Antioksidanlar birçok kişi tarafından sağlık yararları ile iyi bilinen bileşenlerdir ve genellikle diyet takviyeleri, kozmetikler ve zenginleştirilmiş tahıllar gibi ürünlerde bulunur.Gıdalarda değişen oranlarda bulunan antioksidanlar, vücuttaki serbest radikalleri nötralize ederek vücudu hastalıklara karşı korur. birçok türü özellikle taze meyve ve sebzelerde bol miktarda bulunur. Bu bileşenlerin vücut tarafından yeterli miktarda emilmesini sağlamak için sağlıklı ve dengeli bir diyet şarttır. Ayrıca vitamin veya mineral eksiklikleriniz varsa, çeşitli akut veya kronik durumların tedavisi sırasında veya hamilelik sırasında doktorunuzun tavsiyeleri dahilinde çeşitli antioksidan takviyelerine ihtiyacınız olabilir.
Serbest radikaller insan vücudunda sürekli olarak doğal süreçlerle oluşur. Serbest radikaller; belirli bir seviyenin üzerinde, kimyasal yapıları o kadar dengesizdir ki, sağlıklı hücrelere zarar verirler ve kanser, diyabet, Alzheimer hastalığı ve kalp hastalığı gibi çeşitli hastalıkların riskini artırırlar. Serbest radikallerin artmasıyla ortaya çıkan bu durum oksidatif stres olarak da bilinir. Antioksidanlar, serbest radikalleri nötralize eden, yani oksidatif stresi azaltan maddelerdir. Vücuttaki oksidatif stres, sigara ve alkol tüketimi, kirlilik, ağır metallere maruz kalma, radyasyon, sık enfeksiyonlar ve antioksidan eksikliği gibi durumlar ile artabilir. Uzun süreli, yüksek seviyelerde oksidatif stres, hücrelerin genetik materyali olan DNA'ya zarar verebilir ve kansere, kronik hastalığa ve hatta hücre ölümüne yol açabilir. Ancak serbest radikallerin vücutta belirli olumlu işlevleri de vardır. Örneğin, bağışıklık sistemi vücuda giren patojenlerle savaşmak için serbest radikalleri kullanır. Sağlıklı kalmak için vücutta serbest radikaller ve antioksidanlar dengede olmalıdır. Ancak sağlıksız ve dengesiz beslenme, vücudun besinlerle birlikte yeterli miktarda antioksidanı emmesini engellediğinde bu denge bozulur ve hastalığa yatkınlık oluşur.
Antioksidan türleri nelerdir Antioksidanlar çeşitli alt tiplerde incelenmiştir. Antioksidanların en temel sınıflandırması suda çözünen antioksidanlar ve yağda çözünen antioksidanlardır. Suda çözünen antioksidanların etki mekanizması hücre içi ve hücre dışı sıvılarda gelişir. Bununla birlikte, yağda çözünen antioksidanlar, etkilerini lipit hücre zarı içinde gösterirler.
Çölyak hastalığı, vücudun bağışıklık sisteminin buğday, arpa ve çavdar gibi tahıllarda bulunan glüten adı verilen bir maddeye anormal tepki vermesiyle ortaya çıkan bir hastalıktır. Genellikle ilk belirtiler glüten içeren yiyecekler yenildiğinde bir yıl sonra ortaya çıkar. İlk başta mide bulantısı, kusma, ishal ve halsizlik gibi belirtiler görülür. İlerleyen dönemde kansızlık, kızarıklık gibi çeşitli belirtiler ortaya çıkar. Kronik bir hastalık olmasına rağmen gluten içeren besinlerin diyetten çıkarılması ile tedavi edilebilir.
Çölyak hastalığı, insidansı artan yaygın bir hastalıktır. Dünyanın çoğu ülkesinde, 70 ila 200 kişiden 1'i çölyak hastalığından muzdariptir. Glutene duyarlı enteropati olarak da bilinen bu hastalık, vücudun bağışıklık sistemi ile ilgilidir. Pek çok tahılda bulunan glüten adı verilen bir proteine karşı hatalı bir bağışıklık tepkisinden kaynaklanır. Bazı hastalarda ayrıca glüteni parçalayan enzime karşı bir bağışıklık reaksiyonu vardır. Çölyak hastalığı, ince bağırsağın iltihaplanması nedeniyle semptomlara neden olur. Bağışıklık sistemi glütene anormal tepki verir ve iltihaplanma sürecini tetikler. Bağırsak mukozası normalde besinleri emen villus adı verilen küçük parmak benzeri çıkıntılar içerir. Villi, bağırsağın emici yüzeyini artırarak besinlerin kan dolaşımına geçişini kolaylaştırır. Çölyak hastalığında meydana gelen iltihaplanma süreci nedeniyle vücut, kendi dokularına zarar veren antikorlar üretir. Bu otoantikorlar, ince bağırsağın iç yüzeyindeki bu tümsekleri yok ederek villusları düzleştirir. Bunlar hasar gördüğünde hasta ne kadar yerse yesin tam olarak emilemediği için vücuda yeterli besinleri veremez.
Uzmanlar, çölyak hastalığının alerjik mi yoksa otoimmün bir hastalık mı olduğunu araştırmaya devam ediyor. Son verilere göre, hastalıkta alerjik ve otoimmün faktörler rol oynamaktadır. Alerji, bağışıklık sisteminin vücuda zarar vermeyen maddelere karşı gösterdiği aşırı tepkidir. Aynısı, bağışıklık sisteminin zararsız glütene karşı yoğun bir bağışıklık tepkisi oluşturduğu çölyak hastalığı için de geçerlidir. Öte yandan bağışıklık sistemi de vücut dokularında transglutaminaz enzimine karşı antikorlar oluşturur.
Çölyak hastalığının nedenleri Gluten intoleransının kesin nedeni hala bilinmemektedir. Bununla birlikte, genetik yatkınlık ve çevresel faktörlerin bir kombinasyonu çölyak hastalığına yol açabilir. Son bulgulara göre, duyarlı bireylerde kısmen sindirilmiş glüten partiküllerinin ince bağırsağın iç yüzeyine ulaşması, yoğun bir bağışıklık sistemi tepkisine neden olabilir. Genetik faktörler bu hastalığın ortaya çıkmasında ve gelişmesinde en önemli faktörler arasında yer almaktadır. Çölyak hastalığı olan kişilerin ebeveynleri, kardeşleri veya çocukları gibi birinci derece akrabaları da sıklıkla hastalığa sahiptir. Bir kişinin diyeti, gastrointestinal enfeksiyonlar ve bağırsak bakterilerinin tümü çölyak hastalığının gelişimine katkıda bulunabilir. Gluten buğday, çavdar, yulaf, arpa vb. tahıllarda bulunur. Bu tahılla yapılan yiyecekleri yemek glütene neden olabilir. Öte yandan pirinç, mısır, soya fasulyesi veya patates glüten içermediği için hastalar bunları rahatlıkla tüketebilir. Çölyak hastalığının semptomları Çölyak hastalığı olan hastalar glüten içeren gıdaları yediklerinde bazı tipik semptomlar gösterirler. En yaygın olanları karın ağrısı, şişkinlik ve steatoredir. Bu kısa süreli semptomları kronik semptomlar takip eder. Çölyak hastalığında bağırsak mukozası iltihaplanarak zarar görür ve tüm gıda bileşenlerinin emilimi etkilenir. Bunun sonucunda demir eksikliği gibi ciddi sağlık sorunları gelişebilir. Kilo kaybı en önemli uzun vadeli semptomlardan biridir. Gluten sensitif enteropati, bazı hastalarda deri problemleri gibi bağırsak fonksiyonuyla doğrudan ilişkili olmayan belirtilere neden olur. Hastalığın atipik belirtilerle seyrettiği bu gibi durumlarda tanı sıklıkla gecikir. Tipik olmayan çölyak hastalığı belirtileri arasında; Kaşıntılı ve kırmızı cilt döküntüleri (Dermatitis herpetiformis) Dilde yanma, halsizlik, solukluk gibi kansızlık belirtileri (Demir eksikliğine bağlı görülen bu anemi, emilim bozukluğu nedeniyle demir tedavisine yanıt vermez.) Kalsiyum eksikliğine bağlı kemik erimesi, kas zayıflığı, kemik ağrısı K vitamini eksikliğine bağlı kanamalar Gece körlüğü (A vitamini eksikliği nedeniyle) Depresyon bulguları, ses kısıklığı, epileptik nöbetleri, baş dönmesi ve denge sorunları Hormon seviyelerinde dengesizlik, eklem problemleri, ağız içerisinde aftlar, dikkat bozukluğu sayılabilir. Dermatitis herpetiformis, bağırsak gluten intoleransı kaynaklı, kaşıntılı ve kabarcıklı bir döküntülü deri hastalığıdır. Döküntü daha sık olarak dirsekler, dizler, gövde, kafa derisi ve kalçalarda görülür. Dermatitis herpetiformis genellikle çölyak hastalığına benzer bağırsak değişiklikleriyle ilişkilidir; Bununla birlikte, bazı hastalarda önemli gastrointestinal semptomlar görülmeyebilir. Şu anda, dermatit herpetiformis, çölyak hastalığının bir cilt belirtisi olarak kabul edilmektedir. Çocuklarda çölyak hastalığının semptomları Bebekler, katı gıdaları yedikten sonra ilk kez tahıl verildiğinde çölyak hastalığının semptomlarını yaşarlar. Birkaç hafta ila birkaç ay sonra mide-bağırsak sistemiyle ilgili tipik mide bulantısı, kusma ve ishal belirtileri ortaya çıkmaya başlar. iki yaşın altındaki çocuklarda çölyak hastalığı belirtileri;
!kusma
!kronik ishal
!şişkinlik
!büyüme geriliği
!iştahsızlık
!kas erimesi
!iki yaşından büyük çocuklar;
!ishal.
