I. ULUSLARARASI KARADENİZ TARİHİ SEMPOZYUMU, Trabzon, Turkey, 12 - 14 December 2019
Makine takılmak için İngiltere‟ye gönderilen Fethiye kalyonunda “kotra hocası” olarak görev yapan Rizeli Mustafa Bey, İngiltere seyahati boyunca bir jurnal tutmuştu. Gemi ve gemidekilerin başından seyahatin başladığı andan itibaren bir hayli sıkıntı geçmişti. Mustafa Bey‟se tuttuğu günlükte bunlara değil, özellikle İngiltere‟de karşılaştığını ve bilfiil tebliğlerine maruz kaldığını söylediği İngiliz misyonerlere temas etmek istediğini belirtiyordu. Mustafa Bey jurnale şu çarpıcı sözlerle giriş yapmıştı: “Misyoner, İngiliz papazı demektir. İşbu misyonerlerin cem„iyyetlerince olan metânetlerini ve mesleklerinde olan sebât ile „umûm dünyâ halkına olan ihânetlerini beyân etmek istiyorum.” Yapılan alıntıdan da anlaşıldığı gibi Mustafa Bey‟in amacı “İngiliz papaz” diye nitelendirdiği misyonerlerden bahsetmek; bir topluluk olan bu misyonerlerin ne derece metin ve sebatkar olduklarını, ayrıca Türkler/Müslümanlar başta olmak üzere umum dünya halkına nasıl ihanet ettiklerini aktarmaktı.