KRG Başkanı Barzani, uluslararası topluluğun Irak’ı istikrarsızlığa uğratan her şeyden korktuğunu ve Kürtlerin işbirliğinin kabul edilemez olduğunu gösterdi.
10 Nisan 2003’te Kerkük’ün batısındaki bir yolda gidiyordum ve kentin Kürt Peşmergeleri tarafından ele geçirilmesini bekledim. Irak ordusu geri çekilmeden ya da parçalanmadan önce oraya gelebileceğimizden endişeliydim. Kerkük’ten bize doğru gelen hiç araba görmedik; bu da hala ortada devam etmekte olan bir savaş olduğu anlamına gelebilir.
Terk edilmiş Irak ordu kamplarını yolun kenarında, ancak yağmacılarla, savaş sırasında Irak’ta kötü tehlike altında olan, aşırı derecede tehlikenin yağmacıların en zengin toplama yöntemlerini kullanmasını engelleyen kötü bir işareti görebiliyorduk. Sürücü şoför penceresinden dışarı doğru eğilerek seslenmek için Kerkük’ün yönünden bir araba geldiğinde ne yapılması gerektiği konusunda şoför penceresinden dışarı doğru eğilerek bağırıyorduk: “Bitti – Kerkük’ün yolu açık.”
Şövalyelerden itfaiyeye kadar her şeyin çalınmasıyla şehir içinde neredeyse bir yağma avı vardı. İki yağmacıyı çalmış oldukları büyük bir sarı buldozer ile giderken gördüm. Kürt Peşmergeler kenti bir kaç saat önce devraldı ve Irak ordusunun parçalanmasıyla oluşan boşluğu doldurmak için orada bulunduklarını ve düzeni sağlamak için geldiklerini söylediler fakat yağmacıları durdurmak için çok az şey yaptılar.
Amerikalılara art arda Kerkük’ü ele geçirmek için hiçbir planları olmadığını vaat ettiler ve şimdi bile işgallerinin geçici olduğu konusunda ısrar ediyorlar. Valilik binasında bulunan üst düzey bir Kürt subayı “45 dakika içinde adamlarımızdan bazılarını geri çekmeyi düşünüyoruz” dedi.
On dört yıl sonra, Kürtler halen Kuzey Irak’taki petrol sermayesi olan Kerkük’ü, Kürtlerin, Arapların ve Türkmenlerin ve çevredeki ilin yoğun bir kesimi tarafından kontrol ediyor. Saldırı sırasında ABD liderliğindeki koalisyon liderleri, eğer Kürtler şehre el koyarsa, Türkiye böyle bir şeyi hoş görmeyeceğini ilan ettiği için bir Türk istilasına neden olacaklarından da korkuyorlardı. “Kürt Zaferi, Türk İstilasına Dair Olan Korkuları Arttırıyor” başlıklı bir makale yazmıştım.
Ama asla böyle olmamıştı: 2003’ten sonraki yıllarda Irak Kürdistanı, kasırga merkezi gibiydi; her zaman felaket rüzgarları ile fırçalanmış, ancak tam olarak da felaketten kaçamamış…
Kerkük hakkında rapor yazan gazeteciler, etnik ve mezhep ayrımları, petrol zenginliklerine ek olarak çok sayıda tarafın kontrol etmek istediği bu yeri, “barut fıçısı” olarak adlandırıyor.
Irak Kürdistanı’ndaki muhabirler için bu klişe genel olarak doğrudur, çünkü patlamanın ne zaman gerçekleşeceği öngörülememektedir. Peşmergelerle Irak’taki merkezi hükümet güçlerinin tartışmalı bölgeler üzerindeki Türk istilalarının veya savaşlarının önümüzdeki yıllarda tekrar tekrar olacağının tahmin edilmesi yanlış veya erken olduğunu kanıtladı.
25 Eylül’de yapılacak olan Kürt denetim bölgesi için bağımsızlık referandumu, Irak’ın istikrarını tehdit eden ve Ortadoğu’nun iyi bir parçası olarak adlandırılan en son olay. Nadiren böyle küçük bir yerde ABD, İngiltere, Almanya ve Fransa da dahil olmak üzere pek çok uluslararası güç tarafından kınanmış demokratik bir anket var.
Beyaz Saray açıklamasında, “Kürdistan Bölgesel Hükümeti (Kürdistan Bölgesel Hükümeti) liderleri, referandumun, Işid’i yenme ve kurtarılmış alanları istikrara kavuşturma çabalarından rahatsızız. Tartışmalı bölgelerdeki referandumun yanında olmak bilhassa provokatif ve istikrarı bozucu. “dedi.
