Transkript
1 1- Piyasa Nedir, Kaça Ayrılır? Piyasa, alıcı ve satıcıların karşılaştıkları; dolaşımın gerçekleştirildiği yerdir. Piyasalar; iktisadi açıdan gerçek piyasa, mali piyasa olmak üzere ikiye ayrılır: Gerçek piyasalar Üretilmiş mal ve hizmetler ile bu mal ve hizmetlerin üretiminde kullanılan üretim faktörlerinin karşılaştıkları piyasalardır. Mali piyasalar Ticari işletmelerin, yatırım için gerekli mali ihtiyaçlarının, karşılaştığı piyasalardır. Fon arz edenler, fon talep edenler, fon akımlarını düzenleyen kurumlar, bu akımı sağlayan araçlar ile bunları düzenleyen hukuki ve idari kurallardan oluşur. 2- Mali piyasalar kaça ayrılır; bu piyasaların araçları nelerdir? Mali piyasalar; para piyasası, sermaye piyasası olmak üzere ikiye ayrılır: Para piyasası Kısa vadeli fonların karşılaştığı piyasalardır. Araçları; para, döviz, altın, kambiyo senetleri (poliçe, bono, çek) ile bir yıla kadar vadeli senetlerdir. Sermaye piyasası Uzun ve orta vadeli fon akışının karşılaştığı piyasalardır. Araçları; hisse senedi, tahvil gibi menkul kıymetlerdir. 3- Şirketlerin, sermaye piyasasından temin ettikleri fonlar nerede kullanılmaktadır? Sermaye piyasasından sağlanan fonlar; genellikle işletmelerin bina, makina ve techizat gibi duran varlıklarının finansmanında, yatırımlarda kullanılmaktadır. Sermaye piyasasının tipik özelliği ve para piyasasından ayrıldığı en belirgin niteliği bu piyasanın orta ve uzun vadeli fonlardan oluşmasıdır. Bu vade bir yıldan fazla olmalıdır.
2 4- Türkiye de sermaye piyasasında yer alan başlıca unsurlar hangileridir? Fon Arz Edenler = Yatırımcı Grubu (Kurumsal Yatırımcı, Alım Gücü Yüksek Bireysel Yatırımcı, Küçük Bireysel Yatırımcı, Yabancı Yatırımcı) Fon Talep Edenler = İhraçcılar Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB) Borsa Üyeleri (Aracı Kuruluşlar) İMKB Takas ve Saklama Bankası A.Ş. (Takasbank) Türkiye Sermaye Piyasası Aracı Kuruluşları Birliği (TSPAKB) Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) Borsaya Kote Ortaklık Yöneticileri Derneği (KOTADER) Borsa Yöneticileri Derneği Borsa Uzmanlar Derneği Borsa Yatırımcıları Derneği 5- Sermaye piyasası kaç bölümden oluşur? Sermaye piyasasını birincil piyasa ve ikincil piyasa olmak üzere ikiye ayırabiliriz: Birincil piyasa Hisse senedi ve tahvil gibi menkul değerleri ihraç eden şirketler ile alıcıların yani tasarruf sahiplerinin doğrudan karşılaştıkları piyasalardır. Buna hisse senetleri ile tahvillerin ilk kez sürülüp ihraç tan alındığı piyasa da denilebilir. Türk Hukuk
3 Sistemi nde, menkul kıymetleri ihraçtan alanlar, bunları tekrar paraya çevirmek istediklerinde, kural olarak hisse senetlerinde hiç bir zaman, tahvillerde ise vadeden önce bunları ihraç eden kuruluşa müracaat edemezler. İkincil piyasa Menkul kıymetlerin paraya çevrilmesini sağlayan piyasadır ve menkul kıymet borsaları bu piyasayı tanımlamada en iyi örnektir. Bu piyasada, menkul kıymetler aracı kuruluşlar adına, yatırımcılar hesabına Borsa da alınıp satılırlar. 6- Şirket ne demektir? İki veya daha fazla gerçek veya tüzel kişinin iktisadi ve kar içerikli ortak bir amaca ulaşmak için emek ile sermaye birleştirmelerine şirket denir. 7- Yasal dayanaklarına göre başlıca kaç tür şirket vardır? Borçlar Kanunu (BK) Şirketleri Adi şirketler Özel şirketler Türk Ticaret Kanunu na (TTK) Göre Kurulan Şirketler Kollektif Şirketler, Adi ve Hisseli Komandit Şirketler, Limited Şirketler, Anonim Şirketler, Donatma İştiraki, Umumi Mağazalar. Özel Düzenlemeli Şirket ve Kuruluşlar Bankalar, Sigorta Şirketleri, Sermaye Piyasası Kurumları Aracı Kurumlar Yatırım Ortaklıkları, Yatırım Fonları, Diğer Sermaye Piyasası Kurumları Finans Kurumları, İkrazat Kurumları, Kooperatif Şirketleri.
