Önce en temel kavram olan 'Takvim'den başlayalım. Takvim, zamanın yüzyıl, yıl, ay, hafta ve gün gibi parçalara bölünüp düzenli bir sırayla gösterildiği çizelgedir. Birçok uygarlık ve toplum kendi özel ihtiyaçlarına uygun modelli takvimler geliştirmiştir. İlk Babil takvimleri kameri ayı, yani birbirini izleyen iki dolunay arasındaki 29,5 günlük dönemi temel alan bir sistemdi. Bu döngüye göre 365,24199 gün olarak gözlemlenen ortalama güneş yılından daha kısa, 354 günlük bir ay yılı (kameri yıl) ortaya çıktı. Güneş yılına dayalı takvimi ilk geliştirenler ise, Mısırlılar oldu. Mayalar da zaman kaydı tutmakla ilgileniyorlardı ama takvimlerini yıllık bir dönemle ilişkilendirmemişlerdi. Onlar hem geçmişe hem de geleceğe yönelik bir takvim sistemi kurmuşlardı.
Gregoryen Takvim
Miladi takvim ya da Gregoryen takvim ise Jülyen takviminin yerine Papa XIII. Gregory tarafından yaptırılan takvimdir ve dünyanın güneş etrafındaki dönüş süresi olan 365 gün 6 saatlik zamanı "1 yıl" olarak kabul eder. Dünyada en yaygın olarak kullanılır ve senede 10.8 saniye hata oranıyla en güvenilir ve hassas takvimdir. 4 Ekim 1582'de kabul edilmiştir.
Gregoryen takvim, günümüze kadar kullanılan takvimler içinde en az hatalı olanıdır. Günümüzde bir ekinoks yılı 365.242375365 gündür (365 gün 5 saat 49 dakika 12 saniye). Gregoryen takvimde ortalama bir yıl 365.2425 gündür ve gerçek ekinoks yılı uzunluğuna oldukça yakındır. Senede "ortalama" 0.000125 günlük bu ufak hata, 10.8 saniyeye tekabül eder. Takvim hesaplamasında 1 günlük hatanın ortaya çıkması için yaklaşık 8000 yıl geçmesi gerekir.
Yılbaşı
Yılbaşı, herhangi bir takvime göre içinde bulunulan yılın bitimi ve yeni yılın başlangıcı. Dünyada en yaygın kullanılan takvim olan Gregoryen takvimini kullanan ülkelerde 31 Aralık'ı 1 Ocak'a bağlayan gece yılbaşı gecesi veya yılbaşı akşamı olarak adlandırılır. Kolayca anlaşılabildiği gibi bu günün herhangi bir dini ya da ulvi özelliği yoktur.
Noel'e gelince...
Noel ise, her yıl 25 Aralık tarihinde İsa'nın doğumunun kutlandığı bir Hıristiyan bayramıdır, ayrıca Doğuş Bayramı, Kutsal Doğuş veya Milât Yortusu olarak da bilinir. Geçmişi oldukça tartışmalı olan, hatta Hıristiyanlık öncesi Pagan kültürlerden akıp geldiği de iddia edilen Noel'in tam olarak İsa'nın doğumuna tekabül ettiği de tartışmalıdır ama sonuçta, her yıl dünyadaki Hristiyanların çoğunluğu tarafından 25 Aralık'ta kutlanır. Kutlamalar 24 Aralık'ta Noel arifesiyle başlar ve bazı ülkelerde 26 Aralık akşamına kadar devam eder. Ermeni Kilisesi gibi bazı Doğu Ortodoks Kiliseleri, Jülyen takviminde 25 Aralık'a denk gelen 6 Ocak'ı Noel olarak kutlarlar. Çoğu ülkede pratik olarak Noel tatili yılbaşı tatiliyle birleştirilir. Noel sözcüğünün kökeni Latince Natalis (doğum) kelimesidir ve Türkçeye Fransızca Noel sözcüğünden geçmiştir
Karışıklık nereden kaynaklanıyor?
Aslında ortada bir karışıklık yok. Genel kabul görerek resmileşmiş bir yıl başlangıcı ile tamamen dinsel bir yortu olan Noel'in bu kadar spekülasyon konusu olmasının bir nedeni, Noel'in ritüellerinin (Noel Baba, Çam Ağacı, vs.) Batı dünyasına duyulan özenti ile Yılbaşı kutlamalarına da sarkıtılması ve iki ayrı günün böylece tek bir gün gibi görünmesinden kaynaklanıyor. İslami cemaatlerin bu konuyu bir tür istismar konusu haline getirmesi de durumu iyice karıştırıyor. Oysa yeni bir yılı sevdiklerimizle şöyle ya da böyle kutlamak, neşeli bir gecede gelecek üzerine umutlarımızı, beklentilerimizi o gün dile getirmek, kimseyi Hıristiyan yapmıyor; din de zaten böyle gömlek değiştirilir gibi değiştirilen bir şey değil.
Netice itibarıyla, gereksiz gevezeliklere kulak tıkayıp yeni yılı -geçen yılın bütün acılarına rağmen- umutla karşılamak yine de en iyisi. Arada iki tek atarsanız, o da sizin bileceğiniz iştir ama aslında mesele, insan olmaktan ibarettir. Yılbaşı gecesinden iki gün önce çocuklarını yitirmiş olan sınır boyunun o acılı kadınlarını unutursak; Hristiyanlığı, Müslümanlığı bir yana bırakın, asıl insanlığımız, yani kalbimiz kurur. O acıya rağmen yine de hayata umutla bakmazsak, o zaman da geleceğimiz kurur...
Yeni yılınız kutlu olsun!
M. Ender ÖNDEŞ (Özgür Gündem)