Makro besin ögeleri olan karbonhidrat, yağ, protein hakkında yeterince bilgi edindikten sonra şimdi mikro besin ögeleri olan vitaminlerin ve minerallerin etkilerini hakkında bilgileri derledim. Öncelikle makro besin ögelerinden vitaminler 2’ye ayrılır.
Küçük ama hayati rolleri olan mikro besin ögelerinden olan E vitamini tokoferolün α, β, δ, γ izoformlarından ve tokotrienolün α, β, δ, γ izoformlarından oluşan lipitte çözünen bir vitamindir. Alfa-tokoferol (E vitamini), insan sağlığı için gerekli olan bitki kaynaklı bir antioksidandır.
- E vitamini büyüme, üreme, çeşitli hastalıkların önlenmesi ve dokuların bütünlüğünün korunması gibi vücut fonksiyonları için gereklidir. E vitamini ile ilgili yoğun araştırmalar, serbest radikal kaynaklı doku hasarını ve sonuç olarak bazı dejeneratif ve yangısal hastalıkların gelişimini önleyebilen ya da geciktirebilen bir antioksidan olarak E vitamininin güçlü rolünü göstermiştir.
- Öğrenme, hafıza ve duygusal tepkilerin korunmasında kritik rolleri bulunmaktadır.
- Sinir koruyucu, antikanser etkilere sahiptir.
- Damar içerisinde akışkanlığı sağlar, damar tıkanıklığını önlemektedir.
- Erken doğmuş bebeklerde demirin kullanılmasına yardımcı olarak anemi (kansızlık) oluşumunu engellemektedir
- E vitamini, hücre zarlarında bulunan uzun zincirli çoklu doymamış yağ asitlerinin bütünlüğünü korur ve biyoaktivitelerini devam ettirmelerini sağlamaktadır. E vitamini aynı zamanda, steroid hormon üreten dokularda yoğun olarak bulunmaktadır.
- Hücre zarına bağlı olan E vitamini, immun yanıtları tetikleyen ve düzenleyen kompleks hücre – hücre etkileşimlerinde önemli bir rol oynar.
- E vitaminin bağışıklık sistemde önemli bir görevi vardır. Timüs bezini ve eritrositleri hasardan korur. Buna ek olarak, immün sistemi; AIDS, kronik viral hepatit gibi kronik viral hastalıklardan ve oksidatif stresten korumaktadır.
- Diyabette, E vitamini gereksiniminde artış gözükmektedir. Çünkü diyabette oksidatif stress önemli bir etkendir. E vitamini insülün aktivitesini arttırmaktadır. Ayrıca kardiyovasküler hastalık gibi, diyabetin kronik komplikasyonlarını önlemede faydası vardır.
Dengeli ve düzenli beslenildiği takdirde eksikliğine rastlanmamaktadır. Deney hayvanlarında E vitamini eksikliği kısırlığa, kalp ve diğer kaslarda yorgunluğa, karaciğer hastalıklarına, kırmızı kan hücrelerinin kolayca parçalanmasına neden olduğu bulunmuştur. Yetişkinlerde E vitamini eksikliğinde, sinir hücre hasarı, kas güçsüzlüğü, denge bozukluğu, istemsiz göz hareketleri, kansızlığa yol açan eritrosit bozuklukları görülür. Prematüre yeni doğanlarda E vitamini eksikliği hemolitik anemi ve retrolental fibroplazi olarak bilinen göz bozukluklarına yol açabilmektedir.
Aşırı alındığında zararlı etkisi bulunmamıştır. Günlük ihtiyaç yetişkin erkeklerde 10 mg, kadınlarda 8 mg ve çocuklarda 3-10 mg arasında değişmektedir. Özellikle 60 yaş üstünün E vitamini tüketimi bilişsel işlevler açısından oldukça önemlidir.
Hangi besinlerde bulunur?
En iyi E vitamini kaynakları doymamış yağ asidi içeren bitkisel yağlar, tohumlar, kabuklu çerezler ve tam tahıllardır. Yiyeceklerin, özellikle unun pişirilmesi ve işlem görmesi içindeki E vitaminini azaltmaktadır. Kuşkonmaz, avokado, çilek, kiraz, böğürtlen, yeşil yapraklı sebzeler ve domates iyi birer E vitamini kaynağıdır.
Kaynaklar
- Abraham A. ve ark., 2019, Vitamin E and its anticancer effects, Division of Cardiology, Central Arkansas Veterans Healthcare System and the University of Arkansas for Medical Sciences , Little Rock , Arkansas , USA.
- Ulatowski L.M., ve Manor D., 2015, Vitamin E and neurodegeneration, epartment of Nutrition, School of Medicine, Case Western Reserve University, Cleveland, OH 44106, USA. ve Department of Nutrition, School of Medicine, Case Western Reserve University, Cleveland, OH 44106, USA
- Samur G., 2008, Vitaminler Mineraller ve Sağlığımız, Hacettepe Üniversitesi – Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü
- Altıner A., 2007, Bir Antioksidan Olarak E vitamini, İstanbul Üniversitesi Veteriner Fakültesi, Biyokimya Ana Bilim Dalı, İstanbul