Pompei Yeniden Canlanıyor!
M.S. 62 yılının 5 Şubat günü, kuvvetli bir yer sarsıntısı Napoli’nin güneyindeki geniş bir yöreyi (Pompei) aniden yerle bir etti.
Verimli, zengin ve kalabalık bir havzaydı. Çok sayıda bağ, zeytinlik ve tarla vardı. Zengin Romalıların birbirinden güzel yazlık villaları tüm görkemiyle göze çarpıyordu. Şehrin, oldukça kalabalık bir nüfusu vardı. Büyük Pompei‘de 20.000 kişi yaşıyordu. Deprem, büyük zararlara yol açmıştı. Forumun sütunları, birçok evin damları ve kapılan yıkıldı.
Pompei Depremi, Felaketi
Bütün bu zararlara, kötülüklere rağmen bu yöre halkını çok daha büyük bir felaket bekliyordu. Bu felaket, on yedi yıl sonra gelecekti. Yaşam eski güzelliğine, eski verimine dönmüştü. insanlar, doğanın kötülüklerim çabuk unutuyorlardı. Çiftçiler, yıllardan beri böyle bol ürün vermemiş tarlalarında büyük bir sevinç içinde yaşıyorlardı. Zengin köylüler, villalarında oturuyor; satıcılar, denizciler, köleler ve gladyatörler yaşamlarını sürdürüyorlardı. Sadece duvarları yer yer çatlamış yapılar ile hala yerde yatan sütunlar, geçmişteki felaketi anımsatıyordu.
79 yılının Ağustos ayıydı. Yöreye hakim olan dağın zirvesi üzerinde bir gün kara bir bulut belirdi. Bu dağın ismi, Vezüv Dağıydı. Ormanlarla kaplı yeşil eteklerinde bir zamanlar avcılar, yaban domuzu avına çıkarlardı. Hiç kimse, bu dağ hakkında başka bir şey bilmiyordu. Hiç kimse, bu dağın, kapalı krateri altında bin beş yüz yıldan beri korkunç bir lav yığını hazırlayan bir yanardağ olduğunu bilmiyordu. Küçük bulut, artık dağın tepesin! kaplamıştı. Kraterin ağzından çıkan ince soluklar, her türlü rüzgarı engelliyor, sıcak gittikçe artıyordu. Fakat hiç kimse bunu anlamıyor ve kaçmayı düşünmüyordu.
24 Ağustos günü öğle saatinde büyük dağ patladı. Dağın tepesi üzerinde açılan muazzam yarıktan ateş ve dumandan oluşan dev bir sütün yükseliyordu. Sütün, baş döndürücü bir hızla yükseliyor, gökyüzünde inanılmaz bir yüksekliğe erişiyor ve sonra tepenin üzerinde yayılmaya başlıyordu. Zamanla, bizim bugün atom patlamaları görünümlerinden tanıdığımız “mantar” şeklini aldı. Zamanın bir gözlemcisi, bu şekli bir gemi çanına benzetti.
Çevredeki kentler ve kırsal yörelerde yaşayan on binlerce insan, dehşetten açılmış gözlerle bu korkunç manzarayı izliyordu: Bu kara bulut ne idi? Bu bulutu kim üretmişti? Tüm gökyüzünü örtmek ister gibi neden yayılmaya devam ediyordu?
Canavar Görünüşlü Bulut
Canavar görünüşlü bulut, Pompei kenti üzerine gelene değin yayıldı. Bir öğle vaktiydi. Fakat etraf, sanki güneş batıyormuş gibi kararmıştı. Tüm halk, yabancısı olduğu bu olayı gözlemek üzere sokaklara çıkmıştı. Herkes, durağan bakışlarla olayı izliyordu. Aniden kesik kesik uğultular, gürültüler başladı. Gürültü, giderek dayanılmaz bir hal aldı. irili ufaklı taşlar düşmeye başlamıştı. Gökyüzündeki bu korkunç buluttan taşlar yağıyordu! Bunlar, küçük, süngere benzer taşlardı. İnsanlar, başlarını korumaya çalışarak evlerine kaçışıyorlardı.
Ne olmuştu? Volkanın içinden kurtulan büyük basınç, hayal edilmesi güç bir bombardımanı başlatmıştı. Çok yükseklerden çıkan kızgın magma zerrecikleri tüm şiddetiyle yere iniyordu. Bu küçük kütleler, uçuş sırasında donuyor ve katılaşarak tasa dönüşüyorlardı: Lapiller.
Gökyüzünü kaplayarak ilerleyen bu siyah buluttan uzaklara kaçmayı çok az kişi düşünebilmişti. Büyük bir çoğunluk ise, garip olayın sona ereceğini düşünerek evlere sığınmıştı. Fakat yollara ve bahçelere düşen Lapillerin oluşturduğu tabaka, çok kısa zamanda birkaç karış yüksekliğine erişmişti. Gittikçe çoğalan ağırlığın altında birkaç dam parçalanmaya başlamıştı. Doğa-üstü bir karanlık, tüm çevreyi kaplamıştı. Olaya tanık olan bir kişinin anlatısına göre bu, bir gece karanlığı değildi. Hiçbir çıkışı olmayan kapalı bir yerin zifiri karanlığıydı. Bu arada dağın eteklerinden ağır gaz yığınları inmeye başlamıştı. Kraterin kenarında biriken bu gazlar, karbonmonoksit ve karbondioksitti. Her ikisi de öldürücü gazlardı. Bütün bunların yanında yer yer sarsıntılar da duyuluyordu. Artık damlar, birbiri ardına parçalanıyordu.
