Timsahlar akrabaları gaviallar, alligatorlar ve kaymanlar iri kertenkelelere benzemekle beraber onlardan birçok bakımlardan tamamen ayrıdırlar. Günümüzdeki sürüngenlerin en üstünleri onlardır. Aynı zamanda geçmiş çağların dev sürüngenlerinin en yakın akrabalarıdır. En dikkate değer anatomik özelliklerinden bazıları, dört bölmeli bir kalp, diş etlerindeki yuvaların içine oturmuş dişler, ağzı burun boşluklarından ayıran bir damak, sünger yapılı akciğerler ve sairedir. Sırt bölgeleri, kaplumbağalardan farklı olarak, birbirleriyle ve alttaki iskeletle birleşmiş olmayan kemik levhalarıyla kaplıdır. Bu zırh böylece onları hareketlerinde serbest bırakmaktadır. Karınları ve yanları pullarla örtülüdür. Yalnız birkaç türün boğazının altında kemik bir kalkan vardır.
Timsahgiller esas olarak su hayvanı oldukları için, vücutlarının bir-çok kısımları bu hayat tarzına uymuştur. Örnek olarak, parmakları az veya çok perdelidir. Bir timsahın kafasına bakılacak olursa, gözlerinin, burun deliklerinin ve kulaklarının tepede olduğu göze çarpar, bu tertip ise, hayvanın, vücudunun en büyük kısmı suya batmış olduğu zaman da görmesine, koku almasına ve işitmesine imkan verir. Timsah tamamen daldığı zaman, gözleri oynak bir zar vasıtasıyla emniyete alınmıştır, burun delikleri ile kulak delikleri ise birer kapakla örtülür.
Timsahlar avcı olmak için yaratılmışlardır. Geniş ve güçlü çeneleri kudretli dişleriyle silahlanmıştır. Tepesinde dik bir pul dizisinden meydana gelmiş bir çıkıntısı bulunan kuyrukları ise tehlikeli bir saldırı ve savunma silâ’hıdır.
Timsahın başka vücut özellikleri olarak, ağzın tabanına yapışık olan gayet kalın dilini, boğazının altındaki misk bezlerini ve eşsiz çiftleşme organını sayabiliriz.
Bütün timsahlar yumurta yumurtlarlar. Otuz kadar olan yumurtalar, oval biçimli ve kalker kabukludur. Şekil ve boyut bakımından kaz yumurtalarıyla kıyaslanabilir. Dişi onları suyun kıyısında yerdeki bir girintinin içine veya ot ile çamurdan yaptığı bir yuvaya (Mississippi) alligatorları’nda böyledir) yumurtlar ve güneşin ısısına terk eder. Zamanı gelince, yavru timsah, kabuğu, burnunun ucunda bulunan ve doğumundan az zaman sonra düşen özel bir dişle deler.
Timsahlar çoğunlukla sıcak ülkelerin nehirleriyle göllerinde yaşar ve balıklar, su kuşları ve su içmeye geldikleri zaman kaptıkları memelilerle karınlarını doyururlar. Çoğu insanoğlu için de tehlikelidir. Bu sebep bir yana, yenilebilir etleri ve çanta, bavul ve iskarpin yapımına yarayan derileri için de çok avlanırlar.
Timsahlar, burunlarının uzun ve ince (Gavialidae) veya aksine kısa, üçgen biçimli ve kalın (Crocodilidae) oluşuna göre, iki aileye bölünürler.
GAVİAL’LAR: Gavial veya öbür adıyla gagalı timsah ailesinin başlıca temsilcisi Ganj gavialı’dır (Gavialis gangeticus). Hindistan ile Birmanya’nın bütün akarsularında bulunan bu türün burnu sopa gibi uzamıştır. Fakat erkeklerinde 10 metre olabilen uzunluğuna rağmen gavial tehlikeli değildir. Hindular nehirlerde onun yakınında yıkanmaktan çekinmezler. Gavial’ın balıca yiyeceği balıklardır. Su kuşlarını ve nehirlere su içmeye, ya da yıkanmaya gelen köpekleri de avlar.
Bir de yalancı gavial (Tomistoma schlegeli) vardır. Uzunluğu 4.5 metreyi geçmeyen bu tür, daha doğuda, Çin Hindinde ve çevresindeki adalarda yaşar.
ASIL TİMSAHLAR: Asil timsahların alt çenelerinin iki yanındaki dördüncü dişlerin ötekilerden iri olup ağız kapalı olduğu zaman üst çenenin yanlarındaki çentiklerin içine girmesi ve meydanda kalmasıyla tanınırlar. Bu tertip asıl timsahlara sırıtır gibi bir yüz ifadesi verir.
Başlıca tür bugün daha Orta ile Güney Afrika’da ve Madagaskar’da bulunan Nil timsahı’dır. Bunun rengi sırtında küçük siyah beneklerle süslü koyu bir tunç yeşilidir. Vücudunun alt yüzeyi kirli bir sarıdır. Nil timsahlarına eskiden Mısır’da mabet gözüyle bakılırdı. Eski Mısır mezarlarından bol sayıda timsah mumyası çıkmıştır. Eski Mısırlılar hatta bir şehre timsahın adını vermişler ve «Crocodilopolis« demişlerdir.
Yağmur kuşlarından timsah bekçisi adlı bir türün timsahla sıkı bir arkadaşlık kurduğu söylenir. Arkadaşına tehlikeleri haber verdikten başka, onu, zırhına yapışmış sülüklerden kurtarmakta, hatta dişlerinin arasını temizlemektedir. Fakat timsahın müthiş düşmanları da vardır. Bunlardan biri yumurtalarıyla beslenen firavun faresi’dir. insanoğlu da eti ve derisi için timsahı çok aylar. Nil timsahı’nın aşağı Mısır’daki yurdundan kaybolmasının bir sebebi de budur. Sahra bölgesindeki kuraklaşma da dev sürüngenin, tek tük köşeler dışında Kuzey Afrika’dan yok olmasına yol açmıştır. Bugün Nil timsahı’nın asıl yurdu Madagaskar’dır ve birçok kâşifler tarafından orada tetkik edilmektedir.
Nil timsahları’nın bir özelliği de, eti taze olarak yemeyip onu nehir kıyısındaki inlerinde çürümeye terk etmeleridir. Esaret hayatındaki timsahlara bu sebepten bayat veya idrarla ıslatılmış et vermek gerekmektedir. Timsahlar sindirimlerine yardım olmak üzere, midelerindeki besinleri öğütmeye yarayan çakıllar da yutarlar.
Nil timsahı, yumurtalarını, ağustos ile eylül sonu arasında yumurtlar. 20 – 30 yumurta uzunlamasına 5 9 santim boyundadır. Dişi kıyıda bir oyuk kazmakta ve yumurtalarını, kum tabakalarıyla ayrılmış katlar halinde buraya yumurtlamaktadır.
Hint timsahı, Asya’da Nil timsahı’nın yerini alır. Bunun da yurdu Hindistan ile Seylân’ın bataklıkları ve durgun gölcükleridir. Bulunduğu bölgeler kutsal sayılmakta olup tapınaklarla bezenmiştir. Rahiplerle fakirler de onların muhafazası ve bakımı ile görevlidir.
Asya’nın güneyindeki deniz kıyılarında bir de deniz timsahı vardır. 10 metre uzunluğundaki bu çok büyük tür, çok kere tuzlu suya girip epey açılmaktadır. İnsanoğlu için tehlikeli timsahlardandır.
Bir de Amerika timsahı olduğunu biliyor muydunuz? Denize giren bu 4 – 5 metre uzunluğundaki türün Orta ve Güney Amerika’nın aynı bölgelerinde rastlanan «kayman» la karıştırılmaması lâmmdır.
Batı Afrika’daki geniş alınlı siyah timsah asıl timsahlarla kayınan’lar ve alligatorlar arasındaki halkayı meydana getirmektedir. Uzunluğu 2 metreyi geçmez.
KAYMAN’LAR ve ALLİGATOR’LAR: Timsahların bu grubu asıl timsahlardan burnunun geniş ve kısa oluşu ve alt çenenin iki yanındaki dördüncü dişlerin üst çenedeki yuvalara girip ağız kapalıyken gözükmesi bakımlarından asıl timsahlardan ayrılır.
Kayman’ların karın bölgesindeki pullar kemikleşmiştir, Orta ile Güney Amerika’da birçok türleri vardır. En irisi «Caiman niger» 6 metre uzunluğundadır.
Alligator çeşitlerinde karındaki pullar kemikleşmemiştir. Bunların bir türü Birleşik Amerika’nın güney doğusunda, öbürü ise Çin’de yaşar. Amerika türüne, büyük Amerikan nehri ile kollarında 35 derece kuzey enlemine kadar çıktığı için Mississippi alligatorın, (Alligator mississippiensis) denilir.