2 TARİHÇE1628 “İngiliz doktor William Harvey tarafından kan dolaşımının keşfi ve bilinen en erken kan transfüzyonu denemesi”1665 “ İlk başarılı kan transfüzyonu”1795 “ ilk homolog kan transfüzyonu” Philedelphia“ Avusturyalı doktor Karl Landsteiner tarafından kan gruplarının keşfi (ABO)”
3 TARİHÇE1907 “transfüzyon öncesi ve çapraz karşılaştırma reaksiyonu ile ilk kan nakli”1932 “İlk kan bankası kuruluşu”“Rh kan grubu keşfi”1943 “ACD (Asit Sitrat Dekstroz) bileşiminin kullanılarak kan ürünlerinin daha uzun süre saklanılması
4 1943 “ Transfüzyonla bulaşan hepatitin klasik tanımın yayınlanması” 1945 “Coombs, Mourant ve Race tarafından Coombs testinin tanımlanması”1962 “İlk Anti hemofilik faktör (AHF) konsantresinin elde edilip hemofili tedavisinde kullanılması”1965 “Kriyopresipitatın elde edilmesi ve hemofili tedavisinde kullanılması”1967 “Rh negatif anneden doğan yenidoğanlarda Rh hastalığını önlemeye yönelik Rh immünglobulini ticari olarak piyasaya sürüldü.”
5 1971 “ HBs Ag’nin alınan kanlarda taranmaya başlanıldı.” 1981’de ilk AIDS olgusu, 1984’de HIV tanımlanması ve 1985’de HIV tarama testi geliştirilmesi1990 “Hepatit C‘ye yönelik spesifik tarama testinin kullanılması”
6 TAM KAN200 ml eritrosit, 250 ml plazma, stabil koagülasyon faktörleri ve 63 ml antikoagülan(sitrat-fosfat-dekstroz-adenin)Hematokrit; %35-45Bir ünite tam kan hemoglobini 1 g/dl,hematokriti %3 oranında artırır.1-6 C’de 35 gün; ünite açıldıktan sonra 1-6 C’de 24 saat, oda ısısında 4 saat saklanabilir.
7 TAM KAN Plazma amonyak, potasyum ve laktik asit düzeyleri yüksektir. Trombositler inaktiftir.Labil koagülasyon faktörleri olan faktör 5 ve 8 yoktur.Donör lökositleri sebebiyle GVHD, CMV infeksiyonu, ve yine fonksiyonel antijenik yapıları nedeniyle HLA antikorlarının gelişme riskleri vardır.
8 TAM KAN ENDİKASYONLARI Kan DeğişimiMasif kanamalarKardiyopulmoner By-pass Operasyonları
9 ERİTROSİT SÜSPANSİYONU 200 ml eritrosit ve rezidüel plazmayı (60-80 ml) içerir.Hematokrit %65-80, hacmi 260 ml ( )dir;20-80 mEq sodyum içerir.Daha küçük hacimde eşit oksijenasyon taşıma kapasitesi sunar.Elektrolitler, sitrat, laktik asit ve amonyak azalmıştır.Plazma proteinleri (anti-A, anti-B ve diğer antikorlar) azalmıştır.+ 4 C’de CPDA ile 35 gün saklanabilir.
11 YIKANMIŞ ERİTROSİT SÜSPANSİYONU Eritrosit, minimal plazma proteini ve minimal trombosit içerir.CPDA-1 bir litre serum fizyolojik içinde otomatik hücre yıkayıcısı vasıtası ile yıkanır.Bu işlemle plazma proteinlerinin %90’ı, lökositlerin %90’ı yok edilir.Hacim 250 ml, Hct;% 65-80’dir
12 YIKANMIŞ ERİTROSİT SÜSPANSİYONU Febril, anafilaktik veya allerjik transfüzyon reaksiyonlarını azaltır.İşlem sırasında eritrositlerin en az %5’i kaybedilir.Hazırlandıktan sonraki 24 saat içinde kullanılmalıdır. (Hazırlanışında açık sistemler kullanıldığı için)
13 YIKANMIŞ ERİTROSİT SÜSPANSİYONU ENDİKASYONLARI Ig A eksikliğiİntrauterin transfüzyonlarParoksismal Nokturnal Hemoglobinüri (PNH)Potasyum, amonyak ve sitrat yükünü tolere edemeyen renal ve hepatik yetmezliği olan olgularKardiyojenik olmayan pulmoner ödemde
14 TAZE DONMUŞ PLAZMA (TDP) Alındıktan sonraki 8 saat içinde tam kandan plazmanın ayrılması ve –18 C’de dondurulması ile elde edilir.( ml)Faktör 2,5,7,8,9,10,11,13’ün ünitesini içerir.(1 U/ml)400 mg fibrinojen (2-4 mg/ml) içerir.Koagülasyon inhibitörlerinden : Antitrombin 3Protein C ve S içerir.Trombosit yoktur.Koagülasyon faktörlerini %2-3,Fibrinojeni 13 mg/dL yükseltir.
