Münevver Özaydın
Yaşlanmayla birlikte sağlık ve diğer sosyal alanlarda meydana gelen değişiklikler nedeni ile birçok fonksiyonda olduğu gibi el fonksiyonlarında da yavaşlama görülür. Yaşlılarda el fonksiyonu, bağımlılığın en önemli göstergesi olup geriatri sağlığıyla ilgili çalışmalarda değerlendirilmesi gereken bir unsurdur. El fonksiyon ve performansının değerlendirilmesi, kişinin günlük yaşam aktivitelerindeki (GYA) beceri düzeyini tanımlamada, rehabilitasyonun etkinliği ve kişinin rol becerilerini ortaya koymada önem taşır(1).
El becerisi aktiviteleri, yaşlıların aktif olmasını sağlayacağı gibi kendine güven hissinin gelişmesine, moral artışına, stres verici olaylarla baş etmesine olumlu katkılar sağlayacaktır(2).
El Becerisi Aktivitelerinin Amaçları
- Yaşlı bireyin ilgi alanlarını keşfetmesini ve becerilerinin farkına varmasını sağlamak,
- Boş zamanlarını etkin bir şekilde değerlendirmesini sağlamak,
- Kendine güven duygusunun gelişmesini sağlamak,
- İnce kas motor becerisini korumak,
- Kaba kas motor becerisini korumak,
- El, göz, kulak ve beynin koordinasyonunun devamını sağlamak,
- Bilek kaslarının hareket kabiliyetini ve parmaklarını kullanabilme yeteneğini korumak,
- Grup çalışması yapabilme becerisini korumak,
- İletişim becerilerini korumak,
- Planlama becerisini artırmak,
- Kendi duygu ve düşüncelerini, ortaya çıkardığı eserinde yansıtmasını sağlamaktır(2).
El Becerisi Aktiviteleri Planlanmasında Dikkat Edilecek Noktalar
- El becerisi aktiviteleri yaşlı bireyin ilgi alanına girmelidir.
- Planlama yaparken bireyin istekleri göz önüne alınmalıdır.
- Yaşlı birey, hangi el becerisi çeşidini yapacaksa, o konuda bakım elemanı yönlendirme yapmalıdır.
- Yaşlının aktiviteye daha aktif katılımını sağlamak için bu aktivitenin kendisine olan faydalarından söz edilmelidir.
- Yaptırılacak aktivite için gerekli araç-gereçler ve ortam sağlanmalıdır.
- Bakım elemanı, yaşlı bireyle iletişim halinde olmalı, aktiviteyle ilgili fikirlerini almalıdır.
- Yaşlı bireyin düşüncelerine saygı gösterilmeli ve aktif olmaya teşvik edilmelidir.
- El becerileri aktiviteleri, ev, huzurevi ve hastane gibi ortamlarda yapılabilir. Buna yönelik düzenlemeler yapılmalıdır(2).
Genç ve yaşlı erkek ve kadınlarda el fonksiyonları karşılaştırıldığında, her iki cinste de yaşlı bireylerin yazı yazma hızı ile hem dominant hem de dominant olmayan taraf elin sayfa çevirme, küpleri üst üste yerleştirme gibi ince becerilerinin genç bireylerden istatistiksel olarak anlamlı derecede çok düşük olduğu ortaya koyuldu. Aynı yaş grubunda cinsiyete göre yazı yazma dışında diğer ince el becerilerine yönelik yapılan alt testlere bakıldığında, her iki yaş grubunda da kadınların ince becerilerinin erkeklere göre daha iyi olduğu yönünde anlamlı bir fark vardı(1).
Yazı yazma hızında ise fark genç bayanlar ve yaşlı erkekler lehine anlamlıydı(1).
Yaşlıların günlük yaşam bağımsızlığını artırmak için fonksiyonel aktivite eğitimi önemlidir. Ele yönelik düzenli ve devamlı aktivite eğitimi ile yaşlılıkta görülen ince el becerilerinin azalması ve fonksiyon yavaşlamasının geciktirilebileceği düşünülmektedir. El aktivitelerinin çalıştırılmasında beceri kazandırmak yanında hız ve enduransı artırıcı eğitimlere de yer verilmesi önemlidir(1).