XX. YÜZYILDA OSMANLI DEVLETİ
- TRABLUSGARP SAVAŞI (1911-1912)
İtalya ile Osmanlı Devleti arasında olmuştur.
- Savaşa Geçmeden Önce İtalya’nın Durumunu Değerlendirelim:
- 20.yy’a geldiğinde Avrupa Devletleri özellikle Fransa ve İngiltere elde ettikleri sömürgeler sayesinde dünyanın en güçlü sanayi devletleri olmuşlardır.
- İtalya Avrupa içerisinde birliğini geç kurmuştu. (1870) Diğer Avrupa devletlerine yetişebilmek için hızla sömürge arayışına başladı.
- İtalya bu amaçla önce Habeşistan’a saldırdı, ancak başarılı olamadı.
- İtalya, bu başarısızlıktan sonra gözünü Kuzey Afrika topraklarına dikti.
- Osmanlı Devleti’nin Kuzey Afrika topraklarından
- Cezayir ve Tunus’u Fransa
- Mısır’ı İngiltere işgal etmişti.
- İtalya ise Trablusgarp (Libya) ile ilgilenmeye başladı.
- Peki Ama Neden Trablusgarp ?
- Trablusgarp coğrafi olarak İtalya’ya çok yakın hatta tam karşısındaydı.
- Ayrıca burayı elinde bulunduran Osmanlı Devleti, burayı savunacak güçten yoksundu.
- Trablusgarp ham madde kaynaklarına sahipti.
- İtalyanlar burayı alarak Akdeniz’de daha güçlü olmak istiyorlardı.
- Ve İtalya Trablusgarp’a Saldırmadan Önce Avrupalı Devltlerin Desteğini Alır!
- Rusya ile giz anlaşma yapar. Buna göre Rusya boğazlara karşılık, Trablusgarp konusunda İtalya’ya destek olur.
- Almanya ve Avusturya, İtalya’nın dostuydu.
- İngiltere, Kıbrıs ve Mısır’ı, Fransa ise Cezayir ve Tunus’u işgal ettiğinden İtalya’nın Trablusgarp’ı işgaline seyirci kalmak zorunda kaldı.
- Savaşın Başlaması:
- İtalya, kendi güvenliği için önemli olduğunu ileri sürerek Trablusgarp’ı vermeleri için Osmanlı Devleti’ne ültimatom verdi.
- Osmanlı Devleti bunu kabul etmeyince 1911 yılında savaş başladı.
- Savaşın Gelişimi:
- İtalyanlar denizden gönderdiği askerlerle Trablusgarp’ı işgale başladılar.
- Osmanlı Devleti’nin karadan ve denizden Trablusgarp’a yardım gönderme imkanı olmadığından buraya gönüllü subaylar gönderdiler. Bu subaylar içinde Mustafa Kemal Atatürk ve Enver Bey’de vardı.
- Bu subaylar Trablusgarp’ta İtalya işgaline karşı yerli halkı örgütleyerek direniş cephesi oluşturdular.
- Mustafa Kemal, Trablusgarp’ta özellikle Derne ve Tobruk cephelerinde başarılı oldu. Enver Bey , Bingazi’de başarılı oldu.
BİLGİ NOTU: Osmanlı Devleti’nin Trablusgarp’a karadan ve sudan askeri yardım gönderememesinin sebebi ne olabilir?
- Karadan yardım gönderemezdi. Çünkü, karadan Trablusgarp’a geçilecek yer alan Mısır İngiltere’nin kontrolü altındaydı.
- Denizden de yardım gönderemezdi. Çünkü, Osmanlı Devleti’nin güçlü bir donanması olmadığından, güçlü bir İtalyan donanması karşısında hiçbir şansı yoktu.
- Trablusgarp’ta ummadığı bir direnişle karşılaşan İtalya, Osmanlı Devleti’ni barışa zorlamak için 12 adayı işgal etti ve Ege kıyılarındaki Liman kentlerini topa tuttu.
- Bu sırada Balkan Devletlerinin Osmanlı Devleti’ne karşı başlattığı I.Balkan savaşının çıkması üzerine her iki cephede de savaşamayacağını anlayan Osmanlı Devleti, İtalya ile anlaşmaya razı olarak savaşa son verdi.
- İsviçre’nin Uşi kentinde 1912 yılında Uşi Antlaşması yapıldı.
- Maddeleri:
- Trablusgarp ve Bingazi İtalya’ya bırakıldı.
- 12 ada Osmanlı Devleti’ne bırakıldı. Ancak Balkan Savaşları sırasında bu adaları Yunanların işgal etmesinden korkulduğu için, Balkan savaşlarından sonra geri almak koşuluyla koruması için 12 Ada İtalya’ya bırakıldı.
- Önemi:
- Kuzey Afrika’daki son toprağı olan Trablusgarp’ı da kaybeden Osmanlı Devleti’nin buradaki varlığı sona erdi.
- Geçici olarak koruması için, İtalya’ya bırakılan 12 Adayı, Osmanlı Devleti bir daha İtalyanlardan geri alamayacaktır.
UYARI 1: 12 Adanın durumu Lozan Barış Konferansında Türkiye’nin aleyhine sonuçlanmış, II.Dünya savaşından sonra 1947 yılında imzalanan Paris Antlaşması’yla 12 Ada Yunanistan’a verilmiştir.
