

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlýðýndan:
BORU HATLARI ÝLE PETROL TAÞIMA A.Þ. GENEL MÜDÜRLÜÐÜ (BOTAÞ)
HAM PETROL VE DOÐAL GAZ BORU HATTI TESÝSLERÝNÝN YAPIMI VE
ÝÞLETÝLMESÝNE DAÝR TEKNÝK EMNÝYET VE ÇEVRE YÖNETMELÝÐÝ
BÝRÝNCÝ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanýmlar ve Kýsaltmalar
Amaç
MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliðin amacý, 18/4/2001 tarihli ve
4646 sayýlý Doðal Gaz Piyasasý Kanunu ve
4/12/2003 tarihli ve 5015 sayýlý Petrol Piyasasý Kanununa tabi faaliyetler kapsamýna giren BOTAÞ’a ait ham petrol ve doðal gaz boru hattý tesislerinin ulusal ve/veya uluslararasý standartlara uygun olarak tasarýmý, inþasý ve güvenli iþletilmesine iliþkin usul ve esaslarý belirlemektir.
Kapsam
MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik, Doðal Gaz Piyasasý Kanunu ve Petrol Piyasasý Kanununa tabi faaliyetler kapsamýna giren; BOTAÞ’a ait ham petrol ve doðal gazýn (LNG dahil) iletimi ve depolanmasýna ait tesislerin tasarýmý, inþasý ve güvenli iþletilmesine dair gerekli çevre ve teknik güvenlik kurallarý ile boru hatlarý güzergâhý boyunca oluþan imar planlama çalýþmalarý, yapýlaþma, tesis kurma, ruhsatlandýrma gibi durumlar için dikkate alýnmasý gereken emniyet veya yaklaþým mesafelerini
kapsar.
Dayanak
MADDE 3 – (1) Bu Yönetmelik, 19/2/1985 tarihli ve 3154 sayýlý Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlýðýnýn Teþkilat ve Görevleri Hakkýnda Kanunun 28 inci maddesine dayanýlarak hazýrlanmýþtýr.
Tanýmlar ve kýsaltmalar
MADDE 4 – (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) Bakanlýk: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlýðýný,
b) BOTAÞ: Boru Hatlarý ile Petrol Taþýma A.Þ. Genel Müdürlüðünü,
c) Çevre: Canlýlarýn hayatlarý boyunca iliþkilerini sürdürdükleri ve karþýlýklý olarak etkileþim içinde bulunduklarý biyolojik, fiziksel, sosyal, ekonomik ve kültürel ortamý,
ç) ÇED raporu: Çevresel etki deðerlendirme raporunu,
d) Depolama: Günlük ve mevsimlik deðiþiklikleri karþýlamak ve doðal gaz temininin
azalmasý veya durmasý ile meydana gelen
doðal gaz açýðýný gidermek amacýyla doðal gazýn, sývýlaþtýrýlmýþ doðal gaz (LNG) veya gaz olarak depolanmasýný veya ham petrolün tanklarda
depolanmasýný,
e) Depolama
tesisi: Üretimde yararlanýlan tesisler hariç olmak üzere, bir tüzel kiþinin mülkiyet veya iþletmesinde bulunan
ve doðal gazý, LNG veya gaz
olarak depolamaya mahsus tesisi veya ham petrolün tanklarda depolanmasýna dair tesisi,
f) Doðal gaz: Yerden çýkarýlan gaz halindeki doðal hidrokarbonlar
ile bu gazlarýn piyasaya sunulmak üzere çeþitli yöntemlerle sývýlaþtýrýlmýþ, basýnçlandýrýlmýþ veya fiziksel iþlemlere tabi
tutulmuþ, sývýlaþtýrýlmýþ petrol gazý - LPG hariç diðer hallerini,
g) Dýþ sýnýr: Bu Yönetmelikte
bahsedilen bölge veya tesislerin etrafýnda bulunan çevre duvarý, tel örgü veya benzeri engelle belirlenen sýnýrý, herhangi bir engelin bulunmadýðý durumlarda ise; kamulaþtýrma yapýlmýþ yerlerde kamulaþtýrma sýnýrýný, kamulaþtýrma yapýlmamýþ yerlerde kadastro parsel sýnýrýný, kadastro yapýlmamýþ yerlerde ise, yapýlarýn en dýþ noktalarýnýn birleþtirilmesi ile elde
edilecek sýnýrý,