15 TAZE DONMUŞ PLAZMA (TDP) 30-37 C’de çözülür; oda sıcaklığında 4 saat içinde, 1-6 C’de 24 saat içinde kullanılmalıdır.Plazma eritrosit içermediği için cross-match gerekmez, ancak hasta ile aynı kan grubundan plazma kullanılması önerilmektedir.Transfüzyon dozu genelde ml/kgİnfüzyon hızı 200 ml/saati geçmemelidir
16 TAZE DONMUŞ PLAZMA (TDP) ENDİKASYONLARI Konsantrelerinin mevcut olmadığı stabil koagülasyon faktörleri eksiklikleriLabil koagülasyon faktörlerinin yerine konması ile birlikte kan volüm ekspansiyonu ihtiyacıOral antikoagülan toksisitesi (Warfarin)Karaciğer hastalığına sekonder koagülasyon problemleriDIKMasif transfüzyona bağlı dilüsyonel değişikliklerProtein C, S ve antitrombin 3 gibi koagülasyon inhibitörleri eksikliklerindeTTP ve HÜS
17 KRİYOPRESİPİTATTaze donmuş plazmanın 1-6 C arasında çözülmesinden sonra santrifüjle insolubl çökeltinin ayrılması ve 1 saat içinde tekrar dondurulması ile elde edilir.IU faktör 8, faktör 13(plazmadaki miktarının%30-50’si)mg fibrinojenVon Willebrand faktörü(Plazma miktarının %40-70’i)Fibronektin15 ml’den az plazma içerir
19 KRİYOPRESİPİTAT ENDİKASYONLARI Von Willebrand HastalığıDDAVP ve faktör 8 konsantrelerine cevap vermeyen faktör 8 eksikliğine bağlı kanamalarDIK’de fibrinojen replasmanı amacıylaÜremide kanama zamanının 10 dakikanın üzerinde olankişilerde invazif girişimler öncesindeFaktör 13 replasmanında
20 TROMBOSİT SÜSPANSİYONU Tek ünite random trombosit üçlü veya dörtlü kan torbasına alınmış kanın santrifüjlenmesi ile elde edilir.En az 0,55 x 10*11 trombosit içerir.İçindeki eritrosit miktarı değişken olabilir,genelde Hct:% 0,5Lökosit içeriği yüksektir.Hacim 50 ml
21 TROMBOSİT SÜSPANSİYONU Doz; her 10 kg vücut ağırlığı için 1 random donör trombositidir.Devamlı sallamakla 22 C’de 5 gün saklanabilir.Uygunluk testi gerekli değildir. ABO uyumlu olması önerilmektedir.Rh negatif kişiler, süspansiyonun içindeki eritrosit miktarı çok az da olsa immünize olmamaları için Rh negatif ürün almalıdırlar.
22 TROMBOSİT SÜSPANSİYONU İÇİN KRİTİK DEĞERLER <50000/mm3 ve kanama varsa<50000/mm3 ve invazif işlemler<20000/mm3 ve kemik iliği yetersizliği ile kanamaya ait risk faktörü varlığıTrombosit sayısı normal fakat işlev bozukluğu olup kanama varsa
23 TROMBOSİT SÜSPANSİYONUNUN TERCİH EDİLMEDİĞİ VEYA KONTRENDİKE OLDUĞU DURUMLAR Masif transfüzyona bağlı gelişen dilüsyonel trombositopeniSplenomegaliye bağlı gelişen (hipersplenizm) trombositopeniİTP (Çok hızlı gelişen kranial kanamalar hariç)Posttransfüzyonel PurpuraDIKTTP
24 IVIGIVIG binlerce kan donörünün plazmasındaki immünglobulinlerden elde edilmektedir.IVIG etki mekanizmaları;Fc reseptör blokajıIg G anti-idyotip etkisiİmmün komplekslerle etkileşimLenfoid hücrelere direkt etki (T, B ve NK)Sitokin blokajıOtolog immünglobulinlerin katabolizmalarını artırmaKompleman aktivasyonunun blokajı
25 IVIG ENDİKASYONLARI OTOİMMÜN HASTALIKLAR İTP Post transfüzyonel purpuraNeonatal immün sitopenilerKawasaki hastalığıGuillian-Barre sendromuMyastenia GravisBAKTERİYEL ENFEKSİYONLARIN PROFİLAKSİSİIgG eksikliği ile giden primer immün yetmezlikler (Bruton ve Kombine immün yetmezlik)Sekonder (HIV, Lösemilerde yoğun tedavi dönemlerinde)KİT sonrası
