Genel olarak bilimsel bir araştırmada araştırmacılar, popülasyonu oluşturan bireylerin veya
örneklemin spesifik özellikleri ile ilgilenmekte ya da popülasyona/örnekleme etki eden dış
faktörleri incelemektedir. Örneğin; hava durumunun insanların ruh hali üzerindeki etkisinin
araştırılması. Burada araştırma sorusu; “ Hava durumundaki değişiklikler, insanların ruh
halinde değişikliğe yol açar mı?” olarak belirlenir. Araştırma içerisinde değişebilen veya
farklı değişken özelliklere sahip şeylere değişken adı verilmektedir. Başka bir deyişle
değişken; bireyleri ya da değerleri değişikliğe uğratan veya etkileyen unsurlardır.
Değişkenler, bir kişiden diğerine farklılık gösteren özellikler olabilir (cinsiyet, yaş vb.) veya
sıcaklık, günün saatleri gibi araştırmayı etkileyen çevresel faktörler olarak karşımıza
çıkabilirler.
Araştırma kapsamında incelenen değişkenlerdeki meydana gelen farklılıkların belirlenmesi ve
ortaya konması için bazı ölçümler yapmak gerekmektedir. Örneklemde yer alan her bir birey
kapsamında değişkenlerden elde edilen ölçümlere “puan” veya “ham puan” denmektedir.
İngilizcede bu puanlara verilen bir diğer ad “datum”tur. Tek bir ölçüm veya gözlem sonucu
elde edilen puanı anlatmaya yarayan bu ifadeyi Türkçeye done olarak çevirebiliriz. Bir
araştırmada ölçüm veya gözlem sonucu elde edilen tüm puanlar ise “veri (data yani datum’un
çoğul hali)” “veya veri seti (data set)”olarak adlandırılmaktadır.
Değişken ve Veri
Genel olarak bilimsel bir araştırmada araştırmacılar, popülasyonu oluşturan bireylerin veya