ULUSAL UZLAŞI GÖRÜŞMELERİ BAĞLAMINDA HAMAS'IN ASKERİ GELECEĞİ
Hamas’ın askeri kanadının kaderi Filistin Ulusal Uzlaşı görüşmelerinde her daim tartışmalı olmuştur. Hamas’ın askeri kanadının geleceğiyle ilgili bu tartışmalar Filistin Yönetimi ve Hamas’ı uzlaştırmada başarısızlığın en büyük sebebidir. Mahmud Abbas Filistin Yönetimi’nin Gazze’deki tüm silahların ve güvenliğin kontrolünü ele almasını istemektedir; ancak Hamas bunu kırmızı çizgisi sayarak silahların ele geçirilmesini kabul etmemektedir.
Öte yandan, bazı Filistinli grupların uzlaşma ve ulusal birlik için her zaman girişimleri oldu ve Trump'ın son yıllarda Siyonist rejimi tek taraflı olarak destekleme ve Filistinlilere baskı yapma konusundaki eylemleriyle bu ihtiyaç daha da hissedildi. Şimdi soru öne çıkıyor, anlaşmazlığı çözmenin perspektifi nedir?
Buna göre bu makale Hamas'ın askeri durumunu ve kabiliyetini, Hamas'ın silahları ve askeri gücü ile ilgili pozisyon ve farklılıkları, ulusal uzlaşma ve birlik olasılığını ve Hamas'ın Batı Şeria'daki askeri faaliyet olasılığını değerlendirmeye çalışıyor.
Hamas’ın askeri faaliyetinin tarihçesi ve halihazıdaki gücü
Hamas, faaliyetinin başında kendisini siyasi bir örgüt olarak tanıttı ve askeri bir kolunun varlığından bahsetmedi, sadece gençleri İsrail'e karşı direniş operasyonları yapmaya teşvik etti. Böylece, "Filistin Mücahid Taburları", "Majd" ve "Abdullah Azzam Taburları" gibi Hamas’a yapısal olarak bağlantılı olmayan silahlı gruplar oluşturuldu; ancak 1992 yılının başlarında resmi olarak bu oluşum "Şehit İzzüddin El Kassam Tugayları" olarak ilan edildi.
Böylece Hamas destekli taburlar birleşti. Ancak Siyonist rejimin Ağustos 2005'te Gazze Şeridi'nden çekilmesi, Filistin'de Gazze Şeridi'nin Hamas hareketi için özerk ve özel bir alan olarak kurulmasına yol açan yeni bir gerçeklikti. Hamas da yıllar içinde askeri gücünü artırmayı başardı.
Direniş gruplarının askeri kolları, askeri güç ve iktidar açısından Siyonist orduyla kıyaslanamaz. Bununla birlikte, Hamas’ın askeri şubesinin örgütlenme yapısı zamanla gelişti ve 2012'de askeri yapısında dramatik bir değişiklik oldu ve bu onu, özel savaş planlarını özümseyen ve kalıcı görevler için muharebe kuvvetleri kullanan bir orduya dönüştürdü.
2014 yılında 51 günlük savaş sırasında yaşanan bu gelişmenin sonucu, Siyonist rejimin bazı askeri üslerine sızılması, düşman hatlarının arkasına sızılması ve tünellerin içinde yaşanan şiddetli çatışmalarla açıkça görüldü. Kassam Tugaylarının şu anki lideri, 2012'de sekiz günlük savaşın başlangıcında el-Cabri’ye düzenlenen suikastın ardından atanan Muhammed Zaif.
İzzeddin el-Kassam Tugayları, son yirmi-otuz yıldır Siyonist rejime karşı Filistin direnişinin en güçlü ve en etkili askeri akımı oldu. Diğer Siyonist güvenlik servisleri, Kassam Tugayları'ndan "Hamas Ordusu"diye bahsediyor. Bununla birlikte, Hamas'ın askeri ağırlığına ilişkin raporlar büyük farklılıklar göstermektedir; aynı zamanda, bu alanda ihtiyati tedbirler, asker ve askeri örgüt sayıları hakkındaki gizlilik nedenleriyle doğru bilgi toplamak zordur.
