Sağlıklı böbrekler sağlıklı yaşamın temelini oluşturur. Ancak bazı durumlarda böbrekler düzgün ve etkili bir şekilde çalışamaz ve düzgün çalışamaz. Bu duruma böbrek yetmezliği denilebilir. Böbrek yetmezliği, vücuttaki atık maddelerin ve fazla sıvının düzgün bir şekilde filtrelenemediği bir durumdur. Bu durum yüksek tansiyon, diyabet, genetik faktörler veya uzun süreli ilaç kullanımı gibi bir dizi faktöre bağlı olarak ortaya çıkabilir. Belirtiler ilk başta hafif olabilir ancak zamanla böbrek yetmezliği belirtileri şiddetli hale gelebilir.
Böbrek yetmezliği, böbreklerin normal fonksiyonlarını yerine getirememesi durumudur. Böbrekler vücuttan atık maddelerin ve fazla suyun atılmasında, elektrolit dengesinin düzenlenmesinde, kan basıncının kontrol edilmesinde, kırmızı kan hücresi üretiminin düzenlenmesinde, kemik sağlığının korunmasında ve vücuttaki asit-baz dengesinin korunmasında önemli bir rol oynar. Böbrek yetmezliği, bu işlevlerden bir veya birkaçında eksiklik olduğu durumu ifade eder. Böbrek yetmezliği genel olarak iki temel türe ayrılır. Böbrek yetmezliği çeşitleri ve böbrek yetmezliğinin aşamaları şu şekildedir:
-
Akut böbrek yetmezliği:
- Böbrek öncesi nedenler: Şiddetli kan kaybı veya şiddetli vazodilatasyon (sepsis) gibi böbreklere kan akışının azalmasına neden olan durumlar.
- Böbrek nedenleri: Böbrek iltihabı gibi böbrek dokusunu doğrudan etkileyen durumlar.
- Postrenal nedenler: İdrar taşları veya prostat büyümesi gibi idrar akışının engellendiği durumlar.
- Kronik böbrek yetmezliği:
- Başlangıç aşaması (Aşama 1-2): Böbrek hasarı hafiftir ve semptomlar sıklıkla fark edilmez. Böbrek fonksiyonu hala çoğu fonksiyonu yerine getirebilir.
- Ara aşama (Aşama 3): Böbrek hasarı artar ve belirtiler ortaya çıkar. Kan basıncı artar ve vücutta su ve elektrolit dengesizlikleri meydana gelebilir.
- İleri aşama (Aşama 4-5): Böbrek yetmezliği ilerleyerek ciddileşti. Vücutta toksinler birikebilir, kan basıncı kontrolü zorlaşabilir, kemik sağlığı bozulabilir, kansızlık gelişebilir.
Böbrek yetmezliğinin belirtileri nelerdir?
Böbrekler vücudun düzgün çalışması için gerekli olan çeşitli işlevleri yerine getirir. Böbrek yetmezliği temel olarak böbreklerin kandaki atıkları ve fazla suyu filtreleme yeteneğini kaybetmesi sonucu ortaya çıkar. Böbrek yetmezliği akut veya kronik olabilir. Akut böbrek yetmezliği böbreklerin aniden çalışmayı durdurması durumudur. Kronik böbrek yetmezliği, böbreklerin yavaş yavaş işlevlerini yitirdiği bir durumdur. Böbrek yetmezliği belirtileri, böbrek yetmezliğinin derecesine ve türüne bağlı olarak değişebilir. Böbrek yetmezliğinin yaygın belirtileri şunlardır:
- Yorgunluk
- Zayıflık
- Anoreksiya
- kilo kaybı
- Azalan idrar miktarı
- İdrarda kan veya protein bulunması
- Şişme
- Ateş
- Nefes darlığı
- Baş ağrısı
- Konsantrasyon zorluğu
- Hafıza kaybı
Böbrek yetmezliği nasıl tedavi edilir?
