Şizofreni, genellikle geç ergenlikte veya erken erişkinlik döneminde ortaya çıkan zihinsel bir bozukluktur. Sanrılar, halüsinasyonlar ve diğer bilişsel zorluklar ile karakterize edilen şizofreni, genellikle yaşam boyu süren bir mücadele olabilir.
Şizofreniye bakış
Şizofreni ile ilgili bazı önemli noktalar;
- Şizofreni, nüfusun yaklaşık yüzde 1'ini etkiler.
- Belirtiler, sanrıları, halüsinasyonları ve düzensiz düşünceleri içerir.
- Şizofreni teşhisi ancak diğer hastalıklar ekarte edildikten sonra ortaya çıkar.
Şizofreni nedir?
Şizofreni en sık 16 ile 30 yaşları arasında görülür ve erkekler kadınlardan biraz daha genç yaşta semptomlar gösterirler. Çoğu durumda, hastalık o kadar yavaş gelişir ki, birey uzun yıllar boyunca sahip olduklarını bilmez. Bununla birlikte, diğer durumlarda, aniden çarpabilir ve hızlı bir şekilde gelişebilir.
Şizofreni, küresel olarak tüm yetişkinlerin yaklaşık yüzde 1'ini etkiler. Uzmanlar, şizofreninin muhtemelen bir tane gibi görünen birçok hastalık olduğunu söylemektedir.
Şizofreni belirtileri
Şizofreni hastalarının oldukça büyük bir kısmı başkalarına güvenmek zorundadır çünkü bir iş yapamazlar veya kendilerine bakamazlar. Birçoğu, kendilerinde yanlış bir şey olmadığını savunarak tedaviye de direnebilir.
Bazı hastalar belirgin semptomlar gösterebilir, ancak diğer durumlarda, gerçekten ne düşündüklerini açıklamaya başlayana kadar iyi görünebilirler.
Şizofreninin etkileri hastanın çok ötesine ulaşır. Aileler, arkadaşlar ve toplum da etkilenir.
Şizofreni belirtileri, bireye bağlı olarak değişecektir.
Belirtiler dört kategoride sınıflandırılır:
- Olumlu belirtiler : Psikotik belirtiler olarak da bilinir. Örneğin, sanrılar ve halüsinasyonlar.
- Olumsuz belirtiler : Bunlar bireyden alınmış unsurları ifade eder. Örneğin, yüz ifadelerinin olmaması veya motivasyon eksikliği.
- Bilişsel belirtiler : Bunlar kişinin düşünce süreçlerini etkiler. Olumlu veya olumsuz belirtiler olabilir, örneğin, zayıf konsantrasyon negatif bir semptomdur.
- Duygusal belirtiler : Bunlar genellikle körelmiş duygular gibi olumsuz belirtilerdir.
Başlıca belirtilerin listesi aşağıdadır:
- Sanrılar : Hasta, zulüm sanrıları ya da ihtişam sanrıları gibi birçok şekil alabilen yanlış inançlar ortaya koymaktadır. Başkalarının onları uzaktan kontrol etmeye çalıştığını hissedebilirler. Veya, olağanüstü güçleri ve yetenekleri olduğunu düşünebilirler.
- Halüsinasyonlar - İşitme sesleri, orada olmayan şeyleri görmek, hissetmek, tatmak veya koklamaktan çok daha yaygındır, ancak şizofreni hastaları çok çeşitli halüsinasyonlar yaşayabilir.
- Düşünce bozukluğu - Kişi mantıklı bir sebep olmadan bir konudan diğerine atlayabilir. Konuşmacıyı takip etmesi zor veya düzensiz olabilir.
Diğer semptomlar şunları içerebilir:
- Motivasyon eksikliği : Hasta rutinlerini kaybeder. Yıkama ve yemek yapma gibi günlük eylemler ihmal edilir.
- Duyguların zayıf ifadesi - Mutlu ya da üzgün durumlara verilen cevaplar eksik veya uygunsuz olabilir.
- Sosyal geri çekilme - Şizofreni hastası sosyal olarak geri çekildiğinde, bunun çoğu zaman birisinin onlara zarar vereceğine inanmasıdır.
- Hastalık habersizliği - Halüsinasyonlar ve sanrılar hastalar için gerçek gibi göründüğü için, çoğu hasta olduklarına inanmayabilir. Örneğin, ilacın yan etkileri korkusuyla ilaç almayı reddedebilirler.
- Bilişsel zorluklar - Hastanın konsantre olma, bir şeyleri hatırlama, önceden plan yapma ve yaşamlarını düzenleme becerisi etkilenir. İletişim daha zor hale gelir.
Şizofreni nedenleri nelerdir?
Uzmanlar, genellikle şizofreninin başlamasına katkıda bulunan çeşitli faktörlerin olduğuna inanmaktadır.
Kanıtlar, genetik ve çevresel faktörlerin şizofreni oluşturmak için birlikte hareket ettiğini göstermektedir. Durumun kalıtsal bir unsuru vardır, ancak çevresel tetikleyiciler de onu önemli ölçüde etkiler.
Bazı nedenler:
Genetiksel
Bir ailede şizofreni öyküsü yoksa, çıkma ihtimali yüzde 1'den azdır. Ancak, bir ebeveyne teşhis konduğunda bu risk yüzde 10'a çıkar.