!Kabızlık.
!gergin.
Çölyak hastalığı; Semptomlar ilk kez ortaya çıkabilir veya mevcut semptomlar ameliyat, hamilelik, doğum, viral bir enfeksiyon veya şiddetli duygusal stres sonrasında ortaya çıkabilir. Çölyak hastalığı nasıl teşhis edilir? . Araştırmacılar, çocukların ve yetişkinlerin yalnızca yüzde 20'sinin çölyak hastalığına sahip olduğunu tahmin ediyor. Tanı için öncelikle hastanın detaylı öyküsü alınır ve doktor tarafından fizik muayene yapılır. Çölyak hastalığını teşhis etmek için doktorunuz birkaç test isteyebilir. Kandaki antikorlar serum testi yapılarak kontrol edilir.
Bir test sonucu olarak belirli antikor proteinlerinin yüksek seviyeleri, glütene karşı bir bağışıklık tepkisini gösterir. Çölyak hastalığını teşhis etmek için insan lökosit antijenleri HLA-DQ2 ve HLA-DQ8 için genetik testler kullanılabilir. Testler çölyak hastalığını doğruladıysa, doktorunuz ince bağırsağı incelemek için ucunda kamera bulunan küçük bir iğne (endoskop adı verilir) kullanacaktır. Gerekirse villus hasarını analiz etmek için prosedür sırasında küçük bir doku örneği (biyopsi) de alınabilir.
Bu testler, doğru olması için glütensiz bir diyete başlamadan önce yapılmalıdır. Diyetinizden glüteni çıkarmak, normal olabilecek kan testi sonuçlarınızı değiştirebilir. Çölyak hastalığı nasıl tedavi edilir? Çölyak hastalığının tek tedavi seçeneği glüten içeren gıdaların diyetten tamamen çıkarılmasıdır. Bunun için hangi besinlerin gluten içerdiğini bilmeniz gerekir. Buğday, arpa, çavdar ve bunlardan yapılan bulgur, irmik, makarna, erişte, kek ve hamur işleri gibi çeşitli besinler glüten içerir. Doktorunuz sizi sağlıklı bir glütensiz diyet planlamanıza yardımcı olabilecek bir diyetisyene yönlendirecektir. Diyetinizden glüten içeren gıdaları çıkardığınızda, ince bağırsak iltihabı genellikle birkaç hafta içinde azalmaya başlar. Birkaç gün sonra kendinizi daha iyi hissetmeye başlayabilirsiniz. Bağırsak villuslarının tamamen iyileşmesi ve yenilenmesi aylar, yıllar alabilir. Çocuklarda ince bağırsağın iyileşme süreci yetişkinlerden daha hızlı olma eğilimindedir. Yanlışlıkla glüten içeren yiyecekler yerseniz mide ağrısı, mide bulantısı ve ishal gibi belirtiler yaşayabilirsiniz. Bazı insanlar glüten yedikten sonra hiçbir semptom yaşamazlar; Ancak bu, glutenin onlara zarar veremeyeceği anlamına gelmez. Belirtileri veya semptomları ne olursa olsun, diyetinizdeki az miktarda glüten bile zararlı olabilir. Ciddi şekilde yetersiz besleniyorsanız doktorunuzu arayın.