Gerçekçi olanı mümkün kılmak: Sosyalizm ve sağlık
Uygulamadaki ve rakamlardaki başarısının ötesinde insanı önceleyen, planlı ve koruyucu sağlık hizmetlerini hayata geçirmenin bir hayal değil son derece gerçek ve mümkün olduğunu da göstermiştir. Tıpkı 1917’de Bolşeviklerin eşit ve özgür bir ülke kurmanın gerçek ve mümkün olduğunu göstermeleri gibi. Gerçekçi olanı mümkün kılmak elimizdedir.
24-11-2016 00:40
Geçen haftadan kalan yazımızı, sosyalizmin sağlık alanında deneyimleri ve somut sonuçlarla sürdürmek mümkün.
Sovyetler Birliği’nde işçi sağlığı, halk sağlığı uygulamaları ile beraber merkezi örgütlenme ile koordine olarak yürütülmüştür. 1918'de halk sağlığı ünitelerinin kurulması ve 1919'da tüm sağlık enstitülerinin bunlara bağlanmasıyla kuruluş gerçekleştirilmiştir. İlk işçi sağlığı enstitüsü 1923 yılında Moskova' da kurulmuştur. Amacı meslek hastalıkları konusunda araştırma yapmak, koruyucu önlemleri geliştirmek, daha sağlık çalışma ve yaşama koşulları sağlamaktır.
İlkyardım istasyonları
Sovyet sağlık otoriteleri, bir yandan I. Dünya Savaşı ve iç savaşın yıkımlarından kurtulmak için önlemler alırken diğer yandan işçilere hizmet veren sağlık birimleri kurmaya yöneldiler. Sanayi bölgelerinde sendikaların da etkisi ile ilkyardım istasyonları kuruldu. 1928'de bu bölgelerin %85'inde ilk yardım istasyonları kurulmuştu ve bunların %40'ında hekim çalışıyordu. Bütün bu istasyonlar uzman hekim ve yardımcı sağlık personeli tarafından yönetiliyordu. Her 2000 işçi için bir hekim bulunurken kimya, kömür, maden ve petrol rafineri endüstrilerinde ise her 1000 işçi için bir hekim bulunuyordu. Bu istasyonlar işçi ailelerine ve o yöredeki halka da hizmet verirdi. Maden ocakları içinde ise 24 saat açık kalan sağlık birimleri kurulmuştu.
İşçi sağlığını koruma yasası
İşçi sağlığı hizmetleri hem toplumsal koşullar hem işçi sağlığı örgütlenmesi hem de hizmet içeriği itibarıyla kapitalist dünyadan tamamen farklı bir biçimde yapılanmıştır. Öncelikle 1918 yılında işçi sağlığını koruma yasası çıkarılmış ve bu yasa, tüm işçi ve emekçileri kapsaması ve diğer özellikleri nedeniyle dönemin tek örneğidir.
Yasaya göre, çalışma saatleri genel olarak sekiz saat olmakla birlikte, bazı iş kollarında yedi, diyabetli işçilerde ise altı saat idi. Ayrıca, aşırı çalışılmamasını, haftada beş gün çalışılmasını, işçilerin yılda bir-iki ay izin kullanmasını, yılda bir kez parasız tatil yapmasını, 18 yaş altındaki gençlerin tehlikeli işlerde, 16 yaş altındaki çocukların hiç çalıştırılmamasını, iş yerlerinde koruyucu giysinin giyilmesini, işçilere ilave süt dağıtılmasını ve tüm işçilerin periyodik olarak muayene edilmesini yasal olarak güvence altına almaktaydı.
1922 yılında işçilerin sağlık muayeneleri yapılmaya başlanmış, endüstriyel yaralanma ve zehirlenmeler kayıt altına alınmıştır. Hatta sık görülen meslek hastalıkları, iş kazaları ve işçi ve emekçinin sağlığını risk altında bırakan durum ve uygulamalar işyerlerinde ve gazetelerde resmi olarak yayımlanmıştır. Sosyalist inşa süresince kadın işçiler tehlikeli ve ağır işlerde, doğum öncesi-sonrası dönemde de gece çalıştırılmamış, iş seyahatlerine gönderilmemişti.
Enfeksiyon hastalıklarının azaltılması ya da yok edilmesi, salgınların, meslek hastalıkları ve iş kazalarının önlenmesi, sanitasyon koşullarının sağlanması, aşılama, doğru beslenmenin sağlanması, gebe, yetişkin izlemlerinin yapılması, ilgili sağlık verilerinin kayıt altına alınması başlıca işçi sağlığı hizmetleriydi. Hizmetin her aşamasında işçi katılımı sağlanırdı.
Kadın sağlık odaları, süt dağıtım merkezleri, kreşler, istirahat sanatoryumları
Anneler çalışsın ya da çalışmasın tarım sektöründe dahi altı aydan sonra bebeklerini kreşe bırakabilirdi. Annelerin çalışma düzeneğine göre bebek ya da çocuklar kreş ve anaokullarında 14 saate kadar kalabilirdi. Üretim birimi nerede bulunursa bulunsun ihtiyaca göre, her bir üretim biriminde mutlaka kreş ve anaokulu olur; eğitimli sağlık ve sosyal hizmet emekçileri burada istihdam edilirdi.
1940'lı yıllara kadar işçi ve emekçilerin sağlık hizmetleri ilk yardım istasyonlarında yürütülürken, bu yıllardan sonra sanayileşme ve kentleşmenin hızlanması, sanayide çalışan işçi sayısının artması ile birlikte, işçi sağlığı hizmetleri Fabrika Sağlık ve Sanitasyon Birimi örgütlenmesi içinde ele alınmıştır. Bu birim, kadın sağlık odaları, süt dağıtım merkezleri, sağlık personeli çalışma birimi ve hekim çalışma birimini içeren birinci basamak, fabrika hastanesinin yer aldığı ikinci basamak düzeyindeki sağlık kurumlarını içermekteydi.
Ayrıca, bünyesinde işçinin çocuğu için kreş, anaokulu, işçi ve ailesinin istirahat edebileceği istirahat evleri ve sanatoryumlar da yer almaktaydı. Genel olarak 4.000'den daha fazla işçinin çalıştığı yerlerde bulunurken, kömür, petrol vb. sektörlerde 2.000, maden gibi tehlikeli işyerlerinde ise 500 işçisi olan işyerlerinde de kurulmuştur. Bu birim, maden işkolunda 24 saat sağlık hizmeti sunmuştur. Tarım emekçileri ise, devlet ve kolektif çiftliklerdeki sağlık birimlerinden ve ebe merkezlerinden hizmet almıştır.
70 yıl boyunca hangi üretim birimi olursa olsun, her bir işçi koruyucu ve tedavi edici sağlık hizmeti alır, işe başlamadan önce mutlaka bir saat spor yapabilir, iş çıkışında isterse sanatoryumlarda dinlenir, istirahat eder, spor yapar ya da kitabını okuyabilir hatta orada kalabilirdi. En önemlisi de işçi ve emekçiler bu hizmetler için para ödemezdi.
Sovyetler Birliği’nde Ekim Devrimi ile başlayan ve sağlık hizmetlerinin tüm topluma eşit ve parasız bir biçimde sunulmasını amaçlayan sosyalist sağlık sistemi 70 yıl boyunca kimi dönemeçlerden geçti. Devrimin hemen sonrasında başlayan inşa süreci, 1922’ye kadar süren ve sadece sağlık değil tüm diğer toplumsal hizmetleri sekteye uğratan iç savaş, II. Dünya Savaşı ve son olarak 80’li yıllar bu dönemeçlerin en kritik olanlarıdır. Kabaca ifade etmek gerekirse sosyalist sağlık hizmetleri ve buna bağlı toplum sağlığı göstergeleri, iç savaş dönemi dışarıda bırakılırsa II. Dünya Savaşına kadar yükselen bir grafik çizmiş, savaş sonrası yaraların sarıldığı bir dönem boyunca durağanlaşmakla birlikte yükselmeye devam etmiş ve 80’li yıllarla birlikte inişe geçmiştir.
Bütün bir dönemin göstergelerine bir miktar örnek vermek gerekirse:
1913-1937 arasında ölüm hızı %40, çocuk ölüm hızı (ÇÖH) ise %50 oranında azalmıştır. Bebek ölüm hızı (BÖH) 1957 yılında binde 45'e, 1970 yılında da binde 26'ya, anne ölüm hızı (AÖH) ise 1954 yılında yüz binde 54'e kadar düşmüştür. Bu oranlar, hem devrim öncesi dönem hem de günümüz dünyasındaki sağlık göstergelerinden oldukça iyi düzeydedir. SSCB'deki bu olumlu sonucun nedeni, temel olarak sosyalist düzenin sömürüsüz dünyayı gerçekleştirme çabalarıdır. Bu çabanın sağlık hizmetlerindeki bir görünümü, ana-çocuk sağlığı kurumlarının ve sağlık emekçilerinin ihtiyaç duyulan sayı ve nitelikte olmasıdır. Nitekim Devrim öncesi Rusya'da kadın/çocuk dokuz danışmanlık birimi varken, 1969 yılında 20.700'e ulaşmıştır. 1917 yılında sadece 27 ana-çocuk sağlığı koruma enstitüsü mevcut iken, 1925 yılında 3.655'e yükselmiş, ebe sayısı 1969 yılında 203.000'e çıkmıştır. Bir başka görünümü, sağlığı geliştirici ve koruyucu sağlık hizmetlerinin öncelenmesidir.
