EYLEM KARDEŞLİĞİ
4 Mart 2010, Perşembe
Gençlik ve serde hafif anarşistlik. 1968 Meksika Olimpiyatları'nda, 200 metrede altın ve bronz madalya kazanan Amerikalı iki siyah atletin (Tommie Smith ve John Carlos) siyah deri eldivenli yumrukları havada, başları önde posteri yıllarca gençlerin hayal dünyasını ve oda duvarlarını süslemişti.
İtiraf etmek gerekir ki, aynı karede önde duran gümüş madalyalı Avustralyalı beyaz atlete yıllarca hiç dikkat etmemişti insanlar. Adı Peter Norman olan bu atlet geçen hafta öldü. Haberin ve konunun tekrar gündeme gelmesinin sebebi de budur.
Gelelim olaya. Meksika'nın başşehri Mexico City'de 200 metre finali koşulduğunda Amerikalı atletler Tommie Smith ile John Carlos birinci ve üçüncü gelirken, ikinciliği Avustralyalı Peter Norman kazanmıştı. Madalya töreni için bekledikleri sırada John, Peter'ın yanına gelerek sorar,
- İnsan haklarına inanıyor musun?
- Evet, inanıyorum.
- Peki ya Tanrı'ya?
- Bütün kalbimle.
Bunun üzerine iki siyah atlet kafalarındaki eylem planını açıklar. Peter tereddütsüz katılır,
- Ben eyleminizi destekleyeceğim. Bana ne yapmam gerektiğini söyleyin.
İlk defa, o günler için müthiş bir provokasyon, hatta devrim sayılacak bir eylem planlar iki genç adam. Amerika'daki ırk ayrımcılığını ve siyahlara reva görülen fakirliği ve ikinci sınıf vatandaşlığı protesto edeceklerdir. Ama nasıl?
Fikir Peter'dan gelir ve aynen uygularlar. Bir çift siyah deri eldiven bulurlar. Sağ tekini Tommie, sol tekini John eline geçirir. Fakirliği sembolize etmek için çıplak ayakla kürsüye çıkarlar. Başları kederle öne eğik, sıkılı yumruklarını havaya kaldırırlar. Önlerinde duran beyaz atlet Peter da dayanışmasını göstermek için kalbinin üstüne İnsan Hakları İçin Olimpiyat Projesi Hareketi'nin kokartını iğneler. Bu eylemi gerçekleştirirlerken Amerikan milli marşı çalınıyordur.
Ve tabii dünya birbirine girer. ABD ayağa kalkar. Olimpiyatlar bile gölgede kalır. Dünya gazeteleri, yumrukları havada siyah atletlerin fotoğrafını birinci sayfadan verir.
Amerikan Olimpiyat Komitesi iki siyahın spor kariyerini anında bitirir. Eylem amacına ulaşmış, Amerika'daki zenci azınlığın durumu dünya gündemine girmiştir. Tommie ve John spor hayatlarını (ve tabii ki istikballerini) feda etmişler ama dünya tarihine geçmişlerdir. Dünyadaki yüz milyonlarca ezilmiş siyahın ilâhı haline gelirler.
Peki ya Avustralyalı beyaz Peter Norman? Onun da hayatı kararır. Peter için Tommie, "Peter bir beyazdı. O günlerde siyahların haklarını savunma cesareti gösteren, onurlu ve cesaret sahibi beyaz çok azdı. Peter Avustralya'ya döndüğünde kimse yüzüne bakmadığı gibi, herkes tarafından yargılandı ve dışlandı. Onun da atletizm kariyeri bitti. Spor çevrelerinden de dışlandı. Tehditler, tecrit ve işsizlik sebebiyle öyle sıkıntılı günler yaşadık ki, üçümüzün de evliliği sona erdi." demiştir.
Avustralya Devleti Peter Norman'ı ölene kadar affetmez ama o intikamını mezara götürür. 1968 olimpiyatları finalinde ikinci olurken kırdığı 200 metre Avustralya rekoru günümüze kadar ülkesinde hâlâ kırılamamıştır.
İki Amerikalı ve bir Avustralyalı lânetli atletin o gün başlayan eylem kardeşliği ve dostlukları ömür boyu sürer. Aradan geçen uzun yıllar boyunca yazışırlar, buluşurlar, görüşürler. Ta ki geçen hafta Peter evinin bahçesinde kalp krizi geçirip ölene kadar. Şimdi aşağıdaki fotoğrafa iyi bakalım.
Melbourne'da yapılan cenaze töreninde "onurlu beyaz atlet" Peter Norman'ın tabutu Tommie Smith'in (solda) ve John Carlos'un (sağda) omuzlarındadır. Yani üç eylem kardeşi son kez omuz omuzadır.