İnsan nüfusuGenel Neden
nüfus insan biyolojisinde, bir alanı (bir ülke veya dünya gibi) işgal eden ve artışlar (doğumlar ve göçler) ve kayıplar (ölümler ve göçler) tarafından sürekli olarak değiştirilen tüm sakinlerin sayısı. Herhangi bir biyolojik popülasyonda olduğu gibi, bir insan popülasyonunun büyüklüğü gıda arzı, hastalıkların etkisi ve diğer çevresel faktörlerle sınırlıdır. İnsan nüfusu, üremeyi yöneten sosyal geleneklerden ve özellikle tıp ve halk sağlığı alanlarındaki teknolojik gelişmelerden daha fazla etkilenir. ölüm oranı ve ömrünü uzattı.
İnsan toplumlarının birkaç yönü, nüfuslarının büyüklüğü, bileşimi ve değişim hızı kadar temeldir. Bu tür faktörler ekonomik refahı, sağlığı, eğitimi, aile yapısını, suç kalıplarını, dili, kültürü etkiler - aslında, insan toplumunun neredeyse her yönüne nüfus eğilimleri dokunur.
Dünya nüfusu arttıkça ve kaynaklara daha fazla erişim talep ettikçe, müştereklerle ilgili sorunlar daha ciddi hale geliyor.
İnsan popülasyonlarının incelenmesine demografi denir - insan ölümlülüğünün istatistiksel düzenliliklerle incelenebileceğinin ilk kez kabul edildiği 18. yüzyıla kadar uzanan entelektüel kökenlere sahip bir disiplin. Demografi, ekonomi, sosyoloji, istatistik, tıp, biyoloji, antropoloji ve tarihten içgörüler alarak çok disiplinli bir ağ oluşturur. Kronolojik taraması uzundur: geçmiş yüzyıllara ait sınırlı demografik kanıtlar ve birçok bölge için birkaç yüzyıla ait güvenilir veriler mevcuttur. Mevcut demografi anlayışı, nüfus değişikliklerini birkaç on yıl sonrasına (dikkatle) yansıtmayı mümkün kılıyor.
Nüfus değişiminin temel bileşenleri
En temel düzeyinde, nüfus değişiminin bileşenleri gerçekten çok azdır. Kapalı bir nüfus (yani, göç ve göçün meydana gelmediği bir nüfus) aşağıdaki basit denkleme göre değişebilir: bir aralığın sonundaki nüfus (kapalı), aralığın başlangıcındaki nüfusa, artı sırasındaki doğumlara eşittir. aralık, eksi aralık sırasındaki ölümler. Başka bir deyişle, yalnızca doğumlarla toplama ve ölümlerle azaltma kapalı bir nüfusu değiştirebilir.
Bununla birlikte, ulusların, bölgelerin, kıtaların, adaların veya şehirlerin nüfusları nadiren aynı şekilde kapatılır. Kapalı bir nüfus varsayımı gevşetilirse, içeri ve dışarı göç, nüfus büyüklüğünü doğum ve ölümlerde olduğu gibi artırabilir ve azaltabilir; bu nedenle, bir aralığın sonundaki (açık) nüfus, aralığın başındaki nüfus artı aralıktaki doğumlar, eksi ölümler, artı göçmenler, eksi göçmenler eşittir. Dolayısıyla demografik değişim çalışması, doğurganlık (doğumlar), ölümlülük (ölümler) ve göç hakkında bilgi gerektirir. Bunlar da sadece nüfus büyüklüğünü ve büyüme oranlarını değil, aynı zamanda cinsiyet, yaş, etnik veya ırksal kompozisyon ve coğrafi dağılım gibi nitelikler açısından nüfusun kompozisyonunu da etkiler.
Aşırı nüfus, bireylerin sayısı çevrenin dayanabileceği sayıyı aştığında meydana gelir. Olası sonuçlar çevresel bozulma, bozulmuş yaşam kalitesi ve nüfus çökmesidir.
Doğurganlık
Demograflar, üremenin altında yatan biyolojik potansiyel olan doğurganlık ile elde edilen üremenin gerçek seviyesi olan doğurganlık arasında ayrım yaparlar. (Kafa karıştırıcı bir şekilde, bu İngilizce terimler, doğurganlığın potansiyel ve fécondité'nin gerçekleştiği Fransızcadaki paralel terimleriyle zıt anlamlara sahiptir; benzer şekilde, biyolojik bilimlerde de belirsiz kullanımlar hüküm sürmekte ve bu nedenle yanlış anlama olasılığını artırmaktadır.) Biyolojik potansiyel arasındaki fark ve gerçekleşen doğurganlık, aşağıdakiler de dahil olmak üzere, araya giren birkaç faktör tarafından belirlenir: (1) çoğu kadın, kendisi sabit bir yaşta oluşmayan, ergenliğin başlangıcında hemen üremeye başlamaz; (2) üreme potansiyeli olan bazı kadınlar bunu asla yapmaz; (3) bazı kadınlar dul kalır ve yeniden evlenmezler; (4) sosyal davranışın çeşitli unsurları doğurganlığı sınırlar; ve (5) birçok insan çifti bilinçli olarak cinsel perhiz, doğum kontrolü, kürtaj veya kısırlaştırma yoluyla doğurganlıklarını kısıtlamayı seçer.
Potansiyel ve gerçekleşen doğurganlık arasındaki farkın büyüklüğü, bilinen en yüksek doğurganlıkların 20. yüzyılın sonlarında tipik Avrupalı ve Kuzey Amerikalı kadınlarınkiyle karşılaştırılmasıyla gösterilebilir. İyi çalışılmış bir yüksek doğurganlık grubu, doğurganlık düzenlemesini günahkar ve yüksek doğurganlığı bir nimet olarak gören dini bir mezhep olan Kuzey Amerika'nın Hutteritleridir. 1921 ve 1930 yılları arasında evlenen Hutterite kadınların, kadın başına ortalama 10 çocuğu olduğu bilinmektedir. Bu arada, Avrupa ve Kuzey Amerika'nın çoğunda, 1970'lerde ve 1980'lerde kadın başına ortalama iki çocuk vardı - bu, Hutteritelerin elde ettiğinden yüzde 80 daha azdı. Afrika, Asya ve Latin Amerika'daki gelişmekte olan ülkelerin son derece verimli nüfusları bile, Hutteritelerin çok altında oranlarda çocuk üretiyor.
Bu tür kanıtlardan elde edilen genel mesaj yeterince açıktır: Dünyanın çoğu yerinde insan doğurganlığı biyolojik potansiyelden oldukça düşüktür. Kültürel düzenlemeler, özellikle evlilik ve cinsellikle ilgili olanlar ve evli çiftlerin çocuk doğurmalarını sınırlamaya yönelik bilinçli çabaları tarafından şiddetle sınırlandırılmıştır.
Avusturya'nın Salzburg kentindeki ünlü tarihi alışveriş caddesi Getreidegasse'de yürüyen insanlar.
Kredi bilgileri: wjarek/Shutterstock.com
Avrupa'daki tarihsel doğurganlık modellerine ilişkin güvenilir kanıtlar 18. yüzyıla kadar uzanmaktadır ve daha önceki birkaç yüzyıl için tahminler yapılmıştır. Avrupa dışındaki toplumlar ve daha eski insan toplulukları için bu tür veriler çok daha parçalıdır. Avrupa verileri, yaygın kasıtlı düzenlemelerin yokluğunda bile, farklı toplumlar arasında doğurganlıkta önemli farklılıklar olduğunu göstermektedir. Bu farklılıklar, evlilik kalıplarıyla ilgili olanlar gibi sosyal olarak belirlenen davranışlardan büyük ölçüde etkilenmiştir. 18. yüzyılda Fransa ve Macaristan'da başlayarak, Avrupa ve Kuzey Amerika'nın daha gelişmiş toplumlarında doğurganlıkta çarpıcı bir düşüş şekillendi ve bunu takip eden iki yüzyıl içinde bu ülkelerin neredeyse tamamında doğurganlık yüzde 50'ye varan düşüşler meydana geldi. 1960'lardan bu yana, birçok gelişmekte olan ülkede doğurganlık kasıtlı olarak azaltıldı ve en kalabalık ülke olan Çin Halk Cumhuriyeti'nde dikkate değer ölçüde hızlı düşüşler meydana geldi.
Bu tür düşüşlerin gerçekliği ve büyüklükleri konusunda hiçbir tartışma yoktur, ancak fenomenin teorik açıklamasının anlaşılması zor olmuştur.
İnsan doğurganlığını etkileyen biyolojik faktörler
Üreme özünde biyolojik bir süreçtir ve bu nedenle tüm doğurganlık analizleri biyolojinin etkilerini dikkate almalıdır. Bu tür faktörler, kaba bir kronolojik sırayla şunları içerir:
- potansiyel doğurganlığın başlama yaşı (veya demografik terminolojide doğurganlık);
- doğurganlık derecesi - yani, doğum kontrolü olmadan aylık gebe kalma olasılığı;
- kendiliğinden düşük ve ölü doğum insidansı;
- bir çocuğun doğumunu takiben geçici bulaşıcılık süresi; ve
- kalıcı kısırlığın başlama yaşı.
Kadınların doğurgan oldukları yaş, görünüşe göre 20. yüzyılda önemli ölçüde azaldı; Menarş yaşı (menstrüasyonun başlangıcı) ile ölçüldüğü üzere, İngiliz verileri 19. yüzyılın ortalarında 16-18 yaşından 20. yüzyılın sonlarında 13 yaşın altına düştüğünü göstermektedir. Bu düşüşün beslenme standartlarının iyileştirilmesi ve sağlık . Batı Avrupa'da ortalama evlilik yaşı uzun zamandır menarş yaşından çok daha yüksek olduğundan ve çoğu çocuk evli çiftlerden doğduğundan, üreme döneminin bu biyolojik uzamasının Avrupa'da gerçekleşen doğurganlık üzerinde büyük etkileri olması muhtemel değildir. Ancak erken evliliğin hüküm sürdüğü ortamlarda menarş yaşının düşmesi yaşam boyu doğurganlığı artırabilir.
Doğurganlık, menarştan geçmiş kadınlar arasında da farklılık gösterir. aylık olasılıklar tasarım yeni evliler arasında genellikle 0.15 ile 0.25 arasındadır; yani, her ay yüzde 15-25 oranında gebe kalma şansı vardır. Bu gerçek, döllenmenin gerçekleşebileceği her adet döngüsü içindeki kısa aralık (yaklaşık iki gün) dikkate alındığında anlaşılabilir. Ayrıca, yumurtlamanın gerçekleşmediği döngüler de vardır. Son olarak, belki de döllenmiş yumurtaların üçte biri veya daha fazlası rahme yerleşmez veya implante etseler bile, hamilelik tanınmadan önceki iki hafta boyunca kendiliğinden düşer. Bu tür faktörlerin bir sonucu olarak, doğum kontrol yöntemleri kullanmayan üreme çağındaki kadınlar, cinsel olarak aktif hale geldikten sonra beş ila 10 ay içinde gebe kalmayı bekleyebilirler. Tüm biyolojik fenomenler için geçerli olduğu gibi, bazı kadınların diğerlerinden daha kolay hamile kalmaları ile ortalama seviyeler etrafında kesinlikle bir doğurganlık dağılımı vardır.
spontan kürtaj tanınan gebelikler ve ölü doğum da oldukça yaygındır, ancak bunların insidansını ölçmek zordur. Tanınan gebeliklerin belki de yüzde 20'si, çoğu gebeliğin ilk aylarında olmak üzere, kendiliğinden başarısız olur.
