Osmanlı Devletinin Parçalanma Dönemi Osmanlı Devleti, Dağılma Devri'nde yoğun olarak Avrupalı devletlerle mücadele etmiştir. Rusya, İngiltere ve Fransa'ya karşı denge politikası uygulayan Osmanlı, bu sayede ömrünü uzatmıştır. DAĞILMA DÖNEMİ SİYASİ İLİŞKİLER 1. 18061812 OSMANLI RUS VE 1807 OSMANLI İNGİLİZ SAVAŞI Nedenleri a. Rusya'nın Balkanlar'da Osmanlılar aleyhine propaganda yapması, Mora ve Ege adalarındaki Rumları kışkırtması. b. Osmanlı'nın Fransa'nın isteği ile Rus taraftarı olan Eflak ve Boğdan Beylerini görevden alması. c. İngilterenin bu olayda Rusya'yı desteklemesi. d. Rusya'nın Yedi Ada üzerindeki işgalini sürdürmek istemesi. Rusya, Osmanlı topraklarını işgale başlarken, Osmanlı-Fransız yakınlaşmasını çıkarlarına aykırı bulan İngiltere, Osmanlıdan bir takım isteklerde bulunmuş, bunların reddedilmesi üzerine Rusya'nın safında savaşa girmiştir. Savaş sırasında Fransa ikiyüzlü siyaset izlemiş, Osmanlılar aleyhine Ruslarla Tilsit ve Erfurt görüşmesini yapmıştır. Bu durum Osmanlı Devleti ile İngiltereyi birbirine yaklaştırmış, iki devlet arasında Kale-i Sultaniye Antlaşması imzalanmıştır. Buna göre Boğazların barış zamanı savaş gemilerine kapalı tutulması kabul edilmiştir. Sonuçlar a. Ruslarla yapılan savaşı Osmanlı Devleti kaybetti, iki devlet arasında 1812'de Bükreş Antlaşması imzalandı. Buna göre; Besarabya Rusya'ya verildi. Eflak ve Boğdan Osmanlılara bırakıldı. Sırbistan'a bazı imtiyazlar verildi. Not: İlk kez bir azınlık milleti Osmanlı Devleti'nden ayrıcalık elde etmiştir. 2. OSMANLI DEVLETİNDE MİLLİYETÇİLİK HAREKETLERİ A. SIRP İSYANI Nedenleri a. Rusya ve Avusturya'nın kışkırtmaları. b. Osmanlı Avusturya savaşlarında Sırp topraklarının savaş alanı olması. c. Yeniçerilerin halka iyi davranmamaları. d. Ekonominin bozulmasıyla birlikte konan ağır vergiler. e. Fransız ihtilali'nin milliyetçilik fikirleri Sonuçları a) ilk isyan 1804'te Kara Yorgi tarafından başlatıldı. 1812 Bükreş Antlaşması'yla bazı ayrıcalıklar verilerek bastırıldı. b) ikinci isyan Miloş Obronoviç tarafından başlatıldı. Miloş Sırp prensi kabul edildi. c) 1829 Edirne Antlaşması'yla Sırbistan özerk devlet haline geldi. d) 1878 Berlin Antlaşması'yla Sırbistan'a bağımsızlık verildi. B. YUNAN İSYANI Nedenleri: a) Fransız ihtilali'nin etkisi, Rusya'nın kışkırtmaları b) Etnik-i Eterya'nın çalışmaları (Kuruluş:1814) c) Batı'da Yunan kültürüne duyulan hayranlıktan dolayı Yunanlıların desteklenmesi. Gelişmeler: Rumları baskı altında tutan Yanya Valisi Tepedenli - Ali Paşa'nın görevinden alınmasıyla Yunan isyanı başladı. a) İlk ayaklanma 1820'de Eflâkta başlatıldı. Ancak bölge halkının desteklememesi yüzünden başarıya ulaşamadı. b) ikinci isyan hareketi 1821'de Mora'da başladı. II. Mahmut, isyan bastırılamayınca Mısır valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa'dan yardım istedi. c) Kavalalı Mehmet Ali Paşa, bazı isteklerinin kabul edilmesi üzerine isyan bastırıldı. (Mora ve Girit valilikleri Mısır'a verilecektir.) d) Mehmet Ali Paşa'nın Mora'da başarıya ulaşması Avrupa devletlerini endişelendirdi. e) Mora ve Girit'in askeri açıdan güçlü M. Ali Paşa'nın eline geçmesini istemeyen İngiltere, Fransa ve Rusya Yunanistan'a bağımsızlık verilmesi için aralarında anlaştılar. f) Avusturya milliyetçilik düşüncesinin yayılmasını istemediği için İngiltere, Fransa ve Rusya arasındaki ittifaka katılmadı. g) Bölgede zayıf bir Yunan devletini tercih eden Avrupalı devletler, Osmanlı Devleti'ni Yunanistan'ın bağımsızlığını tanımaya mecbur etmek amacıyla Navarin'de Osmanlı ve Mısır donanmasını yaktılar. (1827) h) Osmanlı Devleti donanmasının yakılmasından sorumlu üç devletten tazminat isteyince Osmanlı-Rus savaşı (18281829) başladı. Rusya bu savaşta ilk defa Doğu'da Erzurum'a Batı'da Edirne'ye kadar ilerledi. Osmanlı Savaşı kaybetti. 