Covid-19 Salgını Döneminde İşçi-İşveren İlişkileri- Sıkça Sorulan Sorularla
En son güncellendiği tarih: Oca 19
1. İşveren, koronavirüs salgını nedeniyle iş sözleşmesini feshedebilir mi?
Hayır, feshedemez. 17.04.2020 tarihinde yürürlüğe giren İş Kanunu geçici 10. madde ile birlikte işverenlerin, koronavirüs salgını nedeniyle iş sözleşmesini feshetmeleri kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 3 ay süreyle yasaklanmıştır. Söz konusu uygulama koronavirüs salgınının devam etmesi sebebiyle dönem dönem uzatılmıştır. Şu aşamada Cumhurbaşkanlığı tarafından 17.01.2021 tarihinden itibaren 2 ay süreyle uzatılmasına karar verilmiştir.
Kanun taslağının, fesih yasağına ilişkin yaptığı düzenleme geçici istihdam güvencesi başlıklı geçici 10. maddesinde belirtilmiştir:
“Bu Kanunun kapsamında olan veya olmayan her türlü işçinin iş sözleşmesi, COVİD-19 salgın hastalık neticesinde kamu yararının gerektirmesi nedeni ile bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç ay süreyle 25 inci maddenin birinci fıkrasının ikinci bendinde gösterilen sebepler dışında işveren tarafından feshedilemez.
Birinci fıkra çerçevesinde fesih yasağı uygulanan hallerde işveren işçiyi ücretsiz izne ayırabilir. Cumhurbaşkanı birinci ve ikinci fıkrada yer alan üç aylık süreleri her defasında en fazla üçer aylık sürelerle 30/6/2021 tarihine kadar uzatmaya yetkilidir.”
2. İşverenin, koronavirüs salgını nedeniyle işçinin iş sözleşmesini feshedebileceği istisnai bir hal var mıdır?
Evet. İş Kanunu geçici 10. madde kapsamında getirilen istisnalar şu şekildedir:
“İş kanunu 25 inci maddenin birinci fıkrasının (II) numaralı bendinde ve diğer kanunların ilgili hükümlerinde yer alan (1) ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzeri sebepler, (2) belirli süreli iş veya hizmet sözleşmelerinde sürenin sona ermesi, (3) işyerinin herhangi bir sebeple kapanması ve faaliyetinin sona ermesi, (4) ilgili mevzuatına göre yapılan her türlü hizmet alımları ile yapım işlerinde işin sona ermesi halleri dışında işveren tarafından feshedilemez”
3. İşveren, fesih yasağının yürürlüğe girmesi ile çalışanlarına yıllık izin opsiyonunu sunabilir mi?
Herhangi bir güncelleme gerektirmemektedir.
4. İşveren, koronavirüs salgını nedeniyle işçiyi ücretsiz izne ayırabilir mi?
Kanun değişikliği ile işverenlere koronavirüs salgını nedeniyle fesih yasağı getirilmiş ve bu halde işverenlere işçiyi ücretsiz izne ayırma imkanı tanınmıştır.
Geçici 10. maddede:
“Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç aylık süreyi geçmemek üzere işveren işçiyi tamamen veya kısmen ücretsiz izne ayırabilir. Bu madde kapsamında ücretsiz izne ayrılmak, işçiye haklı nedene dayanarak sözleşmeyi fesih hakkı vermez.”
Söz konusu uygulama koronavirüs salgınının devam etmesi sebebiyle dönem dönem uzatılmıştır. Şu aşamada Cumhurbaşkanlığı tarafından 17.01.2021 tarihinden itibaren 2 ay süreyle uzatılmasına karar verilmiştir. Uzatma kararına ilişkin madde şu şekildedir:
“30/12/2020 tarihli ve 31350 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 3344 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile bu maddenin birinci ve ikinci fıkralarında belirtilen sürelerin 17/1/2021 tarihinden itibaren iki ay uzatılmasına karar verilmiştir”.
5. İşçinin ücretsiz izne ayrılması halinde işçiye nakdi ücret desteği verilecek mi?
İşçinin ücretsiz izne ayrılması halinde ücret desteğinden yoksun kalmaması işçinin korunması açısından büyük önem taşımaktadır. İşçiye nakdi ücret desteği verileceği kararlaştırılmıştır.
Ücretsiz izne ayrılarak ücret desteğinden yararlanan işçilerin, işveren tarafından çalıştırılmaya devam edilmesi halinde idari para cezası yaptırımı uygulanacaktır.
Söz konusu düzenleme şu şekildedir:
“22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu’nun geçici onuncu maddesi çerçevesinde ücretsiz izne ayrılan işçilere ve 15/3/2020 tarihinden sonra işten çıkarılmış olup Kanunun diğer hükümlerine göre işsizlik ödeneğinden istifade edemeyen işçilere, 4857 sayılı İş Kanununun geçici 10 uncu maddesi çerçevesinde belirlenen fesih yasağı süresince Fondan her gün için 39,24 Türk Lirası nakdi ücret desteği verilir.
Birinci fıkra çerçevesinde ücretsiz izne ayrılarak ücret desteğinden yararlanan işçinin işveren tarafından fiilen çalıştırılmaya devam ettiğinin tespiti halinde 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 102 nci maddesinde belirlenen idari para cezaları dört katı olarak uygulanır.
Bu madde kapsamında verilecek nakdi ücret desteğinden yararlanma süresini altı ay süreyle uzatmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir.”
denilmektedir.
Cumhurbaşkanlığı tarafından fesih yasağının 17.01.2021 tarihinden itibaren 2 ay süreyle uzatılmasına karar verilmesi ile birlikte nakdi ücret desteği de bu tarihe kadar uzatılmıştır.
6. İşveren çalışanı ücretli izne çıkarabilir mi?
Herhangi bir güncelleme gerektirmemektedir.
7. Yurtdışından dönen çalışanlara 14 günlük karantina uygulanmasına istinaden, işverenin söz konusu çalışanlarına ücret ödeme yükümlülüğü var mıdır?
İş Kanunu madde 40 “yarım ücret” düzenlemesini getirmektedir. İşçinin çalıştığı işyerinde 1 haftadan fazla süre ile işin durmasını gerektirecek zorlayıcı sebepler ortaya çıkması halinde, bu zorlayıcı sebepler dolayısıyla çalışamayan veya çalıştırılmayan çalışana bu bekleme süresi içinde 1 haftaya kadar her gün için yarım ücret ödenecektir.
Ancak bu maddenin uygulanması için kamu tarafından verilen bağlayıcı bir karar olması gerekmektedir. 14 günlük karantina uygulaması ise idare tarafından uygulanan bir prosedürdür.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2017/11091E. 2019/11043K. sayılı kararında “Örneğin işyerinin kapatılması zorlayıcı sebep sayılmaz. Ancak, sel, kar, deprem gibi doğal olaylar nedeniyle ulaşımın kesilmesi, salgın hastalık sebebiyle karantina uygulaması gibi durumlar zorlayıcı nedenlerdir.” diyerek salgın hastalık sebebiyle karantina durumunu madde 40’daki yarım ücret uygulaması için örneklemiştir.
8. Telafi çalışması nedir? Koronavirüs salgını kapsamında telafi çalışması uygulaması mümkün müdür?
Telafi çalışması, çeşitli nedenlerden kaynaklı çalışılmayan sürelerin yerine mesai yapılmasıdır. İş Kanunu madde 64 uyarınca, telafi çalışması için 3 ana neden sayılmıştır. Bunlar:
· Zorunlu nedenlerle işin durması,
· Bayram veya genel tatil nedenleriyle işin durması veya azalması,
· İşçinin talebi üzerine izin verilmesidir.
Bu kapsamda çalışan yönünden gelen bir talep varsa telafi çalışması yoluna gidilebilecektir. İşveren 4 ay içinde çalışılmayan süreler için telafi çalışması yaptırabilecektir. Bu çalışmalar fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sayılmamaktadır Telafi çalışmaları, günlük en çok çalışma süresini aşmamak koşulu ile günde 3 saatten fazla olamaz. Tatil günlerinde telafi çalışması yapılamamaktadır.
9. Koronavirüsü iş kazası kapsamında değerlendirilebilir mi?
Eğer çalışan, koronavirüse, işyerinde veya işin icrası sebebiyle yakalanmışsa somut olayın özelliklerine göre, iş kazası değerlendirmesi yapılabilecektir (Örneğin, bir özel hastanede çalışan hemşire H’nin koronavirüse yakalanması durumu).
Yargıtay 21. Hukuk Dairesi 15.04.2019 tarihli ve 2018/5018E. 2019/2931K. sayılı Kararı ile H1N1 (domuz gribi) olan bir tır şoförüne ilişkin davada H1N1’i iş kazası olarak kabul etmiştir. Emsal nitelikte bir karar olmasının yanında her somut olayın kendi dinamiklerinin de göz önünde bulundurularak değerlendirmeye tabi tutulması daha sağlıklı sonuçlar verecektir.
10. İşverenlerin, koronavirüs salgını nedeniyle başvuracağı başka bir yol var mıdır?
Salgın hastalık durumunda işverenlere sağlanan bir kolaylık vardır. Buna “Kısa Çalışma Uygulaması” denilmektedir.
11. Kısa çalışma uygulaması nedir?
Genel ekonomik, sektörel, bölgesel kriz veya zorlayıcı sebeplerle işyerindeki haftalık çalışma sürelerinin geçici olarak en az 1/3 oranında azaltılması veya süreklilik koşulu aranmaksızın işyerinde faaliyetin tamamen veya kısmen en az 4 hafta süreyle durdurulması hallerinde, işyerinde 3 ayı aşmamak üzere (Cumhurbaşkanı kararı ile 6 aya kadar uzatılabilir) sigortalılara çalışamadıkları dönem için gelir desteği sağlayan bir uygulamadır.
12. Kısa çalışma uygulaması işverene nasıl bir imkan sağlamaktadır?
Kısa çalışma uygulaması, çalışanlara kısa çalışma ödeneği ödenmesi ve genel sağlık sigortası primleri ödenmesi hizmetlerini sağlanmaktadır. Kısa çalışma ödemeleri, idarece yapılacak uygunluk tespitinin ardından gerçekleştirilecektir.
İşverenin; e-Devlet üzerinden gerekli alanları doldurarak başvuru yapması gerekmektedir. Ayrıca aynı sistem üzerinden kanıtlayıcı belge olarak aşağıdaki belgelerin eklenmesi yeterlidir:
· Çalışma süresinin azaltıldığını veya faaliyetin kısmen/tamamen durdurulduğunu ortaya koyan belgeler (örneğin: ücret bordroları, puantaj kayıtları, üretimin, hizmetin ve/veya ihracatın azaldığına, siparişlerin ve/veya sözleşmelerin iptal edildiğine dair vb. belgeler)
· Resmi makamlar tarafından faaliyeti durdurulan işyerleri kapsamında olduğuna dair diğer belgeler
13. İşçinin kısa çalışma ödeneğinden yararlanabilmesinin gerekli şartları nelerdir?
· İşverenin kısa çalışma talebinin iş müfettişlerince yapılacak inceleme sonucu uygun bulunması,
· İşçinin kısa çalışmanın başladığı tarihte, çalışma süreleri ve işsizlik sigortası primi ödeme gün sayısı bakımından işsizlik ödeneğine hak kazanmış olması (Koronavirüs ekonomi paketine uyarınca kısa çalışmanın başladığı tarihten önceki son 120 gün hizmet akdine tabi olanlardan son 3 yıl içinde en az 450 gün süreyle işsizlik sigortası primi ödemiş olanlar),
· İş müfettişlerince yapılacak inceleme sonucu kısa çalışmaya katılacaklar listesinde çalışanın bilgilerinin bulunması,
gerekmektedir.
14. Kısa çalışma ödeneği süresi, miktarı ve ödenme usulü nasıldır?
Günlük kısa çalışma ödeneği, sigortalının son 12 aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının % 60’ıdır. Bu şekilde hesaplanan kısa çalışma ödeneği miktarı, aylık asgari ücretin brüt tutarının % 150’sini geçemeyecektir. Bu kapsamda, işçilerin çalışmadıkları günler için ödeme yapılacak olup, tamamen faaliyetin durdurulması halinde yapılan ödemeler her halükarda üst sınır olan 4.380,99 TL’yi aşamayacaktır.
Kısa çalışma ödeneği, çalışmadığı süreler için, çalışanın kendisine ve aylık olarak her ayın 5'inde ödenecek olup, ödemeler PTT Bank aracılığı ile yapılmaktadır.
15. Kısa Çalışma uygulamasında son durum nedir?
Kısa çalışma uygulaması, koronavirüs salgınının devam etmesi sebebiyle dönem dönem uzatılmıştır. Şu aşamada 27 Ekim 2020 tarihli ve 3134 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile uzatılan iki aylık süreden sonra başlamak üzere 28 Şubat 2021 tarihine kadar uzatılmıştır. Söz konusu sürenin tekrardan uzatılacağı veya sona ereceği konusunda henüz kesin bir bilgi bulunmamaktadır.
16. Belirli süreli iş sözleşmesinde işveren pandemi döneminde süre bitiminde işçinin çıkışını yapabilir mi?
Evet. 4857 sayılı İş Kanunu'na eklenen geçici 10. madde ile birlikte belirli süreli iş sözleşmelerinde sürenin bitimi halinde işçinin işten çıkışı mümkündür. Sosyal Güvenlik Kurumu çıkış kodlarından 05 kodunun tercih edilerek işten çıkış bildiriminin yapılması gerekmektedir.
17. Deneme süreli kaydı bulunan belirsiz süreli iş sözleşmesinde işveren, pandemi döneminde deneme süresinin bitiminde veyahut deneme süresi bitmeden çıkış yapabilir mi?
Deneme süresi içinde iş akdinin feshi sadece işçi tarafından gerçekleştirilebilecektir. İşveren açısından ise deneme süresi içinde işçinin işten çıkarılması yasak kapsamındadır. Özetle, fesih yasağı süresince, deneme süresinin bitmesi bile işverene fesih hakkı tanınmamaktadır.