Anne-çocuk izlemlerinin rutin olarak yürütülmesi, gebe izlemlerinin yüzde yüz olması, çocukların %91 'inin anne sütü alabiliyor olması, aşılamanın zorunlu bir hizmet olması vb. en somut olanlarıdır. Öyle ki 1928 yılında difteri aşısı olmayan çocuk sayısı ancak % 14 idi. Aynı yıl, Moskova' da kızamık aşısının yapılmasına bağlı olarak kızamıktan ölen bebek sayısı ise sadece %4.6 idi. Günümüzde çoğu kapitalist ülkenin hiç birisi bu derece yüksek bir bağışıklama oranına sahip değildir. Diğer bir görünümü de sağlık alanındaki ilerlemenin sadece sağlık hizmetleriyle değil, eğitim, yeterli ve dengeli beslenme olanaklarının yaratılmasıdır ve okul öncesi kurumlarının her yerde bulunması ilk akla gelen hizmetlerdir.
Bunların yanında 1928 yılından itibaren çocuklar, anneler ve işçiler için özel süt merkezleri kurularak parasız süt dağıtılmıştır. Üretim birimlerinde bulunan süt mutfakları sayısı 1959 yılında şehirde 605 iken, 1965'de 1399'a köylerde ise 32 iken 255'e yükselmiştir. 1913-1937 arasında kişi başı meyve-sebze tüketimi beş kat artmış, 1938 yılında günlük kişi başı protein tüketimi 100 grama (Almanya'da 35 gram) ulaşmıştır. 1950 yılında kişi başı besin tüketimi et için 26 kg, balık için yedi kg iken, 1968 yılında et 51 kg'a, balık da 15.9 kg'a yükselmiştir. Bu gelişmelere bağlı olarak sadece 1913- 1917 yılları arasında Sovyet çocuklarının göğüs genişliği 2 cm artmıştır. Bulaşıcı hastalıklarla da amansız bir biçimde mücadele edilmiştir.
En sık görülen hastalıklara yönelik olarak sayısız dispanser açılmıştır. Devrim öncesi Çarlık Rusya'sında sadece 43 verem dispanseri mevcutken, 1948 yılında 16.000 olmuştur. İlk olarak 1922 yılında Epidemiyoloji ve Hijyen dergisi, 1923 yılında Verem Sorunları Dergisi yayımlanarak bu alandaki bilimsel bilgiler paylaşılmaya başlanmıştır. Ayrıca, veremli çocuklar için orman içinde açık hava okulları (ilk kez 1918 yılında, Moskova'da) açılmıştır. Bu okullarda büyüklüğüne göre değişmekle birlikte, mutlaka bir hekim, iki hemşire çalışır, çocuklar burada hem eğitim alır hem de tedavilerine devam ederdi. 1924 yılında verem ölüm hızı ise 16.7'ye kadar düşmüştür. Dizanteri nedeniyle ölüm 1950'de 3.3 iken, 1960'da 1.8'e, pnömoniye bağlı ölümler 4.3'den, 1.8'e düşmüştür. Sovyet sağlık sisteminin sonucunu gösteren en önemli göstergelerden birisi de yaşam beklentisidir. 1913 yılında yaşam beklentisi 32 iken, yaklaşık 50 yıl sonra iki kat artmıştır. Sovyet toplumunda yaşam niteliğinin gelişmesine bağlı olarak, yaş grupları içinde yaşlı nüfus da artmıştır. Örneğin, 1939 yılında 70 yaş üzeri yaşlı nüfus %2.3 oranında iken, 1979'a gelindiğinde %5.8'e yükselmiştir. 1979 yılına ait yaşlılık oranı şu anki pek çok kapitalist ülkenin yaşlılık oranından daha yüksektir.
Sağlık istatistikleri 1960’lı yıllara dek Sovyetler Birliği’nin hastalık insidansı bakımından en parlak yıllarını yaşadığını göstermektedir. Örneğin 1964 yılında kaba ölüm hızı binde 6.9’la en düşük düzeydedir. Bu yıldan itibaren yavaş ama istikrarlı bir yükselme izlenmektedir. Sağlık hizmetlerinin tüm ülkeye sağlık emekçileri ve kurumlar düzeyinde uygun bir biçimde dağılmış olmasına ve dolayısıyla ulaşılabilir olmasına karşın göstergelerdeki bu durağanlaşma ve kötüleşmenin kaynağında tıptaki güncel bilimsel ve teknolojik gelişmelerin etkin şekilde uygulamaya geçirilememesi olduğu söylenebilir. Ülkenin her yanına dağılmış olan ve tüm yurttaşlarla temas edebilen polikliniklerdeki gereç ve teknolojiye dayalı tanı araçlarının (endoskopi, ultrason vb) tıbbi uygulamalarda verimsizliğe yol açacağı açıktır.
Çözülüşün yarattığı yıkım
80’lerle başlayan süreç dramatiktir. 1983 yılında ilk kez paralı özel poliklinik ve dispanser uygulaması başlamıştır. Bu tarihten sonra devlet yöneticileri tarafından genel ekonomik-politik gelişmeler ışığında sağlık sorunlarının yeni ekonomik politikalarla aşılacağını belirtilmiş ve Haziran 1987'de sağlık sektöründe de Perestroyka uygulamasına geçilmiştir. Aynı yıl ilk paralı hastane açılmıştır. 1989 yılından sonra ise, sağlık sisteminin merkeziyetçi yapısı yerine ademi merkeziyetçi sağlık örgütlenmesi, kamu finansmanı yerine özel sağlık sigortacılığı, geniş kapsamlı birinci basamak sağlık hizmetleri yerine aile hekimliği ve paralı sağlık uygulamaları başlamıştır. 1991 yılında, sağlık hizmetinin finansmanı ile ilgili yasa çıkartılmış, 1993 yılından itibaren zorunlu özel sağlık sigortası kurulmuştur. Reel sosyalizmin çözülüşüyle birlikte tüm eski Sovyet ülkelerinde kamu sağlık harcamaları azalmış, yurttaşların cepten sağlık harcamaları artmış ve toplumsal eşitsizliklerin de derinleşmesiyle birlikte sağlık hizmetlerine ulaşım güçleşmeye, yaşam süresi kısalmaya ve unutulan bulaşıcı hastalıklar hortlamaya başlamıştır. Onyıllara dayanan geçmişiyle salgın ve bulaşıcı hastalıkların önündeki en büyük engeli oluşturan koruyucu sağlık merkezlerinin kapatılması, gebe ve anne-bebek izlemlerinin durdurulması yıkım etkisi yaratmıştır. Özellikle tüberküloz, difteri gibi artık tarihte kaldığı düşünülen ve sağlık hizmetlerine ulaşma-ulaşamama dışında yoksullukla doğrudan bağlantılı hastalıklar eski Sovyet cumhuriyetlerinde sıradanlaşmaya başlamıştır.
Toplumcu sağlık uygulamalarının sosyalizmin kendi tarihselliği içerisindeki seyri, iniş ve çıkışları başka bir inceleme ve tartışmanın konusudur. Bir bütün olarak bakıldığında Devrim’den çözülüşe dek geçen süre içerisinde Sovyetler Birliği’ndeki sosyalist sağlık uygulamaları başarılıdır.
Uygulamadaki ve rakamlardaki başarısının ötesinde insanı önceleyen, planlı ve koruyucu sağlık hizmetlerini hayata geçirmenin bir hayal değil son derece gerçek ve mümkün olduğunu da göstermiştir. Tıpkı 1917’de Bolşeviklerin eşit ve özgür bir ülke kurmanın gerçek ve mümkün olduğunu göstermeleri gibi.
Gerçekçi olanı mümkün kılmak elimizdedir.
İLGİLİ HABERLER
Paris Komünü: 72 günlük özgürlük ve bir öncü devrim
Öyle ya da böyle Paris Komünü insanlık tarihine ışık tutan çok büyük bir iktidar deneyimiydi.
18-03-2018 01:10
Kemal Güllü
Tarihin önemli uğrakları üzerine, özellikle yıldönümlerinde çok fazla şey yazılır, söylenir. Ancak kimi olaylar vardır ki, bunlar yalnızca birer ‘anma’ ya da tarihsel bir değerlendirmeden daha fazlasını hak eder. Paris Komünü de böyledir, zira üzerine eğildiğimiz konu adlı adınca insanlık tarihinin ilk proleter yönetim deneyimidir. Komün'ün Paris özelinde lokal bir kapsamı olması bu gerçeği değiştirmiyor. Dolayısıyla Komün, herhangi bir ‘yıldönümü yazısı'ndan daha fazla değerlendirmeyi hak ediyor.
Parisli emekçileri bu eşsiz deneyime götüren nedenlerin başında kuşkusuz ağır çalışma koşulları, 3. Napolyon’un başlattığı Prusya savaşının bozgunla sonuçlanması, işgal sonrası baş gösteren yiyecek sıkıntısı ve zaten var olan genel hoşnutsuzluk hali başı çeker. 3. Napolyon’un Prusya’ya savaş açmasının tek nedeni kaybettiği otoritesini yeniden kazanmak değildi şüphesiz. Olası Alman ulusal birliğinin önüne geçmek ve Ren Nehri'nin batısındaki topraklarından ganimet elde etmek de bu iktidarının sonuna gelen İmparator Bonaparte'ın savaştan beklentileriydi. Ancak beklediği gibi olmadı. Savaşın seyri hızlıca Prusya lehine döndü ve Napolyon kılıcını 3. Wilhelm’e teslim etmek zorunda kaldı.