4 8- Anonim şirket ne demektir? Anonim şirket; bir ünvan altında, iktisadi amaç ve konular için en az beş kişi ile kurulan, sermayesi belirli ve paylara bölünmüş, paydaşların koydukları sermaye kadar sorumluluğu üstlendiği, ortaklık sıfatı paya göre belirlenen, hak ehliyeti işletme konusu ile sınırlı, tüzel kişiliği haiz ticaret ortaklığıdır. 9- Anonim şirketlerin iktisadi işlevleri nelerdir? Anonim şirketlerin, Kendi başına hiçbir gücü ve değeri olmadığı düşünülen küçük birikimleri biraraya getirme, Daha ucuz ve kaliteli mal üretimi sağlama, Yaptıkları yatırım hamleleri ile yeni iş imkanları yaratma, Büyük girişimlere örnek modeller oluşturma, Gelir ve kazançtan büyük bir kesimin yararlanmasını sağlama yönünde iktisadi işlevleri mevcuttur. 10- Anonim şirket kaça ayrılır? Anonim şirketler; Halka açık olmayan anonim şirketler, Halka açık olan anonim şirketler olmak üzere iki türe ayrılır. 11- Anonim şirketlere sermaye olarak ne konulabilir? Anonim şirketlere sermaye alarak aşağıda yer alan kalemler konulabilir: Nakdi İktisadi Değerler Para, Alacak, Kıymetli Evrak Hisse senedi, Tahvil, Bono, Çek, Poliçe,
5 Hazine bonosu Gayrinakdi İktisadi Değerler Menkuller, Gayrimenkuller, Sınai haklar, Menkul ve gayrimenkullerden faydalanma ve onları kullanma hakları, Ticari itibar, Ticari işletme, İktisadi değeri olan ve para ile değerlendirilebilen tüm iktisadi birimler. 12- Anonim şirketler sermayelerini azaltabilirler mi? Evet; anonim şirketler, TTK 396.md. ye dayanarak sermayelerini azaltabilirler. Değişen iktisadi koşullara uyum sağlayamayan, bu nedenle sermayesi faaliyet konusuna oranla fazla gelen, gelir ve gider dengesi bozulan şirketler sermayelerini İsteğe Bağlı Olarak veya Zorunlu Olarak azaltabilirler. 13- Halka açık olmayan anonim şirket ne demektir? Ortak sayısı, Sermaye Piyasası ve Borsa düzenlemelerinde belirtilen sayıyı geçmeyen, hisse senetleri halka arz edilmemiş olan veya arzedilmiş sayılmayan şirketlere, halka açık olmayan anonim şirket denir. 14- Halka açık anonim şirket ne demektir? Sermaye Piyasası Kanunu na göre hisse senetleri halka arz edilmiş olan veya ortak sayısının 250 yi aştığı belirlenip hisse senetleri halka arz edilmiş sayılan anonim şirketlere halka açık anonim şirket denir. 15- Halka açık anonim şirketler ne şekilde kurulurlar? Halka açık anonim şirketler tedrici biçimde kurulurlar. Tedrici kuruluş, bir kısım payların kurucular tarafından taahhüt olunması ve geri kalan kısım için de halka başvurulması suretiyle olur.
6 Halka açık anonim ortaklıklar, ani şekilde yani şirket sermayesinin tamamının kurucu ortaklarca taahhüt edilmesiyle kurulamazlar. 16- Esas sermaye sistemi ile kayıtlı sermaye sistemi arasındaki başlıca fark nedir? Kayıtlı sermaye sisteminde şirketler SPK ya başvurarak bir sermaye tavanı tescil ettirirler. Böylelikle o sermaye tavanına kadar, şirket genel kurul kararı olmaksızın, yönetim kurulu kararı ile sermayelerini artırabilirler. Bu sistemde sermaye artırım prosedürü kısaltılmış olur. Hisse senedinin teslimi, satış anında yapılır. Esas sermaye sisteminde sermaye artırımının tescil edilmesinden sonra hisse senetleri bastırılarak teslim edilir; aradaki sürede, muvakkat (geçici) makbuzlar ortaklık payını temsil eder. 17- Esas sermaye sisteminde olan şirketlerde makbuzların hisse senedine dönüşüm tarihi ne kadar sürmektedir? Esas sermaye sisteminde, hamiline hisse senetlerinde sermaye artırımının tescilini izleyen 30 gün içinde, nama yazılı hisse senetlerinde ise 90 gün içinde muvakkat makbuzlar hisse senedine dönüşür. 18- Başlangıç sermayesi nedir? Kayıtlı sermayeli anonim şirketlerin sahip olmaları mecburi, miktarı SPK ca belirlenen en az çıkarılmış sermaye tutarına Başlangıç Sermayesi denilir. 19- Çıkarılmış sermaye ne demektir? Kayıtlı sermayeli anonim şirketlerin satışı yapılmış hisse senetlerini temsil eden sermayelerine Çıkarılmış Sermaye denilir.