Böbrek yetmezliğinin tedavisi, böbrek yetmezliğinin derecesine ve tipine bağlı olarak değişir. Akut böbrek yetmezliğinde kullanılan tedavi yöntemleri şunlardır:
- İdrar üretimini artırmak için sıvı verin
- Kan basıncını ve elektrolit dengesini kontrol etmek için ilaç kullanmak
- Böbrek fonksiyonunu desteklemek için steroid veya diğer ilaçları kullanmak
- Böbreklere zarar veren ilaç veya toksinlerin ortadan kaldırılması
Kronik böbrek yetmezliği tedavisinde diyaliz veya böbrek nakli gerekli olabilir. Diyaliz, böbreklerin kandaki atıkları ve fazla suyu filtrelemesini sağlayan bir tedavi yöntemidir. Diyaliz iki şekilde yapılabilir:
- Hemodiyaliz: Kan bir makineden alınıp süzüldükten sonra vücuda geri veriliyor.
- Periton diyalizi: Sıvı, bir kateter yoluyla periton boşluğuna enjekte edilir. Bu sıvı, kandaki atıkları ve fazla suyu filtreler ve daha sonra vücuttan atılır.
Böbrek nakli, başka bir kişiden alınan böbreğin, böbrek yetmezliği olan bir kişiye nakledilmesi işlemidir. Böbrek nakli diyalizden daha iyi bir yaşam kalitesi sunar. Böbrek yetmezliğini tedavi ederken, böbrek yetmezliğinin altında yatan nedeni de tedavi etmek önemlidir. Örneğin tansiyonunuz yüksekse ve böbrek yetmezliğine neden oluyorsa bunu kontrol altına almanız gerekir.
Böbrek yetmezliğine ne iyi gelir?
Böbrek yetmezliği tedavi edilmezse ölümcül olabilir. Böbrek yetmezliğinin tedavisi, böbrek yetmezliğinin derecesine ve tipine bağlı olarak değişir. Akut böbrek yetmezliği tedavisinde böbrek fonksiyonunun yeniden sağlanmasına yardımcı olmak için çeşitli tedaviler kullanılabilir. Kronik böbrek yetmezliği tedavisinde diyaliz veya böbrek nakli gerekli olabilir. Böbrek yetmezliği riskini azaltmak için aşağıdaki önlemler alınabilir:
- Sağlıklı bir kiloyu koruyun.
- Düzenli olarak antrenman yapın.
- Sigara içmemek.
- Alkol tüketimini sınırlayın.
- Tansiyonunuzu, kolesterolünüzü ve kan şekerinizi kontrol altında tutun.
- İlaçları doktorunuzun önerdiği şekilde kullanın.
Böbrek yetmezliği ağrısı nerede oluşur?
Böbrek yetmezliği genellikle erken evrelerde ciddi bir ağrıya neden olmaz. Böbreklerin kendisi ağrıya karşı çok duyarlı değildir, bu nedenle genellikle erken aşamalarda semptomlara neden olmazlar. Ancak böbrek yetmezliği ilerledikçe veya böbreklere zarar veren altta yatan koşullar geliştikçe ağrı ve rahatsızlık ortaya çıkabilir. Böbrek yetmezliğinin neden olduğu ağrı genellikle aşağıdaki bölgelerde hissedilebilir:
- Bel bölgesi (bel çukuru ve kalça)
- karın bölgesi
Sağlıklı bir böbrek nasıl anlaşılır?
Yetişkinlerde sağlıklı bir böbrek yaklaşık 10-12 cm uzunluğunda, 5-7 cm genişliğindedir. Böbreklerin şekli fasulyeye benzer, pembe renkli ve yumuşak dokuludur. Sağlıklı bir böbrek, kandaki atıkların ve fazla suyun filtrelenmesi, kan basıncını düzenleme, kandaki elektrolit dengesini düzenleme, kırmızı kan hücrelerinin üretimini uyarma, D vitamini üretimini düzenleme gibi işlevleri yerine getirir. Böbrekte sorun olduğunu gösteren belirtiler işlev şunları içerir:
- Yorgunluk
- Zayıflık
- Anoreksiya
- kilo kaybı
- Azalan idrar miktarı
- İdrarda kan veya protein bulunması
- Şişme
- Ateş
- Nefes darlığı
- Baş ağrısı
- Konsantrasyon zorluğu
- Hafıza kaybı