Hamas silahları, gücünün ana kaynaklarından biridir. İlk intifada sırasında Kassam Tugayları, Siyonist rejimin iyi donanımlı ordusuna karşı taşlar kullandı ve yavaş yavaş taşın yerini soğuk çelik ve "Molotof kokteylleri" ve nihayet yeni silahlar ve yöntemler aldı. Kassam Tugayları artık Gazze Şeridi'nde bazı silahlar üreterek ve bölgeye gelişmiş silahlar ithal ederek askeri yeteneklerini büyük ölçüde artırdı. Hamas, el bombalarından füzelere kadar Gazze Şeridi'nde çeşitli silahlar üretebildi. Elbette bu silahların hammaddelerinin çoğu yurt dışından Gazze'ye giriyor.
Kassam Tugayları’nın elindeki gelişmiş silahların çoğu Gazze Şeridi dışından temin ediliyor ve tünellerden Gazze Şeridi'ne giriyor. Bir yeraltı oluşumu olan bu tüneller, Hamas'ın askeri gücünün yapılanmasında ve Gazze Şeridi'ne silah girişinde önemli bir faktördür. Hamas'ın ithal ettiği silahların ana kaynağı İran ve Suriye olmuştur, ancak özellikle Mısır ve Libya olmak üzere, Arap ülkelerindeki gelişmelerin ardından bu ülkelerden Gazze Şeridi'ne silah kaçakçılığı ihtimali artmıştır.
Hamas Sina Çölü'nden Gazze'ye giren silahları da satın alıyor. Hamas silahlarının bir başka kaynağı da, hareketin Gazze Şeridi’ndeki oraya ait güvenlik üslerini 2007 yılında kontrol etmesi üzerine elde ettiği silahlardır. Şimdi, Hamas füze testleri, füzelerin sayısı ve menzilleri arttı ve bu füzeler öncekinden farklı olarak içeride üretildi. Füze testlerindeki bu gelişme, Siyonist rejimle çatışma sırasında atılan ortalama füze sayısındaki artışa da yansıyor.
İnsan gücü açısından, Kassam Tugayları’nın şu anda her biri yaklaşık 5.000 asker ile 4 veya 5 taburu olan dokuz tugayı var, böylece asker sayısının yaklaşık 40.000 olduğu tahmin ediliyor. Askeri eğitimi ve manevraları da orduların olağan faaliyetlerini taklit etmek için geliştirilmiştir.
Kassam Tugayları, Siyonist rejime karşı mücadelede kendi savaş ilkelerini kullanıyor; kampanyalarında 10 ila 15 kişilik küçük gruplar çalıştırıyorlar, gerilla birliklerine ve saldırılarına odaklanıyorlar, karmaşık durumlarda yerleşim alanlarını ve Gazze Şeridi'nde şehir savaşlarını kullanıyorlar. Uzun süreli yüz yüze mücadeleyi kullanmıyorlar. Çünkü kuvvet ve silah anlamında bu türden savaşlara hazır değiller. Filistinli grupların, özellikle de Kassam Tugayları’nın başlıca savaş taktikleri füzelerin fırlatılması, gerilla operasyonları ve düşman askerlerinin yakalanmasını da kapsıyor.
Ulusal uzlaşma için yapılan çabalar ve başarısızlığın nedenleri
"Diğer İsrail güvenlik servisleri, Kassam Tugayları’ndan" Hamas Ordusu "olarak bahsediyor.
Ulusal birlik, Hamas, Cihad ve El Fetih dahil tüm Filistin hareketlerinin son yıllarda en önemli taleplerinden biri olmuştur. Geçmişe bakıldığında, ulusal birlik hükümetinin oluşumunun dolambaçlı bir yoldan geçtiğini gösteriyor. Yönetim konusundaki Hamas-Fetih anlaşmazlığı Hamas'ın Ocak 2006 seçimlerinde kazandığı zaferle başladı ve hareketin 2007 iç savaşının ardından Gazze Şeridi'nin kontrolünü ele geçirmesiyle yeni bir aşamaya girdi. 2007'den bu yana, ulusal bir birlik hükümeti oluşturmak için iki hareket arasında yaklaşık 10 ulusal uzlaşma anlaşması imzalandı ve bunların hiçbiri sonuçlandırılmadı. 2007'deki Mekke Anlaşması'ndan 2011'deki Kahire Anlaşması'na, 2014'teki Al-Shatiya Anlaşması'na.