7 20- Şirketlerin birleşmesi ne demektir? Şirketlerin birleşmesi, yasa ile belirlenen kurallara uygun olarak, ayrı türden olan iki veya daha fazla ticari şirketin, birbirleriyle birleşerek yeni bir ticaret şirketi oluşturmasına denir. 21- Sermaye Piyasası Kanunu nun uygulanmasında ihraç nasıl tanımlanmaktadır? Sermaye Piyasası Kanunu nun uygulanmasında ihraç sermaye piyasası araçlarının ihraçcılar tarafından çıkarılıp, halka arzedilerek veya halka arzedilmeksizin satışıdır. 22- Sermaye Piyasası Kanunu nda Halka arz nasıl tanımlanmaktadır? Sermaye Piyasası Kanunu nda halka arz, sermaye piyasası araçlarının satın alınması için her türlü yoldan halka çağrıda bulunulması; halkın bir anonim ortaklığa katılmaya veya kurucu olmaya davet edilmesi; hisse senetlerinin borsalar veya teşkilatlanmış diğer piyasalarda devamlı işlem görmesi; Sermaye Piyasası Kanunu na göre halka açık anonim ortaklıkların sermaye artırımları dolayısıyla paylarının veya hisse senetlerinin satışı, halka açık ortaklıkların sermaye artırımları dolayısıyla paylarının veya hisse senetlerinin satışı olarak tanımlanmıştır. 23- Halka arz edilen sermaye piyasası araçlarına ilişkin işlem yaparken nelere dikkat edilmelidir? Halka arz edilen sermaye piyasası araçlarına ilişkin işlem yaparken öncelikle, halka arz yoluyla satılan sermaye piyasası araçları ve bunları ihraç eden şirkete ilişkin bilgilerin bulunduğu izahnamelerin ve sirkülerin incelenmesine dikkat edilmelidir. 24-Halka arz ne şekilde yapılmaktadır? Sermaye piyasası araçlarının halka arzında açıklanacak bilgiler izahnamede yer alır. İzahnamede bulunması gereken bilgiler SPK tarafından belirlenir. Sermaye piyasası araçlarının SPK kaydına alınmasından sonra izahname ticaret siciline tescil ve ilan edilir. Halkın sermaye piyasası araçlarını satın almaya daveti
8 sirküler ile yapılır. Yayımlanacak sirküler ve ilanların esasları SPK tarafından belirlenir. İlanlar ve açıklamalar gerçeğe uymayan abartılmış veya yanıltıcı bilgileri içeremeyeceği gibi SPK kaydına alınmanın resmi bir teminat olarak yorumlanmasına yol açacak açık veya dolaylı bir ifade taşıyamaz. Kurul, yanıltıcı nitelikte gördüğü reklamları yasaklar. 25- Halka açılmak üzere hisse senedi arz edecek ortaklıklar hangi satış yöntemlerini kullanabilirler? Halka açılmak üzere hisse senedi satışı yapacak ortaklıkların SPK nın Sermaye Piyasası Araçlarının Halka Arzında Satış Yöntemlerine İlişkin Esaslar Tebliği başlıklı Seri : VIII, No : 22 Tebliği ne göre; Talep Toplama, Talep Toplanmaksızın Satış veya Borsa da Satış yöntemlerinden birini kullanma imkanları mevcuttur. Talep Toplama Yöntemi; yatırımcıların satışa sunulan sermaye piyasası araçlarına ilişkin taleplerinin toplanarak bu taleplerin değerlendirilmesi sonucunda satışa sunulan sermaye piyasası araçlarının yatırımcılar arasında dağıtıma tabi tutulmasını, Talep Toplanmaksızın Satış Yöntemi; sermaye piyasası araçlarının bizzat ihraçcı tarafından ya da aracı kuruluş vasıtasıyla belirli bir fiyat tespit edilerek, yatırımcılardan talep toplamaksızın, halka arz yoluyla satışını, Borsada Satış Yöntemi; sermaye piyasası araçlarının İMKB mevzuatı çerçevesinde İMKB de satışa sunulmasını ifade eder. 26- Talep toplanmaksızın satış yönteminde bir hisse senedinin satış fiyatı nasıl belirlenmektedir? Bir hisse senedinin satış fiyatı, Borsa da hisse senetleri işlem gören aynı sektöre ait şirketlerin fiyat kazanç oranları esas alınarak, ayrıca indirgenmiş nakit akım analizleri gibi yöntemler kullanılarak ve geçmiş yıllara ilişkin finansal göstergeler, karlılık oranları ve geleceğe yönelik projeksiyonlara da bakılarak, aracı kuruluş ile ortaklık tarafından belirlenmektedir.
