05.02.2001 - 01:00 | Son Güncelleme: 05.02.2001 - 01:00
Basit usuldekilerin vergisi
1.1.1999 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere, daha önceleri haksız kazançların vergi dışı kalmasına sebebiyet verdiği ve kayıt dışı ekonomiye yol açtığı ileri sürülerek eleştirilen götürü usul kaldırılmış, yerine basit usul adı verilen, ancak, ne gerçek usule benzeyen ne de götürü usul olarak nitelendirilmesi mümkün olmayan "basit usul" adı altında yeni bir vergilendirme yöntemi öngörülmüştür.
1.1.1999 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere, daha önceleri haksız kazançların vergi dışı kalmasına sebebiyet verdiği ve kayıt dışı ekonomiye yol açtığı ileri sürülerek eleştirilen götürü usul kaldırılmış, yerine basit usul adı verilen, ancak, ne gerçek usule benzeyen ne de götürü usul olarak nitelendirilmesi mümkün olmayan "basit usul" adı altında yeni bir vergilendirme yöntemi öngörülmüştür.
Bu yönteme göre vergilendirilenler, alımları için fiş veya fatura gibi belge toplamak, satışları için de yine fiş veya fatura gibi belge vermek zorundadırlar. Bu usulde vergilendirilenler, faaliyetlerine ilişkin mal alış ve giderleri ile hasılatlarını gösteren belgeleri ayrı ayrı dosyalarda veya zarflar içerisinde saklamak zorundadırlar. Bu belgelerin kayıtları, mükelleflerin bağlı oldukları esnaf odaları gibi meslek teşekküllerinde tutulmaktadır.
Basit usulde ticari kazanç ise, bir hesap dönemi içinde elde edilen hasılat ile giderler ve satılan malların alış bedelleri arasındaki olumlu farktır. Bu fark alış ve gider belgeleri ile satışlara ilişkin belgelerde yazılı tutarlara göre hesaplanır.
Bu gün basit usulde vergilendirilenlerin büyük çoğunluğu, 1999 öncesinde götürü usulde olup, söz konusu yasa değişikliği ile basit usulde vergilendirme hükümlerine tabi tutulanlardır.
Bu verilerin ışığında, çok fazla satış belgesi düzenleyenlerin veya hasılatları çok yüksek olanların, çok vergi ödeyeceği gibi bir izlenim ortaya çıkmaktadır. Ancak bu görüntü yanıltıcıdır. Zira Gelir Vergisi Kanununa 4369 sayılı Kanunla eklenen geçici 44. maddesine göre, 2001 yılı sonuna kadar, eskiden götürü usulde olup da, sonradan yasa değişikliği sonucu basit usule alınanların ödeyecekleri en fazla vergi, 1998 yılında götürü usulde ödedikleri verginin her yıl için yeniden değerleme oranı tutarından arttırılması sonucu bulunacak tutardan fazla olmayacaktır.
Örneğin, eskiden götürü usulde olup da, sonradan zorunlu olarak basit usule tabi tutulan ve 1998 yılında götürü usulde 100 milyon lira vergi ödeyen bir esnaf, 2000 yılında 1 trilyon liralık satış belgesi düzenlese ve yıllık kazancı da 990 milyar lira çıksa, ödeyeceği vergi ne kadar olacaktır. Ödeyeceği vergi, 100 milyon liranın (1999 yılı için %52.1 ve 2000 yılı için %56) yeniden değerleme oranları tutarında arttırılmış miktarı olan 232.276.000 Lira olacaktır.
Dolayısıyla, 2001 yılı sonuna kadar, basit usulde vergilendirilenler, önemli tutarlara ulaşan kamu geliri kaynağı olamayacakları gibi, satış belgeleri de kendilerinin vergilendirilmelerinde bir anlam ifade etmeyeceğinden, muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge kaynağı olabileceklerdir.
Basit usulün etkisi, asıl 2001'den sonra ortaya çıkacaktır. Tabii eğer, politik mülahazalarla, geçici 44. maddenin uygulanma süresi uzatılmazsa.
Ancak bu usulün de aksayan ve 2001 yılı sonuna kadar gözden geçirilmesi gereken yönleri vardır. Eğer bu gözden geçirme yasası çıkartılmazsa, bu usulün sonu da götürü usul gibi hüsran olacaktır.
Gelir vergisi açısından Şubat ayı, ticari kazancı basit usulde vergilendirilenlerin yıllık gelirlerini beyan etmeleri gereken bir dönemi ifade etmektedir. Gelir vergisine tabi gelirleri sadece basit usulde vergilendirilen ticari kazançtan ibaret olanlar, bir başka deyişle basit usulde vergilendirilen ticari kazançlarının dışında başkaca beyan edecek geliri bulunmayanlar, yıllık gelir vergisi beyannamelerini bu ay vereceklerdir. Bu beyannameden doğan vergi ise, Şubat Mayıs ve Ağustos aylarında üç eşit taksitte ödenecektir.
Basit usulde vergilendirilen ticari kazancın dışında, başkaca beyan edilecek, örneğin temettü veya kira geliri gibi geliri bulunanlar ise bu gelirlerinin tamamını Mart ayında verecekleri beyanname ile beyan etmek durumundadırlar.