UYARI 2: Trablusgarp Savaşı, Mustafa Kemal’in katıldığı ilk savaştır. Rütbesi Yüzbaşıdır.
- BALKAN SAVAŞLARI (1912-1913)
- Balkanların etnik açıdan karışık olması
- Osmanlı Devleti’nin güçsüzlüğü
- Avrupa’daki ve Balkanlardaki gelişmelerin savaş öncesi iyi değerlendirilememesi
- Milliyetçilik akımının etkileri
- Rusya’nın Panislavizm (Slav ırkı birleştirme) politikası ile Balkan Devletlerini Osmanlı Devleti’ne karşı kışkırtmaları
- Balkan Devletlerinin Rumeli’deki Türk topraklarını aralarında paylaşmak ve Türkleri balkanlardan atma düşünceleri
- Rusya’nın sıcak denizlere ulaşma isteği ve Ortadoğu’da kendine taraftar uluslar bulma düşüncesi
- Savaş Öncesi Balkan Devletleri Arasında Yapılan İttifaklar Şunlardır:
- Mart 1912’de Sırp-Bulgar Antlaşması
- Mayıs 1912’de Bulgar-Yunan Antlaşması
- Ardından Karadağ-Bulgar Antlaşması
- I.BALKAN SAVAŞI
- Savaşa Katılan Ülkeler:
- Bulgaristan
- Yunanistan
- Sırbistan
- Karadağ
- 1912 yılında Karadağ’ın savaş ilanıyla başlar. Diğer Balkan devletleri de devreye girer.
- Kısa sürede; Bulgarlar, Kırklareli ve Lüleburgaz’ı alıp, Edirne’yi kuşattılar ve Çatalca önlerine kadar geldiler.
- Yunanlılar, Ege Adalarını ve Selanik’i ele geçirdiler.
- Osmanlı Devleti ile karadan ve denizden her türlü bağlantısı kesilen Arnavutluk 1912 yılında bağımsızlığını ilan etti.
ÖNEMLİ ! Arnavutluk Osmanlı devletinden ayrılan son Balkan devletidir.
- Büyük devletlerin araya girmesiyle Londra’da toplanan konferansta barış görüşmeleri yaşanırken Osmanlı Devleti’nde Bab-ı Ali Baskını ile İttihat ve Terakki partisi Kamil Paşa hükümetine darbe indirerek iktidara gelmiştir, savaşa devam kararı almıştır.
- Savaşın devamında Edirne ve Yanya’nında elimizden çıkmasıyla Osmanlı Devleti barış istemek zorunda kaldı ve 1913 Londra Antlaşması yapıldı.
- Maddeleri:
- Midye-Enez hattı Osmanlı devletinin batı sınırını oluşturacak
- Kavala ve Dede ağaç dahil tüm Trakya Bulgaristan’a verilecek. Böylece Bulgaristan Ege denizine kadar sınırlarını genişletmiştir.
- Selanik, Güney Makedonya ve Girit Adası Yunanistan’a verilecek.
- Orta ve Kuzey Makedonya Sırbistan’a verilecek.
UYARI: Yunanlıların Ege denizine yerleşmeleri, Girit Adasını alması, Selanik, Yanya’yı alması sonra başlayacak I.Dünya Savaşı’nda Osmanlı Devleti’ni zor duruma sokmuştur.
- Osmanlı Devleti, Edirne ve Kırklareli de dahil Balkanlardaki topraklarını kaybetti.
- Arnavutluğunda bağımsızlığını kabul etti.
- I.Balkan Savaşında Yenilginin Nedenleri:
- Ordunun siyasi çekişmelerle ikiye ayrılması
- Deneyimli asker ve subayların savaş öncesi terhis edilmesi
- Ordu içindeki güçler arasında iletişim ve haberleşme kopukluğu
- Osmanlı devletinin gereken tedbir ve hazırlıkları zamanında yapmaması
- Deniz gücünün olmaması
- Savaş stratejisinde hata yapılması ( Savunma yerine savaş stratejisinin uygulanması)
- Savaş öncesi 39 taburun Balkan cephesinden Hicaz’a, Vahabi ayaklanmasını bastırma düşüncesiyle gönderilmesi. Böylece ortaya çıkan güç zaafiyeti.
- İKİNCİ BALKAN SAVAŞI
- Balkan ülkelerinin Osmanlı Devleti’nden aldıkları toprakları, kendi aralarında paylaşmada anlaşmazlığa düşmeleridir.
- I.Balkan savaşında en fazla toprakları Bulgaristan’ın almış olması
- Bu durumdan diğer Balkan devletlerinin rahatsız olmaları
- Bulgaristan’ın Ege Denizi’ne kıyısı olan güçlü bir devlet konumunda olmasından Yunanistan’ın rahatsız olması
- Bulgaristan’a karşı Yunan-Sırp ittifakı kurulması
- Osmanlı Devleti’nin Balkanlardan çekilmesiyle bölgede yaşanan otorite boşluğunun doldurulmamış olmasıdır.
- II.Balkan Savaşı’nın “Ana Teması” Makedonya’nın paylaşılmasıdır.