Bir çocuğun doğumunu takiben, çoğu kadın geçici bir bulaşıcılık veya biyolojik olarak gebe kalmama dönemi yaşar. Bu sürenin uzunluğu emzirmeden önemli ölçüde etkileniyor gibi görünmektedir. Emzirme yokluğunda, kesinti iki aydan az sürer. Uzun, sık emzirme ile bir veya iki yıl sürebilir. Bu etkinin, emmeyle uyarılan bir dizi nöral ve hormonal faktörden kaynaklandığı düşünülmektedir.
Bir kadının doğurganlığı tipik olarak 20'li yaşlarında zirve yapar ve 30'lu yaşlarında düşer; 40'lı yaşların başında kadınların yüzde 50'si kendilerinin veya kocalarının kısırlığından etkilenir. Menopozdan sonra, esasen tüm kadınlar kısırdır. Menopozdaki ortalama yaş, 40'lı yaşların sonlarındadır, ancak bazı kadınlar bunu 40'a ulaşmadan, bazıları ise 60'a kadar yaşamaz.
doğum kontrolü
Kontraseptif uygulamalar, gebe kalma olasılığını azaltarak doğurganlığı etkiler. Kontraseptif yöntemler, teorik etkinlikleri ve kullanımdaki fiili etkinlikleri (kullanım etkinliği) açısından önemli ölçüde farklılık gösterir. Oral haplar ve rahim içi araçlar (RİA) gibi modern yöntemlerin kullanım-etkililik oranları yüzde 95'in üzerindedir. Kondom ve diyafram gibi daha eski yöntemler, düzenli ve doğru kullanıldığında yüzde 90'dan fazla etkili olabilir, ancak düzensiz veya yanlış kullanım nedeniyle ortalama kullanım etkinliği daha düşüktür.
Doğum kontrol önlemlerinin doğurganlık üzerindeki etkisi çarpıcı olabilir: eğer doğurganlık 0,20 ise (aylık maruziyet başına yüzde 20 gebelik şansı), o zaman yüzde 95 etkili bir yöntem bunu 0,01'e düşürür (yüzde 1 şans).
Kürtaj
uyarılmış kürtaj doğurganlığı etkileyerek değil, hamileliği sonlandırarak doğurganlığı azaltır. Kürtaj insan toplumlarında uzun süredir uygulanmaktadır ve bazı ortamlarda oldukça yaygındır. Kürtajla sonlandırılan gebeliklerin resmi olarak kayıtlı oranı bazı ülkelerde üçte birini aşıyor ve muhtemelen çok düşük oranlar bildiren ülkelerde bile kayda değer sayıda kayıt dışı kürtaj gerçekleşiyor.
Sterilizasyon
Doğurganlığın tamamen ortadan kaldırılması sterilizasyon ile sağlanabilir. Tüp ligasyonu ve vazektomi cerrahi prosedürleri, çeşitli uluslar ve kültürlerde yaygın hale gelmiştir. Örneğin Amerika Birleşik Devletleri'nde, gönüllü kısırlaştırma doğurganlığı sona erdirmenin en yaygın tek yolu haline geldi ve tipik olarak istenen aile büyüklüğüne ulaşan çiftler tarafından benimsendi. Hindistan'da kısırlaştırma, ara sıra çeşitli hükümet teşvik programları ve 1970'lerde kısa bir süre için yarı-zorlayıcı önlemlerle teşvik edildi.
ölüm
Yukarıda belirtildiği gibi, demografi biliminin entelektüel kökleri, insanın ölüm oranı , öngörülemeyen bireysel olaylardan oluşurken, büyük bir grup içinde toplandığında istatistiksel bir düzenliliğe sahiptir. Bu tanıma, tamamen yeni bir endüstrinin, yani hayat sigortasının veya sigortanın temelini oluşturdu. Bu endüstrinin temeli, bir popülasyonun üyeleri arasında uzun ömürlülüğün (yıllar boyunca gözlemlenen) dağılımını özetleyen yaşam tablosu veya ölüm tablosudur. Bu istatistiksel cihaz, primlerin, yani kaynaklarını bu istatistiksel anlamda bir havuzda toplayarak mirasçılarına mali fayda sağlayan belirli özelliklere sahip bir grup canlı abonenin üyelerinden alınacak fiyatların hesaplanmasını sağlar.
Genel insan ölüm seviyeleri, yaşam tablosu ölçüsü kullanılarak en iyi şekilde karşılaştırılabilir. yaşam beklentisi doğumda (genellikle basitçe yaşam beklentisi olarak kısaltılır), her yaştan insan için mevcut ölüm seviyeleri temelinde yeni doğmuş bir bebekten beklenen yaşam yılı sayısı. Sanitasyon ve sağlık hizmetleri konusundaki yetersiz bilgileriyle modern öncesi toplumların yaşam beklentileri 25-30 yıl kadar düşük olabilir. En büyük ölüm oranı bebeklik ve çocukluk döneminde alınan ölümdü: Belki de yeni doğan çocukların yüzde 20'si hayatlarının ilk 12 ayında ve yüzde 30'u da beş yaşına gelmeden öldü.
1980'lerde gelişmekte olan ülkelerde ortalama yaşam beklentisi, en yüksek seviyeler Latin Amerika'da ve en düşük seviye Afrika'da olmak üzere 55 ila 60 yıl aralığındaydı. Aynı dönemde, Batı Avrupa ve Kuzey Amerika'nın gelişmiş ülkelerinde yaşam beklentisi 75 yıla yaklaştı ve yeni doğan çocukların yüzde 1'inden azı ilk 12 ayda öldü.
İyi anlaşılmayan nedenlerden dolayı, kadınların yaşam beklentisi genellikle erkeklerinkinden daha fazladır ve genel yaşam beklentisi arttıkça kadınların bu avantajı da büyümüştür. 20. yüzyılın sonlarında bu kadın avantajı, endüstriyel pazar ekonomilerinde (Batı Avrupa, Kuzey Amerika, Japonya, Avustralya ve Yeni Zelanda'yı kapsayan) yedi yıldı (71 yıla karşılık 78 yıl). Doğu Avrupa'nın piyasa dışı ekonomilerinde bu sekiz yıldı (66 yıla karşılık 74 yıl).
epidemiyolojik geçiş
Epidemiyolojik geçiş, ölüm ve hastalık örüntüsünün, bebekler ve çocuklar arasındaki yüksek ölüm oranlarından ve epizodik hastalıklardan dönüştürüldüğü süreçtir. kıtlık ve epidemi esas olarak yaşlıları etkileyen dejeneratif ve insan yapımı hastalıklardan (sigaraya atfedilenler gibi) birine kadar tüm yaş gruplarını etkileyen. 20. yüzyıldan önceki epidemiyolojik geçişlerin (yani günümüzün sanayileşmiş ülkelerindekiler) yükselen yaşam, beslenme ve sanitasyon standartlarıyla yakından ilişkili olduğuna genel olarak inanılmaktadır. Buna karşılık, gelişmekte olan ülkelerde meydana gelenler, bu tür iç sosyoekonomik gelişmeden az çok bağımsızdır ve uluslararası olarak geliştirilen ve finanse edilen organize sağlık ve hastalık kontrol programlarına daha yakından bağlıdır. Hiç şüphe yok ki, gelişmekte olan ülkelerde 20. yüzyılda ölüm oranlarındaki düşüşler, şu anda sanayileşmiş ülkelerde 19. yüzyılda meydana gelenlerden çok daha hızlı olmuştur.
bebek ölümü
Bebek ölüm oranı, geleneksel olarak, aynı yıl içinde 1000 canlı doğumda yaşamın ilk yılındaki ölüm sayısı olarak ölçülür. Kabaca söylemek gerekirse, bu ölçüme göre dünya çapında bebek ölüm oranı yaklaşık 1000'de 80'dir; yani yeni doğan bebeklerin yaklaşık yüzde 8'i yaşamın ilk yılında ölür.
Bu küresel ortalama, büyük farklılıkları gizler. Asya ve Afrika'nın bazı ülkelerinde bebek ölüm oranları 150'yi geçiyor ve bazen 1000'de 200'e yaklaşıyor (yani çocukların yüzde 15 veya 20'si bir yaşına gelmeden ölüyor). Bu arada, Japonya ve İsveç gibi diğer ülkelerde oranlar 1000'de 10'un veya yüzde 1'in oldukça altındadır. Genel olarak, bebek ölümleri erkeklerde kadınlara göre biraz daha yüksektir.
Gelişmekte olan ülkelerde bebek ölümlerinde önemli düşüşler, iyileştirilmiş sanitasyon ve beslenmeye, modern sağlık hizmetlerine erişimin artmasına ve doğum kontrolü kullanımı yoluyla doğum aralığının iyileştirilmesine bağlanmıştır. Bebek ölüm oranlarının zaten düşük olduğu sanayileşmiş ülkelerde, yenidoğan - özellikle erken doğmuş bebekler için gelişmiş tıbbi teknolojinin artan kullanılabilirliği, kısmi bir açıklama sağlar.
bebek katli
Yeni doğan bebeklerin kasıtlı olarak öldürülmesi, insan toplumlarında uzun süredir uygulanmaktadır. Yunanistan, Roma ve Çin'in eski kültürlerinde yaygın olduğu görülüyor ve 19. yüzyıla kadar Avrupa'da uygulanıyordu. Avrupa'da bebek öldürme, ebeveynleriyle aynı yatağı paylaşan bir bebeğin üst üste bindirilmesi (boğulması) ve istenmeyen bebeklerin, yerleşiklerin üçte birinin ila beşte dördünün hayatta kalamadığı, terk edilmiş hastanelerin gözetimine bırakılması uygulamasını içeriyordu.
Bebek katli uygulayan birçok toplumda bebekler, doğumdan birkaç gün ila birkaç yıl sonra gerçekleşen bir kabul törenine tabi tutulmadan tamamen insan olarak kabul edilmezdi ve bu nedenle böyle bir başlatmadan önce öldürmek sosyal olarak kabul edilebilirdi. Bebek katlinin amaçları çeşitliydi: etkili doğum kontrolünün yokluğunda çocukların arasının açılması veya doğurganlık kontrolü; gayri meşru, sakat, yetim veya ikiz çocukların ortadan kaldırılması; veya seks tercihler.
Etkili doğurganlık düzenleme araçlarının gelişmesi ve yayılmasıyla birlikte, bebek öldürme, bazı izole edilmiş geleneksel kültürlerde uygulanmaya devam etmesine rağmen, çoğu toplumda şiddetle onaylanmadı.
Yaşlılar arasında ölüm
1970'lerde ve 1980'lerde sanayileşmiş ülkelerde yaşlılar arasında ölüm oranlarında beklenmedik bir şekilde büyük düşüşler oldu ve bu da çok yaşlıların tahmin edilenden daha fazla sayıda olmasına neden oldu. Örneğin Amerika Birleşik Devletleri'nde, 85 yaş ve üzerindeki sözde kırılgan yaşlı grup, 1950 ile 1980 arasında yaklaşık dört kat artarak 590.000'den 2.461.000'e çıktı. Çok yaşlılar arasında sağlık sorunlarının yüksek oranda görüldüğü göz önüne alındığında, bu tür artışların sağlık hizmetlerinin organizasyonu ve finansmanı üzerinde önemli etkileri vardır.
Evlilik
Doğurganlığı etkileyen ana faktörlerden biri ve bilinçli doğurganlık kontrolünün yaygın olmadığı toplumlar arasındaki doğurganlık farklılıklarına önemli bir katkıda bulunan, evlilik kalıpları ve evliliğin bozulması ile tanımlanır. Örneğin, Asya ve Afrika'daki birçok toplumda evlilik, kadının cinsel olgunlaşmasından hemen sonra, yaklaşık 17 yaş civarında gerçekleşir. Buna karşılık, Avrupa'da gecikmeli evlilik uzun süredir yaygındır ve bazı Avrupa ülkelerinde ortalama ilk evlilik yaşı yaklaşmaktadır. 25 yıl.
20. yüzyılda dul ve boşanmanın neden olduğu evlilik çözülme kalıplarında dramatik değişiklikler meydana geldi. Dulluk uzun zamandır tüm toplumlarda yaygındı, ancak ölüm oranındaki düşüşler (yukarıda tartışıldığı gibi) bu evlilik içi çözülme kaynağının doğurganlık üzerindeki etkilerini keskin bir şekilde azalttı. Bu arada, boşanma, nadir görülen bir istisnadan, bazı ülkelerdeki evliliklerin büyük bir kısmını (bazen üçte birinden fazlasını) sonlandıran bir deneyime dönüşmüştür. Birlikte ele alındığında, evlilik kalıplarının bu bileşenleri, potansiyel üreme yıllarının yüzde 20'si kadar azı ile yüzde 50'si kadarının ortadan kaldırılmasını açıklayabilir.
Birçok Batılı ülke, birlikte yaşayan evli olmayan çiftlerin sayısında önemli artışlar yaşadı. 1970'lerde, 16 ila 70 yaşları arasında birlikte yaşayan tüm İsveçli çiftlerin yaklaşık yüzde 12'si evli değildi. 1976'da Amerika Birleşik Devletleri'nde bu tür düzenlemelerin sayısı 1.000.000'a yaklaştığında, Sayım Bürosu yeni bir istatistiksel kategori -POSSLQ- formüle etti -karşı cinsten yaşam alanlarını paylaşan kişileri ifade ediyor. Genel doğurganlığın bir yüzdesi olarak evlilik dışı doğurganlık buna bağlı olarak birçok Batı ülkesinde yükselmiş olup, Amerika Birleşik Devletleri'nde beş doğumdan biri, Danimarka'da beşte biri ve İsveç'te üç doğumdan biri sorumludur.
Göç
Kapalı olmayan herhangi bir popülasyon, iç-göç veya dış-göç ile artırılabileceğinden veya tükenebileceğinden, nüfus değişimini analiz ederken göç kalıpları dikkatli bir şekilde düşünülmelidir. İnsan göçünün ortak tanımı, bu terimi, işe gidip gelme ve diğer daha sık fakat geçici hareketlerden ayırt etmek için kalıcı ikamet değişikliği (geleneksel olarak en az bir yıl) ile sınırlandırır.
Köyleri birbirine bağlayan kırsal bir yolda yürüyen insanlar
Equateur eyaleti, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Afrika.
Kredi bilgileri: guenterguni/iStock.com
İnsan göçleri, insanlık tarihinin geniş taraması için temel olmuştur ve çağlar boyunca temel şekillerde değişmiştir. Bu tarihsel göçlerin çoğu, hiçbir şekilde kahramanca fatihlerin, kaşiflerin ve öncülerin mitolojilerinde tasvir edilen ahlaki açıdan canlandırıcı deneyimler olmamıştır; daha ziyade sıklıkla şiddet, yıkım, esaret, kitle ölüm oranı ve soykırım - başka bir deyişle, derin büyüklüklerde insan ıstırabı ile.
Erken insan göçleri
İlk insanlar neredeyse kesin olarak yiyecek bulmak için sürekli hareket eden avcılar ve toplayıcılardı. Bu avcı çetelerinin üstün teknolojileri (araçlar, giysiler, dil, disiplinli işbirliği), diğer baskın türlerden daha hızlı ve daha uzağa yayılmalarına izin verdi; İnsanların yaklaşık 50.000 yıllık bir süre içinde Antarktika hariç tüm kıtaları işgal ettiği düşünülmektedir. Tür, Afrika kökenli tropikal parazitlerden ve hastalıklardan uzaklaştıkça ölüm oranları azaldı ve nüfus arttı. Bu artış, son birkaç yüzyılın standartlarına göre mikroskobik olarak küçük oranlarda gerçekleşti, ancak binlerce yıl boyunca, yeni avlanma alanları bulmakla artık desteklenemeyecek kadar büyük bir mutlak büyüme ile sonuçlandı. Bunu, göçmen avcılık ve toplayıcılıktan, göçebe kes ve yak tarıma geçiş izledi. Sonuç, buğday ve arpanın Orta Doğu'dan doğuya ve batıya, Avrasya'nın tamamına sadece 5.000 yıl içinde hareket etmesiyle, mahsullerin hızlı bir şekilde coğrafi yayılması oldu.
Yaklaşık 10.000 yıl önce, yerleşik tarımı içeren yeni ve daha üretken bir yaşam biçimi baskın hale geldi. Bu, mahsul üretiminde daha fazla emek ve teknoloji yatırımına izin verdi, daha önemli ve daha güvenli bir gıda kaynağı sağladı, ancak ara sıra göçler devam etti.
MÖ 4000 ila 3000 yıllarında başlayan bir sonraki göç dalgası, denizde seyreden yelkenli gemilerin ve pastoral göçebeliğin gelişmesiyle teşvik edildi. Akdeniz Havzası, açık deniz adalarının yerleşimini içeren ve derin deniz balıkçılığının ve uzun mesafeli ticaretin gelişmesine yol açan deniz kültürünün merkeziydi. Diğer tercih edilen bölgeler Hint Okyanusu ve Güney Çin Denizi'ydi. Bu arada, pastoral göçebelik, hem insanlarda (süt sindirmelerine izin vererek) hem de evcilleştirilmiş kuş ve memeli türlerinde biyolojik adaptasyonlar içeriyordu. Tamamlandığında, bu uyarlamalar, insanların çoğu yeni doğan erkek hayvanın etini ve böylece kullanıma sunulan anne sütünü tüketmesine izin verdi.
Hem denizciler hem de pastoralistler özünde göçmendi. İlki, daha önce yerleşim olmayan toprakları kolonize edebildi ya da daha az hareketli nüfus üzerinde zorla kendi egemenliklerini dayatabildi. Pastoralistler, Avrasya Bozkırları ile Afrika ve Orta Doğu savanlarının geniş otlaklarını doldurmayı başardılar ve üstün beslenmeleri ve hareketlilikleri, temas kurdukları yerleşik tarımcılara göre onlara açık askeri avantajlar sağladı. Tarım, saban gibi yeniliklerle gelişmeye devam ederken bile, bu mobil unsurlar varlığını sürdürdü ve teknolojik yeniliklerin geniş ve hızlı bir şekilde yayılabileceği önemli ağlar sağladı.
Yaygın olarak Batı uygarlığı olarak adlandırılan bu insan örgütlenmesi ve davranışı kompleksi, bu tür gelişmelerden ortaya çıktı. MÖ 4000 civarında güneyden gelen denizci göçmenler, Dicle-Fırat taşkın yatağının yerel sakinlerini ezdiler ve yüksek vasıflı mesleklere, sulama, bronz metalurjisi ve tekerlekli araçlar gibi teknolojilere ve işbölümüne dayalı bir sosyal organizasyon geliştirmeye başladılar. 20.000-50.000 kişilik şehirlerin büyümesi. Egemen sınıflar ve yönetilen kitleler olarak siyasi farklılaşma, uzmanlık becerileri çobanların ve tarımcılarınkinden çok daha fazla olan profesyonel askerlerin ve zanaatkârların gelişimini finanse eden vergi ve rantların dayatılması için bir temel sağladı. Bu tür becerilere eşlik eden askeri ve ekonomik üstünlük, gelişmiş toplulukların hem doğrudan fetih yoluyla hem de bu sosyal biçimin komşu halklar tarafından benimsenmesiyle genişlemesine izin verdi. Böylece göç kalıpları erken imparatorlukların yaratılmasında önemli bir rol oynadı ve kültürler antik dünyanın.
MÖ 2000'e gelindiğinde, bu tür uzmanlaşmış insan uygarlıkları, o zamanlar bilinen dünyanın çoğunu -Orta Doğu, Doğu Akdeniz, Güney Asya ve Uzak Doğu- işgal etti. Bu koşullar altında insan göçü, göçebeler ve denizciler tarafından işgal edilmemiş topraklar boyunca yapılandırılmamış hareketlerden yerleşik medeniyetler arasında oldukça yeni etkileşim biçimlerine dönüştü.
Bu yeni insan göçü biçimleri düzensizlik, acı ve çok sayıda ölüme yol açtı. Bir nüfus diğerini fethettiğinde veya içine sızdığında, mağlup olanlar genellikle yok edildi, köleleştirildi veya zorla emildi. Çok sayıda insan köle tüccarları tarafından yakalandı ve nakledildi. Yerleşik tarım bölgeleri ve Avrasya ve Afrika otlakları boyunca nüfusların gelgitlerine sürekli kargaşa eşlik etti. Önemli örnekler arasında Dorian akınları sayılabilir. Antik Yunan MÖ 11. yüzyılda, MS 4. ila 6. yüzyıllarda Baltık'tan Roma İmparatorluğu'na güneye doğru Germen göçleri, MS 8. ve 12. yüzyıllar arasında Norman akınları ve Britanya'yı fetihler ve Hristiyanlık Dönemi boyunca Afrika'daki Bantu göçleri .
Modern kitlesel göçler
Uzun mesafeler boyunca kitlesel göçler, nüfus artışının ürettiği yeni olgular arasında yer aldı ve ulaşımın gelişmesiyle birlikte gelişen ulaşım da buna eşlik etti. Sanayi devrimi . Bunların en büyüğü, ilk büyük dalgası 1840'ların sonlarında İrlanda ve Almanya'dan gelen kitlesel hareketlerle başlayan Avrupa'dan Kuzey Amerika'ya Büyük Atlantik Göçü idi. Bunlara, milyonlarca insanın bu tek besin kaynağına bağımlı hale geldiği İrlanda ve Aşağı Rheinland'daki patates mahsulünün başarısızlığı neden oldu. Bu akışlar sonunda azaldı, ancak 1880'lerde doğu ve güney Avrupa'dan ikinci ve hatta daha büyük bir kitlesel göç dalgası gelişti, yine kısmen tarımsal krizler tarafından teşvik edildi ve ulaşım ve iletişimdeki gelişmelerle kolaylaştırıldı. 1880 ile 1910 arasında yaklaşık 17.000.000 Avrupalı Amerika Birleşik Devletleri'ne girdi; 1820 ile 1980 arasında toplamda 37.000.000 idi.
İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana eşit derecede büyük uzun mesafeli göçler meydana geldi. Çoğu durumda, gelişmekte olan ülkelerden gruplar Batı'nın sanayileşmiş ülkelerine taşınmıştır. 1960'lardan bu yana yaklaşık 13.000.000 göçmen Batı Avrupa'nın daimi sakinleri haline geldi. 1960'lardan bu yana 10.000.000'den fazla kalıcı göçmen yasal olarak Amerika Birleşik Devletleri'ne kabul edildi ve yasadışı göç neredeyse kesin olarak birkaç milyon daha ekledi.
Slovenya'daki göçmenler Almanya'ya doğru yürüyorlar, 25 Ekim 2015.
Kredi bilgileri: Janossy Gergely/Shutterstock.com
Zorunlu göçler
Köle göçleri ve toplu sürgünler binlerce yıldır insanlık tarihinin bir parçası olmuştur. En büyük köle göçleri, muhtemelen 16. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar Afrika'da faaliyet gösteren Avrupalı köle tüccarları tarafından zorunlu kılınan göçlerdi. Bu dönemde, Atlantik geçişinin korkunç koşullarında önemli sayıda ölmesine rağmen, belki de 20.000.000 köle Amerikan pazarlarına gönderildi.
En büyük toplu sınır dışı etme, muhtemelen, daha sonra toplama kamplarında imha edilen 5.000.000 Yahudi de dahil olmak üzere 7.000.000-8.000.000 kişiyi sınır dışı eden Almanya'nın Nazi hükümeti tarafından dayatılandır. İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra, 9.000.000-10.000.000 etnik Alman aşağı yukarı zorla Almanya'ya nakledildi ve belki de 1.000.000 azınlık grubu üyesi, Sovyet hükümeti tarafından siyasi olarak güvenilmez kabul edilerek Orta Asya'ya zorla sürüldü. Bu türden daha önceki sürgünler, 150.000 İngiliz mahkumun 1788 ve 1867 arasında Avustralya'ya taşınmasını ve 19. yüzyılda 1.000.000 Rus'un Sibirya'ya sürgün edilmesini içeriyordu.
İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana zorunlu göçler gerçekten büyük olmuştur. Britanya Hindistanı'nın Hindistan ve Pakistan'a bölünmesiyle yaklaşık 14.000.000 kişi şu ya da bu yöne kaçtı. 1971'deki çatışmalar sırasında yaklaşık 10.000.000 Doğu Pakistan'ı (şimdi Bangladeş) terk etti; çoğu Hindistan'da kaldı. Tahminen 3.000.000-4.000.000 kişi 1980'lerin başında Afganistan'daki savaştan kaçtı. Dünya Savaşı'ndan bu yana 1.000.000'den fazla mülteci Vietnam, Küba, İsrail ve Etiyopya'dan ayrıldı. 1980'lerdeki tahminler, yaklaşık 10.000.000 mültecinin yeniden yerleştirilmediğini ve yardıma ihtiyacı olduğunu gösteriyordu.
İç göçler
Bugün en büyük insan göçleri ulus-devletlerin içindedir; bunlar, kırsaldan kente büyük göç akışlarıyla hızla artan nüfuslarda oldukça büyük olabilir.
Kentsel alanlara yönelik erken insan hareketleri, ölüm oranı açısından yıkıcıydı. Şehirler yoğun enfeksiyon bölgeleriydi; aslında, nüfus yoğunluğu yerleşik tarım veya kırsal göçebelik koşullarında yaygın olandan çok daha fazla olmadıkça, birçok insan viral hastalığı yayılmaz. Dahası, şehirler iç bölgelerden gıda ve hammadde ithal etmek zorunda kaldı, ancak ulaşım ve siyasi aksaklıklar düzensiz kıtlık kalıplarına yol açtı. kıtlık , ve epidemi . Sonuç, şehirlerin oldukça yakın zamana kadar (19. yüzyılın ortaları), kendi nüfuslarını sürdüremeyecekleri demografik çukurlar olmalarıydı.
İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana kentsel büyüme dünyanın pek çok yerinde çok hızlı olmuştur. Genel nüfus artış oranlarının yüksek olduğu gelişmekte olan ülkelerde, bazı şehirlerin nüfusu her 10 yılda bir veya daha az ikiye katlanmaktadır.
Doğal artış ve nüfus artışı
Doğal artış. Basitçe söylemek gerekirse, doğal artış, bir popülasyondaki doğum ve ölüm sayıları arasındaki farktır; doğal artış oranı, doğum oranı ile doğum oranı arasındaki farktır. ölüm oranı . İnsan türünün doğurganlık ve ölümlülük özellikleri göz önüne alındığında (felaket ölüm vakaları hariç), olası doğal artış oranlarının aralığı oldukça dardır. Bir ulus için yılda yüzde 4'ü nadiren aşmıştır; Ulusal nüfus için bilinen en yüksek oran -çok yüksek doğum oranı ve oldukça düşük ölüm oranının birleşiminden kaynaklanır- nüfusun doğal artışının yılda yaklaşık yüzde 4,1 olduğu 1980'lerde Kenya'da yaşanan orandır. Diğer gelişmekte olan ülkelerdeki doğal artış oranları genellikle daha düşüktür; bu ülkeler aynı dönemde yıllık ortalama yüzde 2,5 civarındaydı. Bu arada, sanayileşmiş ülkelerdeki doğal artış oranları çok düşüktür: en yüksek yaklaşık yüzde 1'dir, çoğu yüzde 1'in onda birkaçı civarındadır ve bazıları biraz negatiftir (yani nüfusları yavaş yavaş azalmaktadır).
7.700.000.000
2019'da küresel insan nüfusu
Nüfus artışı
Nüfus artış hızı, göçün etkileriyle birlikte doğal artış hızıdır. Bu nedenle, yüksek bir doğal artış oranı, büyük bir net dış göç ile dengelenebilir ve düşük bir doğal artış oranı, yüksek düzeyde bir net iç göç ile karşılanabilir. Bununla birlikte, genel olarak konuşursak, nüfus artış oranları üzerindeki bu göç etkileri, doğurganlık ve ölüm oranlarındaki değişikliklerin etkilerinden çok daha küçüktür.
Nüfus momentumu
İnsan popülasyonlarının önemli ve sıklıkla yanlış anlaşılan bir özelliği, hızla büyüyen oldukça verimli bir popülasyonun, doğurganlıkta önemli bir düşüşün başlamasından sonra bile onlarca yıl bunu sürdürme eğilimidir. Bu, aşağıda tartışıldığı gibi, böyle bir nüfusun genç yaş yapısından kaynaklanmaktadır. Bu popülasyonlar, hala yetişkinliğe ve üreme yıllarına kadar büyümek zorunda olan çok sayıda çocuğu içerir. Dolayısıyla, doğurganlıkta yalnızca sıfır yaşındaki sayıları etkileyen dramatik bir düşüş bile, doğurganlık çağındaki yetişkinlerin sayısının en az yirmi ya da otuz yıl devam etmesini engelleyemez.
Sonunda, elbette, bu büyük gruplar doğurganlık yıllarından orta ve ileri yaşlara geçerken, doğurganlık düşüşünden kaynaklanan daha az sayıda çocuk, nüfus artış oranında bir ılımlılığa yol açar. Ancak gecikmeler uzundur ve doğurganlık düştükten sonra çok önemli ek nüfus artışına izin verir. Bu fenomen, hızlı nüfus artışı ve sınırlı doğal kaynaklara sahip gelişmekte olan ülkeler için büyük önem taşıyan nüfus momentumu terimini ortaya çıkarmaktadır. Nüfus artışının doğası, 1960'larda nüfus eğilimlerini inceleyen bazı meslekten olmayan analizciler tarafından kullanılan bir nüfus bombası metaforunun gerçekten oldukça yanlış olduğu anlamına gelir. Bombalar muazzam bir güçle patlar, ancak bu güç hızla harcanır. Hızlı nüfus artışı için daha uygun bir metafor buzul metaforudur, çünkü bir buzul yavaş bir hızda hareket eder, ancak gittiği her yerde muazzam etkilerle ve durdurulamaz uzun vadeli bir momentumla hareket eder.
Nüfus bileşimi
Bir nüfusun -büyüklüğüne ve genişleme veya daralma hızına ek olarak- en önemli özellikleri, üyelerinin yaş, cinsiyet, etnik veya ırksal kategoriye ve yerleşim durumuna (kentsel veya kırsal).
Yaş dağılımı
Bu özelliklerin belki de en temel olanı, bir nüfusun yaş dağılımıdır. Demograflar genellikle nüfus piramitleri popülasyonların hem yaş hem de cinsiyet dağılımlarını tanımlamak için. Nüfus piramidi, her yatay çubuğun uzunluğunun bir yaş grubundaki kişilerin sayısını (veya yüzdesini) temsil ettiği bir çubuk grafik veya grafiktir; örneğin, böyle bir grafiğin temeli, nüfusun en genç kesimini, örneğin beş yaşından küçük kişileri temsil eden bir çubuktan oluşur. Her çubuk, erkek ve dişi sayılarına (veya oranlarına) karşılık gelen bölümlere ayrılmıştır. Çoğu popülasyonda yaşlı insanların oranı gençlerinkinden çok daha küçüktür, bu nedenle tablo tepeye doğru daralır ve bir piramidin enine kesiti gibi az çok üçgen şeklindedir; dolayısıyla adı. Genç nüfuslar, geniş bir küçük çocuk tabanı ve dar bir yaşlı insanlardan oluşan piramitler ile temsil edilirken, yaşlı nüfuslar, yaş kategorilerinde daha tek tip insan sayısı ile karakterize edilir. Nüfus piramitleri, üç ulus için belirgin şekilde farklı özellikler ortaya koymaktadır: yüksek doğurganlık ve hızlı nüfus artışı (Meksika), düşük doğurganlık ve yavaş büyüme (Birleşik Devletler) ve çok düşük doğurganlık ve negatif büyüme (Batı Almanya).
Yaygın bir inancın aksine, bir nüfusun yaş dağılımını ve dolayısıyla buna karşılık gelen piramidin genel şeklini değiştirme eğiliminde olan başlıca faktör ölüm veya ölüm değildir. ölüm oranı oranları değil, doğurganlık oranıdır. Mortalitedeki bir artış veya azalma, genel olarak tüm yaş gruplarını bir ölçüde etkiler ve bu nedenle her yaş grubundaki oran üzerinde yalnızca sınırlı etkileri vardır. Bununla birlikte, doğurganlıktaki bir değişiklik, yalnızca tek bir yaş grubundaki insan sayısını etkiler - sıfır yaş grubu, yeni doğanlar. Dolayısıyla doğurganlıktaki bir düşüş veya artış, yaş dağılımının bir ucunda oldukça yoğun bir etkiye sahiptir ve dolayısıyla genel yaş yapısı üzerinde büyük bir etkiye sahip olabilir. Bu, genç yaş yapılarının, gelişmekte olan ülkelere özgü, oldukça verimli nüfuslara karşılık geldiği anlamına gelir. Daha ileri yaş yapıları, sanayileşmiş dünyada yaygın olduğu gibi, düşük doğurganlığa sahip popülasyonların yapılarıdır.
Cinsiyet oranı
Popülasyonların ikinci önemli yapısal yönü, onu oluşturan kadın ve erkeklerin göreli sayılarıdır. Genel olarak, kadınlardan biraz daha fazla erkek doğar (tipik bir oran her 100 kadın için 105 veya 106 erkektir). Öte yandan, erkeklerin doğumdan sonra hemen hemen her yaşta daha yüksek ölüm oranı yaşaması oldukça yaygındır. Bu fark görünüşe göre biyolojik kökenlidir. İstisnalar, aile içinde kaynakların eşit olmayan dağılımı ve düşük kaliteli anne sağlığı nedeniyle çocuklukta ve çocuk doğurma çağındaki kadın ölümlerinin erkeklerden daha yüksek olabileceği Hindistan gibi ülkelerde meydana gelir.
Daha fazla erkeğin doğduğuna, ancak kadınların daha düşük ölüm oranına sahip olduğuna dair genel kurallar, çocuklukta erkeklerin aynı yaştaki kadınlardan daha fazla olduğu, yaş arttıkça farkın azaldığı, yetişkin yaşam süresinin bir noktasında erkek ve kadın sayısının eşit olduğu anlamına gelir. ve daha yüksek yaşlara ulaşıldıkça kadın sayısı orantısız bir şekilde artar. Örneğin, Avrupa ve Kuzey Amerika'da, 1985'te 70 yaşın üzerindeki kişiler arasında, her 100 kadın için erkek sayısı sadece 61 ila 63 idi. (Birleşmiş Milletler Nüfus Bölümüne göre, Sovyetler Birliği sadece 40 yaşındaydı; bu, II. Dünya Savaşı sırasında yüksek erkek ölüm oranlarına ve ayrıca 1980'lerde erkek ölüm oranlarındaki olası artışlara atfedilebilir.)
Bir popülasyondaki cinsiyet oranının evlilik kalıpları üzerinde önemli etkileri vardır. Belirli bir yaştaki erkeklerin kıtlığı, aynı yaş grubundaki veya genellikle biraz daha genç olan kadınların evlilik oranlarını düşürür ve bu da doğurganlıklarını azaltır. Birçok ülkede, sosyal gelenek, evli erkeklerin eşlerinden biraz daha yaşlı olduğu bir kalıp belirler. Dolayısıyla, İkinci Dünya Savaşı'nı izleyen dönemde bebek patlaması olarak adlandırılan doğurganlıkta çarpıcı bir artış olursa, sonunda bir evlilik sıkışması meydana gelebilir; yani, evlilik için sosyal olarak doğru yaşta olan erkeklerin sayısı, biraz daha genç kadınların sayısı için yetersizdir. Bu, bu kadınların evliliklerinin ertelenmesine, evlenen çiftler arasındaki yaş farkının daralmasına veya her ikisine birden yol açabilir. Benzer şekilde, böyle bir toplumda doğurganlığın dramatik bir şekilde azalması, sonunda, evlilik için uygun kadınların yetersizliğine yol açacaktır; bu, bu kadınların daha erken evlenmelerine, evlilik yaş farkının genişlemesine veya her ikisine birden yol açabilecektir. Tüm bu etkilerin gelişmesi yavaştır; Doğurganlıkta dramatik bir düşüşün veya artışın bile evlilik kalıplarını bu şekilde etkilemesi en az 20 ila 25 yıl sürer.
Etnik veya ırksal bileşim
Dünyadaki tüm ulusların nüfusları, çeşitliliğe göre az ya da çok çeşitlidir. etnik köken veya yarış . (Burada etnik köken, farklı grupların özelliği olarak algılanan ulusal, kültürel, dini, dilsel veya diğer nitelikleri içerir.) Nüfuslardaki bu tür bölünmeler genellikle sosyal açıdan önemli olarak kabul edilir ve ırk ve istatistiklere göre istatistikler. etnik grup bu nedenle yaygın olarak mevcuttur. Bu tür gruplar için kullanılan kategoriler ulustan ulusa farklılık gösterir; örneğin, Pakistan kökenli bir kişi Birleşik Krallık'ta siyah veya renkli olarak kabul edilir, ancak Amerika Birleşik Devletleri'nde muhtemelen beyaz veya Asyalı olarak sınıflandırılır. Bu nedenle, etnik ve ırksal grupların uluslararası karşılaştırmaları kesin değildir ve nüfus yapısının bu bileşeni, bir ölçü olarak yukarıda tartışılan yaş ve cinsiyet kategorilerine göre çok daha az objektiftir.
Coğrafi dağılım ve kentleşme
Popülasyonların uzaya dağıldığını söylemeye gerek yok. Arazi alanıyla ilgili tipik nüfus ölçüsü, nüfus yoğunluğu, genellikle anlamsızdır, çünkü farklı alanlar tarımsal veya diğer insani amaçlar için değerleri önemli ölçüde farklılık gösterir. Ayrıca, geçimi için tarıma bağlı olan bir tarım toplumunda yüksek bir nüfus yoğunluğunun, insan refahı üzerinde, ulusal ürünün büyük kısmının tarımsal olmayan yüksek oranda sanayileşmiş bir toplumdaki aynı yoğunluğun olacağından daha ciddi bir kısıtlama olması muhtemeldir. Menşei.
Coğrafi dağılım açısından da önemli olan kırsal ve kentsel alanlar. Uzun yıllar boyunca kırsal alanlardan kentsel alanlara neredeyse evrensel bir nüfus akışı olmuştur. Kentsel alanların tanımları ülkeden ülkeye ve bölgeden bölgeye farklılık gösterse de, dünyadaki en fazla kentleşmiş toplumlar batı ve kuzey Avrupa, Avustralya, Yeni Zelanda, ılıman Güney Amerika ve Kuzey Amerika'dır; bunların hepsinde kentsel alanlarda yaşayan nüfusun oranı yüzde 75'i aşıyor ve Batı Almanya'da yüzde 85'e ulaştı. Nüfusun yüzde 50 ila 65'inin şehirlerde yaşadığı tropik Latin Amerika'nın çoğunu oluşturan ülkelerde bir ara kentleşme aşaması vardır. Son olarak, Asya ve Afrika'nın gelişmekte olan ülkelerinin çoğunda kentleşme süreci daha yeni başlamıştır ve nüfusun üçte birinden daha azının kentsel alanlarda yaşaması alışılmadık bir durum değildir.
Gelişmekte olan dünyanın çoğu için genel bir kural, kentsel alanların büyüme hızının, bir bütün olarak nüfusun iki katı olmasıdır.
Bazı ülkelerde kentleşmenin hızı oldukça şaşırtıcıdır. 1960 yılında Mexico City'nin nüfusu 5.000.000 civarındaydı; 1985'te yaklaşık 17.000.000 olduğu tahmin ediliyordu ve 2000 yılında 26.000.000 ila 31.000.000'a ulaşacağı tahmin ediliyordu. Gelişmekte olan dünyanın çoğu için genel bir kural, kentsel alanların büyüme hızının bir bütün olarak nüfusun iki katı olmasıdır. Böylece, yılda yüzde 3 büyüyen (yaklaşık 23,1 yılda ikiye katlanan) bir nüfusta, kentsel büyüme oranının yılda en az yüzde 6 olması (yaklaşık 11,6 yılda iki katına çıkması) muhtemeldir.
nüfus teorileri
Nüfus büyüklüğü ve değişim, insan toplumlarında o kadar temel bir rol oynamaktadır ki, binlerce yıldır teorileştirme konusu olmuştur. Çoğu dini geleneğin, antik dünyanın önde gelen birçok şahsiyetinin yaptığı gibi, bu konularda söyleyecek bir şeyleri vardır.
Modern zamanlarda demografik değişim konusu, merkantilizmin politik-ekonomik teorisinin gelişiminde merkezi bir rol oynamıştır; Adam Smith'in klasik ekonomisi, David ricardo , ve diğerleri; Marquis de Condorcet gibi ütopyacıların bereketli görüntüleri; insan popülasyonuna dayatılan doğal sınırlar konusunda Malthus'un zıt görüşleri; Marx, Engels ve takipçilerinin sosyopolitik teorileri; Darwin ve takipçilerinin yol açtığı bilimsel devrimler; ve böylece insan düşüncesinin panteonu aracılığıyla. Bu teorik bakış açılarının çoğu, demografik bileşenleri çok daha büyük planların unsurları olarak birleştirmiştir. 1930'larda o zamanlar geçerli olan doğurganlık düşüşlerinin biyolojik açıklamalarına karşı gelişen demografik geçiş teorisi örneğinde olduğu gibi, yalnızca birkaç durumda demografik kavramlar merkezi bir rol oynamıştır.
Antik çağda nüfus teorileri
Yüksek ve öngörülemez olmasına rağmen eski insan toplumlarının hayatta kalması ölüm oranı ısrar eden tüm toplumların yüksek doğurganlığı sürdürmede başarılı olduğunu ima eder. Bunu kısmen evlilik ve üreme görevlerini vurgulayarak ve çocuk sahibi olamayan kişileri damgalayarak yaptılar. Bu pronatalist motiflerin çoğu, İncil'in verimli olma ve çoğalma ve dünyayı doldurma emrinde, Manu'nun Hindu yasalarında ve Zerdüşt'ün yazılarında olduğu gibi, dini dogma ve mitolojiye dahil edildi.
Eski Yunanlılar nüfus büyüklüğü ile ilgilendiler ve Platon'un Cumhuriyet bilinçli doğum kontrolü ile doğurganlığın kısıtlandığı 5.040 vatandaşlık optimal nüfus büyüklüğü kavramını birleştirdi. Bununla birlikte, imparatorluk Roma'nın liderleri, iktidarın çıkarına nüfus büyüklüğünü en üst düzeye çıkarmayı savundular ve Augustus döneminde evliliği ve doğurganlığı teşvik etmek için açıkça pronatalist yasalar kabul edildi.
Hıristiyanlığın bu konudaki gelenekleri karışıktır. pronatalizm Eski Ahit ve Roma İmparatorluğu, rahipler arasında bekarlığı kutsallaştıran bir kilise tarafından bir miktar kararsızlıkla kucaklandı. Daha sonra, Thomas Aquinas döneminde, kilise, yüksek doğurganlığı ve doğum kontrolüne karşı muhalefeti daha güçlü bir şekilde desteklemeye yöneldi.
Doğurganlık üzerine İslami yazılar eşit derecede karışıktı. 14. yüzyıl Arap tarihçisi İbn Haldun imparatorlukların yükselişi ve çöküşüyle ilgili büyük teorisine demografik faktörleri dahil etti. Analizine göre, bir imparatorluğun nüfusunun azalması, topraklarını yönetmek ve savunmak için yabancı paralı askerlerin ithalatını zorunlu kılıyor, bu da artan vergiler, siyasi entrika ve genel çöküşle sonuçlanıyor. İmparatorluğun hinterlandı ve kendi nüfusu üzerindeki etkisi zayıflayarak, onu güçlü bir meydan okuyucu için cazip bir hedef haline getiriyor. Böylece İbn Haldun, yoğun insan nüfuslarının büyümesini, genellikle imparatorluk gücünün korunması ve artması için uygun gördü.
Öte yandan, Peygamber döneminden itibaren İslam'da doğum kontrolü kabul edilebilir bir uygulamaydı ve Orta Çağ boyunca İslam dünyasının büyük hekimleri tarafından doğum kontrol yöntemlerine yoğun bir ilgi gösterildi. Ayrıca, altında İslam hukuku fetüs, şekli açıkça insan olana kadar bir insan olarak kabul edilmez ve bu nedenle erken kürtaj yasaklanmamıştır.
Merkantilizm ve ilerleme fikri
14. yüzyılda Kara Veba'nın neden olduğu toptan ölüm, kara ölümünün gelişmesine temel yollarla katkıda bulunmuştur. merkantilizm, 16. yüzyıldan 18. yüzyıla kadar Avrupa'ya egemen olan düşünce okulu. Avrupa'nın birçok devletine egemen olan merkantilistler ve mutlak hükümdarlar, her ulusun nüfusunu bir ulusal zenginlik biçimi olarak gördüler: nüfus ne kadar büyükse, ulus o kadar zengindi. Büyük nüfuslar, daha büyük bir emek arzı, daha büyük pazarlar ve savunma ve dış genişleme için daha büyük (ve dolayısıyla daha güçlü) ordular sağladı. Ayrıca, ücretlilerin sayısındaki artış ücretleri düşürme eğiliminde olduğundan, hükümdarın serveti bu fazlalık ele geçirilerek artırılabilirdi. Prusya Kralı II. Frederick'in sözleriyle, devletlerin zenginliğini halkların sayısı oluşturur. Benzer görüşler Almanya, Fransa, İtalya ve İspanya'daki merkantilistlerce de kabul edildi. Merkantilistler için, doğurganlığı teşvik ederek ve göçü caydırarak nüfusun büyümesini hızlandırmak, ulusun veya kralın gücünü artırmakla tutarlıydı. Herhangi bir sayıda insanın kendi geçimini sağlayabileceğine güvenen çoğu merkantilist, nüfus artışının zararlı etkileri konusunda endişe duymuyordu. (Bugüne kadar benzer iyimserlik, soldaki geleneksel Marksistlerden sağdaki bereketlilere kadar çeşitli düşünce okulları tarafından ifade edilmeye devam ediyor.)
Fizyokratlar ve demografinin kökenleri
18. yüzyıla gelindiğinde Fizyokratlar, merkantilist sistemi karakterize eden yoğun devlet müdahalesine meydan okuyor ve bunun yerine laissez-faire politikasını teşvik ediyorlardı. Hedefleri arasında hükümetlerin pronatalist stratejileri; gibi fizyokratlar François Quesnay insan çoğalmasının yaygın yoksulluk olmadan sürdürülebilir olanın ötesinde bir noktaya kadar teşvik edilmemesi gerektiğini savundu. Fizyokratlar için ekonomik fazlalık toprağa atfedilebilirdi ve bu nedenle nüfus artışı zenginliği artıramadı. Bu konunun analizinde Fizyokratlar, John Graunt, Edmond Halley, Sir William Petty ve Gregory King tarafından İngiltere'de geliştirilen ve ilk kez nüfus büyüklüğünün, büyüme hızının nicel değerlendirmesini mümkün kılan teknikleri kullandılar. ve ölüm oranları.
Fizyokratların, Adam Smith gibi klasik iktisatçıların düşünceleri üzerinde, özellikle devlet tarafından düzenlenmeyen serbest piyasaların rolü konusunda geniş ve önemli etkileri oldu. Bununla birlikte, bir grup olarak, klasik iktisatçılar nüfus artışı konusuna çok az ilgi gösterdiler ve bunu yaptıklarında bunu ekonomik refahın bir nedeni olarak değil bir sonucu olarak görme eğilimindeydiler.
Ütopik görünümler
18. yüzyıldaki başka bir gelişmede, merkantilistlerin iyimserliği, sözde ütopyacıların fikirlerine çok farklı bir dizi düşünceye dahil edildi. İnsan gelişimi ve mükemmelleştirilebilirliği fikrine dayanan görüşleri, bir kez mükemmelleştirildikten sonra insanlığın polis, ceza hukuku, mülk sahipliği ve aile gibi zorlayıcı kurumlara ihtiyacı olmayacağı sonucuna yol açtı. Onların görüşüne göre, düzgün örgütlenmiş bir toplumda, nüfus büyüklüğü kaynakların miktarını belirleyen ana faktör olduğundan, ilerleme herhangi bir nüfus düzeyiyle tutarlıydı. Bu tür kaynaklar tüm insanlar tarafından müşterek olarak tutulmalıdır ve eğer nüfus artışında herhangi bir sınır olsaydı, bunlar mükemmel insan toplumunun normal işleyişi tarafından otomatik olarak kurulurlardı. Bu tür görüşlerin başlıca savunucuları arasında Condorcet, William Godwin ve Peder'in babası Daniel Malthus vardı. Thomas Robert Malthus . Babası aracılığıyla genç Malthus, insan refahını nüfus dinamikleriyle ilişkilendiren ve onu kendi veri toplama ve analizini yapmaya teşvik eden fikirlerle tanıştırıldı; bunlar sonunda onu 19. ve 20. yüzyılların nüfus tartışmalarında merkezi bir figür haline getirdi.
Malthus ve ardılları
1798'de Malthus yayınlandı Bay Godwin, M. Condorcet ve Diğer Yazarların Spekülasyonları Üzerine Yorumlarıyla Toplumun Gelecekteki İyileşmesini Etkileyen Nüfus İlkesi Üzerine Bir Deneme . Aceleyle yazılmış bu broşürün asıl amacı ütopyacıların görüşlerini çürütmekti. Malthus'un görüşüne göre, zorlayıcı kısıtlamalardan arınmış bir insan toplumunun mükemmelliği bir seraptı, çünkü nüfus artışı tehdidi kapasitesi her zaman mevcut olacaktı. Bunda Malthus, Robert Wallace'ın çok daha önceki argümanlarını kendi kitabında tekrarladı. İnsanlığın, Doğanın ve Takdirin Çeşitli Beklentileri (1761), toplumun mükemmelliğinin, nüfus artışının uyarılmasında kendi yıkımının tohumlarını beraberinde taşıdığını, öyle ki dünyanın en sonunda aşırı stoklanacağını ve sayısız sakinini destekleyemez hale geldiğini öne sürdü.
Malthus'un ilk makalesi olan denemesinin pek fazla kopyası yayınlanmadı, ancak yine de tartışma ve saldırı konusu oldu. Deneme şifreliydi ve ampirik kanıtlarla zayıf bir şekilde desteklendi. Malthus'un argümanlarının yanlış temsil edilmesi kolaydı ve onun eleştirmenleri bunu rutin olarak yaptı.
Eleştiri, Malthus'u ilk makalesinde eksik olan verileri ve diğer kanıtları takip etmeye teşvik etme gibi yararlı bir etkiye sahipti. Bol arazisi olan bir ülke (ABD) hakkında bilgi topladı ve nüfusunun 25 yıldan daha kısa bir sürede ikiye katlandığını tahmin etti. Avrupa nüfus artışının çok daha düşük oranlarını önleyici kontrollere bağladı ve Batı Avrupa'nın ahlaki kısıtlama olarak adlandırdığı karakteristik geç evlilik modeline özel bir vurgu yaptı. Bahsettiği diğer önleyici kontroller, doğum kontrolü, kürtaj, zina ve eşcinsellikti ve bunların hepsini bir Anglikan bakanı olarak ahlaksız olarak değerlendirdi.
Malthus, ahlaki kısıtlama zorunluluğunu (evlilik ve yetişkinler için çocuklarını ekonomik olarak destekleyebilecek duruma gelene kadar ertelemeyi) göz ardı eden toplumların, kaçınılması her durumda olması gereken savaşın, kıtlığın ve salgının içler acısı pozitif denetimlerine maruz kalacaklarını öne sürdü. toplumun hedefi.
Malthus, bir anlamda merkantilistlerin milletin kaynaklarını insan sayısının belirlediği tezini tersine çevirerek, Fizyokratların kaynak tabanının insan sayısını belirlediğine dair aksi savını benimsemiştir. Bundan, kaçınılmaz olarak kamu politikası için bir dizi kışkırtıcı reçeteye yol açan, bütün bir toplum ve insanlık tarihi teorisi çıkardı. Ahlaki kısıtlama zorunluluğunu -evliliği ve yetişkinlerin çocuklarını ekonomik olarak destekleyebilecek duruma gelene kadar ertelemesini- görmezden gelen toplumlar, savaşın acınası pozitif denetimlerine maruz kalacaklardı. kıtlık , ve epidemi kaçınmak her toplumun hedefi olmalıdır. Malthus'un, pozitif kontrollerin çektiği acılarla ilgili bu insancıl endişeden, yoksul yasalarının (yani, yoksulları rahatlatan yasal önlemler) ve hayırseverliklerin, bu tür insani jestler yapmaması için, hak sahiplerinin ahlaki kısıtlamalarını gevşetmesine veya doğurganlıklarını artırmalarına neden olmaması gerektiği yönündeki uyarısı doğdu. ters bir şekilde verimsiz hale gelir.
Pozisyonunu açıklayan Malthus, yoksullar için ücretsiz tıbbi yardımı, bunun radikal bir fikir olduğu bir zamanda evrensel eğitimi ve Fransız Devrimi hakkında elitist alarmların olduğu bir zamanda demokratik kurumları tercih etmesine rağmen, gerici olarak kınandı. Malthus, geleneksel olarak dindarlar tarafından dine küfretmekle suçlandı. En güçlü suçlamalar Marx ve onun takipçilerinden geldi (aşağıya bakınız). Bu arada, Malthus'un fikirlerinin kamu politikası üzerinde (İngiliz Yoksul Kanunlarındaki reformlar gibi) ve öncülüğünde klasik ve neoklasik iktisatçıların, demografların ve evrimsel biyologların fikirleri üzerinde önemli etkileri oldu. Charles Darwin . Üstelik, Malthus'un ürettiği kanıt ve analizler, yaşamı boyunca nüfusla ilgili bilimsel tartışmalara egemen oldu; gerçekten de, kitabın dördüncü, beşinci ve altıncı baskılarına yapılan nüfus eki (1824) adlı makalenin davetli yazarıydı. Ansiklopedi Britannica . Malthus'un kasvetli tahminlerinin çoğunun yanlış yönlendirildiği kanıtlansa da, bu makale 100 yıldan fazla bir süre sonra geliştirilen demografik teknikleri açıkça öngören analitik yöntemleri tanıttı.
Malthusçu analizin son zamanlardaki takipçileri, Malthus tarafından sunulan reçetelerden önemli ölçüde saptı. Bu neo-Malthusçular, Malthus'un sınırsız doğurganlık ve yoksulluk arasındaki bağlantılara ilişkin temel önermelerini kabul ederken, onun gecikmiş evliliği savunmasını ve doğum kontrolüne karşı çıkışını reddettiler. Üstelik Charles Bradlaugh ve Annie Besant gibi önde gelen neo-Malthusçular, kurulu kilisenin ve toplumsal düzenin gerici savunucuları olarak pek tanımlanamazdı. Aksine, doğum kontrolü bilgisinin alt sınıflara yayılmasını sosyal eşitliği destekleyen önemli bir araç olarak gören siyasi ve dini radikallerdi. Çabalarına düzenin tüm gücü karşı çıktı ve her ikisi de doğum kontrolüyle ilgili materyalleri (müstehcen olarak kınandı) yayınlama çabaları nedeniyle uzun süre yargılandı ve hapiste kaldı.
