LEFKOŞA TUR PROGRAMI (Girne Kapısı ( Venedik dönemi), Venedik Sütunu (Salamis Harabelerinden), Büyük Han (Osmanlı dönemi ), Kumarcılar Hanı, Selimiye Camii ( St. Sophia Kathedrali), Belediye Çarşısı, Yiğitler Burcu, Saray Otel’den Lefkoşa’nın Kuzey ve Güney’ ini görme fırsatı, Ledra Palace Sınır Kapısı, Arap Ahmet Paşa Bölgesi.)
LEFKOŞA SURLARI
Türklerin Kibris’i almak üzere oldugu dönemde Venedikliler, Lefkosa sehrini savunabilmek için, kentin çevresindeki eski Lüzinyan surlarinin yerine 1567 yilinda yeni surlar yapmaya basladilar. Surlarin planini Guilio Savorgnano adli ünlü Venedikli bir mühendis çizmistir. Daire seklinde 3 mil çevresi olan bu surlarin üzerinde, her biri birer kale sayilabilecek 11 burç ve toplam 3 kapi bulunmaktadir. Surlar, disi tasla örülmüs kalin toprak duvarlardi. Surlarda bulunan kapilarin adlari, kuzeyde "Porta Del Proveditore - Girne Kapisi-" doguda "Porta Guiliana- Magosa kapisi" ve batida "Porta Domenico - Baf Kapisi" dir. Venedikliler surlari yapabilmek için 3 millik çevrenin disinda bulunan evleri, saraylari, manastir ve kiliseleri yikip taslarini surlarin yapiminda kullanmislardir. Surlarin yapiminda Frenk soylularinin ve diger katkisi olan kisilerin adlari da (Rochas, Loredano, Barbaro gibi) burçlara verilmistir. Venedikliler Lefkosa kenti surlarini bitirmeden Osmanlilar tarafindan yenilgiye ugratilmislardir.
KUMARCILAR HANI
17. yy. sonunda yapilmis olan bir Osmanli yapisidir. Giris kapisindaki islemeli Gotik kemerin biçimi ve oranlarinin yapidaki diger kemer ve Osmanli mimari üslubuna aykiri olmasi nedeniyle daha önceden var olan bir yapiya - muhtemelen bir manastir - ait olabilecegi düsünülmektedir. Yapi dörtgen bir plan üzerine insa edilmis olup, iki katlidir; camisi yoktur. Yolcular üst katlardaki odalarda kalir, alt kattaki odalarsa hayvanlarinin konaklamasi ve esyalari için depo amaçli kullanilirdi.
BÜYÜK HAN
TARIH ve mimari degerler bakimindan Lefkosa’daki Türk eserlerinin basinda Büyük Han gelmektedir. 1572 yilinda adanin ilk Osmanli Valisi Beylerbeyi Muzaffer Pasa tarafindan yaptirildigi kabul edilmektedir. Yapi dörtgen bir plan üzerine, iki katli insa edilmis olup, genis bir avlunun çevresinde siralanan odalar kemerli ve kubbeli bir sundurmaya açilmaktadir. Büyük Han’in çesitli yapilardan ve yerlerden alinmis taslardan yapildigi bellidir. Ayni sekilde avlunun ortasindaki mermer sütunlar üzerine yapilmis mescidi tutan sütunlarin da baska bir yapidan alinmis olunmasi muhtemeldir. Alti köseli, konik baslikli tas bacalarla, bu kubbeli küçük mescit, Hanin Türk tarzi mimarisini tamamlayan önemli unsurlardir. Hanin zemin katindaki odalar dükkan, depo ve ofis olarak kullanilmistir. Üst kattaki sekizgen bacali birer sömineleri olan odalar ise yatak odalaridir. Anadolu’da sik rastlanan benzerleri gibi olmasina ragmen, bir farkliligi da mevcuttur. Bu tip han ve kervansaraylar genellikle tek bir ana kapiya sahip olmalarina ragmen, Büyük Han’in bir girisi daha bulunmaktadir.
DERVİŞ PAŞA KONAĞI
(Etnografya Müzesi) 19. yy.’da yapilmis bu iki katli konagin sahibi Kibris’ta ilk Türkçe gazetelerden olan "Zaman" gazetesini yayinlayan Dervis Pasa’dir. Konak, Lefkosa surlar içinde tarihi çevre dokusunu en yogun biçimde koruyan Arap Ahmet Mahallesinde bulunmaktadir. Iki giris kapisi olan konagin esas giris kapisi üzerinde hicri 1219 (miladi 1807) tarihi okunmaktadir. Konak iki katli olup, alt kati tastan, üst kati ise kerpiçten insa edilmistir. Sonradan ilave edildigi belli olan bas odanin süslemeli tavaninda miladi 1869 tarihi okunmaktadir. Konak "L" planli olup, genis bir iç avlusu vardir. Alt kat odalari iç bahçeyi çevreleyen revakli galerilere açilmaktadir. Üst kata avludaki haznenin üzerine oturan ahsap bir merdivenle çikilmakta ve odalar kapali bir sofaya açilmaktadir. 1978 - 1988 yillari arasinda yapilan restorasyon çalismalari sonucunda, konagin kütüphane, kültür merkezi veya Eski Eserler ve Müzeler Dairesi olarak düzenlenmesi uygun görülmüstür. Bir bölümü bas oda, gelin odasi, yatak odasi, yemek odasi ve tezgah odasi olarak düzenlenen konagin bir bölümünde de günlük yasantida kullanilan esyalar sergilenmektedir. Teshir ve tanzimi "müze - ev" olarak tamamlanan konak 21 Mart 1988 tarihinde Etnografya Müzesi olarak ziyarete açilmistir.