- I.Balkan savaşına katılmayan Romanya’da Dobruca nedeniyle II.Balkan savaşına katılmıştır.
- Balkan Ülkeleri Arasındaki Bu Anlaşmazlıklardan Osmanlı Devleti Nasıl Yararlanmıştır?
- Osmanlı Devleti, Midye-Enez hattını aşarak Edirne ve Kırklarelini geri aldılar.
- Bu arada Romanya’da Bulgaristan’dan Dobruca bölgesini almıştır.
- II.Balkan Savaşına Katılan Ülkeler:
- Yunanistan
- Bulgaristan
- Sırbistan
- Romanya
UYARI: I.Balkan savaşında yer alan Karadağ II.Balkan savaşında yer almamıştır. Romanya ise I.Balkan savaşında yer almadığı halde II.Balkan savaşında yer almıştır.
- Savaşın Sonuçları:
- Balkan ülkeleri kendi aralarında 1913 Bükreş Antlaşmasıyla savaşa son vermiştir.
- Osmanlı Devleti ile Bulgaristan arasında İstanbul Antlaşması yapıldı.
- Osmanlı Devleti ile Yunanistan arasında Atina Antlaşması yapıldı.
- Osmanlı Devleti ile Sırbistan arasında İstanbul Antlaşması yapıldı.
- BÜKREŞ ANTLAŞMASI (1913)
- Bulgaristan ile diğer Balkan Devletleri arasında imzalandı.
- Antlaşmaya göre;
- Romanya’ya Dobruca ve Silistre,
- Yunanistan’a Selanik, Drama, Kavala ve Güney Makedonya,
- Sırbistan’a Üsküp ve Priştine,
- Karadağ’a Plevne ve Çekova,
- Bulgaristan’a Dedeağaç ve Makedonya’nın bir kısmı verildi.
- İSTANBUL ANTLAŞMASI (1913)
- II.Balkan Savaşı sonrası Osmanlı Devleti ile Bulgaristan arasında yapılmıştır.
- Maddeleri:
- Edirne ve Kırklareli Osmanlı Devleti’ne verildi.
- Meriç nehri iki ülke arasında sınır kabul edildi.
- Batı Trakya ve Dedeağaç Bulgaristan’da kaldı.
- Bulgaristan’daki Türkler, Bulgar vatandaşlarıyla eşit haklara sahip olacaktır.
- İsteyen Türk vatandaşları ilk dört yıl içinde Türkiye’ye göç edebilecektir.
- İlk ve ortaokullarda Türk vatandaşları için eğitim Türkçe yapılacaktır.
- Bulgaristan’da kalan Türkler, mal ve mülk sahibi olabilecektir.
- Bulgaristan’da kalan Türkler, kendi din başkanları olan müftüleri kendileri seçebilecektir.
- ATİNA ANTLAŞMASI (1913)
v II.Balkan savaşı sonrası Osmanlı Devleti ile Yunanistan arasında imzalanmıştır.
v Maddeleri:
- Girit Adası, Yanya ve Selanik Yunansitan’a verildi.
- Ege adalarının durumu sonraya bırakıldı.
- Yunanistan’da kalan Türklerin her türlü hakları ikili görüşmelerle saptanacaktır.
- İSTANBUL ANTLAŞMASI (1914)
- Sırbistan ile Osmanlı Devleti arasında imzalanmıştır.
- Sırbistan’daki Türklerin hakları konusunda anlaşmaya varıldı.
- Balkan Savaşlarından Günümüz Türkiye’sine Kalan Sorunların Neler Olduğunu Düşünelim ...
- En önemli sorun; Batı Trakya ve ulusal sınırlarımız dışında kalan Türklerin durumu bugün bile sorun olarak karşımızda durmaktadır.
- Balkan Savaşları Sonunda Sırbistan ve Karadağ ile Osmanlı Devleti Arasında Herhangi Bir Sınır Antlaşmasının Yapılmamasının Nedeni Ne Olabilir?
- Çünkü, Balkan savaşları sonucu Sırbistan ve Karadağ ile herhangi bir sınırımız kalmadığı için sınır nitelikli herhangi bir antlaşma yapılmamıştır.
- BALKAN SAVAŞLARININ GENEL SONUÇLARI
- Arnavutluk, Makedonya, Batı Trakya ve Ege Adaları (Gökçeada ve Bozcada hariç) kaybedilmiştir.
- Balkanlardaki tüm topraklarımız kaybedilmiştir.
- Osmanlı Devleti, İmparatorluk olma özelliğini kaybetmiştir.
- Balkan savaşlarından sonra kaybedilen yerlerden Anadolu’ya akın akın Türk göçleri olmuştur.
- Ege Adaları zamanla Yunanistan’ın üssü haline gelmiştir.
- Günümüze kadar devam eden Batı Trakya, Türk azınlığı ve Ege kıta sahanlığı problemleri ortaya çıkmıştır.
- Bab-ı Ali baskını ile yönetimi tamamen ele geçiren İttihat ve Terakki yönetimi orduyu ıslah etmek için Almanya’dan silahlar almış ve subaylar getirtmiş, bu durum Osmanlı-Almanya yakınlaşmasına sebep olmuştur.
- Osmanlıcılık akımı önem kaybederken, Türkçülük ve Turancılık akımı ön plana çıkmıştır.
- Osmanlı’nın küçük devletleri bile yenemeyeceği ortaya çıkmıştır.
- Osmanlılarda, Alman hayranlığı ön plana çıkmıştır. Bu hayranlık I.Dünya savaşına girmemize neden olacaktır.
- BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI
- NEDENLERİ:
- Sömürge Rekabeti: Almanya (1871) ve İtalya (1870) siyasi birliklerini geç tamamladılar. Kısa sürede sanayileştiler. Ancak 1870 yılına kadar İngiltere ve Fransa mevcut sömürgelerin önmeli bir kısmını aralarında paylaşmışlardı.
Almanya ve İtalya sanayileri için gerekli hammaddeyi bulmak ve ürettikleri malları satmak için sömürge arayışına girdiler. Bu durum karşısında İngiltere ve Fransa’ya karşı Almanya-İtalya işbirliği gelişmiştir.
- Almanya-Fransa Çekişmesi: Almanya birliğini tamamladıktan sonra Fransa’dan Alsas-Loren Bölgesini (Taş kömür yataklarını) alınca, Fransa ile Almanya arasında düşmanlık başlamıştır.
- Balkanlardaki Çekişme: Balkanlarda Avusturya- Macaristan ile Rusya arasındaki şiddetli hakimiyet mücadelesi başlamıştır. Rusya’nın Panislavizm politikasının Balkanlardaki yarattığı rahatsızlık yaratmıştır. Bu rekabette Almanya, Avusturya’nın yanında yer almıştır.
- Blokların Kurulması: Yukarıdaki sebepler bazı devletleri birbirine yakınlaştırdı.
- 1883 Üçlü İttifak: Almanya, Avusturya-Macaristan, İtalya
- 1907 Üçlü İtilaf: Fransa, Rusya, İngiltere
- Bloklar arası siyasi, askeri ve özellikle silahlanma yarışı
- Almanya’nın Güçlenmesi: Almanya’nın güçlü bir endüstri toplumu oluşturarak ucuz ve kaliteli mal üreterek, İngiltere’nin pazar payını azaltması ve ortaya çıkan EKONOMİK YARIŞTIR.
- Milliyetçilik akımı
- Gerçek nedeni değil ama zahiri nedeni ise; Avusturya-Macaristan veliahtı Fransız Ferdinand’ın Saray Bosna ziyareti sırasında Milliyetçi bir Sırplı tarafından öldürülmesidir.
- SAVAŞIN BAŞLAMASI VE GELİŞİMİ:
- Savaşın başlaması:
- 28 Haziran 1914 yılında Saray Bosna’yı ziyaret eden Avusturya-Macaristan veliahtı Fransız Ferdinand’ın milliyetçi bir sırp tarafından öldürülmesi üzerine, Avusturya-Macaristan katilin verilmesi için Sırbistan’a ültimatom verdi.
- Sırbistan, Rusya’ya güvenerek bu öğrenciyi saklayıp korudu.
- Bunun üzerine Avusturya, Sırbistan’a savaş açtı ve böylece I.Dünya Savaşı başlamış oldu.
- Savaşın gelişmesi:
- Rusya, Sırbistan’ı desteklerken, Almanya ise Avusturya’yı destekledi.
- Almanya, Belçika ve Hollanda’yı ezerek Fransa topraklarına girdi.
- Fransa, İngiltere’nin de desteğiyle Marn savaşında Almanları geri çekilmek zorunda bıraktı.
- Almanlar doğuda Ruslara saldırdı. Avusturya’da Sırbistan’a girdi. Savaşın ilk yıllarında İttifak Devletleri üstün durumdaydı.
- SAVAŞTA TARAFLAR:
İTTİFAK DEVLETLERİ İTİLAF DEVLETLERİ
Almanya İngiltere
Avusturya-Macaristan Fransa, Rusya
İtalya >> sonra İtilaf Devletlerine geçti >> İtalya
Osmanlı Devleti Sırbistan
Bulgaristan Romanya
Yunanistan
Japonya
Çin, Brezilya, ABD
DİKKAT:
- İtalya, 1915’te Anlaşma Devletleri ile yaptığı Londra Antlaşması sonucu Antlaşma Devletleri tarafına geçmiştir.
- İtalya’dan boşalan yeri önce Osmanlı Devleti, Çanakkale Savaşı’ndan sonra ise Bulgaristan doldurmuştur.
- Savaşın tarafları, İngiltere ve Almanya eksenli olarak belirlenmiştir.
- ABD, savaşı sona erdiren devlet olmuştur.
- Japonya, savaşya 3 ay kalıp Almanya’nın Uzak Doğu sömürgelerini almıştır.
- Yunanistan, savaşa dahil olan son devlettir.
- Bulgaristan, savaştan en az zarar gören ittifak devletidir.
- Savaşın devamı:
- Japonya’nın savaşa girmesi: Almanların batıda Fransa, doğuda Rusya ile savaşmasını fırsat bilen Japonya Almanya’nın uzakdoğudaki sömürgelerini ele geçirdi. I.Dünya savaşında amacına ilk ulaşan ve ayrılan devlet olmuştur.
