Amnezi nedir, neden meydana gelir? Amnezi çeşitleri, belirtileri ve nedenleri nelerdir? Amnezi nasıl tedavi edilir, önlemek için ne yapılabilir?
Amnezi nedir?
Amnezi bir tür hafıza kaybıdır. Amnezi olan bazı insanlar yeni anılar oluşturmakta zorlanırlar. Diğerleri gerçekleri veya geçmiş deneyimleri hatırlayamaz. Amnezi olan insanlar genellikle kendi kimlikleri ve motor becerileri hakkında bilgi sahibi olurlar.
Hafif hafıza kaybı yaşlanmanın normal bir parçasıdır. Önemli hafıza kaybı veya yeni anılar oluşturamama, amnestik bir bozukluğun varlığına işaret edebilir.
Amnezi belirtileri
Amnezinin birincil semptomu hafıza kaybı veya yeni anılar oluşturamamadır. Amneziniz varsa, gerçekleri, olayları, yerleri veya belirli ayrıntıları hatırlamakta zorluk çekeceksiniz. Ayrıntılar bu sabah yediklerinizden şimdiki başkanın ismine kadar değişebilir. Yürüme kabiliyetiniz gibi motor becerilerinizi ve konuştuğunuz tüm dillerde akıcılığı koruyacaksınız.
Retrograd amnezi, anterograd amnezi ve geçici global amnezi dahil olmak üzere birçok amnezi türü vardır.
Retrograd amnezi
Retrograd amneziniz olduğunda, önceden var olan anılarınızı kaybedersiniz. Bu tip amnezi ilk önce oluşan anıları etkileme eğilimindedir. Çocukluk anıları gibi daha eski hatıralar genellikle daha yavaş etkilenir. Demans gibi hastalıklar kademeli olarak retrograd amneziye neden olur.
İleriye dönük (Anterograd) amnezi
Anterograd amneziniz olduğunda, yeni anılar oluşturamazsınız. Bu etki geçici olabilir. Örneğin, çok fazla alkolün neden olduğu bir bilinç kaybı sırasında deneyimleyebilirsiniz. Kalıcı da olabilir. Beyninizin hipokampus olarak bilinen bölgesi hasar görürse deneyimleyebilirsiniz. Hipokampusunuz anıların oluşmasında önemli bir rol oynar.
Geçici global amnezi
Geçici global amnezi iyi anlaşılmamış bir durumdur. Bunu geliştirirseniz, birkaç saat boyunca tekrar tekrar gelen karışıklık veya ajitasyon yaşayacaksınız. Ataktan önceki saatlerde hafıza kaybı yaşayabilirsiniz ve muhtemelen deneyimin kalıcı hafızasına sahip olmayacaksınız. Bilim adamları, Geçici global amnezinin nöbet benzeri aktivitenin veya beyninizi besleyen kan damarlarının kısa bir tıkanmasının sonucu olduğunu düşünüyor. Orta yaşlı ve yaşlı erişkinlerde daha sık görülür.
İnfantil amnezi
Çoğu insan hayatın ilk üç ila beş yılını hatırlayamaz. Bu yaygın fenomen infantil veya çocukluk amnezi olarak adlandırılır.
Amnezi nedenleri
Bunama
Bir anının beyninizdeki konumunun yaşınıza bağlı olduğu düşünülmektedir. Eski anılarınızı kaybetmek Alzheimer hastalığı veya diğer demans formlarından kaynaklanabilir. Demans hastaları genellikle önce daha yeni anılarını kaybederler ve daha eski anıları daha uzun süre saklarlar.
Anoksi
Oksijen seviyelerinin azalması tüm beyninizi de etkileyebilir ve hafıza kaybına yol açabilir. Bu duruma anoksi denir. Anoksi beyin hasarına neden olacak kadar şiddetli değilse, hafıza kaybı geçici olabilir.
Hipokampusta hasar
Hipokampüsünüz beyinden ve hafızadan sorumlu limbik sistemin bir parçasıdır. Faaliyetleri arasında anıların oluşturulması, anıların organize edilmesi ve gerektiğinde geri getirilmesi yer alır. Hücreleri beyninizin enerjiye en aç ve kırılgan olanlarından bazılarıdır. Anoksi ve toksinler gibi diğer tehditler tarafından en kolay şekilde bozulurlar.
Hipokampüsünüz bozulduğunda, yeni anılar oluşturmakta zorluk çekersiniz. Hipokampusunuz beyninizin her iki yarısında da hasar görürse, tam anterograd amnezi geliştirebilirsiniz.
Kafa yaralanmaları
Travmatik kafa yaralanmaları, inme, tümörler ve enfeksiyonlar da beyninize zarar verebilir. Bu hasar kalıcı bellek sorunlarını içerebilir. Beyin sarsıntıları genellikle yaralanmadan önceki ve sonraki saat, gün veya hafta anılarını bozar.
Alkol kullanımı
Kısa süreli alkol kullanımı bilinç kaybına neden olabilir. Bu geçici bir anterograd amnezidir. Uzun süreli alkolizm Wernicke-Korsakoff sendromuna neden olabilir. Bu durumu geliştirirseniz, yeni anılar oluşturmakta zorluk çekersiniz, ancak bunun farkında olmayabilirsiniz.
Travma veya stres
Şiddetli travma veya stres de dissosiyatif amneziye neden olabilir. Bu durumla zihniniz, başa çıkmayacağınız düşünceleri, duyguları veya bilgileri reddeder.
Elektrokonvülsif tedavi
Depresyon veya diğer durumlar için elektrokonvülsif tedavi alırsanız, tedavinizden haftalar veya aylar önce retrograd amnezi yaşayabilirsiniz. Ayrıca tedaviden sonraki 2 hafta içinde düzelen anterograd amnezi de yaşayabilirsiniz.
Amnezi nasıl teşhis edilir?
Amnezi doktorunuz veya bir nörolog tarafından teşhis edilebilir. Hafıza kaybınız ve sahip olabileceğiniz diğer semptomlar hakkında sorular sorarak başlayacaklardır. Bir aile üyesinden veya bakıcıdan değerlendirmelerine yardımcı olmalarını isteyebilirler, çünkü sorularının cevaplarını hatırlayamayabilirsiniz.
Doktorunuz hafızanızı kontrol etmek için bilişsel testler de kullanabilir. Ayrıca başka teşhis testleri de isteyebilirler. Örneğin, beyin hasarı belirtilerini kontrol etmek için bir MRI veya BT taraması kullanabilirler. Beslenme eksikliklerini, enfeksiyonları veya diğer sorunları kontrol etmek için kan testleri kullanabilirler. Ayrıca nöbetleri kontrol etmek için testler yapabilirler.
Amnezi nasıl tedavi edilir?
Amnezi tedavisi için doktorunuz durumunuzun altta yatan nedenine odaklanacaktır.
Örneğin alkolden kimyasal olarak indüklenen amnezi, detoksifikasyon yoluyla çözülebilir. İlaç sisteminizden çıktığında, bellek problemleriniz muhtemelen azalacaktır.
Hafif kafa travmasından kaynaklanan amnezi genellikle zamanla tedavi edilmeden düzelir. Şiddetli kafa travmasından kaynaklanan amnezi ortadan kalkmayabilir. Bununla birlikte, iyileşmeler genellikle altı ila dokuz ay içinde gerçekleşir.
Demanstan kaynaklanan amnezi genellikle tedavi edilemez. Bununla birlikte, doktorunuz öğrenme ve hafızayı desteklemek için ilaçlar reçete edebilir.
Kalıcı hafıza kaybınız varsa, doktorunuz mesleki terapi önerebilir. Bu tür terapi, günlük yaşam için yeni bilgi ve hafıza becerileri öğrenmenize yardımcı olabilir. Terapistiniz ayrıca bilgileri almayı kolaylaştırmak için bellek yardımcıları ve tekniklerini nasıl kullanacağınızı da öğretebilir.
Amneziyi önleme
Aşağıdaki sağlıklı alışkanlıklar, kafa travması, bunama, inme ve hafıza kaybının diğer olası nedenleri riskinizi azaltabilir:
- Alkol veya uyuşturucu kullanmaktan kaçının.
- Sarsıntı riski yüksek olan spor oynarken koruyucu başlık kullanın.
- Yaşamınız boyunca zihinsel olarak aktif kalın. Örneğin, dersler alın, yeni yerler keşfedin, yeni kitaplar okuyun ve zihinsel olarak zorlayıcı oyunlar oynayın.
- Yaşamınız boyunca fiziksel olarak aktif kalın.
- Meyveler, sebzeler, kepekli tahıllar ve az yağlı proteinler de dahil olmak üzere kalp açısından sağlıklı bir diyet yiyin.
- Yeterli su için.