Devlet ve tarikat-cemaat ilişkilerinin tarihsel zemini
Devlet, hâkim olduğu toplumsal ve mekânsal düzlemde ondan bağımsız bir hiyerarşiye, öğretiye, inanç ve zihin dünyasına sahip başka bir örgütlü yapıya karşı zaman zaman sıkıntıya düşmüştür. Devleti tarikat karşısında otoritesini teminde zora sokan, kaygı ve korkulara sebep olan hususların başında, şeyhe biatın, devlete olan bağlılıktan öte olması meselesi gelir.