Toplumsal cinsiyete dayalı iltica talepleri (Madde60)
Yukarıda da belirtildiği gibi, Türk iltica sistemi, bir yandan komşu Suriye'den gelen kitlesel mülteci nüfusuna uygulanan diğer yandan başta Irak, Afganistan, İran ve Somali olmak üzere, diğer milletlerden gelen sığınmacılara yönelik iki farklı sığınma kuralları ve prosedürü ile ikili bir yapıya sahiptir.
İltica için yasal sistem, yukarıda belirtildiği gibi, göç ve iltica konularının sorumluluğunu üstlenmekle yükümlü olan kurum olarak GİGM'yi de oluşturan YUKK ile kurulmuştur. Bu yeni kurum halen iltica durumları üzerinde tam operasyonel komuta oluşturma ve tam teşekküllü yeni bir iltica sistemi kurma sürecindedir. UNHCR, DGMM'yi tamamlayıcı bir koruma aktörü olarak desteklemektedir: UNHCR’nın yetkisine dayanan mülteci statüsü belirleme (RSD) faaliyetlerini üstleniyor ve GİGM tarafından yönetilen yeni uluslararası koruma prosedürü ile koordinasyon içinde yeniden yerleşim tavsiyeleri yapıyor.
Sığınmacıların, Suriyeli kişilerin dışında, YUKK kapsamında bir uluslararası koruma statüsü için GİGM İl Müdürlüklerine başvurmaları gerekmektedir. YUKK, Türkiye'de sığınma için farklı uygunluk gerekçelerini belirtmenin yanı sıra, başvuru sahiplerinin, prosedürün tamamen tükenmesine kadar Türkiye'de kalma hakları olan yeni yasal çareler ve yasal temsilcilere ve UNHCR'ye erişim garantisini içeren Temel prosedürel önlemlerle tamamlanan tam teşekküllü yeni uluslararası koruma uygulaması ve belirleme prosedürü de sağlamaktadır.
Her ne kadar LFIP, Mültecilerin Statüsüne ilişkin Cenevre Sözleşmesi'nin anlamı dahilinde, kadına yönelik şiddeti bir zulüm biçimi olarak açıkça tanımasa da yetkili makamlar, bu türden şiddet mağdurlarının, “belirli bir sosyal grup” üyelikleri nedeniyle zulüm görme korkusuna sahip kişiler olarak düşünülebileceğini belirtmektedir.
Ayrıca, YUKK'nin 3. Maddesine göre, Tüm prosedürlerde, hak ve menfaatlerde genel bir öncelikten yararlanan “özel ihtiyaçları olan kişiler”, “Refakatçisi olmayan çocuklar, engelli kişiler, yaşlılar, hamile kadınlar, küçük çocuklu bekar ebeveynler, işkence, tecavüz ve diğer psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet biçimlerinin mağdurlarını içerir. Ayrıca, söz konusu hüküm kapsamında, işkence, cinsel taciz veya diğer ciddi psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurları gerekli tıbbi tedaviyi alma hakkına sahiptir. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının sorumluluğu altında çocuk merkezlerine, kadın konukevlerine veya diğer uygun yerlere erişim hakkı olan geçici koruma kapsamına giren özel ihtiyaçları olan kişiler için de benzer hükümler uygulanır.
GREVIO'nun, kurbanların “belirli bir sosyal gruba” ve “özel ihtiyaçlara” mensup kişiler olarak korunmalarına ilişkin olarak kurdukları asıl konu, onların mağdur olarak tanımlanmasıyla ilgilidir. Mağdurları tespit etmede zorluklar, hem mağdurların bir taraftan öne çıkmasını önleyen önemli engellere diğer yandan, şiddet belirtileri için mağdurları tarayan mekanizmaların yokluğuna atfedilebilir. Sığınmacılar, özellikle
286 901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 28 inci maddesi, Türk vatandaşlığını kaybetmiş kişilerin feragat izni alarak haklarını düzenlemektedir.
