99. Sahibi tarafından kullanılan gayrimenkuller ile yatırım amaçlı gayrimenkuller arasındaki farkı örneklerle açıklayınız.
CEVAP ; (TMS 40 YATIRIM AMAÇLI GAYRİMENKULLER)
Yatırım amaçlı gayrimenkul: Aşağıda yer alan amaçlardan ziyade, kira geliri veya değer artış kazancı ya da her ikisini birden elde etmek amacıyla (sahibi veya finansal kiralama sözleşmesine göre kiracı tarafından) elde tutulan gayrimenkullerdir (arsa veya bina ya da binanın bir kısmı veya her ikisi): (a) Mal veya hizmet üretiminde ya da tedarikinde veya idari amaçla kullanılmak veya (b) Normal iş akışı çerçevesinde satılmak.
Sahibi tarafından kullanılan gayrimenkuller: Mal veya hizmet üretimi veya tedariki ya da idari amaçla kullanılmak üzere elde tutulan (sahibi veya finansal kiralama sözleşmesine göre kiracı tarafından) gayrimenkullerdir.
Örnek: ABC A.Ş. üretim faaliyetini gerçekleştirmek için kullandığı fabrika binasının amortismanını burada ürettiği mamullere yüklemektedir. Fabrika binası işletmenin kendisi tarafından olağan faaliyetlerinde kullanıldığı ve diğer varlıklardan (örneğin mamullerden, makine ve teçhizatlardan) ba- ğımsız olarak nakit akışı yaratmadığı için TMS 16 Maddi Duran Varlıklar kapsamında raporlanır.
Eğer ABC A.Ş. bu binayı üretim için kullanmaktan vazgeçip, üçüncü kişilere faaliyet kiralaması çerçevesinde kiralasaydı, ilgili kira bedelleri işletmenin ana faaliyetinden bağımsız olarak büyük ölçüde nakit akışı yaratacağından söz konusu bina TMS 40 Yatırım Amaçlı Gayrimenkuller kapsamında değerlendirilecektir.
Uzun vadede sermaye kazancı elde etmek amacıyla elde tutulan arsalar, gelecekte nasıl kullanılacağına karar verilmemiş arsalar, işletmenin sahip olduğu faaliyet kiralamasına konu binalar, faaliyet kiralaması çerçevesinde elde tutulan boş binalar, ileride yatırım amaçlı gayrimenkul olarak kullanılmak üzere inşa edilmekte veya geliştirilmekte olan gayrimenkuller yatırım amaçlı gayrimenkullere örnek olarak gösterilebilir (TMS 40, Prg.8).
İşletme sahip olduğu gayrimenkullerin bir bölümünü kira geliri veya sermaye kazancı sağlamak amacıyla elde tutarken, diğer bölümünü mal veya hizmet üretim ve tedariki veya idari amaçlar için elde tutuyorsa bu bölümlerin her biri ayrı olarak muhasebeleştirilir. Söz konusu bölümlerin ayrı ayrı satılamaması veya kiraya verilememesi durumunda ilgili gayrimenkulün, sadece önemsiz bir bölümü işletme faaliyetleri için kullanılma şartı ile yatırım amaçlı gayrimenkul olarak sınıflandırılır (TMS 40, Prg.10). Standartta geçen “önemsiz bir bölümü” ifadesi net bir şekilde açıklanmamakla birlikte, işletmeler Kavramsal Çerçeve’de yer alan gerçeğe uygun sunumu sağlayan kriterleri kendileri belirleyecektir.
ÖZET BİRKAÇ ÖRNEK***** Bir gayrimenkul 2 katlı ve bir katını üretim için kullanıp diğer katını kiraya veriyorsak, kiraya verilen kat yatırım amaçlı gayrimenkuller hesabında izlenir, üretim yapılan kat ise maddi duran varlık hesabında izlenir, başka bir örnekte ise X şirketi ve Y şirketi aynı grup içinde ilişkili şirketlerdir ve konsolide raporları hazırlanmaktadır, X şirketi Y şirketine gayrimenkulünü kiralamıştır o zaman bu gayrimenkul X şirketinin bireysel tablolarında yatırım amaçlı gayrimenkul ancak konsolide finansal tablolarda ise maddi duran varlık olarak sınıflandırılır. Başka bir örnek olarak ise şirket kasım ayı sonuna kadar kendi işlettiği bir turistik tesisi kasım ayı sonunda başka bir otele kiraya verirse bu oteli maddi duran varlıklardan yatırım amaçlı gayrimenkuller hesabına sınıflar,… başka bir örnekte ise işletme yönetim amaçlı kullandığı 3 katlı bir binanın bir odasını şirketin mali müşavirine cüzi bir tutara kiralıyor, burada kirala işlemi var ancak bu odanın kirası ciddi bir nakit akımına sebep olmayacağı için bu odayı (bu bölümü) yatırım amaçlı gayrimenkuller hesabına sınıflamaya gerek yoktur.. Residance yapan bir inşaat firmasının yaptığı daireler satılmak üzere bekletiliyorsa bu ana faaliyet çerçevesindedir ve bu daireler stoklar hesabında izlenmelidir, ancak bi inşaat firması büyük bir avm ye yatırım yapmış ve kar yapmak üzere satmak için bekliyorsa bu avm yatırım amaçlı gayrimenkuller hesabında izlenebilir.
ÖNEMLİ nokta yatırım amaçlı gayrimenkul olarak sınıflamak içi “ana faaliyetinden bağımsız olarak büyük ölçüde nakit akışı yaratmasıdır ya da yaratmasının beklenmesidir.” İleride satılıp kar yapılması beklenen boş arsa binalar da yatırım amaçlı gayrimenkullere örnektir.