9 27- Tahsisli satış nedir? Tahsisli satış, sermaye artırımlarında, artırılan sermayeyi temsil eden hisse senetleri ile mevcut hisse senetlerinin hissedarlarınca, halka arz edilmeyerek doğrudan dışarıda yerleşik kişilere, kayıt öncesi belirlenmiş yurt içinde yerleşik kişilere tahsisli olarak veya Borsa nın ilgili pazarında toptan satışını ifade etmektedir. 28- İhraçcı şirketler hangileridir? Anonim ortaklıklar, mevzuata göre özelleştirme kapsamına alınanlar dahil kamu iktisadi teşebbüsleri, mahalli idareler ile bunlarla ilgili özel mevzuatları uyarınca faaliyet gösteren kuruluş, idare ve işletmelere ihraçcı şirketler denilir. Genel ve katma bütçeli idareler ile T.C. Merkez Bankası da bu kapsama girer ve ihraç olunacak sermaye piyasası araçlarının ihraçları hakkında SPK ya bilgi verilir. 29- Kurul kaydına alınma neyi ifade eder? Kural olarak ihraç veya halka arz olunacak sermaye piyasası araçlarının SPK ya kaydettirilmesi zorunludur. Söz konusu işlemlerin neticelenmesine, Kurul Kaydına Alınma denir. 30- Borsa nedir? Borsa, ticaretle veya finansal işlemlerle uğraşan kişilerin toplandıkları kamuya açık kurallı finansal organizasyondur. 31- Borsalarda hangi finansal araçlar işlem görür? Borsalar zaman içerisinde işlem gören malların cinsine göre emtia, menkul kıymetler, döviz ve türev ürünler borsaları olmak üzere dört ana gruba ayrılmıştır. İMKB gibi; hisse senedi, tahvil ve benzeri finansal sermaye piyasası araçlarının alınıp satıldığı borsalara, menkul kıymetler borsaları denir.
10 32- Menkul kıymetler, birden fazla Borsa da işlem görebilir mi? Ortaklıkların ve diğer tüzel kişilerin menkul kıymetleri bir veya birden fazla borsada işlem görebilir. Bu konudaki başvuruları, ilgili borsa veya borsaların yönetim kurulları karara bağlar. Kamu kuruluşlarına ait menkul kıymetlerle, yabancı menkul kıymetlerin işlem göreceği borsa veya borsaları ilgili Bakanlık belirler. 33- Menkul Kıymetler Borsalarının fonksiyonları nelerdir? Menkul Kıymetler Borsalarının fonksiyonlarını dört ana gruba ayırabiliriz: Devamlı ve düzenli bir pazarın oluşması (Likidite ihtiyacının her an karşılanabilmesi olanağı), Gerçek fiyatın belirlenmesi, Ekonomiye kaynak yaratılması, Güven yaratılması. 34- Borsalar geçici olarak kapatılabilir mi? Menkul kıymetler borsalarında olağan dışı menfi gelişmelerin olması halinde, borsaların geçici olarak kapatılmasına karar verilebilir. Borsaların üç güne kadar geçici olarak kapatılmasına karar alma yetkisi aynı zamanda Borsa Yönetim Kurulu Başkanı olan Borsa Başkanı na aittir. Borsa Yönetim Kurulu nun talebi üzerine borsaların onbeş güne kadar geçici olarak kapatılmasına SPK, SPK nın talebi üzerine bir aya kadar geçici olarak kapatılmasına Maliye Bakanı yetkilidir. Borsaların bir aydan fazla süre ile geçici olarak kapatılmasına karar vermeye ilgili Bakanlığın önerisi üzerine Bakanlar Kurulu yetkilidir. 35- İMKB nın görev ve yetkileri nelerdir? İMKB nın görev ve yetkileri aşağıda sıralanmıştır: Menkul kıymetlerin Borsa kotuna alınması ile ilgili
11 başvuruları, İMKB Kotasyon Yönetmeliği nde belirtilen esaslar dahilinde incelemek, ek bilgi ve belgeler istemek, başvuruları değerlendirmek ve karara bağlamak, Kanuni gerekler yerine getirilerek vadeli işlemlerle ilgili piyasalar açmak, Borsa da işlem görebilecek menkul kıymetler için türlerine göre menkul kıymetler pazarları oluşturmak, bu pazarlarda işlem görecek menkul kıymetleri belirlemek ve Borsa Bülteninde yayınlamak, pazarlara Borsa Binasında yer tahsis etmek, Borsa da pazarların çalışma gün ve saatlerini belirlemek ve Borsa Bülteninde ilân etmek, Borsa pazarlarında yapılan işlemler sonucunda oluşan fiyatları ve bu fiyatlardan yapılan toplam işlem miktarlarını seans bitiminde ilân etmek, Borsa da yapılan alım, satım işlemlerini güven ve istikrar içinde serbest rekabet şartları altında kolayca ve düzenli bir şekilde yürütülmesini sağlamak, bu kuralların dışına çıkan Borsa üyelerine, ilgili mevzuatta belirtilen yaptırımları uygulamak, Borsa da olağan dışı menfi gelişmelerin meydana gelmesi halinde, mevzuatın verdiği yetkiler içinde gerekli önlemleri almak. 36- İMKB nin organları hangileridir? İMKB nin üç tane organı vardır. Genel Kurul Borsa nın üst karar organıdır. Borsa üyeleri olan aracı kuruluşlardan oluşur. Yönetim Kurulu Borsa nın karar organıdır. Bir başkan ve Genel Kurul un gösterdiği adaylar arasından Yönetim Kurulu nca seçilen dört üyeden oluşur. Denetleme Kurulu Borsa nın denetim organıdır. Borsa Genel Kurulu tarafından, Genel Kurul üyeleri arasından veya dışardan iki yıl için seçilen iki denetçiden oluşur.