Fransa’nın Prusya’ya savaş açması ve çok ağır koşullarda bir ateşkesle sonuçlanacak bir yenilgi yaşaması, özellikle Paris’te kızgınlıkla karşılandı. Fransız Savunma Hükümeti’nin Dışişleri Bakanı Jules Favre’nin Bismarck’la imzaladığı ateşkesin koşulları Paris yoksullarını daha da öfkelendirmişti. Çünkü bu anlaşma, tam olarak Paris’in esareti anlamına geliyordu. Anlaşmaya göre 12 bin kişilik tümen dışında tüm Paris ordusu teslim olacaktı. Kalelere Prusya askerleri yerleşecek, 200 milyonluk bir savaş tazminatı ödenecek, ayrıca sekiz gün içinde yeni bir Ulusal Meclis seçilecekti. Marx, Paris Komünü’nü ve 3. Napolyon’un çöküşünü ustalıkla incelediği Fransa’da İç Savaş’ta, yeni seçilecek ulusal meclis için şu değerlendirmeyi yaptı: “Öte yandan bu anlaşma, onların şimdi Prusya’nın yardımıyla, cumhuriyete ve Paris’e karşı girişecekleri iç savaşı da başlatıyordu. Tuzak, teslim koşullarının ta içinde kurulmuş bulunuyordu. O sırada toprakların üçte birinden çoğu düşmanın elindeydi; başkentin illerle bağlantısı kesilmiş, bütün ilişkiler kopartılmıştı. Bu koşullar içinde Fransa’yı gerçekten temsil edebilecek kişiler seçmek, hazırlıklar için gerekli zaman verilmedikçe olanaksızdı. Teslim anlaşmasında bir Ulusal Meclis’in sekiz gün içinde seçilmesi, işte bu nedenle yer aldı.”
1870 yılında Paris nüfusu yaklaşık iki milyondu ve bunun dörtte birini işçiler oluşturuyordu. 1848 devrimlerden beri süregelen bir grevler dalgası vardı. Bu, Parisli işçilerin bir direniş geleneği olduğunu göstermesi açısından önemli.
8 Şubat 1871’de seçimler yapıldı ve yeni Ulusal Meclis kuruldu. Seçilen 750 milletvekilinin 400’ü krallık taraftarıydı ve teslim koşullarına derhal uyulmasını istiyorlardı. 17 Mart gecesi anlaşma gereğince Paris’in silahsızlandırılması ve Ulusal Muhafızların elindeki topların alınması için müdahale başladı. İşçiler bu müdahaleye çok sert tepki gösterdiler. 18 Mart 1871'de Paris'te yönetime el koyarak Ulusal Meclise karşı kendi aralarında bir komite kurdular ve adına ‘Ulusal Muhafız Merkez Komitesi’ dediler. Komite'nin ilk kararı Ulusal Meclis’in Almanlara teslim etmeyi kararlaştırdığı topların işçi mahallelerine taşınması oldu. Topları vermeyecek ve silahlanarak Paris’i koruyacaklardı. Üstelik onlara, yeni meclisin aldığı karar uyarınca Paris’i silahsızlandırmak için müdahale eden askerlerin bir kısmı da katıldı. Bu beklenmedik direniş karşısında hükümet, geri kalan askerlerle birlikte Versay’a kaçtı ve aynı gün yönetim tamamen ulusal muhafızların ve 28 Mart’ta ise işçilerin oluşturduğu Merkez Komitesi’nin eline geçti. Böylece 72 gün sürecek Komün de başlamış oldu.
Dönemin komünistlerinin ağırlık oluşturamadığı, daha çok Proudhoncuların ve Blankistlerin yer aldığı Merkez Komitesi’nin, yani Komün'ün temsilcilerinin ilk icraatı imparatorluk bürokrasisini tümüyle tasfiye etmek oldu. Yeni karar uyarınca tüm görevlendirmeler seçim yoluyla yapılacak ve seçmenler seçtikleri kişiyi her an görevden uzaklaştırabileceklerdi. Komün dağılmış olan ordunun yerine kendi ordusunu da kurmadı, bunun yerine silahlı güç, artık yalnız gönüllü halk milislerinin elinde bulunacaktı. Seçilecek yeni görevlilerin maaşları da işçi ücretleri ile eşitlendi ve birden fazla iş yapmaları yasaklandı. Tüm siyasi suçlular için af kararı çıkarıldı ve basın özgürlüğü ilan edildi, harp divanı kaldırıldı. Komün yönetiminin içinde hiç politikacı yoktu ve bir seçim kararı alıp tüm yetkilerini yeni seçilen komün meclisine devretti. Meclis 85 üyeliydi ve bunlardan 21’i burjuva, 30’dan fazlası işçi temsilcisiydi. Meclis her 20 bin kişiye bir temsilci şeklinde kurulmuştu. Geri kalanlar ise gazeteci, sanatçı, aydın ve doktorlardan oluşuyordu.
KOMÜN GÜNLERİ VE YENİLGİSİ
Paris Komünü 72 gün gibi kısa bir süre yaşamış olsa da, işçi sınıfının iktidar mücadelesi için büyük bir tarihsel deneyim bıraktı. Marx, Komün için ‘gelecek toplumun işaret fişeği’ tanımlamasını yapmış, Lenin ise, Ekim Devrimi’nin Paris Komünü’nün açtığı yoldan yürüdüğünü vurgulamıştır.
Komünün ‘doğrudan demokrasisi’ burjuva temsili demokrasiden tümüyle ayrılmıştır, çünkü bu bütün yurttaşların taleplerini ve ihtiyaçlarını karşılamasına olanak tanıyordu. Her kademedeki yöneticinin seçimle işbaşına gelmesi, gerektiğinde bir sonraki seçimi beklemeden görevden alınabilmeleri, kendilerini seçenlere karşı sorumlu olmaları gibi özellikleriyle Paris Komünü, daha önceki bütün demokrasi deneyimlerinden ayrılmış ve onları aşmıştır.
Komün öncelikle zorunlu askerliği kaldırdı ve silah kullanabilecek durumda olan herkesin ulusal muhafızların bir parçası olduğunu ilan etti. Eğitimi laikleştirdi ve çocuklara okul malzemeleri dağıttı. Savaşta ölen askerlerin eşleri ve çocuklarına aylık bağlandı. Ayrıca insanların vahşice katledildiği giyotin yasaklandı ve mevcut giyotinler yakıldı. Kiralar düşürüldü ve boş evlere evsizler yerleştirildi. Para karşılığı eşyaların bırakıldığı rehinci dükkânları kapatıldı ve eşyalar sahiplerine iade edildi. Zorunlu olmadıkça gece çalışmak yasaklandı.
Komünün aldığı en önemli kararlardan biri de Prusya ordularının saldırısı karşısında Paris’i terk ederek kaçan sahiplerinin kapattığı tüm fabrikaları ve iş yerlerini, üretime yeniden başlatmak üzere işçi kooperatiflerine devretmesidir.
Paris Komünü’nün yalnızca 72 gün yaşayabilmiş olması büyük ölçüde komünarların gereğinden fazla ‘iyi niyet’ göstermesinden kaynaklanır. Yönetimi ele geçirmelerinin hemen ardından karşı devrimcilerin kaçtığı ve herhangi bir gücü bulunmayan Versailles’a hiçbir saldırı yapılmaması buradaki karşı devrimcilerin güç biriktirmelerine ve sonunda taarruza geçmelerine neden oldu. Lenin de Komün Dersleri’nde bu konuya eğilmiş ve şöyle yazmış: ‘’Ne var ki; Paris Kömünü, mülksüzleştiricilerin mülksüzleştirilmesi işinin tamamlanmasında yarı yolda durdu ve düşmanlarına karşı gereğinden çok gönül yüceliği, gereğinden çok bağışlayıcılık gösterdi. Askeri hazırlıktaki yetersizlikler ve Fransa Ulusal Bankası’na el konulmaması bu hatanın tipik örnekleriydi...”
Komünarlar kenti 500 barikatın arkasına saklamıştı. Ancak bu barikatların ve gönüllü milislerin düzenli bir orduya karşı elbette pek şansı yoktu. Fransızlarla işbirliğine giden işgalci Alman şansölyesi Bismarck savaş sırasında esir ettiği 130 bin Fransız askerini komüne karşı savaşmak üzere salıverdi ve bu askerler Paris’e saldırmak üzere konuşlandırıldı. 20-28 Mayıs arası Paris barikatlarında göğüs göğüse şiddetli çarpışmalar yaşandı ancak öncesinde ciddi bir askeri hazırlığa girişmediklerinden ve ‘içeriye’ daha fazla odaklandıklarından karşı devrimcilerin saldırıları karşısında bu barikatlar bir bir düşmeye başladı. Rüzgar tersine dönüyordu. 28 Mayıs 1871 günü, komünün son savaşçıları Belleville yamaçları üzerinde yenildiler. Esir düşen binlerce komünar öldürülmeyi bekliyordu. Alelacele idam mangaları kuruldu ve komünarlar hızla kurşuna dizilmeye başlandı. Kıyım çok büyüktü, katledilenlerin sayısı on binlerle ifade ediliyordu. Çocuk ve kadınların büyük bir kısmı Versailles hapishanelerine ve binlerce kişi de Pasifik’teki adalara sürgüne gönderildi. Sonraki 5 yıl boyunca Paris sıkıyönetimle yönetildi.
MARX’IN KOMÜNE YAKLAŞIMI
Marx ‘Fransa’da İç Savaş’ta Komünü Versailles’a karşı derhal saldırı başlatmamasından ve iç savaş koşullarında yapılmaması gereken ‘fazla insancıl’ tutumundan dolayı eleştirir. Ayrıca Merkez Komite’yi, yani o zamanki Ulusal Muhafız Temsilcileri Konseyi’ni de seçilmiş Komüne yerini çok çabuk terk etmesinden dolayı suçlamaktadır. Haklıdır da, zira Versailles henüz gücünü toplamamışken düşürülebilseydi, şüphesiz komün daha uzun yaşayacak, belki başka boyutlara evrilebilecekti.
Ancak tüm hatalarına rağmen Komün elbette Marx için de sahiplenilmesi gereken çok önemli ve değerli bir kazanımdı. Marx Nisan 1871’de, yani Komün’ün hareketli günlerinde 1. Enternasyonale bir mektup yazar ve şöyle der, “Tarih bu büyüklükte bir örneğe sahip olmadı. Paris’teki mücadele ile birlikte işçi sınıfının kapitalist sınıfa karşı verdiği mücadele ve onun devleti artık yeni bir aşamaya girdi.” Engels’in de Komün için ‘proletarya diktatörlüğü’ tanımını yaptığı biliniyor. 1848 yılında birlikte yazdıkları Komünist Manifesto’nun 1872 tarihli baskısına da konuyla ilgili bir önsöz eklemeyi ihmal etmediler ve şu değerlendirmeyi yaptılar: “Komün ile birlikte kanıtlanmış olan en önemli gerçek, işçi sınıfının basit anlamıyla geçmişten hazır olarak aldığı devlet makinesini ele geçirmek ve kendi amaçları için kullanmakla yetinemeyeceğidir.”
