Barsak kanseri erken uyarı belirtisi vermeden başlayabilir. Kanser vücudun başka yerlerine yayılmadan önce barsak duvarının içinde yıllarca büyüyebilir.
Bu büyümelerden çoğu zaman az miktarda kan sızar ve başka bir belirti henüz fark edilmemişken dışkıyla atılır. Bu kan miktarı çok az olduğundan dolayı gözle görülmez ve dolayısıyla Gaitada Gizli Kan (veya Dışkıda gizli kan) olarak adlandırılır. İngilizcesi, Fecal occult blood test.
Gaitada Gizli Kan (GGK) testi dışkıdaki bu az miktar kanı tespit edebilir. Bu test sadece dışkıda kan olup olmadığını tespit eder, kendi başına bağırsak kanserini tespit etmez.
Testin sonucunun pozitif çıkması laboratuvara gönderdiğiniz örneklerde kan bulunmuş olduğunu gösterir. Yaklaşık her 13 kişiden birinin sonucu pozitiftir.
Kanın tespit edilmesi, kanser dışındaki başka durumlarda da görülebilir. Örneğin, polip, hemoroid (basur) ya da bağırsak enflamasyonunda da dışkıda kan bulunabilir. Her durumda, bu kanamanın nedeninin araştırılması gerekir.
Pozitif Test
Gaitada Gizli Kan aşağıdaki durumlarda Pozitif çıkabilir:
- Kolon Kanseri. Erken veya ileri evre kalın bağırsak kanserlerinde
- Gis Kanaması. Gastrointestinal sistemin diğer bölümlerinden olan kanamalarda (Damar çatlaması, hemanjiom)
- Kolit
- Divertikül
- Polip
- İnflamatuar barsak hastalıkları (İBH, Crohn hastalığı, Ülseratif Kolit)
- Yutulan kanlar sonrası (burun ve diş eti kanamaları gibi)
- Hemoroidler
- bazı ilaçlar (demir içeren)
Gaitada gizli kan testi elli yaş üstü kişilerde, anemisi (kansızlık) olanlarda her yıl tarama amaçlı olarak yapılmalıdır.
Dışkıda gizli kan aranması bağırsakta bulunan tümörden kaynaklanan gözle görülemeyecek miktardaki kanamanın ve dolayısıyla tümörün tespit edilmesi amacıyla uygulanır.
GGK aranması amacıyla değişik testler kullanılmakla birlikte bu testlerin kalın bağırsaktan kaynaklanan kanamaların saptanmasındaki duyarlılıkları birbirine yakındır.
Daha önceleri Guaiac, Benzidin vb. gibi testler uygulanırdı. Bu testlerden bir hafta önce diyet uygulanması gerekirdi.
Günümüzde insan hemoglobinine duyarlı daha spesifik ve hassas immunhistokimyasal yöntemlerde testler kullanılıyor.
Bu testlerin öncesinde diyet uygulanmasına gerek yoktur ve yanlış pozitiflik olasılığı çok düşüktür.
Bu yöntemlerle dışkıda 0.5 – 1 ml’ye kadar olan kanamalar fark edilebilmektedir. GGK’sı pozitif bulunan vakaların %5 – 15′inde kolon kanseri, %20 – 40′ında da 2’cm den büyük polip saptanmaktadır. 1 cm’den küçük kolon polipleri genellikle kanamadıkları için bu çaptaki poliplerin saptanmasında testin duyarlılığı düşüktür.
GGK testinin üst üste 3 kez yapılan dışkılamadan alınan üç örnekte bakılarak tekrarlanması tavsiye edilmektedir.
Yılda bir kez GGK bakılması ve pozitif bulunan vakalarda kolonoskopi yapılmasının kalın barsak kanserinden ölümleri sırasıyla %20 ve %35 oranında azalttığı görülmüştür.
Periyodik olarak yılda iki kez GGK aranması ve 5 yılda bir fleksible sigmoidoskopi veya kolonoskopi yapılmasıyla bu oran %60’a kadar yükselebilmektedir.
Tarama testlerinin ne zaman sonlandırılması gerektiği konusu tartışmalıdır. Araştırmalara göre aşağıdaki durumlarda testlerin artık yapılmaması uygun bir yaklaşım gibi görünmektedir:
- 80 yaş üzerindeki kişiler
- Yaşam beklentisini azaltan ilave hastalıkları olan kişiler (Terminal dönem kanser hastaları, bitkisel hayattaki hastalar, vb.)
Damlaya damlaya göl olur
Sebebi ne olursa olsun dışkıda gizli kanaması olan kişilerde vücuttaki kan depolarının azalması ve tükenmesine neden olabilir. Dolayısıyla bu kişilerde sağlıklı görünseler dahi aşağıdaki belirtiler görülebilir:
- Halsizlik
- Uyuklama hali
- Merdiven çıkma, yokuş çıkma gibi egzersizler ile nefes nefese kalma
- Kansızlık veya demir eksikliği bulunması: kadınlarda % 10-15 ve erkeklerde ise % 4-5 oranında belirlenir.
Gaitada Gizli Kan (GGK) testi Nasıl Yapılır?
İki, üç gün et yemeyen hastanın dışkısı temiz bir kapta toplanır. Dışkının idrarla karışmamasına dikkat edilmelidir. Temiz bir örnek kabı kaşığı ile bir miktar dışkı, örnek kabına aktarılır; böylece dışkının laboratuvara uygun koşullarda gelmesi sağlanır.
- Adet dönemindeki kadınlarda ya da kanamalı hemoroidleri olanlarda dışkı alınmamalıdır.
- GGK testi yılda 3 kez yapılır
- RT (Rektal Tuşe = parmakla) ile alınmaz!
- Diyet gereklidir