12 37- İMKB nin komiteleri hangileridir, görevleri nelerdir? İMKB nın dört tane komitesi vardır. Bu komiteler; Uyuşmazlık, Disiplin, Kotasyon, Uluslararası Pazar Kotasyon Komiteleridir. Söz konusu komiteler, görev ve yetkilerine giren alanda Yönetim Kurulu nun karar vermesine yardımcı olacak raporlar düzenlerler. 38- İMKB nin Başkanlık Teşkilatı hangi unsurlardan oluşmaktadır? İMKB nin Başkanlık Teşkilatı; Borsa Başkanı, Borsanın yönetim kademeleri, Genel Kurul, Yönetim Kurulu, Denetçiler, Komiteler, Borsa Başkanına bağlı tüm kişi ve birimlerden oluşmaktadır. 39- İMKB nin ana hizmet birimleri hangileridir? İMKB nin ana hizmet birimleri aşağıda yer almaktadır. Teftiş ve Gözetim Kurulu Başkanlığı Hisse Senetleri Piyasası Müdürlüğü Tahvil ve Bono Piyasası Müdürlüğü Vadeli İşlemler Piyasası Müdürlüğü Takas ve Saklama Müdürlüğü Kotasyon Müdürlüğü Değerleme ve İstatistik Müdürlüğü Araştırma Müdürlüğü
13 Eğitim ve Yayın Müdürlüğü Dış İlişkiler Müdürlüğü Bilgi Sistemleri Merkezi Personel Müdürlüğü Mali İşler Müdürlüğü İdari İşler Müdürlüğü Yapı ve İşletme Müdürlüğü Özel Kalem Müdürlüğü Hukuk İşleri Müdürlüğü Üye İşleri Müdürlüğü Koruma ve Güvenlik Müdürlüğü Uluslararası Pazar Müdürlüğü 40- Menkul kıymet nedir? Sermaye Piyasası Kanunu nun 3.maddesinde menkul kıymet; ortaklık veya alacaklılık sağlayan, belli bir meblağı temsil eden, yatırım aracı olarak kullanılan, dönemsel gelir getiren, misli nitelikte, seri halinde çıkarılan, ibareleri aynı olan ve şartları SPK ca belirlenen kıymetli evrak olarak tanımlanmıştır. 41- Kıymetli evrak nedir? Senetten doğan hakkın, senetten ayrı olarak beyan edilemeyeceği ve başkalarına devredilemeyeceği; hak ile senedin birbirine sıkısıkıya bağlı olduğu senetlere kıymetli evrak denir. Kıymetli evrak, ispat vasıtasıdır ve senetten doğan hakların devredilebilmesi, dolaşım yeteneğine sahip olması amacıyla çıkarılmıştır. 42- Her kıymetli evrak menkul kıymet midir? Her kıymetli evrak, menkul kıymet değildir. Bununla birlikte her menkul kıymet, kıymetli evraktır.
14 43- Hangi kıymetli evrak menkul kıymet sayılır; hangileri sayılmaz? Aynı zamanda menkul kıymet olan kıymetli evraka; hisse senedi ve geçici ilmühaber, tahvil, intifa senedi, kar ve zarar ortaklığı belgeleri, hazine bonoları, Devlet ve diğer kamu tüzel kişilerinin tahvil ve bonoları, tertip halinde çıkarılmış ve vadeleri iki yıl veya daha uzun olmak şartı ile ipotekli borç ve irat senetleri örnek verilebilir. Menkul kıymet sayılmayan kıymetli evrak arasına faiz ve temettü kuponları, talon, yatırım fonu katılma belgeleri, opsiyon senetleri, mevduat sertifikası ile iki yıldan az süreli ve tertip halinde çıkarılan ipotekli borç ve irat senetleri, kambiyo senetleri (bono, poliçe, çek) girmektedir. 44- Kıymetli evrakta soyutluk ilkesi ne anlama gelmektedir? Kıymetli evrakta, senetten doğan hak ile bu hakkın kurulmasına neden olan işlem arasında bağlantı yoktur. Buna kıymetli evrakta soyutluk ilkesi denir. Bir işlemin hukuki sebebi yoksa veya sonradan ortadan kalkarsa, bu sebebe dayanılarak verilmiş olan şeyler geri verilir. Para ödenmişse para, senet verilmişse senet iade edilir. Kıymetli evrakta ise, devredildikten sonra soyutluk ilkesi ortaya çıkar ve senedin yaratılmasına neden olan sebep donar. Kıymetli evrak dolaşımda bulunduğu sürece bu sebepten bağımsız olarak tedavül eder. 45- Hisse senetlerini zayi eden (çaldıran, kaybeden senetleri yıpranan ) yatırımcı nereye başvurmalıdır? Hisse senetlerini zayii eden ve zayi ettiği hisse senedinin kimin elinde olduğunu bilmeyen yatırımcıların, yetkili mahkemeden bu hisse senetleri ile getirileri üzerine ödeme yasağı kararı koydurmaları ve bu hisse senetlerini iptal ettirmeleri gerekmektedir. Bu şekilde hisse senedi ile bu senetten doğan haklar birbirinden ayrılır. Bu durum hisse senetlerinin kıymetli evrak olma özelliğinden doğmaktadır. Senet sahibi iptal kararı üzerine ihraç eden şirketin iptal edilen hisse senetlerinin yerine geçmek üzere çıkardığı yeni hisse senetlerinin masraflarını