SULTAN MAHMUT KÜTÜPHANESİ
1829 yilinda Sultan II. Mahmut tarafindan insa ettirilmis olan yapi, Selimiye Camiin dogu kapisi yaninda bulunmaktadir. Bina, kubbeli büyükçe bir odayla, yine kubbeli ve kemerli bir sundurmadan olusmaktadir. Arap Ahmet Camii gibi klasik Osmanli Cami ve Medrese mimarisinin bir örnegidir. Kütüphanede 1700 kadar kitap bulunmakta, bunlarin arasinda el yazmasi Kur’an-i Kerim ve degerli Arapça, Türkçe ve Farsça kitaplar yer almaktadir.
ARAP AHMET CAMİİ
LEFKOSA’DAKI Türk yapisi camiler içinde en dikkate deger olani Arap Ahmet Camii’dir. 1845 yilinda insa edilen cami, diger bir çok cami gibi eski bir Latin kilisesinin yerine yapilmistir. Caminin dösemesini olusturan mermerler arasinda Lüzinyan ve Venedik dönemlerinden kalma 25 kadar yazili ve resimli mezar tasi bulunmaktadir. Cami, Kibris’in fethinde Türk ordusunun generallerinden olan Arap Ahmet Pasa’nin adini tasimaktadir. Klasik Türk Cami mimarisinin güzel bir örnegini olusturur. Kemerli bir sundurmasi ve 6 metre çapinda bir kubbesi vardir. Içinde eski Türk mezarlari olan bahçesi günümüze dek korunabilmistir. Sadirvani, selvileri ve eski mezarlari ile Lefkosa sehrinin özel bir kösesidir. Camideki mezarlar arasinda, 1832 yilinda Lefkosada dogmus olup, Osmanli Devleti hizmetinde 4 kez Sadrazamliga (Basbakanlik) dek yükselmis olan Kamil Pasa’nin da mezari vardir.Kamil Pasa 1913 yilinda Lefkosa’da ölmüs ve caminin avlusuna gömülmüstür. 1926 - 1931 yillarinda Kibris Valisi olan Sir Ronald Storrs, Kamil Pasa’nin mezarini 1927 yilinda yaptirip, üzerine Türkçe ve Ingilizce bir kitabe koydurmustur.
GİRNE KAPISI
ESKI LEFKOSA sehrini çevreleyen surlarin üzerinde bulunan 3 kapidan biri de kuzeydeki Girne kapisi’dir. Burasi kentin en önemli giris çikis noktalarindan biriydi. Mimar Proveditore Francesco Barbaro’nun adindan esinlenerek " Del Providetore Kapisi" olarak da bilinen kapiyi Türkler 1821’de tamir ederek üzerine kubbeli bir oda eklemislerdir. Kapi üzerindeki kitabede Kur’an-i Kerim’den ayetler bulunmaktadir. Kapinin kuzeye bakan tarafina 1820’de II. Mahmut’un turasi yerlestirilmistir. Ingilizler tarafindan Napolyon’a karsi Akka’yi savunmak üzere getirilen, kapinin önünde bulunan toplar, daha sonra Türklerin eline geçmistir.
SELİMİYE CAMİİ (St. Sophia Katedrali)
KATEDRAL, Kibris’taki en büyük, en görkemli ibadethane ve en önemli Gotik mimari eser olarak kabul edilmektedir. Daha önce ayni yerde bulunan Hagia Sophia adli bir Bizans kilisesinin üzerine kuruldugu söylenmektedir. Latin Baspiskoposu Eustorge de Montaigu tarafindan 1208 yilinda yapimina baslanmis ve 1326 yilinda katedral kutsanarak ibadete açilmistir. Kibris’in en önemli kilisesi oldugundan, Luzinyan krallarinin taç giyme törenleri burada yapilmaktaydi. Yapi, 1373 yilinda Cenevizliler, 1426 yilinda Memlükler tarafindan yagmalanmis ve bir kaç depremde zarar görmüstür. 1491 yilindaki yer sarsintilari sonucu, Katedralin dogu bölümü yikilmis ve Venedikliler tarafindan onarilirken, eski bir Lüzinyan kralinin (2. Hugh ) mezari ortaya çikmistir. Bozulmamis durumda olan cesedin basinda altin bir taç, üzerinde de altindan esya ve belgeler bulunmustur. Fransiz mimar ve ustalari tarafindan insa edilen katedral Orta Çag Fransiz mimarisinin çok güzel bir örnegidir. Katedral, anitsal bir kapiyla baslar. Kapinin üzerindeki tas oyma pencereler, essiz bir Gotik sanati örnegidir. Girisin iki yaninda bitirilememis olan çan kulelerinin üzerine, Osmanlilar tarafindan cami minareleri oturtulmustur. Katedralin içi, üç koridor ile alti yan bölmeden olusmustur. Içinde küçük ibadethaneler vardir. Bunlardan kuzeydeki St. Nicholas’a (Noel Baba), güneydekiler Meryem Ana ve St. Thomas Aquinas’a adanmistir. Caminin kadinlar bölümü olarak bilinen kismi eskiden hazine dairesi olarak kullanilmistir. St. Sophia’nin içinde, birçok Luzinyan soylusu ve krallari gömülüdür. Bunlarin mermer mezar taslari hala döseme kaplamasinin bir bölümünü olusturur. Bu taslar hasir ve kilim altinda kaldiklari ve cami içinde ayakkabi giyilmediginden üzerlerindeki yazi ve resimler bozulmadan kalmistir.