Vasiyet ne demektir? Vasiyette ne gibi şartlar aranır?
Vasiyet ne demektir? Vasiyette ne gibi şartlar aranır?
Vasiyet; bir mal veya menfaati, ölümünden sonraya nisbetle bir şahsa veya bir hayır cihetine bağış suretiyle mülk olarak vermektir.
Hanefi ve Şafii mezhebine göre vasiyet ile ilgili bazı şartlar şoyledir:
1 -) Müşabih (vasiyet olunan şey); vasiyet edenin ölümünden sonra mülk olarak verilebilecek her hangi bir şeyi olmalıdır.
2-) Vasiyet eden kimse; vasiyet zamanında teberru yapmaya ehil olmalıdır. Çocuğun vasiyeti sahih değildir.
3-) Vasiyet eden kimsenin borcu, bıraktığı maldan fazla olmamalıdır. Zira, vasiyet edenin borcu, terekesinden fazla veya ona denk olursa, vasiyeti caiz olmaz. Çünkü borcun ödenmesi vacib olduğundan, bağış kabilinden olan vasiyetten önce gelir.
4-) Yapılan vasiyet malın üçte birinden fazla olmamalıdır.
5-) Kendisi için vasiyet yapılan kimse, vasiyet eden kimseye varis olmayıp, yabancı olmalıdır. Ancak bir kimse, bir varisine vasiyette bulunur da diğer varislerde buna izin verirlerse, vasiyet sahih olur.
6- Kendisine vasiyet edilen kimse, vasiyet edenin katili olmamalıdır.
7-) Kendisine vasiyet edilen kimse, vasiyet zamanında hayatta bulunmalı ve mevcut olmalıdır.
Varisler zengin olup hisselerinde de tok gözlü olurlarsa, malın üçte birinden azmin vasiyet edilmesi müstehaptır. Eğer bunun aksi olursa, vasiyet yapılmaması daha iyidir.
Bir kimsenin üzerinde Allah-u Zülcelal için fıkhi bir hak yoksa, o kimsenin vasiyet etmesi müstehaptır. Eğer üzerinde zekat, oruç, hac ve namaz gibi fıkhi bir hak bulunursa, bu takdirde vasiyet etmesi vaciptir.
Malın üçte birinden fazlasını vasiyet etmek sahih değildir.
Nitekim Sa’d bin Ebi Vakkas radıyallahu anh şöyle anlatmıştır:
“Ben şiddetli hasta olduğumda, Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem beni ziyarete geldiler. Ben; “Ey Allah’ın Resulü! Çok hastayım, malım da çoktur. Yalnız bana bir kızım mirasçı oluyor, Malımın üçte ikisini vasiyet edeyim mi?” dediğimde, “Hayır” buyurdular, “Üçte birini vasiyet edeyim mi? ” dediğimde ise; “Üçte biri olur, O da çok! ” buyurdular, ” (Buhâri, Müslim, Ebu Davud)
Vasiyetin rüknü; icab ve kabuldür. Vasiyette icab: “Şu malımın üçte birini falan şahsa vasiyet ettim.” veya “Benden sonra malımın üçte birisi falan kimseye verilsin.” gibi bir tabirdir. Kabul ise; “Yapılan vasiyeti kabul ettim” demekten veya vasiyet eden öldükten sonra, kendisine vasiyet olunana, vasiyet edilen şeyde kabulü gösterir bir tasarrufta bulunmasından ibarettir. Vasiyette kabul lazımdır. Kabul, vasiyet edenin ölümünden sonra muteber olur.
Kendisine vasiyet edilen kimse, vasiyet edilen şeyi kabul etmekle o şeye sahip olur.
Vasiyet, borçtan sonra geldiği için, borcu malı kadar olanın vasiyeti sahih değildir.
Vasiyet eden kimsenin vasiyetinden dönmesi caizdir.
Kötürüm, çolak, felçli veya veremli gibi müzmin hastalığı olan kimselerin yapmış oldukları hibe, eğer bu hastalığından öleceğinden korkulmayıp, ama bu hastalığı devam ederse, mallarının hepsini kapsar. Eğer bu hastalığından dolayı öleceğinden korkulur ve uzun zaman geçmeden ölürse yapmış oldukları hibe mallarının üçte birini kapsar.