Filistinli grupların ulusal hükümetin hayata geçirilmesi için 2019'daki son toplantısı Rusya'da yapıldı ve hiçbir sonuç elde edilmeden başarısızlıkla sonuçlandı. Mahmud Abbas, yaptığı konuşmada Moskova toplantısına atıfta bulunarak, Hamas ile El Fetih arasında 2017'de imzalanan Kahire anlaşmasının hemen uygulanmaya başlanması ve iç anlaşmazlıkların sona ermesi için Hamas'ın yanıt vermesini beklediğini iddia etti.
Abbas, bu konuşmasında Hamas'ın Şubat 2019'daki Moskova toplantısında Filistin Kurtuluş Örgütü'nü tanımayı reddettiğini ve bunun Siyonist rejim ve ABD ile bir tür uyum olduğunu iddia etti! Ancak Hamas ve İslami Cihad'ın Moskova toplantısının son açıklamasını imzalamamasının nedeni, ifade metninin El Fetih hareketi temsilcileri tarafından diğer heyetlerin bilgisi olmaksızın değiştirilmiş olmasıydı. 1967 sınırlarını tanıyan bir açıklama.
Filistinli gruplar Hamas ve Cihad kararı memnuniyetle karşıladılar ve örgütün Siyonist güçlerle işbirliğinde azalma olduğunu iddia eden bir mesajla Sur Bahr'deki Filistin evlerinin yıkılmasının ardından harekete geçme çağrısında bulundu. Hamas yaptığı açıklamada, bu kararların uygulanması ve ulusal birlik hükümeti kurulmasının derhal ilan edilmesiyle bir ulusal planın kabul edilmesi çağrısında bulundu.
Trump'ın Yüzyıl Anlaşma Planının açıklanması ve BAE ile Bahreyn’in Siyonist rejimle ilişkilerinin normalleşmesi ile Filistinli grupların hareketleri arttı ve aralarında Beyrut ve Ramallah toplantıları da dâhil olmak üzere, hepsi de ulusal birlik ihtiyacını vurgulayan birkaç ortak toplantı yapıldı. Ancak şu ana kadar bu bağlamda hiçbir eyleme geçilmedi. Aslında ulusal birlik anlaşması büyük engellerle karşı karşıyadır. Ulusal uzlaşmanın önündeki temel engel, iki Filistin akımının Siyonist rejim hakkındaki görüşleri ile bununla nasıl başa çıkılacağı arasındaki keskin farklılıklardır.
El Fetih, Siyonist rejimi tanıdı ve bu rejimle askeri çatışmayı terk etti. Ancak Hamas bu rejimi tanımıyor ve askeri çözüme inanıyor. Bu nedenle, Filistin silahlarının nasıl kontrol edileceği ve yönetileceği konusu özellikle önemlidir ve herhangi bir istikrar anlaşması bir çözüm bulmalıdır.
Filistin Yönetimi'nin Siyonist rejim ile uzlaşmacı yaklaşımı ve güvenlik işbirliği bu yolda büyük bir engeldir. Bu nedenle, Abbas'ın güvenlik işbirliğini askıya almasının ardından Filistinli gruplar, bir ulusal birlik hükümeti kurulması çağrısında bulundu, çünkü Abbas'ın kararı ciddiyse, bu büyük engel, yani Siyonist rejimin Filistin Yönetimi üzerindeki güvenlik etkisi kaldırılabilecekti.
