AİHM'NİN 13.03.2018 tarihli "Ebedin Abi (Ebedin Abi) Türkiye'ye karşı" davasıyla ilgili kararı (şikayet N 10839/09)
Davada, doktor tarafından reçete edilen diyetin gerekliliklerini karşılamayan, gözaltı süresi boyunca başvuranın beslenmesinin verilmesi temyiz edilmektedir. Davada, insan hakları ve Temel Özgürlüklerin korunmasına İlişkin Sözleşmenin 3. maddesinin gerekliliklerinin ihlal edildiği kabul edilmiştir.
DAVANIN KOŞULLARI
Nisan 2008'den Mart 2009'a kadar cezaevi merkezinde gözaltında tutulan başvuru sahibinin tip 2 diyabet ve koroner arter hastalığı vardı, bu nedenle şeker hastaları için düşük kalorili bir diyet izlemesi, az miktarda sığır eti ve doymuş yağ tüketmesi gerekiyordu. Bununla birlikte, gözaltı süresi boyunca başvuru sahibine ağırlıklı olarak sığır eti ve nişasta içeren gıdalardan yiyecek verildi. Başvuru sahibi, bu konuda, beslenmesini doktor tarafından reçete edilen diyetin gerekliliklerine uygun hale getirmeyi reddeden cezaevi idaresine şikayette bulundu.
Başvuru sahibi, idarenin bu reddine ceza davalarında hakime itiraz etti. Hakim, şikayetini kabul ederek, cezaevi idaresinin başvurana ve diğer 37 hasta mahkuma, gözaltında tutulan sağlıklı bireylere verilen aynı yemeği sağladığını ve bunun tek farkının daha az tuz ve baharat içerdiğini belirterek şikayetini kabul etti.
Savcı, cezaevi idaresinin mali kaynakların yetersizliği nedeniyle özel bir menü hazırlama ve sunma fırsatına sahip olmadığı gerekçesiyle bu kararı <1> yardım mahkemesine itiraz etti. Yardım mahkemesi savcılığın şikayetini kabul etti.
--------------------------------
<1> Assize Mahkemesi, ingilizce Assize Court - böylece Avrupa Adalet Divanı'nın belgelerinde, illerin ve büyük şehirlerin merkezlerinde faaliyet gösteren Türkiye'nin genel yargı alanındaki Ana mahkemelerinden (Asliye) sisteme dahil olan mahkemelerden biri belirtilmiştir. Bu mahkemeler arasında Özellikle Ağır Suçlar için Ana Mahkeme, Ceza Davaları için Ana Mahkeme ve Sivil ve Ticari Davalar için Ana Mahkeme yer almaktadır.
HUKUK MESELELERİ
Gözaltında tutulan kişilerin beslenmesini sağlamak için tahsis edilen fonların büyüklüğü göz önüne alındığında, başvuranın gözaltında tutulduğu cezaevi kurumu, ilgili tıbbi tavsiyelere rağmen kendisine hasta kişilerin diyetleri için spesifik gerekliliklere uygun beslenme sağlayamamıştır.
Aynı zamanda, bu uygulama herhangi bir ekonomik nedenden dolayı haklı gösterilemez, çünkü söz konusu olaylar sırasında yürürlükte olan yasa, gözaltındaki hasta mahkumlar için ayrı bir bütçe öngörmüştür. Bununla birlikte, ne savcı ne de yardım mahkemesi, bu amaçla kendisine tahsis edilen fonların boyutunu arttırmak amacıyla cezaevi yönetiminin yetkili makamlara başvurup başvurmadığını tespit etmeye çalışmamıştır.
Bununla birlikte, başvuru sahibi kendi diyetine uygun yiyecekleri kendi başına satın almamalıydı, çünkü ilgili masrafları karşılamalıydı. Başvuranın sağlık durumunun, gözaltında tutulan sağlıklı kişilerin taşıdığı durumdan kendisine daha ağır bir ekonomik yük getirmemesi gerekir. Pahalı bir çözüme atıfta bulunmak, devletin, devlet organlarının sahip olduğu lojistik ve mali zorluklara rağmen, gözaltında tutulan kişilerin insan onurlarına saygı duymalarını sağlayacak şekilde cezaevi sistemini organize etme yükümlülüğü ile tutarsızdır.
Bu nedenle, davalı devletin yetkilileri öncelikle başvuranın sağlığını korumak için gerekli önlemleri almamışlardır.
İkincisi, doktorun reçete ettiği diyete uymamasından dolayı başvuranın sağlığının kötüleşmesiyle ilgili olarak, başvuru sahibi, davalı devletin yetkililerine şikayetlerini bildirmek için mevcut tüm yasal yollardan yararlandı. Türkiye yasalarına göre son derece yüksek mahkeme tarafından karar verildikten sonra başvuru sahibi bu konuları Avrupa Mahkemesi'ne kaldırdı. Sonuç olarak, davalı devletin yetkilileri, başvuranın beslenmesini sağlık durumunun ihtiyaçlarına uygun hale getirmek için başvuranın çok sayıda talebine yeterince hızlı yanıt vermedi.
Gözaltında tutulan kişiye herhangi bir zamanda ve kendi seçtiği tıbbi tesiste tıbbi bakım sağlanamayacağı göz önüne alındığında, eyalet içi makamlar cezaevi kurumunun standart menüsünü bir uzmana incelemeye göndermeli ve aynı zamanda şikayetçinin şikayetleri ile bağlantılı olarak tıbbi muayenesini yapmalıdır. Gerçekten de, yetkililer, başvuru sahibine verilen beslenmenin uygun olup olmadığını ve doktorun kendisine reçete ettiği diyete uyulmamasının sağlık durumu üzerinde olumsuz bir etkisi olup olmadığını belirlemeye çalışmamıştır.
Bu nedenle, eylemsizliklerinin bir sonucu olarak, davalı devletin yetkilileri, başvuranın sağlığını ve refahını korumak için gerekli önlemleri almadılar ve bu nedenle kendisine uygun ve insan onuruna saygılı gözaltı koşulları sağlamadılar.
Buna göre, Avrupa Mahkemesi, bu davada Sözleşmenin 3. maddesinin uygulanmasına ilişkin davalı devlet yetkililerinin geçici itirazını reddediyor.
KARAR
Davada Sözleşmenin 3. maddesinin gerekliliklerinin ihlali kabul edildi (oybirliğiyle kabul edildi).
TAZMİNAT
Sözleşmenin 41. maddesinin uygulanması sırasına göre. Avrupa Mahkemesi, başvurana ahlaki zarara tazminat olarak 5 bin euro verdi.