

AYAK BİLEĞİ BURKULMASI
Tanımlama
Ayak bileği burkulması, spor yaparken ve fiziksel fitness aktiviteleri esnasında olabilirken, düz olmayan bir zeminde veya aşağıya doğru adım attığınızda da basit olarak meydana gelebilir.
Ayak bileği bağları, ayak bileği kemiklerini ve eklemlerini belli bir pozisyon içinde tutar. Ayak bileği eklemini, özellikle ayağın kıvrılma, dönme ve yuvarlanma gibi anormal hareketlerinde koruyucu özellikte olan ligamentlerin elastik bir yapısı vardır. Ligamentler çoğunlukla kendi sınırları içersinde gerilirler ve sonra normal pozisyonlarına geri dönerler. Bir ligament sınırlarının üzerinde gerilmeye zorlandığında burkulma oluşur. Şiddetli bir burkulma elastik liflerin tam yırtılmasına sebep olur.
Burkulma nasıl oluşur ?
Ayağınız düzgün olmayan bir yüzeye bastığında, adımlamanın normal gücünün dışında ayak bileğinizi burkabilirsiniz. Bu, ligamentlerin anormal bir pozisyonda kendi normal sahalarının dışında gerilmelerine neden olur. Böylece ayak bileğinde normal hareket sınırlarının dışında bir hareket oluşur.
Ayak bileği burkulması sonrası ayak bileğinde;
- Ağırlık verirken ayak bileğinde ağrı ve üzerine basamama
- Ayak bileğinde şişlik
- Ayak bileğinde ağrı
- Kızarıklık, birkaç gün sonra morarma
- Dokununca hassasiyet oluşur
İncinme mekanizmaları
Ayağınızda, ayak bileğine ilişkin, şiddetli bir içe veya dışa dönme varsa buna neden olan kuvvetler, ligamentlerin normal uzunluklarının dışında gerilmelerine neden olur. Hatta kuvvet çok güçlüyse, ligamentler yırtılabilir. Ayağınız düz olmayan bir zemine bastığında, dengenizi kaybedebilirsiniz. Düşebilirsiniz ve o ayak üzerinde duramayabilirsiniz. Ayak bileğinin yumuşak dokularına aşırı bir kuvvet uygulandığında bir ses duyabilirsiniz. Bu da ağrı ve şişme ile sonuçlanır.
Burkulmanın sınıflaması aşağıdaki gibidir:
- 1. Derece burkulma: Küçük bir burkulma ve ligament liflerinde(fibriller) hafif hasar gözlenir.Ağırlık verilmez, eklemi sabitlemek için alçı atele alınır.
- 2. Derece burkulma: Ligamentin kısmi (parsiyel) yırtılması. Eğer ayak bileği eklemi muayene edilirse veya belirli yollarla hareket ettirilirse, ayak bileği ekleminde anormal gevşemeler (laksite) olduğu görülür. Aircuff kullanılır.
- 3. Derece burkulma: Ligamentin tam (komple) yırtığı. Eğer muayene eden, ayak bileği eklemini belirli hareketler içinde çeker veya iterse, çok büyük bir instabilite (değişkenlik) oluşur. Fizik tedavi sonrası muhtemelen cerrahi bağ tamiri yapılır.
Teşhis
Doktorunuz ayak bileğinizde veya ayağınızda kırık kemik olup olmadığından emin olmak için röntgen grafilerinizi isteyebilir. Kırık bir kemiğin, ağrı ve şişme gibi benzer belirtileri olabilir.
Eğer kırık bir kemik yoksa doktorunuz; şişme, ağrı ve hassasiyetin miktarına göre, ayak bileği burkulmanızın derecesini söyleyebilecektir.
Fizik muayene esansında ağrı olabilir. Doktor hangi ligamentin ağrıdığını veya ayrıldığını görebilmek için ayak bileğinizi çeşitli pozisyonlarda hareket ettirebilir. Ligamentte total bir yırtık varsa, başlangıç evresi geçtikten sonra ayak bileği değişken bir hale gelebilir (instabilite). İnstabilite oluşmuşsa, ayak bileği eklemi yüzeyinde hasar meydana getirmiş olabilir.
Doktorunuz, ligamentlerin çok ciddi yaralanmasından, eklem yüzeyinin incinmesinden, küçük bir kemik parçasından veya diğer problemlerden şüphelenirse MRI (manyetik rezonans görüntüleme) taraması isteyebilir. MRI teşhisin doğruluğunu kanıtlar.
Semptomlar
Ağrı, ligamentin gerilmesinin ve yırtılmanın miktarına bağlıdır. Ligamentte tam yırtılma oluştuğunda ve ayak bileği ekleminin tam çıkığında ( komple dislokasyon) ayak bileğinde instabilite (değişkenlik) oluşur.
Tedavi seçenekleri
Ağrı ve şişmeden dolayı yürüme zor olabilir. Eğer yürüme, ağrıya neden oluyorsa, koltuk değneklerine ihtiyacınız olabilir. Çoğunlukla şişme ve ağrı, iki ila üç günde sona erer. İncinmenin derecesine bağlı olarak, doktor, size alçı botları veya şişme atelleri gibi çıkartılabilen plastik cihazlar kullanmanızı söyleyebilir.
Ayak bileği burkulmalarında iyileşmeyi sağlamak için sadece bir döneme ihtiyaç vardır. İyileşme süreci, yaklaşık dört ila altı hafta alır. Doktor, sertlikleri önlemek için erken iyileşme sürecinde, egzersizler önerebilir. Hareket, pozisyonu ve ayak bileği hareketini hissedebilmeye yardımcı olabilir. Bazen tam bir ligament yırtığı, eğer uygun olarak immobilize edilirse yani sabitlenebilirse, cerrahi onarım olmaksızın iyileşebilir.
1. Derecede burkulmada ,
- Ayak bileğinizi üzerine basmadan dinlendirin.
- Acilen buz uygulamalısınız. Buz, şişliği indirecektir. Günde 20-30 dakika süreyle üç ile dört defa uygulanabilir. Sarma ile birlikte buz uygulaması şişliği, ağrıyı ve disfonksiyonu azaltır.
- Bandajlarla veya incinmiş ayak bileğini sarın
- 48 saat süreyle ayağınızı kalp seviyenizin üzerinde tutun.
2. Derece burkulma için meselenin ana noktaları olarak yukarıdaki yöntemler kullanılabilir. Bu uygulamanın süresini iyileşme oluşuncaya kadar uzatın. Doktorunuz da, ayak bileğinizi immobilize etmek yani hareketsiz bırakmak için cihaz veya atel kullanabilir.
3. Derece burkulmada bütün bunlara ilaveten sürekli immobilizasyon olabilir. Ameliyat nadiren gereklidir. Kısa bacak alçısı veya 2-3 hafta alçı atel kullanılabilir.
Ağrı ve şişliği azaltmak ve kronik ayak bileği problemlerini önlemek için rehabilitasyon programı başlanır. İlk başta, rehabilitasyon egzersizleri, bir direnç olmaksızın aktif hareket silsilesini veya ayak bileğinin kontrol edilen hareketleri kapsar. Su egzersizleri; yere basmaya dayalı, ayak parmağını yükseltmek gibi fevkalade ağrılı kuvvetlendirme egzersizlerinde kullanılabilir.Alt ekstremite egzersizleri veya dayanıklılık aktiviteleri ,tolere edildiği takdirde ilave edilebilir. Vücut dokularında stimülasyonun algılanması eğitimi çok önemlidir. Zayıf algılama ayak bileği burkulmasının ve instabil ayak bileğinin tekrardan oluşmasına neden olabilir. Önce ağrıdan kurtulmalısınız, sonra çeviklik alıştırmaları ilave edilebilir. Amaç, kuvveti ve hareket silsilesini zamanla gelişen bir denge içersinde arttırmaktır. Ultrason ve elektriksel stimülasyona da ihtiyaç olduğunda başvurluabilir. Ağrı ve şişlik için buz torbası kullanılabilir.
Ayak burkulmaları üç evre içersinde iyileşirler:
- Birinci evre; istirahat, ayak bileğini korumayı ve şişliği azaltmayı ihtiva eder (bir hafta).
- İkinci evre; hareket silsilesini, kuvvet ve esnekliği eski haline getirmeyi ihtiva eder.
- Üçüncü evre; ayak bileğini dönmesini ve kıvrılmasını gerektirmeyen, bakım egzersizleri gibi aktivitelere geri dönmeyi ihtiva eder. Bu durum, daha sonra da keskin, ani ve sert dönüşleri gerektiren tenis, basketbol ve futbol gibi aktivitelere haftalar veya aylar boyunca geri dönmemek şeklinde devam etmelidir.
İlaç tedavisi: Steroid içermeyen antiinflamatuar ilaçlar, ağrı ve inflamasyonu kontrol etmede kullanılabilirler. (NSAIDs)
Uzun zaman alan tedavi sonuçları: Eğer bir ayak burkulması tanımlanmazsa ve gereken dikkat ve bakımla tedavi edilmezse, ağrı ve instabilite problemleriyle neticelenebilir.
Risk Faktörleri/Önleme
Ayak burkulmalarını önlemenin en iyi yolu; iyi kuvvet, kas balansı ve esnekliğini sürdürebilmektir.
- Egzersizleri ve güçlü aktiviteleri yapmadan önce ısınma hareketleri yapın
- Yürüyüşte, koşmada veya çalıştığınız yüzeylerin eğim ve şeklini göz önünde tutun.
- Ayak bileğini içine alan iyi ayakkabılar giyin.
- Yorulma, ağrı hissetme gibi durumlarda dikkatli olun.
Tedavi seçenekleri: Cerrahi
Ayak bileğinin cerrahi tedavileri, enderdir. Ameliyat, incinmelerde ve cerrahi olmayan tedavilere ve aylar süren rehabilitasyona cevap alınmadığında, ısrar eden instabilite için düşünülür.İki
Artroskopi: Cerrah,eklemin içine bakarak kemikte veya kıkırdakta her hangi bir parça veya eklem içinde yakalanmış bir ligament parçasının kaybı olup olmadığına bakar.
Rekonstrüksiyon: Bir cerrah, yırtılmış ligamenti ilmik veya sütur (dikiş) ile dikerek veya ayakta bulunan diğer tendon ve/veya ligamentleri kullanarak ayak bileği etrafındaki hasar görmüş ligamentleri tamir eder. Kapalı yani artroskopik olarak bu işlem yapılabilir.
Rehabilitasyon
Ameliyattan sonra rehabilitasyon epey zaman alır. İyileşmek için tahmin ettiğiniz zamanını uzunluğu yaralanmanın üzerinden ne kadar zaman geçtiğine ve uygulanmış ameliyatın şekli ve miktarına bağlıdır. Rehabilitasyon süresi haftalar ve ayları alabilir.