Antik Teknoloji Modern Klimalardan Daha mı İyiydi?
Klima bir odayı serin tutabilir, ancak onu kullanmak gezegeni ısıtır. Artık daha yeni veya eski bir şey kullanmanın zamanı geldi. Küresel sıcaklıklar giderek artıyor. Temmuz 2021 şimdiye dek kaydedilen en sıcak ay olmuştu ve daha da ısınanak gibi görünüyor. Klimayı çalıştırmak yerine, ne yaparak bu sıcaklıklarla başa çıkabiliriz?
Antik Mısır’dan İran-Pers İmparatorluğu’na kadar insanlar, binlerce yıl yüksek sıcaklıklar altında serin kaldılar. Ve “rüzgar yakalayıcı” denilen çözümleri, şimdi emisyonsuz soğutma arayışımızda bize bir kez daha yardımcı olabilir.
Rakamsal olarak bakarsak ABD’deki tüm evlerin %87’si klimalarla donatılmıştır ve klima, konutlarda kullanılan enerji kullanımının %12’sini oluşturmaktadır. Onlara güç sağlayan fosil yakıtların yanı sıra, çoğu, havayı soğutmak için, salındığında güçlü sera gazları olabilen soğutucular kullanır. Ayrıca klimalar, binaların içindeki ısıyı yakalayarak bizi serinletir, ancak bu ısıyı dışarıya atarak çevreyi doğrudan ısıtır ve kentsel ısı adası etkisine katkıda bulunur. Ve ironik bir şekilde, hava ne kadar ısınırsa o kadar soğuk hava üfler ve o kadar fazla elektrik tüketiriz.
Sıcak hava dalgaları soğuk iklimlere yayılıyor olsa da, gezegende her zaman çok daha sıcak yerler olmuştur. Ve eğer insanlar orada yaşıyorsa, o zaman sıcağı yönetmenin yollarını da bulmuşlardır. Sıcak ve kurak İran Platosu’nda yer alan “rüzgar yakalayıcılar” olarak adlandırılan antik yapılar, serinlemek için yaratıcı yeni (ve eski) yollar arayan akademisyenleri, mühendisleri ve mimarları cezbetmektedir.
BBC’nin haberine göre, rüzgar yakalayıcılar veya Farsça’da bâdgir, çatıların üzerinde dikdörtgen kuleler halinde uzanan yaygın yapılardır. Hayatı yaşanır hale getirdiler. Ve bir binayı elektrik veya yakıt kullanmadan soğuttukları için dikkat çekici bir yeşil çözümdür. Nasıl çalışır: Rüzgar yakalayıcılar, bir binanın çatısından uzanan uzun, baca benzeri yapılardır. Serin rüzgarı kullanırlar ve bina boyunca yönlendirirler.
Rüzgar yakalayıcılar, yerel bir bölgedeki hakim rüzgarlara ve sıcaklıklara göre farklı şekilde tasarlanır. En karmaşık olmayan tasarımı, doğal havalandırma oluşturmak için hakim rüzgara doğru açılan kuleye bakmaktadır. Ancak yerel iklimler karmaşıktır ve genellikle rüzgar yakalayıcıların birçok özelliği vardır: filtreler, pasif soğutma sistemleri (soğuk su üzerinden sıcak hava geçirerek) veya çeşitli rüzgar yönlerini hesaba katan çoklu açıklıklar bulundururlar.
Daha o dönemde bir kule tasarlanırken, soğuk havanın eve nasıl çekildiğini ve sıcak havanın nasıl dışarı atıldığını optimize etmek için binanın düzeni, iç kanatların eklenmesi gibi pek çok şey düşünüldü. Peki bu antik teknolojiyi diriltecek miyiz: İran’daki Ilam Üniversitesi’nde araştırmacı olan Parham Kheirkhah Sangdeh, çağdaş mimaride rüzgar yakalayıcıların bilimsel uygulamalarını ve kültürünü inceliyor. Böceklerin, tozun ve döküntülerin insanları geleneksel rüzgar yakalayıcıları kullanmayı bırakıp, batı teknolojisini benimsemeye ittiğini söylüyor.
Kheirkhah Sangdeh BBC’ye verdiği demeçte, “Bu teknolojileri kullanmak için kültürel bakış açılarında bazı değişiklikler olması gerekiyor. insanların geçmişe göz kulak olmaları ve enerji tasarrufunun neden önemli olduğunu anlamaları gerekiyor. Bu da kültürel tarihi ve enerji tasarrufunun önemini tanımakla başlar.” diyor.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL