MESH’N MECH
FERNAND LEGER VE KUBİZM
Fernand Leger 4 Şubat 1881’de Normandiya bölgesinde doğdu. Tahsilini Argentan kolejinde sürdürdü. 1896’da koleji bitirince üç yıl kadar, Caen’de bir mimarın bürosunda çalıştı.1900 yılında Paris’e gitti. Léger, Paris’te yine bir mimarın ve bir fotoğrafçının yanlarında çalıştı. 1903’te Dekoratif Sanatlar Akademisi’ne devam etti. Bu arada bir fotoğrafçıda rötüşör olarak bir mimarın yanında da grafikçi olarak çalışıyordu. Nihayet ilk atölyesini, arkadaşı André Mare ile Avenue de Main’de açtı.Paris’e dönünce, başka hiçbir yerde çalışmayıp kendini tamamıyle resme verdi. Boyutlu, plastik, akıcı, bir renk ve ışık dünyasına girdi. Giderek, Picasso ve Braque’ın yöneldiği “Kübizm”e ilgi duydu. Bu olağanüstü ortamda, kişisel eğilimi, açıklık kazanarak şekillenmeye başladı.1911’de, Villon, Delaunay, Gleizes, Picabia, ve Kupka ile birleşerek salt bir geometri ve ışık boyutunu öngören bir grup meydana getirdi. Birinci Dünya Savaşı çıkınca grupları dağıldı. 1920’lerde, La Corbusier’le tanıştı. Aralarında bir dostluk ve çalışma beraberliği doğdu. Eserlerinde, hacimler, kesin kitleler ön plana geçti, boşluklar aralar ortadan kalktı. Resmi, büyük bir gerilim ve dinamizm kapladı.1924’te, “Mekanik Bale” adlı ilk filmini çevirdi. Sorbonne’da, Collège de France’da, Berlin’de hatta Corbusier ile gittiği bir seyahat dönüşünde ”Paris II” isimli transatlantikte konferanslar verdi.1935’te Léger New York Modern Sanat müzesinde eserlerini sergiledi. Nelson A. Rockefeller’in New York’taki dairesinin dekorasyon işini üzerine aldı. Fransa’ya dönünce dekorasyon işleriyle ilgilendi. 1940’da memleketi Almanlar tarafından işgal edilince tekrar Amerika’ya gitti ve 1945 başına kadar orada kaldı ve Yale Üniversitesi’nde ders verdi.1945’te Fransa’ya dönünce bazı politik olaylara katıldı, tertiplenen gösteri yürüyüşlerinde onların safların da yer aldı. Bu arada resimden ziyade mimari dekorasyon işleriyle ilgilendi.1949’da Paris’teki Modern Sanat Müzesi’nde eserlerinden büyük bir sergi açıldı. Ertesi yıl Londra’daki Tate Gallery’de de bir sergi açtı. Bu arada Belçika’da bir seri konferans verdi. Flaman Kraliyet Akademisi’ne üye seçildi. New York’taki Birleşmiş Milletler binasına büyük bir pano çizdi; devamlı seyahat etti.1955’te Prag’daki kongreye başkanlık ettikten sonra çiftliğine döndü ve 17 Ağustos 1955’te öldü.
Leger’in ilk dönem yapıtlarında Cezanne ve Rousseau’nun biçim anlayışları çok etkili olmuştur. Zengin renk kullanımı ve kompozisyon anlayışını Rousseau’dan, biçime yaklaşımını ise Cezanneden etkilenerek oluşturmuştur. Cezanne’nin her şeyin geometrik kütlelere indirgenmesi gerektiği düşüncesinden etkilenmiştir. Bu iki anlayış Leger’in resimlerinde geometrik bir yapı ve metalsi bir izlenim oluşturmasına sebep olmuştur. Cezanne’nin Leger’in sanat anlayışına olan katkısını, Leger’in kendi söylediği sözlerde hissettirmiştir. Leger Cezanne için; “Bazen Cezanne olmadan modern sanatın nasıl bir şey olacağını düşünüyorum. Cezanne bana formları ve hacimleri sevmeyi öğretti. Çizime konsantre olmamı sağladı. Çizimin katı ve duygusuz olması gerektiğini onun sayesinde anladım.” demiştir. Leger 1910 lara doğru kübizm ile tanışmıştır. Bu onun sanat üslubunu etkilemiştir. Ancak Picasso gibi katışıksız bir kübizm anlayışı sergilememiştir. Öbür kübistler gibi biçimi parçalayarak estetik gereklere göre yeni baştan kurmak gibi çözümsel yöntemler uygulamak yerine, nesneleri mekanik bir biçimde temel özelliklerine indirgeyen bir yalınlaştırma ilkesi ile hareket etmiştir. Bütün bunlara karşın mekan ve biçimlerin oluşturulmasında birtakım yanılsama oyunlarına başvurmaktan kaçmadığı gibi, izlenimcilikten gelen ince boya kullanma ve fırça vuruşunu, plastik bir öge olarak kullanma alışkanlıklarından da kurtulamamıştır.
Leger 1.Dünya Savaşında bir teknisyen olarak çalışmıştır. Bu durum onun sanat anlayışının şekillenmesinde önemli bir etkide bulunmuştur. Bunun sonucu makineyi insanın doğal ve yararlı bir uzantısı olarak değerlendirmiş, insanoğluna parlak bir gelecek sağlayacak araç olarak görmüştür. Leger’in makinenin yükseltilmesine dayanan biçimcilik anlayışında “mekanik nesnelerin kişiliği” kavramının da etkisi vardır. Ancak Leger nesnenin romantik ve dramatik nitelikleriyle değil, yalnızca kendisiyle ya da çağdaş sanayileşmiş dünyayla gerek insani ,gerek plastik açıdan tanımlanabilecek biçimi ile ilgilenir.Bu bağlam içinde makinenin bütünü, hareketlerinin ritimi ya da herhangi bir ayrıntısının görüntülenmesi,Yeni Gerçekçilik sanat anlayışı açısından önemli sonuçlar doğurmuştur.
Resminin makete dönüştürülmüş halinde, renkler resimde de olduğu gibi değiştirilmeden, yani resmedilen mekânın, izlenimin birebir renklerinden oluşmuştur. Var olan rengi bozmak yada değiştirmek gibi bir yaklaşım yoktur. Aynı zamanda Leger, bütün değil parçaya önem veriyordu. Bu yüzden resimde gördüğüm aynı renkleri nesnenin parçaları olarak düşünüp parçaladığı nesneleri tekrar bütüne çevirdim. Resimde, nesneler geometrik hale getirilmiştir. Canlı ya da cansız fark etmez, her varlık, geometrik şekillerle resmedilmiştir. İnsanlar mekanikleştirilmiş, ifadesiz ve duygusuz hale getirilmiştir. Her varlığı makineleştirmek en doğru karardır izlenimi uyandıran bir anlayış söz konusu olmuş. Leger, büyük katı cisimleri sevdiği gibi içi içe geçen hacimleri de seviyordu. Ana mekanda yarattığım iç içe sergi alanıyla bunu göstermeye çalıştım. Trafik ışıklarına hayranlığını ise hareketli bir mekanizmayla sağladım. Maketteki ana mekanda her şeyi mekanik ve hareketli yaratmaya çalıştım. Yalnızca ana mekan dışında gemi figürü olarak yarattığım küçük alanda bunun dışına çıktım. Cünkü burda resimden aldığım izlenimim doğrultusunda herşeyin başlangıcı yani özü olan doğayı gösterdim. Doğaya kalan alanın darlığını ve zamanla etrafının ve kendisinin makineleşmesini göstermeye çalıştım.
KAYNAKÇA
Léger, Fernand (1973). Functions of Painting. New York: Viking Press. Translation by Alexandra Anderson
Bartorelli, Guido (2011). Fernand Léger cubista 1909-1914. Padova, Italy