Silahlara ilişkin duruşlar ve anlaşmazlıklar ve bir anlaşma beklentisi
Hamas ve El Fetih’in devlet karşısındaki zaferi Hamas’ın Ocak 2006 seçimlerinde kazandığı zaferle başladı ve hareketin Gazze’ye hâkim olmasıyla yeni bir aşamaya girdi, Gazze Şeridi’nin 2007 iç savaşını uyandırdı. 2007'den bu yana, ulusal bir birlik hükümeti oluşturmak için iki hareket arasında yaklaşık 10 ulusal uzlaşma anlaşması imzalandı ve bunların hiçbiri meyve vermedi. Filistin Ulusal Uzlaşma Görüşmelerinde Hamas’ın askeri kanadının kaderi her zaman tartışıldı ve bu tartışma, diyalog ve anlaşmaların başarısızlığının ana nedeni oldu.
Mahmud Abbas, Filistin Yönetimi'nin Gazze'deki tüm silahlar ve güvenlik üzerinde tam kontrol sahibi olmasını sağlamaya çalıştı, ancak Hamas silahların bırakılmasını kabul etmiyor. Hamas'ın üst düzey üyelerinden Halil Hayeh, Hamas ve örgüt 2017'de anlaştığında silah bırakmayı kırmızı çizgi olarak nitelendirerek, “Bu silahlar elde edilemeyecek; "Bu silahlar işgalle savaşmak için Batı Şeria'ya gönderilecek."
Hamas ise ekonomik baskıları azaltmak ve Gazze'deki yaşam koşullarını iyileştirmek için ulusal bir birlik hükümeti kurma arayışında. Hareket, son yıllarda kamuoyunun kendisine yönelik baskısını azaltarak Gazze ablukasını azaltmak için devlet işlerini devrederek Gazze'deki durumu iyileştirmek için çaba gösterdi.
Hamas’ın taraftar olduğu senaryo, sosyal statünün yanı sıra güvenlik ve silahlı mücadeleye odaklanarak, devlet kanadının özel çalışmasından ve ekonominin ve halkın hayatının temel sorumluluğundan kurtularak, Hizbullah’ın direniş yoluna devam etme modeline yönelmektir. Bu senaryo çeşitli Hamas yetkilileri tarafından çeşitli literatürle defalarca tekrarlandı.
Ancak Mısır, Amerika Birleşik Devletleri ve Siyonist rejim, Filistinli gruplara Hamas'ın silahlarını dağıtmaları, askeri birimlerini etkisiz hale getirmeleri ve ulusal birlik hükümetindeki rolünü sınırlamaları ve çalışanlarının hükümetteki varlığını azaltmaları için baskı yapıyor. El Fetih üyeleri Hamas’ın askeri kanadını korumayı tercih ettiklerini ve onu birlik hükümetinin kontrolüne almak istediklerini söylüyorlar. El Fetih üyesi Abbas Zaki, "Silahlara ihtiyaç olduğuna ve direnişin bir görev olduğuna inanıyoruz, ancak bu silahların kullanımının temeli olarak toplu bir ulusal kararın gerekliliği konusunda bir anlaşma istiyoruz" dedi.
Ancak iki Filistinli grubun Siyonist rejime karşı çok farklı yaklaşımları göz önüne alındığında, böyle bir ortak zemine ulaşmak imkânsız. Siyonist rejim, El Fetih ile Hamas arasında uzlaşma taleplerini de imkânsız hale getiriyor. Netanyahu, Hamas'ın askeri kanadının kaldırılmasında ve Hamas'ın İsrail'i bir Yahudi devleti olarak tanımasında ısrar ediyor. İsrail’in uzlaşmayı kabul etmemesi, Filistinlilerin tehcirini önleyip, yeniden inşa edilmesi ve gelişmesine karşı ablukayı kaldırmayarak, Gazze ve Batı Şeria’nın bağlantı kurmasını engellemek anlamına geliyor. Dolayısıyla bu koşulları sağlamayan herhangi bir uzlaşma Gazze'ye fayda sağlamayacağı için sürdürülebilir olmayacaktır.
