II. Abdülhamit zamanında Rusya ile yapılan savaştır (1877-1878). Savaşın sonunda birçok soydaşımız ve dindaşımız yaşadıkları yerleri terk etmek zorunda kalmışlardı.
Kırım savaşında yenilgiye uğrayan Rusya, Osmanlı imparatorluğu üzerindeki emellerinden vazgeçmiş değildi. Boğazları denetimi altına alarak Akdeniz'e inmek istiyordu. 1870-1871 savaşında Fransa'nın Prusya'ya yenilmesinden yararlanarak Paris antlaşmasının Karadeniz ile ilgili maddelerini tanımadığını bildirdi. Karadeniz'de güçlü bir donanma meydana getirmek için hazırlıklara başladı. Panislavist propagandacılar aracılığıyla Balkanlardaki İslav topluluklarını, Osmanlı devletine karşı ayaklanmaya kışkırttı. Önce Bosna-Hersekliler ayaklandılar; Sırplardan ve Ruslardan yardım görerek özerklik istediler. Bulgarlar da ayaklanarak Türklere saldırdılar. Bulgarların ayaklanması hemen bastırıldı. Panislavist propagandacılar, Türklerin Bulgarlara çok kötü davrandıklarını Avrupa ülkelerine yaydılar; her yerde Tür düşmanlığı yaratılmasına çalıştılar. Bu sırada İstanbul'da karışıklıklar sürüp gidiyordu. Sırplar ve Karadağlılar da Osmanlı devletine savaş açtılar. Türk kuvvetleri, Sırpları ağır yenilgilere uğrattı. Sırp prensi, Avrupa devletlerinden yardım istedi. Rusya, ateşkes için Osmanlı devletine bir ültimatom verdi. Bunun üzerine İstanbul'da Paris antlaşmasını imzalamış olan devletlerin katıldıkları bir konferans toplandı. Konferansın açıldığı gün Kanunu Esasi (Anayasa) ilan edildi (1876). Bundan sonra Avrupa devletlerinin Osmanlı devletinin içişlerine karışmalarına gerek kalmadığı açıklandı. Fakat bunun bir yararı olmadı. Osmanlı devletinden, Sırbistan ve Karadağ ile eski duruma göre barış yapılması, Bosna ve Hersek ile Bulgaristan'a Avrupa devletlerinin koruyuculuğunda özerklik verilmesi istendi. Osmanlı devleti, bu önerileri anayasaya aykırı bularak kabul etmeyince Rusya savaş ilan etti (1877).
Osmanlılara karşı Ruslarla birlik olarak Romenler ve Karadağlılar da savaşa katıldılar. Ruslar, Romanya'dan ve Kafkasya'dan Türk topraklarına saldırdılar. Osmanlı ordularının Balkan cephesi komutanı Süleyman Paşa, Kafkas cephesi komutam Ahmet Muhtar Paşa idi.
Ruslar, Tuna ırmağını aşarak Balkan geçitlerine doğur ilerlemeye başladılar. Amaçları, İstanbul'a yaklaşmak, padişaha isteklerini kabul ettirmekti. Türk birliklerinin askerlik eğitimi, araç ve gereçleri yeterli değildi. Ayrıca Türk orduları savaşlarda gereği gibi yönetilmediler. Bununla birlikte yer yer düşmana başarı ile karşı koydular. Doğuda, Ardahan'ı, Kars'ı alarak Erzurum'a kadar ilerleyen Ruslar, Aziziye tabyalarına girdiler. Burada kadınlı erkekli Erzurum halkının savaşa katılması ve karşı saldırısı ile bozguna uğradılar; geri çekilmek zorunda kaldılar. Rus orduları, Balkanlarda Plevne'de durduruldu. Plevne komutanı Gazi Osman Paşa, güç koşullar altında Türk tarihinin en şanlı savunma savaşlarından birini yaptı. Her türlü yokluk içinde kat kat üstün düşman kuvvetleriyle kahramanca dövüştü. Bütün saldırıları geri püskürttü. Rus ordusuna çar komuta ediyordu. Osman Paşanın yardım alması imkanı kalmadı. Ölen askerlerin ve subayların yeri doldurulamadı. Yiyecek ve cephane azaldı. Osman Paşa kuşatmayı yarıp Plevne'den çıkmaya karar verdi. Türk ordusu, süngü hücumuyla, düşman hatlarını yararken, Osman Paşa yaralandı ve tutsak oldu. Çar, gösterdiği haşarıdan dolayı kendisini kutladı. Kılıcını, üniformasını taşıyabileceğini, isterse ülkesine dönebileceğini bildirdi.
Plevne'nin düşmesi üzerine, Rus orduları İstanbul'a doğru ilerlediler ve Çatalca'ya kadar geldiler. Rusların, İstanbul'a yaklaşmalarından kuşkuya düşen II. Abdülhamit barış istedi. İngiltere'nin araya girmesiyle koşulları çok ağır olan Ayastafanos antlaşması imzalandı (1878).
Avusturya ve İngiltere, Rusya'nın Balkanlarda güçlü bir duruma gelmesini ve Rusya'nın koruyuculuğunda büyük bir Bulgar devletinin kurulmasını, kendi çıkarları bakımından uygun görmediler ve bu antlaşmayı tanımadılar. Almanya'yı da aralarına alarak değiştirilmesi için Berlin'de bir kongre toplanmasını Rusya'ya kabul ettirdiler. Bir ay süren görüşmelerden sonra, Osmanh devleti için büyük bir yıkım olan Berlin antlaşması imzalandı.