Konu İçeriği: Karaciğer Kelebek Hastalıkları Nedir, Neden Olur, Nasıl Geçer, Belirtileri, Sebepleri ve Tedavisi Hakkında Bilgi, Karaciğer büyük kelebeği (Fasciola hepatica), 2-3 cm. boyutlarında, dünyanın her yanında bulunan bir asalaktır. Asalağın ara konağı, Limnea türünden bir yumuşakçadır. Serkeryalar ikinci...
Karaciğer büyük kelebeği (Fasciola hepatica),
2-3 cm. boyutlarında, dünyanın her yanında bulunan bir asalaktır. Asalağın ara konağı, Limnea türünden bir yumuşakçadır. Serkeryalar ikinci ara konak olarak su bitkilerinde yerleştiklerinden, hastalığa insandan çok koyun ve sığırlarda raslanır.
Bulaşma biçimi
Kurtçuklar insana, bataklık sularının içilmesi ya da yabani tere ve hindiba gibi bitkiler yenilmesiyle bulaşır.
Sindirim sisteminde kistten dışarı çıkan genç kelebek, barsak mukozasını geçerek karaciğer dış kılıfına ulaşır. Glisson kılıfı denen bu zarı yırtarak içeri girdikten sonra, safra yollarına yerleşir. Asalağın erişkin hale geçmesi üç ay kadar sürer. Yaşam süresi 10 yıldır.
Çin kelebeği
Çin kelebeği (Chonorchis sinensis), 1-2 sm boyunda bir asalaktır. Uzakdoğu’da (Japonya, Çin, Kore, Laos, Vietnam) çok yaygındır. Asalağın ilk ara konağı bir yumuşakça, ikincisiyse balıklardır.
Bulaşma biçimi
Ara konak olan balıkların çiğ ya da az pişmiş yenmesi, hastalığı insan ve hayvanlara geçiren en önemli etkendir. Midede serbest kalan genç kelebekler (metaserkerya), koledok kanalını izleyerek safra yollarına ulaşırlar. Orada bir ay içinde erişkin duruma gelen asalağın ortalama ömrü, 25 yılı aşar.
Kedi kelebeği
Kedi kelebeği (Opistorchis felineus), çin kelebeğiyle aynı evrimi izler. Hastalığa Asya ve Avrupa’da hayvanlarda ve çiğ balıkla beslenen insanlarda raslanır.
Karaciğer küçük kelebeği
Karaciğer küçük kelebeğine (Dichocoelium dendriticum) insanlarda çok ender raslanır. Çünkü ara konağı karıncalardır ve insanlara ancak bilmeden karınca yutulmasıyla geçer.
Klinik biçimler
Hangi tür kelebeğe bağlı olursa olsun, karaciğer kelebek hastalıklarının klinik görünümleri birbirine çok benzer.
Hastalık, asalağın evrimine bağlı olarak iki evrede gelişir.
Yutulmuş kistlerin (metaserkerya) sayısı ne kadar çoksa, belirtiler o derece şiddetlidir.
Uzakdoğu karaciğer kelebek hastalığına yolaçan Clonorchis sinensis ya da çin kelebeği; hastalık insana kurtçukların yerleşmiş olduğu çiğ balık etinden geçer.
Başlangıç ya da yayılma evresi
Bu evre en belirgin olarak, karın zarını geçip Glisson kılıfını parçalayarak karaciğere giren karaciğer büyük kelebeğinin yolaçtığı karaciğer kelebek hastalıklarında görülür.
Barsak bozuklukları (ishal, kabızlık) ve hafif karaciğer ağrılarıyla birlikte yalın bir bitkinlikten 38-40°C’ı bulan bir ateşe eşlik eden ciddi zehirlenmeye, enfeksiyon sendromlarıra, kurdeşen nöbetlerine, eklem ve karaciğer ağrılarına kadar çeşitli belirtiler görülebilir. Bazı hastalarda karaciğer büyüyebilir.
Eyozinofil miktarının aşırı yükselmiş bulunması, bir kelebek hastalığının belirtisidir. Hastalık tedavi edilmezse, bu evre keleaeğin türüne göre, birkaç haftadan üç aya kadar uzayabilir. Bu süre içinde belirtiler hafiflemiş, ama hasta zayıflayıp iyice bitkin düşmüştür.
Karaciğerin etkilenme evresi
Bu dönemde sarılıkla birlikte bir karaciğer iltihabı tablosu görülür. Bunun yanısıra alerji belirtileri (yarım baş ağrısı, kurdeşen, Quiacke ödemi) de vardır.
Karaciğer kelebek hastalıkları çoğunlukla süregenleşirler. Belirtiler hafiflemiş, ama genel durum bozulmuştur. Karaciğer, elle muayenede ağrılıdır ve büyümüş olduğu saptanır.
Evrim
Hastalık tedavi edilmezse, yıllarca sürebilir. Bu süre içinde hastaya asalak bulaşması sürerse (çin kelebeği durumunda olduğu gibi), ölümle sonuçlanabilir.
Teşhis
Yayılma evresi
Hasta, yedikleri ve içtikleri konusunda sorguya çekilir. Bu evrede kanda eyozinofil artışı (40 -80 %) ve parçalı çekirdeklilerde artış olması, önemli kanıtlardır.
Asıl teşhis serum-bağışıklık testlerine (çökertme; protein elektroforezi) dayanır. Gerçekten, bu evrede asalaklar olgunlaşmamış olduklarından, dışkıda yumurta aranması sonuç vermez.
Karaciğerin etkilenme evresi
Kan eyozinofil düzeyi normaldir ya da hafifçe düşmüştür. Dışkıda yumurta aranması incelemelerinin bu evrede yapılması gerekir: Asalaklar artık olgunlaşmış ve yumurtlamaya başlamışlardır. Bu incelemeler, özel laboratuvarlarda yapılır.
Kesin teşhis, karaciğer üstünde bütün araştırmalar, özellikle de karın içine bakma muayenesi (laparoskopi) yapıldıktan sonra ortaya konur.
Tedavi
Tedaviye ne kadar erken başlanırsa, sonuçlar o kadar başarılıdır.
Yayılma evresinde kullanılabilecek tek etkir ilaç emetindir. Ancak bu madde, yalnızca karaciğer büyük kelebeğini etkiler. Hastalık süreğen” bir görünüm taşıdığında, her üç ayda bir emetin tedavisi tekrarlanmalı, ayrıca ağızdan klorokin fosfat verilmelidir.
Cerrahi girişim yararsızdır.
Korunma
Korunmanın tek yolu beslenme rejimini değiştirmektir: Asalak taşıyan bitkileri yememek; balıkları iyi pişirmek.