Türkiye ve İran gibi bölgesel yetkiler referandumun iptal edilmesini istemişler ve misilleme yapmamakla tehdit etmişlerdir. Bağdat’ta Başbakan Haider el-Abadi de bu durumu kınadı ve Yüksek Mahkeme bunun “anayasaya aykırı” olduğu hükmüne vardı. Ancak tüm bu ses ve öfkeye bakılırsa, oylama ilerliyormuşa benziyor.
Bu histerik tepkinin bir özelliği, referandumun bağlayıcı olmadığı ve KRG Başkanı Barzani’ye kendi kaderini tayin hakkına somut bir şey yapmaya taahhüt etmemesi. Kendisi, anketin amacının “dünyaya bağımsızlık istediğimizi söylemek” olduğunu belirtti ve dış güçlerin referandum çağrısının Bağdat’tan taviz vermeye yönelik “taktik kart” olduğuna inandığını da ekledi.
İleriye doğru baskı yaparak, Kürt bağımsızlığının gündeme sıkıca dayandığına inanıyor. Hiçbir şey olmasa da, uluslararası topluluğun Irak’ı istikrarsızlığa uğratan her şeyden dehşete düştüğünü ve Kürtler ile işbirliği yapılmayacağını gösterdi.
Iraklı Kürtler arasında Barzani, kimlik bilgilerini, Kürt milliyetçiliğinin standart taşıyıcısı olarak yeniden kurdu, tehditleri ve oyların ertelenmesini veya iptal edilmesini reddetti. Kürt liderler çok riskli olarak karşı çıksalar bile, mümkün olduğu kadar büyük bir “evet” oyu çağrısında bulundular ve bir Kürt devleti talebini zayıflatmamak için çağrıda bulundular.
Ulusal sorun ayrıca, KRG hükümetinin yozlaşması ve beceriksizliği ile ekonomisinin korkunç durumu ile dikkat çekiyor. Barzani, 1 Kasım ‘da cumhurbaşkanlığı seçimlerine ve parlamento seçimlerine başkanlık ederken, Kürdistan Demokrat Partisi 35 gün önce yapılan baskın çoğunlukla olumlu referandum sonucundan yararlanacak.
Kuzey Irak’ın siyasi manzarası başka şekillerde değişiyor. IŞİD başlıyor ve Perşembe günü Irak ordusu, Kerkük’ün batısındaki Hawija’daki son önemli bölgelerden birine karşı saldırı başlattı.
Her zaman olduğu gibi, Irak’taki siyasi ve askeri dengeyi hesaplamak zordur, çünkü işin içine pek çok oyuncu karışmaktadır ve bir araya gelme şekilleri önceden tahmin edilememekte. Örneğin, Abadi, KRG tarafından bu kadar aşağılayıcı davranılmaya nasıl tepki verecek? Güçleri, dokuz ay süren bir kuşatmadan sonra Musul’u yeniden ele geçirmek suretiyle IŞİD’e karşı tarihi bir zafer kazandı. Barzani tarafından karşı karşıya kalınarak kazanılan krediyi kaybetmek istemeyecektir.
Öte yandan Bağdat’ın Musul’daki başarısı, ABD önderliğindeki koalisyonun hava desteğine bağlı. O olmadan, merkezi hükümetin askeri gücü, Kürtlere karşı askeri bir seçenek veremeyecek kadar mütevazı.
Kürt liderliğinin referandum sonrasında ihtiyatlı gösterebilecek olmasının bir başka nedeni var, son dakikada bir ertelemenin olmadığı varsayılırsa; kaybedilecek çok şey var. Kürtlerin kendi kaderlerini tayin etme talebi, II. Dünya Savaşı’ndan sonra Cezayirlilerin veya Vietnamlılarınkine benzemez çünkü birçok açıdan KRG zaten çok bağımsız ve 2003’ten beri böyle var olmakta. Hükümeti, birçok üye tarafından siyasi ve askeri açıdan daha güçlü. Ancak Kürtlerin Bağdat’taki nominal güç paylaşımı hükümetteki gerçek güç dağılımı da azaltıyor. Pratik amaçlar için, Irak tek bir devlet olduğu iddiasına rağmen iki devlet halindedir.
Irak Kürdistanı için kendi kaderini tayin hakkının gerçek kısıtı referandum ya da referandum yapılmaması;yani köpek balığı sularında bir kedi olarak yüzmeye devam ediyor. ABD ve müttefikleri artık IŞİD yenilgiye uğradıklarında bugün yaptıkları dereceye kadar Kürtlere ihtiyaç duymayacak. Irak merkezî yönetimi zayıflamadan ziyade güçlenecek. Kürtler için en güvenli yol hala Bağdat’la konfederal bir güç paylaşımı anlaşması, ancak şimdiye kadar hiçbir tarafın bunu gerçekleştirecek bir iradesi yoktu.