ð) Emniyet þeridi: Boru hattý güzergâhý boyunca tanýmlanan emniyet
mesafesini içeren alaný,
h) Emniyet
mesafesi: Yer altý veya yer üstü boru hatlarý tesisleri için BOTAÞ adýna kamulaþtýrýlmýþ ve irtifak hakký olarak tescil
edilmiþ güzergâh sýnýrýna, üçüncü þahýslarýn planlayýp yapmak istediði kalýcý tesislerin asgari uzaklýk mesafesini,
ý) EPDK: Enerji Piyasasý Düzenleme Kurumunu,
i) Güzergâh (mecra) þeridi: Petrol ve
doðal gaz taþýmacýlýðýnda kullanýlan çeþitli çaplardaki çelik malzemeden yapýlan borularýn, yer altý veya yer üstünden geçtiði ve BOTAÞ adýna kamulaþtýrýlmýþ, ilgili kurumdan izin alýnmýþ veya tescil edilmiþ kesintisiz arazi
koridorunu,
j) Ham petrol:
Yerden çýkarýlan veya çýkarýlabilen sývý haldeki doðal hidrokarbonlarý,
k) Ýletim: Üretime mahsus toplama hatlarý ve daðýtým þebekeleri haricindeki gaz boru hattý þebekesi veya sývýlaþtýrýlmýþ doðal gaz (LNG) taþýma vasýtalarýyla gerçekleþtirilen doðal gaz naklini ve ham petrolün çelik boru hatlarý ile taþýnmasýný,
l) Ýletim hattý: BOTAÞ’ýn mülkiyet ve iþletimindeki doðal gaz ve petrol
boru hattýný,
m) Ýrtifak hakký: Kamulaþtýrýlmasýna karar verilen güzergâh alanýndan yararlanma veya bu alaný kullanma yetkisini,
n) Geçici irtifak þeridi: Sadece boru hattý ve tesislerinin inþaatý süresince sýnýrlý olarak kullanýlacak ve iþ bitiminde eski haline getirilmek üzere malikinin
tasarrufuna býrakýlmasý gerekecek olan ve malikinden geçici olarak kiralanan arazi þeridini,
o) Kamulaþtýrma: Devlet ve kamu tüzel kiþileri tarafýndan kamu yararý için gerekli olan özel kiþilere ait taþýnmazlarýn ve kaynaklarýn, kanunla gösterilen esas ve usullere göre yetkili organlarca
verilen karar uyarýnca ve parasý ödenmek suretiyle mülkiyetinin alýnmasý veya mal üzerinde irtifak kurulmasý iþlemini,
ö) Kamulaþtýrma þeridi: Boru hattý güzergâhýnda, boru hattýnýn inþasý ve iþletmesinin saðlanmasý amacýyla kamulaþtýrýlan alaný,
p) Kalite
uygunluk belgesi (TSEK markasý kullanma hakký): Ýlgili Türk standardý yayýmlanmamýþ konularda
imalata yeterlilik belgesi almaya hak kazanmýþ firmalarýn söz konusu ürünlerinin ilgili uluslararasý standartlarý, benzeri Türk standartlarý, diðer ülkelerin milli standartlarý ve teknik literatür
esas alýnarak Türk Standartlarý Enstitüsü tarafýndan kabul edilen
kalite faktör ve deðerlerine uygunluðunu belirten ve akdedilen sözleþme ile TSEK markasý kullanma hakký verilen firma adýna düzenlenen ve üzerinde TSEK
markasý kullanýlacak ürünlerin ticari markasý, cinsi, sýnýfý, tipi ve türünü belirten geçerlilik süresi bir yýl olan belgeyi,
r) Kamu yararý kararý: 4/11/1983 tarihli ve
2942 sayýlý Kamulaþtýrma Kanununun 5 inci maddesinde sayýlan kamu idareleri
ve kamu tüzel kiþilerince verilen
bir taþýnmazýn kamulaþtýrýlmasý gerekliliðini tespit eden
kararý,
s) Lisans: Tüzel kiþilere doðal gaz ve ham
petrol piyasa faaliyetinde bulunabilmeleri için Kanun uyarýnca EPDK tarafýndan her bir piyasa faaliyeti için verilen izin belgesini,
þ) Mahallin en büyük mülki idare amiri: Ýllerde valiyi, büyükþehir belediyesi hudutlarý içinde kalanlar dâhil ilçelerde kaymakamý,
