Kronik Venöz Yetmezlik
Kronik venöz yetmezlik, bacak damarlarınız kanınızın kalbe geri akmasına izin vermediğinde ortaya çıkar. Normalde, damarlarınızdaki valfler kanın kalbinize doğru akmasını sağlar. Ancak bu valfler iyi çalışmadığında, kan da geriye doğru akabilir. Bu, bacaklarınızda kan birikmesine neden olabilir. Aşağıda daha fazla bilgi bulabilirsiniz.
Kronik venöz yetmezlik nedir?
Kronik venöz yetmezlik (KVY), bacak damarlarındaki venöz duvar veya valfler etkili bir şekilde çalışmadığında ortaya çıkan bir durumdur, bu da kanın bacaklardan kalbe geri dönmesini zorlaştırır. Bu durum, kanın bu damarlarda birikmesine veya toplanmasına neden olur ve bu birikime staz denir.
Kimler etkilenir?
Türkiye’de böyle bir çalışma yapulmamıştır ancak ABD’deki insanların yaklaşık yüzde 40’ında bu durum vardır. 50 yaşın üzerindeki insanlarda gözlemlenir ve kadınlarda erkeklerden daha sık görülür.
Kronik venöz yetmezlik neden olur?
Damarlar, vücudun tüm organlarından kanı kalbe geri döndürür. Kalbe ulaşmak için kanın bacaklardaki damarlardan yukarı doğru akması gerekir. Baldır kasları ve ayaklardaki kasların, damarları sıkmak ve kanı yukarı doğru itmek için her adımla büzülmesi gerekir. Kanın akmasını ve aşağı inmemesini sağlamak için damarlar tek yönlü valfler içerir.
Kronik venöz yetmezlik, bu valfler hasar gördüğünde ortaya çıkar ve kanın geriye doğru sızmasını sağlar. Valf hasarı, yaşlanma, uzun süre oturma, ayakta durma veya yaşlanma ve hareket kabiliyetinin bir kombinasyonu sonucu oluşabilir. Damarlar ve valfler, kanın kalbe akmasının zor olduğu noktaya kadar zayıfladığında, damarlardaki kan basıncı uzun süre yükselir ve KVY durumuna yol açar.
Bu durum en sık, derin ven trombozu (DVT) olarak bilinen bir hastalık olan bacakların derin damarlarındaki kan pıhtısının bir sonucu olarak ortaya çıkar. KVY ayrıca pelvik tümörler ve vasküler malformasyonlardan kaynaklanır ve bazen bilinmeyen nedenlerle ortaya çıkar. Bacak damarlarındaki valflerin kanı yerçekimine karşı tutmaması, kanın damarlardan ağır hareket etmesine ve bacakların şişmesine neden olur.
DVT’nin bir sonucu olarak gelişen KVY trombotik sonrası sendrom olarak da bilinir. DVT’li kişilerin %30 kadarı tanıdan sonraki 10 yıl içinde bu sorunu geliştirecektir.
Kimler risk altındadır?
KVY için risk faktörleriniz varsa, hastalığı geliştirme olasılığınız diğer insanlardan daha yüksektir. En önemli risk faktörleri şunlardır:
- Derin ven trombozu (DVT)
- Varisli damarlar veya ailede varis olması
- Şişmanlık
- Gebelik
- Hareketsizlik
- Sigara içmek
- Uzun süre ayakta durmak veya oturmak
- Kadın olmak
- 50 yaş üstü
Kronik venöz yetmezlik belirtileri nelerdir?
KVY durumunun ciddiyeti, tedavi karmaşıklığı ile birlikte, hastalık ilerledikçe artar. Bu nedenle, semptomlardan herhangi birine sahipseniz doktorunuzu görmek çok önemlidir. Beklerseniz sorun ortadan kalkmaz ve ne kadar erken teşhis ve tedavi edilirse, ciddi komplikasyonları önleme şansınız o kadar iyi olur.
Belirtiler şunları içerir:
- Özellikle uzun süre ayakta kaldıktan sonra alt bacaklarda ve ayak bileklerinde şişme
- Bacaklarda ağrı veya yorgunluk
- Yeni varisli damarlar oluşması
- Bacaklarda farklı görünümlü cilt
- Bacaklarda veya ayaklarda döküntü veya kaşıntılı cilt
- Staz ülserleri (veya venöz staz ülserleri)
Kronik venöz yetmezlik tedavi edilmezse, basınç ve şişme bacaklardaki en küçük kan damarları (kılcal damarlar) patlayana kadar artar. Bu olduğunda, üstteki cilt kırmızımsı kahverengi bir renk alır ve bir yere çarptığında veya çizildiğinde hasar görmeye karşı çok hassastır.
Kılcal damar patlamaları lokal doku iltihabına ve iç doku hasarına neden olabilir. En kötüsü, bu ülserlere, cilt yüzeyinde açık yaralara yol açar. Bu venöz staz ülserlerinin iyileşmesi zor olabilir ve enfekte olabilir. Enfeksiyon kontrol edilmediğinde, selülit olarak bilinen bir durum olarak çevre dokuya yayılabilir.
KVY genellikle cildin yüzeyine yakın bükülmüş, genişlemiş damarlar olan varisli damarlarla ilişkilidir. Neredeyse her yerde olabilirler, ancak en yaygın olarak bacaklarda görülür.
Kronik venöz yetmezlik nasıl teşhis edilir?
KVY teşhisi için doktorunuz tam bir tıbbi geçmişi öğrenmek isteyecek ve fizik muayene yapacaktır. Fizik muayene sırasında doktor bacaklarınızı dikkatlice inceleyecektir. Bacaklarınızdaki kan dolaşımını incelemek için vasküler ultrason adı verilen bir test kullanılabilir.
Vasküler ultrason sırasında, incelenecek olan damarın üzerine deri üzerine bir dönüştürücü (küçük ve elde tutulan bir cihaz) yerleştirilir. Dönüştürücü damardan seken ses dalgaları yayar. Bu ses dalgaları kaydedilir ve damarın bir görüntüsü oluşturulur ve bir monitörde görüntülenir.
Kronik venöz yetmezlik tedavisi ve yönetimi
Herhangi bir hastalık gibi, bu hastalık da en erken aşamalarında en iyi şekilde tedavi edilebilir. Vasküler tıp veya vasküler cerrahi uzmanları tipik olarak KVY olan kişiler için bir tedavi kombinasyonu önermektedir. Bazı temel ve evde tedavi stratejileri şunları içerir:
- Uzun süre ayakta durmaktan veya oturmaktan kaçının: Uzun bir yolculuk yapmanız gerekiyorsa ve uzun süre oturacaksanız, kanın bacak damarlarında akmasını sağlamak için bacaklarınızı, ayaklarınızı ve ayak bileklerinizi her 30 dakikada bir yaklaşık 10 kez esnetin ve uzatın. Uzun süre ayakta durmanız gerekiyorsa, oturmak ve ayaklarınızı yükseltmek için sık sık ara verin.
- Düzenli egzersiz yapın: Yürümek özellikle faydalıdır.
- Sağlıklı kiloda kalın: Eğer aşırı kilolu iseniz fazla kilolarınızdan kurtulun.
- Bacaklarınızı yükseltin: Otururken veya yazarken bacaklarınızı kalp seviyrsinde yükseltin.
- Kompresyon çorapları giyin: Bu çoraplar oldukça faydalıdır.
- Doktorun reçete ettiği ilaçları kullanın: Cilt enfeksiyonlarını tedavi etmek için gereken doktorunuzun önerdiği antibiyotikleri kullanın.
- Temiz kalın: Özellikle cilt hijyeninize önem verin.
Tedavinin amacı kanın birikmesini azaltmak ve bacak ülserlerini önlemektir.
Varis çorapları
En konservatif yaklaşım, uygun şekilde takılan destek çorapları (kompresyon çorapları olarak da adlandırılır) giymektir. Kompresyon çorapları bazı eczanelerden ve tıbbi malzeme mağazalarından satın alınabilir ve diz altı, diz üstü ve külotlu çorap stilleri dahil olmak üzere çeşitli stillere sahip olabilir. Ayrıca 8 ila 10 mm Hg, 40 ila 50 mm Hg arasında değişen farklı kompresyonlarda gelirler. Doktorunuz sizin için doğru olan kompresyonu önerebilir. 20 mm Hg’den fazla kompresyona sahip çoraplar için reçeteye ihtiyacınız olacaktır.
Kompresyon çorapları giyiyorsanız, günün sonunda yıkayıp kurutmak ve cildinizi temizlemek ve kontrol etmek için mutlaka çıkarın. Çorapların uygun olduğundan emin olun çünkü en sağlıklısı uygun çoraplardır. Kötü oturan elastik çoraplar, toplandıkları bölgedeki kan akışını engelleyerek durumunuzu daha da kötüleştirebilir.
Bazı çalışmalar, kan akışını iyileştirmek için elastik çorapların reçeteli ilaçlarla birleştirilmesinin çok etkili olduğunu göstermiştir.
Antibiyotikler
Kronik venöz yetmezlik ile ilişkili cilt enfeksiyonlarını temizlemek için antibiyotikler reçete edilebilir. Daha derin enfeksiyonlar ve ülserler de antibiyotiklerle tedavi edilebilir.
Diğer ilaçlar
Trombotik sonrası sendromunuz varsa, doktorunuz ek kan pıhtılarının oluşumunu önlemek için ilaç reçete edebilir.
Unna Boot olarak bilinen özel bir ilaçlı sargı, çok katmanlı kompresyonu, yarı sert bir bandaj oluşturan çinko oksit jel bazlı bir yara örtüsü ile birleştirir. Diğer çok katmanlı sıkıştırma sistemleri de mevcuttur ve genellikle topikal yara bakım ürünleriyle kombinasyon halinde kullanılır.
Cilt bakımı
İyi cilt hijyeni uygulamak önemlidir. Cildinizi nemlendirin, böylece kolayca pul pul dökülmez veya çatlamaz. Cilt iltihaplanırsa, doktorunuz hidrokortizon içeren bir kaşıntı önleyici krem önerebilir. Bunlar arasında cildi korumak için çinko oksit içeren krem veya mantar enfeksiyonlarını önlemek için antifungal bir krem olabilir.
Bacaklarınızda ülser varsa, doktorunuz cildi ve kan akışını korumak için katmanlı sıkıştırma bandajlarının nasıl uygulanacağını gösterecektir.
Ameliyatsız tedavi
Cerrahi olmayan tedaviler arasında skleroterapi ve endovenöz termal ablasyon bulunur.
Skleroterapi, bir çözeltinin doğrudan kılcal damarlara veya küçük varisli damarlara enjeksiyonunu içerir ve bu da onların çökmesine ve yok olmasına neden olur. İstenen sonuçları elde etmek için genellikle birkaç skleroterapi tedavisi gereklidir. Skleroterapi basit, nispeten ucuzdur ve muayene sırasında yapılabilir. Skleroterapi, bu damarların ağrısını ve rahatsızlığını ortadan kaldırabilir, venöz kanama ve ülserasyon gibi komplikasyonları önlemeye yardımcı olur. Ayrıca estetik nedenlerle de sıklıkla yapılır.
Endovenöz termal ablasyon, etkilenen damarda yoğun lokal ısı oluşturmak için lazer veya yüksek frekanslı radyo dalgaları kullanan daha yeni bir tekniktir. Bu teknik hakkında daha fazla bilgi için Mayo Clinic’in hazırladığı ilgili videoyu izleyebilirsiniz.
Ameliyat
Cerrahi tedaviye ihtiyaç duyan hastaların yüzde 10’undan daha azı için seçenekler arasında damar ligasyonu ve stripping (sıyırma), mikro kesi/ayaktan flebektomi ve bypass cerrahisi sayılabilir. İşte aşağıda bu tekniklerin her birinin kısa bir incelemesi. Doktorunuz sizin için en uygun tedaviyi önerebilir.
Ligasyon ve stripping (sıyırma) sıklıkla birlikte yapılır. Ven ligasyonu, bir vasküler cerrahın sorunlu damarları kesip bağladığı bir prosedürdür. Çoğu hasta birkaç gün içinde iyileşir ve normal aktivitelerine devam edebilir. Sıyırma, iki küçük insizyonla daha büyük damarların cerrahi olarak çıkarılmasıdır. Sıyırma daha kapsamlı bir prosedürdür ve iyileşme 10 güne kadar sürebilir. Genellikle ameliyattan sonra birkaç hafta morarmaya neden olur.
Mikro kesi/ayaktan flebektomi, damarlar üzerinde küçük insizyonlar veya iğne delikleri yapıldığı ve sorunlu damarları çıkarmak için bir flebektomi kancası kullanılan minimal invaziv bir prosedürdür.
Bacaktaki ven bypass, kalpteki bypass ameliyatına benzer. KVY durumundan etkilenen damar çevresindeki kanı yeniden yönlendirmek için vücudunuzun başka bir yerinden nakledilen sağlıklı damarın bir kısmını kullanmayı içerir. Bypass, üst uylukta ve sadece en şiddetli vakalarda, başka bir tedavinin etkili olmadığı durumlarda tedavi için kullanılır.
Kronik venöz yetmezlik önlenebilir mi?
KVY geliştirme riskinizi azaltmak için aşağıdaki yönergeleri izleyin:
- Sağlıklı ve dengeli bir yeme alışkanlığı edinin.
- Sigarayı bırakın.
- Düzenli egzersiz yapın.
- Sıkı kemer ve sıkı giysiler gibi kısıtlayıcı giysiler giymekten kaçının.
- Fazla kiloluysanız kilo verin.
- Uzun süre oturmaktan veya ayakta durmaktan kaçının.
Kaynak ve ileri okuma:
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5574075/
- https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/16872-chronic-venous-insufficiency-cvi
- https://www.webmd.com/dvt/dvt-venous-insufficiency
- https://vascular.org/patients/vascular-conditions/chronic-venous-insufficiency
- https://www.sciencedirect.com/topics/medicine-and-dentistry/chronic-venous-insufficiency
Not: Konu hakkında ilgili videoyu aşağıdan izleyebilirsiniz: