

Fahir İz
akademisyen
30 Nisan 1911 tarihinde İstanbul'da doğdu. İstanbulda İtalyan ve Fransız okullarında başladığı orta ve lise eğitimini Galatasaray Lisesinde (1933) bitirdi. Yüksek Öğretmen Okulu Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'nü bitirdi (1938).. Bu dönemde Fuat Köprülü ve Reşit Rahmeti Aratın öğrencisi oldu. İÜ Edebiyat Fakültesi Eski Türk Edebiyatı öğretim görevlisi oldu. İtalyanca ve Fransızcanın yanı sıra ileri düzeyde İngilizce de öğrendi.
1941 yılında doçent oldu. 1943-48 yılları arasında Londra Üniversitesinin Doğu ve Afrika Araştırmaları Okulunda (SOAS) görev yaptı. H.A.R. Gibb tarafından yapılan bir davet üzerine bir yıllığına Oxford Üniversitesinde ders verdi. Aynı yıl, daha sonra Raife İz adını alan Dorothy Rowley ile evlendi. 1950-54 yılları arasında tekrar SOASta çalıştı. 1954 yılında İstanbul Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümüne profesör olarak tayin edildi.
1961de Tübingen Üniversitesi, 1961-62de Columbia Üniversitesi, 1965-67de Toronto Üniversitesi, 1968-69da Montreal Üniversitesinde konuk profesör olarak bulundu. Chicago Üniversitesinden aldığı davet üzerine 1977 yılına kadar Türk edebiyatı dersleri verdi. Aynı yıl Türkiyeye döndü. Boğaziçi Üniversitesinin Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünün kuruluş çalışmalarını başlattı. 1986 yılında emekli oldu. Yurtdışındaki birçok ansiklopedinin Türkiye'ye ilişkin maddelerine katkıda bulundu. Dergilerde inceleme ve araştırmaları sürekli yayınlandı. 5 Temmuz 2004te öldü.
ESERLERİ:
Eski Türk Edebiyatında Nâzım, Cilt: 1 / antoloji
Eski Türk Edebiyatında Nâzım, Cilt: 2 (1964) / antoloji
Eski Türk Edebiyatında Nesir (1966-67) / antoloji
Saltukname / yayına hazırlama
Pabuççu Ahmed'in Garip Maceraları / yayına hazırlama
HAKKINDA YAZILANLAR
Değerli Türk Edebiyatı Hocası Fahir İzi Kaybettik
Engin Sezer
Bilkent Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bülteni
Sayı 15: Bahar 2004
Uzun yıllar gerek Türkiyede, gerek yurt dışında, Türk edebiyatı alanındaki çalışmalara hem araştırmacı hem de eğitimci olarak önemli katkılarda bulunan Prof. Dr. Fahir İz, 5 Temmuz 2004te aramızdan ayrıldı.
Öğrencisi ve meslektaşı Prof. Dr. Günay Kutun Fahir İz Armağanı Ide yayımlanan Fahir İz, Hayatı ve Eserleri başlıklı yazısında belirttiği gibi, 30 Nisan 1911de İstanbulda dünyaya gelen Fahir İz, gerek ana gerekse baba tarafından Osmanlı ilmiye sınıfına bağlı ailelerden gelmekteydi. Babası İsmail Abdülhalim Efendi (1862-1925), çeşitli kadılıklarda bulunduktan sonra, Birinci Dünya Savaşı sonrasında Ankarada bir avukatlık bürosu kurmuş, daha sonra Millî Hükûmet döneminde de çeşitli adalet memurluklarında görev almıştır. 1925 yılında öldüğünde, Diyanet İşleri Reisliği Danışma Kurulunda çalışmaktaydı. Büyük ağabeyi Mahir İz, Ankara Sultanisinde Türkçe ve Arapça öğretmenliği yapmış, bir ara yeni kurulan Türkiye Büyük Millet Meclisinde zabıt kâtipliğinde bulunmuş, Kurtuluş Savaşı yıllarındaki anılarını daha sonra 1975te Yılların İzi başlığıyla kitap hâlinde yayımlamıştı.
Fahir İz, İstanbulda İtalyan ve Fransız okullarında başladığı orta ve lise eğitimini Galatasaray Lisesinde (1933), yüksek öğrenimini de Edebiyat Fakültesinde (1938) tamamladı. Bu dönemde Fuat Köprülü ve Reşit Rahmeti Aratın öğrencisi olan Fahir İz, yabancı dil öğrenmede üstün bir yeteneğe sahipti. İtalyanca ve Fransızcanın yanı sıra ileri düzeyde İngilizce de öğrenmiş, üniversite yıllarında kimi hocaları için çeviriler yapmıştı.
1941 yılında doçent olan İz, 1943-48 yılları arasında Londra Üniversitesinin Doğu ve Afrika Araştırmaları Okulunda (SOAS) görev yapmış, arkasından H.A.R. Gibb tarafından yapılan bir davet üzerine bir yıllığına Oxford Üniversitesinde ders vermiş ve aynı yıl, daha sonra Raife İz adını alan Dorothy Rowley ile evlenmiştir. Fahir İz 1950-54 yılları arasında tekrar SOASta çalışmış, 1954 yılında İstanbul Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümüne profesör olarak tayin edilmişti.
Prof. Günay Kutun verdiği bilgilere göre, Türkiyeye bu dönüşün ardından 1954-56 yılları arasında, daha sonra Eski Türk Edebiyatında Nesir (1964) ve Eski Türk Edebiyatında Nazım (1966-67) adlarıyla yayımlanacak olan antoloji çalışmalarına başladı.
Batıdaki pek çok ünlü yüksek eğitim kurumu, Fahir İzin, Türk edebiyat ve kültürü konusunda yetkili bir uzman olmasının yanı sıra, saygın bir öğretim üyesinden beklenen bilimsel tavır, bireysel olgunluk ve üstün ifade gücü ile bütün bunların oluşturduğu akademik karizmayı değerlendirmekte gecikmedi. 1961de Tübingen Üniversitesi, 1961-62de Columbia Üniversitesi, 1965-67de Toronto Üniversitesi, 1968-69da Montreal Üniversitesi Fahir İze konuk profesör olarak kapılarını açtılar.
Öğrencisi ve meslektaşı Prof. Dr. Günay Kut, Fahir İzin, öğrencileri ve meslektaşları arasındaki lâkabının Evliya Çelebi olduğunu yazar. Gerçekten de Fahir İzin eğitiminde ve akademik kariyerinde genç yaşından başlamak üzere bu gezginliğinin belirleyici bir yeri vardır. Her seyahatinde uluslararası düzeyde bir eğitim kurumunda ya öğrenci ya da öğretim üyesi ve araştırmacı olarak çalışmış, Türkoloji alanını hemen her yanı ile önemli Batı kurumlarında tanıtmış, sevdirmiştir. Günay Kut ve Gönül Alpay Tekinin ortaklaşa hazırladığı ve 1990 yılında Harvard Üniversitesi Türklük Bilgisi Araştırmaları dergisinin yayımladığı Fahir İz Armağanında yaşamını anlatan Fahir İz, hemen her paragrafta bir seyahatinden söz eder (Fahir İz Anlatıyor).
1971de İstanbul Üniversitesinden emekli olan Evliya Çelebi, bu kez Chicago Üniversitesinden aldığı davet üzerine 1977 yılına kadar Türk edebiyatı dersleri verdi. Aynı yıl Türkiyeye dönen İz, Boğaziçi Üniversitesinin Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünün kuruluş çalışmalarını başlatmıştı. 1986 yılında emekli olan Prof. İz, akademik çalışmalarını sürdürdü.
Fahir İz, 1950lerden başlamak üzere, Encyclopaedia of Islam, Cassels Encyclopaedia of World Literature gibi çeşitli saygın ansiklopedilerin yanı sıra pek çok yerli bilimsel dergide de makaleler yayımladı.
Fahir İz, eğitim ve çalışma yönünden, hem Osmanlı hem de Cumhuriyet dönemine hakkıyla ve başarıyla uyum sağlamış bir ailenin çocuğudur. Bunun kendisine kazandırdığı özgüven, rahatlık ve bunların getirdiği karizma, kendisinin Türkiyede ve yurt dışında her zaman sevilen, sayılan, takdir edilen ve aranan bir akademisyen ve yüksek eğitimci olmasına katkıda bulunmuştur.
Günay Kut, Fahir İzin edebiyat konularına çok geniş bir pencereden baktığına, edebiyatı kültür tarihi ile birlikte ele aldığına işaret eder. Hocanın dünya çapında sevilen, takdir edilen bir akademisyen olmasında bunun da payı büyüktür.
Fahir İz'i sevgiyle, saygıyla anıyoruz.


Siz de biyografi.net'te yer alabilirsiniz


"
İyi ki, biyografi.net var!"