Windows dosya gezgini
Bilgisayarım (My Computer) artık sadece Bilgisayar (Computer). Pencere daha fazla görsellik ve daha fazla bilgi verecek şekilde yapılandırılmış, ayrıca menü çubuğu görüntüden kaldırılmış; görüntülemek için "Alt" tuşuna basmalısınız. Pencerenin aşağıda kalan bölümünde, herhangi bir şey seçili değilse içinde bulunduğunuz yerle ilgili, seçili bir cisim varsa da onunla ilgili bilgiyi görebiliyorsunuz. Solda hemen gitmek isteyebileceğiniz yerler sıralanmış. Bir dizin yukarı çıkmaya yarayan düğme de kaldırılmış, çünkü adres çubuğunun yeni kullanım yöntemi onu gereksiz kılıyor:
Bilgisayarın neresinde olduğunuzu gösteren adres çubuğunun yapısı değiştirilerek, bulunduğunuz dizine kadarki üst dizinleri hiyerarşik olarak görüntüleyip, ulaşabileceğiniz bir hale getirilmiş. Bu tür gezinti yöntemlerine, Hansel ve Gretel masalında, kardeşlerin yollarını bulabilmek için arkalarında bıraktığı ekmek parçalarından esinlenerek Breadcrumb Navigation deniyor. Pencerenin, dolayısıyla adres çubuğunun genişliğine bağlı olarak, üst dizinlerden birkaç tanesini aynı anda görebiliyorsunuz. Yukarıdaki ekran görüntüsünde, "resimler" dizininden, bunun üç üst seviyesindeki "pclabs" dizinine gitmek için tek yapmak gereken, "pclabs" seçeneğine tıklamak. Bu şekilde hem daha fazla bilgi veriyor, hem de daha hızlı ulaşım sağlıyor. Eğer orada görünmeyen bir üst dizininiz varsa (yani çok derinlerdeyseniz) adres çubuğunda görünen en üst dizinin hemen solundaki oka tıklamak, Bilgisayar (Computer) katına kadar tüm üst dizinleri içeren bir menü açıyor. Geri ve İleri tuşları da yerinde, fakat adres çubuğunu kullanmaya bir kere alışınca onlara pek iltifat etmiyorsunuz, sadece bir kısayol kullanıp tamamen alakasız bir yere gittiyseniz aklınıza geliyor. Adres çubuğunun hemen sağında arama kutusu eklenmiş. "Search as you Type" tarzı arama kutusu, bulunulan dizinde siz yazdıkça filtreleme yapıyor.
Windows gezgini, dosya tipleri açısından da daha yetenekli ve bilgiyi organize etmek için sunduğu olanaklar genişlemiş. Ancak bunlar sadece tanıdığı dosya biçimleri için geçerli. Tanımadığı dosya tipleri arasında ise bizim inceleme sistemindeki müzik dosyalarının büyük çoğunluğunu oluşturan müzik dosyaları (FLAC veya OGG) ile OpenOffice.Org belgeleri vardı.
Dosya kopyalama penceresinde anlık aktarım hızı gibi bilgiler gösteriliyor.
Vista'nın arama işlevi, büyük oranda WinFS'in getirilerinden faydalanacaktı, ama şu an için WinFS ortalarda yok. Yine de Microsoft, varolan teknolojilerini kullanarak arama işlevini ciddi şekilde iyileştirmiş. İzlenen dizinlerde "anında arama" mümkün, ve dilediğiniz diğer alanlarda da daha önce Windows Explorer'a gömülü halde gördüğünüz "yazarken ara" tipi arama imkanınız var. Yaptığınız aramaları kaydederek, daha sonra bunlara hızlı ulaşım sağlayabiliyorsunuz. Kaydedilen aramalar sanal dizin gibi bir yapıya sahip ve güncelleniyor
Oyunlar
Windows Vista'da oyunlar da tamamen elden geçmiş. Pinball çıkarılırken, Mahjong ve Satranç gibi yeni oyunlar gelmiş. Eski sürümlerde varolanlar da dahil olmak üzere hepsi daha şık grafiklerle bezenmiş.
Oyunlar penceresinde, seçtiğiniz oyunun ne gibi bir "Performans Puanı" istediğini gösteriyor. Performans puanı konusunu yazının ilerleyen sayfalarında göreceksiniz, şimdilik Vista'nın bileşenleri ufak bir testle değerlendirmesi olarak düşünün. Sistemimizin performans puanı 1, oyunların önerdiği puanlar ise 2 olmasına rağmen güzel grafiklerle sorunsuz çalıştı.
Çokluortam Uygulamaları
Windows Media Player, 11 sürümüyle Vista'daki yerini alıyor. Bu sürüm, Vista genel görünüşüyle uyumlu şekilde düzenlenmiş ve daha fazla grafik sunuyor.
Media Library, eski "ağaç" görünümünden, tamamen grafik gösterime geçmiş. Sol taraftan seçtiğiniz ölçütlere göre listeleri size gösteriyor. Üst kısımda yine "yazarken ara" biçiminde bir arama çubuğu bulunuyor ve ortam kütüphanenizde arama yapıyor. Media Sharing ile, uyumlu aygıtlar arasında akış sağlayabiliyorsunuz; bu şekilde örneğin TV'de görüntü izlemek için bilgisayarı evin oturma odasına koymaya gerek kalmıyor. Gereken şey, tabii, uyumlu bir aygıtı, mesela Xbox 360'ı oturma odasına koymak.
Windows DVD Maker, resim ve videolarınızı TV'de izleyebileceğiniz bir DVD hazırlamak için Windows DVD Maker yazılımını içeriyor. Bununda DVD içeriğini hazırlayıp, buna menüler ekleyebiliyor ve sonra da DVD'ye bastırabiliyorsunuz. Program bir noktada eski sürümden Movie Maker'ı tamamlıyor.
Üstteki resimde Windows Media Center'ı görüyorsunuz.
Çokluortam uygulamalarının işlemci yükü ise biraz fazla gibi geldi.
Internet ve Ağ uygulamaları
Internet Explorer 7+
Windows Vista ile Internet Explorer 7+ geliyor. Elbette Internet Explorer 7 ile aynı şey aslında, Vista'da gelen sürüme 7+ demişler, çünkü bazı özellikleri sadece Vista altyapısında bulunan işlevlerle kullanılabiliyor, bu yüzden de XP altında çalışacak IE'de bulunmuyor. Menü çubuğunun kaldırılmasıyla görüntülenebilir alanın daha verimli kullanılması sağlanmış. İlk anda menüler olmayınca yaşanan şaşkınlığı attıktan sonra, daha rahat kullanabiliyorsunuz. Sekmeli gezinti özelliği kazandırılmış.
Quick Tabs ile, açık olan tüm sekmeleri küçük resim olarak görme olanağı da mevcut.
Internet Explorer, görüntü dışında, altyapı olarak da çok geniş kapsamlı bir yenilikten geçmiş. Vista'da güvenliği artırabilmek için, artık bir tür "Kum havuzu"nda çalışıyor; yani sınırlı bir kullanıcıdan bile daha düşük bir yetki düzeyinde. Ayrıca, görünüşü aynı olsa da, Internet Explorer, Windows kabuğundan ayrılmış. Daha önceki sürümlerde IE, aynı zamanda bilgisayarda gezinti (Dosya Tarayıcı, File Browser) için de kullanılıyordu. Bu iki yenilikle Vista'da güvenliğin belirgin şekilde artması bekleniyor, en azından, tarayıcıda keşfedilecek açığın sisteme verebileceği hasar azalacaktır. Güvenliğe yönelik gelişmelere bir örnek de dahili "Phishing" süzgeci. Tarayıcı davranışında, aşağıdaki durum çubuğunda her zaman bulunulan sayfanın adresini göstermesi gibi yine güvenlik önlemlerini sıkılaştıran değişiklikler var.
