SpaceX bu sene içinde Starship'i üçüncü kez uçurmaya hazırlanıyor. Şirket ayrıca bu uçuşla birlikte, süper soğutulmuş roket yakıtını uzayda uzay aracına yüklemeyi de deniyor olacak.
4.2 milyar dolar'lık kontratla NASA'nın Artemis III ve IV görevleriyle astronotları Ay yüzeyine indirmek için, milyarder Elon Musk'ın uzay şirketi NASA'nın en büyük umudu. Bunu başarmak içinse SpaceX öncelikle Starship'i başarıyla fırlatmalı, ardından da düşük yörüngede uzay aracına yakıt ikmali yapmayı başarmalı. Bu konsepte "kryojenik yakıt ikmali" adı veriliyor ve düşük yerçekimli bir ortamda daha önce yapılmış bir şey değil.
NASA'nın 55 yıl sonra astronotları Ay'a gönderme planı, ajansında kendi Orion uzay aracının yanı sıra SpaceX'in Starship aracına da ihtiyaç duyuyor. Orion'la mürettebat Ay yörüngesine kadar gidecekken, Starship'le birlikte astronotlar bu araca geçerek Ay yüzeyine iniş yapacaklar. Bu geçiş ya henüz inşa edilmemiş olan ve Ay'ın yörüngesinde bulunacak uzay istasyonundan ya da bir uzay aracından diğerine direkt olarak yapılacak.
Amerikan uzay ajansı, Artemis III göreviyle Ay'aa ilk defa bir kadın ve siyahi insanı götürmeyi hedefliyor. Ancak Starship'in iki uçuşunun da patlamayla sonuçlanması, ister istemez NASA'nın Ay'a iniş görevlerinin en azından 1 yıl ertelenmesinin arkasında sebep gibi görünmesine de neden oluyor.
NASA'nın Ay'dan Mars'a projesinden sorumlu yöneticisi Amit Kshatriya, yakıt transferi konusuyla ilgili olarak şunları söylüyor: "Boca Chica'da (SpaceX'in Güney Teksas'taki özel uzay üssü) yaptıkları test uçuşlarıyla muhteşem ilerlemeler kaydediyorlar. Ancak yakıt transferi ve Dünya'dan ayrılma aşamasındaki diğer bazı hedefler oldukça zorlayıcı olabiliyor."
NASA neden uzayda bir yakıt deposu istiyor?
NASA ve ticari ortakları, uzay araçlarının daha uzun süreler ve daha uzak mesafelere yolculuk edebilmesini sağlamak amacıyla uzayda "benzin istasyonları" kurmakla ilgileniyor. İlerde yapılması planlanan görevlerde Ay'da bulunan buzdan, molekülleri hidrojen ve oksijene ayırarak üretilen yakıtın kullanılması düşünülüyor. Eğer mühendisler uzayda süper soğutulmuş sıvıların nasıl depolanabileceğini çözerse (bunlar Dünya ya da başka bir yerde üretilebilen yakıtlar olacak), bu sayede Ay'da sürdürülebilir istasyonlar ve gelecekte Mars'a düzenlenmesi düşünülen görevler de mümkün olacak.
NASA, 10'dan fazla şirkete 370 milyon dolar yatırım yaparak, yakıtın uzayda depolanıp aktarılabilmesini sağlayacak teknolojinin geliştirilmesini umuyor. Bu yatırımın içerisinde, SpaceX'in bir depodan uzay aracına, yörüngedeyken aktarılması denemesi için sağlanan 53 milyon dolar da bulunuyor.
Amerikan uzay ajansı, Artemis programının teknik risklerini ve maliyetlerini azaltmak amacıyla, Ay'a iniş yapacak araçlar için özel şirketleri kullanmaya karar vermişti. İlk seçilen SpaceX oldu, ardından da Amazon'un sahibi milyarder Jeff Bezos'un Blue Origin şirketi de 2029'dan önce düzenlenmesi planlanmayan Artemis V görevi için seçildi.
SpaceX'in "Starship" olarak bilinen yaklaşık 120 metrelik roket ve uzay arac, derin uzaya yüklü miktarda kargo ve kalabalık mürettebatı götürmek için tasarlandı. Starship'in 4.5 milyon kg'lık sıvı metan ve oksijenden oluşan bir yakıtı bulunuyor. Bu yakıtın büyük bir kısmı da Dünya'nın yerçekiminden kurtulmak amacıyla kullanılıyor.
Yörüngede yakıt transferi nasıl yapılacak?
Ay'a kadar kalan 385 bin kilometreyi geçebilmek için Starship'in tüm yakıtını tüketmesi gerekecek. SpaceX'in planı ise, Starship'in tanker versiyonlarını düşük Dünya yörüngesine göndererek, uzayda bir yakıt deposu oluşturmak. Yolcu taşıyan bir Starship'de sonrasında depolardan biriyle kenetlenecek, yakıt ikmali gerçekleşecek ve Ay'a giden yolcuğun kalanını tamamlayacak.
Blue Origin de aynı zamanda Ay yolculuğu için yörüngede yakıt ikmaline ihtiyaç duyuyor.
SpaceX'in müşteri operasyonları ve entegresyonundan sorumlu başkan yardımcısı Jessica Jensen, konuyla ilgili şunları söylüyor: "Yörüngede yakıt ikmali kulağa karmaşık ve korkutucu geliyor. Çok büyük ve zor bir iş gibi görünüyor ama bu işleri parçalara ayırdığımızda, neredeyse tüm karmaşık olan paraçaları kendi operasyonel programlarımızda hallettik."
Starship'in üçüncü yörüngesel test uçuşu
Diğer yandan NASA ise bu zorluklar konusunda daha temkinli davranıyor. Orion ve Starship fırlatmalarının uyumu, Kshatriya'ya göre "önemli bir koordinasyon zorluğu".
SpaceX önümüzdeki şubat ayında yörüngedeki ilk testi, 11 metrik ton sıvı oksijeni Starship içindeki tanklar arasında aktarmayı deneyerek gerçekleştirecek. Bu da iki gemi arasında yakıt aktarımına giden yolun ilk aşaması.
Ancak bir uzay tankerine bu yakıtın ulaştırılmasında gerekecek olan fırlatma sayısı da gizemini koruyor. Rakip Blue Origin, SpaceX'in teklifinde ardı ardına 16 fırlatma gereceğini söylüyor. Musk ise X'te yaptığı açıklamada bu sayının büyük ihtimalle çok zor olduğunu, dört ya da sekiz fırlatmanın yeterli olacağını söyledi.
Artemis'le ilgili yapılan bir telekonferansta ise Jensen bu sayının 10 civarında olduğunu belirtti.
SpaceX hızlı yakıt aktarımında kendine güveniyor
Bu operasyon için kaç adet başarılı fırlatmanın öneminin dışında, SpaceX yetkilileri geçmiş görevlerden güven tazeliyor Hızlı yakıt aktarımı ilgi çekici görünse de SpaceX halihazırdaki Falcon 9 fırlatmaları için birkaç saat arayla fırlatma gerçekleştirebilmişti.
Şirket hatta dönüp aynı fırlatma rampasını da birkaç gün içerisinde tekrar kullanabileceğini de gösterdi.
Dahası Jensen, SpaceX'in randevu ve kenetlenme manevraları gibi yakıt transferinde önem taşıyan aşamalarda da deneyimi bulunduğunu belirtti. Dragon uzay aracı bugüne kadar Uluslararası Uzay İstasyonu'na 30'dan fazla kenetlenmiş durumda.
Elisha Sauers'ın makalesini Özgür Yıldız Türkçeleştirildi.