287 YUKK'nın 34. Maddesinin 6. Fıkrası
sağ kalım, cinsiyet, aile içi şiddet ve kadın cinsel organının sünnet edilmesi gibi hassas konular için maruz kalma riskine sahip oldukları veya maruz kaldıkları her türlü toplumsal cinsiyete dayalı şiddet ile ilgili şikâyette bulunmak konusunda önemli kültürel ve sosyo- ekonomik engellerle karşı karşıya kalmaktadırlar. Ayrıca, ilgili kişiler, Türkiye'deki hakları, sevk mekanizmaları ve mevcut hizmetler ile ilgili kısıtlı anlayışa sahiptirler. Dil engelleri de en önemli engeller arasındadır.
Toplumsal cinsiyete dayalı şiddet ve mevcut yardım hizmetleri hakkında kadın ve kızlara bilgi sağlanmasını da içeren toplumsal cinsiyete duyarlı kabul prosedürlerinin geliştirilmesi, mağdurların korumaya erişimini sağlamak konusunda kilit önemdedir. YUKK'nin 70. Maddesine göre, kayıt sırasında, başvuru sahiplerine, sığınma başvurusu yapanlara ilişkin haklarına ve yükümlülüklerine olduğu kadar ilgili prosedürlere ilişkin bilgi de verilmelidir; başvuru sahibi tarafından talep edildiği takdirde, kayıt ve statü belirleme görüşmelerinde çeviri hizmeti sağlanacaktır. Buna ek olarak, yasa, uluslararası koruma başvuruları ve statü sahiplerinin STK'lar tarafından sağlanan hukuki yardım ve danışmanlık hizmetlerini talep etmede serbest olduğunu kabul eder. Bu hükümleri toplumsal cinsiyete duyarlı bir bakış açısıyla uygulamak için, toplumsal cinsiyete dayalı şiddet konusunda vaka yöneticilerinin eğitimi ve kadın tercümanların işe alınması gibi, gerekli kapasiteyi sağlamak üzere çaba sarf edilmesine rağmen, GREVIO, bu prosedürlerin, kadınlara karşı şiddet olaylarının ortaya çıkmasına izin vermeye yönelik olduğuna dair çok az kanıt gördü. Ayrıca, toplumsal cinsiyete dayalı şiddete bağlı nedenlere dayanarak sığınma taleplerinin ne sıklıkla karşılandığını veya bu taleplerin kaçının reddedilebileceğini gösteren herhangi bir veri bulunmamaktadır.
GREVIO, nispeten yeni bir kurum olarak GİGM'nin yapılarını ve çalışma yöntemlerini sağlamlaştırma sürecinde olduğunu kabul ediyor. GİGM'nin toplumsal cinsiyete duyarlı unsurları gelişmekte olan uygulamalara dahil etmesine yardımcı olmak için toplumsal cinsiyet kılavuzlarının hazırlanması ve uygulanması birinci derecede önemlidir. Bu kılavuzlar, travmanın tanınmasının yanı sıra kültürel ve dini duyarlılıklara ya da kişisel faktörlere karşı farkındalık ve duyarlılığın artırılmasını da kapsamalıdır. Bu çabaları sürdürürken, yetkili makamlar, kadın sivil toplum örgütlerinin, gözetim altındaki mağdurlar da dahil olmak üzere mağdurlara ilgili hukuki yardım ve danışmanlık hizmetleri sağlamadaki rolünü desteklemelidir.
Benzer şekilde, yetkili makamlar, geçici koruma kapsamına giren kişilerin farklı kayıt süreçlerinde cinsiyete duyarlı benzer mekanizmalar inşa etmeyi düşünmelidir.
GREVIO, Türk yetkili makamlarını, uzman kadın STK'larla iş birliği içinde, idari gözetim altındakiler de dahil olmak üzere tüm kadın sığınmacıların kadına yönelik şiddet vakalarını bildirebilmelerini sağlamak için toplumsal cinsiyete duyarlı prosedürler, kılavuzlar ve destek hizmetleri geliştirmelerini teşvik etmektedir. Bu alandaki ilerlemeler, toplumsal cinsiyete dayalı şiddete bağlı iddiaların sayısı hakkında ilgili veriler toplanarak ölçülmelidir. GREVIO, yetkili makamları, Suriyeli veya geçici koruma şemasına giren diğer menşelere uygulanan kayıt işlemleri ile ilgili benzer prosedür ve kılavuzlar geliştirmeyi düşünmeye davet etmektedir.