Hakkı Kaptan'ın Kaleköyde'ki balıkçı barınağında aynı mangalın etrafından toplanmıştık. Sürmeneliydi Hakkı Kaptan. Dedesi Mahmut Kaptan Ulusal Kurtuluş Savaşı yıllarında 'çapraz yelkenli' ile Sovyetler'den silah taşırmış Anadolu'ya. Ailesi adaya ilk getirilen Türklerden. 1947'de gelmişler.Angeli Vasili ateşi körüklüyordu. Hakkı Kaptan'ın dalgıcı Angeli. Yani Angeli denize dalınca, motordan uzanan kompresörün marşı Hakkı Kaptan'ın elinde.Motor kıyıya çekilmiş. Gelenek olduğu üzere Hakkı Kaptan teknesi Barbarosu'a 'el atanlara' şölen veriyor. Bunlardan biri de şoför Nikola Kutruvel. Tekne çekilirken ip kopmuş ve Niko'nun bacağına çarpmış. Çay bardaklarıyla rakılar içilirken Niko durumu değerlendiriyor: "Yani kardeşim, o kadar Müslüman vardı, geldi bana çarptı. Allah da işini biliyor."Kaleköy kıyısında bir kilise var. Anlatılanlara göre 1974'te yağmalanmış. Hakkı Kaptan anahtarı çıkarıyor cebinden: "Biz, aynı tavada pişen iki yumurtayız. Yandaki Aya Nikola Kilisesi'ni temizledim. Kapısı açık duruyordu. Bir kilit taktım. Haber saldım, bir Rum gelsin alsın diye. İsteyene vereceğim."Dönüp Angeli'ye soruyorum "Sen niye yapmadın bu işi?" diye. Gülüyor Hakkı Kaptan'ın ortağı Angeli: "Ne fark eder ki, anahtar ha onda durmuş, ha bende."Bir süre sonra adadan haber gelmişti "Angeli de Atina'ya göçtü" diye.Çeşit çeşit plakalarOnlarca yıl sonra burun buruna geldik adada Angeli'yle. O da artık yalnız ağustos ayında doğup büyüdüğü topraklara gelen İmrozlular kervanına katılmıştı.Çanakkale'den Gökçeada'ya kalkan Bandırma Feribotu'na çoğu Yunanistan olmak üzere, Almanya, Belçika, Fransa plakalı araçlar biniyordu sıra sıra. Bunlar dünyanın dört bir yanına dağılmış İmrozlulardı. Özellikle son 10 yıldır büyük bir geri dönüş süreci başlamıştı. Bazıları her yıl ağustos ayında yapılan Meryem Ana şenliğine katılmak ve birkaç günlük tatilini doğup büyüdükleri yerde yapmak için geliyordu. Ama bazıları da Dereköy, Tepeköy, Zeytinli, Bademli, Kaleköy gibi eski Rum yerleşimi olan ve özellikle 1960'lı yıllardan itibaren terk edilen köylerindeki evlerini yaptırıyorlar, ufak ufak geri dönmenin yoklamasını yapıyorlardı. Büyük bölümü geri dönerken yanlarında çocuklarını, torunlarını da getirip o hiç tatmadıkları, sadece büyüklerden dinledikleri adalı olma ruhunu solutmak istiyorlardı.İşte özellikle ilk kez yıllarca öykülerini dinledikleri bu adayı bir an önce görmek isteyen yeni kuşakların gözü hep feribotun başucundaydı. Bakışlarında, bir an önce varma isteğinin kıvılcımları çakıyordu.Feribotta en çok tüketilen içecek sıkma portakal suyuydu. Ancak bu eski adalıların portakala düşkünlüğünden değil, Bandırma Feribotu'nun büfecisi Bekir'in astığı bir reklam yazısından kaynaklanıyordu:"Koka Kola iç, Amerika kazansın, bütün dünyaya savaş açsın. Taze sıkma portakal suyu iç Antalya kazansın."Feribot Kuzu Limanı'na varıp kapaklarını açtığında her yanı bir heyecan kıpırtısı sarıyor. Adaya ilk gelenler, yıllar sonra gelenler heyecanlı; yolcularını karşılayanlar heyecanlı. Bu arada şık giyimli bir belediye görevlisi dalıyor araçların arasına. Her arabaya bir Gökçeada broşürü veriyor. Broşürde Belediye Başkanı Halil Rüştü Akgün'ün sıcak bir 'Hoş geldiniz' yazısı var. Türkçe ve İngilizce tarihçe, turizm, ekonomi, konaklama bilgilerinin yanı sıra ayrıntılı bir ada haritası da var broşürün içinde.Adayı gezerken boşaltılmış Rum köylerine çöken hüzün hemen sarıyor insanı. 