Şimdi, bu konuya da bakarken, bir çok alt başlık işin içine girecek. Genelde konuları iç içe sokup, karmaşıkmış gibi yapmayı pek sevmem. Bu nedenle teknik terimlerden de uzak durmaya çalışıyorum. Sözlük karşılıklarını yazmak kolay. Fakat onların her biri zaten ayrı bir konu ve çok önemli. Örneğin; lafın arasında Sfumato geçsin. Altta da iki satır sözlük karşılığı tamam. O kadar basit değil. Kim tarafından sanata dahil edildi, kimler kullandı, ilk örnekleri nelerdir, en iyi temsilcisi denebilecek ürünler nelerdir, bakarım, araştırırım. Resim yaparken, bana yardımcı mı olacak, yoksa herşeyi benden mi bekleyecek, bilmek isterim. Yani bu bilginin işe yaraması gerekir.
Gölge konuşulurken başka başlıklar da olacak. Bu ışık konusu içinde geçerli, Renk konusu içinde. Birbirlerinden bağımsız düşünemeyiz bunları.
Işık eşit derecede aydınlatmadığı için, cismin üzerinde oluşturduğu açıklı, koyulu bölgelerden koyu olanıdır. Bu açıklı, koyulu alanlar bize cismin özelliklerini ve hacim duygusunu verir. Ton; işte bu açık, koyu ve orta değerlerinin herbiri "Ton"u oluşturur. "Açık mavi, açık sarı" gibi söyleriz.
Yukarıdaki resimde siyah beyaz cetveli (ölçüm çubuğu) var. Buradaki her bir harfin ait olduğu yer bir "ton"u belirtir. Bu tonların hepsinin bir araya getirdiği skalaya da "valör" deriz. Örneğin bir elma, kırmızının iki tonu ile yapılmışsa düşük valörlüdür. Gerçek elmanın üzerinde bulunan binlerce kırmızı olmasa bile, beş on kırmızı tonu, elmayı hem daha gerçekci bir hale getirir hemde valörü yüksek bir elma olur. Yani herşey piksel sayısı değil. Önemli olan, pikselin, üzerine düşen mavinin bütün tonlarını gösterebilmesi. Yoksa sadece "mavi" diyorsa, olmaz. O zaman kabak, esastan kabak gibi çıkar, tek renk olur.
Yukarıdaki skala ne işe yarar? Şöyle; resmin genel renklerini kararlaştırmaya çalışırken kullanırım. Renk ararken işe yarar. İlerde daha iyi bakarız. Bu ve benzeri skalalarda 1 ve 11 basamaklarını değerlendirmeye almayın. Onlar başlangıç yerini gösterir. Şöyle, tamamen siyah ve tamamen beyaz diye bir şey yok. Siyah çok az da olsa ışık yansıtır, beyaz çok az olsa ışık emer.
Elmanın az ışık alan bölgesindeki gölgeyi gördük. Şimdi elmanın ışığı kestiği bölge, yani kendi gölgesi. İşte bura da işler arap saçı. Gölge renkli midir, siyah mıdır, renkliyse kuralı nedir, daha bir sürü soru.
Ben gölgeyi renkli olarak görüyorum, tuval boyarken de buna dikkat ederim. Şöyle düşünüyorum. Teorik olarak, Bir yere siyah sürmek, orada renk yok demek yani ışık yok demek. Okyanusun çok derinlerinde olabilecek bir şey. İsteyen siyah yapar gölgeleri.
Bu fotoğrafları eşit ışık koşullarında çekmeye çalıştım. Elmanın gölgesinin değişen zemine göre farklılıklar gösterdiği gözlemlenebilir.
Gölge renkli ise ne renk peki?
Cismin üzerinde az ışık alan bölgedeki gölgeden bahsediyoruz. Van Gogh "Bütün gölgeli yerlerde maviyi arayın" demiş. Cismin öz renginin (limonun sarısı, domatesin kırmızısı gibi) koyu tonuna, mavi ve kontrast rengini eklemekle elde edilir. Yani, tüm gölge renkleri için tek hap yok. Biraz açarsak bu işi; cismin öz renginin koyu tonu diyoruz. Konu domates olsun. Kırmızının koyu tonuna, mavi ve kırmızının kontrastı olan yeşili karıştırıyoruz. Hangi ölçülerde karıştıracağız bunları? Azar azar olan ölçülerde karıştıracağız. Başka yerlerde de geçiyor ama burada da bahsedelim. Kontrast renk; üç ana renk olan SARI, MAVİ, KIRMIZI renklerden ikisinin karışımı ile, bu karışıma girmeyen üçüncü rengin durumudur. Bunlar birbirlerinin kontrastı olurlar
KARIŞIMA GİREN ANA RENKLER KARIŞIM KARIŞIMA GİRMEYEN ANA RENK
SARI + MAVİ = YEŞİL KIRMIZI
MAVİ + KIRMIZI = MOR SARI
SARI + KIRMIZI = TURUNCU MAVİ
Yeşil kırmızının, Mor Sarının, Turuncu Mavi'nin kontrastıdır. Bu kontrast işine renklerde bakacağız, ama burada gerekli oldu. Gölge rengi ile kontrast renk ilişkisi şu; kontrast renkler yan yana geldiğinde birbirlerinin renk güçlerini ışık değerlerini artırır. Yan yana durum bu. Bir birlerine karıştıklarında ise tam tersi olur. Birbirlerinin renk değerlerini düşerler. İşte, domatesin gölgesinin rengini bulmaya çalışırken, koyu kırmızının içine yeşil bu nedenle konulur. Aslında her iki renginde değeri düşer. Bu konuyu devam ettirmek üzere şimdilik kapatalım.