Beyindeki kimyasal dengesizlik
Uzmanlar, bir nörotransmitter olan dopamin dengesizliğinin şizofreni başlangıcında yer aldığına inanmaktadırlar. Serotonin gibi diğer nörotransmiterler de dahil olabilir.
Aile ilişkileri
Aile ilişkilerinin şizofreniye neden olabileceğini ispatlayan ya da gösteren hiçbir kanıt yoktur, ancak hastalığa sahip bazı hastalar aile gerginliğinin nüksetmeyi tetiklediğine inanır.
Çevresel faktörler
Kesin bir kanıt olmamasına rağmen, doğum öncesi şüpheli travma geçirilmesi ve viral enfeksiyonlardan hastalığın gelişimine katkıda bulunabilir.
Stresli deneyimler genellikle şizofreninin ortaya çıkmasından önce gelir. Herhangi bir akut semptom ortaya çıkmadan önce, şizofreni hastaları alışkanlıkları kötü huylu, endişeli ve odaklanmamış hale gelir. Bu, ilişki sorunlarını, boşanmayı ve işsizliği tetikleyebilir.
İlaç kaynaklı şizofreni
Uyuşturucu maddelerinin ve LSD'nin şizofreni nükslerine neden olduğu bilinmektedir. Bazı araştırmacılar, steroidler ve uyarıcılar gibi belirli reçeteli ilaçların psikoza neden olabileceğine inanmaktadır.
Uygun tedavi ile hastalar sağlıklı bir yaşam geçirebilir.
Tedavi, şizofreni belirtilerinin çoğunu hafifletmeye yardımcı olabilir. Ancak, bozukluğu olan hastaların çoğunluğunun yaşam belirtileriyle baş etmek zorundadır.
Psikiyatristler şizofreni hastaları için en etkili tedavinin genellikle aşağıdakilerin bir kombinasyonu olduğunu söylemektedir:
- İlaç
- Psikolojik danışma
- Kendi kendine yardım kaynakları
Anti-psikoz ilaçları şizofreni tedavisini değiştirmiştir. Onlar sayesinde, hastaların çoğu hastanede kalmak yerine toplumda yaşayabilir.
En yaygın şizofreni ilaçları:
- Risperidon (Risperdal) : Diğer atipik antipsikotiklerden daha az yatıştırıcıdır. Kilo alımı ve diyabet olası yan etkilerdir, ancak Clozapine veya Olanzapine ile karşılaştırıldığında daha az olasıdır.
- Olanzapin (Zyprexa) : Negatif belirtileri de iyileştirebilir. Bununla birlikte, ciddi kilo alımı ve diyabet gelişimi riskleri önemlidir.
- Ketiapin (Seroquel) - Kilo alma ve diyabet riski, ancak risk Clozapine veya Olanzapine'den daha düşüktür.
- Ziprasidone (Geodon) - Kilo alma ve diyabet riski diğer atipik antipsikotiklerden daha düşüktür. Bununla birlikte, kardiyak aritmiye katkıda bulunabilir.
- Clozapine (Clozaril) - Tedaviye dirençli hastalar için etkilidir. Şizofreni hastalarında intihar davranışlarını azalttığı bilinmektedir. Kilo alma ve diyabet riski önemlidir.
- Haloperidol - Şizofreni tedavisinde kullanılan bir antipsikotiktir. Uzun süreli bir etkisi vardır (haftalar).
Birincil şizofreni tedavisi ilaçtır. Ne yazık ki, uyum (ilaç rejimini takip ederek) büyük bir sorundur. Şizofreni hastaları, ilaçları yaşamları boyunca uzun süre kullanmalıdır. Hasta semptomlar bittiğinde bile ilaç almaya devam etmelidir. Aksi halde tekrarlayabilir.
Bir insan ilk kez şizofreni semptomları yaşarsa, çok rahatsız edici olabilir. İyileşmeleri uzun zaman alabilir ve bu iyileşme yalnız bir deneyim olabilir. Şizofreni ile yaşayan bir kişinin ilk kez ortaya çıktığında ailesinin, arkadaşlarının ve toplum hizmetlerinin tam desteğini alması çok önemlidir.
Şizofreni çeşitleri
Neden kullanılmadıklarına dair daha ayrıntılı bir açıklama için " Şizofreni türleri: Nelerdir ve hala kullanılıyorlar? " Makalemizi okuyabilirsiniz.
Şizofreni tanı ve testleri
Şizofreni tanısına hastanın hareketleri gözlenerek ulaşılır. Doktor şizofreni ihtimalinden şüpheleniyorsa, hastanın tıbbi ve psikiyatrik öyküsünü bilmeleri gerekir.
Şizofreni benzeri semptomları tetikleyebilecek diğer hastalıkları ve koşulları ekarte etmek için bazı testler yapılacaktır:
- Kan testleri : İlaç kullanımının bir etken olabileceği durumlarda, kan testi istenebilir.
- Görüntüleme çalışmaları : Beyin yapısındaki tümörleri ve problemleri ekarte etmek.
- Psikolojik değerlendirme : Bir uzman, düşünceleri, ruh halleri, halüsinasyonlar, intihar özellikleri, şiddet eğilimleri veya şiddet potansiyeli hakkında sorular sorarak, davranışlarını ve görünüşlerini gözlemleyerek hastanın zihinsel durumunu değerlendirir.