Sonat nedir?
Genellikle tek çalgı için yazılmış, dört bölümlü müzik parçasıdır. Sonatın en güzel örneklerini Beethoven, Bach, Haydn ve Clementi vermişlerdir. Sonat, bir solo çalgı ya da çalgılar topluluğu için yapılmış, üç ya da daha çok bölümden oluşan bir bestedir. Piyano ve org gibi klavyeli bir çalgı için bestelenen sonatlar olduğu gibi, keman, viyolonsel, obua ya da flüt gibi çalgılar için bestelenmiş, eşliksiz ya da piyano eşlikli sonatlar da vardır. Biçimi ve yapısı daha sonra konçerto ve senfoni gibi yapıtlarda kullanıldığından, klasik müzikte sonatın önemli bir yeri olmuştur.
Sonat sözcüğü İtalyanca'da, bir çalgıyla seslendirilen ya da çalınan anlamında kullanılan sonare sözcüğünden gelir. Bu terim İtal-yanlar'ca 17. yüzyılın başlannda, ilk barok bestelerin yapılmaya başlandığı dönemde, çalgıyla çalınan bir parçayı insan sesi için bestelenmiş vokal müzikten ayırmak için kullanılmıştır. Bu dönemde adlannı çalındıklan yerlerden alan iki tür sonat yaygınlaşmıştı: Kilise sonatı ve oda sonatı. Keman ya da klavyeli çalgılar için bestelenmiş ve yaylı çalgılar eşliğinde seslendirilen bu sonat-lann her ikisi de birkaç bölümden oluşuyordu.
Daha ağır bir havası olması nedeniyle, kilise sonatı dinsel törenler için çoksesli müzikten daha uygun düşüyor ve genellikle orgla seslendiriliyordu. Henry Purcell, Johann Se-bastian Bach ve Georg Friedrich Handel bu çeşit sonatlar yazdılar. Oda sonatı ise dönemin modası olan dans ritimlerine dayanarak besteleniyor ve genellikle klavsen eşliğinde çalınıyordu. Bu iki üslubu birleştiren Arcan-gelo Corelli (1653-1713) oldu. Sonatlannı birbirini izleyen canlı ve ağır dört bölüm üzerine kurdu. 17. yüzyılın sonlannda, Alman besteci Johann Kuhnau (1660-1722) solo klavsen için sonatlar yazan ilk bestecidir.
Sonat formunun gelişmesi için örnek olan bu sonatlar birkaç bölümden oluşuyordu. 18. yüzyılın sonlannda piyanonun bulunmasıyla, bugün bildiğimiz biçimde sonatlar bestelenmeye başlandı. Sonatlar genellikle dört muvmanlı olan piyano, keman, viyolonsel gibi solo çalgılarla, piyano eşliğinde yaylı ya da üflemeli çalgılardan birine yazılan kompozisyonlardır. Sonat 16. yüzyılda insan sesi için bestelenen kantatlara ve klavye için bestelenen toccata’ya karşıt olarak çalgılarla seslendirilen yani sonare edilen müzik parçaları için kullanılan bir terimdi. Çok geçmeden sonat terimi, çalgı müziğinin tek bir biçimini belirtir duruma geldi. 1
6. yüzyılın sonlarına doğru çalgılara daha büyük bir ilgi gösterilmeye başlandı. Bundan böyle çalgı, çok sesli bir müzik eserinde bir ya da birden çok vokal bölümünün yerini almaya başladı. Bir Canzonede de tümüyle insan sesinin yerini alması bundan sonra Canzone de söner biçiminde adlandırılmasına yol açtı. Daha sonra bunların yerini Gabrielli’nin beş ya da sekiz çalgı için bestelediği sonatlar aldı. Aynı biçiminde lavtacılar da moda olan dans parçalarını belli bir sıra izleyerek çalgılara uyarladılar. Buna göre parça, prelüdle başlıyor, bunu allemande, courante, sarabande ve gigeu izliyordu. 17. yüzyılın sonlarına kadar sonat,dans süitlerini ya da her bestecinin sonatın düzenlenebileceği biçimsel bir plan arayışı içinde olduğu, başka bir çalgı parçasını anımsatabilecek nitelikteydi.
Monotematik sonatın doğuşuyla 18. yüzyılın başlarına rastlar. Bu biçimde, tema ana tonda sunulur. İlk evrede eksen değiştirerek genellikle dominant ya da bağdaş majörtona kadar geliştirilir. İkinci devrede, yeni bir tona erişene kadar geliştirildikten sonra ana tonda tamamlanır. 18. yüzyılın ikinci yarısında Corelli, Vivaldi, Bach vb besteciler sonatlarını bu biçimsel şema çevresinde bestelediler. Öte yandan sonat giderek koreografik kökeninden uzaklaştı ve eski dans adlarının yerini, hareketleri belirten terimler aldı. Monotematik sonatın boyutları 1750’ye doğru genişledi. Aynı zamanda birinci temaya bir tema daha eklendi.
19. yüzyılın başlarında bu biçim Bach, Mozart ve Haydn’ca benimsenerek bu bestecilerce sonatın ikişerli ya da üçerli biçimleri ayrım yapılmaksızın kullanıldı. Beethoven ile birlikte sonat tam bir yapıya kavuşurken, birinci ve ikinci tema arasında karşıtlık öğeleri yer almaya böylece sonat artık kesin olarak dört hareketli klasik biçimine kavuştu. Romantik dönemde sonat türünün en güzel örneklerini Chopin, Schumann ve Liszt tarafından verildi. 20.yüzyılın başlarında ise sonat müzikteki evrime uydu.
Sözlükte "sonat" ne demek?
Sonat kelimesinin ingilizcesi
[Sonat] n. sonata
Köken: Fransızca