MÜJDE YAZICI ERGİN
Bob Marley’i ‘Efsanenin Doğuşu’ adlı kitabında kaleme alan yazar-editör Christopher John Farley, 20’nci yüzyılda ortaya çıkan her müziğin; -blues, rock ve rap de dahil olmak üzere -köklerinin siyahilerin deneyimlerine uzandığını fakat tarzı temsil etmek için ortaya çıkan her ticari süperstarınsa beyaz olduğunu vurguluyor.
Bob Marley’in pek bilinmeyen özel yönlerine odaklanan kitabında Farley bu fikrini örneklendiriyor. “Beyaz İngiliz blues gitaristi Eric Clapton’ın albümleri tüm siyahi blues müzisyenlerin albümlerinden fazla sattı.
Elvis Presley’in ilk hit şarkısı‘That’s All Right’, siyahi müzisyen Arthur Big Boy Crudup’ın bir şarkısının versiyonu olduğu ve Presley sahne hareketlerini geliştirmek için Turner ve Crudup’ı incelediği halde, Elvis çok kişi tarafından rock’ın roll’un yaratıcısı olarak bilinir.
Beyaz hiphop üçlüsü Beastie Boys’un albümleri milyonlar sattı ve Eminem En İyi Şarkı dalında Oscar alan ilk rap şarkıcısı oldu. Amerikalı şair ve yazar Langston Hughes bir zamanlar ‘Blues’umu aldılar ve gittiler’ demişti. Yetmedi, geri geldiler ve rock’ı ve hiphop’ı da aldılar.
Ancak hem beyazlar, hem de siyahlar tarafından siyah bir sanatçının genel ölçüde en kutsal süper star kabul edildiği tek müzik türü vardır, o da reggae’dir! O sanatçı da Bob Marley’dir.”
Pop’a değil Bob’a saygı
Çok sayıda dünyaca ünlü isimle röportajlar yapmış olan yazar Farley, Bob Marley’i, reggae’yi yüceltirken müzik dünyasının uzun süren ‘beyaz adam’ hegemonyasına bir örnek daha veriyor: “Evet bazı kişiler Michael Jackson’ın pop’un kralı olduğunu iddia edebilir ama o burnunu kaybetti, ten rengini kaybetti ve belki de taç giyme karşılığında ruhunu kaybetti. Marley böyle tavizler vermedi.”
Reggae müziği, Bob Marley’i ve siyahilerin müzik dünyasındaki yerini bu denli kutsayan satırların yazarı Farley de aslen Jamaika Kingston’lı. Reggae’nin ve Bob Marley’in bu ülkenin damarlarına ne denli işlediğini tahmin etmek zor değil. Bu günlerde ise reggae müziğin ana vatanı Jamaika’da bir bayram havası yaşanıyor. Çünkü UNESCO Somut Olmayan Kültür Mirasının Korunması Komitesi, Jamaika’nın reggae müziğini Dünya Kültür Mirası Aday Listesi’ne aldı.
Reggae dinleyeni ağıtla öfori arasına sürükler
Son 50 yılda, tüm dünyada önemli bir kitle bulan reggae müziği; aslen en bilindiği gibi ‘Bob Marley’, ‘marijuana’ veya ‘dreadlock’tan çok daha fazlasıdır… Reggae gücünü baskıdan, sömürüden, adaletsizlikten, sosyal eşitsizlikten, politik çıkar savaşlarından bahseden güçlü konularından alır. Kökleri ska, rocksteady, calypso ve r&b’ye uzanan reggae, her neyden bahsediyorsa bahsetsin yine de neşeli, kaygısız ve dinleyenleri iyi hissettiren ritimlere sahiptir.
Özetle bu müziğin doğduğu toprakların ruhundan yansıyan kolektif direnç reggae’nin altyapısını oluşturur ve birçok yoğun duyguyu aynı anda barındıran reggae, dinleyiciyi ağıtla öfori arasına sürükler.
Doğal ve derin sospo-politik mayalanmalardan doğmuş fakat popüler kültür öğütücülerinin elinde içi boşaltılmış diğer müzik türleri gibi reggae de günümüzde dünyanın her yerinde icra edilmeye devam ediyor. UNESCO’nun reggae’yi ‘anlaması’ nüfusu 3 milyon olan Jamaika için tabii ki oldukça heyecan verici.
‘Eşitlik, doğaya, canlıya saygı bizi içine çok çekti’
Türkiye’deki en önemli reggae gruplarından Sattas’ın solisti Orçun Sunaer’e de UNESCO’nun kararıyla ilgili fikirlerini sordum.
Karara sevindiğini belirten Orçun şunları söyledi: “Reggae müzikle ilgili tanım yaparken ‘Özünü kalp atışından alan bir müzik türüdür’ derim hep. UN’in kültürel mirasa alması biraz sürpriz fakat çoğunlukla doğru geldi. Türkiye’de de 80’lerden beridir, reggae’ye gönül veren, icra eden, selekta (dj) ve yabancıların ağırlıkta oluşturduğu grup, müzisyen ve müzik insanları oldu. Biz de (Sattas) ilk bandrollu reggae albümünü çıkaran grup olduk. Eşitlik, doğaya saygı ve hatta canlıya saygı bizi içine çok çekti ve genelde bu durumlara bağlı kalıyoruz. Reggae’nin bir dolu alt türü var fakat bizi ilgilendiren yukarıda saydıklarım oldu. O yüzden inatla devam ediyoruz. Dünyada o kadar güzel karşılandı ki, hatta bizlere bile tanımadığımız bir dolu güzel insandan tebrik mesajları bile geldi. İşte bu kısım bizleri çok çok mutlu etti. Reggae böyle olmalı yani birleştirici.”
***
Bu kadar reggae’den bahsetmişken beş şarkı önerisi:
Barrington Levy – Black Roses
Lord Creator – Kingston Town
Bob Marley – Redemption Song
Desmond Dekker, The Aces – Israelites
Peter Tosh – Legalize It