Rus tarihinde hiçbir abartı olmadan kader denebilecek anlar var. Ülkemizin ve halkının varlığı sorunu çözülürken, devletin kalkınmasına dair bir başka vektör de onlarca, hatta yüzyıllarca belirlendi. Kural olarak, her işgalcinin bugün bildiği en önemli savaşlarla, yabancı istilaların yansımasıyla ilişkilidir - Kulikovo Savaşı, Borodino, Moskova'nın savunması, Stalingrad Savaşı.
Ülkemiz tarihindeki bu tür olaylardan biri, şüphesiz, 2 Ağustos 1572'de Rus birlikleri ve birleşik Tatar-Türk ordusunun buluştuğu Molodi savaşı. Önemli sayısal üstünlüğe rağmen, Devlet Giray komutasındaki ordu tamamen yenildi ve dağıldı. Birçok tarihçi Molodah Savaşı'nı Moskova ve Kırım Hanlığı'nın çatışmasında bir dönüm noktası olarak görüyor ...
Paradoksu: Her ne kadar büyük öneme sahip olsa da, bugün Molodya savaşı sokaktaki Rus adam tarafından neredeyse bilinmemektedir. Elbette, tarihçiler ve yerel tarihçiler Molodinsky savaşından haberdardırlar, ancak okulun ders kitaplarında başlangıç tarihini bulamayacaksınız, enstitünün programında bundan bile söz edilmiyor. Bu savaş, reklamcıların, yazarların ve film yapımcılarının dikkatinden mahrum. Ve bu bakımdan, Gençlerin savaşı tarihimizde gerçekten unutulmuş bir savaş.
Bugün Molodi, Moskova'nın Çehov semtinde bulunan ve yüzlerce nüfusa sahip küçük bir köydür. 2009'dan bu yana, burada bir reenactors festivali düzenlendi, unutulmaz savaşın yıldönümü ile aynı zamana denk geldi ve 2018'de bölgesel Duma, Gençlere "askeri cesaretin yerinin" onursal unvanını verdi.
Savaşın kendisiyle ilgili anlatıya geçmeden önce, önkoşulları ve Muskovit devletinin 16. yüzyılın ortasında olduğu jeopolitik durum hakkında birkaç söz söylemek istiyorum, çünkü bu olmadan bizim hikayemiz eksik kalacaktır.
XVI. Yüzyıl - Rus İmparatorluğunun doğuşu
16. yüzyıl ülkemiz tarihinin en önemli dönemidir. Ivan III döneminde, tek bir Rus devletinin kurulması tamamlandı, Ryazan Prensliği'nin bir parçası olan Tver, Novgorod, Vyatka Prensliği ve diğer bölgelere ilhak edildi. Muskovit devlet nihayet Kuzey-Batı Rusya topraklarının sınırlarının ötesine geçti. Büyük Orda nihayet ezildi ve Moskova ilk kez Avrasya iddialarını ilan ederek ilk kez kendi varisi ilan etti.
İvan III'ün mirasçıları, merkezi hükümeti daha da güçlendirmek ve çevresindeki toprakları toplamak politikasına devam etti. Son sorudaki özel başarı, daha çok Korkunç İvan gibi tanıdığımız Ivan IV tarafından gerçekleştirildi. Saltanatının dönemi, tarihçilerin dört yüzyıldan fazla bir süre sonra bile tartışmaya devam ettiği fırtınalı ve tartışmalı bir zamandır. Üstelik, Korkunç İvan'ın figürü en kutupsal değerlendirmelere neden oluyor ... Ancak bu doğrudan hikayemizin konusu ile ilgili değil.
Korkunç İvan, geniş ve verimli bir ordu kurmayı başardığı için başarılı bir askeri reform gerçekleştirdi. Bu birçok yönden Moskova Devleti'nin sınırlarını önemli ölçüde genişletmesine izin verdi. Buna Astrakhan ve Kazan Hanlıkları, Don, Nogai Horde, Başkurdistan ve Batı Sibirya toprakları eklenmiştir. İvan IV'ün saltanatının sonunda, Muskovit devletinin toprakları iki katına çıktı ve Avrupa'nın geri kalanından daha büyük hale geldi.
Gücüne inanan Ivan IV, Muscovy'nin Baltık Denizi'ne serbest erişimini garanti altına alacak bir zafer olan Livonian Savaşı'nı başlattı. Bu, "bir pencereden Avrupa'ya açılan" Rus girişimi oldu. Ne yazık ki, başarı ile taçlandırılmadı. Mücadele değişen başarı ile devam etti ve 25 yıl boyunca sürdü. Rus devletini tükettiler ve gerilemelerine yol açtılar ve bir başka güç de avantaj elde edemedi - parçalanmış olan Altınordun'un en batı parçası olan Osmanlı İmparatorluğu ve Kırım Hanlığı.
Yüzyıllar boyunca, Kırım Tatarları Rus toprakları için ana tehditlerden biri olmuştur. Düzenli baskınları sonucunda tüm alanlar harap oldu, on binlerce insan köleliğe düştü. Açıklanan olayların zamanında, Rus topraklarının düzenli olarak yağmalanması ve köle ticareti Kırım Hanlığı ekonomisinin temeli haline geldi.
Osmanlı İmparatorluğu, XVI. Yüzyılın ortalarında, İran'dan Cezayir'e ve Kızıldeniz'den Balkanlara kadar üç kıtada uzanan gücünün doruğuna ulaştı. Haklı olarak zamanın en büyük askeri gücü olarak kabul edildi. Astrakhan ve Kazan Hanlıkları, Parlak Limanların çıkarlarının yörüngesine girdiler ve kayıpları İstanbul'a hiç uymuyordu. Dahası, bu toprakların fethi, Muskovit devletinin güney ve doğuya yayılması için yeni yollar açtı. Birçok Kafkas hükümdarı ve prens, Türklerin daha az sevdiği Rus çarının himayesini aramaya başladı. Moskova'nın daha da güçlendirilmesi Kırım Hanlığı için zaten acil bir tehdit oluşturabilir. Bu nedenle, Osmanlı İmparatorluğunun, Moskova'nın zayıflamasından yararlanmaya ve Kazan ve Astrakhan kampanyalarında ele geçirilen toprakları Çar İvan'dan almaya karar vermesi şaşırtıcı değildir. Türkler, Volga bölgesini geri almak ve Rusya'nın güney-doğusundaki "Türk" halkasını restore etmek istedi.
O zamanlar, Rus askeri kuvvetlerinin büyük ve daha iyi bir kısmı “batı cephesi” ndeydi, bu yüzden Moskova hemen bir dezavantajda buldu. Kabaca konuşursak, Rusya iki cephede klasik savaşı başlattı. Lublin Birliği'nin imzalanmasından sonra, Polonyalılar aynı zamanda Rus Çarı'nın konumunu neredeyse umutsuz kılan rakiplerinin saflarına katıldılar. Moskova Devleti içindeki durum da oldukça karmaşıktı. Oprichnina, Rus topraklarını bazen herhangi bir bozkırdan daha temiz bir şekilde mahvetti; buna, bir salgın salgını ve kıtlığa neden olan birkaç yıl boyunca mahsul yetmezliği eklenebilir.
1569'da, Türk birlikleri, Tatarlar ve Nogais ile birlikte, Astrakhan'ı almaya çalıştılar, ancak bu konuda başarılı olamadılar ve büyük kayıplarla geri çekilmek zorunda kaldılar. Tarihçiler bu kampanyaya, XIX yüzyılın başına kadar sürecek olan bir dizi Rus-Türk savaşının ilki diyor.
1571’de Kırım Han’ın kampanyası ve Moskova’nın yakılması
1571 baharında, Kırım Hanı Devlet Girey, 40 bin askerden oluşan güçlü bir ordu topladı ve İstanbul'un desteğiyle Rus topraklarına baskın düzenledi. Dirençli bir şekilde karşılaşmayan Tatarlar, Moskova'ya ulaştı ve tamamen yaktı - sadece Kremlin taşı ve Çin Mahallesi bozulmadan kaldı. Aynı anda kaç kişi öldü - bilinmiyor, rakamlar 70 ila 120 bin kişi. Moskova'ya ek olarak, bozkır 36 şehir daha yağmalayıp yaktı, burada kayıpların sayısı da onbinlerce oldu. 60 bin kişi daha kölelik aldı ... Tatarların Moskova'ya yaklaşımını öğrenen Korkunç İvan, şehirden kaçtı.
Durum o kadar zordu ki, Çar İvan'ın kendisi de Astrakhan'ı geri getireceğine söz vererek barış istedi. Devlet Giray, Kazan'ı iade etmek ve aynı zamanda ona büyük bir fidye ödemek istedi. Daha sonra Tatarlar, Muscovite devletini kesin olarak bitirmeye ve bütün topraklarını kendileri için almaya karar vererek müzakereleri tamamen bıraktılar.
Tatarların görüşüne göre nihayet “Moskova sorununu” çözmek olan 1572 için bir baskın daha planlandı. Bu amaçlar için, o zaman büyük bir ordu toplandı - yaklaşık 80 bin atlı Krymchaks ve Nogais, ayrıca 30 bin Türk piyade ve 7 bin seçilmiş Türk yeniçeri. Bazı kaynaklar genel olarak 140-160 bin Tatar-Türk birliğine karşılık gelir, ancak bu muhtemelen abartıdır. Öyle ya da böyle, ancak Devlet Giray, “Moskova'ya krallığa gideceğini” Mart yürüyüşünden önce defalarca dile getirdi - kendi zaferinden çok emindi.
Muhtemelen, Moskova toprakları üzerindeki Horde boyunduruğunun sona ermesinden bu yana ilk kez tekrar yabancı hakimiyet altına girme tehdidinde bulundu. Ve o çok gerçekti ...
Ruslar neydi?
Moskova yakınlarındaki Rus kuvvetlerinin sayısı işgalcilere göre daha azdı. Kraliyet birliklerinin çoğu Baltık ülkelerindeydi ya da devletin batı sınırlarını savundu. Prens Vorotynsky'nin düşmanın kütlesini yansıtması gerekiyordu, onu başkomutan olarak atayan kralıydı. Komutasına göre, 20 bin savaşçı vardı; bunlara daha sonra Alman paralı askerlerinin (yaklaşık 7 bin asker) çıkarılması, Don Kazakları ve Albay Çerkaşenin önderliğinde bin Zaporizhzhya Kazakları ("Kanev Çerkası") katıldı. Korkunç İvan, 1571'de olduğu gibi, düşmana Moskova'ya yaklaşırken hazineyi alarak Novgorod'a kaçtı.
Mihail İvanoviç Vorotynsky, hayatının neredeyse tamamını savaşlarda ve kampanyalarda geçiren deneyimli bir askeri liderdi. Komutasındaki alayın düşman saldırısını püskürttüğü ve ardından şehir duvarının bir bölümünü işgal edip birkaç gün tuttuğu Kazan kampanyasının bir kahramanıydı. Çar'ın Near Duma'nın bir üyesiydi, ama sonra isteksizliğe düştü - ihanetten şüphelenildi, ancak başını kurtardı ve sadece bir referansla gitti. Kritik bir durumda, Korkunç İvan, onu hatırladı ve Moskova yakınlarındaki mevcut tüm güçleri yönetmesi için ona güvendi. Oprichny prensi Vorotynsky'den daha genç bir buçuk yıl genç olan Dmitry Khvorostinin, prense yardımcı oldu. Khvorostinin, kendisi için kralın not aldığı Polotsk'i yakaladığını gösterdi.
Savunucuları küçük sayılarını bir şekilde telafi etmek için bir yürüyüş kenti inşa ettiler - ahşap kalkanlarla birbirine bağlı arabalardan oluşan belirli bir tahkimat yapısı. Bu tür bir saha takviyesi özellikle Kazaklar tarafından sevildi, yürüyüş şehri piyadeleri süvari saldırılarına karşı güvenilir bir şekilde korumalarını sağladı. Kışın bu tahkimat kızaklardan yapılmış olabilir.
Prens Vorotynsky'nin biriminin boyutunu bir dövüşçünün kesinliği ile belirlememize izin veren belgeler var. 20034 kişiydi. Ayrıca Kazakların çıkarılması (3-5 bin asker). Ayrıca Rus birliklerinin gıcırtılı ve topçu olduklarını da ekleyebilir ve sonrasında savaş sırasında bu çok önemli bir rol oynadı.
Geri çekilecek yer yok - Moskova'nın arkasında!
Tarihçiler, doğrudan Moskova'ya giden Tatar müfrezesinin sayısını tartışıyorlar. 40 ve 60 bin savaşçı olarak adlandırılan numaralar. Bununla birlikte, her durumda, düşmanın Rus askerleri üzerinde en az iki kat üstünlüğü vardı.
Khvorostinin'in ayrılması, Molodi köyüne yaklaşırken Tatar'ın ayrılmasının arka tarafına saldırdı. Hesaplama, Tatarların arka tarafta düşmanın oldukça büyük bir kopmasıyla şehir fırtınasına gitmeyecekleriydi. Böylece ortaya çıktı. Savunucunun yenilgisini öğrenen Devlet Girey orduyu konuşlandırdı ve Khvorostinin'in peşinde koşmaya başladı. Bu arada, Rus birliklerinin ana dekolmanı yürüyüş kentinde, nehrin aktığı önündeki bir tepenin üzerinde, çok uygun bir yerde bulunur.
Khvorostinin zulmünden esinlenilen Tatarlar, doğrudan kayba uğradılar ve yürüyüş kentinin savunucularının kazıklarına çarptılar ve bunun sonucunda da önemli kayıplar yaşadılar. Öldürülenler arasında Kırım Hanının en iyi generallerinden Tereberdey-Murza da vardı.
Ertesi gün, 31 Temmuz, Tatarlar, Rusların güçlenmesine ilk büyük saldırı başlattı. Ancak, başarılı olamadı. Ve saldırganlar yine ağır kayıplar verdi. Han'ın milletvekili Divey-Murza yakalandı.
1 Ağustos'ta, sakin bir şekilde geçti, ancak kuşatılanların durumu hızla kötüleşti: çok sayıda yaralı vardı, yeterli su ve yiyecek yoktu - atlar kıpırdamak zorunda kaldılar.
Ertesi gün, saldırganlar özellikle şiddet içeren başka bir saldırıya uğradılar. Bu savaş sırasında, yürüyüş şehri ile nehir arasındaki tüm okçular öldürüldü. Ancak, bu sefer Tatarlar tahkimatı ele geçiremediler. Bir sonraki saldırıda, Tatarlar ve Türkler yaya olarak yürüdüler, yürüyüş kentinin duvarlarının üstesinden gelmeyi umdular, ama bu saldırı püskürtüldü ve saldırganlar için ağır kayıplar oldu. Saldırılar 2 Ağustos akşamına kadar devam etti ve düşman Vorotynsky'yi zayıflattığında, büyük bir alayla, sessizce tahkimattan çıktı ve Tatarlara arkadan çarptı. Aynı zamanda, yürüyen şehrin kalan savunucuları bir sıralama yaptı. Düşman çifte darbeye dayanamadı ve kaçtı.
Tatar-Türk birliklerinin kayıpları muazzamdı. Han'ın askeri liderlerinin neredeyse tamamı öldürüldü veya yakalandı, Devlet Girey kaçmayı başardı. Moskova askerleri düşmanı takip etti, özellikle Oka Nehri'ni geçerken birçok Krymchak öldürüldü veya boğuldu. Kırım'a en fazla 15 bin asker geri döndü.
Genç Muharebesi Sonuçları
Molodya'daki savaşın sonuçları neydi, neden modern araştırmacılar bu savaşı Kulikovskaya ve Borodino ile aynı seviyeye getirdiler? İşte ana olanlar:
- İşgalcilerin başkente yaklaşma konusundaki yenilgileri muhtemelen Moskova'yı 1571'deki yıkımın tekrarlanmasından kurtardı. Onlarca, hatta yüz binlerce Rus, ölümden ve esaretten kurtarıldı;
- Molodya'nın neredeyse yirmi yıl boyunca yenilgiye uğraması, Krymchak'ların Muscovy'lere baskınlar düzenleme arzusunu yeniden canlandırdı. Kırım Hanlığı bir sonraki kampanyayı Moskova'ya ancak 1591'de düzenleyebildi. Gerçek şu ki, Kırım yarımadasının erkek nüfusunun çoğunluğu, çoğu Molody'den kesilen büyük baskınlarda yer aldı;
- Livonian Savaşı, Oprichnina, kıtlık ve salgın hastalıklarla zayıflamış olan Rus devleti, "yaraları yalamak" için on yıllarca sürdü;
- Molodya’daki zafer Moskova’nın Kazan ve Astrakhan krallığını elinde tutmasına izin verdi ve Osmanlı İmparatorluğu onları iade etme planlarını bırakmak zorunda kaldı. Kısacası, Molodya savaşı, Volga bölgesine yönelik Osmanlı iddialarına son verdi. Bundan dolayı, önümüzdeki yüzyıllarda Ruslar güney ve doğuya doğru genişlemeye devam edecek ("güneşe rastlar") ve Pasifik kıyılarına gelecekler;
- Savaştan sonra, devletin Don ve Desna üzerindeki sınırları birkaç yüz kilometre daha güneye taşındı;
- Molodi'deki zafer, Avrupa modeline dayanan bir ordunun avantajlarını gösterdi;
- Bununla birlikte, Genç'teki zaferin asıl sonucu, elbette, Moskova egemenliği ve tam uluslararası öznelliğin korunmasıdır. Yenilgi durumunda, Moskova bir şekilde veya başka bir şekilde Kırım Hanlığı'nın bir parçası olacak ve uzun bir süre Osmanlı İmparatorluğu'nun yörüngesine girecekti. Bu durumda, bütün kıtanın tarihi tamamen farklı bir yol izlerdi. 1572 yazında, Oka ve Rozhaika kıyılarında, Rus devletinin varlığının sorusunun çözüldüğünü söylemek abartı olmazdı.
Şanlı "Victoria" nın ana yaratıcısının, Genç Prens Vorotynsky ile kaderi üzücü. Kısa süre sonra, tekrar utanç duymaya başladı, ihanetle suçlandı ve kişisel olarak Çar İvan tarafından işkence gördüğü "bodrum katına çıktı". Voyvoda sorgulamalardan kurtuldu ve sürgüne gönderildi, ancak yol boyunca onun yaralarından öldü.
Molodya savaşına ilgi sadece 20. yüzyılın sonunda canlanmaya başladı, aynı zamanda bu konuda ilk ciddi araştırma ortaya çıktı. Bu kesinlikle gerçek tarihsel olayın neden ulusal kitle kültürüne yeterince yansımamış olması şaşırtıcı.