15 ödemekle yükümlüdür. Hisse senedini zayi eden hamil ödeme yasağı kararı aldıktan sonra senedin kimin elinde olduğunu biliyorsa geri alım davası açar. TTK 414.madde uyarınca, hisse senetlerinin tedavülü mümkün olmayacak biçimde yıpranmış veya bozulmuş olmakla birlikte, esaslı unsurları ve ayırt edici vasıfları tereddüte meydan vermeyecek şekilde anlaşılabiliyorsa, iptal hükümlerinin uygulanmasına gerek yoktur. Senet sahibi masraflarını peşin ödemek şartıyla şirketten yeni bir senet veya ilmühaber ihdasını isteyebilir. 46- Kaydi sistem (evraksız kıymetli evrak) nedir? Dünya sermaye piyasalarında, kıymetli evrakın saklanması gerekliliğinden ortaya çıkan sakıncaları ortadan kaldırmak, menkul kıymetlerin dolaşım yeteneğini artırmak için kıymetli evraktan doğan hakların gayrımaddi olarak kayden tutulması sistemi geliştirilmiştir. Buna kaydi sistem (evraksız kıymetli evrak) denilmektedir. 47- Evraksız kıymetli evrak hacze konu olabilir mi? Hesaplarda kayden bulunan menkul kıymet hakları hacze konu olabilirler. 48- Türk Hukuku nda kaydi sisteme (evraksız kıymetli evraka) ilişkin uygulama var mı? Türk Hukuku nda (bugün itibariyle) kaydi sisteme (evraksız kıymetli evraka) ilişkin uygulama mevcut değildir. 49- Hisse senedi nedir? Anonim şirketler, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketler, özel kanunla kurulmuş kamu kuruluşları tarafından çıkarılan; sermayenin belirli bir bölümünü temsil eden, sahibine ortaklık haklarından yararlanma imkanı veren, kıymetli evraka hisse senedi denir. Sermaye Piyasası Kanunu nca, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin hisse senetleri Borsa da işlem görmemektedir.
16 50- Hisse senetleri rehnedilebilir mi? Hisse senetleri kural olarak rehne konu olabilir. 51- İMKB nda denizcilik şirketlerinin hisse senetleri işlem görüyor mu? İMKB de anonim şirket olarak faaliyet gösteren denizcilik şirketlerinin hisse senetleri bugün itibariyle işlem görmemektedir. Bu şirketlerin kabotaj hakkından yararlanması için Türk gemisi sayılmaları gerekmektedir. Türk gemisi sayılma koşullarını, TTK nın Türk Bayrağı Çekme Hakkı ve Mükellefiyeti başlıklı bölümündeki 823. madde saymıştır. Bu maddenin mevcut hükmü uyarınca, denizcilik şirketinin hisse senetleri nama yazılı olmalı ve bu hisselerin üçüncü kişilere devri de şirket yönetim kurulu nun iznine bağlı bulunmalıdır. İMKB Kotasyon Yönetmeliği nin Borsa Kotuna Alınacak Menkul Kıymetler İçin Aranacak Şartlar başlıklı 9.maddesinin (h) bendinde; Esas sözleşmenin menkul kıymetlerinin devir ve tedavülünü kısıtlayıcı veya senet sahibinin haklarını kullanmasına engel olacak kayıtlar içermemekte olması yönünde bir düzenleme mevcuttur. Görüldüğü üzere, Kanun'da yer alan 823. maddedeki hüküm ile İMKB Kotasyon Yönetmeliği nin 9.maddesinin (h) bendinde aranan koşul birbirine uymamakta olup; mevcut düzenlemeler uyarınca, bugün için denizcilik şirketlerinin Borsa ya kote edilebilmesi imkanı bulunmamaktadır. 52- Aracı Kurumların müşteri hesaplarındaki nakit alacak bakiyelerini kullanım esasları nelerdir? Aracı kurumlar, çerçeve sözleşmesinde müşterinin verdiği yetkiye bağlı olarak, gün içinde herhangi bir müşteri emrine konu olmayan ve gün sonu itibariyla alacak bakiye veren müşteri hesaplarındaki nakitleri, yetkili oldukları faaliyetler, işletme politikaları ile müşterinin tercihleri doğrultusunda, muhasebe sistemlerinde hesap bazında izlemek kaydıyla, toplu olarak veya müşteri bazında değerlendirebilirler. Söz konusu nakitlerin toplu olarak değerlendirilmesi halinde elde edilen
