“Hayvan Çiftliği” romanında Orwell, Bolşevik Devrimi’ni anlatıyor. İktidara ilişkin benzetmesi 75 yıl önce yayımlandı ve şimdi her zamankinden daha güncel.
Ütopyaların aksine distopyalar geleceği tehdit olarak tanımlar. Sanayi Devrimi’nin bir yan etkisi olarak 19. yüzyılda o dönemin teknolojiye ve ilerlemeye olan inancına karşı çıkıldı. “1984” ile Orwell gibi, Aldous Huxley de 1932 gibi erken bir tarihte, totaliter yönetimin dehşetini simgeleyen “Cesur Yeni Dünya” ile bir distopya yarattı.
Roman bir çiftlikte geçiyor: Beyefendinin çiftliğindeki Jones, tavuk kümeslerini gece için kilitlemişti, ancak boşlukları kapatmayı düşünemeyecek kadar sarhoştu. Gerçek adı Eric Arthur Blair olan Orwell, sömürücü sahiplerine karşı bir devrim planladığı hayvan çiftliği üzerine olan hikâyesine basit sözlerle başlıyor. Toplumsal eleştiri ustası, Hayvan Çiftliği’ nin politik literatürde bir klasik haline geleceğini öngöremezdi. Orwell, kitabı 1943’ün sonlarında ve 1944’ün başlarında yazdı. Başlarda memleketi Büyük Britanya’da bir yayıncı bile bulamadı. İlk bakışta zararsız bir çocuk hikâyesi gibi görünen şey aslında korkunç bir hiciv ve Stalin’in Sovyetler Birliği’ndeki diktatörlüğüne karşı sert bir suçlamaydı.
Sovyetler Birliği, o zamanlar devam eden İkinci Dünya Savaşı’nda İngiltere’nin Nazi Almanya’sına karşı müttefiki olduğu için, böyle bir hikâyenin yayınlanması siyasi açıdan uygun görünmüyordu. Roman, 1945 yılında savaşın bitiminden sonra nihayet yayınlanabildi.
“Bazı Hayvanlar Diğerlerinden Daha Eşittir”
Peki, roman ne anlatıyor? Yaşlı ve saygın yaban domuzu Yaşlı Binbaşı, çiftlikteki hayvanların gözlerini beceriksiz ve sürekli sarhoş çiftçi Mr. Jones’a karşı etkileyici bir konuşmayla açmayı başarabilmişti; İnsanları sömürücü olarak damgaladı. İşkenceciler bir devrim tarafından kovulmalıydı. Ancak devrimden sonra yalnızca insan olmaya karşı da uyarıyor: “Güçleri veya zekâları ne olursa olsun bütün hayvanlar eşittir.”
Kısa bir süre sonra Yaşlı Binbaşı öldüğünde, hayvanlar, Napoleon ve Snowball adlı domuzların önderliğinde çiftçi Jones’u çiftlikten çıkarma fırsatını yakalar. Her şeyden önce, tüm hayvanlar birlikte çiftliği ele geçirip şartları iyileştirmeyi amaçlamışlardı. Hayvanlar, kendileri için çalıştıkları ve birbirleriyle dayanışma gösterdikleri için çok çalışıyorlardı. Kitabın “Herrenfarm” olan ismi “Hayvan Çiftliği” olarak yeniden adlandırıldı.
Ancak zeki domuzlar kısa süre sonra emri ele geçirir ve yavaş yavaş üstünlüklerini diktatörlüğe doğru genişletir; bu, hayvanların gerçekte kurtulmak istedikleri her şeyi gölgede bırakır. Domuzlar güçlerini “Bütün hayvanlar eşittir, ancak bazı hayvanlar diğerlerinden daha eşittir.” sloganıyla haklı çıkarırlar.
Sosyalizme Karşı Kapitalizm
Romanın sonunda hükümdarlar olarak insanlar ve domuzlar arasındaki farklar görsel olarak da bulanıklaşıyor. Çiftlikteki diğer hayvanlar artık kimin insan, kimin domuz, kimin kapitalist ve kimin sosyalist olduğunu anlayamıyor.
Kitap, İngilizce orijinal adıyla “Animal Farm”, başarısız olması gereken bir devrimin gidişatını anlatıyor. Orwell, devrimlerin gücünü değiştirebileceğine inanıyordu. Bununla birlikte, temel sosyal yapılar dokunulmadan kalır: Az sayıdaki güçlü, birçoğunu haksız olarak sömürür.
Soğuk Savaş’ta Bir Silah Olarak Edebiyat
George Orwell’in “Hayvan Çiftliği”, Sovyetler Birliği ve uydu devletlerinde kesinlikle yasaklanmıştı. Orwell bir solcuydu: İspanyol İç Savaşı’nda Sovyet Stalinizmi’nin rekabet olarak gördüğü komünist bir grup olan POUM saflarında savaşmıştı.
Hayvan Çiftliği’nin ilk Almanca çevirisi 1946’da yayınlandı. Bununla birlikte kitap, Doğu Almanya’da Orwell’in 1984 romanı gibi son derece rahatsız edici bulundu ve 1989’da Berlin Duvarı’nın yıkılmasına ve Alman Demokratik Cumhuriyeti’nin sonuna kadar yasaklandı.
CIA, Romanın Film Haklarını Satın Aldı
1950’de Orwell’in ölümünden sonra ABD dış istihbarat servisi CIA, Soğuk Savaş’ta Sovyetler Birliği’ne karşı gücünü artırmak için kitabın film haklarını satın aldı. “Hayvan Çiftliği” adlı çizgi film, John Halas ve Joy Batchelor tarafından 1951 ve 1954 yılları arasında İngiltere’de yayınlandı. Konu büyük ölçüde şablona bağlı kaldı. Ancak hikâye, domuzların egemenliğine karşı ikinci bir devrimle sona erdi. Çünkü Soğuk Savaş’ın ortasında, CIA George Orwell’in romanın sonunda kapitalist ve sosyalist denklemini terk edemedi. 1999’daki film uyarlaması Hayvan Çiftliği’nde John Stephenson, 1989’da Sovyetler Birliği’nin çöküşünü birleştirerek ve çocuklara uygun mutlu bir sonla bitirerek olay örgüsünü önemli ölçüde değiştirdi: Yıllar süren domuz yönetiminden sonra, yeni insanlar çiftliği yeniden ele geçirdi. Hayvanlar tezahürat yapıyor: “…ve sonunda özgürdük!”
İngiliz gazeteci ve yazar George Orwell, kitaplarıyla siyasi şikâyetlere dikkat çekmek istedi ve sıklıkla hicvi kullandı. 1984’te yazılan “Hayvan Çiftliği” ve “Bin Dokuz Yüz Seksen Dört”, bugünkü en ünlü eserleri arasındadır. İçinde tam bir gözetimin olduğu ve insanların propaganda tarafından manipüle edildiği otoriter bir devlette yaşamanın ne anlama geldiğini gösterdi. “Hayvan Çiftliği”, herhangi bir totaliter sisteme uyan bir masaldır. Geçen 75 yıla rağmen roman hala eskimedi. Orwell klasiklerinin her ikisi bugün bile özellikle de genç okuyucular tarafından hala geniş çapta okunmaktadır.