DÜNYA BÖLGELERİ: AVUSTRALYA-YENİ ZELANDA-PASİFİK ADALARI 1.Hafta Özeti
BÖLÜM 1: AVUSTRALYA: DOĞAL ÖZELLİKLER
- Pasifik (Büyük) Okyanus, kuzeyde Bering Denizi kıyılarından, güneyde Ross Denizi’nin donmuş kıyılarına kadar uzanan uydumuzun en ilginç mekanlarından ve dünyanın en büyük su kütlesidir.
- Dünya karalarının toplamından bile daha fazla alanı, yeryüzünün yaklaşık üçte birini kaplamaktadır.
- Kuzey-doğu= Kanada ve ABD
Doğu-güney= Orta ve Güney Amerika’nın gelişmekte olan ekonomileri
Batı=Çin ve Japonya
Güney= Avustralya ve Yeni Zelanda
- Avustralya ve Yeni Zelanda küçük beyaz toplumlar olarak dünyanın dikkatini topluyorsa da, coğrafi bakımdan ve psikolojik olarak artık Avrupa kökenli toplumlardan çok daha fazla Asya’nın gerçekleri ve sorunlarıyla karşı karşıyadırlar ve bunu kabullenmişlerdir.
- Avustralya’nın on büyük pazarından yedisi Asya Pasifikte yer almakta,
İhracatta;
1)Çin
2)Japonya
3)Güney Kore
- Kendisini temsil eden Avustralya genel valisi 1960’lardan bu yana geçmişte olduğu gibi Britanyalıdeğil, artık Avustralyalıdır.
Komşularla İlişkiler
- Avustralya ve Yeni Zelanda Closer Economic Relations adıyla 1990’da bir servest ticaret anlaşması imzalayarak aralarındaki tarım, sanayi malları ve hizmetler konusunda varolan ticari engelleri kaldırmışlardır.
- APEC (Asia-Pacific Economic Cooperation) grubuna bağlıdırlar.
- Avustralya ve Yeni Zelanda aynı zamanda, Pasifik’ib savunma ve güvenliğiyle ilgili kuruluşlara da katılmışlardır. (Ör: 1951’de Australia New Zealand United States (ANZUS))
- 1987’de liberal hükümet Yeni Zelanda’nın nükleer silahların dışında kalan bir ülke olacağını ilan ettiğinden beri Yeni Zelanda-ABD işbirliği biraz daha zayıflamıştır.
- Yeni Zelanda limanlarını Amerika gemilerine kapatmıştır ve bu olay Yeni Zelanda’nın ANZUS’tan çıkarılmasına yol açmıştır.
- Asya’nın “küçük ejderhaları” Hong Kong ve Singapur’a, Avustralya özelikle de Sydney şehri rakip olmaya başlamıştır.
- Avustralya dünya iletişim merkezlerinden biri olmaya başlamıştır.
- Avrupalıgöçmenlerin kabulüne dayanan, “Beyaz Avustralya” siyaseti bu duruma daha da uyarlanınca, son yıllarda gelen göçmenlerden her iki kişiden Asyalılar oluşturur hale gelmiştir.
- Yakın geçmişte yurt dışında olan yoğun işçi akışının, işgücü göçünün bir bölümü Avustralya’ya yönelmişti.
- Avustralya ve Yeni Zelanda’ya bakış açımız değişmiş, söz konusu ülkeler izafi konum bakımından ülkemize daha yaklaşmışlardır.
- Avustralya ve Yeni Zelanda dünyanın gelişmiş-sanayileşmiş ülkeler olmasına primer üretim sayesinde erişmişlerdir.
- Avustralya, madencilik ve hayvancılık, Yeni Zelanda sadece hayvancılık sayesinde.
- Bu yüzden kişi başına düşen milli gelir yükselir.
- Her iki ülkenin de sosyo-ekonomik özellikleri gelişmiş dünya ülkelerine benzemektedir.
- Avustralya’nın gerek toprakları gerekse kaynakları çok fazladır.
- Yeni Zelanda o kadar zengin olmasa da, yine de dünya ülkeleri arasında ön sıralarda yer almaktadır.
- İçinde yer aldıkları Güney Pasifik’in diğer ülkelerinden her bakımdan farklı olan Avustralya ve Yeni Zelanda’nın bu farklılıkları gerek sahip oldukları fiziksel coğrafya koşulları gerekse ülkelerin yerleşme tarihlerinde yatmaktadır.
AVUSTRALYA: Kıta ada/Kıta ülke/Ada ülke
- Dünyadaki kıtasal kara kütlelerinin en küçüğü ve tek bir ülke tarafından kaplanmış alanıAvustralya, aynı zaman da dünyanın altıncı büyük ülkesi ve yine “dünyanın en büyük adası”dır.
- Avustralya, Okyanusya kıtasının merkezi anakarasını oluşturduğu halde, diğer kıtaların tersine kıta adıyla anakara adının benzeşmemesi karışıklığın nedenlerinin başında gelmektedir.
- Okyanusya kıtasının anakarasını kaplaması dolayısıyla “kıta ülke”, ada olan anakarayıtamamen kapladığı için “ada ülke” ve “ada olan tek kıta” gibi değerlendirmelerle çoğu zaman da “ada kıta” olarak anılmaktadır.
- Aslında, bütün diğer kıtalar gibi, Okyanusya kıtası da bir büyük anakara ve çevresindeki adalardan oluşmuştur. Fakat anakaranın Asya, Avrupa, Afrika ya da Amerika kıtaları gibi bir çok ülkeden değil de “Avustralya” adlı tek bir ülkeden oluşması onu diğer kıtalardan farklılaştırmıştır.
- Avustralya, üzerinde tek bir ülkenin yer almasına rağmen, bir kıta anakarası olarak oldukça büyüktür.
- Avustralya, büyük mesafeler ülkesidir.
- Bu büyüklüğün Avustralya’nın “ada kıta” olarak anılmasını engellediği, tek bir ülke tarafından kaplansa da burası dünyanın altı kıtasından birinin anakarasıolarak ada özelliği söz önüne alınmaksızın değerlendirilmesi gerektiği üzerinde duranlar da vardır.
- Okyanusya kıtası bir “adalet kıtası”dır.
- Avustralya, 1901’de “Commonwealth of Australia”yı (Avustralya Uluslar Topluluğu) meydana getirmek için birleşen 6 eyalet ve 2 de “toprak” adını taşıyan eyalet benzeri idari bölümden oluşmaktadır.
- Yeni Güney Galler, Queensland, Güney Avustralya, Batı Avustralya, Victoria ve Tasmanya adlarını taşıyan 6 eyalet 1850’ye kadar İngiliz sömürgesi halindeydiler.
- 1889’da ortak bir ordu üzerinde fikir birliğine varıldı. Temelde yatan esas amaç merkezi bir Avustralya hükümeti kurmaktı.
- Yeni Zelanda bu tür birliğe katılmayacağını bildirdi.
- 1900’de, Londra’da Kraliçe tarafından da imzalanan bir anayasa taslağıyla Avustralya bir federasyon haline gelecek ve ortak bir ordu kurulacaktı.
- Kuzey toprakları kendini yönetme gücünü en son kazanan eyalet olmuştur, ama diğer 6 eyaletle aynı durumdadır.
- 1911’de kabul edilen ve 1927’de inşasıyla birlikte fiilen başkent statüsünü kazanan (bu tarihler arasında başkent görevini geçici olarak Melbourne yapmıştı) Ulusal başkent Canberra şehrinin üzerinde yer aldığı Avustralya Başkent Toprakları(Avustralya Capital Territory) ise tamamen ulusal hükümetin konumlandığı yerdir ve bu yüzden de ayrı bir eyalet statüsüne ihtiyaç duyulmamıştır.
- Yeni Güney Galler’in kıyı kasabası Nowra yakınında yer alan Jervis Bay Territory de idari bakımdan Avustralya Başkent Toprakları’nın bir parçası sayılmaktadır.
- Jervis Bay Territory, 1915’de Yeni Güney Galler’den ayrılarak, denize erişimin sağlanması için, Avustralya Başkent Topraklarına verilmiştir.
- Daha çok savunma tesislerinin yer aldığı, kısmen hayvan otlatıcılığı, ormancılık yapılan, koruma ve rekreasyon amaçlarının ağır bastığı, Aborjin (Avustralya’nın yerli halkı) yerleşmesinin de bulunduğu bir yerdir.
- Bazı dıştopraklarının idaresinden de sorumludur.
- Norfolk adaları Avustralya’nın yönetimindedir.
- Norfolk,“Denize İsyan” sırasında yerleşen denizcilerin torunları ile anakara Avustralya’dan gelen göçmenlerden oluşmaktadır.
- Avustralya yönetiminde olan Cocos (Keeling) Adaları Hint Okyanusu’nda uzanır, iki atol halindedir ve üzerinde, çoğu Malay olan, 600 kadar nüfus yaşamaktadır.
- Coral Seaİslands (Mercan Denizi Adaları) Büyük Set Resifi’nin doğusunda yer almaktadır. Adalarda meteoroloji istasyonları dışında kimse yoktur, ancak doğal yaşam bulunmaktadır.
- Christmasİsland (Noel Adası) da Hint Okyanus’unda yer alır. İngilizler tarafından fosfat bulununcaya kadar yerleşilmemişti. 1958’den beri Avustralya’nın yönetimindedir. Halen 1,200 dolayındaki nüfusunun çoğu Çinli ve Malay’dır.
- Antartika’nın %20 kadarı Australian Antarctic Territory halindedir ve araştırma istasyonlarıbulunmaktadır.
- Heard ve MacDonald Adaları ve Macquarie Adası da Antartika yakınlarında yerleşilmemişadalardır. Son olarak da Hint Okyanus’undaki yerleşilmemiş Cartier AdalarıAdaları da yine Avustralya’ya aittir.
- Avustralya tarihinde dramatik olaylar yoktur.
- Avustralya oldukça yavaş büyümüş ve ilk suçlu yerleşmesinden federasyon şekline bir yüzyıla yakın bir zamanda düzenli bir şekilde geçmiş bir ülkedir.
AVUSTRALYA: ÇEVRE KOŞULLARI
- Güney Yarıküre’de, temelde orta ve alçak enlemler arasındaki geçiş alanında yer alan Avustralya’nın %40 kadarı da tropikler içinde kalmaktadır.
- Fiziksel özellikleri suptropiklerde yer alan çok geniş bir kara kütlesinin yansımasıhalindeyken, kuraklığın çok yaygın olması ve nüfusun tropikal etkilerin en az olduğu yerlerde toplanmış bulunması ise suptropikalliğin önemini azaltmaktadır.
- Avustralya, Tasmanya adasının vasıtasıyla Güney Kutbu’na doğru da uzanmaktadır.
- Avustralya kara kütlesi, Gondwana kıtasının batıda Hindistan/Tibet ve güneyde de Antartika’yı içine alan kısmıydı.
- Avustralya levhası Pasifik levhasıyla çarpışması sonucu Avustralya’ya yeni topraklar eklenmişti.
- Avustralya levhasının kuzeye doğru hareketi Asya ada zinciri ile etkileşimine yol açmıştı.
- Çarpışma sonucu Yeni Girne’nin bel kemiği olan dağları meydana getirirken, Arafura Denizi, Torres Boğazı ve Karpenterya Körfezi Avustralya kıtasının kuzey kesiminin altında kalmasına yol açtı.
- Avustralya düz bir dikdörtgene benzer.
- Orta-güneyde Büyük Avustralya Koyu çok büyük fakat oldukça sığ bir girinti oluşturur, Karpenterya Körfezi ise daha küçüktür fakat kuzeydoğuda daha keskin bir şekilde kara içine sokulmuştur.
- Tasmanya, ülkenin bir eyaleti ve dünyanın 25.büyük adasıdır.
- Diğer önemli adalar, King Adası, Kangaroo Adası, Melville Adası, Bathurst Adası,Torres Boğazı Adaları gibi birçok ada sayılabilir.
- Avustralya litosferi hakkında en önemlisi en eski ve istikrarlılardan birisi olduğudur.
- Avustralya en eski anakaralardan birisidir.
- Maruz kaldığı uzun, oldukça kesintisiz bir erozyon ve rüzgar aşındırması dönemi, yüksek alanların iyice alçalarak hem yükselti kaybına uğramasına hem de şekil bakımından düzleşmesine yol açmıştır.
- Orojenik (dağ oluşumu) faaliyetler görülür.
- Avustralya’nın genişliği, konumu ve şekli göz önüne alındığında, iklimin de kıtanın bir yerinden diğerine büyük değişiklikler gösterdiği gözlenir.
- Topografya ve Avustralya’da yerleşme ve ekonomik gelişmede dünyadaki bütün kara kütlelerinden çok daha az rol oynamıştır.
Admin Mervegül
Benzer yazılar
- Klimatoloji 8-14 Hafta Arası Notları
- Türkiye Kıyı Bölgeleri 8-14 Hafta Arası Notları
- Harita Bilgisi 8-14 Hafta Arası Notları
- Enerji Coğrafyası 8-14 Hafta Arası Notlar
- DÜNYA BÖLGELERİ: AVUSTRALYA-YENİ ZELANDA-PASİFİK ADALARI 5.Hafta ÖZeti