Serinleten Tat: Dondurma
Yaz sıcaklarının çekilmez ve bunaltıcı olduğu günlerdeyiz. Gencinden yaşlısına vazgeçilmez bir tat olan dondurmanın tarihine göz atalım.
1. Yahçal
İnsanoğlu tarihten bu yana bunaltıcı sıcaklara çözümler ararken kar ve buzu; bal, kaymak, süt gibi tatlandırıcılarla beraber sıkıştırıyordu. Yahçal adı verilen buzhane olarak kullanılan depolarda istiflenen bu karışımlarla sıcak yaz günlerini çekilir hale getirmeye çalışıyordu. Günümüz dondurma formatına pek benzemese de dondurmaya en yakın yiyecek buydu ve bunu en iyi uygulayan Perslerdi.
2. Dondurmaya En Yakın Format
Günümüzde yediğimiz dondurmalara en yakın olanı ise 17. yüzyılda İtalya'da üretilmeye başladı. Süt, kaymak, bal ve eldeki meyve özlerinin buz ve kar ile çırpılarak karışımıyla oluşturuluyordu. Sonra buz dolu bir fıçının içinde donması bekleniyordu.
3. Avrupa'da Dondurma
Avrupa'da dondurmanın yükselişi 17. yüzyıla denk düşer. İtalya'da süt, krema ve meyve karışımlarıyla kalitesi artan dondurma, Fransa'nın imparatorluk sarayına ve asillerin konaklarına girer. Yumurta sarısını bu karışıma ekleyen Fransızlar bir tarz oluşturur. 1700'lerde de Türkçe ismiyle ''Dondurma Yapma Sanatı'' olan 84 sayfalık bir el yazması kitaba rastlıyoruz.
4. Yazılı Kaynaklarda Dondurma
1844 tarihli ilk basılı Türkçe yemek kitaı olan Melceü't-Tabbahin'de dondurmaya rastlamıyoruz ama dondurma kutusundan bahsedilir. 1857 tarihli Ali Eşref Dede'nin ''Yemek Risalesi''nde süt ve süzme aşure dondurmalarının yapımı anlatılmaktadır. Cemile ve Münire Sultan'ın düğün merasimlerinde verilen yemeklerde dondurma tabağı, kaşığı ve dondurma kutusu için çokça para harcandığı rivayet edilir. 1882'de ise Ayşe Fahriye'nin ''Ev Kadını'' kitabında dondurma tariflerine çokça rastlanır.
5. Osmanlı'da Dondurma
Osmanlı'da saraya ve zengin muhite buz sağlama işi önemli bir kol idi. Uludağ'da kar çukurlarında bekletilen kar günlük olarak Mudanya limanından İstanbul'a getiriliyordu. Hatta bu işe öyle önem veriliyordu ki padişahların bu teknelerin daha hızlı ulaşması için teknelere bindikleri rivayet edilmektedir. Yıldız Sarayı'nda Ayan ve Mebusan Meclisi üyelerine verilen ziyafeterde tatlı olarak kaymaklı baklava ve fıstıklı dondurma ikram edilir.
6. Dondurmada çığır açan ABD
Dondurmanın gerek kalori olarak gerek tüketim olarak gelişimini arttırdığı ülke olan ABD'de, ilk dondurmacı 1774'te Philippe Lenzi adlı İngiliz şekerci tarafından New York'ta açıldı. 1821 yılında New York'ta 'dondurma bahçeleri' ortaya çıktı ve dondurma bir fenomen halini aldı.