Marx, Lenin ve takipçileri
her ikisi de iken Karl Marx ve Malthus klasik iktisatçıların görüşlerinin çoğunu kabul ederken, Marx Malthus'u ve fikirlerini sert ve amansız bir şekilde eleştirdi. Saldırının şiddeti dikkat çekiciydi. Marx, Malthus'u aşağılık ve kötü şöhretli bir doktrini, insana ve doğaya karşı bu iğrenç küfürü yaymaktan suçlu sefil bir papaz olarak sövdü. Marx'a göre Malthus'un kaynak sınırları ikilemi yalnızca kapitalizm altında ortaya çıkar. Malthus'un cevabını kışkırtan ütopyacılardan pek çok açıdan farklı olsa da, Marx onlarla, herhangi bir sayıda insanın düzgün bir şekilde örgütlenmiş bir toplum tarafından desteklenebileceği görüşünü paylaştı. Marx'ın desteklediği sosyalizmde, daha önce kapitalistler tarafından el konulan emeğin artı ürünü, gerçek sahiplerine, işçilere iade edilecek ve böylece yoksulluğun nedeni ortadan kaldırılacaktı. Bu nedenle Malthus ve Marx, yoksulların durumu hakkında güçlü bir endişeyi paylaştılar, ancak bunun nasıl iyileştirilmesi gerektiği konusunda keskin bir şekilde ayrıldılar. Malthus için çözüm, evlilik ve çocuk sahibi olma konusunda bireysel sorumluluktu; Marx'a göre çözüm, toplumun örgütlenmesine karşı devrimci bir saldırıydı ve adı verilen kolektif bir yapıya yol açtı. sosyalizm .
Marx'ın desteklediği sosyalizmde, daha önce kapitalistler tarafından el konulan emeğin artı ürünü, gerçek sahiplerine, işçilere iade edilecek ve böylece yoksulluğun nedeni ortadan kaldırılacaktı.
Marx'ın Malthus'un fikirlerine yönelik saldırısının keskin doğası, onun, bunların kendi analizinin potansiyel olarak ölümcül bir eleştirisini teşkil ettiğinin farkına varmasından kaynaklanmış olabilir. Eğer [Malthus'un] nüfus teorisi doğruysa, Marx 1875'te Gotha Programının Eleştirisi (1891'de Engels tarafından yayınlandı), o zaman değil Ücretli emeği yüz kez kaldırsam bile, bu [ücretlerin demir yasası]nı ortadan kaldırın, çünkü bu yasa yalnızca ücretli emek sistemi üzerinde değil, aynı zamanda her sosyal sistem üzerinde de üstündür.
Marx'ın Malthus karşıtı görüşleri, onu takip eden Marksistler tarafından devam ettirildi ve genişletildi. Örneğin, 1920'de olmasına rağmen Lenin yasallaştırılmış kürtaj Devrimci Sovyetler Birliği'nde, her kadının kendi vücudunu kontrol etme hakkı olarak, nüfus artışını düzenlemek amacıyla doğum kontrolü veya kürtaj uygulamasına karşı çıktı. Lenin'in halefi Joseph Stalin, nüfus artışının ekonomik ilerleme için bir uyarıcı olarak görüldüğü merkantilistin eşiğine gelen pronatalist bir argümanı benimsedi. 1930'larda Avrupa'da savaş tehdidi yoğunlaşırken, Stalin, kadının temel hakkı statüsüne rağmen kürtajın yasaklanması da dahil olmak üzere Sovyet nüfus artışını artırmak için zorlayıcı önlemler ilan etti. Doğum kontrolü artık çoğu Marksist-Leninist devlette yaygın olarak kabul edilip uygulanıyor olsa da, bazı geleneksel ideologlar, Üçüncü Dünya ülkelerindeki teşvikini eski püskü Malthusçuluk olarak nitelendirmeye devam ediyor.
Darwinci gelenek
Bilimsel görüşleri 19. yüzyıl biyolojisinde devrim yaratan Charles Darwin, doğal seçilim teorisinin gelişiminde Malthus'a önemli bir entelektüel borcu olduğunu kabul etti. Darwin'in kendisi insan popülasyonları hakkındaki tartışmalara pek dahil olmadı, ancak onun adını takip eden birçok kişi sosyal Darwinistler ve öjenistler konuyla ilgili dar bir şekilde tanımlanmış olsa da tutkulu bir ilgi dile getirdi.
Darwinci teoride motor evrim farklı genetik stokların farklı üremesidir. Pek çok sosyal Darwinist ve öjenistin endişesi, üstün insan varlıkları olarak gördükleri kesimler arasındaki doğurganlığın, daha yoksul -ve onlara göre biyolojik olarak daha aşağı- gruplara göre çok daha düşük olması ve bunun sonucunda, insan soyunun kalitesinde tedrici ama amansız bir düşüşe yol açmasıydı. genel nüfus. Bazıları bu düşük doğurganlığı davranışlarının disjenik etkileri hakkında bilgilendirilmesi gereken insanların kasıtlı çabalarına bağlarken, diğerleri doğurganlığın azalmasının kendisini üstün stokların biyolojik bozulmasının kanıtı olarak gördü. Bu tür basit biyolojik açıklamalar, fenomeni açıklayabilecek sosyoekonomik ve kültürel faktörlere dikkat çekti ve demografik geçiş teorisinin gelişimine katkıda bulundu.
Demografik geçiş teorisi
Avrupa'daki doğurganlık düşüşlerinin klasik açıklaması, Birinci Dünya Savaşı'nı takip eden dönemde ortaya çıktı ve demografik geçiş teorisi olarak bilinmeye başladı. (Resmi olarak, geçiş teorisi tarihsel bir genellemedir ve gerçekten tahmine dayalı ve test edilebilir hipotezler sunan bilimsel bir teori değildir.) Teori kısmen doğurganlık düşüşlerinin kaba biyolojik açıklamalarına bir tepki olarak ortaya çıkmıştır; sanayileşmenin neden olduğu daha az çocuk için yaygın arzunun bir sonucu olarak, onları yalnızca sosyoekonomik terimlerle rasyonalize etti, şehirleşme , artan okuryazarlık ve azalan bebek ölüm oranı .
Geçiş teorisi, doğurganlığın rasyonelleştirilmiş açıklamaları, sanayileşme, kentleşme, artan okuryazarlık ve azalan bebek ölümlerinin neden olduğu daha az çocuk için yaygın arzunun sonuçları olarak, yalnızca sosyoekonomik terimlerle düşüş göstermektedir.
Fabrika sistemi ve kentleşme, ailenin endüstriyel üretimdeki rolünün azalmasına ve çocukların ekonomik değerinin düşmesine neden oldu. Bu arada, özellikle kentsel ortamlarda çocuk yetiştirmenin maliyetleri arttı ve evrensel ilköğretim, çocukların okula girişlerini erteledi. iş gücü . Son olarak, bebek ölümlerinin azaltılması, belirli bir aile büyüklüğüne ulaşmak için gereken doğum sayısını azalttı. Geçiş teorisinin bazı versiyonlarında, bu sosyoekonomik faktörlerden bir veya daha fazlası belirli eşik değerlere ulaştığında bir doğurganlık düşüşü tetiklenir.
1970'lere kadar geçiş teorisi, Avrupa'daki doğurganlık düşüşlerinin bir açıklaması olarak geniş çapta kabul edildi, ancak buna dayanan sonuçlar hiçbir zaman ampirik olarak test edilmedi. Avrupa tarihi deneyimine ilişkin daha yakın zamanda yapılan dikkatli araştırmalar, demografik geçiş teorisinin yeniden değerlendirilmesini ve iyileştirilmesini zorunlu kılmıştır. Özellikle, dil ve din gibi kültürel niteliklere dayalı ayrımlar, çekirdek aile gibi fikirlerin yayılması ve kasıtlı doğurganlık kontrolünün toplumsal kabul edilebilirliği ile birleştiğinde, geçiş teorisyenlerinin kabul ettiğinden daha önemli roller oynamış görünmektedir.
Dünya nüfusundaki eğilimler
Modern nüfus eğilimlerini gelişmekte olan ve sanayileşmiş ülkeler için ayrı ayrı ele almadan önce, eski eğilimlere genel bir bakış sunmakta fayda var. Yaklaşık 10.000 yıl önceki tarım devriminden önce yalnızca 5.000.000-10.000.000 insanın (yani mevcut dünya nüfusunun binde birinin) desteklenebilir olduğu genel olarak kabul edilmektedir. 8.000 yıl sonra, Hıristiyanlık çağının başlangıcında, insan nüfusu yaklaşık 300.000.000'a ulaştı ve MS 1000 yılına kadar takip eden binyılda görünüşe göre çok az bir artış oldu. Daha sonraki nüfus artışı, özellikle veba salgınları ve Orta Çağ'ın diğer felaketleri göz önüne alındığında, yavaş ve düzensizdi. 1750'ye gelindiğinde, geleneksel olarak Sanayi devrimi İngiltere'de dünya nüfusu 800.000.000 kadar yüksek olabilir. Bu, 1000'den 1750'ye kadar olan 750 yılda, yıllık nüfus artış hızının ortalama yüzde 1'in yalnızca onda biri olduğu anlamına gelir.
Bu kadar yavaş büyümenin nedenleri iyi bilinmektedir. Günümüzde temel temizlik ve sağlık bilgisi olarak kabul edilen bilgilerin yokluğunda (örneğin bakterilerin hastalıktaki rolü 19. yüzyıla kadar bilinmiyordu), özellikle bebekler ve çocuklar için ölüm oranları çok yüksekti. Yeni doğan bebeklerin sadece yarısı beş yaşına kadar hayatta kaldı. Doğurganlık da çok yüksekti, çünkü bu tür ölüm koşulları altında herhangi bir nüfusun varlığını sürdürmek zorundaydı. Bu koşullarda bir süre için mütevazı bir nüfus artışı meydana gelebilir, ancak yinelenen kıtlıklar, salgın hastalıklar ve savaşlar uzun vadeli büyümeyi sıfıra yakın tuttu.
1750'den itibaren nüfus artışı hızlandı. Bir dereceye kadar bu, daha önce feci ölümlerle sonuçlanacak olan yerel mahsul kıtlığının etkilerini azaltan gelişmiş ulaşım ve iletişimle birlikte artan yaşam standartlarının bir sonucuydu. Bununla birlikte, ara sıra kıtlıklar meydana geldi ve 19. yüzyıla kadar, Sanayi Devrimi'nin gelişen ekonomik koşulları ve sanitasyon ve halk sağlığı önlemlerine duyulan ihtiyacın artan anlayışı tarafından teşvik edilen ölüm oranlarında sürekli bir düşüş meydana gelmedi.
-
Hava kirliliği ve trafik sıkışıklığı, Pekin.
Kredi: Xi Zhang / Dreamstime.com
-
Hong Kong'da bir sokak pazarından insan kalabalığı alışveriş yapıyor.
Kredi: Asla / iStock.com
1800'e kadar ilk 1.000.000.000'a ulaşamayan dünya nüfusu, 1930'a kadar 1.000.000.000 kişi daha ekledi. (Aşağıdaki tartışmayı tahmin etmek için, üçüncüsü 1960'ta, dördüncüsü 1974'te ve beşincisi 1990'dan önce eklendi.) En çok 19. yüzyılda hızlı büyüme, ölüm oranlarında kademeli ama sonunda dramatik düşüşler yaşayan Avrupa ve Kuzey Amerika'da meydana geldi. Bu arada, Asya, Afrika ve Latin Amerika'da ölüm ve doğurganlık yüksek kaldı.