Pompei Halkı
Pompei halkı, nihayet tehlikenin büyüklüğünün bilincine varmıştı. Çoğu kimse, büyük bir güçlükle evinin kapısını açarak kendini sokağa atıyordu. Kimi, büyük bir binanın altında bir sığınak bulmayı kimisi de şehrin kapılarına ulaşarak kırsal bölgelere doğru kaçmayı umut ediyordu. Fakat, artık çok geçti! Alçak zehirli gaz bulutları, onları sokakta delicesine koşarken yakalıyordu. Birçok kimse de evinden çıkmamayı yeğlemişti. Onlar ise, evlerinin çöken damları altında ya da içeri sızan gazın etkisiyle can veriyorlardı. Canlı canlı gömülüyorlardı. Kızgın küller ve Lapillerin yağışı, üç gün üç gece aralıksız devam etti. 27 Ağustos günü Vezüv sakinleşip, yaz güneşi Napoli Körfezini ısıttığı zaman, yanardağın güneyindeki, bir zamanların neşeli ve kalabalık kentinin yerinde cansız ve gri renkte bir kül çölü yer alıyordu. Bunun altında da Pompei yatıyordu.
Pompei Nasıl Yeniden Canlandı?
Pompei, birkaç saat gibi çok kısa bir süre içerisinde, ansızın çok yoğun bir yaşamdan ölümün soğuk kucağına düşen ve gömülen yegane şehirdir. Şehri örten kalın kül örtüsünün kaldırılması için iki yüz yıldan beri kazı çalışmaları sürdürülmektedir. Birçok eski eşya değerini yitirmeden kalmıştır, işte gözlerimizin önünde eski dünyaya ait, tüm görkemi ve bozulmamışlığıyla bin dokuz yüz yıllık bir şehir! 79 yılında donup kalmış. Bu kenti şimdi görenler hayretler içinde kalıyorlar.
Resimlerde Pompei şehrine ait bazı şeyleri göreceğiz. Pompei, yeniden canlanıyor. Tam 1900 yıl sonra Pompei ve yanındaki Herculanum ile Stabia kentlerini gezmek için milyonlarca turist gelmektedir.
Pompei Kazıları
Pompei kazıları arasında dolaşırken karşımıza çıkan en anlamlı görünüşlerden biri, yanardağ püskürmesi sırasında ölen insan şekillerini temsil eden tebeşir heykellerdir.
Küller, insan vücutlarım örtmüş, zamanla organik madde değişikliğe uğramış ve kül katılaşarak tam insan şeklini almıştır. Bu boşluklar tebeşir ile doldurulduğu vakit ortaya gömülmüş insan şekli çıkmıştır. Bugüne kadar bu şekilde otuz – kırk kadar insan şekli elde edilmiştir. Ortaya çıkarılan iskelet sayısı ise, üç binden fazladır. Bir insan şekli ve sağda bağlı olduğu zinciri umutsuzca koparmaya çalışırken can veren bir bekçi köpeği görülmektedir. Bazı yeraltılarında, bu insanların sığındıkları yerde ölümlerine yol açan karbondioksit gazını hala taşıyan iskeletler bulunmuştur.
Kazı Çalışmaları
Kazı çalışmaları sonucunda ortaya çıkarılan bir Pompei barının iç kısmı. Ortada birçok şarap testisi görülmektedir. Masanın (tezgahın) üzerindeki delikler, testileri dik tutmaya yarıyordu.
Pompei evlerinin duvarlarında seçim propagandasından, gladyatör karşılaşmaları ilanlarına, kiralık ya da satılık ev ve arazi bildirilerine kadar daha çok çeşitli yazı yer almaktaydı. Yukarıda görülen yazı, bir seçim propagandasına aittir:
“TREBIUM ET GAVIUM AED OVF. SICCIA ROG”
Türkçesi: Trebio ve Gavio’yu bayındırlık bakanı seçmenizi rica ediyorum. Bunu Siccia rica ediyor.
Bir Pompei evinde bir yemek salonu. Masanın üzerinde yer alan eşya da orijinaldir. Birçok Pompei evinden çok sayıda ev eşyası elde edilmiştir. İşte sağda hala bozulmamış bir halde özelliğini koruyan bir ocak ve birkaç tencere. Daha aşağıda ise karbonlaşmış, fakat hala tanınabilirliğini yitirmemiş büyük bir ekmek, görülüyor. Pompei’de ki evleri Vezüv’ün külleri yüzyıllarca bozulmadan korumuştur.
Burada bir marangoz atölyesine alt taş üzerine kazılmış bir kalıntı görmekteyiz. Atölyede yapılan bazı aletler belirtilmiştir: Kürekler, makaslar, gönyeler vb. birçok atölyede musluklar, teraziler ve çeşitli işlerde kullanılan araç ve gereçler bulunmuştur.
İşte bir fırının arka bölümünde bulunan buğday değirmenleri. Bunlara benzeyen, fakat daha küçük değirmenler boyacılar tarafından kullanılmaktaydı.
En sağdaki resimde bir evin içten sürgülenmiş kapısı görülmektedir.