Hamas'ın silahları konusunda bir anlaşma ancak Filistinli grupların Siyonist rejimle nasıl başa çıkılacağı konusunda fikir birliğine varmaları halinde mümkün olabilir. Bu fikir birliği üç modda tasavvur edilebilir. Siyonist rejimin Hamas ve diğer gruplar tarafından tanınması, tanınmasının ve FKÖ ve Filistin Yönetimi tarafından imzalanan anlaşmaların kaldırılması, FY ve Hamas'ın birbirini iki farklı yaklaşım olarak kabul etmesi, buna göre siyasi uzlaşma ve iktidar ayrılığı.
Birincisi, Siyonist rejimin Filistin halkına yönelik tarihsel baskısı göz önüne alındığında, neredeyse imkansızdır, Hamas İsrail'i tanıyıp silahlı mücadeleyi durdursa bile, başka bir grup direniş ve silahlı mücadele bayrağını kaldıracak ve silahların kontrolü sorunu devam edecek.
İkincisi, FY'nin Filistin halkının bir temsilcisi olarak birçok ülke ve uluslararası kuruluş tarafından tanınması, örgütün bu ülke ve kurumların yardımına mali bağımlılığı, İsrail’in ve anlaşmalarının tanınmaması yoluyla mevcut koşullar altında dağılma çökmeye yol açacağından neredeyse imkânsızdır. Üçüncüsü deBatı Şeria ile Gazze arasındaki kopuş göz önüne alındığında pratik bir engel, çünkü bu durumda İsrail, Hamas'ın Batı Şeria'da faaliyet göstermesine izin vermeyecek ve Gazze ablukasını sona erdirmeyecek.
Bununla birlikte, mevcut koşullarda, siyasi grupların uzlaşması ve askeri kollarının entegrasyonu yoluyla tek bir Filistin askeri gücü oluşturmak mümkün değildir. Hamas'ın doğasını ve silahsızlanmasını değiştirmesi veya FY, FKÖ ve El Fetih tarafından statüko ile kabul edilmesi dışında, bu durumda da coğrafi durum ve Siyonist rejimin müdahil olmasından kaynaklanan pratik engellerle karşılaşacaktır.
Bu nedenle, Filistin'i bağımsız bir devlet olarak birleştirmenin tek olası yolu, Hamas'ı ve direniş gruplarını Batı Şeria'ya hakim olmaya çalıştırmaktır; bu, uzun vadeli bir bakış açısıyla takip edilmeli ve eş zamanlı olarak diplomatik çabalar izlenirken bölgesel düzeyde bu tür bir eylem için zemin hazırlanır.
Hamas’ın Batı Şeria’daki askeri faaliyeti
Yukarıda belirtildiği gibi, Hamas'ın amacı İsrail'le savaşmak için Batı Şeria'ya silah transfer etmek. 2007'deki Filistin İç Savaşı ve Hamas'ın Batı Şeria'daki örgütün güçlerini askeri olarak yenmesinin ardından, Hamas’ın Filistin'in bu bölgesindeki askeri faaliyeti yok edildi. Örgütün Siyonist rejimle güvenlik işbirliğinin işlevlerinden biri de Hamas'ın Batı Şeria'da faaliyet göstermesini engellemektir.
Öte yandan, Oslo Anlaşmaları uyarınca Batı Şeria, güvenlik ve askeri idaresi İsrail’e ait olmak üzere üç kısma ayrılmıştır ve bu nedenle Filistin güvenlik kontrolündeki bölgeler, ülkenin kalbine dağılmış bir dizi adadır. Gazze'den veya başka yerlerden ve hatta Batı Şeria ile sınır olan Ürdün Batı Şeria'ya silah ithal etmeyi neredeyse imkânsız kılan Siyonist Denizi rejim kontrolündeki bölgelerdir.
Bu nedenle, Filistin Yönetimi'nin yaklaşımı ve İsrail ile güvenlik işbirliği göz önüne alındığında, Hamas'ın Batı Şeria'daki rejime karşı askeri faaliyetleri yalnızca belirli amaçlara yönelik bireysel ve sınırlı operasyonlardır. Öyle görünüyor ki, Şeria'daki Filistinli grupların Siyonist rejime karşı geniş çaplı askeri faaliyetlerine tek çözüm, Oslo Anlaşmalarını iptal etmek ve Siyonist rejimi Gazze gibi tüm Batı Şeria'dan çekilmeye zorlamak için başka bir intifada başlatmaktır.