1829'da Edirne Antlaşması imzalandı. Buna göre; Yunanistan'a bağımsızlık verildi, (ilk bağımsız olar azınlık) Sırbistan'a özerklik, Eflak ve Boğdan'a ayrıcalık tanındı. Rus ticaret gemileri Boğazlardan geçebilecekti Sonuçlar: Milliyetçilik hareketleri ilk kez bağımsızlıkla sonuçlandı. Mora'nın elden çıkması, Mehmet Ali Paşa'nın başka isteklerde bulunmasına bu da Mısır meselesinin ortaya çıkmasına neden oldu. Fransa bu durumdan yararlanarak Cezayir'i işgal etti. (1830) Not: Osmanlı Devleti bu olayla ilk kez kendi kuvvetleriyle ne azınlıklara ne de Rusya'ya karşı başarılı olamayacağını gördü. 3. MISIR VE BOĞAZLAR SORUNU Kavalalı Mehmet Ali Paşa isyanı Sebepleri: Mehmet Ali Paşa'nın, Rus savaşında Osmanlı Devleti'ne yardım göndermemesi ve Mora valiliği yerine Suriye valiliğini istemesi II. Mahmut'un bu isteği kabul etmemesi. Olayın Gelişimi a) Oğlu İbrahim Paşa komutasında ilerleyen Mısır ordusu Suriye'yi işgal etti. Torosları geçerek Adana ve Konya civarında Osmanlı ordularını yenilgiye uğrattı. b) Osmanlı, bunun üzerine Fransa ve İngiltereden yardım istedi, fakat istediği yardımı alamadı. Fransa M. Ali Paşa'dan yana tavır almış, İngiltere ise bu olayı fazla önemsememiştir. c) Bunun üzerine II. Mahmut Rusya'dan yardım istedi, isteği kabul edildi ve Rus donanması kısa sürede İstanbul Boğazı'na geldi. d) Başlangıçta bir iç sorun olarak görülen M. Ali Paşa, isyanı Rusya'nın donanmasını Boğazlardan geçirmesi üzerine uluslararası sorun haline geldi. e) Rusya'nın, Osmanlı Devleti üzerindeki denetiminin artmasından korkan İngiltere ve Fransa olaya müdahale etti. Rusların boğazlardan çekilmesini, Mısır'la Osmanlı Devleti arasında barış yapılmasını sağladılar. Kütahya Antlaşması (1833) yapıldı. Buna göre; Mehmet Ali Paşa'ya Mısır ve Girit valiliklerine ek olarak Suriye valiliği. Oğlu İbrahim Paşa'ya Cidde valiliği yanında Adana valiliği verilecekti. f) İngiliz ve Fransızlara güvenemeyen II. Mahmut 1833'te Rusya ile Hünkâr İskelesi Antlaşması'nı imzaladı. Buna göre; Bir savaş sırasında iki devlet birbirine yardım edecektir. Rusya'ya bir saldırı olursa Osmanlı Devleti Boğazları diğer devletlere kapatacaktır. 1.Bu antlaşma boğazlar sorununun doğmasına neden oldu. 2. 8 yıl sürecek olan bu antlaşmayla Rusya, Karadeniz'deki güvenliğini sağlamıştır. 3.Osmanlı Devleti'nin Boğazlar üzerinde egemenlik hakkını kullandığı son antlaşmadır. Bundan sonra boğazlar uluslararası bir statüye bağlanacak ve Osmanlı Boğazlar konusunda tek başına karar alamayacaktı. Kütahya Antlaşmasından memnun olmayan taraflar yeniden savaşa başladı. Rusya'nın Hünkâr iskelesi Antlaşması gereğince boğazlardan geçmesinden çekinen İngiltere ve Fransa olaya müdahale ederek iki tarafı masaya oturttu. Avusturya, Rusya, Prusya, İngiltere ve Osmanlı Devleti delegelerinin Londra'da yaptıkları görüşme sonucu 1840 yılında Londra Mukavelenamesi imzalandı. Buna göre;Mısır valiliği babadan oğula geçmek kaydıyla Mehmet Ali Paşa'ya kalacak fakat Mısır, Osmanlı Devleti'ne bağlı kalacaktır. Suriye ve Adana, Osmanlı'da kalacaktır. Mısır, Osmanlı'ya vergi vermeye devam edecektir. II. Londra Antlaşması ve Boğazlar Sorununun Çözümü İngiltere, Rusya, Avusturya, Prusya, Fransa ve Osmanlının katıldığı konferansta Boğazların gelecekteki statüsüyle ilgili kararlar alındı. 1. Boğazlar Osmanlı egemenliğinde kalacaktır. 2. Barış zamanında Boğazlardan hiçbir savaş gemisi geçmeyecektir. (Böylece Boğazlar uluslararası bir statüye bağlandı) Yorum: Rusya'nın Hünkâr iskelesi Antlaşması'yla Boğazlar üzerinde sağladığı denetim sona ererken İngiltere, sömürgelerine giden yolu güvenlik altına almıştır. Fransa, Rusya'yı bölgeye sokmamış, ancak yakın olduğu Mehmet Ali Paşa'yı da koruyamamıştır. Rusya, Mehmet Ali Paşa'nın güçlenmesini engellemiş; ancak Boğazlar üzerinde sağladığı üstünlüğü yitirmiştir. 4. KIRIM SAVAŞI (18531856) Sebepleri: a) Yapılan ıslahatlarla Osmanlının güçlenmesinin Rusya'yı rahatsız etmesi. b) 1848 ihtilallerinin etkisi ile ayaklanan ve Rusya ve Avusturya karşısında yenilen Macar mültecilerinin Osmanlıya sığınması, bütün baskılara rağmen mültecilerin geriye verilmemesi. c) Rusya'nın 1841 Boğazlar Sözleşmesi'nin bağlayıcı hükümlerini değiştirerek boğazlara inmek istemesi. d) 1848 ihtilalleri sonucu Avrupadaki karışıklıklar. e) Osmanlı Devleti'nin, güçlü bir Rusya istemeyen İngiliz ve Fransız elçileriyle anlaşarak Rusya'nın isteklerini reddetmesi. İngiltere, Fransa ve Piyemonte Devletlerinin Savaşa Girmesi Rusya, İngiltereye Osmanlı'yı paylaşmayı teklif ettiyse de reddedildi, isteklerini zorla gerçekleştirmek isteyen Rusya'nın Eflak ve Boğdan'ı işgal etmesi üzerine savaş başladı. Ruslar Sinop'ta bulunan Osmanlı donanmasını yaktılar. Kafkasyaya saldırarak Kars'ı ele geçirdiler. Bunun üzerine İngiltere, Fransa, Piyemonte devletleri Osmanlı Devleti'yle anlaşarak Rusya'ya savaş açtılar. Rusya yenildi. Çar I. Nikola'nın ölümü ile yerine geçen Aleksandr barış istedi. 1856 Paris Antlaşması imzalandı. Buna göre;Osmanlı Devleti Avrupa Devletleri Konseyine kabul edilecek ve devletler genel hukukundan yararlanacaktır. Osmanlının toprak bütünlüğü ve bağımsızlığı Avrupa'nın ortak garantisi altına alınacaktır. Not: Bu maddeyle Osmanlı Devleti topraklarını kendi gücüyle koruyamayacak durumda olduğunu kabul etmiş oldu. Boğazların statüsü 1841 Londra Antlaşmasındaki gibi kalacaktır. Karadeniz tarafsız hale gelecek, hiç bir devlet burada donanma ve tersane bulundurmayacaktır. Not: 1. Rusya'nın Karadeniz'de güç kazanması önlenerek Osmanlı Devleti korunmuştur. 2. Osmanlı Devleti de aynı şarta tabii olacağından yenik devlet durumuna düşmüştür. Eflak ve Boğdan Avrupa'nın kefilliği altında muhtar (özerk) olacaktır. Tuna Nehri'nde, ticaret gemileri serbestçe dolaşabilecek, bu dolaşımı antlaşmayı imzalayan devletlerin oluşturacağı bir komisyon belirleyecektir. Bu iki madde Rusya'nın güçlenmesini engellemek amacıyla getirilmiştir. 1856 Islahat Fermanı'na göre yapılacak, Islahatlara hiç bir Avrupa devleti karışmayacaktır. Not: Her ne kadar böyle söylenmiş ise de tam aksine Osmanlı Devleti'nin içişlerine daha fazla karışmışlardır 1. Osmanlı Devleti ilk kez Kırım Savaşı sırasında borç almıştır. 2. Avusturya ve Prusya Kırım Savaşına katılmadıkları halde Paris Konferansı'na katılmışlardır. 3. İtalya birliğini kurmaya çalışan Piyemonte büyük devletlerin desteğini almıştır.