Addison hastalığı nedir?
Vücudu dengede tutan ve vücudun çeşitli işlevlerini düzenleyen birtakım hormonlar üretmek üzere böbreklerinizin üstünde bulunan küçük bir böbrek üstü bezi vardır. Bu bezlerin ürettiği ve vücudun sağlıklı işlemesi için gerekli olan hormonlardan yeterince üretilemediğinde Addison hastalığı ortaya çıkar.
Primer adrenal yetmezlik adı verilen Addison hastalığında, adrenal bezlerden kortizol adı verilen hormondan veya bazen de aldosteron adı verilen ilgili hormondan yeteri kadar salgılanamaz. Kortizolün en önemli işlevi vücudun strese doğru bir şekilde yanıt vermesine yardımcı olmaktır.
Ayrıca vücudunuzun protein, karbonhidrat ve yağ kullanımını düzenlemeye yardımcı olur; kan basıncının ve kardiyovasküler fonksiyonun korunmasına yardımcı olur ve vücutta enflamasyonu kontrol eder.
Aldosteron ise, böbreklerinizin vücudunuzdaki tuz ve su miktarını düzenlemesine yardımcı olur ki bu şekilde kan hacmi ve kan basıncı kontrol altında tutulur. Aldosteron seviyeleri çok düştüğünde, böbrekleriniz tuz ve su seviyenizi dengede tutamaz. Bu da kan basıncınızın düşmesine neden olur.
Addison hastalığının nedenleri nelerdir?
Addison hastalığı genellikle, adrenal bezinin kendisindeki bir problemden kaynaklanır (buna birincil adrenal yetmezlik denir).
Otoimmün olarak gerçekleşen bu durumda vücudun bağışıklık sistemi yanlışlıkla adrenal bezine saldırmaktadır. Bundan ötürü, bezlerin dış tabakası tahrip olur.
Ayrıca tüberküloz, HIV virüsü ve bazı mantar veya bakteri enfeksiyonları gibi uzun süreli enfeksiyonlar da adrenal bezlere zarar verebilir. Vücudun diğer bölgelerinde gerçekleşen bir kanserin adrenal bezine yayılması ile de Addison hastalığı ortaya çıkabilir.
Ayrıca ikisi de beynin merkezinde bulunan hipofiz bezindeki bir problem veya hipotalamus ile ilgili bir sorundan kaynaklanan “ikincil adrenal yetmezlik” de ortaya çıkabilir.
ACTH adı verilen bir hipofiz hormonu, adrenal bezinde kortizol üretimini başlatır. ACTH seviyeleri çok düşükse, adrenal bezi çalışmaz.
Sekonder yani ikincil adrenal yetmezliğin bir başka nedeni de prednizon gibi steroidlerin uzun süreli veya yanlış kullanımıdır. Bunun yanında hipofiz tümörleri ve cerrahi işlem veya radyasyon sırasında hipofiz bezinde hasar meydana gelebilir.
Benzer yazılar: Hipopituitarizm: Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi
Addison hastalığının belirtileri nelerdir?
Addison hastalığının belirtileri şunlardır:
- Düşük tansiyon
- İştahsızlık ve sindirim güçlüğü
- Kilo kaybı
- Mide bulantısı ve kusma
- Kronik yorgunluk
- Ten renginin kararması (hiperpigmentasyon)
- Kan şekeri anormallikleri
- Sinirlilik ve depresyon
- Uyku bozukluğu
- Bayılma
- Kas güçsüzlüğü
- Ağızda yara çıkması
- Sıcak veya soğuğa duyarlılık
Addison hastalığı uzun süre tedavi edilmez ise, Addison krizine neden olabilir. Bu kriz oldukça ciddidir ve ivedi tıbbi müdahale gerektirir. Addison krizi esnasındaki semptomlar şunlardır:
- Ajitasyon
- Ateş
- Görsel veya işitsel halüsinasyonlar
- Hezeyan
- Düşük kan basıncı
- Güçsüzlük ve yorgunluk
- Çoklu organ yetmezliği
- Bel, karın ve bacaklarda aniden gelişen bir ağrı
- Bilinç kaybı
Addison hastalığı nasıl teşhis edilir?