- Osmanlı Devleti’nin savaşa girmesi-12 Kasım 1914: İttihat ve Terakki partisinin etkisiyle Balkan Savaşlarında kaybettiği yerleri geri almak amacıyla İttifak Devletlerinin yanında savaşa girdi.
- İtalya’nın savaşa girmesi-1915: Savaşın başlarında İttifak grubundaydı. Ancak Balkan ve Adriyatik sorunları nedeniyle Avusturya ile arası açılınca tarafsızlığını ilan etti. Savaşın ikinci yılında kendisine Batı ve Güney Anadolu vaat edilince İtilaf Devletlerinin yanında savaşa girdi.
İtalya savaşa girdi ancak aktif olarak savaşa katılmamıştır.
- Bulgaristan’ın savaşa girmesi-1915: İkinci Balkan savaşında kaybettiği yerleri (Dobruca, Serez, Makedonya, Kovala) geri almak için İttifak Devletlerinin durumunu da iyi gördüğü, savaşı kazanacağına inandığı için Çanakkale Savaşlarının da kazanılmasından sonra İttifak devletlerinin yanında savaşa girmiştir.
- Romanya’nın savaşa girmesi-1916: Rusya’nın baskısıyla ve Avusturya’dan Transilvanya ve Bonati’i almak düşüncesiyle savaşa İtilaf Devletlerinin yanında katılmıştır.
- ABD’nin savaşa girmesi-1917: Almanların, ABD yolcu gemilerine zarar vermeleri ve Meksika ile işbirliğine girmeleri üzerine 1917’de savaşa girerek savaşın gidişatını değiştirmiştir.
- Yunanistan’ın savaşa girmesi-1917: ABD’nin savaşa girmesinden sonra İzmir ve Ege Bölgesinin kendisine verilemsini isteyerek savaşa girmiştir.
BİLGİ NOTU:
1- Avusturya-Macaristan veliahtının öldürülmesi savaşın görünürdeki nedenidir.
2- Savaşın asıl nedeni ise, sömürge rekabeti yani EKONOMİKTİR.
- MALESEF OSMANLI DEVLETİ SAVAŞA GİRİYOR!
- Osmanlı Devleti bir taraftan tarafsızlığını ilan etti, diğer taraftan da ülkede genel seferberlik ilan etti.
- Yönetimi elinde bulunduran İttihat ve Terakki partisinin önde gelen isimleri özellikle Enver Paşa Almanya ile 2 Ağustos 1914’de ittifak antlaşması yaptı.
- Akdenizde bulunan Goben ve Breslov adındaki iki Alman gemisi, İngiliz donanmasından kaçarak Osmanlı Devletine sığındı.
- Osmanlı Devleti gemilerin satın alındığını açıkladı. Ve bu gemilere Yavuz ve Midilli adları verilerek gemilere Osmanlı bayrağı çekildi.
NOT: Osmanlı Devleti, savaştan önce İngiltere’den parası peşin verilerek iki adet savaş gemisi almak için anlaşmışlardı. Ancak İngilizler parası peşin verildiği halde savaş gemilerini bitirmelerine rağmen bu iki gemiyi Osmanlı Devleti’ne vermediler.
- Tatbikat bahanesiyle Karadeniz’e açılan bu iki gemi Rusya’nın Sivastapol ve Odessa limanlarını topa tutunca Rusya Osmanlı’ya savaş açtı ve Osmanlı Devleti savaşa girdi.
- OSMANLI DEVLETİ’NİN ALMANYA’NIN YANINDA SAVAŞA GİRME NEDENLERİ:
- Balkan ve Trablusgarp ile kaybedilen yerlerin geri alınma düşüncesi
- Osmanlı devlet adamlarının Almanya’ya duydukları hayranlık
- Osmanlı Devleti’nin o dönemde bulunduğu siyasi yalnızlıktan kurtulma düşüncesi
- İngiltere, Fransa ve Rusya’nın Osmanlı üzerindeki emellerinin bilinmesi
- İttihat ve Terakki’nin Turan Devleti kurmak istemesi
- İttihat ve Terakki mensuplarının itibar, güven kazanmak istemesi
- İngiliz, Fransız ve Rus sömürgelerindeki Müslüman halkı bağımsızlıklarına kavuşturma düşüncesi
- Almanya’nın Osmanlı’yı savaşa sokmak için elinden geleni yapması
- Groben ve Breslov zırhlılarının Rus Limanlarını bombalamaları
- ALMANYA’NIN OSMANLI’YI KENDİ YANINDA SAVAŞA SOKMAK İSTEMESİNİN NEDENLERİ:
- Almanya’nın savaşı daha geniş alanara yayarak, yeni cepheler açmak ve kendi yükünü hafifletmek istemesi
- Osmanlı Devleti’nin jeopolitik konumundan yararlanmak istemesi
- Süveyş Kanalı’nı alarak, İngilizlerin sömürgelere yolunu kesmek ve boğazlar, Akdeniz ve Mısır’ın öneminden yararlanmak istemesi
- Osmanlı Devleti’nin hammadde ve Pazar gücünden yararlanmak istemesi
- Rusya’ya boğazlar yoluyla ulaşılarak, yardım gönderilmesinin engellenmek istenmesi
- Osmanlı halifesinin dini gücünden yararlanarak, İtilaf Devletlerin sömürgelerindeki Müslüman halkı kışkırtmak ve bu şekilde sömürgeleri içerden çökertmek istemesi
UYARI! Halifenin, cihat ilan etmesine karşılık, Müslüman Araplar cihat çağrısına uymamış, hatta İngiliz casus Lavrence’nin kışkırtmasıyla İngilizlerle işbirliği yaparak özellikle Yemen ve Hicaz cephelerinde Müslüman Türk askerlerini arkadan vurmuşlardır.
