Öfke ve saldırganlığı kontrol etmek için çocuğun iki temel beceriye ihtiyacı vardır. Bunlardan birincisi duygu yönetimi, ikincisi ise kendini sözlü ifade edebilme becerisidir. Çocuk kendini sözlü olarak ifade edemeyeceğini düşündüğü zamanlarda çoğunlukla şiddete başvurur.
Öfke ile baş etmek için, öncelikli olarak kaynağını anlamaya çalışın. Davranış çoğunlukla nerede oluyor? Evde mi, okulda mı, alışveriş merkezinde mi, yoksa büyükannenin evinde mi? Eğer sadece bir ortamda gerçekleşiyorsa, çevrede onu tetikleyen şeyler düşünülmelidir. Bazen çocuklar için; kalabalık, ses ya da onunla ilgilenilmemesi tetikleyici olabilir. Bunun yanı sıra, davranışın genellikle ne zaman gerçekleştiğini anlamak da önemlidir. Örneğin, bir etkinlikten diğerine geçerken çocuk öfkeleniyorsa önceden onu duruma hazırlayacak bir konuşma yapmak faydalı olacaktır. Durumu değerlendirdikten sonra, birlikte konuşarak hak ve sınırları belirleyin. Bu hak ve sınırların, ailedeki herkes için makul ve geçerli olmasına özen gösterin. Örneğin; ailenin hiçbir üyesi öfkelendiği için birbirine zarar veremez gibi.
Aşağıdaki egzersizler çocuğunuzun kendi duygularını tanıması ve kontrol etmesine yöneliktir.
1) Fark Etmek
Duyguları tanımasını sağlayarak başlayabilirsiniz. Gün içinde onun ve sizin hangi duyguları hissettiği üzerinde konuşabilirsiniz. Çocuğunuzun öfkeli olduğu anları fark etmesini sağlayın, böylece bu duyguyu tanıdıkları için onunla başa çıkmaları daha kolay olacaktır.
Örneğin; arkadaşının oyuncağını alması üzerine, arkadaşını iten çocuğunuza kızmak yerine “Arkadaşın, oyuncağını aldığı için çok sinirli görünüyordun. Sanırım ona bu yüzden vurdun. Belki bir dahaki sefer, senin sıran olduğunu ve senden sonra onun da oynayabileceğini söyleyebilirsin.’’ demek, çocuğunuza yeni problem çözme becerileri kazandıracaktır.
2) Kontrol Etmeyi Öğrenmek
Çocuğunuz kızgınsa daha dürtüsel ve sert tepkiler verebilir. Öfkeyi kontrol etmesine yardımcı olacak egzersizler hakkında konuşmak, çocuğunuza yeni baş etme stratejileri kazandıracaktır. Örneğin, çocuğunuz 9 yaşındaysa sinirlendiğinde, sakinleşmek için derin derin nefes almasını ya da tepki vermeden önce birden ona kadar saymasını öğretebilirsiniz.
3) Teşvik Etmek
Çocuğunuzu duygularını ifade etmesi için teşvik edebilirsiniz. Çocuklar kendilerini en iyi şekilde oyunda ifade edecekleri için kuklalarla canlandırma yapmayı deneyebilirsiniz. Örneğin; ‘’Kuklalardan biri diğerini kızdırdı. Diğer kukla ne yapsın?’’ gibi senaryoları çeşitlendirebilirsiniz.
4) Öfkeyi Serbest Bırakmak
Çocuğunuz daha iyi hissetmek için öfkesini serbest bırakmaya ihtiyaç duyuyor olabilir.
Eğer, çocuğunuz öfkesini serbest bırakırken sağlıksız bir yol kullanıyorsa (çığlık, kapı çarpmak, oyuncakları fırlatmak) sağlıklı alternatiflerin neler olabileceği üzerine konuşun. Bu alternatifler; kum torbasına vurmak, spor yapmak, yastık savaşı, resim yapmak ya da davul çalmak olarak çeşitlendirilebilir.
5) Pratik Kazanmak
Çocuğunuzla bu pratikleri yaparken sizin de sakin ve sabırlı olmanız önemli. Öfkelenen çocuğunuza öfkeyle yanıt vermek, öğretmeye çalıştığınız şeylerin geçerliliğinin çocuk tarafından sorgulanmasına yol açabilir. Dolayısıyla, öfke kontrolü sağlarken; çocuk ve ebeveyn arasındaki ilişki kadar anne ile baba arasındaki ilişki de önemlidir. Çocuk aile içi kavgalara maruz kalıyorsa ve sorunlarını öfke ile çözebileceğini gözlemlemişse; problemlerini çözmek için bu yolu kullanacaktır. Eğer öfke problemleri devam ediyorsa konuyla ilgili bir uzaman desteği almaktan çekinmeyin.
Moodist Hastanesi Psikolog Eğitim Koordinatörü
Psk. Begüm SEVİNÇ
Instagram: psikologbegumsevinc
Instagram: moodisthastanesi