7. Türkiye'deki fenomen; Maraş Dondurması
Ahir Dağı’nın eşsiz flora ve faunası, K.Maraşlı dondurma ustalarının en önemli kılavuzu olur. 150 yıllık K.Maraş Dondurması serüvenini başlatan Yaşar Ailesi’nin ilk ustası Osman Ağa’nın ilham kaynağı da doğal zenginlikleriyle Ahir Dağı’dır. Ahir Dağı’ndan bin bir emekle getirilen kara, bin bir emekle toplanan meyvelerin özleri karıştırılır. Dünyada haklı üne sahip K.Maraş Dondurması’nın ilk adımlarıdır Osman Ağa’nın Karsambaç’ı ve bugün hala Dünya'da ve Türkiye'de vazgeçilmezler arasındadır.
DİĞERLERİ
5 Soruda Umberto Eco'nun Hayatı
20. yüzyılın en önemli düşünce adamlarından, göstergebilim alanında yaptığı çalışmalarla bilinen, Orta Çağ estetiği uzmanı, yazar ve semiyolog gibi birçok unvanı bünyesinde barındırarak çok yönlü bir aydın olan Umberto Eco, yakın tarihimizin en önemli entelektüellerindendir. İçinde doğduğu koşullar ve yetiştiği ortamın etkisiyle farklı benlikleri oluşan, özellikle üniversite yaşantısıyla kent kültürünü edinerek üstün gözlem yeteneğiyle kendini besleyen çağımızın ünlü düşünürün çok yönlü hayatını, edebi ve akademik çalışmalarını beş soruda tanıyalım.
Barok Üslubun Osmanlı Yaşayışına İşlendiği Saray: Dolmabahçe Sarayı
İstanbul’un fethinden önce kraliyet ailesinin küçük vadisi adıyla anılan Fındıklı ile Beşiktaş semtleri arasında yer alan bu koy, Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul’u fethetmek için gerçekleştirdiği, gemileri Haliç’e indirme planın bu koydan başlaması ve fetih sonrasında da birçok Osmanlı padişahının konakladığı, etkinlikler düzenlediği bir alan olarak önemini tarih boyunca devam ettirmiştir. Takriben 16.yy.’dan itibaren yerleşilmeye başlanan bu alanın 19.yy.’a gelene kadar İstanbul’un en ihtişamlı saraylarından birine dönüştürüldüğü ve bu işi saray mimarı olan hassa mimarlarından Garabet Amira Balyan’a devredildiği bilinmektedir. Saray bugün ki halini almadan önce bir hasbahçe etrafında çeşitli köşklerin inşa edildiği ama bundan da önce I. Ahmet ve II. Osman’ın bu alana adını verecek olan deniz kıyısının doldurularak geniş bir kıyı şeridi elde edildi. Dolmabahçe Saray’ı adını bu tarihi geçmişinden alarak, önceleri küçük kasırlar, harem bölümü, tersane, Kavak Sarayları, Valide Sultan Dairesi gibi birbirinden bağımsız birimlerden oluşurken 1775 yılında çıkan bir yangında kısmen harap olması ve ardından III. Selim ve II. Mahmut dönemlerinde tamir ve eklemeler ile yenilenme çalışmaları, en sonunda bugünkü saraya bizi ulaştıran Sultan Abdülmecid’in bu alanı tamamen temizleyerek 1842/56 yıllarında planlı bir şekilde yeniden inşa edilmesi suretiyle oluştu. Sultan Abdülmecid’den önce bu sahil sarayı daimi bir ikametgah yeri olarak gören ilk padişah II. Mahmut olup bu amaçla yanan birimleri tamir ettirerek ve bazı eklemeler ile yenileyerek o güne kadar sayfiye yeri olan sarayın ihtiyaçlara cevap verecek bir konuma getirmiştir. Devletin yeni idari binası olan Dolmabahçe Sarayı, Topkapı Sarayı’ndan bağlarını koparak batılılaşma yolunda toplumu biçimlendiren bir padişahın ışığında yeni bir anlam kazanmıştır. Zira II. Mahmut’un yenilikçi, Batı terbiyesi görmüş bir padişah olması, oğlu Abdülmecid’in tahta geçtikten hemen sonra Avrupa saraylarına benzer bir tarzda plan ve dekor oluşturması normal karşılanmış; sadece kendi tebaasına değil Avrupa’ya da gücünü göstermek istemiştir. Bilindiği üzere kabul edilen sanat ve mimari tarzı kişi ve topluluk yaşayışına direkt tesir etmektedir. Bu bağlamda barok tarzı mimarinin Osmanlı yaşayışına tesir ettiğini söylemek de mümkündür.