Böylece Osmanlıların yıllardır savunduğu “Ümmetçilik” fikrinin ne kadar boş ve temelsiz olduğu anlaşılmıştır.
- OSMANLI DEVLETİ’NİN SAVAŞA GİRMESİYLE;
- Savaşta yeni cepheler açılmış ve savaş geniş bir alana yayılmıştır.
- Savaşın süresi uzamıştır.
- Almanya’nın savaş yükü hafiflemiştir.
- İtilaf Devletlerinin özellikle Rusya’nın işi zorlaşmıştır.
- Yeni cepheler açılırken mevcut cepheler genişlemiştir.
- SAVAŞTA YENİLGİYİ;
- Önce Bulgaristan, sonra Osmanlı Devleti, daha sonra Avusturya ve en son Almanya kabul ederek savaştan çekilmişlerdir.
- OSMANLI DEVLETİ’NİN I.DÜNYA SAVAŞINDA SAVAŞTIĞI CEPHELER
Osmanlı Devleti I.Dünya savaşında bir çok cephede savaşmıştır. Bu cepheler genel olarak iki grupta değerlendirilir.
CEPHELER
TOPRAKLARIMIZDA SAVAŞTIĞIMIZ TOPRAKLARIMIZ DIŞINDA SAVAŞTIĞIMIZ
CEPHELER CEPHELER
- Kafkas cephesi -Makedonya cephesi
- Kanal cephesi -Galiçya cephesi
- Filistin ve Suriye cephesi -Romanya cephesi
- Irak cephesi
- Çanakkale cephesi
- Hicaz-Yemen cephesi
- Osmanlı Devleti bu cephelerde, İngiltere, Rusya, Fransa ve bu ülkelere ait sömürge askerleriyle savaşmıştır.
- KAFKAS CEPHESİ (Taarruz Cephesi)
- Ruslarla yapılmıştır.
- Bu cephe 1914 Kasım’ında Rusların saldırılarıyla başlamıştır.
- Enver Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu, Rus saldırılarını durdurup 1914 Aralık’ta 150.000 kişilik orduyla Sarıkamış Harekatı ile saldırıya geçer.
- 90.000 askerimiz bu savaşta donarak ölünce Ruslar saldırıya geçer.
- Ruslar, Erzurum, Muş, Bitlis, Van, Erzincan ve Trabzon’u ele geçirdiler.
BİLGİ NOTU: Bu savaşlarda Ermeniler, Rusların kışkırtmasıyla ayaklanarak Rusya’ya destek çıkınca Osmanlı Devleti 1915 yılında çıkardığı Tehcir Kanunu (Zoraki Göç) ile Ermenileri Mısır, Suriye ve Lübnan’a zorunlu göç ettirmiştir. Göçler esnasında birçok Ermeni vatandaşı soğuk kış şartlarından, salgın hastalıktan ve kişisel öfkelerden dolayı ölmüştür. Bu sorun günümüze kadar devam eden Ermeni soykırımı meselesini başlatmıştır.
- Enver Paşa’nın Ruslara Karşı Taarruza Geçmesinin İki Nedeni Vardır:
Bu iki neden aynı zamanda Kafkas cephesinin açılma nedenidir.
- Bu cephe Almanların isteğiyle açılmıştır. Bakü petrollerini ele geçirmek isteyen Almanların Osmanlı Devleti’ni kışkırtması
- Enver Paşa’nın Anadolu’daki Türkler ile Orta Asya’daki Türkleri birleştirerek sınırları Hindistan’a kadar genişletmek istemesi (Bu Enver Paşa’nın Turan Devleti kurma hayalidir.)
UYARI 1-) Mustafa Kemal, Çanakkale savaşlarından sonra Kafkas cephesine atanarak Ruslardan 1916 yılında Muş ve Bitlis’i almıştır. Mustafa Kemal, Kafkas cephesindeki başarılarından dolayı Tümgenerallik rütbesine yükseltilmiştir.
UYARI 2-) Rusya, Brest Litowsk Antlaşması ile 1918 yılında savaştan çekilince bu cephe de kapanmıştır.1878 Berlin Antlaşmasıyla kaybedilen Kars, Ardahan ve Batum Ruslardan geri alınmıştır.
- KANAL CEPHESİ (Taarruz Cephesi)
- Almanların isteğiyle açılmış taarruz cephesidir.
- Osmanlı Devleti’nin açtığı tek cephedir.
- İngiltere’nin uzakdoğudaki sömürgelerinden asker ve hammaddeyi Süveyş Kanalı yoluyla taşıdığından burası İngiltere’nin can damarıydı.