Filistin Yönetimi'nin mevcut liderliği, İsrail ile imzalanan anlaşmaları askıya alındığını duyurmasına ve Siyonist rejimin tekrarlanan ihlallerine rağmen bunları uygulamaya devam ettiğinden, bunları iptal etmek için gerçek bir iradesi olmadığından, sadece Batı Şeria'daki Filistin liderlik ekibini değiştirmek böyle bir hamleye kapı aralayacaktır. Bu amaçla Hamas'ın olası Hukuk Konseyi seçimlerine ve hatta Pehlevi Örgütü Başkanı seçimlerine katılmaktan başka seçeneği yoktur.
ABD hükümetinin Siyonist rejimi destekleyen sert eylemleri, Kudüs'ün İsrail'in başkenti olarak tanınması, büyükelçiliğinin Tel Aviv'den şehre taşınması, yüzyılın anlaşması için plan ve Siyonist rejimin Yahudi ve El Aksa Camii aleyhine eylemleri, yerleşim yerlerinin gelişmesi ve yürüyüşlere şiddetli muamelesi ve bu tür eylemlerin yanı sıra bazı Arap ülkelerinin Siyonist rejimle ilişkileri normalleştirmeye yaklaşımı Batı Şeria'daki Filistinlileri ikna edebilecek unsurlardır.
Direniş yaklaşımını benimsemekten başka seçenekleri yok. Hamas’ın Batı Şeria’daki diğer seçimler yoluyla yükselişi, Siyonist rejime karşı Batı Şeria’ya kadar askeri faaliyetlerin genişletilmesi için bir başlangıç olabilir. Bunu devam ettirmek için o dönemde Arap desteğini kazanmak faydalı olsa da, Ürdün'ün Batı Şeria'nın tek komşusu olarak desteğini kazanmak elzemdir ve bu olmadan Hamas'ın Batı Şeria'daki faaliyetlerine devam etmesi imkânsızdır.
Sonuç
Hamas’ın askeri kanadının gücü ve örgütsel yapısı şimdi dramatik bir şekilde gelişti ve Siyonist rejimin güvenlik servislerinin artık Kassam’ın taburlarından “Hamas ordusu” olarak bahsetmemesini tetikledi. Siyonist rejim ve ABD, Filistinli gruplara Hamas'ın silahlarını dağıtmaları, askeri birimlerini devre dışı bırakmaları ve ulusal birlik hükümetindeki rolünü sınırlamaları için baskı yapıyor. Bu, Filistin ulusal uzlaşma diyaloğunun Hamas’ın askeri kanadının kaderini her zaman tartışmasına neden oldu. Mahmud Abbas, Filistin Yönetimi'nin Gazze'deki tüm silahların ve güvenliğin tam kontrolünü ele geçirmesini istiyor. Hamas’ın taraftar olduğu senaryosu da Hizbullah’ın modeline yönelmektir.
Hamas'ın silahları konusunda bir anlaşma ancak Filistinli grupların Siyonist rejimle nasıl başa çıkılacağı konusunda fikir birliğine varmaları halinde mümkün olabilir. Ancak iki Filistinli grubun Siyonist rejime çok farklı yaklaşımları düşünüldüğünde, böylesi bir fikir birliğine varmak imkânsız. FKÖ, El Fetih ve Filistin Yönetimi Siyonist rejimi tanıdı ve rejimle askeri çatışmayı terk etti. Ancak Hamas, Cihad ve diğer direniş grupları rejimi tanımıyor ve askeri çözüme inanıyor.
Bu nedenle, Hamas'ın askeri kanadının kaderinin uzlaşma görüşmeleri çerçevesinde kararlaştırılması beklenemez, çünkü herhangi bir diyalogda müzakerecilerin hayatta kalacağı varsayılır, ancak Hamas'ın hayatta kalması askeri kanadıyla bağlantılıdır ve silah müzakereleri aslında Hamas’ın kendi hayatta kalmasını müzakere etmesidir.