Referandum sonuçlarını önemsiyorum ama referandum seçim değildir.***
Seçim olsaydı bu sonuca benzer bir sonuç doğabilirdi. Kabul ederim. Gene de davranış kiplerinin farklı olacağını düşünüyorum.
Seçimle referandum arasındaki fark birisinin, seçimin, büyük ve stratejik koalisyonları gerektirmesi diğerinin, referandumun, daha taktik ve kısa dönemli koalisyonlarla işlemesi.
Neticede 16 Nisan
referandumunda bu şart işledi. Bu koşulun devreye girmesinin olumlu ve olumsuz sonuçları var, evet cephesi
açısından.
Örneğin Kürtlerin pozisyonu
bu bakımdan üstünde uzun uzun düşünmeyi gerektiriyor. Ak Parti'nin Kürt bölgesinde
oylarını artırdığı
yerler de var eksilttiği
yerler de.
Kabaca yapılan hesaplara göre yaklaşık 400 bin
oy geldi Kürtlerden Ak Parti'ye
. Öte yandan İstanbul
'dan 'hayır' çıktı ve bu kentteki, dünyanın en büyük Kürt nüfusuna sahip
bu kentteki, Kürt oylarının yönünü iyi değerlendirmek gerekir.
Bu durum bize başka bir şey düşündürüyor.
Ak Parti'nin 2017 referandumunda elde ettiği sonuç onu bugüne getiren dinamiklerden
önemli farklar
gösteriyor. Bu farklar içinde Kürtler ne kadar dikkat çekici ise doğrudan doğruya Ak Parti tabanının oy davranışı
da bir o kadar ilginç. Hatta daha da çarpıcı.
Bu konu henüz yeterince aydınlanmadı.
Ama 1990'lardan bu yana alırsanız yaklaşık 25 yıllık bir siyaset-iktidar ilişkisi içinde
ortaya çıkmış yeni kuşakların, yeni sosyolojilerin
Ak Parti'yle kurduğu ilişki başlı başına bir olgu şeklinde irdelenmelidir. Hele 2019 seçimlerine giderken bu daha da önemlidir.
***
'Evet' cephesinin bir başka gerçeğine değinelim.
Türkiye'de Ak Parti'nin son on beş yıllık deneyimi 'sosyoloji için/den iktidar'
mantığını yansıtıyordu. Siyasal katılım, toplumsal ve siyasal alanın genişlemesi, göçle gelen yeni kitlelerin önce büyük kent çevrelerinde sonra merkezlerinde yer alması bu dönüşüm ve destek ilişkisinin belkemiğini oluşturuyordu.
Aradan geçen sürede bu yapının, yukarıda saptadığım nedenlerle, yani 25-15 yıllık
iki iktidar katmanı içinde dönüşmediğini
söylemek her türlü gerçeğin inkarı olur. Ama nereye ve nasıl dönüşüyor, işte onu iyi irdelemek gerekir. 'Hayır' diyen 'büyük kentler'
konusuna bu açıdan bakılmalıdır.
***
Türkiye hükümet sistemi
halk eliyle değiştirildi. Marjinal bir oyla sağlandı bu değişim.
Haddinden fazla önemli, üstünde daha çok durulması gereken bir sistem değişikliğidir bu. Onun bu sosyolojik gerçeklerle
bütünleşmesi 2019 güzergahını
belirleyecektir.
Hatta Türkiye'nin siyasal ortamı
da bu bileşenlerle oluşacaktır.
Türkiye bugün değil, epey bir zamandır üç cepheye
ayrılmış durumda. Kürtlerin
kendilerine
özgü durumları bir yana alınırsa, muhafazakar kesim
bu cephe içinde kendisini
konsolide ediyor. Ak Parti-MHP
koalisyonu
bu bakımdan önemlidir.
Netice olarak 2002 sonrasında
önümüze gelen üç parçalı Türkiye
'nin yeni sistemdeki siyasal reflekslerinin
ne olacağı, onların nasıl biçimleneceği önümüzdeki dönemin, 2019'a giden yolun
, en ciddi sorusudur. Siyasal tolerans ve diyalog
mu yoksa kutuplaşma
, kanatların birbirinden kesinlikle ayrılması
mı bundan sonra hakim durum olacaktır, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi bu planda nasıl bir rol oynayacaktır, oynayabilir sorularını bu referandum cevaplamıştır
ama kapalı biçimde cevaplamıştır.
Cuma günü onları ele alayım.