IV Murat öldükten sonra yerine İbrahim, padişah oldu. ibrahim dönemi (1640-1648) vezirlerin yönetime karıştığı, yeniçerilerin çokça isyan çıkarttığı, iç karışıklıkların yoğun yaşandığı bir dönem olmuştur 1648'de yeniçerilerin bir isyanı sonunda ibrahim tahttan indirilmiş ve yerine çocuk yaşta olan IV Mehmet padişah olmuştur IV Mehmet, kendisi yönetecek çağa gelinceye kadar ülkeyi IV. Mehmet'in annesi ve vezirler yönetmiştir.
1. IV. MEHMET DÖNEMİ ISLAHAT ÇALIŞMALARI:
IV Mehmet, yönetimi annesinin ve vezirlerin elinden aldıktan sonra devletin kötü gidişine son verebilmek için güvendiği devlet adamlarını göreve getirdi. IV Mehmet'in görevlendirdiği bazı devlet adamları ve yaptıkları ıslahatlar şunlardır
Tarhuncu Ahmet Paşa
Çoğunlukla maliye alanında ıslahatlar yapmıştır Devletin en önemli sorununun gelir-gider dengesizliği olduğunu düşünüyordu. Has ve zeamet gelirlerini doğrudan hazineye aktardı Saray masraflarını kıstı ve hediyeler verilmesini azalttı Modern anlamda ilk kez bütçe çalışması yaptı. Rüşvet alınmasını engellemeye çalıştı Hazineye borçlu olanlardan tahsilat yaptı.
Padişaha sunduğu şartları kabul olan Köprülü Mehmet Paşa, orduyu disiplin altına aldı. Hatalı gördüğü devlet adamlarını görevden uzaklaştırdı İstanbul'da görüş ayrılığındaki bazı din ulemasını değişik yerlere görevlendirip tartışmalara son verdi. Görevini yapmayan memur ve askerin maaşını kesti. Donanmayı düzenledi. Ordu ve donanmada yaptığı ıslahatlar başarılı oldu ve Venediklilerden Bozcaada ve Limni adaları geri alındı. Erdel beyinin isyanını bastırarak devlet otoritesini güçlendirdi.
Köprülü Fazıl Ahmet Paşa:
Köprülü Mehmet Paşa'nın ölümünden sonra sadrazamlığa getirilen oğlu Köprülü Fazıl Ahmet Paşa ekonomik ve askerî alanda yeniliklere ağırlık verdi. Devlet giderlerini kıstı. Bütçe açığını azalttı Orduyu yeniden düzenledi. Topçu sınıfını güçlendirdi. Fazıl Ahmet Paşa İstanbul Çemberlitaş'ta kütüphane kurdurdu
XVII. yüzyılda padişah ve sadrazamların gerçekleştirdiği ıslahat çalışmalarının genel özellikleri şöyledir.
XVII. Yüzyıl Islahatlarının Genel özellikleri
- Kişilere bağlı kalmıştır. Devamlılık olmadığı için sonuca ulaşılamamıştır.
- Nedenleri araştırılmadan sorunlara çözüm arandığı için kalıcı çözümler bulunamamıştır.
- Avrupa'daki gelişmeler takip edilememiştir.
- Yapılan ıslahatlar daha çok askerî alanda yapılmıştır
- Islahatlara yeniçeriler, devlet adamları, saray kadınları ve ulema engel olmaya çalışmıştır, o Baskı ve şiddet yolu ile devlet otoritesi sağlanmak istenmiştir. Ancak bu yol, ıslahatların halk tarafından benimsenmesine engel olmuştur.
2. IV. MEHMET DÖNEMİ SİYASİ OLAYLARI
IV Mehmet döneminde içeride ıslahat çalışmaları yapılırken dışarıda ise Avrupa devletleri ile mücadeleler devam etmekteydi.
a. Osmanlı-Venedik İlişkileri
Kanuni Sultan Süleyman döneminde Doğu ve Orta
Akdeniz'deki adaların alınmasıyla buradaki üstünlük Osmanlı Devleti'ne geçmiştir Ancak Venedik bu durumu bir türlü kabullenemedi. Girit Adası'nı elinde bulunduran Venedikliler her fırsatta Osmanlı'nın ticaret yapan ya da hacı taşıyan gemilerine saldırıyorlardı. Osmanlı Devleti'nin tam anlamıyla Akdeniz'e hâkim olabilmesi için stratejik önemi olan Girit'i alması gerekiyordu. Bu nedenlerle Osmanlı donanması 1645'te Girit'i kuşattı. Kuşatma sırasında Venedik bir ara Çanakkale Boğazı'nı abluka altına aldı. Köprülü Mehmet Paşa ablukayı kaldırdı. Papalık liderliğinde Fransa ve ispanya Venedik'e yardıma geldi. Kuşatma tam 24 yıl sürdü. 1669'da Köprülü Fazıl Ahmet Paşa döneminde ada fethedilebildi. Kuşatmanın bu kadar uzun sürmesi hem Osmanlı maliyesini hem de Osmanlı donanmasını olumsuz yönde etkilemiştir. Ayrıca Osmanlı donanmasının eski gücünde olmadığını göstermiştir.
b. Osmanlı-Avusturya İlişkileri
1606 Zitvatorok Antlaşması'yla sağlanan İki ülke arasındaki barış ortamı Avusturya'nın Erdel Beyliği'nin iç işlerine karışmasıyla yeniden bozuldu. 1662'de başlayan savaşlarda Köprülü Fazıl Ahmet Paşa Uyvar Kalesi'ni ele geçirdi. Uyvar Kalesi'nin alınmasından sonra Avrupa'da Uyvar önünde bir Türk gibi güçlü" sözü söylenir oldu. Avusturya'nın barış isteği ile 1664'te Vasvar Antlaşması'nın imzalanması ile son bulmuştur Bu antlaşmaya göre:
- Uyvar ve Neograd Kaleleri Osmanlı'ya bırakıldı
- Avusturya, Osmanlı Devleti'ne savaş tazminatı verecekti.
- Erdel, Osmanlı Devleti'ne bırakılacaktı
c. Osmanlı-Lehistan İlişkileri
Lehistan'ın Osmanlı denetimindeki Ukrayna Kazaklan'na saldırması sonucu padişah IV Mehmet Lehistan üzerine sefere çıktı Bazı kalelerini kaybeden _eh kralı barış istedi.1672'de imzalanan Bucaş Antlaşması'na göre:
- Podolya, Osmanlı'ya bırakıldı o Ukrayna, Osmanlı egemenliğindeki Kazaklara bırakıldı.
- Lehistan yılda 200 bin altın vergi verecekti.
Vergi maddesini Leh Diyet Meclisi'nin kabul etmemesi üzerine savaş yeniden başladı. 1676 yılına kadar süren savaşlar sonunda Bucaş Antlaşması vergi
maddesi hariç aynen kabul edildi.
Osmanlı Devleti'nin Batı'da toprak kazandığı son antlaşmadır Bu antlaşmayla Batı'da en geniş sınırlara ulaşılmıştır.