t) Mücavir alan: Ýmar mevzuatý bakýmýndan belediyelerin kontrol ve mesuliyeti altýna verilmiþ olan alanlarý,
u) Mülkiyet hakký: Kamulaþtýrýlmasýna karar verilen güzergâh alaný üzerinde kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma
yetkisini,
ü) Özel güvenlik bölgeleri: 18/12/1981 tarihli ve 2565 sayýlý Askeri Yasak Bölgeler ve Güvenlik Bölgeleri Kanunu hükümlerine göre kamu ve özel kuruluþlara ait stratejik deðeri haiz her türlü yer ve tesislerin dýþ sýnýrlarýndan itibaren en fazla 400 metreye kadar geçen noktalarýn birleþtirilmesiyle veya
söz konusu Kanun çerçevesinde belirlenen ve Bakanlar Kurulu kararýna istinaden tespit edilen alanlarý,
v) Prosedür: TS EN ISO 9001; BOTAÞ Kalite Yönetim Sistemi, TS EN ISO 14001; BOTAÞ Çevre Yönetim Sistemi ve TS 18001; BOTAÞ Ýþ Saðlýðý ve Güvenliði Yönetim Sistemi prosedürlerini,
y) Sertifika:
Doðal gaz faaliyeti yapan tüzel kiþilerin sistemde yer alacak tesislerinin tasarýmý, yapýmý, revizyonu, bakýmý, onarýmý, kontrolü, müþavirliði ve benzeri
hizmetlerde bulunacak gerçek ve tüzel kiþilerin yeterliliðini gösteren ve EPDK
tarafýndan verilen izni,
z) Sývýlaþtýrýlmýþ doðal gaz (LNG) tesisi: Doðal gazýn sývý olarak taþýnmasý ve depolanmasý amacýyla sývýlaþtýrýlmasý, boþaltýlmasý, depolanmasý ve tekrar gaz
haline getirilmesi için kullanýlan tesisleri,
aa) Standart: Üzerinde mutabakat
saðlanmýþ olan, kabul edilmiþ bir kuruluþ tarafýndan onaylanan, mevcut þartlar altýnda en uygun seviyede bir düzen kurulmasýný amaçlayan ortak ve tekrar eden kullanýmlar için ürünün özellikleri, iþleme ve üretim yöntemleri ve bunlarla ilgili terminoloji, sembol,
ambalajlama, iþaretleme, etiketleme ve uygunluk deðerlendirmesi iþlemleri hususlarýndan biri veya
birkaçýný belirten ve uyulmasý ihtiyari olan düzenlemeyi,
bb) Tesis: Doðal gazýn sývýlaþtýrýlmasý, gazlaþtýrýlmasý, zenginleþtirilmesi, arýndýrýlmasý, iletilmesi, depolanmasý ve daðýtýlmasý ile ilgili kullanýlan tüm boru hatlarý, ekipman, tesisat, bina
ve nakliye vasýtalarýný ve ham petrol boru hatlarý ve buna baðlý ekipman, depolama tanklý, bina ve tesisatý,
cc) Tipik çizim: Boru hatlarý ve tesislerinin inþaatý ve güvenli iþletimi için teknik standartlar ve prosedürler göz önüne alýnarak BOTAÞ mühendislik birimleri tarafýndan hazýrlanan teknik çizimleri,
ifade eder.
ÝKÝNCÝ BÖLÜM
Boru Hatlarý ile Tesislerinde
Uygulanacak Mevzuat ve Yükümlülükler, Mecra ve
Güvenlik Þeridi Özel Geçiþ Kurallarý, Özel Güvenlik Bölgesi Kapsamýna Alýnma,
Güzergâh Seçimi ve Güvenli Ýþletim
Boru hatlarý ile
tesislerinde uygulanacak mevzuat ve BOTAÞ’ýn yükümlülükleri
MADDE 5 – (1) Petrol ve doðal gaz boru hattý tesislerinde kesintisiz akýþ ve arz güvenliði ile kaçak olmamasýna dayalý, sürdürülebilir, çevreyle uyumlu bir
güvenlik kuralý ve politikasý yürütülmesi esastýr. Boru hatlarýnda yýllýk bazda kaçak ve arýza sýklýðýný sürekli azaltan bir program geliþtirilmesi zorunludur. Bu amaçla her bir boru
hattý için, boru hatlarý ile ilgili her
bir þube/iþletme müdürlüðü; kendi görev alaný içinde kalan faaliyetleri, bütçeleri ve zamanlamalarý içeren planlar geliþtirir. Bu planlar, bir önceki yýlda boru hattýnýn maruz kaldýðý arýza sonuçlarýyla doðrudan ilgili olur.
(2) Tüm boru hattý tesisleri için aþaðýda sayýlan hususlar
dikkate alýnýr.
a) EPDK tarafýndan yayýmlanan boru hattý tesislerine ait yönetmeliklere, teblið ve Kurul kararlarýna uyulur.
b) Doðal gaz ve ham petrol piyasa faaliyetlerinin gerçekleþtirileceði tüm tesislerin tasarýmý, yapým ve montajý, test ve kontrolü, iþletmeye alma ve iþletilmesi, bakýmý, onarýmý ve tesislerde asgari emniyetin saðlanmasý ile ilgili olarak; EN (Avrupa Standartlarý), TS (Türk Standartlarý), TSE (Türk Standardlarý
Enstitüsü), ISO (Uluslararasý Standardizasyon
Kuruluþu), IEC (Uluslararasý Elektroteknik
Komisyonu), Amerikan Milli Standartlar Enstitüsü (ANSI), Amerika Makine Mühendisleri Derneði (ASME), Amerikan Gaz Birliði (AGA), Amerikan
Petrol Enstitüsü (API) ve Ulusal Yangýndan Korunma Birliði (NFPA) standartlarýndan herhangi birine veya bu standartlarda yoksa
TSE tarafýndan kabul gören diðer standartlara ve/veya dokümanlara uyulmasý zorunludur. Yukarýdaki hususlarla ilgili standartlarýn baþlýcalarý Ek-1’de yer alýr. Bu faaliyetlerde Yönetmelik ekinde
yer alan BOTAÞ tipik çizimlerine uyulur.
Bu Yönetmelik içerisinde geçen tüm yasa, yönetmelik, standart
ve BOTAÞ tipik çizimlerinin güncel halleri geçerli olacaktýr.
c) Ayrýca, doðal gaz ve ham petrol taþýma ve depolama faaliyetlerinin gerçekleþtirileceði tüm bina ve tesislerin projelendirilmesi ve hesap yöntemlerinin belirlenmesinde 6/3/2007
tarihli ve 26454 sayýlý Resmî Gazete’de yayýmlanan Deprem Bölgelerinde Yapýlacak Binalar Hakkýnda Yönetmelik hükümleri esas alýnýr. Tesislerde hiçbir þekilde standart dýþý malzeme ve ekipman kullanýlamaz. Ancak
standardý bulunmayan malzeme ve ekipman
için kalite uygunluk belgesine sahip olma þartý aranýr.
ç) Boru hattý tesislerinin çalýþma ömrü boyunca teknik ve çevre güvenliði saðlanýr.
d) Tüm faaliyetler; 20/6/2012 tarihli ve 6331
sayýlý Ýþ Saðlýðý ve Güvenliði Kanunu ve bu Kanuna dayanarak hazýrlanan yönetmeliklere, 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayýlý Çevre Kanunu ve bu Kanuna dayanarak hazýrlanan yönetmeliklere ve ayrýca; TS EN ISO 9001
bazýnda hazýrlanan “BOTAÞ Kalite Yönetim Sistemi”, TS EN ISO 14001 bazýnda hazýrlanan “BOTAÞ Çevre Yönetim Sistemi” ve TS 18001 temel alýnarak hazýrlanan “BOTAÞ Ýþ Saðlýðý ve Güvenliði Yönetim Sistemi” adýndaki prosedürlere uygun olarak gerçekleþtirilir. Bu prosedürler, asgari olarak
saðlýk, güvenlik, çevre ve emniyet
kalitesi, denetim ve gözden geçirme, tesis
idaresi, standartlaþtýrma ve eðitim konularýnda ortak ve/veya boru hattýna özel politikalar içerir.
e) BOTAÞ tarafýndan bu Yönetmelik kapsamýndaki tesislerin fenni usullere, endüstriyel standartlara,
genel kabul görmüþ teknik kurallara ve mevzuatlara uygun olarak yapýmý ve iþletilmesi amacýyla ham petrol ve doðal gaz boru hattý tesisleri teknik
emniyet ve çevre uygulama el kitaplarý hazýrlanýr.
f) 15/6/2005 tarihli ve 25846 sayýlý Resmî Gazete’de yayýmlanan Petrol Piyasasýnda Sigorta Yükümlülükleri Hakkýnda Teblið hükümlerine göre;
faaliyetlerinin üçüncü kiþiler nezdinde oluþturacaðý bedeni ve maddi zarar veya ziyanlarý tazmin etmek için, BOTAÞ gerekli mali sorumluluklara iliþkin sigorta veya sigortalarý yaptýrmakla yükümlüdür. Ayrýca BOTAÞ, petrol tesisleri ile mülkiyet veya
emanetlerinde bulunan petrolü, sahiplerince sigortalanmamýþ ise tüm risklere karþý sigortalatmakla
yükümlüdür. Bunun yanýnda, LNG ve doðalgaz tesislerinde gerçekleþtirilen hizmet ve varlýklarýn türüne göre olasý risklere karþý da BOTAÞ tarafýndan sigorta yaptýrýlýr.
g) Doðal gaz boru hattý tesislerine ait yapým ve hizmet
faaliyetleri, sertifika sahibi yüklenici, alt yüklenici veya taþeron gibi gerçek veya tüzel kiþilere yaptýrýlýr. Bu hususlarýn ihalenin teklif
verme aþamasýnda bilindiði kabul edilir.
BOTAÞ, bu faaliyetleri kendisi de gerçekleþtirebileceði gibi söz konusu faaliyetlerin ilgili mevzuat çerçevesinde yürütülüp yürütülmediðine iliþkin test ve/veya kontrolleri bu iþe uygun baþka bir sertifika sahibine de yaptýrabilir. Ayný çalýþma alanýný paylaþan iþverenler, iþ saðlýðý ve güvenliði ile ilgili hususlarý koordinasyon içerisinde yürütürler. Yapýlan test ve
kontrollere iliþkin her türlü kayýt ve raporlar ile tesislerin iþletme, bakým ve onarým kayýtlarý yüklenici firma ve/veya BOTAÞ tarafýndan tutulur.
ð) BOTAÞ, kendi tesis ve
faaliyetlerini önemli ölçüde tehdit eden veya olumsuz yönde etkileyen bir
durum oluþtuðunda, kamunun can, mal ve çevre güvenliðini dikkate alarak
baþta mahallin en büyük mülki idare amirini olmak üzere ilgili kamu kurumlarýný ve bundan etkilenme ihtimali bulunan diðer kuruluþlarý haberdar eder. Ayrýca tehdidin niteliði ve niceliði ile bunu önlemek üzere alýnmakta olan tedbirleri EPDK’ya bildirir ve çevreye zarar vermemek için gerekli diðer tedbirleri alýr. Çalýþanlarýn iþ saðlýðý ve güvenliðini etkileyecek bir durum olduðunda, hayati
tehlike tespitinde; bu tehlike giderilinceye kadar tehlikeden doðabilecek riskin etkileyebileceði alanda iþ durdurulabilir ve çalýþanlarýn hayati tehlike
bulunan yerlere girmemesi için gerekli tedbirler alýnýr.
h) Bu Yönetmeliðin uygulanmasý sonucu tutulacak sayýsallaþtýrýlmýþ güzergâh haritalarý, pig ve katodik koruma ölçüm sonuç ve deðerlendirme raporlarý gibi kayýtlarýn ilgili birimlerde muhafazasýndan, ham petrol
boru hattý tesislerine ait “Mecra ve Emniyet Þeridi Dosyasý”nýn EPDK’ya
onaylattýrýlmasýndan, BOTAÞ Genel Müdürlüðünün kurumsal kalite, boru hatlarýnýn teknik emniyeti ve güvenlikli iþletimi faaliyetlerini yürüten daire baþkanlýðý sorumludur.
ý) Üçüncü þahýslarýn Yönetmelikte yer alan güzergâh þeridi ve emniyet mesafesi kurallarýna uymalarýný saðlama, bu kurallara uyulmasýnýn takibi ve Yönetmelikte yer
alan boru hatlarýnýn teknik emniyeti ve güvenli iþletimi ile ilgili alýnacak diðer tedbirler konusunda, taþra teþkilatýnda görev yapan ham
petrol, doðal gaz ve LNG iþletmeleri de
sorumludur.
i) BOTAÞ boru hattý tesislerinin mühendislik çalýþmalarý sýrasýnda ilgili mevzuata uygun olarak gerekli ÇED raporu veya proje tanýtým dosyasý hazýrlanýr. Boru hattý yapým aþamasýnda ÇED raporu alýnan güzergâhýn çevresel izlemesi yapýlýr.
j) Petrol ve doðal gaz boru hattý tesislerinin yangýna karþý korunmasýnda 27/11/2007 tarihli ve
2007/12937 sayýlý Bakanlar Kurulu Kararý ile yürürlüðe konulan Binalarýn Yangýndan Korunmasý Hakkýnda Yönetmelik ve 18/6/2013 tarihli ve 28681 sayýlý Resmî Gazete’de yayýmlanan Ýþyerlerinde Acil
Durumlar Hakkýnda Yönetmelik hükümlerine ve BOTAÞ Genel Müdürlüðüne ait acil durum prosedürlerine uygun tedbirler alýnýr.
k) Eskiden yapýlmýþ veya yeni yapýlacak tüm ham petrol ve doðal gaz boru hatlarý, bunlara ait
tesislerin yerleri ve boru hattý güzergâhlarýnýn kamulaþtýrma planlarýna uygunluðu saðlanýr. Bu tesislere ait her türlü haritalar, harita bilgileri, konum bilgileri “Coðrafi Bilgi Sistemi (GIS) veri tabanýna” aktarýlarak muhafaza
edilir.
l) Boru hatlarýnýn tamamý SCADA ve telekomünikasyon sistemleri ile donatýlarak, bu
sistemlerin boru hatlarýnýn inþaatý sonrasýnda bitirilmesi ve
iþletmeye alýnmasý saðlanýr. Bu kapsamda boru hatlarýnýn tümü için kaçak tespit
programlarý kullanýlýr.