Gömülü RSS Feed özelliği ile bulunulan sayfadaki RSS'lere abone olunabiliyor ve böylece harici bir RSS okuyucuya ihtiyaç ortadan kalkıyor. Sağ alt kısımdaki büyüteç simgesi, yüksek çözünürlüklü büyük ekranlarda sayfaların daha rahat görüntülenebilmesi için sayfaya "zoom" yapmaya yarıyor. Bu işlev, sadece metin boyutunu değil, sayfayı bir bütün olarak büyütüyor. Yazıtiplerinin görüntüleme çözünürlüğü de otomatik olarak artıyor.
Performans konusunda ise ne yazık ki yine gereğinden fazla şey istiyor ve işlemci yükünü fazlaca artırabiliyor.
Meeting Space, oldukça geniş bir paylaşım ve ortak çalışma alanı sunuyor. NetMeeting'in yerini alan uygulamayla kullanıcılar uygulamalarını veya bütün bir masaüstünü ağda çalışma arkadaşlarıyla paylaşıma açabiliyor ve ortaklaşa dosya düzenleme veya notları paylaşma gibi grup çalışmalarına izin veriyor. Eğer bir ağ bulunamazsa, başka bir bilgisayarla otomatik olarak kablosuz ad-hoc bağlantı yapabilen yazılım 10 kullanıcıya kadar toplu çalışmayı mümkün kılıyor.
Outlook Express'in yerini ise Windows Mail almış. Şu an için Windows XP altında bulunmuyor, ama Windows Mail'ı geliştiren aynı ekip, benzer bir isimle yazılımı XP için de geliştiriyor. Temel yenilikleri bir Bayesian gereksiz posta ve bir Phishing süzgeci.
Takvim, yani Windows Calendar, çok karmaşık ve kapsamlı olmayan bir takvim uygulaması. iCalendar desteği var, ve ajandanızı paylaşma olanağı sağlıyor. Bunlar dışında pek fazla dişe dokunur özelliği yok.
Profil sihirbazı - farklı ağlarla kolay bağlanabilirlik
Benzer başka bir sihirbaz. Bir tür "Ağ profili" sihirbazı ile, farklı zamanlarda bağlandığınız birden fazla ağ için otomatik ayarları hazırlayabiliyor.
Ağ ayarları kullanıcı ile daha basit iletişim kuruyor.
Kaputu kaldırın, motora bakıyoruz
Vista, grafik masaüstü kullanımında eski sürümden hem görsel hem de kullanışlılık açısından büyük farklılıklar taşıyabilir, ancak kozmetik, özellikle de bu tür grafik masaüstü ortamlarını yıllardır taşıyan Linux/Unix ve Mac gibi platformlar varken, hepsi de oldukça pahalı olan Vista sürümlerinin fiyatını haklı çıkarmaya yeterli bir neden değil. Aradan geçen beş yılda Vista altyapı olarak da yenilikler ve geliştirmeler edinmiş.
Grafik efektler bir anlamda yeni Desktop Window Manager (DWM) ile mümkün olmuş. Bu modelde, uygulamaların ekrana kendilerini doğrudan çizdirmeleri yerine, bütün görüntü işlevleri tamponlara yapılıp, DWM tarafından uygulanıyor. Bu nedenle Aero, ekran kartında bolca bellek istiyor. Eğer ekran kartı belleğiniz yeterli değilse, "Basic" görünümle yetinmek zorunda kalıyorsunuz. Basit görünümde masaüstü grafikleri Windows XP'dekine benzer yöntemlerle oluşturuluyor. Yeni modelle aynı zamanda ekrandaki efektler mümkün olduğu kadar ekran kartı işlemcisi ile oluşturuluyor. Gelecekteki hedef, şimdiki CPU'yu da kullanan yöntemler yerine, grafik çizim işlerinin tamamen ekran kartına kaydırılması.
Vista, DirectX 10 ve Direct3D 10'u getiriyor. Direct3D 10, gelişmiş sürümden ziyade, toptan yeni bir yapı olarak düşünülmeli. Kullanılması için yeni donanım gerektirecek. Microsoft, Direct3D'nin grafik çizimlerini kat kat hızlandırabileceğini söylüyor, ancak bunu görebilmek için Direct3D destekli kartların masaüstlerimize düşmesini beklemeliyiz.
Performans
Performansa yönelik özelliklere ReadyBoost ile başlayabiliriz. ReadyBoost, USB 2.0 gibi bir bağlantıyla, verinin bir kısmını flash belleklere yerleştiriyor. Bu önbellekleme (caching) işlemi, rastgele okumalarda, mekanik kafanın daha fazla hareket etmesini gerektiren normal sabit disk teknolojisi yerine, daha hızlı olan flash bellek teknolojisini kullanarak sistemin daha hızlı tepki vermesini amaçlıyor.
ReadyBoost'un çalışması için, aygıtınızın en az 256 MB olması ve USB 2.0 bağlantı noktalarına bağlı bulunması gibi gereksinimler var. Görünen o ki aynı zamanda yonganın da ReadyBoost desteklemesi gerekiyor; yukarıdaki ekran görüntüsünde görüldüğü üzere, Vista tarafından sorunsuz tanınan USB bağlantı noktalarına sahip inceleme sistemimizde ReadyBoost çalışmayı reddetti.
ReadyDrive adı verilen işlev ise, Vista tarafından desteklenmesine rağmen, 2006 sonbaharında bu özelliği kullanabileceğiniz ticari bir sabit disk bulunmuyor. ReadyDrive'ı tanımlamadan önce, teknolojinin dayandığı hybrid drive (melez sürücü) kavramından kısaca bahsetmek gerek. Bir melez sürücü, normal sabit disk plakalarının yanısıra, büyük bir flash bellek alanına sahip bir sabit disk olacak. Sık erişilen veri mümkün olduğunca bu büyük flash bellek alanında tutularak, hızlı açılışlar ve düşük güç tüketimi hedefleniyor. Samsung ve Seagate tarafından geliştirilen ilk ürünler 2007'de bekleniyor. Şu an için bu teknolojiyi destekleyen bir tek Windows Vista var; ReadyDrive da Vista'daki desteğin adı.
SuperFetch, hangi uygulamaların kullanılacağını öngörerek belleğe erkenden yükleme fikrinden geliyor. SuperFetch, sık kullanılan uygulamaları belleğe ya daha önceden alıyor, ya da yüklendikten sonra bellekten sanal belleklere taşınmasını engelliyor, böylece kullanıcı aynı uygulamayı çalıştırmak istediğinde, sabit disk okuması kaynaklı beklemeleri en aza indirgemeye çalışıyor. Vista aynı zamanda bu önyükleme için RAM yerine USB noktasından bağlananlar gibi flash bellekleri de kullanabiliyor.
Güvenlik
Windows ailesinin en çok eleştirilen yönlerinden biri güvenlik açısından taşıdıkları zayıflıktı. Vista güvenliğe Windows XP'den daha fazla önem veriyor gibi görünüyor.
Güvenlik önlemlerinden biri, Users Access Control (UAC). UAC ile artık bütün kullanıcılar ve uygulamalar, normal bir yetki düzeyinde çalışıyorlar. Eğer bir uygulamanın yönetici yetkilerine ihtiyacı olursa, bunu elde etmek için kullanıcının onayı gerekiyor. Odaktaki uygulama, doğrudan izin isteyebilirken, uygulama odakta değilse, odağı almak için beklemek durumunda. Bu sırada görev çubuğundaki simgesi parlıyor. İzin isteme durumunda, tüm ekran kararıyor ve kullanıcı sadece izin isteme penceresiyle etkileşime girebiliyor. Normal kullanıcılar, yönetici yetkilerine sahip bir kullanıcı adı ve parolaya gereksinim duyarken, yönetici yetkisine sahip kullanıcılar parola sorulup sorulmayacağına karar verebiliyor. Vista kurulumunda girilen kullanıcı adı varsayılan olarak yönetici haklarına sahip, ve bir program daha yüksek yetki istediğinde UAC bu kullanıcıya parola sormak yerine, sadece izin verip vermediğini sormakla yetiniyor. UAC, RC2 öncesi sürümlerde, kullanıcıya fazla müdahale ettiği şikayetlerini almıştı, RC2'de o kadar belirgin bir sorun yaşatmıyor ancak büyük olasılıkla Vista kullanımı arttıkça Microsoft UAC'nin izin sorup sormadığı yerleri geliştirecektir.