Öyle ya da böyle Paris Komünü insanlık tarihine ışık tutan çok büyük bir iktidar deneyimiydi. Komün 147 yıl sonra bile dünyanın birçok yerinde bulunmayan ilerici ve devrimci adımları Avrupa’nın başkentinde atmış, sonunda yenilmiş olsa da her dönemin devrimcilerine büyük bir miras ve mücadele geleneği bıraktı.
‘’71 gün özgür yaşadım, artık ölüm umurumda değil’’
(Federeler Duvarının önünde kurşuna dizilen bir komünarın kurşunlar vücuduna saplanmadan hemen önce haykırdığı cümle…)
Bilimin parlak yıldızı: Stephen Hawking
Stephen Hawking’in mücadele ve bilimsel başarılarla dolu yaşamı, onu çağımızın en büyük dehası olarak anılmasıyla onurlandırdı.
15-03-2018 06:49
Haydar Şahin
Çağımızın en büyük dehası olarak anılan Stephen Hawking hayata gözlerini yumdu. Büyük fizikçi Galileo Gelilei’nin tam 300. ölüm yıl dönümü olan 8 Ocak 1942 tarihinde İngiltere’nin Oxford kentinde doğan Hawking, Albert Einstein’ın doğum günü olan 14 Mart tarihinde de hayata veda etti. Burada adlarını andığımız her üç fizikçi de kendi çağlarının en büyük dehaları olarak anılmakla birlikte her biri kendinden sonraki bilimi şekillendirecek büyük teorilerin kurucuları oldular.
Birçok bilim insanına göre, fahri olarak günümüzde yaşayan en büyük fizikçi unvanıyla onurlandırılan Hawking’in doğum ve ölüm gününün bu ilginç tarih uyumu aynı zamanda bu üç bilim insanının tekrar hafızalarda güçlü bir şekilde anılmasını sağladı.
Bu yazı kapsamında deha kavramının kullanımına dair bir noktaya değinerek devam edecek olursak; kuşkusuz beyin faaliyetinin yoğun olduğu kimi uğraşlarda beyin aktivitesinin güçlü olması çeşitli kolaylıklar sağlamakla birlikte doğru bir kıstas olmadığını baştan belirtelim. IQ gibi kimi kıstaslar deha nitelendirmesi için tek başına doğru bir ölçüt olamaz. Deha gibi bir nitelendirme yapacaksak üretilen fikrin dönüştürücü gücü en başta göz önüne alınarak yapılmalıdır. Bu çerçeve de bu yazdığımız isimlerin her birinin tartışmasız bir şekilde bilim dünyasında devrim yaratacak teorileri kurdukları düşünülecek olursa deha olarak adlandırılmasında bir sakınca kalmayacaktır.
Doğduğu şehir olan Oxford’da bulunan Oxford Üniversitesi Fizik Bölümü’nde üniversite temel eğitimini aldıktan sonra Cambridge Üniversitesi’nde doktora eğitimine devam etti. Burada eğitimine devam ederken, 21 yaşında tedavisi mümkün olmayan ALS olarak anılan motor nöron hastalığına yakalandığını öğrendi. Kuşkusuz hastalığı hayatını her açıdan oldukça kısıtlamasına rağmen yılmadan araştırmalarını sürdürdü. 1985 yılında, temel vücut fonksiyonlarının yanında sesini de kaybetmesinden sonra şu güne kadar tüm iletişimini kendisi için tasarlanan bilgisayarlı tekerlekli sandalye sayesinde sürdürebildi.
Geçtiğimiz yıllarda LIGO deneyinde elde edilen sonuçlar sayesinde artık varlıklarına dair kuşku duymadığımız kara deliklerin keşfi çok eskilere dayanıyor. 18. yüzyılda ışıma yapmayan yıldızların olabileceğine dair kimi düşünceler dile getirilmiş olsa da bilimsel olarak kara deliklerin varlığını ortaya koyan matematiksel çözümler için Einstein’a kadar beklemek gerekecekti. Einstein 1915 yılında Genel Görelilik Kuramı (GGK) kapsamında öngördüğü uzay zaman yapısının matematiksel modelini sunduğunda büyük bir etki yaratmıştı. Bu kuram temelde kütlenin uzay-zaman örüntüsünü büktüğü fikrine dayanıyordu. Bu fikre göre Dünya, Güneş ya da çok daha yüksek kütleye gök cisimleri uzay-zaman örüntüsünü bükmeliydi. Einstein’ın Genel Görelilik Kuramı’nı yayınlamasından hemen bir yıl sonra Schwarzschild isimli bir fizikçi yıldızlar gibi küresel cisimler için Einstein matematiğini kullanarak çeşitli çözümler yaptı. Bu çözümler kara delik gibi “gizemli” gök cisimlerinin varlığını işaret eden, o döneme göre ilginç sonuçlar ortaya koysa da gerçek anlamda ifade ettiği şeylerin anlaşılması için 1960’lı yıllara kadar beklemek gerekecekti.
Bu sürece kadar elbette birçok bilim insanının çeşitli şekillerde bu çözümlere katkısı oldu. Aynı yıllarda kuantum fiziğindeki yapılan yeni keşifler sayesinde yıldızların doğumları, yaşamları ve ölümlerine kadar çeşitli teoriler geliştirilebildi. Burada en önemli nokta ise bu tür çözümleri yapabilmek için yıldızlar gibi dev cisimlerin fiziğini açıklayan Genel Görelilik Kuramı ile atom dünyasının davranışlarını ortaya koyan kuantum fiziğinin kabullerini birlikte kullanmak gerektiğidir. Bu ise aslında bu iki farklı dünyalara hitap eden kuramların birleştirilmesi gerekliliğini hissettiren ve bütün bu süreçleri tek bir kuram çatısı altında açıklamalar bütünlüğünü sağlaması gerektiği anlamına geliyordu. Yani Hawking’e göre: 'Her şeyin teorisi!'
Hawking Cambridge Üniversitesi’nde kozmoloji üzerine çalışmalarını yürütürken doktora tezini evrenin genişlemesine dayanarak elde ettiği sonuçlar üzerine yazdı. O vakte kadar matematiksel olarak varlıkları çok muhtemel olan kara deliklerin, ışığın bile kaçamayacak kadar güçlü kütle çekimine sahip olmasından dolayı saptanamayacağına dair bir kanı vardı. Hawking tezinde ise bu probleme bir çözüm sağlıyor ve kara deliklerin, şu an Hawking Işıması olarak adlandırdığımız bir mekanizma ile tespit edilebileceğini ortaya koyuyordu. Bu aynı zamanda genişleyen bir evrende kara delikler gibi tekilliklerin kaçınılmaz olarak olması gerekliliğini zorunlu hale getiriyordu. Bu fikir, tersine eğer kara delik gibi tekilliklerin varlığı ortaya konulursa genişleyen bir evrende yaşadığımızın da başka bir kanıtını sunmuş oluyordu. Yine bu kuram çerçevesinde galaksilerin nasıl oluştuğuna dair yeni fikirler elde etmiş olduk. Daha genel olarak sonraki yıllarda, gerek tek başına gerek Roger Penrose, Steven Weinberg, Gary Gibbons, Kip Thorne gibi oldukça saygın fizikçilerle ortak yayınladığı onlarca bilimsel makale kozmolojiye yeni bir kavrayış getirdi.
Hawking’in 1966 yılında yayınlanan doktora tezini evrenin işleyişine dair gelişkin bir açıklamalar bütünlüğü sağladığından dolayı çok büyük bir ilgi yarattı ve devamında bilim dünyasında saygın bir yer edinmesiyle birlikte birçok ödül kazandı. Doktora tezinin kuantum fiziğinin ve GGK esaslarına dayanması onu sonraki yıllarda bu iki kuramı tek bir çatı altında birleştirmeye yönelik olan “Her Şeyin Teorisi” üzerine çalışmaya itecekti. Ancak ne yazık ki o günden beri üzerinde çalıştığı bu kuram hala oluşturulamadı.
Bu kuram üzerine elbette sadece Hawking değil şu an hala yüzlerce fizikçi durmaksızın çalışıyor. Belki yanlış bir arayıştayız, bunu şimdiden söylemek mümkün değil ancak eğer doğru yoldaysak günün birinde bu kuramı elde edeceğimize dair kuşku yok. O gün geldiğinde ise bu kuram bir isimle anılacaksa şüphesiz bu isim Stephen Hawking olacaktır.
Bunun tek gerekçesi Hawking’in yalnızca başarılı bir bilim insanı olmasından değil, aynı zamanda sahip olduğu bedensel engele rağmen neler başarabileceğinin somut bir örneğini göstermesinden dolayıdır. Elbette sahip olduğu olanaklar olmaksızın yol alması mümkün olmazdı ancak bu olanakları yaratan şeyin sahip olduğu düşünsel güç olduğu unutmamalı.
Ölüm günün aynı zamanda Einstein’ın doğum, Galileo’nun ise ölüm gününe denk geldiğini söylemiştik. Bu iki isim her ne kadar salt bilim insanı yönleri ile anılmak istense de her ikisinin de güçlü bir mücadeleci kimliği olduğu es geçilmemeli, tıpkı Hawking gibi. Einstein’ın "Sadece barışçı değil, militan bir barışçıyım. Barış için savaşmaya hazırım" sözünü, ya da Galileo’nun Engizisyon tarafından yakılma ihtimaline karşı gerçekleri hayatının sonuna kadar savunmuş olduğunu unutmadığımız gibi Hawking’in de ABD’nin Vietnam işgaline karşı durduğunu ya da 2013’te İsrail’in Filistin işgaline tepki olarak davetli olduğu konferansı boykot ettiğini unutmayacağız. Sadece unutmamak değil bilim insanı olmanın aynı zamanda yaşadığımız toplumsallıktan kopuk bir mecra olmadığını, tıpkı onlar gibi göstermeye çalışacağız.
