Anatomi
Bir insana etkili ve rahatlatıcı bir masaj yapabilmek için ellerinizin altındaki
yapı hakkında birkaç şey bilmeniz yararlı olur: Kemikler nerededir, altlarında
neler vardır, kaslar nerelerdedir, büyük müdür yoksa küçük müdür, görevleri nelerdir?
Vücudun işleyişi büyüleyicidir; vücudumuz değerini pek azımızın takdir ettiği
mucizevi bir makinedir. Masaj yaparken büyük bir olasılıkla, vücudun nasıl işlediğini
öğrenmek istediğinizi fark edeceksiniz. Temel bir anatomi bilgisi masajın ne zaman
ve nerede en fazla yararı sağlayacağına karar vermekte kendinize güvenmenizi sağlar
ve masajın değerini anlamanıza yardımcı olur.
Kaslar
Masaj sırasında esas olarak, vücut ağırlığımızın yaklaşık yüzde kırkını oluşturan
kas sistemi üzerinde çalışırız. Vücudun tüm hareketleri kasların kasılmasıyla
meydana gelir. Bunlar, beyinden gelen sinyallere karşılık veren son derece elastik
lif demetleridir. Vücutta iki tip kas vardır. Bilinçli olarak kontrol edilenler
istemli kaslardır. Kol ve bacak kasları gibi, hareket etmeye karar verdiğinizde
kol ve bacaklarınızı hareket ettirirsiniz. İstemsiz kaslar ise bilinçli olarak
kontrol edilemezler : Kalp kasları ve sindirim sistemi kasları gibi.
Kaslar kasıldığında, enerji sağlayabilmek için oksijen ve glükoza ihtiyaç duyarlar.
Bir süre hareket ettikten sonra aralarında laktik asit, karbondioksit ve üre
gibi maddeler, bölgeden kan dolaşımı ve lenf sistemi vasıtasıyla uzaklaştırılır
ancak, bunlar çok fazla biriktiğinde kaslar yorulmaya başlar, tutulur ve ağrırlar.
Laktik asitin fazlası ise kramplara neden olabilir. Masaj yaparak atık maddelerin
giderilmesini hızlandırır ve bu bölgeyi besleyen kanı geçici bir şekilde artırarak
tutulmuş, ağrıyan ya da aşırı yorulmuş kasların tekrar ilk hallerine dönmelerine
yardımcı olursunuz.
İskelet
206 ayrı kemikten oluşan iskelet, güç ve biçim vermek üzere vücudun destekleyici
çatısını oluşturur. Beyin, omurilik, kalp ve akciğerler gibi hayati organlar
hasara karşı korunmak üzere kemikli yapılarla tamamen örtülüdür. Kas ve kirişler
vücudun tüm hareketini sağlayacak şekilde kemiklere bağlıdır.
Erkek ve dişi iskeletleri küçük farklılıklar gösterir: Erkek iskeleti genellikle
daha büyük ve ağırdır, diğeri ise daha geniş bir leğen kemiğine sahiptir.
Kemikler
Kemikler en ser canlı dokulardır. Kalsiyum ve fosfor depolarlar. Bazılarının
içinde ilik denilen yumuşak bir nüve vardır; kan hücrelerinin büyük bir kısmı
burada oluşur. Kemikler, kol ve bacaklardaki uzun kemiklerden (en büyüğü uyluktaki
fermurdur) parmak ve orta kulak boşluğundaki minik kemiklere kadar büyüklük
ve biçim açısından çeşitlilik gösterirler.
Eklemler
Farklı yönlerde, farklı güçte hareketlere izin veren çeşitli eklem tipleri vardır.
Kafatasını oluşturan kemikler gibi bazı eklemler sabittir. Bir oynar eklemde
ise, kemik uçları pürüzsüz bir kıkırdakla kaplıdır. Çevresindeki bir kapsül,
ekleme kayganlık kazandırmak için yoğun ve koyu kıvamlı bir sıvı yayar. Bağ
adı verilen güçlü ve esnek liflerden oluşan bir yuva ise eklemdeki kemikleri
sıkıca birbirine bağlar.


Oynar eklemler, kalçalar ve omuzlardaki gibi büyük bir kuvvetle birlikte en fazla hareket yönüne doğru olanak sağlar.


Eyer eklemler, başparmaklardaki gibidir ve her yöne doğru serbestçe hareket sağlar ancak, yuvalı eklemler kadar güçlü değildir.


