Antibiyotik Kullanırken Yenmesi ve Yenmemesi Gerekenler
Antibiyotik, bakteriyel enfeksiyonlara karşı güçlü bir savunma hattıdır. Ancak bazen ishal ve karaciğer hasarı gibi yan etkilere neden olabilir.
Bazı gıdalar bu yan etkileri azaltabilirken bazıları daha da kötüleştirebilir. Yazıda “antibiyotik kullanırken ne yapmalı?”, “antibiyotik kullanırken ve antibiyotik kullanımı sonrası ne yemeli, ne yememeli?” soruları cevaplanacaktır.
Antibiyotik Nedir?
Antibiyotik, bakteriyel enfeksiyonları tedavi etmek için kullanılan bir ilaç türüdür. Enfeksiyonu öldürür veya yayılmasını önler.
Birçok farklı antibiyotik türü vardır.
Bazıları geniş spektrumludur, yani geniş bir yelpazede hastalıklara neden olan bakteriler üzerinde etkilidir. Diğerleri bazı bakteri türlerini öldürmek için tasarlanmıştır.
Antibiyotikler, ciddi enfeksiyonların tedavisinde çok önemli ve etkilidir. Yine de, bazı olumsuz yan etkilere neden olabilirler.
Örneğin, aşırı antibiyotik kullanımı karaciğere zarar verebilir. Bir çalışma, antibiyotiklerin karaciğer hasarına neden olan en yaygın ilaç olduğunu göstermiştir.
Antibiyotik, aynı zamanda bağırsakta yaşayan trilyonlarca bakteri ve diğer mikroplar üzerinde olumsuz etkilere neden olabilir. Bu bakteriler, topluca bağırsak mikrobiyotası olarak adlandırılır.
Hastalık yapan bakterileri öldürmenin yanı sıra, antibiyotikler sağlıklı bakterileri de öldürebilir.
Çok fazla antibiyotik kullanmak, özellikle erken yaşlarda bağırsak mikrobiyotası içerisindeki bakteri miktarlarını ve tiplerini büyük ölçüde değiştirebilir.
Sadece bir hafta süreyle antibiyotik kullanmak, bağırsak mikrobiyota düzenini bir yıla kadar değiştirebilir.
Bazı çalışmalar, erken yaşamda aşırı antibiyotik kullanımının neden olduğu bağırsak mikrobiyota değişikliklerinin kilo alımı ve obezite riskini artırabileceğini göstermiştir.
Ayrıca, antibiyotiklerin aşırı kullanımı antibiyotik direncine yol açarak hastalıklara neden olan bakterileri öldürmede etkisiz hale getirir.
Antibiyotikler bağırsaklarda yaşayan bakteri türlerini değiştirerek, ishal de dahil olmak üzere bağırsaklarda yan etkilere neden olabilir.
Antibiyotik Kullanırken ve Sonrasında Ne Yemeli?
Antibiyotik kullanımı öncesi ve sonrası probiyotik alın
Antibiyotik kullanımı, özellikle çocuklarda antibiyotikle ilişkili ishalle sonuçlanabilecek bağırsak mikroorganizmasını değiştirebilir.
Bir takım çalışmalar, probiyotiklerin veya sağlıklı canlı bakterilerin alınmasının antibiyotikle ilişkili ishal riskini azaltabileceğini göstermiştir.
Yaklaşık 400 çocuğu içeren 23 çalışmanın bir derlemesinde, probiyotiklerin antibiyotiklerle aynı anda alınmasının ishal riskini % 50’den daha fazla azaltabileceği bulundu.
11.000’den fazla kişiyi de içeren 82 çalışmanın daha geniş bir gözden geçirmesi, yetişkinlerde ve çocuklarda benzer sonuçlar verdi.
Bu çalışmalar, “Lactobacilli” ve “Saccharomyces” probiyotiklerinin özellikle etkili olduğunu göstermiştir.
Ancak probiyotiklerin genellikle bakteri olduğu göz önünde bulundurulursa, birlikte alındığında antibiyotikler tarafından öldürülebilirler. Bu nedenle birkaç saat arayla antibiyotik ve probiyotik almak gerekir.
Fermente gıdalar
Bazı gıdalar, antibiyotiklerin neden olduğu hasardan sonra bağırsak mikrobiyotasının eski haline gelmesine yardımcı olabilir.
Fermente gıdalar, bakteriler tarafından üretilmekte ve yoğurt, peynir, lahana turşusu gibi gıdalarda bulunmaktadır.
Antibiyotiklerden sonra bağırsak mikrobiyotasının sağlıklı bir duruma gelmesine yardımcı olabilecek “Lactobacilli” gibi sağlıklı bakteri türlerini içerirler.