17 getirilerin müşteri hesaplarına oransal olarak dağıtılması esastır. Bu durumda müşteri nakitlerinin miktar olarak belli aralıklar bazında gruplandırılarak elde edilen getirilerin bu gruplar arasında farklı oranda yansıtılması da mümkündür. Aracı kurumların, çerçeve sözleşmesinde açıkça belirtmek kaydıyla müşteri hesaplarında kalan nakit alacak bakiyelerinin kullanımında alt limit belirlemeleri mümkündür. Belirlenen bu alt limite ilişkin değişikliklerin de müşterilere yazılı olarak bildirilmesi zorunludur. Belirlenen alt limitin altında kalan nakitlerin kullanımına ilişkin esaslara sözleşmede ayrıca yer verilir. Alım satım aracılığı, halka arza aracılık, repo-ters repo, portföy yöneticiliği ve yatırım danışmanlığı yetki belgelerinin tamamına sahip olan aracı kurumlar bu kapsamda çerçeve sözleşmesine hüküm koymak kaydıyla; müşterilerine, hesaplarında kalan nakit alacak bakiyelerinin çeşitli kurum ve kişilere olan periyodik ödeme işlemlerinin yerine getirilmesinde kullanılmasına ilişkin hizmet verebilirler. 53- Hisse senetleri kaça ayrılır? Hisse senetleri TTK nın 409. maddesine göre hamiline veya nama yazılı olmak üzere ikiye ayrılırlar. Şirket, esas sözleşmesinde hüküm bulunması ve payların tamamının ödenmiş olması halinde hamiline hisse senedi çıkarabilir. Bu ayırım dışında hisse senetleri TTK nun ilgili maddeleri uyarınca aşağıdaki şekillerde de çıkarılabilirler: Adi-imtiyazlı, Kurucu-intifa, Primli-primsiz. 54- Hisse senedi sahibinin hakları nelerdir? Hisse senedi sahibi; Rüçhan hakkına, Kârdan pay alma hakkına, Oy kullanma hakkına, Yönetime katılma hakkına,
18 Tasfiyeden pay alma hakkına, Bilgi edinme hakkına sahiptir. 55- Hisse senedinde nominal fiyat ne demektir? Pay senedinin ilk çıkarılışı sırasında ortaklık yönetimi tarafından verilen itibari değere nominal fiyat denir. TTK na göre nominal değer en düşük 500 TL olabilir ve 100 TL lık farklarla artırılabilir. En sık görülen pay senedinin nominal fiyatı TL dır. İMKB de şirket hisselerinin itibari değeri değişik de olsa, kural olarak fiyatlar TL itibari değer üzerinden tescil edilir. 56- Hisse senedinin ihraç fiyatı ne demektir? Hisse senetlerinin çıkarılış aşamasında satışa sunulduğu fiyata ihraç fiyatı denir. 57- Hisse senedinin Borsa fiyatı ne demektir? Borsa da işlem görmeye başlayan hisse senetlerinin, Borsa daki arz ve talep koşullarına göre oluşan fiyatına Borsa fiyatı denir. 58- Kuponlarda zamanaşımı var mıdır? Kuponlar hisse senedinden bağımsızdır. Bedelli rüçhan hakkı kullanma süresi 15 günden az, 60günden fazla olamaz. Bedelsiz sermaye artırımı ve temettü ödemeleri için 5 yıldır. 59- Hisse senedinde zamanaşımı var mıdır? Hisse senedi bir mülkiyet senedi olduğundan ve vade taşımadığından zamanaşımına tabi değildir.
19 60- Hissedarların hisse senetlerini ihraç eden şirketin bedelsiz sermaye artırımına katılma ve dağıttığı temettüye ilişkin zamanaşımı süresi nedir? Borçlar Kanunu nun 126/4 fk.sı uyarınca, söz konusu işlemlerin başladığı tarihten itibaren 5 yıldır. 61- Tahvil ne demektir? TTK md. 420 ye göre anonim şirketlerin ödünç para bulmak için itibari kıymetleri eşit ve ibareleri aynı olmak üzere çıkardıkları borç senetlerine tahvil denir. Tahvil sahibi şirkete yabancı sermaye yaratmış olmaktadır. 62- Tahvillerde zamanaşımı süresi ne kadardır? Tahvil, bir borç senedi olarak, taşıdığı en son kupon vadesinden veya itfaya uğramışsa itfa tarihinden itibaren 10 yıl sonra zamanaşımına uğrar. 63- Hisse senedi ile tahvil arasında hukuki açıdan başlıca fark nedir? Hisse senedi bir mülkiyet senedidir. Hisse senedi sahibi, hisse senedini çıkaran kuruluşun ortağıdır. Tahvil ise bir borç senedidir. Tahvil sahibi, tahvil çıkaran kuruluşun uzun vadeli alacaklısıdır. Şirket; tahvil ile yabancı sermaye, hisse senedi ile özsermaye elde eder. 64- Kotasyon, kote olmak neyi ifade eder? Bir şirketin Borsa ya kote olması, şirketin bunun için önceden belirlenmiş gerekli şartları yerine getirmiş olduğunu ve Borsa da işlem görebileceğini gösterir. 65- Hisse senetleri Borsa da hangi pazarlarda işlem görürler? Hisse senetleri ilgili oldukları pazarlarda işlem görürler. Hisse senetlerinin işlem görecekleri pazar ve işlemlere ilişkin gerekli bilgiler önceden Borsa bülteninde ilan edilir.
