İranlı araştırmacılar, İran’ın güneyindeki UNESCO tescilli Persepolis yakınlarında güçlü Akameniş İmparatorluğunun (yaklaşık MÖ 550 – 330) kurucusu olan Büyük Kiros’un emriyle inşa edilen görkemli bir tarihi geçidin kalıntılarını ortaya çıkardı.
İranlı ve İtalyan arkeologlar ve kültür mirası uzmanlarının ortak bir misyonu tarafından denetlenen kazıda, yaklaşık 12 metre yüksekliğe sahip 30×40 metre boyutlarında devasa bir geçidin kalıntılarını ortaya çıkardı.
Arkeologlar, Kral Kiros’un Tall-e-Ajori’deki Persepolis yakınlarındaki geçidin inşasını emrettiğini ve bu muhteşem geçidin oğlu Cambyses’in hükümdarlığı sırasında faaliyete geçtiğini kanıtlamayı başardılar.
İranlı arkeolog Alireza Askari-Charoudi’nin açıklamalarına göre, “Binanın merkezinde, sekiz x on iki metre ölçülerinde dikdörtgen bir oda şeklinde bir koridor vardı ve bu merkezi odanın içinde dört oturma koltuğu vardı. Merkezi koridor Ahameniş kampüsüne her iki tarafta açıldı.”
Keşif, Bologna Üniversitesi’nden İtalyan arkeolog Pierfrancesco Callieri ve Şiraz Üniversitesi’nden İranlı meslektaşı Askari-Charoudi tarafından ortaklaşa denetlenen onuncu kazı sezonunda yapıldı. Kazılar 2011 yılında başlamıştı.
İranlı arkeolog: “Giriş kapısı [tuğla ve] kil malzemelerden yapılmıştır ve tüm dış cephe boyalı tuğlalarla dekore edilmiştir. Duvarların alt kısımları ve duvar kaidesi nilüfer çiçekleri [temaları] ile dekore edilmiş, duvarların gövdesi ve cephesi, antik İranlılar, Elamitler ve Mezopotamyalıların çeşitli renkli efsanevi hayvan, sembol ve inanç sembolleriyle süslenmiştir Daha da önemlisi, merkez odada Babil ve Elam (çivi yazısı) yazıtlar bulunuyor” dedi.
Anıtın yaşı hakkında konuşan İranlı arkeolog şunları söyledi: “Yazılı belgeler, yapı malzemeleri, binanın cephesini süslemek için kullanılan motifler, Carbon 14 (C-14) tarihleme yöntemi ve diğer bazı kanıtlar bu yapının, Büyük Cyrus tarafından Babil’in fethi onuruna MÖ 539’dan sonra inşa edildiğini gösteriyor.”
Pers kralları Kiros ve Darius tarafından kurulan imparatorluk Balkanlar’dan Orta Asya’ya kadar uzanıyordu. Farklı kültürlerin ve dinlerin çeşitliliğine ve hoşgörüsüne dayanan ilk devlet modeliydi.
Kiros ve ordusu Babil şehrine girdikten sonra, onu yakmadılar (genellikle bu dönemde fethedilen şehirlerde olduğu gibi), nüfusu zorunlu çalışma yükümlülüklerinden kurtardı, çeşitli tapınaklardan alınmış olan tanrı heykellerini geri gönderdi. Babil kralları tarafından Babil’e getirilen insanların evlerine dönmelerine izin verdi. Bu hareketle, insanların kendi dini uygulamalarını rahatsız edilmeden sürdürmelerine etkili bir şekilde izin veriyordu.
Kraliyet şehri Persepolis, eşsiz mimarisi, şehir planlaması, inşaat teknolojisi ve sanatı ile eşdeğeri olmayan arkeolojik alanlar arasında yer alıyor.
Muhteşem kalıntıları Kuh-e Rahmat’ın (Merhamet Dağı) eteklerinde yatan Taht-ı Cemşid (Takht-e Jamshid) olarak da bilinen Persepolis, Akhameniş İmparatorluğu’nun tören başkentiydi. Fars iline bağlı Şiraz şehrinin 60 kilometre kuzeydoğusunda yer almaktadır.
Şehir M.Ö. 330’da Büyük İskender tarafından yakıldı çünkü Pers Kralı Xerxes yaklaşık 150 yıl önce Yunan Şehri Atina’yı yakmıştı.
Şehrin muazzam terası, Ahameniş İmparatorluğu’nun kralı Büyük Darius tarafından MÖ 518’de yapıldı. Bu terasta birbirini izleyen krallar, aralarında devasa Apadana sarayı ve Taht Salonun (Yüz Sütunlu Salon) bulunduğu mimari açıdan çarpıcı saray binasını inşa ettiler.
Bu 13 hektarlık görkemli, anıtsal merdivenler, taht odaları, kabul odaları ve bir dizi eşsiz yapıdan oluşan bu topluluk, dünyanın en büyük arkeolojik siteleri arasında sınıflandırılır.
Persepolis, Ahameniş İmparatorluğunun başkentiydi, ancak öncelikle kralların ve imparatorluklarının resepsiyonları ve festivalleri için bir gösteri yeri ve muhteşem bir merkez olacak şekilde tasarlanmıştı.
Britannica’ya göre taş, harç kullanılmadan döşenen büyük boyutlu blokların birçoğu hala yerinde. Susa’da Darius tarafından yaptırılan benzer bir salona verilen ad olan Apadana sarayı olarak da bilinen Darius I’in (Büyük; M.Ö. 522-486) seyirci salonunda 13’ü hala ayakta duran büyük sütunlar özellikle dikkat çekicidir. Xerxes Kapısı’nın giriş salonunda hala ayakta duran iki sütun daha vardır ve üçüncüsü kırık parçalarından buraya monte edilmiştir.
1933’te, Darius’un seyirci salonunun temellerinde Pers imparatorluğunun sınırlarını üç çivi yazısı biçiminde (eski Pers, Elamite ve Babil) kaydedilen iki set altın ve gümüş levha keşfedildi. Darius I, Xerxes I ve Artaxerxes III’e ait taştan kesilmiş birkaç yazıt, çeşitli binaların hangi hükümdarla ilişkilendirildiğini gösteriyor.
Güney istinat duvarındaki bunların en eskisi, Darius’un halkına ünlü duasını taşır, “Tanrı bu ülkeyi düşmandan, kıtlıktan ve yalandan korusun.” Pers, Medyan ve Elam yetkililerinin sayısız rölyefi vardır ve servi ağaçlarıyla ayrılmış 23 sahne, bir Pers veya Med liderliğindeki, krala ulusal ilkbahar ekinoksunda ki festivalde uygun tekliflerde bulunan imparatorluğun uzak bölgelerinden temsilcileri tasvir etmektedir.