Ham petrol boru hattý
tesislerinde mecra ve emniyet þeridi, iþaret levhalarý ve hat
vanalarý
MADDE 6 – (1) BOTAÞ ham petrol boru
hatlarý ve tesisleri çevresindeki planlama
ve imar uygulama çalýþmalarýnda uyulmasý gereken koþullar ve teknik emniyet kriterleri
aþaðýda belirtilmiþtir.
a) BOTAÞ adýna kamulaþtýrýlmýþ ya da irtifak hakký alýnmýþ olan güzergâh þeridi sýnýrlarý içerisinde hiçbir þekilde yapýlaþmaya müsaade edilmez.
b) 10/9/2004 tarihli ve 25579 sayýlý Resmî Gazete’de yayýmlanan Petrol Piyasasýnda Uyulacak
Teknik Kriterler Hakkýnda Yönetmelik ile
2/11/1985 tarihli ve 18916 sayýlý Resmî Gazete’de yayýmlanan Planlý Alanlar Tip Ýmar Yönetmeliði hükümleri esas alýnýr.
c) Yeni inþa edilecek ham petrol boru hatlarý için ASME B31.4 ve BS 8010 standartlarýnda belirtilmiþ olan dizayn kriterleri esas alýnmakla birlikte, boru hatlarýnýn yerleþim alanlarýna olan emniyet
mesafelerine iliþkin olarak aþaðýda belirtilen hususlar uygulanýr.
1) Mücavir alanlar dýþýnda nüfus yoðunluðu seyrek olan alanlarda, boru hattý aksýndan itibaren bina yaklaþým mesafeleri
belirlenmesinde, BS 8010 standardýnda kabul gören formüllerden yararlanýlarak gerekli
emniyet mesafeleri hesaplanýr.
2) Ham petrol
boru hattýna ait tesisler, pompa istasyonlarý, pig istasyonlarý, hat vanalarý ve benzeri ile çevre tesisler ve
kentsel yapýlar, patlayýcý, parlayýcý, yanýcý, yakýcý ve aþýndýrýcý madde bulunduran, imal eden, kullanan atölye, depo, ardiye, imalathane, fabrika gibi tesisler arasýndaki emniyet mesafeleri için Ek-2’de verilen tablodan yararlanýlýr.
3) Mücavir alanlar içinde veya þehir içi bölgelerden geçmenin zorunlu olduðu durumlarda Ek-3’te yer alan tablo kullanýlarak boru hattý çapýna göre uygun emniyet mesafesi belirlenir. Ancak zorunlu
durumlarda, gerekli risk deðerlendirmesi yapýlarak ve uygun
risk azaltma yöntemleri uygulanarak bu mesafe azaltýlabilir. Ayrýca bina yaklaþým mesafelerinin
belirlenmesinde þehir içi planlama ve inþa kurallarý geçerli olacaktýr.
(2) Ham petrol
boru hattý tesislerinde de, doðal gaz daðýtým hatlarýnýn ve donanýmlarýnýn tanýnmasý ve yerlerinin belirlenmesi için kullanýlan iþaret levhalarýnýn aynýsý kullanýlýr. Bu iþaret levhalarý için kullanýlan TS 10874 standardýnýn yanýnda Amerikan Petrol Enstitüsü tarafýndan hazýrlanan “API RP 1109 Sývý Petrol Boru Hattý Tesislerinin Ýþaretlenmesi” standardý da dikkate alýnýr. Ancak bazý bölgelerde ve durumlarda boru hatlarýnýn gizlenmesine karar verilebilir. Bu gibi
durumlarda gizli iþaretleme metotlarý uygulanýr.
(3) Ham petrol
boru hatlarýnýn geçtiði güzergâhlardaki bina sayýlarý ve buna baðlý nüfus yoðunluðu, coðrafi koþullar ve özel geçiþler dikkate alýnarak BS 8010 ve
ASME Standartlarýnda belirtilmiþ güzergâh sýnýflandýrmasý yapýldýktan sonra tasarým faktörleri tespit edilir ve bu tasarým faktörü göz önüne alýnarak kullanýlacak borularýn et kalýnlýklarý hesaplanýr. Ayrýca, kullanýlacak borularýn et kalýnlýklarýnýn belirlenmesinde ASME/ANSI B 36.10 standardýndan yararlanýlýr.
(4) 31/12/2004 tarihli ve 25687 sayýlý Resmî Gazete’de yayýmlanan Su Kirliliði Kontrolü Yönetmeliðine göre yeni boru hattý güzergâhlarý içme ve kullanma suyu havzasý sýnýrlarý dýþýndan geçirilir.
