAN SAYFALAR..İLBER ORTAYLI
104.BİZİM İZMİRİMİZ..MELİH GÜRSOY
105.GİZLENEN TARİH..BRİAN HAUGHTON
106.BERGAMA DÜŞLERİMİN ŞEHRİ,İZMİR SEVDAM..SELAHATTİN TURAL
107.GÖLGEDEKİLER..CAN DÜNDAR
108.KIRMIZI BİSİKLET..CAN DÜNDAR
109.YAKAMDAKİ YÜZLER..CAN DÜNDAR
110.GEÇMİŞ AYRINTIDA SAKLIDIR..CEMİL KOÇAK