'Çorak toprakların bereket tanrısı' İmbrasos'un bolluk diyarı olan bilinen İmroz, Homeros'un 'İlyada' destanında Deniz Tanrısı Poseidon'un adası olarak geçiyor. Ancak eski bolluktan, bereketten pek iz görülmüyor. Bir yalnızlık anıtı olarak duruyor Dereköy, Tepeköy, Zeytinli, Bademli...Ama broşürde "Gökçeada'da Türk ve Rum vatandaşlar huzur içersinde yaşamışlar. Dinlerini, örf, âdet ve geleneklerini sınırsız kullanmışlardır" sözleri yer alıyor. Madem burada 'huzurlu bir yaşam' vardı o zaman neden boşaldı bu köyler, doğdukları toprağı niye terk etti bu insanlar?Metrekaresi 8 kuruşa istimlakİmroz, Lozan Anlaşması'yla Türkiye'ye bırakıldığında ada nüfusu '8 bin 500 Hıristiyan' olarak görünüyor. Hiç Müslüman yok. Adanın kaderi aslında 1960 ihtilalinden sonra değişiyor. 1964'te adanın Rumlara ait üç ovası istimlak ediliyor. O tarihte bir gazete 25 kuruşken bu verimli topraklar metrekaresi 8 kuruştan alınmış. Ardından bir askeri üs kurulmuş adaya. 1965 yılında yarı açık cezaevi açılıp 700 mahkûm getiriliyor. Bu mahkûmlar adada serbestçe dolaşıp Rumları hayli rahatsız ediyorlar. 1966 yılında Devlet Üretme Çiftliği kuruluyor. Adanın otlakları 'ormaniye' ilan ediliyor, böylece tarımdan sonra hayvancılıkta da Rum yurttaşlara ağır darbe indiriliyor. 1970'te İmroz, Gökçeada; Kastro, Kaleköy; Gliki, Bademli; Aya Todori, Zeytinli; Shinoudi de Dereköy oluyor. 1973'te Trabzon, 1984'te Isparta, Burdur ve Muğla'nın, 2000'de de Çanakkale ve Biga'nın köylerinden gelenler adaya yerleştiriliyor. Bu arada adadan canlı hayvan ve etinin çıkarılması yasaklanıyor. Adanın Rum nüfusu 1970 yılında 2 bin 571'e, 1985'te 492'ye iniyor. Şu anda adada yaşayan Rum sayısı 200'ün altında.Ama artık her ağustos adaya gelenlerle bu sayı üçe, dörde katlanıyor. Bazıları yıkık evlerini onarıp yazları doğup büyüdükleri topraklarda geçirmeye başlamışlar.İşte bu ayda plajlarda, meyhanelerde, köylerde Türkçeyle Rumca birbiriyle harman oluyor. Yorgo 1974'te ailesiyle birlikte Atina'ya göçtüğünde 15 yaşındaymış. Şimdi her yıl gelip gidiyor adaya. 16 yaşındaki oğlu Nikola'ya Rumca bir şeyler söylüyor. Oğlan denize doğru koşuyor yüzmek için. Yorgo Kefalostaki plajın garsonu Cem'e dönüyor:"Sen bana bir duble rakı, biraz peynir, kavun bir de buz getir."Sonra kırık Türkçesiyle "Tıpkı babamın yaptığı gibi" diyor. Belli ki o yıllarda Yorgo burada yüzerken babası da demlenirmiş.Meydan yemeğiAkşam olunca Tepeköy'e doğru tırmanmaya başlıyor herkes. Bir gün önceden kurbanlar kesilmiş, sabaha kadar kazanlarda kaynatılmış, keşkek yapılmış ve ayin tamamlanmıştır. Artık sıra akşam Tepeköy'de Barba Yorgo'nun organize ettiği 'meydan yemeği'ne gelmiştir.1996'ya kadar tümüyle terk edilmiş bir köydür Tepeköy. Yorgo 38 sene İstanbul'da yaşadıktan sonra köyüne geri döner, evini tamir eder, küçük bir şaraphane kurar. Artık gerisi gelir. Barba Yorgi'nin tavernasına ek olarak Eleni de bir taverna açar köye. Evlerden bazıları oturulacak hale getirilir. İşte her yıl olduğu gibi bu yılki Meryem Ana şenliğinin merkezi de Tepeköy'dür.Bir yandan sirtaki, zeybek çalıyor, danslar ediliyor; diğer yandan içkiler içiliyor, yemekler yeniliyor, özlemler gideriliyordu. Gece bittiğinde herkes doğup büyüdükleri topraklarda buluşmak üzere kucaklaşıp ayrılıyordu. Seneye bir kez daha geleceklerdi. Çünkü doğup büyüdükleri topraklar kuşaklar boyu çağırıyordu insanları!