Menteşe eklemler, sadece tek bir yöne doğru hareketsağlar: Diz ve parmak eklemleri ile yukarıda kesiti görülen dirsekler gibi.


Yarı-Oynar eklemler bileklerdeki gibidir, tüm yönlere doğru hareket sağlar ancak bu hareket, eyer eklemlere göre daha sınırlıdır.
Deri
Masaj açısından en önemli org an derimizdir. Vücudun en büyük ve geniş organıdır,
yetişkin bir erkeğin derisi yaklaşık olarak 3 kg. kadardır. Esnek ve su geçirmez
bir kaplama olarak enfeksiyonlara karşı bir engel oluşturur, tüm vücut sıcaklığını
düzenler.
Deri iki katmandan oluşur. Dış katman, iki kat halindeki hücreler yığınıdır.
Üstte, sürekli olarak dökülen ölü hücreler bunun altında ise giderek dışa doğru
büyüyen canlı hücreler vardır.
Alt katman, yani dermis, kan ve lenf damarlarını, yağ ve ter bezlerini, kıl
keseciklerini ve sinir uçlarını içeren peltemsi bir maddedir. Vücudun parmak
uçları ile dudaklar gibi belli bölgelerinde milyonlarca sinir ucu bulunur ve
bunlar son derece duyarlıdır. Sırt gibi diğer bölgelerde ise sinir uçları çok
daha az olduğundan duyarlılık da azdır.
Beslenmesi ve hücrelerin öldükçe yenilenmesi için deriye bol miktarda kan gider.
Masaj, kan dolaşımını hızlandırarak sağlıklı hücrelerin korunmasını sağlar ve
böylece deriye sağlıklı bir parlaklık kazandırır. Gerçekten de, derinin sağlığı
tüm vücut sağlığınızın kesin bir göstergesidir. Deriye dış sinir sistemi de
denir; Çinliler ise deriyi üçüncü akciğer olarark adlandırırlar.
Kalp ve Kan Dolaşımı
Kardiyovasküler sistem kalp, kan ve kanı taşıyan damarlardan oluşur. Vücut sıcaklığını
düzenlemek, vücuttaki milyarlarca hücreye besin ve oksijen taşıyıp dağıtmak,
bu hücrelerin ürettiği atık maddeleri gidermek gibi hayati rolleri vardır. Taşınan
besin ve oksijen tüm vücudun (kasların, derinin, kemiklerin ve iç organların)
büyümesini, hasarlarını onarmasını, çeşitli işlevlerini yerine getirmesini sağlar.
Masaj, kalbe hiçbir fazla yük getirmeden kan dolaşımını geliştirir, vücuda dağıtılan
oksijen ve besin miktarını arttırır.
Kan karmaşık bir kan damarları sistemi vasıtasıyla kalpten vücudun her yerine
pompalanır. Kanı kalpten alıp taşıyan, atardamar adı verilen damarlar, giderek
daha küçük damarlara ayrılır ve bunların en küçükleri olan kılcal damarlar vücudu
baştan başa kaplayan bir ağ oluştururlar. Kılcal damarların çeperleri çok ince
olduğu için kandaki besin ve oksijen bu çeperlerden çevredeki dokulara, atık
madde olarak üretilen karbondioksit ise kana geçer. Bu minik kan damarları daha
sonra birleşerek daha büyük damarları ve en sonunda ise kanı kalbin sağ tarafına,
oradan da akciğerlere geri taşıyan büyük toplardamarları oluştururlar.
Kalbin her atışında, kan yüksek bir basınçla pompalanır ve nabız noktalarında
hissettiğimiz de bu basınç dalgalarıdır. Atardamarlar içlerindeki basınç değişikliklerine
dayanabilecek kadar güçlü ve esnek çeperlere sahiptir.
Kanın toplardamarlardaki basıncı daha düşüktür, çeperleri de daha ince ve daha
az esnektir. Toplardamarlar boyunca belli aralıklarla kanın geriye akışını engelleyen
kapakçıklar bulunur. Bu kapakçıklar hasar gördüğünde kan geriye doğru akmaya
başlar ve bunun sonucunda ise varisler oluşabilir.
Lenf Sistemi
Vücudun tüm hücreleri, hücre dışı sıvı olarak bilinen bir sıvıda yıkanır. Lenf
sistemi bu sıvıyı arıtarak hücrelerin sağlıklı bir ortamda yaşamasını sağlar.