Kuşkusuz bu isimler yaşadıkları dönemin koşullarından bağımsız değerlendirilemez. Bu açıdan Hawking’in belki teknoloji ya da basılı yayın olanaklarının daha gelişkin olmasından dolayı daha avantajlı olduğunu söyleyebiliriz. Hawking bilim dünyasına büyük katkılar yaptığı gibi, 15 kadar kitap yazarak, sayısız demeç vererek, onlarca belgeselde anlatıcı olarak bilimin halka taşınmasında da büyük bir görev üstlendi. Ona sık sık gazetelere verdiği çeşitli demeçlerle rastladığımız gibi “anlaşılmaz” gibi görünen konuları gayet açıklayıcı bir dille anlattığı kitaplarıyla da tanıdık.
Bütün bir hayatına baktığımızda, sıkı bir mücadeleci, zeki bir bilimci ve başarılı bir anlatıcı olduğunu rahatlıkla görebiliriz. Bütün bir hayatı, her birimizin birçok ders çıkaracağı, belki daha önemlisi örnek olacak şekilde yaşayarak 76 yaşında veda etti.
Bir 'çukur' olarak emekçi mahalleleri
Son dönemin popüler dizisini bir emekçi mahallesinin gözünden inceleyelim. Emekçi mahallelerin gerçekten 'İdris Baba'lara mı ihtiyacı var?
09-03-2018 20:15
İlyas Torlak
Konumuz son dönemde ciddi bir izleyici kitlesi tarafından takip edilen “Çukur” dizisi. Elbette popüler kültürün bir parçası deyip kesip atmak mümkün; biz öyle yapmayacağız. Dizinin bizlerin emekçi mahalleleri diye andığımız, dışarıdan “varoş”; sakinleri tarafından “semt” diye anılan mekânlarda yaşayan gençler tarafından bu denli ilgi görmesi birçok açıdan değerlendirmeyi hak ediyor. Burada dizinin gerçekten emekçi mahallelerindeki gerçekliği aktarıp aktarmadığını ve diziye yönelen yoğun ilginin bu mahallelerdeki gençliğin dünyasına dair verdiği ipuçlarını inceleyeceğiz. Elbette hedefimiz kimsenin dizi keyfine turp sıkmak değil.
NEREDEN ÇIKTI BU 'ÇUKUR'
Dizi piyasası görüldüğü kadarıyla her toplumsal ve sınıfsal kesime yönelik ürünler çıkarmaya çalışıyor. Örnek olsun; son dönemde “bordo bereliler”, “özel harekât” vs. unsurları konu edinen birçok dizi var. Bunların da kendi içerisinde “ tam boy milliyetçi-İslamcı ” konu –söylemlere sahip ve “hafif Kemalizan” içerikte olanlar gibi çeşitleri bulunuyor. Ülkedeki atmosferi de gözeten dizi yapımcıları böylelikle her tür izleyici kitlesinin beklentilerine hitap etmiş oluyor.
Yapımcıların “Çukur” dizisine yönelmesinin altında da internet üzerinden yayınlanan “01 Adana” dizisinin başarısı yatıyor. Dizinin her bölümü milyonlar tarafından izleniyor. Bunu gören dizi yapımcıları “suç ve cezanın” kol gezdiği mahallelerde yaşayan yoksul milyonların kendi yaşamlarına dair dizileri de izlemekten keyif alabildiklerini keşfetmiş olsa gerek. Köşklerde geçen gelin-kaynana, görümce-elti gerilimlerini konu edinen, emekçilerin hizmetçi, bahçıvan ve şoför olarak köşkün mutfağında dedikodu yapan karakterler olarak resmedildiği diziler yerine kendi mahallesine benzeyen bir yerde geçen dizileri tercih etmeye başlıyor yoksul mahalle sakinleri.
ANLATILAN BİZİM HİKAYEMİZ Mİ?
Ancak “Çukur’un” bizim hikâyemizi anlattığına şüpheyle yaklaşmalıyız. Dizinin merkezinde olan “Koçova” ailesi, “Çukur’un” hakimi. Mahallenin içinde geniş bir arazi üzerine kurulu bir tür köşkte oturuyor. Tıpkı diğer dizilerde geliniyle sorun yaşayan hanım ağalar gibi hizmetçilere sahip. Hizmetçilerin hanımına anne demesi kurulan ilişki biçimini değiştirmiyor. Aile silah ticareti, haraç vs. işlerde istihdam ettiği adamlarına ödeme yapmak dışında bir maddi güçlük yaşamıyor. Yani “Koçovalılar” bildiğiniz zengin, varlıklı bir aile. Yani bizim; emekçilerin dünyasından değil aslında, oradan çıkarak mayfa örgütlenmesinin üst basamaklarına tırmanmayı “başarmış” kişiler. Fakir-fukaraya kol kanat gerişleri bu gerçeği değiştirmiyor; aksine daha can sıkıcı hale getiriyor: Yoksul emekçileri başlarında bir “İdris Baba” olmadan ne yapacağını bilemez, büyük kentin debdebesinde ezilip gidecek birer zavallı gibi gösteriyor. Elbette gerçek bu değil: Biz uzak sayılamayacak bir geçmişte emekçi mahallerinin ayağa kalktığında bütün kenti sarsabildiğine şahitlik etmiş bir ülkeyiz. Başlarında “Babalar” olmadan kendi örgütlülükleri ve iradeleriyle yaptılar bunu.
Öte taraftan dizide çizilen “uyuşturucuyu mahallesine sokmayan mayfa” karakterinin gerçek hayatta karşılığı da bulunmuyor. Maalesef istinasız her emekçi mahallesine uyuşturucu şu veya bu düzeyde giriyor. Üstelik “mafya” tarafından ya da “mafyanın” korunmasında sokuluyor. Bu durum emekçi mahallerindeki gençliğin en büyük sorunu. Emekçi mahallerindeki uyuşturucu ile mücadele eden devrimcilerin önemli bölümü tutuklanıp, bu mahallerdeki sol kurumlar kapatıldığından beri daha büyük bir sorun haline geldiği görülüyor. Bu mahalleleri günlerce abluka altına alıp, terör estiren polisin amaçlarından birinin de bu olduğu anlaşılıyor. Neyse ki geçmişten günümüze sol bir kültürü olan mahallelerde gençliğin bu konudaki duyarlılığı sürüyor.
BİR MODEL OLARAK YAMAÇ VE VARTOLU
Biraz da dizinin ana karakterleri üzerinde duracağız. Biri sıra dışı; kültürlü, tarz sahibi diğeri alışılagelen tarzda şiveli, küfürbaz iki mafya tiplemesi. Bu zıt ikili ayrılan birçok yönüne rağmen kadınlara yönelik tutumları, “adamlarıyla” kurdukları ilişki biçimi, yersiz şiddet gösterileri başlıklarında birleşiyorlar.
Ancak bu tiplemelerin gençler açısından bir model oluşturmasına da değinmeden geçemeyeceğiz. Gerçekten bu kadar mı yoksunuz gençliğe model oluşturabilecek kişiler ortaya çıkarmada? Elbette değiliz. Bizim tarihimizde yer alan gençlik önderleri; bu “sanal” kahramanlarla ya da onların gerçek hayattaki karşılıklarıyla yan yana bile anılamaz. Arkalarında adamları –ki gerçek hayatta bu tipler genelde adamlarının önünde yer almayı değil arkalarında saklanmayı tercih eder.- son model arabalarla, her tür silah ve yeri geldiğinde devlet desteği ile kahramanlık yapan bu tipler, bir uluslararası sistemi ve onun devlet aygıtı, her tür zor gücünü sadece tarihsel haklılıklarına dayanarak karşısına alan devrimcilerle boy ölçüşemez. Ancak bu noktada içinde bulunduğu geleceksizlik, yoksulluk, uyuşturucu ve “suç” kıskacı içerisinde isyan eden gençlerin, “isyanını” anlamakta, onula buluşmakta biraz zorlandığımız açığa çıkıyor. Mevcut araç, yöntem ve söylemlerimizle yoksul mahallelerde; sokak aralarında filizlenen isyanın karşısına gerçek bir kavga seçeneğini yaygın biçimde koyamıyoruz.
İki elle ortasından tuttukları tesbihleri ile instagrama koydukları fotoğrafları, modifiye Doğanları, Pitbullları ile başına gelenlerin sebebini arayan, hayallerini çalan o kişiyi bulsa ağzını, burnunu kıracak olan bu gençlere; hayatlarını ellerinin arasından çekip alanın dizideki “Beyefendiler” , “Vartolular” değil, sermaye sınıfı olduğunu anlatmalıyız. Yoksulluğumuz ve yoksunluğumuz dünyadaki milyarlarca yoksul gibi emperyalist- kapitalist sistemden kaynaklanıyor.
Bu noktada yapılacak çalışmaların tarzı, yöntemi, dili vs. ayrı bir yazının konusu ya da hayatın içinde deneyimlenecek bir başlık olarak duruyor.
'MAHALLEYİ, AİLEYİ KORUMAK
Son olarak dizinin temel düsturlarından biri olan” Mahalleyi korumak” meselesine ilişkin bizim ne anladığımızı ortaya koyarak bitirelim.
Mahallenin nasıl korunacağının en iyi örnekleri “Gezi Direnişinde” verildi diye düşünüyoruz. Gazi Mahallesi’nde, Sarıgazi’de, Dikmen’de, Tuzluçayır’da … Ve belki de en çok Hatay Harbiye Mahallesinde, Abdocan’ın, Ahmet Atakan’ın mahallesinde.Tüm gençlere; özellikle kendilerini sol değerlerle tanımlayan gençlere bu mahallelerde yaşayan direnişleri hatırlamalarını öneririz.
Son söz Ahmet Atakan’ın olsun; halkıyla, mahallesiyle kurduğu ilişkiyi ne de güzel anlatıyor: "Halkın arkanda olduğu sürece, o dayanışmayı gördüğün sürece ne olursa olsun korkmuyorsun."
Not: “Peki şimdi bu diziyi izlemeyelim mi?” diye soran gençlere cevabımız:
İzleyin ama fazla şey yapmayın.
Emel Akal yazdı: İki kadın
Remziye ve Hülya…İki İKD’li. Yer: Anadolu’nun herhangi bir ili, her yer olabilir...
09-03-2018 11:24
Emel Akal
Ilık bir Eylül akşamı. 1980 yılı Eylül ayının son günleri, tadına doyulmaz akşamlardan biri. Yapraklar henüz yeşil, ılık bir rüzgâr yüzleri yalıyor, yazdan kalma bir akşam işte. Remziye ve Hülya kol kola girmişler, ellerinde naylon torbalar, koyu bir sohbete dalmış, ağır ağır yürüyorlardı. Remziye sarışına yakın açık kumral saçlı, mavi gözlü, balıketinde 38 yaşında, Hülya 28 yaşında koyu kumral uzun saçlı, ince, her ikisi de hoş kadınlar. Ev gezmesinden mi dönüyorlar? Kim bilir? Uzaktan bakan komşuyu çekiştirdiklerini düşünebilir. Halbuki onlar ne yemek tarifi yapıyorlar, ne kocalarını çekiştiriyorlar. Onların derdi başka…
- Ortada kaldık farkında mısın?
- Bence senin eve gidelim, benim ayaklarıma karasular indi dolaşmaktan.
Hülya sinirli:
- Dün Leyla’nın gözaltına alındığını, evi bilen tek kişinin de o olduğunu bile bile nasıl “senin eve gidelim” diyorsun, hayret!
- Leyla’nın evin yerini öğrenmesi amma da kötü oldu.
- Karşı komşu ahbabı imiş, ona gelirken karşılaşınca evi de öğrenmiş oldu.
Remziye derin derin içini çekti, bir süre konuşmadılar. Tam üç saattir bu gece nereye gidebileceklerini tartışarak yürüyorlardı. İkisinde de daha fazla dolaşacak hal kalmamıştı ama hala kalacak bir yer bulamamışlardı.
Remziye bir haftaya yakın zamandır kaldığı uzak akraba evindeki tüm imaları anlamazlıktan gelince, açık açık kovulmuştu. O gün Hülya’yla randevusu olduğu için vedalaşıp çıkarken aklında nasıl olsa Hülya ile birlikte kalacak bir yer bulabileceklerine olan inanç vardı. Ama saatlerdir tartışıyorlardı işte ve hala gidecek bir yer bulamamışlardı.
Remziye 12 Eylül sabahı evi terk etmiş ve önceden bir darbe durumunda gideceği ev olarak kararlaştırılan Hayriye teyzelere gitmişti. Bir kaç saat sonra evi basılmış, askerler Remziye’yi bulamayınca kocasını, Talat’ı alıp götürmüşlerdi. Remziye kaçak, Talat hapiste olunca çocuklar komşular tarafından köydeki anneannelerinin yanına gönderilmişti. Talat’ı nasıl olsa bırakırlardı ama Remziye’nin yakalanmaması gerekiyordu. Tutuklanırsa İKD Şube Başkanı olduğu için başına neler gelirdi kim bilir...
Bir süre sessizce yürüdüler. Remziye kocasının hastalığını düşündü. “Astım ilaçlarını yanına alabildi mi acaba” diye geçirdi içinden, “hoş aldıysa bile şimdiye kadar çoktan bitmiştir...”
Hülya Remziye’nin içinden geçenleri hissetmiş gibi: “Sana gelmeden önce kayınbiraderinle Talat’a ilaç gönderdim” dedi. Remziye gözlerinde biriken yaşları göstermemek için başını çevirirken Hülya’nın kolunu usulca sıktı.
Hava neredeyse kararacaktı, nereye gideceklerine hala karar verememişlerdi. 12 Eylül’den beri tanıdıkları herkes, ama herkes gözaltına alınmıştı.
- Neriman’lara gidebilirdik ama bugün kocasını almışlar.
- Onu da mı?
- Sana gelmeden önce Nurten’lere uğradım, kovmaktan beter etti beni.
- Ayşe’ler?
- Evi kapatıp köye gitmişler.
Sustular. “Sakıncalı” olmayan birini tanımıyorlardı ki. Akrabalara da gidemiyorlardı. Şu yirmi dört saati bir atlatsalar, bu geceyi bir geçirseler, yarın onlar için hazırlanan eve gidebilirlerdi. Ama bu geceyi tutuklanmadan geçirebilecekler miydi acaba?
Sakin sakin yürümeye devam ederlerken Remziye birden durdu, yüzünde bir gülümseme:
- Hayrola, ne oldu?
- Buldum.
- Ne buldun?
- Bu gece kalacak yer buldum. Nuriye’lere gidelim.
- Nuriye de kim?
- Sen tanımazsın, benim eski komşum. Kendisi de kocası da öyle etliye sütlüye karışmazlar. Ama Nuriye hem Kadınların Sesi’ni her ay düzenli alırdı, hem de derneğe bağış yapardı. Kocası Sağlık Koleji Müdürü, Nuriye de Sağlık Müdürlüğü’nde memur.
Adımlarını hızlandırdılar. Yürürken Remziye muzip muzip gülümsüyordu:
- Niye gülüyorsun.
- Bir türlü İKD’ye üye olmamıştı... Ne dediysem ikna edememiştim. İyi ki olmamış…
Günün son ışıkları kaybolmadan bir apartmanın kapısından içeri girdiler. Remziye zili çalarken Hülya saçına başına çeki düzen vermeye çalışıyordu.
***
Kapıyı açan Nuriye Hanım kısa bir şaşkınlıktan sonra onları içeri buyur etti. Hatırlar soruldu, son günlerin fırtınasından söz edildi. Nuriye Hanım sofrayı kurmaktaydı, iki tabak daha ilave etti. Misafirleri yemeğe buyur etti ve hep birlikte sofraya oturuldu. Evin Beyi Sağlık Koleji’nde solcularla birlikte okula yuvalanmış ülkücülerin de tutuklandığını, ülkenin bir iç savaşın kıyısından döndüğünü, ordunun tam zamanında duruma el koyduğunu anlatırken Remziye ve Hülya önlerine bakıyordu. Yemekte evin on iki yaşındaki büyük oğlu, o sabah apartmanın çöp tenekesinde bulup aldığı iki Nazım Hikmet kitabını getirip babasına gösterdi. Babası:
- Yani Nazım’ın kitaplarını bile korkup atmışlar. Yazık...Koy oğlum onları kütüphaneye, Nazım’dan zarar gelmez, deyince Remziye ve Hülya kısa bir an bakıştılar.
Yemek bitti, sofra toplandı, bulaşıklar yıkandı. Çaylar demlendi. Gece ilerliyordu. Hep birlikte televizyon seyrederken, Remziye torbasından ördüğü el işini çıkarmış, Nuriye Hanıma motif tarif ediyordu. Remziye ve Hülya’nın gitmeye niyeti olmadığı anlaşılınca Nuriye endişeyle:
- Ne oldu, bir şey mi var? diye sordu. Remziye en rahat haliyle.
- Bizim evi basarlar diye size geldik, dedi. Nuriye Hanımın gözlerinden bir korku bulutu geçti. Hülya:
- Bakın bizim buraya geldiğimizi hiç kimse bilmiyor. Bizi takip eden de olmadı. Sadece bu gece burada kalmak istiyoruz. Endişelenecek bir şey yok. Sadece bu gece, dedi.
Nuriye Hanım “O zaman yataklarınızı yapalım, yorgunsunuzdur” diyerek odadan çıktı. İki kadın bakışırken derin bir oh çektiler. Neyse bu geceyi geçirecek yer bulmuşlardı ya, yarına Allah kerimdi.
Remziye ve Hülya salona serilen yer yatağına yan yana uzandılar. İkisinin de canı konuşmak istemiyordu. Alışkanlıkla birbirlerine “iyi geceler” dilediler.
Hülya başını yastığa koyunca yorgun bedeninin, gerilmiş sinirlerinin gevşediğini hissetti. Ne kadar da yorgundu. Bu gece rahat bir uyku uyuyabilirdi belki. Ama düşünceler rahat bırakmıyordu ki...Remziye yavaşça arkasını döndü Hülya’ya. Kızlarını, canlarını düşündü. Kocasını düşündü. Nasıldı, niceydi? İşkence yapmadıklarını, sadece önlerine gelen herkesi toplayıp üst üste kapattıklarını biliyordu. Teslim olsa mıydı acaba? Bir ürperti geçti yüreğinden, ensesinden sırtına doğru bir soğuk ter boşandı. Teslim olma kararı kendisine kalsaydı belki teslim olurdu ama darbeye karşı verilmesi gereken mücadeleyi kim örgütleyecekti o zaman…Uyumaya zorladı kendini, hele bir yarın olsundu.
Hülya yarın kalacakları evi, hazırlandığı söylenen yeni kimlikleri, şehir dışına çıkarılan yoldaşları düşünürken huzursuz bir şekilde uykuya daldı. Remziye sağından soluna döndü. Dışardan gelen kamyon seslerini dinledi bir süre. Sokağa çıkma yasağı başladığına göre bunlar askeri araçlar, yani cemselerdi herhalde. Tüm kentte aramalar, tutuklamalar devam ediyordu.
***
Kapı kırılırcasına çalınıyordu. Hülya fırladı. Saate baktı, ikiye yirmi var. Kapı çalınmaya devam ediyordu. O kısacık zaman için Hülya’nın aklından geçen ilk düşünce “İşte yakalandık” oldu. Arkasından “Tüh, yanımızda pantolon da yok” diye düşündü. Hayret, Remziye uyanmamıştı. Onu sarsarak uyandırdı, gözlerini kırpıştıran Remziye’ye:
- Basıldık, sakin ol. Her şey konuştuğumuz gibi, dedi.
Nuriye Hanım geceliği ile salonun kapısından onlara kısa bir bakış attı sonra kapıya koşup açtı. Açmasıyla birlikte içeriye askerler dolmaya başladı. Hülya yattığı yerden saydı: Sekiz er, bir assubay, bir teğmen. Salonun ışıkları yandı. Remziye uzanıp torbasından bir yemeni alıp başına doladı, yorganı başına çekip tekrar yattı. Sanki gelenler onu hiç ilgilendirmiyordu. Hülya saçlarını düzeltip, patiska geceliğini çekiştirerek, içeriye giren erkeklerden utanan her kadın gibi üzerine bir yelek giydi ve koltuğun kenarına ilişip yere bakmaya başladı. Askerler henüz onlarla ilgilenmeye başlamamıştı. Niye ilgilensinler ki, yer yatağında yatan, masum kadınlar besbelli…
Nuriye Hanım: “Ne var, kimi arıyorsunuz?” diye sorarken pek telaşlı değildi sanki. Cevap gelmedi, ama erler yatak odasından ite kaka kocasını salona getirince birden kocasının üzerine atıldı, onun hiç bir şeyle ilgisi olmadığını, masum olduğunu haykırmaya başladı. Bir yandan kütüphaneden Atatürk’ün Nutuk’unu, Atatürk posterlerini çıkarıp gösteriyor, bir yandan hıçkırıklar içinde “Bizim hiç suçumuz yok, bizim suçumuz yok yok” diye haykırıyordu.
Ne Atatürk’ün Nutuk’u, ne de gözyaşları ve yalvarmalar para etti. Askerler postalları ile evde basılmadık nokta, dolaplarda aranmadık köşe bırakmadılar. Müdür Beyle birlikte, tuvalet camından bir iple apartman boşluğuna sallandırılmış baba yadigârı tabanca, çöpte bulunmuş Nazım Hikmet kitapları ile birlikte bir “Deniz Gezmiş Anlatıyor” kitabı tutanak tutularak alıp götürüldü. Salonda yatan utangaç görünüşlü iki kadına kimse dönüp bakmamıştı bile.
***
Remziye ağlamaktan katılacak gibi olan Nuriye Hanımı sakinleştirmeye çalışırken, Hülya çocukları teselli edip yatırdı. Sonra birlikte tarumar edilmiş evi toparlamaya başladılar. Boşaltılan gardrobu, alt üst edilen yüklüğü yerleştirdiler. Mutfakta birbirinin üzerine dökülen un, bulgur, mercimek, pirinç ve diğer bakliyatı ayırabildikleri kadar ayırıp tekrar kavanozlara doldurdular. Üç kadın becerikli elleriyle eve çeki düzen verdiklerinde güneş henüz doğmuştu.
Çayı demleyip, sofraya oturduklarında hepsi tarumar olmuştu. Nuriye Hanımın yüzünde öyle acılı bir ifade vardı ki Remziye ile Hülya kendi dertlerini unutmuşlardı. Hiç birinin ağzını bıçak açmıyordu. Neden sonra Nuriye Hanım:
- Kahvaltıdan sonra gitmeniz gerek, dedi. Remziye:
- Henüz çok erken, saat yedide çıkarız, gibi bir şeyler mırıldandı ağzının içinde, ama Nuriye Hanım kararlı bir sesle:
- Hayır, bu kez de sizin için gelebilirler. Lütfen, hemen gitmenizi istiyorum, deyince lokmalar boğazlarına dizildi, çaylarını içip sofradan kalktılar, alelacele giyindiler. Tam kapıdan çıkarken Hülya: “Her şey için teşekkür ederiz. Lütfen kendinizi üzmeyin. Eşinizin örgüt bağı olmadığına göre en kısa zamanda bırakılacaktır” dedi. Nuriye Hanım “İnşallah. Kusura bakmayın, elimden başka türlüsü gelmiyor” diyerek kapıyı alelacele örtü.
İşte yine sokaktaydılar.
***
Sabah ayazdı. Sokaklarda kimsecikler yoktu. Sokağa çıkma yasağı henüz kalkmıştı ama şehir daha uyanmamıştı. Ellerinde torbalar, başları omuzlarının içine çekilmiş iki kadın, ne yapacaklarını, ne edeceklerini bilmez halde yürümeye başladılar. Hülya:
- Gene ortada kaldık, ne halt edeceğiz?
- Hemen dikkati çekeceğiz. Bu saatte iki kadının sokakta ne işi var?
- Devriyeler hala dolaşıyor mu?
- Ne yapacağız, nereye gideceğiz? Bir pastaneye mi gitsek acaba?
- Bu saatte açık pastane olur mu?
Onlara topu topu beş-altı saat gerekiyordu. Sonrası selametti. Bir süre amaçsız yürüdüler. Çatlarcasına çalışıyordu zihinleri. Derken Remziye yine aniden durdu. Yine güzel yüzünde geniş bir gülümseme vardı: “Buldum” dedi Hülya’nın koluna girerken, “Yürü, harika bir fikrim var.” Hızlı hızlı yürümeye başladılar.
Yarım saat sonra Sosyal Sigortalar Kurumu’nun önündeki kalabalığın arasına karışmışlardı. Onlara gerekli olan saatleri, darbe olsa da olmasa da sabahın kör kandilinde doktor beklemek için hastanenin önünde kuyruk oluşturan bu hasta, yorgun işçi kalabalığı arasında, güvenlik içinde geçirebileceklerini bilerek birbirlerine daha fazla sokuldular.
8 Mart Dosyası | Kadının özgürleşme mücadelesi: Kübalı kadınlar
Kübalı kadınlar özgürlük ve eşitlik mücadelesinde bir tarih yazmışlardır. ABD ablukası altında 59 yıl süren mücadele sonucunda elde ettikleri göz kamaştırıcı başarıları, emekçi sınıfların örgütlenip yönettikleri bir ülkede neler kazanabileceklerinin kanıtıdır.
09-03-2018 08:52
Seher Ünver
Emperyalizmin ve gericiliğin bütün şiddetiyle halklara saldırdığı, bu saldırılardan en çok kadınların ve çocukların etkilendiği bir dünyada yaşıyoruz. Bu karanlık günlerde insanlığın onur mücadelesinin en önemli bileşeni kadınlardır.
Kübalı kadınlar özgürlük ve eşitlik mücadelesinde bir tarih yazmışlardır.
ABD ablukası altında 59 yıl süren mücadele sonucunda elde ettikleri göz kamaştırıcı başarıları, emekçi sınıfların örgütlenip yönettikleri bir ülkede neler kazanabileceklerinin kanıtıdır.
Pek çok konuda olduğu gibi bu kazanımlardan en önemlisi kadın hakları konusunda olmuştur.
Devrimden sonra ilk kez kadınlar kendi gelecekleri ile ilgili kararları kendileri vererek, kapitalizmde hiç görmedikleri bir gerçekliği yaşamışlardır.
Bugün herhangi bir Kübalı kadının karşısına geçip “Sizin ülkenizde hak talep eden kadınlara polis-devlet şiddeti var mı? Kadınlar, çocuklar tacize tecavüze ve şiddete uğruyor mu? Çocuk yaşta zorla evlendirilip anne oluyor mu? İş cinayetlerine kurban gidiyor mu? Güvencesiz koşullarda çalışıyor mu? Senin ülkende protestolar grevler olmuyor, yasak mı?” diye sorulduğunda alacağınız yanıt muhtemelen “Biz kaynaklarımızı insanın gelişimine mutluluğuna ayırmaktayız” olurdu.
İzmir’de yaptığımız bir etkinlikte, Küba Cumhuriyeti Büyükelçisi Ernesto Comez Abascal’ın eşi aynı zamanda Küba Büyükelçiliği Siyaset Müsteşarı Regla Dolores Fernandez’in “ Devrimde Küba Kadınının Rolü” başlıklı sunumunda beni en çok etkileyen sözleri, İspanyol sömürgeciliğine karşı verilen savaştan gerilla savaşı yıllarına kadar ve devrimden sonra sosyalist cumhuriyetin temeli atılırken, kadınların hep öne çıkması, eğitimden sağlığa kadar pek çok alanda aktif görev almasıdır.
Küba devrimi, kapitalist üretim ilişkilerinin tasfiyesi sürecinde kadın sorununu merkeze koyarak sömürü mekanizmasının en önemli dayanaklarından biri olan ‘ataerkil’ aile yapısını ortadan kaldırarak gönüllük ve eşitliğe dayanan yeni bir anlayışı inşa ediyor.
Regla bunun çok kolay olmadığını, erkeklerin değişmemekte direndiklerini “maço” olarak adlandırdığı erkek tipinin hemen yok olmadığını ve hala bunlardan az da olsa var olduğunu ifade ediyor.
Ayrıca kadınların çalışma hayatına katılımı konusundaki cinsiyet ayırımının ortadan kalkmış olduğunun da altını çiziyor.
Adadaki toplam iş gücünün % 60‘nın kadın olduğu, bu oranın kırsal kesimlerde daha yüksek oranlara ulaştığını ekliyor. Bu bizim ülkemizde hayalini bile kuramayacağımız sonuçlar…
Regla, Küba devrimi sonrası en zor dönemin 90-98 arası olduğu ve bu dönemin en çok Küba kadının özverisiyle atlatıldığını da vurguluyor.
Sovyetlerin dağıldığı, ABD ablukasını kırıp ülkeye temel ihtiyaçların alınmasının güçleştiği dönemde, maddi ve fiziki olarak “Kadınlarımız bir sihirbaz gibi oldular, mutfakta olmayan malzemeden ev halkını doyurdular yine de” diye devam ederek kadınların devrimi koruma ve ABD ablukasına karşı nasıl bir direnç gösterdiklerinin en güzel örneklerini veriyor.