Primer adrenal yetmezlik olarak da bilinen Addison hastalığının teşhis edilmesi için semptomlar, fiziksel belirtiler ve kan testleri beraber yorumlanır. Doktorunuz önce tıbbi geçmişinizi bilmek isteyecektir.
Bunun yanında sizde veya ailenizde otoimmün hastalık olup olmadığını öğrenmek isteyecektir. Doktorunuz, tansiyon düşüklüğü veya hiperpigmentasyon denilen ciltte kahverengimsi renk değişikliği gibi belirtileri fizik muayene esnasında saptayabilir. Doktorunuz ayrıca aşağıdaki testleri yaptırmanızı isteyebilir.
İdrar testi: İdrar testi ile, kortizol seviyenizin düşük olup olmadığı belirlenebilir.
Kan testi: Bu test ile kanınızda sabahleyin kortizol seviyelerine bakılabilir. Ayrıca kandaki aldosteron ve adrenokortikotropik hormon (ACTH) seviyeleri tespit edilebilir. Tükürük bezlerinizdeki kortizol seviyenize de bakılabilir.
Bilgisayarlı tomografi (BT) taraması: Bu tetkikte, vücudunuzun iç kısmını görüntülemek için radyasyon kullanılır. Böylece doktorunuz iç organınızı detaylı bir şekilde inceleyebilir. Tomografi ağrısız bir prosedürdür.
Doktorunuz, adrenal bezlerinizin boyutunu kontrol etmek ve başka herhangi bir anormallik olup olmadığını belirlemek için karın bölgenizin tomografisini isteyebilir. Ayrıca hipofiz bezi de araştırılabilir çünkü hipofiz bezindeki sorunlar sekonder adrenal yetmezliğe neden olabilir.
ACTH stimülasyon testi: Kortizol seviyeleri düşükse veya mevcut semptomlar Addison hastalığına işaret diyorsa ACTH stimülasyon testi yapılabilir. Bu test genellikle bir endokrinoloji ünitesinde yapılır.
Cosyntropin, adrenokortikotropik hormonun (ACTH) sentetik bir versiyonudur. Cortrosyn veya Synacthen gibi ticari isimleri ile anılabilir. ACTH hipofiz bezi tarafından üretilir.
ACTH’nin görevi, kortizol ve aldosteron salgılaması için adrenal bezini uyarmaktır. ACTH hormonu sentetik olarak verilerek, hastanın adrenal bezinin kortizol ve aldosteron salgılayıp salgılamadığına bakılır.
Addison hastalığı nasıl tedavi edilir?
Addison hastalığı, hastalığın altında yatan nedene uygun olarak tedavi edilir. Doktorunuz adrenal bezinizi kontrol edecek ilaçlar verebilir. Vücudunuzun üretmediği steroid hormon seviyelerini düzeltmek için hormon replasman tedavisi verilir.
Bazı tedavi seçenekleri arasında oral kortikosteroidler de bulunur. Kortizolü ikame etmesi için hidrokortizon, prednizon veya metilprednizolon verilebilir. Aldosteronu ikame etmek üzere fludrokortizon asetat verilebilir.
Diyetiniz, hava sıcakken veya ishal gibi gastrointestinal rahatsızlıklarınız varsa bol miktarda tuz (sodyum) içermelidir. Ayrıca ameliyat, enfeksiyon veya küçük bir hastalık gibi stres durumları söz konusuysa doktorunuz ilaç dozunuzu arttırabilir. İlaçlarınızı ömür boyu kullanmanız gerekmektedir.
Ayrıca evinizde, acil durum kiti bulundurmanız gereklidir. Doktorunuz kriz anında kullanmanız için iğne şeklinde kortikosteroid yazabilir. Buna ek olarak, hastalığınızı belirten bir işaret bulundurmalısınız ki kriz anında size doğru müdahalede bulunabilsin. Bu bir bilezik olabilir.