7 Maddede Osmanlı Askeri Gücünün Öncüleri: Akıncılar
Birçoğumuzun zihninde Cüneyt Arkın’ın Malkoçoğlu karakterini canlandırdığı enfes performansıyla hafızalarımıza yer edinen Akıncılar, Osmanlı tarihi içerisinde önemli bir yere sahip savaşçı süvari birlikleridir. Savaş sırasında asıl ordudan birkaç günlük mesafede önde giden, gittiği noktalarda istihbarat toplayan, ordunun geçeceği yol, köprü ve geçit gibi yerleri güvenlik altına alan Akıncılar, sınır güvenliğinin sağlanması ve Osmanlı’nın batı yönlü ilerleyişinde büyük rol oynadılar. Kahramanlıkları ve başarılarıyla dilden dile, destanlarla ve hikâyelerle günümüze kadar ulaşan bu askeri birliği gelin birlikte tanıyalım.
Türk Kültürünün Ayrılmaz Öğesi Hamamlar
Temizlenip paklanma alanı olmaktan ziyade kültürel bir değer haline dönüşen hamamlar, kişilerin sosyalleştiği, stres attığı, eğlendiği ve hatta yakın geçmişte hanım teyzelerimizin oğullarına kız beğendiği önemli kültürel alanlardandır. Köklü bir geçmişe sahip olan bu mekânlar her ne kadar farklı medeniyetler tarafından kullanılmış olsa da özellikle Osmanlı sosyal hayatındaki yeri itibariyle günümüzde bir Türk imgesi haline geldi. Filmlerimize, deyimlerimize kısaca kültürümüze işleyen yıkanıp paklanma alanı olan hamamlar, öz işlevinin çok daha ötesinde kültürel bir konuma sahiptir.
UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde Yer Alan 15 Kültür Varlığımız
4 Temmuz 2015´te Almanya´nın Bonn kentinde gerçekleşen 39. BM Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) Dünya Miras Komite toplantısında, Diyarbakır Surları ile Hevsel Bahçeleri "Dünya Kültür Mirası" listesine girdi. 5 Temmuz´daki toplantıda ise Efes Antik Kenti´nin Dünya Kültür Mirası listesine girmesi kararı çıktı. Toplamda 15'e ulaşan varlık listemizi derledik.
Osmanlı'dan Günümüze İhtilal Hareketleri
Osmanlı Devleti'nin en parlak olduğu dönemlerden başlamış olmakla birlikte mevcut idareye yönelik gayri nizami usullerle müdahalede bulunma geleneği yakın tarihimize kadar sürdü. Yavuz Sultan Selim'in babası olan II. Bayezid'e karşı başlattığı hareket, iktidarı ele alması ile neticelenmişti. Bunu izleyen dönemde ise askerin yönetim üzerindeki gücü ortaya çıkmış ve gün geçtikçe asker-bürokrasi ve siyaset ilişkisi olması gerekenin dışında ele alınmıştı. Osmanlı'da memnuniyetsizliğin bir tezahürü olarak beliren ihtilal hareketleri aynı şekilde Yeni Türk Devleti'ne de miras kaldı ve Mustafa Kemal Atatürk'ün bir önceki hükümet'e yönelik başlattığı hareket ile anayasal sürece giren yeni rejim daha sonrasında gerek cumhuriyet değerlerini koruma gerekse rejimi muhafaza etme iddiası ile sürekli olarak gündemdeki yerini korudu. İşte Osmanlı'dan günümüze darbeler tarihi;
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun