madame bovary
madame bovary, fransız edebiyatı'nda gerçekçiliğin kurucusu olarak kabul edilen gustave flaubert'in edebiyat alanında realizm akımını başlatarak roman türünde yeni bir çağ açtığı temel eseridir. başta gelen dünya klasiklerinden birisidir ve her okunduğunda tekrar keşfedilebilecek bir romandır.
roman, flaubert tarafından 19. yüzyıl ortalarında kaleme alınmış ve ilk olarak paris'in ünlü bir edebiyat dergisinde parçalar hâlinde yayınlanmaya başlanmıştır. eser, yayınlanmaya başlandıktan itibaren büyük bir hayranlıkla karşılanmıştır. ama, birçok çevrede de kısa süre içerisinde horgörü ve öfke uyandırmış, oldukça eleştiri toplamış, ahlâk dışılıkla ve ahlâksızlığa teşvik edicilikle suçlanmıştır. flaubert mahkemelik olmuş ve ancak bir senelik dava sürecinin ardından romanın tamamını yayınlayabilmiştir. eserin tamamının yayınlanmasıyla birlikteyse, literatür (edebiyat, yazın) alanında realizm (gerçekçilik) akımı hızla yaygınlaşmaya başlamıştır.
madame bovary'nin gerçekçi (realist) duruşu, romantizm akımının idealist duruşuna, onun kuralcılığa karşı sınırsız bir tutum içerisinde oluşuna karşı tepkisel bir yaklaşımdır. 19'uncu yüzyıla dek burjuvazi olgusu genellikle paris'te yahut diğer büyük şehirlerde yaşayan bir kesime özgü olarak kabul ediliyordu ve yazın alanında burjuvazi eleştirileri de genellikle büyük şehir burjuvazisine yönelikti. ama, gustave flaubert madame bovary'yi yazarak, hatta birçok kimsenin görüşüne göre muazzam bir şekilde yazarak, kendi döneminin "taşra burjuvazisini" gerçekçi bir şekilde gözler önüne sermiştir.
stendhal'ın kırmızı ve siyah (le rouge et le noir) isimi ünlü eseri de realist bir eser özelliğindedir ve flaubert'in madame bovary'sinden evvel yazılıp yayınlanmıştır. kırmızı ve siyah da madame bovary gibi taşra yaşamından bahseder. içerisinde toplumun ahlâksız yönleri gözler önüne serilir. stendhal'ın romanı yazın niteliği açısından flaubert'inkinden daha kötü değildir, hatta okunabilirliği açısından kırmızı ve siyah daha kalitelidir madame bovary'den. ama, realizm akımında fark yaratan, esas esin kaynağı olan gustave flaubert ve madame bovary olmuştur. flaubert'in bu başarısında onun gerçekçi üslubunun ve anlatı gücünün yanısıra madame bovary'nin, yani romanın merkezinde bulunan kadın karakterin de etkisi olmuştur diye düşünüyorum. madame bovary'nin tatminsizliği ve memnuniyetsizliği, fantaziye kaçan romantik duruşu belki hoşunuza gitmeyebilir. sevmeyebilirsiniz onu, beğenmeyebilirsiniz ve "hayır efendim kadınlar böyle değildir" diyebilirsiniz. mesele madame bovary'nin nasıl bir kadın olduğu ve neler yaptığı değildir zaten - ki, temelde realizmin ne olduğunu bilen birisi, madame bovary'nin bir yönüyle bu romanla tepki gösterilen romantizm olgusunu yansıttığını anlayabilir ve flaubert'in zekâsına ikinci kez hayran kalabilir - burada asıl önemli olan bir kadını gerçekçi bir yönüyle ve gerçekçi bir şekilde bir romana koyabilmektir.
flaubert, dönemin toplumsal ve siyasî normlarıyla ters düşmeyecek bir madame bovary karakteri ortaya koyabilirdi kuşkusuz. ama, o ne bunu yaptı, ne de estetik bir kaygı gütmeyi yahut ideal olana yönelmeyi tercih etti. o gerçekçi olmayı seçti; emma bovary'yi birilerinin istediği gibi değil, nasıl tanıyorsa öyle anlattı.
Omü Sözlük