Kaliforniya’da, Malibu’dayız. Nefis manzarası olan bir tepenin üstüne adeta bir uçak konmuş. Aslında burası bir konut. Adına “Kanat Ev” (Wing House) diyorlar. Mimarı, yaşamını bitirmiş bir Boeing 747’yi almış, kesip biçmiş, ana elemanlarını oldukları gibi kullanarak bu konutu gerçekleştirmiş. Endüstriyel bir atıktan geri kazanma yoluyla sanat eseri yaratma çabasının en parlak örneklerinden biri olarak biliniyor.
Projenin geçmişi de ilginç. Bir zamanların tanınmış tasarımcısı Tony Duquette (1914-1999) eşiyle birlikte, 1950’lerde yemyeşil bir vadiye açılan ve okyanusu gören geniş bir arazi satın alırlar. 30 yıl boyunca hafta sonları buraya gelerek 21 yapıdan, stüdyodan, depodan oluşan bir çiftlik sitesi oluştururlar. Burayı “imparatorluk” diye adlandırırlar. (Daha sonra burası “Sortilegium” diye bilinecektir.)
Duquette’ler buranın dekorasyonu için dünyanın dört bir yanından, eski ve işe yaramaz diye atılmış çeşitli malzemeyi toplarlar. İrlanda’dan, Hindistan’dan, Çin’den, Fransa’dan, İngiltere’den, Portekiz’den, Meksika’dan, İspanya’dan gelme kapılar, pencereler, süslemeler, koltuklar, masalar, ve benzerleri. Hatta Duquette Los Angeles’te yıkılacağını duyduğu 7×7 metrelik ve iki katlı alımlı bir binanın sahibini arayınca, adam ona binayı alıp götürsün diye üste para bile verir. Buradaki bir yapının adı “Boğaziçi” idi ve minaresiyle bir cami kubbesi gibiydi. Ama ne var ki, 1993’teki büyük Malibu yangını “geri kazanma” düşüncesinin bu güzel örneğini bütünüyle yok etti.
Yıllar sonra araziyi bir işkadını satın aldı. Burayı yapılandırma sorumluluğunu “yeşil” uygulamalarıyla tanınan ve 25 yıldan beri çevre dostu girişimler gerçekleştiren David Hertz’e verdi. Örneğin, Hertz kurduğu bir imalathanede (eski plak, kırık cam, kaset kutusu, bilgisayar parçaları gibi) her türlü günlük atığı işleyerek hafif beton imal ediyor. Mimar manzaradan ve araziden esinlenerek burada hafif, neredeyse uçucu bir yapı gerçekleştirmek istedi. Bir de Duquette’in anısını selamlamak.
Değişik tasarım çözümlerini araştırdıktan sonra seçimi ilginç bir noktaya yöneldi: modern endüstrinin en başarılı örneklerinden biri olan uçaklar. Bunların sayısız özellikleri vardı: hafiflik, malzemenin çok iyi kullanımı, yüksek kaliteli ısı izolasyonu, vb. Kaliforniya’da bol sayıda var olan uçak mezarlıklarını gezdi ve 1970 imalatı bir Boeing 747 kargo uçağına göz koydu. Bunu hurda alüminyum fiyatına 70.000 TL’ye satın aldı. (Yenisi 400 milyon lira ediyor.) Bunu yerinde beş, altı parçaya ayırttı ve helikopterlerle inşaat alanına taşıttı. Böyle olduğu halde toplam maliyet, alışılmış tür inşaat maliyetinin çok altında oluştu. Yapım kalitesinin yüksekliği de cabası. Örneğin 70 metre uzunluğundaki 230 metrekarelik bir mekânı uçağın kanadıyla kapattığında bu çatıyı yalnızca bir, iki taşıyıcı elemana oturtmak yetti, arttı bile. Hertz (pencerelerinden, tuvaletlerine ve ses düzenine kadar) uçağın her elemanını değişik yerlerde mutlaka kullandı. Yüksek kaliteli ve kullanıma hazır elemanlara dayalı olan bu projenin gerçekleştirilmesi daha az sera gazı üretti; atıkları yeniden değerlendirmeye çarpıcı bir örnek verdi. Acaba bu örnekten hareket ederek birçok eski uçak damlarımıza konmaya mı başlayacak?
[Projeyle ilgili ayrıntılı bilgiye mimarın sitesinden ulaşılabilir. Ayrıca “ABC-TV”nin bir haber programında kullandığı video da (en baştaki kısacık reklama tahammül etme kaydıyla 3 dakikada) izlenebilir.]
Yararlanılan kaynak: Claudine Mulard, Le Monde, 28.7.2012