Bu nedenle fermente gıdalar tüketmek antibiyotik aldıktan sonra bağırsak sağlığını iyileştirmeye yardımcı olabilir.
Yüksek lifli gıdalar yiyin
Lif, vücudumuz tarafından sindirilemez ancak bağırsak bakterileri tarafından sindirilebilir. Sonuç olarak, lif bir dizi antibiyotikten sonra sağlıklı bağırsak bakterilerini iyileştirmeye yardımcı olabilir. Yüksek lifli gıdalar şunlardır:
– Tam tahıllar (kepekli ekmek, kahverengi pirinç vb.)
– Fındık
– Tohumlar
– Fasulye
– Mercimek
– Meyveler
– Brokoli
– Bezelye
– Muz
– Enginar
Çalışmalar diyet lifi içeren gıdaların, bağırsaklarda sağlıklı bakterilerin büyümesini uyarmakla kalmayıp, aynı zamanda bazı zararlı bakterilerin çoğalmasını engellediğini de göstermiştir.
Ancak diyet lifi, midenin boşalma hızını yavaşlatabilir, bu nedenle ilaçların emilim hızını da yavaşlatabilir.
O yüzden antibiyotik tedavisi sırasında geçici olarak yüksek lifli gıdalardan uzak durmak ve bunun yerine antibiyotik kullanımını bitirdikten sonra yemeye başlamak en iyisidir.
Prebiyotik gıdalar yiyin
Yaşayan mikroplar olan probiyotiklerin aksine, prebiyotikler, bağırsaktaki iyi bakterileri besleyen gıdalardır.
Birçok yüksek lifli gıdalar prebiyotiktir. Lif sindirilir ve sağlıklı bağırsak bakterileri tarafından fermente edilerek büyümelerini sağlar.
Bazı gıdalar lif bakımından yüksek değildir ancak “Bifidobakteriler“ gibi sağlıklı bakterilerin büyümesine yardımcı olarak, prebiyotikler gibi davranırlar.
Örneğin; kakao, bağırsak mikrobiyotası için yararlı prebiyotik etkilere sahip antioksidan polifenoller içerir.
Birkaç çalışma, kakao polifenollerinin bağırsakta sağlıklı Bifidobakteri ve Lactobacillus’u artırdığını ve Clostridia da dahil olmak üzere bazı sağlıksız bakterileri azalttığını göstermiştir.
Böylece, antibiyotiklerden sonra prebiyotik gıdalar yemek, antibiyotikler tarafından hasar gören faydalı bağırsak bakterilerinin çoğalmasına yardımcı olur.
Antibiyotiklerin Etkinliğini Azaltacak Gıdalardan Uzak Durun
Birçok gıda antibiyotik kullanımı sırasında ve sonrasında faydalı olmakla birlikte, bazılarından uzak durmak gerekir.
Örneğin, çalışmalar, antibiyotikler de dahil olmak üzere bazı ilaçları alırken greyfurt ve greyfurt suyu tüketmenin zararlı olabileceğini göstermiştir.
Bunun nedeni, greyfurt suyunun ve birçok ilacın sitokrom P450 denilen bir enzim tarafından parçalanmasıdır. Antibiyotik kullanırken greyfurt yerseniz, vücudunuz ilacın düzgün şekilde parçalanmasını engelleyebilir. Bu, sağlığınıza zararlı olabilir.
Kalsiyum takviyeli gıdalar antibiyotik emilimini etkileyebilir. Çalışmalar, kalsiyum ile desteklenmiş gıdaların, siprofloksasin ve gatifloksasin de dahil olmak üzere çeşitli antibiyotiklerin emilimini azaltabileceğini göstermiştir.
Ancak bazı çalışmalar, yoğurt gibi kalsiyum içeren gıdaların aynı emilim etkisine sahip olmadığını göstermiştir. Antibiyotik kullanırken yüksek dozda kalsiyumlu gıdalardan kaçınılması gerekir.
Sonuç olarak;
Bakteri enfeksiyonu varsa antibiyotik kullanımı önemlidir. Ancak bazen ishal, karaciğer hastalığı ve bağırsak mikrobiyota değişiklikleri gibi yan etkilere neden olabilir.
Antibiyotik kullanımı sırasında ve sonrasında probiyotik kullanımı ishal riskini azaltmaya ve bağırsak mikrobiyotasını sağlıklı bir duruma getirmeye yardımcı olabilir.
Yüksek lifli gıdalar, fermente gıdalar ve prebiyotik gıdaları, antibiyotik kullandıktan sonra yemek sağlıklı bir bağırsak mikrobiyotasının yeniden kurulmasına yardımcı olabilir.
Ancak, antibiyotiklerin emilimini etkileyebileceğinden, antibiyotik kullanımı sırasında, greyfurt ve kalsiyum destekli gıdalardan kaçınmak gerekir.