Mayıs 2010 ve 2014 Ocağında Küba’ya 2. gidişimde, Küba Kadın Federasyonu (FMC) Uluslararası İlişkiler Sorumlusu Carolina Amodor Perez ile yaptığımız söyleşide ise kadınların kazanımlarına dair bilgilerimizi çoğalttık.
Colina kadın örgütlenmesinde geldikleri noktanın çok kolay olmadığı, kat edecekleri daha çok yollarının olduğunu, ailenin dönüştürülmesinin çok zaman aldığı, ev ortamında daha fazla demokratikleşmeye ihtiyaç olduğun, toplumsal yaşamın tüm bireylerin katılımıyla sağlanması gerektiğini belirtiyor.
En yetkin üst düzey görevler alsa da kadınların hala eve girince mutfağın bütün sorumluluğunu üstlenmeleri örneğini veriyor. Kübalı kadınların 21.yüzyıla kamusal ve özel alanlarda hak ve fırsat eşitliği konusunda kuşku götürmez kazanımlarını anlatırken ise gözlerinin parladığını görüyoruz.
Küba’da halk iktidarı ve FMC’nin çabalarıyla, Kübalı kadınların seçme seçilme, kendi yaşamları hakkında karar alma, ihtiyaçlarını giderme, çıkarlarını koruma, kendi kişisel gelişim ve zenginleşme süreçlerinin öncü öznesi olma yetenekleri artmıştır.
Küba, uluslararası normlar açısından bakarsak, ‘Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Uluslararası Sözleşmesi’ne ilişkin önergeyi ilk imzalayan ve onaylayan ikinci ülke.
Anayasal haklar açısından erkekler ve kadınların ekonomik, siyasi, kültürel sosyal ve aile yaşamında ki hakları eşittir. Cinsiyetçi ayrımcılık yasaklanmıştır.
Kadınların evde, işte, sağlıkta ve kamu hizmetlerinde hakları güvence altına alınmıştır. Çalışma hayatında kadınların işgücüne katılımı kadın özgürleşmesi için hayati bir önem taşımaktadır.
Öğretim elemanlarının %54 ü, doktorların %56’sını, hakim ve savcıların %71’ini, öğretmenlerin %72’sini, avukatların % 61’ini kadınlar oluşturuyor..
Küba’da iş yasaları eşit işe eşit ücret…Doğum iznini ücretli 18 hafta kullanabiliyorlar . Siyaset alanın da ise parlementonun %48.8’ini kadınlar teşkil etmektedir.
Küba Komünist Partisi’nin Merkez Komite üyelerinin %41.7’si ve Devrimi Savunma Komiteleri (CDR) adlı mahalle komite üyelerinin % 64.4’ü kadındır.
Aile yaşamında 1975 tarihli Aile Kanunu, evlilik, boşanma, evlat edinme, çocukların sorumluluğu konularında eşit hak ve yükümlülükler getirmiştir.
Aile içi şiddet en düşük düzeydedir ve ağırlaştırılmış suç kapsamına girer.
Küba’da kadınlar için ortalama yaşam süresi 79.8’dir.1965 ten buyana kadınlar kürtaj hakkı da dahil olmak üzere aile planlaması yapma hakkına sahiptir ve bu konuda eğitilmişlerdir.
Baskı ve yoksulluğa rağmen 59 yılda Kübalı kadınların sürdürmüş oldukları mücadele takdir edilmeli ve örnek alınmalıdır.
Ne mutlu ki şimdi Küba’da genç bir kadın, anneannesinin 500 yıllık ataerkil geleneğe karşı mücadele ederek kazandıkları haklara doğuştan sahip ve özgür bir geleceğe dair hayal kurabilmektedir.
Kübalı kadınların direngenliğini, yaşama ve kendilerine sahip çıkışını yalnızca öykünerek anmak yerine, ülkemizde ve dünyada kadınların eğitim haklarının ellerinden alınmadığı, bedenlerinin hem namus hem de sermaye sayılmadığı, şiddete ve tacize uğramadığı, emeklerinin sömürülmediği, eşit özgür ve adaletli bir dünya için mücadelenin yükseltildiği bir 8 Mart Emekçi Kadınlar Günü kararlılığıyla…
8 Martı mücadele günlerine çevirdiğimiz bugünlerde, çok yaşa sosyalist Küba ki bizim umutlarımız da yaşasın, yeşersin.
ÇEVİRİ | Rus Devrimi’ni başlatan kadın yürüyüşü
8 Mart 1917'de Petrograd'daki Dünya Kadınlar Günü eylemi, çarın devrilmesine öncülük etti.
08-03-2018 15:44
Çeviri: Sedanur Yartaşı
The Guardian'dan Orlando Figes'in yazısını Ceviriyoruz.org'tan Sedanur Yartaşı'nın çevirisiyle yayınlıyoruz.
Rus Devrimi’nin ilk günü (8 Mart, eski Rus takviminde 23 Şubat) sosyalist takvimde önem taşıyan Dünya Kadınlar Günü’ydü. 1917’de o gün öğle saatlerinde çoğunluğu kadınlardan oluşan on binlerce insan Rusya başkenti Petrograd’ın merkezinde bulunan Nevski Bulvarı’nda toplanmıştı ve pankartlar ortaya çıkmaya başladı.
Pankartlardaki sloganlar vatansever nitelik taşımakla beraber, değişim için güçlü taleplerde bulunuyordu: “Vatan savunucularının çocuklarını doyurun” diyordu biri; bir diğeriyse şöyle: “Özgürlüğü ve halkın huzurunu koruyanların, askerlerin ailelerinin yiyecek payını artırın.”
Gösteride bulunanlar çeşitlilik sergiliyordu. Vali A.P. Balk, göstericilerin “üst sınıflara mensup kadınlar, çok daha fazla sayıda köylü kadın, kız öğrenciler ve önceki gösterilere kıyasla, pek az işçi”den oluştuğunu ifade etti. Devrim erkek işçiler tarafından değil, kadınlar tarafından başlatılmıştı.
Öğleden sonra, şehrin Vyborg yakasındaki kadın tekstil işçilerinin ekmek kıtlığını protesto etmek için greve çıkması ile durum değişmeye başladı. Onlara katılan erkeklerle birlikte, “ekmek!” ve “kahrolsun çar!” sloganlarının yükseldiği Nevski Bulvarı’nı doldurdular. Öğleden sonrayı takip eden saatlerde 100000 işçi greve çıkmıştı; işçiler Vyborg yakasını şehir merkezine bağlayan Liteiny Köprüsü’nden geçmeye çalışırken polisle arbedeler yaşanıyordu. İşçilerin çoğunluğu polis tarafından dağıtılmıştı, fakat birkaç bini (-5 C°de yapması riskli olan bir şeye kalkışarak) donmuş haldeki Neva Nehri’ni geçmiş ve bazıları, çatışmaların doğurduğu öfkeyle, Nevski’ye giden yol üzerindeki dükkanları yağmalamaya başlamıştı.
Balk’ın Kazakları Nevski’deki kalabalığı dağıtmakta zorlandı. Göstericilerin üzerine gidiyor, ancak aniden durup geri çekiliyorlardı. Daha sonra anlaşıldığı üzere bunların çoğu, kalabalıklarla başa çıkma konusunda deneyimsiz olan genç yedeklerdi. Yedek güçlere, dikkatsizlik sonucu, Kazakların sivil kalabalıkları dağıtmak için kullandıkları kamçılar verilmemişti. Bu zaaf sonraki günlerde daha fazla sayıda işçiyi dışarı çıkmaya teşvik etti.
24 Şubat’ta 150000 kadar işçi sokaklara dökülmüştü. Sanayi bölgelerinden yürüyüşe başlayarak, köprüleri geçtiler ve Nevski’yi işgal ettiler; dükkanları yağmalıyor, tramvay vagonlarını ve at arabalarını deviriyorlardı. Köprülerde polis ve Kazaklarla çatışmaya giriliyordu. İkindi saatlerinde Nevski Bulvarı’ndaki topluluk öğrenciler, esnaflar, ofis çalışanları ve izleyicilerle birlikte genişlemişti. Balk, bunu “sıradan insanlardan oluşan bir kitle” olarak tanımladı.
Tarihçiler uzun süre bu gösterilerin kendiliğinden mi yoksa devrimcilerin düzenlemesiyle mi gerçekleştiğini tartıştı. Şahsi görüşüm ise şu yönde: Gösteriler organize olmaktan ziyade kendiliğinden gelişmişti, ancak kitleler talimatları bağıran isimsiz üyeler aracılığıyla olmak üzere kendi içlerinde bir organizasyona sahipti. Diğer yandan Petrograd’ın -köprüler, Nevski, Znamenskaya Meydanı, Taurida Sarayı ya da Duma makamı ile tanımlanmış- siyasi topografyası da kitlelerin hareketlerini belirlemişti.
24 Şubat günü öğlen gerçekleşen geniş çapta bir toplanma ile Znamenskaya Meydanı ilgi odağı haline geldi. Devrim konuşmacıları, III. Aleksandr’ın devasa boyuttaki atlı heykelini -sarsılmaz otokrasinin sembolü, popüler adıyla “Hipopotam”ı- zapt ettiler ve konuşmaları oradan yaparak, monarşinin çöküşü için çağrıda bulundular. Bu muazzam kalabalığın içinde çok az kişi onları duyabiliyordu ama önemli değildi; insanlar ne duymak istediklerini biliyorlardı ve ifade özgürlüğünün -polisin gözü önünde- eyleme döküldüğünü salt görmek, bir “devrimin” gerçekleşmekte olduğunu doğrulamak için yeterliydi. O akşamın ilerleyen vakitlerinde, kitleler nihayet dağıtıldıktan sonra polis, heykelin tabanına kazınmış “Hipopotam” kelimesini buldu.