(5) Ham petrol
boru hattý üzerinde bulunan bütün hat vanalarýnýn uzaktan kumandalý olmasý zorunludur. Ayrýca, deniz, göl, nehir, su
havzasý, orman sayýlan alanlar,
korunan alanlar, baraj gibi çevre kirlenmesi ve ekolojik denge
bakýmýndan hassas alanlarýn yakýnýndan veya üzerinden zorunlu
hallerde hat geçmesi durumunda, geçiþlerin giriþ ve çýkýþ noktalarý ile diðer uygun yerlere uzaktan kumandalý hat vanalarý yerleþtirilir. Ayrýca hat vanalarý arasýndaki azami mesafenin belirlenmesinde, bölgenin ASME standartlarýna göre sýnýflandýrýlmasý yapýldýktan sonra Ek-4’te belirtilen
tablodan yararlanýlýr. Mevcut ham petrol boru hatlarý yakýnýna baraj ve hidroelektrik santrali gibi projeler
yapýlmak istenmesi durumunda, masraflarý talep eden kurum veya kuruluþlarca karþýlanmak kaydý ile risk deðerlendirmesi yaptýrýlýr ve ilave risklerin azaltýlmasý için uygun görülen önlemler aldýrýlýr. Yeni duruma ve bölgenin coðrafi koþullarýna uygun emniyet
mesafesi BOTAÞ tarafýndan belirlenir.
(6) Ham petrol
boru hatlarýnýn ve tesislerinin inþaatý, bakýmý, onarýmý ve iþletilmesinin yapýlabilmesi için gerekli güzergâh þeridi Ek-3’te yer alan
BOT-TYP-PL-0010-1/1-Rev. 2-22/01/2013
ve ham petrol boru hattý kanalý ile toprak geri
doldurma ebatlarý ise; Ek-5’te yer alan
BOT-TYP-PL-0015-1/1-Rev. 2-22/01/2013
numaralý BOTAÞ tipik çizimlerinde yer alan tablolar dikkate alýnarak belirlenir.
(7) Ham petrol
boru hatlarýnýn geçtiði güzergâh boyunca imara sonradan açýlan bölgeler ile tarýmsal arazi ve
orman arazilerinde sonradan yapýlaþmaya açýlacak kýsýmlar için, boru hattýnýn güzergâhý imarý uygulayan belediyelerin
imar planlarýna iþlettirilerek, boru hattý güzergâh þeridinin cadde ortasýndaki refüjlerde, park ve yeþil alanlarda býrakýlmasý saðlanýr. Sonradan imara açýlacak bu bölgelerde yanýcý ve patlayýcý madde bulundurmamak koþulu ile yapýlmasý planlanan konut projeleri için bina yaklaþým mesafeleri; “Boru çapýna göre borunun sol veya sað tarafýnda belirlenmiþ kalýcý güzergâh þeridi geniþliði + imar mevzuatýna göre bina çekme mesafesi +
her kat için 0,5 metre” formülüne göre hesaplanýr. Formülde belirtilen çapa göre sol ve sað kalýcý güzergâh geniþliði, Ek-3’te yer alan tablodan belirlenir. Ýmar mevzuatýna göre bina çekme mesafesi ise
ilgili belediyenin imar mevzuatý ve uygulama imar
planý gereði bina çekme mesafesi olarak tanýmlanan parsel sýnýrý ile yapý arasýndaki mesafedir. Bina çekme mesafesi
belirlenirken, Planlý Alanlar Tip Ýmar Yönetmeliðinde yer alan hükümler esas alýnýr.
(8) Ham petrol boru hatlarýnýn geçtiði kamulaþtýrýlmýþ veya irtifak hakký alýnmýþ güzergâh þeridi dýþýnda kalan kýsýmlara, patlayýcý, parlayýcý, yanýcý, yakýcý, aþýndýrýcý madde bulunduran, imal eden, kullanan atölye, depo, ardiye, imalathane, fabrika gibi tesisler, akaryakýt ve LPG istasyonlarýnýn yapýlmak istenilmesi
durumunda; bu tür tesislerin boru hattýna yaklaþma mesafesi belirlenirken Petrol Piyasasýnda Uyulacak Teknik Kriterler Hakkýnda Yönetmelik hükümleri esas alýnýr. Bu Yönetmeliðe göre; ham petrol iletim hatlarýnýn aksý ile bu tür tesislerde bulunan yer altý ve yer üstü tanklarý, daðýtýcýlar veya tehlikeli maddenin bulunduðu ekipmanlar arasýndaki mesafe 50 metreden aþaðý olamaz. Bu tür tesislerin idari ve sosyal binalarýna ait yaklaþým mesafeleri hesaplanýrken yedinci fýkrada belirtilen formül ile Ek-3’te yer alan tablo
dikkate alýnýr. Ancak BOTAÞ’a ait ham petrol
boru hatlarý 2565 sayýlý Askeri Yasak Bölgeler ve Güvenlik Bölgeleri Kanunu kapsamýnda olduðundan, terör veya hýrsýzlýk riski yüksek olan bölgelerde bu tür tesislerin boru hattýna olan yaklaþým mesafelerinin belirlenmesinde, 2565 sayýlý Askeri Yasak Bölgeler ve Güvenlik Bölgeleri Kanununun hükümlerinden yararlanýlýr.