Besinlerle atık maddeler, kan ve hücreler arasında işte bu hücre dışı sıvı vasıtasıyla
değiş-tokuş edilir. Bazı atık maddeler doğrudan kana geçemez ve hücre dışı sıvıda
birikmeye başlar.
Kirlenen hücre dışı sıvı, lenf damarları boyunca dolaşarak atık madde ve bakterileri
süzen lenf düğümlerinden (lenf bezleri de denir) geçer. Damarlar birleşerek
aynı kan damarlarında olduğu gibi daha büyük damarlar haline gelir ve sonunda
toplardamarlara boşalırlar. Hücre dışı sıvı lenf damarlarındayken lenf olarak
adlandırılır.
Tüm vücut boyunca lenf damarları ve düğümleri vardır. Düğümler boyun, koltuk
altları, kasık, dizlerin arkası ve dirseklerin iç kısımlarında bulunurlar; dalak,
timus ve bademcikler de bu sisteme dahildir.
Lenf sistemi, enfeksiyona karşı savaşta ve hastalığa karşı bağışıklık geliştirmede
önemli bir rol oynar. Lenf düğümleri ve timus gibi lenf organları, enfeksiyonla
savaşan bir tür akyuvar olan lemfosit üretir. Düğümler aynı zamanda, enfeksiyonun
vücuda yayılmasını önlemek üzere filtre işlevi görür ve yolunun tıkanmasını
sağlarlar bu yüzden hastalıklar sırasında sık sık şişer ve ağrırlar. Kan dolaşımından
farklı olarak, lenf sisteminden lenfi vücuda pompalayacak kalp yoktur. Lenfin
vücuttaki hareketi kasların kasılmasına bağlıdır ve lenf damarlarındaki basınç
düşüktür ve lenf akışı kolaylıkla sınırlanabilir. Masaj, lenfin vücuda pompalanmasına
yardım ederek atık maddeleri giderir ve bağışıklı sistemini güçlendirir.
Sinir Sistemi
Vücudun en karmaşık sistemi olan sinir sistemi, vücudun pek çok farklı faaliyetini
düzenlemek, mesajları vücudun her yerinden beyne ve beyinden de geriye anında
aktarmak gibi hayati bir işleve sahiptir. Sinirler kafatasından çıkarak beyni
terk eder ve omurilik adı verilen urgana benzer bir demet halinde sırttan aşağı
doğru uzanırlar. Omurilik, omurga adı verilen kemikten bir kanal oluşturmak
üzere birbirine eklemlenen omurlar tarafından korunur. Masaj, sinir sistemini
etkileyerek yatıştırıcı veya uyarıcı bir etkide bulunabilir.
Duyu ve Motor Sinirleri
Bilgiyi toplayıp beyne ileten sinirlere duyu sinirleri, mesajları beyinden alıp
kas ve bezlere taşıyanlara ise motor sinirler denir.
Vücudun her yerinde milyonlarca duyu siniri ucu, başka bir deyişle alıcılar
vardır, bunların her biri farklı türlerdeki uyarılara karşılık vermek üzere
uzmanlaşmışlardır. Göz ile kulaklardaki alıcılar ışık ve ses dalgalarına karşı
duyarlıyken, derideki farklı alıcılar da acı, basınç ve ısıya karşı tepki verirler.
Eklem, kas ve kirişlerdeki alıcılar ise kol ile bacakların konumu hakkında bilgi
iletirler. Bütün bu sinirler bilgiyi, elektrik itkileri halinde omurilik boyunca
yukarıya beyne taşırlar. Beyin bilgiyi işler ve harekete geçmeye karar verdiğinde
mesajlar, motor sinirler vasıtasıyla ilgili yerlere iletilir.
Refleks hareketler, beyin yerine omurilikte de başlatılabilir. Örneğin, parmağınızı
yaktığınızda acı mesajı omurilikte işlenir ve elinizi sıcak yüzeyden çektirten
refleks hareket, acı mesajı beyne ulaşmadan önce derhal başlatılır.
Otonom Sinir Sistemi
Bunun yanı sıra kan basıncı, midedeki asit düzeyi, kandaki karbondioksit düzeyi
ve bunun gibi bilgileri toplayan alıcılar da vardır. Bu bilgiler, bilincin müdahalesi
olmadan işlenir ve kalp atışındaki uygun değişiklikler ya da sindirim sıvılarının
salgılanması beyin tarafından kontrol edilir. Sinir sisteminin bilinçli kontrolümüz
altında olmayan işlevlerini düzenleyen bölümüne otonom sinir sistemi denir.