- Almanya Kanal cephesinin açılmasını neden istiyordu... Bu kanalın ele geçirilmesiyle;
- Mısır İngiltere’den geri alınacak
- İngiltere’nin uzakdoğudaki sömürgeleriyle olan bağlantısı kesilecekti. (Bu sömürgeler; Hindistan, Avusturya ve Yeni Zelanda)
- Osmanlı Devleti’nin 1915 yılında başlattığı Kanal Harekatı başarısız olmuştur. Çünkü;
- Araplar (Mısır halkı) İngilizlerle işbirliği yapmıştır.
- Almanya, Osmanlı Devleti’ne gerekli desteği sağlayamamıştır.
- İngiliz ordusu sayı ve malzeme bakımından üstündü.
- ÇANAKKALE CEPHESİ (ÇANAKKALE SAVAŞI)
- Cepheler içinde en kanlı olanı ve sonuçları bakımından en önemli olanıdır.
- Cephenin Açılma Nedenleri:
- İç işlerinde karışıklıklar çıkan Rusya’ya gerekli mali ve teknik yardımı en kısa zamanda götürerek Rusya’nın savaşa devam etmesini sağlamak
- Baltık denizini Almanların kapatmış olması
- İstanbul ve Boğazları alarak Osmanlı Devleti’ni savaş dışı bırakmak
- Balkanları ele geçirerek Trakya üzerinden Almanlara karşı yeni cepheler açmak
- Savaşa girmemiş Balkan ülkelerini savaşa sokarak, Avusturya-Macaristan’a karşı yeni cepheler açmak
- Çanakkale Savaşının Başlaması ve Gelişimi
- Savaşın başlaması:
- 18 Mart 1915’te İngiliz ve Fransız donanmalarının Çanakkale girişinde Kumkale ve Seddülbahir limanlarını topa tutmalarıyla başlamıştır.
- Gerek Türk topçusunun üstün başarısı ve gerekse Nusret Mayın Gemisi’nin boğazı mayınlamasıyla aynı gün düşman donanması geri çekilmek zorunda kalmıştır.
- Savaşın gelişimi:
- Boğazların denizden geçilemeyeceğini anlayan İtilaf Devletleri, Arı Burnu’ndan Gelibolu’ya asker çıkarmaya başladılar.
- Burada 19. Tümen Komutanı yani Anafartalar grup komutanı Mustafa Kemal üstün başarısıyla Anafartalar, Arıburnu, Çimentepe ve Conkbayırı’ndaki şiddetli çarpışmalar sonucu düşman karada durdurulmuştur.
- Ocak 1916 tarihinde düşman Çanakkale’yi boşaltmak zorunda kaldı.
- İngiliz Başbakanı Chuchill’in “Kaderin Adamı” dediği Mustafa Kemal, Çanakkale savaşlarında şu sözü söylemiştir;
“Size ben taarruz emretmiyorum, ölmeyi emrediyorum. Biz ölünceye kadar geçecek zaman içinde yerimize başka kuvvetler ve başka komutanlar gelebilir.”
- Çanakkale Savaşının Sonuçları:
- Birinci Dünya savaşının en kanlı cephesidir. 500.000’den fazla ölü vardır.
- I.Dünya savaşının uzamasına neden olmuştur.
- Rusya’ya yardım gönderilmesi engellenmiştir. Böylece Rusya’da Bolşevik ihtilali çıkmıştır. Yeni kurulan Sovyet Rusya 3 Mart 1918’de Brest Litowsk Antlaşması ile savaştan çekilmiştir.
- Mustafa Kemal’in Kurtuluş Savaşında lider olarak kabul edilmesini sağlamıştır.
- Müslümanların bulunduğu sömürgelerde özellikle Hindistan’da ayaklanmaların çıkmasına neden olmuştur.
- Türk ulusunda ilk defa Kuvay-i Milliye ruhunun oluşmasını sağlamıştır.
- İlk kez vatan savunması bilincine sebep olmuştur.
- Bulgaristan, İttifak Devletlerine katılmıştır.
- Çok sayıda yedek subayımız şehit edilerek, bunun Cumhuriyet dönemi ülkemiz kalkınmasında olumsuz etkisi görülmüştür.
DİKKAT: Osmanlı’nın I.Dünya savaşında kapanan ilk cephesidir.
- IRAK CEPHESİ
- İngiltere’nin 1914 yılında Basra’ya asker çıkarmasıyla başlamıştır.
- Türk askerleri bu cephede İngiliz ve İngilizlerin kışkırttıkları Araplarla savaşmıştır.
- Cephenin Açılma Nedenleri:
1- İngiltere’nin Hint Deniz yolunun güvenliğini sağlamak istemesi
2- İngiltere’nin Musul, Kerkük petrollerini ele geçirmek istemesi
3- İngiltere’nin kuzeye ilerleyerek Ruslarla birleşmek istemesi
- Cephedeki Savaşın Gelişimi:
- Kasım 1915’te Halil Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu, Kutü’l Ammere’de 18.000 İngiliz askerini esir almıştır.
- Ancak daha donanımlı bir şekilde ve Arapları da kışkırtmasıyla İngilizler, Bağdat’ı alıp Kerkük’e kadar ilerlediler.
- Mondros Mütakeresi imzalandığında Musul Osmanlıların elindeydi.
- İngililzerin üstünlüğü ile sonuçlanmıştır.