20 66- Borsa kotuna alınmamış menkul kıymetler İMKB pazarlarında işlem görebilir mi? Evet; İkinci Ulusal Pazarda İMKB kotasyon şartlarını sağlayamayan bununla birlikte Borsada işlem görebilme koşullarını yerine getiren şirketlerin hisse senetleri işlem görebilir. 67- Borsa da fiyatlar nasıl oluşur? Borsa da fiyatlar, çok sayıdaki menkul kıymet alım satım emirlerinin belirli kurallar çerçevesinde aleni şekilde karşılaşmasıyla oluşur. 68- Yatırımcılar Borsa ya doğrudan başvurarak alım-satım işlemleri yapabilirler mi? Yatırımcılar Borsa ya doğrudan başvurarak alım-satım işlemleri yapamazlar. Borsa da menkul kıymetlere yatırım yapabilmek için yatırımcıların, sermaye piyasasında aracılık faaliyetleri yapmak üzere yetkilendirilmiş aracı kurum, yatırım bankaları ve ticari bankalardan oluşan Borsa üyelerine başvurmaları gerekmektedir. 69- Çerçeve sözleşme nedir? Aracı kurumlar müşterileri ile alım satıma aracılık, portföy yöneticiliği, yatırım danışmanlığı, repo-ters repo, türev araçların alım satımına aracılık, kredili menkul kıymet, açığa satış ve menkul kıymetlerin ödünç işlemi yapmaya başlamadan önce, yazılı bir sözleşme yapmak zorundadırlar. Bu sözleşmede yer verilmesi gereken asgari hususlar SPK ca belirlenir. Bu sözleşme, aracı kuruluşla müşteri arasında bir kez akdedilen ve münferit işlemlerin esasını oluşturan bir çerçeve anlaşmasıdır. Çerçeve sözleşmesi müteselsil sıra numaralı ve en az iki nüsha olarak düzenlenir ve bir örneği müşterilere verilir. Çerçeve sözleşmesinde SPK düzenlemelerine ve Borsa mevzuatına aykırı hükümler ile müşterilerin haklarını ciddi şekilde zedeleyici ve aracı kuruluş lehine tek taraflı olağanüstü
21 haklar sağlayan hükümlere ve emirlerin ispatının müşteriye yüklenmesine ilişkin hükümlere yer verilemez. Sözleşmede hüküm bulunmayan hallerde genel hükümler uygulanır. 70- Aracı kuruluşlarca müşterileri olan yatırımcılara gönderilmesi gerek belgeler nelerdir? Aracı kuruluşlar, yaptıkları işlemlerle ilgili olarak; Hesap ekstresi, Müşteri menkul kıymet hareket listesi, Müşteri menkul kıymet hareket dökümünü aylık dönemler itibariyle işlem yapılan ayı izleyen 7 gün içinde müşterilerin adreslerine göndermek zorundadırlar. Ancak bir önceki ay müşteri tarafından aracı kuruluşta hiçbir işlem yapılmamışsa bu durumda bu belgeler gönderilmeyecektir. 71- İşlem fiyatına göre kaç tür müşteri emri verilebilir? İşlem fiyatına göre, limitli veya serbest fiyatlı olarak müşteri emirleri verilebilir. Limitli müşteri emirlerinde, alım yapmak için kabul edilebilecek en yüksek fiyat, satış yapmak için kabul edilebilecek en düşük fiyat belirtilir. Serbest fiyatla emir verildiği takdirde, herhangi bir limit verilmez; Borsa üyesi müşterisinin menfaatini gözetmek üzere azami özeni gösterir. 72- Müşteri emirlerinde olması gereken asgari unsurlar nelerdir? Yatırımcılar tarafından aracı kuruluşlara müşteri talimatı içeriğinde verilecek emirlerde, Emrin verildiği Borsa üyesinin ünvanı, Müşterinin adı, soyadı veya ünvanı ile adresi, Emrin alım emri mi, satım emri mi olduğu, Satın alınacak/satılacak menkul kıymetin cinsi, varsa nominal değer tutarı, Emrin limitli mi yoksa serbest fiyatlı mı olduğu, Limitli emirlerde limit fiyatı,