1930'larda başlayan ve II. Dünya Savaşı'ndan sonra hızla artan ölüm oranları, Asya ve Latin Amerika'nın çoğunda düşüşe geçerek, Avrupa'da daha önce yaşananlardan çok daha yüksek oranlara ulaşan yeni bir nüfus artışı patlamasına yol açtı. Bazılarının nüfus patlaması olarak nitelendirdiği bu büyümenin hızı, ölüm oranlarındaki keskin düşüşe bağlıydı, bu da çoğunlukla gelişmiş ülkelerden ithal edilen halk sağlığı, sanitasyon ve beslenmedeki gelişmelerin sonucuydu. Ölümlülükteki düşüşlerin dışsal kökenleri ve hızı, doğurganlıkta bir düşüşün başlamasına eşlik etme şansının çok az olduğu anlamına geliyordu. Ayrıca, Asya ve Latin Amerika'nın evlilik kalıpları Avrupa'dakinden oldukça farklıydı (ve olmaya devam ediyor); Asya ve Latin Amerika'da evlilik erken ve neredeyse evrensel iken, Avrupa'da bu genellikle geç ve insanların önemli bir yüzdesi hiç evlenmez.
Bu yüksek büyüme oranları, zaten çok büyük olan popülasyonlarda meydana geldi, bu da küresel nüfus artışının hem mutlak hem de göreli olarak çok hızlı hale geldiği anlamına geliyor. En yüksek artış oranına, dünya nüfusunun her yıl yaklaşık yüzde 2 veya yaklaşık 68.000.000 kişi arttığı 1960'ların başında ulaşıldı. O zamandan beri hem ölüm oranı hem de doğurganlık oranları azaldı ve yıllık büyüme oranı orta derecede düştü, yaklaşık yüzde 1,7'ye. Ancak bu daha düşük oran bile, daha büyük bir nüfus tabanı için geçerli olduğundan, her yıl eklenen insan sayısının yaklaşık 68.000.000'dan 80.000.000'a yükseldiği anlamına gelir.
1950'den beri gelişmekte olan ülkeler
Dünya Savaşı'ndan sonra hızlı bir düşüş yaşandı. ölüm oranı gelişmekte olan dünyanın çoğunda. Bu kısmen, tropik bölgelerde savaşan sanayileşmiş ülkelerden gelen silahlı kuvvetlerin sağlığını korumak için savaş zamanı çabalarından kaynaklandı. Tüm insanlar ve hükümetler, hastalık ve ölüm vakalarını azaltmak için kanıtlanmış teknikleri memnuniyetle karşıladığından, bu çabalar gelişmekte olan dünyanın çoğunda kolayca kabul edildi, ancak daha önce meydana gelen ve daha önce meydana gelen sosyal ve kültürel değişimlere yol açmadı. Sanayileşmiş ülkelerde doğurganlık azalır.
Doğurganlıkta azalma olmadan ölüm oranındaki azalmanın basit ve öngörülebilir bir sonucu vardı: nüfus artışını hızlandırmak. 1960'a gelindiğinde pek çok gelişmekte olan ülke, yılda yüzde 3'e varan artış oranlarına sahipti ve bu oran, Avrupa nüfusunun şimdiye kadar yaşadığı en yüksek oranları iki veya üç kat aşıyordu. Bu hızla artan bir nüfus sadece 23 yılda iki katına çıkacağından, bu tür ülkelerin nüfusları çarpıcı biçimde genişledi. 1950 ile 1975 arasındaki 25 yılda, Meksika'nın nüfusu 27.000.000'dan 60.000.000'a yükseldi; İran 14.000.000'den 33.000.000'a; Brezilya 53.000.000'dan 108.000.000'a; ve Çin 554.000.000'dan 933.000.000'a.
En büyük nüfus artış oranlarına 1960'ların ortalarından sonlarına kadar Latin Amerika ve Asya'da ulaşıldı. O zamandan beri, bu bölgeler değişken ancak bazen önemli doğurganlık düşüşleri ile birlikte devam eden ölüm oranlarındaki düşüşler yaşadı, bu da nüfus artışında genellikle orta derecede ve bazen büyük düşüşlere neden oldu. En dramatik düşüşler, büyüme oranının 1960'larda yılda yüzde 2'nin oldukça üzerinde olduğu tahmin edilen Çin Halk Cumhuriyeti'ndeki düşüşler oldu; bu düşüş, ertelemeye yönelik uyumlu bir politikanın resmi olarak benimsenmesinin ardından, 1980'lerdekinin yaklaşık yarısına düştü. evlenmek ve evlilik içinde çocuk doğurmayı sınırlamak. Çin nüfusunun Doğu Asya'daki baskınlığı, bu bölgenin, gelişmekte olan bölgelerin herhangi birinin nüfus artışında en dramatik düşüşleri yaşadığı anlamına geliyor.
Aynı dönem boyunca, diğer gelişmekte olan bölgelerde nüfus artış oranları yalnızca mütevazı bir şekilde düşmüş ve bazı durumlarda fiilen yükselmiştir. Güney Asya'da oran sadece yüzde 2.4'ten yüzde 2.0'a düştü; Latin Amerika'da yaklaşık yüzde 2,7'den yaklaşık yüzde 2,3'e. Bu arada, Afrika'da nüfus artışı, doğurganlıkta benzer düşüşlerin eşlik etmediği ölümlülükteki önemli düşüşlerin ardından, aynı dönemde yüzde 2,6'dan yüzde 3'ün üzerine çıkmıştır.
1950'den beri sanayileşmiş ülkeler
Birçok sanayileşmiş ülke için, İkinci Dünya Savaşı'ndan sonraki döneme bir bebek patlaması damgasını vurdu. Özellikle dört ülkeden oluşan bir grup - Amerika Birleşik Devletleri, Kanada, Avustralya ve Yeni Zelanda - savaş öncesi dönemin bunalımlı düzeylerinden doğurganlıkta sürekli ve önemli artışlar yaşadı. Örneğin Amerika Birleşik Devletleri'nde doğurganlık üçte iki oranında artarak 1950'lerde 1910'dan beri görülmeyen seviyelere ulaştı.
Batı Avrupa'nın çoğu ve bazı doğu Avrupa ülkeleri (özellikle Çekoslovakya ve Doğu Almanya) dahil olmak üzere ikinci bir sanayileşmiş ülke grubu, bebek patlamaları olarak adlandırılabilecek şeyleri yaşadı. Savaştan sonraki birkaç yıl boyunca, savaş sırasında ertelenen evlilikler ve doğumlar sonucu doğurganlık arttı. Ancak, yukarıda bahsedilen gerçek bebek patlaması ülkeleri ile karşılaştırıldığında, bu artışlar mütevazı ve nispeten kısa ömürlüydü. Bu Avrupa ülkelerinin çoğunda 1930'larda doğurganlık çok düşüktü; savaş sonrası bebek patlamaları, doğurganlık oranlarının grafiğinde üç ila dört yıllık artışlar olarak ortaya çıktı ve ardından yirmi yıllık istikrarlı doğurganlık seviyeleri izledi. 1960'ların ortalarından itibaren, bu ülkelerdeki doğurganlık seviyeleri tekrar düşmeye başladı ve birçok durumda 1930'larınkiyle karşılaştırılabilir veya daha düşük seviyelere düştü.
Japonya ile birlikte Doğu Avrupa'nın çoğunu kapsayan üçüncü bir sanayileşmiş ülke grubu, oldukça farklı doğurganlık modelleri gösterdi. Çoğu 1930'larda düşük doğurganlık kaydetmedi, ancak kısa ömürlü bir bebek patlamasından sonra 1950'lerde önemli düşüşler yaşadı. Bu ülkelerin çoğunda düşüş 1960'lara kadar devam etti, ancak bazılarında hükümet teşviklerine yanıt olarak tersine döndü.
1980'lere gelindiğinde, çoğu sanayileşmiş ülkede doğurganlık seviyeleri, istikrarlı nüfusları sürdürmek için gerekli olan veya bunun altında olan çok düşüktü. Bu olgunun iki nedeni vardır: işgücüne katılan birçok genç kadının evlilik ve çocuk sahibi olmalarının ertelenmesi ve evli kadınlardan doğan çocuk sayısının azalması.
Nüfus projeksiyonları
Demografik değişim, doğası gereği uzun vadeli bir olgudur. Böcek popülasyonlarından farklı olarak, insan popülasyonları nadiren sayılarda patlamaya veya çökmeye maruz kalmıştır. Ayrıca, insan yaşı yapısında yerleşik olan güçlü uzun vadeli momentum, doğurganlık değişikliklerinin etkilerinin ancak uzak gelecekte belirginleşeceği anlamına gelir. Bu ve diğer nedenlerle, eğilimlerin etkilerini daha iyi anlamanın bir aracı olarak nüfus projeksiyonu teknolojisini kullanmak artık geleneksel bir uygulamadır.
Nüfus projeksiyonları, basitçe, gelecekteki doğurganlık hakkında bir dizi varsayımın geleceğine yansımasını temsil eder. ölüm oranı , ve göç oranları. Yeterince sık yanlış yorumlansalar da, bu tür projeksiyonların tahmin olmadığı çok güçlü bir şekilde ifade edilemez. Bir projeksiyon, kendileri doğru olabilecek veya olmayabilecek açık varsayımlara dayanan bir 'eğer' uygulamasıdır. Bir projeksiyonun aritmetiği doğru bir şekilde yapıldığı sürece, faydası, merkezi varsayımlarının akla yatkınlığı tarafından belirlenir. Varsayımlar makul gelecek eğilimleri içeriyorsa, projeksiyonun çıktıları makul ve faydalı olabilir. Varsayımlar mantıksızsa, tahmin de öyledir. Demografik eğilimlerin gidişatını çok uzak bir gelecekte tahmin etmek zor olduğundan, çoğu demograf, tek bir geleceği tahmin etmek veya tahmin etmek yerine, birlikte ele alındığında bir dizi makul geleceği tanımlaması beklenen bir dizi alternatif projeksiyon hesaplar. Demografik eğilimler bazen beklenmedik şekillerde değiştiğinden, tüm demografik tahminlerin yeni eğilimleri ve yeni geliştirilen verileri içerecek şekilde düzenli olarak güncellenmesi önemlidir.
Nüfus Bölümü tarafından her iki yılda bir dünya ve onu oluşturan ülkeler için standart bir projeksiyon seti hazırlanmaktadır. Birleşmiş Milletler . Bu projeksiyonlar, her ülke ve bölge için düşük, orta ve yüksek değişkenleri içerir.
Tarafından yazılmıştır Britannica Ansiklopedisi Editörleri .Okuduğun gibi mi? Britannica'ya sınırsız erişim için ücretsiz denemenizi bugün başlatın.
En iyi görsel kaynak: blvdone/Shutterstock.com
Genel Neden Hakkında Daha Fazla Makale
- Müştereklerin Trajedisi
Müştereklerin trajedisi, doğal kaynakların tüketimi söz konusu olduğunda, bireysel ve kolektif rasyonalite arasındaki çatışmayı vurgular.
- Önsöz
Dünya okyanuslarındaki plastik kirlilik oranı kontrolsüz bir şekilde devam ederse, 2050 yılına kadar daha fazlasını içerecekler…
- Ekolojik ayak izi
Ekolojik ayak izi, insanların küresel doğal kaynaklarımıza yönelik taleplerinin bir ölçüsüdür ve insanlığın çevre üzerindeki etkisinin en yaygın kullanılan ölçülerinden biridir.
Tüm Kategoriler
- Hayvanlar için Savunuculuk
- Biyoçeşitlilik kaybı
- Genel Neden
- Genel Çözüm
- Küresel ısınma
- Organizasyonlar
- Kirlilik
- Zaman çizelgesi
- Su krizi
- dünya görüşü