- FİLİSTİN VE SURİYE CEPHESİ
- İngilizler, Süveyş ve Irak cephesinde yeniden Türkleri, Arapların da desteğiyle tamamen bölgeden atmak amacıyla bu cepheyi açmışlardır.
- İngilizler önce Filistin’i sonra da Suriye’yi ele geçirdiler.
- Yıldırım orduları komutanı (17. Ordu Komutanı) olarak Suriye cephesine atanan Mustafa Kemal, orduları kayıp vermeden bugünkü Suriye sınırına çekip başarıyla savunduysada İstanbul’a çağrıldı.
- Bu savunma hattı daha sonra Misak-ı Milli’de Suriye sınırı olarak belirlendi.
- YEMEN HİCAZ CEPHESİ
- Türk kuvvetleri bu cephede kutsal yerleri korumak amacıyla savaşın sonuna kadar savaştı.
- Bu cephede Osmanlı Devleti’ne karşı ayaklanan Araplar ve İngilizler ile savaşıldı.
- İngilizler Arap yarımadasını tamamen ele geçirmişlerdir.
AÇIKLAMA: Osmanlı Devleti bu cepheler dışında Avrupa’daki Galiçya, Romanya ve Makedonya’daki cephelere de asker göndererek katılmıştır.
- BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI’NIN SONU VE OSMANLI DEVLETİNİN YIKILIŞI
- ABD’nin 1917 yılında savaşa girmesiyle, Avrupa’ya birlikler göndermesiyle savaş İttifak devletinin aleyhine dönmüştür.
- ABD savaşın gidişatını değiştiren ve kaderini belirleyen ülkedir.
- İttifak Devletlerinin Yenilme Nedenleri:
- İttifak grubunun tüm ekonomik yükünü Almanya’nın çekmesi
- Almanya’nın kara devleti olması ve denizlere egemen olmaması
- Almanya’nın hammadde ve insan gücünün sınırlı olması
- Avusturya-Macaristan içerisinde çok sayıda slav olması
- ABD’nin itilaf güçlerinin yanında savaşa katılması
NOT: I.Dünya Savaşı sırasında Osmanlı Devleti’ni paylaşmak için yapılan gizli antlaşmaları dünya kamuoyuna duyuran, açıklayan devlet SOVYET RUSYA’dır.
DÜŞÜNELİM ! 1917 yılında meydana gelen hangi iki olay I.Dünya Savaşı’nı önemli ölçüde etkilemiştir?
1- ABD’nin İtilaf devletlerinin yanında savaşa girmesi
2- Rusya’da Bolşevik İhtilali’nin çıkmasından sonra Rusya’nın savaştan çekilmesi
BİLGİ NOTU: I.Dünya Savaşı’ndan;
- Bulgaristan Selanik Ateşkesi ile
- Arkasından Almanya’dan yardım alamayan Osmanlı Devleti Mondros Ateşkesi ile
- Avusturya Villa Gusti Ateşkesi ile
- Almanya ise Refhondes Ateşkesi ile çekildiler.
- BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI’NIN SONUÇLARI
- Osmanlı İmparatorluğu, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu, Almanya İmparatorluğu yıkıldı. Yerlerine milli devletler kuruldu.
- Litvanya, Polonya (Lehistan), Çekoslavakya, Yugoslavya (Sırbistan, Karadağ ve Bosna Hersek’in birleşmesiyle), Macaristan, Türkiye gibi yeni devletler kuruldu.
- Dünya barışını korumak amacıyla Cemiyet-i Akvam (Milletler Cemiyeti) kuruldu. Sömürgeciliğin yerini mandacılık aldı.
- Rus çarlığı yıkıldı. Dünyada ilk kez sosyalist bir devlet kuruldu. (Sovyet Rusya)
- Almanya’da Krallık Rejimi yıkıldı, yerine Cumhuriyet yönetimi kurruldu.
- Savaş sonunda en karlı devletler Fransa ve İngiltere oldu.
- ABD, Avrupa siyasetinde söz sahibi olmaya ve Avrupa’nın Dünya siyasetindeki üstünlüğü sarsılmaya başladı.
- Osmanlı Devleti, büyük topraklar kaybetti. Araplarda Osmanlı Devleti’nden ayrılarak bağımsız devletler kurdular.
- Sınırların çizilmesinde “Milliyetçilik” ilkesine dikkat edilmemesi azınlıkların sorununun doğmasına neden oldu.
- Birinci Dünya Savaşı sonrası yenilen devletlerle yapılan şartları çok ağır olan antlaşmalar İkinci Dünya Savaşı’nın çıkmasına neden oldu.
- Kimyasal silahların kullanılması sivil savunma teşkilatının kurulmasına neden oldu.
- Suriye, Irak, Filistin ile Mekke ve Medine’nin bulunduğu Hicaz, Osmanlı Devleti’nin elinden çıktı.
- 10 milyondan fazla insan öldü.
- Birinci Dünya savaşı sonucunda birçok ülkede Katı, Totaliter ve Demokrasiye karşı rejimler kurulmuştur.
- Rusya’da 1917’de Lenin önderliğinde Bolşevizm
- İtalya’da 1922’de Mussolini önderliğinde Faşizm
- Almanya’da 1933’de Hitler önderliğinde Nazizim rejimleri kurulmuştur.