Sergey Ayzenştayn
- Meslek : Film yönetmeni ve kuramcısı
- Doğum : 23 Ocak 1898 – Riga, Letonya
- Ölüm : 11 Şubat 1948 – Moskova, Rusya
- Yönettiği Başlıca Filmler : Grev, Potemkin Zırhlısı, Ekim, Eski ve Yeni, Korkunc İvan
Sovyet film yönetmeni ve sinema kuramcısı Sergey Ayzenştayn, Letonya’da dünyaya geldi. Anne ve babasının ayrılmasından dolayı yedi yaşından itibaren babasıyla yaşayan Ayzenştayn, küçük yaşlarda Fransızca, İngilizce ve Almanca’yı iyi derecede öğrendi. Doğduğu şehir Riga’da modern eğitim uygulayan bir okula başlayan Ayzenştayn, sinemayı ilk defa Paris gezisi sırasında gördü. Seyrettiği ilk film Mêliês adlı filmdi. Küçük yaşlardan itibaren sinemaya eğilimi olan Ayzenştayn, babasının isteği üzerine İnşaat Mühendisliği Enstitüsü’ne yazıldı. Daha sonra ise mimarlık kurslarına devam etti. Askere çağrılması üzerine Ordu Mühendisleri Okulu’na girdi ve 18 Mart 1918’de Kızıl Ordu’ya dahil oldu. Sanata olan eğiliminden ötürü propaganda bölümüne geçti, burada tiyatro dekoratörlüğü, afişçilik, yönetmenlik ve oyunculuk gibi görevler üstlendi. Askerlikten sonraki süreçte Devlet Yüksek Film Yönetmenliği Bölümü’ne öğrenci olarak giren Ayzenştayn bir yandan da tiyatro çalışmalarına devam etti. Oblomov’un günlüğü adlı ilk filmiyle 1923 yılında sinemaya adımını attı.
Ayzenştayn’ın yönetmenlik çalışmaları “Grev” filmiyle başladı. 1924 yılının Ekim ayında çekimleri biten filmin ardından, yıl sonuna doğru “Süvari Alayı” adlı filmin senaryo çalışmalarına başladı. Grev filminin dış kamuoyunda oluşturduğu eleştirel başarı üzerine “1905 Devrimi 20. Yıl Komitesi” Ayzenştayn’a ikinci bir film ısmarladı. Propaganda film türünün ilk ve en önemli örneğini oluşturan “Potemkin Zırhlısı” adlı film, 1958 yılında toplanan büyük jüri tarafından (Brüksel Dünya Fuarı) “Bütün Zamanların En İyi Filmi” seçildi ve sonraki yıllarda, en iyi filmler arasında yer aldı. Ayzenştayn aynı zamanda film teorileri üzerine çalışmalarını da sürdürüyordu. Dönemin diğer sinemacıları, Pudovkin, Kuleşok, Vertov, Aleksandrov ile teorik çalışmalar yaptı. Devlet Sinema Teknik Okulu’nda onun yönetiminde bir eğitim-araştırma bölümü açıldı. Dünyanın farklı yerlerinde Sovyet sineması üzerine konferanslar ve eğitimler verdi. Onun sinemaya en büyük katkısı ise kurgu alanında oldu. Yaşamı boyunca sürekli olarak araştıran bir sinemacı olan Ayzenştayn, yetiştirdiği birçok öğrencinin yanı sıra yazdıklarıyla da çağdaşı birçok sinemacıyı etkiledi. SSCB’deki birçok sinema kuruluşlarının kurucusu oldu.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Adrew Ed. Sarris(Çeviren: A. Fikret Işıkyakar), Kurgu Dergisi, cilt.4, sayı.4, 1981
Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, cilt.1, fasikül.1, İstanbul, 1983
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Aşıkpaşazade
15. yüzyıl Osmanlı tarihçilerinden Aşıkpaşazade devletin kuruluşundan yaşadığı döneme kadar Osmanlı Tarihi'ni Türkçe ele alan ilk Osmanlı tarihçisidir. Asıl adı Derviş Ahmed olan tarihçi Amasya’da dünyaya geldi. Küçük yaştan itibaren tekke çevresinde yetişti, çok gezdi ve zamanın ünlü şahsiyetleriyle tanıştı. Gençlik yıllarında bir müddet Geyve’de Yahşi Fakih’in evinde kalan Aşıkpaşazade, Fetret Devri’nin bazı olaylarına ve II. Murad’la Düzmece Mustafa arasındaki mücadeleye şahit oldu. 1437’de hacca gitti, dönüşte Mısır’a uğradı. Daha sonra Paşa Yiğitoğlu İshak Bey’in himayesinde bir müddet Üsküp’te kaldı. II. Murad’ın bazı seferlerine katıldı ve onun iltifatını kazandı. Fatih Sultan Mehmed’in, şehzadeleri Mustafa ve Bayezid’in sünnetleri münasebetiyle 1457 yılında Edirne’de yaptırdığı şenliklere katıldı; bu sırada Fatih’ten bazı ihsanlar gördü. Meşhur tarihini tamamladığı 1484 yılında yaşı seksen beş civarında idi. Onun büyük bir ihtimalle bu tarihten sonra öldüğü kabul edilmektedir. Mezarı da muhtemelen İstanbul’da Haydar mahallesinde büyük dedesi Âşık Paşa adına inşa ettirdiği cami haziresindedir.
-
Perge Antik Kenti
Türkiye’deki antik dönemlerden kalan önemli yerleşim yerlerinden biri olan Perge, Aksu bucağı sınırları içinde yer alır ve Antalya’dan 17 km. uzaklıktadır. Anadolu’nun en düzenli Roma dönemi şehirlerindendir. Perge denizden 12 km içeride olmasına rağmen, Kestros sayesinde bir kıyı şehri gibi denizin avantalarından yararlanabiliyordu. Üstelik, içeride olmasından dolayı denizden gelen korsan saldırılarından da kendini koruyabiliyordu. İstanbul Üniversitesi’nce 1947 yılından beri yürütülen kazılar sonucu şehir merkezinin önemli anıtsal yapıları gün ışığına çıkarışmış, ele geçen heykel buluntuları sayesinde Antalya Müzesi dünyanın en zengin Roma heykel müzelerinden birisi olmuştur. Kazılar sonucunda bulunan bugünkü yerleşimde ilk kalıntı, anıtsan tiyatro binasıdır. Tiyatro binası yaklaşık 12 bin kişi kapasitesindedir ve sahne binasının zengin mermer dekorasyonu ile ünlüdür. Yapıya ait M.S. 2.yy.’ın ortalarında olduğu hesaplanan mimari bloklar karşısında açık hava müzesi görünümündeki alandaki heykel buluntuları ise Antalya Müzesi’ndeki “Perge Tiyatro Salonu’nda sergilenmektedir.
-
Zeynep Sultan Külliyesi
Merkezde caminin yer almasının yanı sıra sıbyan mektebi, türbe ve sebilden meydana gelen küçük bir külliye olan Zeynep Sultan Külliyesi Sultan III. Ahmed’in kızı Zeynep Sultan tarafından yaptırıldı. On dokuzuncu yüzyıl civarında külliye sınırları içerisine bir medrese ilâve edildi. Mimar Mehmed Tâhir Ağa’nın yaptığı sebil atlı tramvay yolu çalışmaları nedeniyle ortadan kaldırıldı. Eski haritalardan anlaşıldığına göre sıbyan mektebinin devamında ihata duvarının köşesini teşkil eden türbe ve hazîrenin büyük bir kısmı da yol çalışmalarında yok edildi. 1917, 1958, 1983 ve 1988 yıllarında tamir gören cami Barok dönem eserlerinden sayılır. Kırmızı mermer mihraba ve ahşap bir minbere sahip olan yapı Barok motiflerle süslüdür. Mihrabın üstünde mermer alınlıkta Osmanlı mihraplarında sıkça tercih edilen âyet (Âl-i İmrân 3/37) yer alır. Cami bol pencere ile aydınlatılmakta son cemaat yeri ve mahfil sütun başlıkları, mihrap, minber ve mahfiliyle daha çok barok bir anlatımın fark edildiği camide duvar örgüsünde pencereler ve sivri kemerlerle klasik çizgi de hissedilir.
-
Türkiye Büyük Millet Meclisi
Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucu organı halinde teşekkül eden meclis Türk demokrasi tarihinin en önemli dönüm noktasını oluşturdu. Bu meclisin kurulmasının tarihî çerçevesi, I. Dünya Savaşı’nı sona erdiren Mondros Mütarekesi’nin imzalanmasından itibaren başladı. Meclis-i Meb‘ûsan’ın tatil edilmesi üzerine ülkeyi işgallerden kurtarmak amacıyla Müdâfaa-i Hukuk ve Redd-i İlhak cemiyetlerini kuran ve kongreler düzenleyen halk güçleri, milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararının sağlayacağını belirterek hemen seçimlerin yapılmasını ve meclisin açılmasını istedi. Türkiye Büyük Millet Meclisi bütün halk kesimlerini temsil eden bir meclisti. Birinci Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin öncelikli amacı Mîsâk-ı Millî ile çizilen sınırlar içindeki yurt topraklarını işgalden, hilâfet ve saltanatı düşman baskısından kurtarmaktı. Ayrıca yurt topraklarının bir daha işgale uğramaması için önlem alınması zorunluydu. 18 Kasım 1920’de yayımlanan bildiride Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin asıl amacının millî hudutlar dahilinde ülkenin bağımsızlığını sağlamak, hilâfet ve saltanat makamını esaretten kurtarmak diye vurgulanıyordu.
-
XIV. Louis
17. yüzyıl Fransası’nda her şey Kral 14. Louis’in etrafında döndüğü için kendisine “Güneş Kral” adı verildi. Mutlak monarşinin tipik bir temsilcisi olarak tam yetmiş iki yıl boyunca tahtta kaldı. Bu Avrupa tarihinde o zamana kadar yaşanmamış bir süreydi ve bugüne kadar başka hiçbir devlet adamı bu kadar uzun süre iktidarda kalmadı. 13. Lousin’in oğlu olan kral tahta çıktığında henüz beş yaşındaydı. İktidarının ilk sekiz yılında ülkeyi kral naibi olarak Kraliçe Anne yönetti. Louis, yirmi üç yaşına geldiğinde krallığın kontrolünü tamamen kendi ellerine aldı. İktidarını pekiştirmek için hem Fransız asillerinin hem de kendi bakanlarının gücünü kısıtladı.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun