Türkiye'de Aşının Tarihçesi
Aşı üretim çalışmalarını yürütmekte olan Pasteur, çalışmalarını sürdürebilmek için dönemin devlet başkanlarına maddi katkı için yazı yazar, yazılardan birinin 2. Abdülhamite ulaşması sonrasında, 2. Abdülhamit yardım yapabileceğini ancak çalışmalarını İstanbulda sürdürmesini ister, bu teklif Pasteur tarafından kabul görmeyince ikinci teklif oluşturulur, Pasteura Mecidiye Nişanı ile birlikte 10.000 altın (bazı kaynaklarda 800 lira olarak geçiyor, ama baktığınızda dönemin İstanbulunda yaklaşık 180-200 ev parası karşılığı) yollanır, aynı zamanda Osmanlıdan 3 kişinin de yanına asistan olarak yetiştirilmesi istenir.
Mekteb-i Tıbbiye-i Askeriye-i Şâhâneden müderris Alexander Zoeros Paşanın başkanlığı altında, Kaymakam (yarbay) Dr. Hüseyin Remzi ve Kaymakam (yarbay) Veteriner Hüseyin Hüsnü beylerin gönderilmesine karar verilir. Daha sonra bu ekip çalışmalara temel teşkil etmesi için kuduz mikrobu enjekte edilmiş bir kemik iliği ile Osmanlıya geri döner. 1887nin Ocak ayında Zoeros Paşanın kliniğinde Daûl-Kelp ve Bakteriyoloji Ameliyathanesi (Kuduz Tedavi Müessesesi) kurulur. Bu kurum dünyada üçüncü, doğunun ise ilk kuduz merkezi olmuştur. Daha sonra bu merkez difteri serumu da üretmiştir.
Bakretiyoloji Hane
Telkihhane
(Çiçek Aşısı Üretim Merkezi)
-1885`te dünyada ilk defa çiçek aşısı uygulaması için Osmanlı`da kanun çıkarılıyor.
-1885`te dünyada ilk kuduz aşısı bulundu. - 1887 Ocak ayı başında Kuduz aşısı Osmanlı`ya getirildi. Mekteb-i Tıbbiye-i -Askeriye-i Şahane`de ilk kuduz aşısı üretildi.
-1887`de Kuduz Tedavi Müessesesi kuruldu.
-1892 yılında bakteriyoloji hane kurulmuştur.
-1892`de ilk çiçek aşısı üretim evi kuruldu.
-1896 da difteri
-1897 de sığır vebası
-1903 de kızıl serumları Veteriner Hekim Mustafa Adil (1871-1904) tarafından üretildi.
-1911 yılında tifo, 1913 yılında kolera, dizanteri ve veba aşıları Türkiyede ilk kez hazırlandı ve uygulandı.
-1927`de verem aşısı üretimi başladı.
-İlk üretilen BCG aşısı ve prospektüsü 1927
-1931 yılından itibaren 1996 yılına kadar tetanoz ve difteri aşıları üretilmiştir.
-1937de kuduz serumu üretilmeye başlanmıştır.
-1940 yılında kolera salgını için Çine aşı gönderilmiştir.
-1942 yılında tifüs aşısı ve akrep serumu üretimi başladı.
-1947`de Biyolojik Kontrol Laboratuarı kuruldu.
-1950`de İnfluenza laboratuarı Dünya Sağlık Örgütü tarafından Uluslararası Bölgesel İnfluenza (grip) Merkezi olarak tanındı ve influenza aşısı üretimine geçildi.
-1976`da Kuru BCG aşısının deneysel üretimi başladı. 1983`te kuru BCG aşısı üretimine geçildi.
Kurtuluş savaşı sırasında zor koşullar altında da hayvan ve insan aşıları üretilmeye devam edilmiştir. İstanbulun işgali sonrasında aşı merkezi önce Eskişehir, daha sonra da Kırşehire taşınmıştır. Aynı dönemde Afyonda da çiçek aşısı üretilmeye devam edilmiştir. Erzurumdaki serum laboratuvarı Rus işgali sırasında Halep, Niğde, Sivas ve Erzincana taşınmış. Kastamonuda da aşı üretimi yapılmıştır.
Benzeri üretim Cumhuriyet döneminde de devam etmiş, 1928de Hıfzısıhha Enstütüsü ile üretim merkezileştirilmiştir. 1940lı yıllara kadar tifo, tifüs, difteri, BCG, kolera, boğmaca, tetanoz, kuduz aşıları seri üretimle oluşturulmuştur. 1968de kurulan serum çiftliğinde tetanoz, gazlı gangren, difteri, kuduz, şarbon akrep serumları da üretilmiştir. Ülke de hastalıkların yok olması ile 1971de tifüs, 1980de çiçek aşısı üretimi sonlanmıştır.
Ülkemizde aşı üretimi 1996da DBT ve kuduz aşısı, 1997de BCG aşı üretiminin kesilmesi ile sona ermiştir. Osmanlı İmparatorluğunda ilk aşı üretimi ve uygulanmasının başından beri aşı lojistiği, uygulanması ile hastalıkların önlenmesi ücretsiz olarak Devlet eliyle yürütülmektedir.
Aşı üretiminin sona ermesi ile aşılar satın alınarak temin edilmektedir. İki binli yıllarda aşıların Türkiyede üretimi konusunda tekrar ilgi artmıştır.
2009 yılında beşli karma (DaBT-IPV-Hib), 2011 yılında dörtlü karma (DaBT-IPV) 3 yıllık alımı yapılırken kademeli olarak paketleme ve enjektöre dolum teknolojisi ülkemize getirilmiştir.
2010 yılında zatürre aşısı (KPA-Konjuge Pnömokok) yine 3 yıllık alım garantisi karşılığı paketleme, enjektöre dolum yanında formulasyon teknolojisinin de ülkemize getirilmesi sağlanmıştır.
Halen yerli bir firma tarafından akrep ve yılan antiserumları da üretilmektedir.
2015 yılında yedi yıllık alım garantisi ile tetanoz ve difteri aşılarının kademeli olarak antijen üretimine kadar yapılması planlanmıştır. 2018 yılı içerisinde dolumu yapılırken 2019 yılında antijenin tamamen milli olarak üretilmesi beklenmektedir.
Bakanlığımız bünyesinde Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü tarafından halen akrep ve difteri serum üretimi devam etmektedir. Bunun yanında öncelikle diğer stratejik serumlar ile hepatit A, Hepatit B, Suçiçeği aşısı milli aşı üretimleri de hedeflenmektedir.
Türkiye'de Aşının Tarihçesi
11 Eylül 2019