Kimya‘nın temel konularından biri olan çözünme olayı; iki maddenin birbiri içinde iyonlarına ve moleküllerine ayrılmasıyla gerçekleşir. Bu olayı anlayabilmek için çözünürlük, çözücü, çözünen ve çözünme gibi kimyasal terimlerin anlamları nedir bilmekte fayda vardır. Ayrıca çözünme nedir anlamak için ona etki eden faktörleri de bilmemiz gerekebilir.Çözünürlüğe etki eden faktörler nelerdir, çözelti türleri ve özellikleri nelerdir, çözünme ve çökelme tepkimeleri nasıl gerçekleşir, örnek soru çözümü ve kısa konu anlatımını haberimizde bulacaksınız.
Çözünme Olayı Nasıl Olur?
Çözücü ve çözünen maddelerin birbiri içerisinde iyonlarına veya moleküllerine kadar ayrılmasına çözünme denir.
Çözünme olayında;
• Çözücü ve çözünen maddeleri oluşturan tanecikler yani moleküller veya iyonlar çözünme olayı gerçekleşmeden önce birbirlerine çok yakındır.
• Çözücü maddelerin tanecikleri ile çözünen maddelerin tanecikleri yani molekülleri veya iyonları etkileşir.
• Çözünme olayında, çözücü ve çözünen maddenin tanecikleri yani molekülleri veya iyonları arasında elektron alış verişi veya ortaklaşması gerçekleşmediği için çözücü ve çözünen madde sadece fiziksel değişime uğrar, kimyasal değişime uğramaz ve maddelerin kimliklerinde değişme meydana gelmez.
• Çözünme sonrasında, çözücü ve çözünen tanecikleri birbirlerinin etrafını sardığı için çözücü ve çözünen tanecikleri çözeltinin her tarafında eşit miktarda bulunur.
• Çözücü madde tanecikleri, çözünen madde taneciklerinin etrafını sardığı için çözücü maddenin tanecikleri de birbirinden ayrılır.
• Çözünen madde moleküler yapılı ise, çözücü maddenin molekülleri, çözünen maddenin moleküllerinin arasına girerek çözünen maddenin moleküllerinin etrafını sarar ve çözünen maddenin moleküllerine kadar ayrılmasını sağlar. Ayrılan moleküller çözücünün her tarafına eşit oranda dağılır.
Çözelti Nedir?
Çözünmeden elde edilen karışıma ise çözelti denir. Veya başka bir şekilde söylersek birden fazla kimyasal maddenin rastgele bir oranda bir araya gelerek oluşturdukları homojen karışıma Çözelti denir.
Çözünme Nedir?
Bir maddenin başka bir madde içinde gözle görülemeyecek kadar küçük tanecikler halinde dağılarak, homojen karışım oluşturması olayına çözünme denir.
Çözelti Nedir?Çözünmeden elde edilen karışıma ise çözelti denir. Veya başka bir şekilde söylersek birden fazla kimyasal maddenin rastgele bir oranda bir araya
gelerek oluşturdukları homojen karışıma Çözelti denir.
Çözücü Nedir?
Bir çözeltiyi oluşturan maddelerden çok olanına çözücü denir. Bilinen en iyi çözücü sudur. Katı, sıvı ve gaz maddelerin çoğunluğu suda çözünürler.
Çözünen Nedir?
Bir çözeltiyi oluşturan maddelerden az olanına çözünen denir.
Doğada birçok çözücü ve çözünen madde vardır.
Çözelti Türleri Nelerdir?
1 – Elektrik akımını iletmelerine göre çözeltiler
2 – Çözünen madde miktarına göre çözeltiler
3 – Çözücünün fiziksel haline göre (katı, sıvı, gaz durumuna göre) çözeltiler
Çözeltilerin Özellikleri Nelerdir?
Erime
Katı bir maddenin ısı enerjisi alarak sıvı hale geçmesi olayına Erime denir.
Donma
Sıvı bir maddenin ısı enerjisi vererek katı hale dönüşmesi olayına donma denir.
Buharlaşma
Sıvı maddelerin çevreden aldığı ısı sonucunda, sıvıyı oluşturan taneciklerin kinetik enerjilerinin artmasıyla hal değiştirmesine Buharlaşma denir.
Yoğunlaşma
Bir maddenin gaz halden sıvı hale geçmesine yoğunlaşma denir.
Çözünürlüğe Etki Eden Faktörler Nelerdir?
1. Çözünenin cinsi : Aynı şartlarda bir çözücüde farklı maddeler çözünürse, çözünürlük
değerleri farklı olur. Örneğin aynı sıcaklıkta saf suda yemek tuzu ve şeker
çözünürse, çözünürlük değerleri farklı olur.
2. Çözücünün Cinsi : Bir madde aynı şartlarda farklı çözücülerde çözünürse, çözünürlük
değerleri farklı olur. Örneğin NaCl tuzu saf su ve alkolde çözünürse, çözünürlük
değerleri farklı olur.
3. Basınç : Katıların ve sıvıların çözünürlüğü basınca bağlı değildir.
Çözücü – Çözünen bileşenleri ; katı – katı, sıvı – katı, sıvı – sıvı olan çözeltilerin
Çözünürlüğüne basıncın etkisi yoktur.
Yalnızca gazların çözünürlüğü ( bir sıvı veya gaz içindeki çözünürlüğü ) basınca bağlıdır.
4. Sıcaklık : Bazı maddeler çözünürken ısı alır, bazıları ise ısı verir.
Suda çözünürken ısı alan maddelerin çözünürlüğü, sıcaklıkla doğru orantılıdır.
Katıların büyük çoğunluğu bu özelliğe sahiptir.
Suda çözünürken ısı veren maddelerin çözünürlüğü, sıcaklıkla ters orantılıdır.
Gazlar ile bazı katıların çözünürlüğü sıcaklık arttıkça azalır.
5. Ortak iyon Etkisi : Çözücü ve çözünen madde ortak bir iyona sahipseler çözünürlük azalır. Örneğin NaCl tuzu suda çok çözünürken, KCl çözeltisinde az çözünür.
Çünkü çözücü ve çözünen ortak Cl– iyonuna sahiptir. Bu ortak iyon da çözünürlüğü azaltır.
ÇÖZÜNÜRLÜK HIZINA VE ÇÖZÜNME SÜRESİNE ETKİ EDEN FAKTÖRLER
- Karıştırma çalkalama vb. çözünmeyi hızlandırır, çözünme süresini azaltır.
- Katı maddeyi toz haline getirmek çözünen maddenin parça büyüklüğünü küçültmek; çözünmeyi hızlandırır, çözünme süresini azaltır.
- Çözücü miktarını arttırmak veya daha az miktarda çözünen madde kullanmak çözünürlük hızını arttırır ve çözünme süresini azaltır.
- Çözünürlük hızına etki eden faktörler çözünürlüğü etkilemez.