Türk sinemasının kayıp yıldızlarıYayın Tarihi : 24 Kasım 2016
Kuyruklu yıldızların göklerde parlayıp sönmesi gibi, sinema semalarında da birkaç kere göründükten sonra kayıplara karışan, adı sanı unutulan yıldızlar var. Bunlardan bazılarının şimdi ne olduğunu herkes birbirine sorar, ama cevabını alamaz. 1916'da çevrilen «Himmet Ağa'nın İzdivacı»nda ve «Şişli Güzeli Mediha Hanım'ın Facia-i Katli»nde görülen artistlerden Roza Felekyan, Anna Mariyeviç, Panayota; «Nur Baba» da oynayanlardan Madam Sarmatova'nın bugünlerde ne olduklarını, nerede yaşadıklarını bilen yoktur.
«Boğaziçi Esrarı», «Leblebici Horhor», «Ateşten Gömlek», «Kız Kulesi'nde Bir Facia», «Ankara Postası», «Bir Millet Uyanıyor»... Bu filmlerde bir iki defa görünüp kaybolanları bugün 40 yaş etrafında bulunanlar hatırlarlar. Mesela, «İstanbul Sokaklarında» adlı meşhur filmde, Talat Artemel ile kardeş rolünü yapan Rahmi'yi - «Mezarıma Giden Karanlık Yollar» şarkısını akordeonla çalıp söyleyen kör dilenci rolünde - kim hatırlamaz? Günümüzde, Eskişehir'de zengin bir hayat yaşadığını Atıf Kaptan'dan öğrendik.
1933'te çevrilen «Karım Beni Aldatırsa» ve «Cici Berber» filmindeki Güzellik Kıraliçesi Feriha Tevfik - Bir hayranı, sarı saçlarındaki yedi iri buklesinden birini, dayanamayıp Ada vapurunda makaslayınca kıyamet kopmuştu - dört film daha yaptıktan sonra, avukat Sadi Rıza ile evlenip sinemayı bıraktı. Bugünlerde, pazar sabahları, kır saçlı bir kadın, İstiklal Caddesi'nde, kıvırcık saçlı güzel kızını elinden tutup çocuk filmleri oynatan sinemalara giriyor ve eski kraliçe ve sinema yıldızı Feriha Tevfik'i pek az kişi tanıyor.
«Allah'ın Cenneti» ve «Kahveci Güzeli» filmlerinin jönprömiyeliğini yapıp şarkı söyleyen Münir Nurettin Selçuk da film artistliğinden geçmiştir. O zamanlar memleketimizde pek az film çevrildiği için her «artist» sırasını bir iki filmle savardı. 1946'da «Bir Dağ Masalı»nda gördüğümüz sarı saçlı, mavi gözlü jönprömiye Kadri Eroğan, Turgut Demirağ'ın arkadışıydı. Onun bu filminde göründü, şimdi meşhur bir mimar olarak plan çiziyor, proje hazırlıyor (Birçok filmde mekan olarak kullanılan Tarabya Oteli'nin mimarı da Kadri Eroğan'dır).
Türk sinemasına lanse ettiği artistlerle şöhret yapan rejisör Çetin Karamanbey, bir gece Üsküdar'da, arabasına benzin almak istiyordu. Ama, benzin istasyonu kapanmıştı. O sırada sarışın, mavi gözlü bir genç kendi arabasından benzin çekip Karamanbey'e verdi. Böylece tanıştılar. O anda teklif alan bu genç, İhsan Evrim'di ve «Efelerin Efesi», «İki Ateş Arasında» ve daha birkaç kordelada oynadı. Bugün Almanya'da «Evrim-Export» ticarethanesinin sahibidir.
Bir gün Yıldız mecmuasının yazıişleri müdürü Sezai Solelli, dolmuşla Şişli'den Karaköy'e iniyordu. Yanında oturan kıza baktı, baktı; sonra: «Artist olur musunuz?» dedi. Kız şaşırdı, ama aldığı kartvizitte yazılı olan mecmua idarehanesine hemen o gün öğleden sonra gitti. Türkan Altap adıyla «Ölüm Korkusu» filminde oynayan bu genç kız, sonra Türkan Sülün ismiyle «Fakir Kızın Kısmeti», «Kara Elmas», «Kanlı Pınar»ı çevirdi; asıl adıyla Türkan Özkaran olarak da zengin bir tüccarla evlenip sinemaya veda etti.
1944-46 yıllarında «Günahsızlar», «Fato-Ya İstiklal Ya Ölüm», «Hasret» filmlerindeki genç kızın adını da rejisörü Faruk Kenç beğenmemiş, Sabahat Perinçek "Oya Sensev" olmuştu. Üç filmden sonra adı unutulan Oya Sensev, sonradan Ankara Devlet Tiyatrosu'na girmiştir.
«Gençlik Günahı»nda 1946'da Enver Orhon ve Orhon Arıburnu ile oynayan esmer kız, Berrin Aydan (asıl adı Sabah Üçoluk, bir doktorla evlenince adı sinema piyasasından silindi. Şimdi çocuklarıyla, eşiyle mesut bir ev hanımıdır. Enver Orhon da, 15 yıl sonra «Aldanma-Kanma» filmiyle tekrar eski işine döndü.
O yılların en gözde genç kızı, «Dudaktan Kalbe» filminin «Sarı Yapıncak Lamia»sı, Mesiha Yelda, dört film daha çevirdikten sonra Beşiktaşlı futbolcu Faruk'la evlenince artistlikle ilgisi kalmadı.
Ses Opereti'nde balerin kızlar arasında dansederken göze çarpıp «Bir Dağ Masalı»yla beyazperdede görünen, yıllarca en çok hayranı olan genç kız sıfatını elinden bırakmayan - Bir zamanlar Belgin Doruk'tan daha öndeydi - harika profilli Nevin Aypar ne oldu? Bugün ikinci eşinden de ayrılmış, oğlu ile birlikte evinde oturuyor...
Aynı tiyatroda, sadece dansetmekle kalmayıp sahnede tatlı sesiyle şarkılar da söyleyen Ayla Karaca, birçok film çevirdikten sonra kameracı Özen Sermet ile Güney Amerika'ya gitti; orada yerleşti kaldı. Küçük Sahne'deki oyunlarıyla bütün seyircilerin hayran kaldığı Heyecan Başaran «Halıcı Kız» ve «Kaldırım Çiçeği» ve daha birkaç fimde oynadıktan sonra hem sahneyi, hem perdeyi terkedip evlenmiş, çoluk çocuğa karışmıştır. Levent'te yaşayan Heyecan Başaran gibi, kardeşi Uğur Başaran da filmlerde oynadıktan sonra tiyatroda karar kılmıştır. Bugünlerde Bulvar Tiyatrosu sahnesindedir.
Film çevirdikten sonra sahnede kalanlardan biri de Perihan Tedü... «Yayla Kartalı» filminde oynıyan aktris şimdi film dublajı yapıyor. Agah Hün'le evlendikten sonra sahne ve perdeyi
bırakan bir başka yıldız Zeynep Sırmalı'dır. Sırmalı, «Ankara Ekspresi»nde Turan Seyfioğlu ile oynamıştı.
«Yedi Köyün Zeynebi»nde gördüğümüz Deniz Tanyeli, kameracı Memduh Yükman ile, «Merhametsiz Gençlik»te ve Ses Opere'tinde oynayan Şükran Sabuncu, sinema artisti Ahmet Mekin ile evlenip sanat hayatından çekildi.
Meşhur alaturka okuyucu Suzan Yakar ve Şükran Özer, halk türküleri okuyucusu Mine Coşkun da bir hayli film çevirdikten sonra oyunculuktan ayrıldılar. Suzan Yakar, film prodüktörü, Şükran Özer reklamcı oldu. Mine Coşkun, bu yaz Amerika'dan istanbul'a gelmişti. Orada okuyuculuk ve dansözlük yapmak üzere geri döndü.
Yerli filmlerde baş rol yapmış dansözlerden biri de Ayşe Nana'dır. «Çılgın Bakire» adında, kendi parasıyla bir film yaptıktan sonra İtalya'ya gitti. Muhsin Ertuğrul'un yaptığı filmlerde jön oynamış Haluk Sarıcı, bugün Bursa'da Çelik Palas Oteli'nin müdürüdür.
«Dümbüllü Macera Peşinde»de filminde genç kız rolü yapan Mualla Mukadder, sadece filmleri değil, okuyuculuğu da bırakmış, «Cem Sultan» rolünü yapan Bülent Ufuk müteahhit, «İstanbul Canavarı»nda oynayan Nazım İnan banker olmuştur. «Dudaktan Kalbe» ve «İstanbul Çiçekleri»nde görünen Türkan Can, Sadri Alışık'ın eski kansı Neriman Esen, «Çığlık»ta oynayan Emine Engin, «Seven Ne Yapmaz»daki Selma Kayahan, «Efsuncu Baba»daki Kemal Tanrıöver, «Bir Millet Uyanıyor»daki Ercüment Behzat Lav, «Cici Berber» ve «Milyon Avcıları»ndaki Şevkiye May ve Zozo Dalmas (şimdi Atina'da çiçek satıyor) birçok film çeviren Nergis Moğol (Anahit), «Güneşe Doğru»da Ravel'in Bolerosu'yla danseden Adalet Pee, 25 film çevirdikten ve 10 yıl çalıştıktan sonra Gülderen Ece, meşhur şantör Celal İnce artık sinemayı bıraktı.
Bu isimlere Ömer Hayyam, Erdoğan Oker, Sabahat Tanık, Çiğdem Kandora, Asuman Cintay, Gül Gülgün, İnci Birol, Haşim Evci, Memduh Karakaş, İnanç Arınkal, Yılmaz Güney, Adnan Evranosoğlu, Erdal Kahraman, Amerika'ya giden Feridun Çölgeçen, rejisör Vedat Örfi'nin eşi Aliye Tülü, Ayşe Gül, Otyam Kardeşler'in «Toprak» filmindeki Sedat Ergin (şimdi benzin istasyonu müdürü), Nermin Ruhsever, «Bir Fırtına Gecesi»nde oynayan Sema Seren, «Deniz Kızı»ndaki Orhan Esen (sarışın jönprömiye) ve Nilüfer Sezer'i ekliyebiliriz.
Son günlerde Nazım inan, Nebile Teker, Enver Orhon ve Fatma Bilgen takrar beyazperdeye döndü. Geçen yıl evlenip sinemadan ayrılanlar arasında ise Cavidan Dora, Perihan Özbesserek (Peri-Han) ve Mualla Kaynak var.
(Ses Dergisi - 2 Mart 1963)