26 IVIG YAN ETKİLERİ Hipersensitivite reaksiyonları (ürtiker, anafilaksi) AteşViral ajanların taşınması (özellikle HIV, HBV ve HCV)Renal tubuler hasarAseptik menenjitHemolitik Anemi
27 ONKOLOJİK HASTALARDA TRANSFÜZYON VE PIHTILAŞMA BOZUKLUKLARINDA DESTEK TEDAVİSİ Onkoloji hastalarında anemi ve transfüzyon;Hb > 10 g/dl Transfüzyon gerekmezHb < 7 g/dl Transfüzyon gerekliHb 7-10 g/dl ise;SemptomatikseKemoterapiden yeni çıkmış hastada devamedecek aplazi varsaRadyoterapi alacaksa transfüzyon gerekli
28 MASİF TRANSFÜZYON TANIM; Hastaya 24 saat içinde total kan volümüne eşit miktarda kan transfüzyonu yapılması10 üniteden fazla tam kan veya 20 üniteden fazla eritrosit süspansiyonu verilmesiÜç saat veya daha az sürede dolaşan kan volümünün %50’sinden fazlasının verilmesi
29 KOMPLİKASYONLARTrombositopeni (1-4 C’de 24 saat saklanmış kanlarda trombosit bulunmaz!)Koagülasyon faktörlerinde azalma (Özellikle Faktör 5 ve 8 )Kan-oksijen afinitesinde artmaHiperkalemi ve hipokalsemiHipotermiAsid-baz dengesinde bozulmaSitrat toksisitesiMikroagregatlara bağlı pulmoner mikroembolizasyon
34 AKUT HEMOLİTİK REAKSİYON En tehlikeli transfüzyon reaksiyonudur ve sıklıkla ölümcüldür.Mortalite ve morbidite verilen kan miktarı ile orantılıdır.Sıklığı 1/25000Genellikle ABO uygunsuz kan transfüzyonu ile gelişir.10-15 ml kan verilmesi reaksiyon için yeterlidir.İlk bulgular ateş, titreme, kızarma, sırt ağrısı, hipotansiyon, ve sonrasında hemoglobinüridir.Anestezi altındaki hastalarda ilk bulgu sızıntı tarzında kanamalardır.Kural olarak transfüzyondan hemen sonra ortaya çıkan tüm reaksiyonlar aksi ispatlanana kadar hemolitik reaksiyondur.!!!İlk yapılacak transfüzyonun durdurulması ve damar yolunun açık tutulmasıdır.
35 AKUT AKCİĞER HASARI (TRALI) Transfüzyon başladıktan sonraki ilk 4 saatte ortaya çıkar.Ateş, hipotansiyon, taşipne, dispne ve grafide diffüz pulmoner infiltratlar saptanır.Etyolojide lökosit antikorları var.Tedavi semptomatik
37 GEÇ HEMOLİTİK REAKSİYON Transfüzyonu takiben ilk 24 saat ile 1 hafta içinde görülür.Reaksiyon alıcının daha önce duyarlılaştığı verici antijenine karşı gelişen amnestik bir yanıtın sonucudur.İlk bulgu hematokritte beklenmeyen düşmedir.Ekstra ve intravasküler hemoliz bulguları görülür.
38 POSTTRANSFÜZYONEL PURPURA Transfüzyondan 1 hafta sonra trombositopeni ve buna bağlı purpuralarla karekterize tablodurTrombosit antijeni (PIA 1) negatif kişilerde duyarlılaşma sonrası oluşan antikorların, donör trombositlerini parçalaması sonucu oluşur.Reaksiyon genellikle hafif ve kendini sınırlayıcıdır.Tedavi; Kortikosteroidler, plazma değişimi, IVIG
39 Transfüzyona bağlı ölümler Transfüzyona bağlı görülen ölümlerin ensık :Hemolitik nedeni: ABO uygunsuzluğu %41Non-Hemolitik nedeni: Hepatit %21
40 VİRAL VE BAKTERİYEL BULAŞMA Her bir transfüzyonda bulaşıcı hastalık kapma riski ortalama%0,01’dirTüm taramalara rağmen63000 ünitede bir HCV,ünitede bir HIVünitede bir HTLVbulaşma riski vardır.
41 VİRÜSLER HAV, HBV, HCV, HDV, HGV, TTV HIV 1-2, HTLV 1-2 CMV, EBV, HHV 8PARVO B 19
43 PRİONLAR VE KAN TRANSFÜZYONU PRİON protein içeren küçük enfeksiyözpatojenÖzellikleri:Major patolojik değişiklikler sadece MSS’de görülürTipik olarak kuluçka süreleri çok uzundur.( Kuru’da 30 yıl)Progresif seyirlidir ve sonunda öldürücüdürNörolojik değişiklikler benzedir;Çok az inflamatuvar cevapla reaktif astrositozNöronlar içinde vakuoller ve süngersi değişikliklerNöron kaybıAmiloid plaklar
44 İNSANLARDAKİ PRİON ENFEKSİYONLARI Creutzfeldt-Jakob Hastalığı (sporadik ve ailevi)Gerstmann Straussler HastalığıÖlümcül Ailevi İnsomniaKuru
45 Prionlar Transfüzyonla Bulaşır mı? Günümüzde yapılan tüm epidemiyolojik ve deneysel çalışmalar prionların kan transfüzyonu ile bulaşmadığını göstermiştir.Yine de donör seçiminde şunlara dikkat edilirse prion transfüzyonu engellenebilir;MSS hastalığı olanlarİnsan hipofiz büyüme hormonu ile tedavi edilmiş olanlarHipofiz kaynaklı insan gonadotropini kullananlarKornea transplantasyonu yapılanlarAilesinde CJH olanlar
47 NewYork Blood Center “Criteria For An Acceptable Donation” Viral hepatit geçirdiniz mi? Viral hepatitlerle ilgili test sonuçlarınızda herhangi bir pozitiflik var mı?10 yaşından sonra bulaşıcı sarılık geçirenler, B ve C sarılığı testlerde pozitif olduğu tespit edilmiş olan bireyler hiçbir zaman kan bağışında bulunamazlar.Son 12 ay içinde size; kan transfüzyonu yapıldı mı? Organ veya doku nakli yapıldı mı? Akupunktur, dövme, cildinizin herhangi bir yerini deldirme (kulak deldirme vb) işlemi yaptırdınız mı?Bu sorulara cevabınız evet ise 12 ay süreyle kan bağışı yapmamalısınız.Son 12 ay içinde; bulaşıcı sarılığı olan biri ile yakın temasınız (örneğin cinsel ilişki) oldu mu?Bu soruya cevabınız evet ise 12 ay kan bağışı yapmamalısınız
48 Son 3 yıl içinde sıtma (malarya) hastalığı geçirdiniz mi? Son 3 yıl içinde sıtma hastalığı geçirenler kan veremezler. Sıtma hastalığının salgın olarak bulunduğu coğrafi bölgelerde 6 aydan fazla kalanlar 2 yıl süre ile; 6 aydan az kalanlar ise 12 ay kan bağışında bulunamazlar.Hiç bu ilaçları kullandınız mı: Tegison, Akutan, Proscar, propecia, SoriataneTegison (etretinat) sedef hastalığının tedavisinde kullanılan bir ilaçtır. Bu ilacı alanlar hiçbir zaman kan veremezler.Soriatane (acitretin) sedef hastalığının tedavisinde kullanılır. Son dozu takiben 3 yıl sonra kan bağışı yapılabilir.Aşağıdaki ilaçları alanlar ilacın son dozunu aldıktan 1 ay sonra kan bağışında bulunabilirler:Akutan (isotretinoin) akne tedavisi için kullanılır.Proscar (finasteride) iyi huylu prostat bezi büyümesinin tedavisi için kullanılan bir ilaçtır.Propecia (finasteride) saç dökülmesi için kullanılan bir ilaçtır.Hiç beyin ameliyatı oldunuz mu?Dura mater grefti uygulanan kişiler kan bağışı yapamazlar
49 Son 12 ay içerisinde hangi aşıları oldunuz? Son 1 yıl içinde herhangi bir ameliyat geçirdiniz mi? Özellikle kan kaybının söz konusu olduğu ciddi bir kaza geçirdiniz mi? Kadınlar için: hamilelik, doğum oldu mu?Ameliyat geçirenler, ameliyat sürecinde kan nakli almışsa 1 yıl süre ile kan veremezler. Ameliyat sürecinde kan nakli alınmamışsa iyileştikten 6 hafta sonra kan bağışı yapabilirler. Hamile kadınlar, hamilelik döneminde kan veremezler. Doğumu takiben 6 hafta sonra kan bağışı yapılabilir.Son 12 ay içerisinde hangi aşıları oldunuz?Bazı aşılar kan bağışı için süre kısıtlaması getirmezken bazıları 12 aya kadar kan bağışı için engel teşkil edebilmektedir.Şu anda mevcut bir solunum yolu rahatsızlığınız var mı?Soğuk algınlığı geçirenler şikayetlerinin kesilmesinden 3 gün sonra kan bağışı yapabilirler. Diğer solunum rahatsızlıkları olanlar muayene sonucuna göre kan merkezi doktoru tarafından değerlendirilirler.Hemoglobin ve hematokrit düzeyleriniz normal mi?Hemoglobinin normal seviyesiErkeklerde:13-18 gr/100mlKadınlarda:12-16gr/100ml