(9) Ham petrol
boru hatlarý için boru hattý kanalý ile toprak geri doldurma ebatlarý Ek-5’teki (BOT-TYP-PL-0015-1/1-Rev.2-22/01/2013) numaralý BOTAÞ tipik çiziminde yer alan tablodan yararlanýlarak belirlenir. Boru hattýnýn üzerindeki toprak kalýnlýðýnýn belirlenmesinde Ek-5’te yer alan tablonun yanýnda BS 8010
standardýnda belirtilen minimum toprak örtüsü kalýnlýðý ölçüleri dikkate alýnýr. Özel geçiþler (akarsu, otoyol, demiryolu ve benzeri) olmasý durumunda ise BS 8010 standardýnda belirtilen özel geçiþler için minimum toprak örtüsü kalýnlýk ölçüleri dikkate alýnýr.
(10) Ham petrol
boru hatlarý güzergâhý boyunca, 4/6/1985 tarihli
ve 3213 sayýlý Maden Kanunu kapsamýnda kurulmasý planlanan her türlü maden üretim ve iþletim tesislerinin boru hattýna olan emniyet
mesafesi 200 metreden aþaðý olamaz. Bu tür tesislerin
dinamit veya diðer tür patlayýcýlarla yapacaklarý patlatmalý çalýþmalar için (m > k √q) formülü kullanýlarak boru hattýna olan gerekli
emniyet mesafesi belirlenir. Bu formülde k sabit bir deðer olup 50 alýnýr. Bu formüle göre 25 kg dinamite eþdeðer bir patlamanýn boru hattýna olan asgari uzaklýk mesafesi, m > 50√25 (q=kg)
asgari 250 metre olur. Özel durumlarda BOTAÞ bu emniyet
mesafesini yeterli bulmayabilir. Bu durumda, gerekçesiyle birlikte mahallin en büyük mülki idare amiri bilgilendirilir ve dinamit, anfo gibi patlayýcý maddeler ile yapýlabilecek patlatmalar, beton kazýk çakma veya benzeri vibrasyon faaliyetlerinin boru
hattýna ve tesislerine etkisi, enine ve boyuna
gerilmeler ile rezonans titreþim ölçümleri yaptýrýlarak bulunur. Yapýlan ölçüm sonuçlarý doðrultusunda gerekli görülen tedbirlerin alýnmasý ve ölçüm masraflarý talep sahibince
karþýlanýr.
(11) Yeni inþa edilen ham petrol boru hatlarýnýn mevcut otoyol, demiryolu ve karayollarýndan geçirilmek istenildiði durumlarda
Amerikan Petrol Enstitüsü tarafýndan hazýrlanan API RP 1102 Çelik Boru Hatlarýnýn Demiryollarý ve Karayollarý Geçiþi standardýndan yararlanýlýr. Ayrýca bu Yönetmeliðin 8. maddesinin 3. bendinde yer alan maddeler de göz önüne alýnýr. Mevcut boru hatlarýnýn yakýnýndan veya üzerinden otoyol, demiryolu veya karayolu geçirilmek istenildiðinde BOTAÞ ve ilgili Kurum
arasýnda taraflarýn sorumluluklarýný açýkça bildiren bir protokol yapýlýr. Söz konusu projeler (otoyol, demiryolu, karayolu ve
benzeri) ile boru hatlarýnýn kesiþmesi durumunda,
boru hatlarýnýn üzerine etki edebilecek dinamik ve statik yüklerin daðýlmasýný saðlayarak boru hatlarýnýn zarar görmesini önleyecek, BOTAÞ tarafýndan uygun görülen koruyucu yapýlar, ilgili talep sahibine yaptýrýlýr. Kesiþme noktasýnda yapýlacak tüm çalýþmalar BOTAÞ nezaretinde yapýlýr ve çalýþmalar kapsamýnda yapýlan harcamalar
talep sahibi tarafýndan karþýlanýr.
(12) Ham petrol
boru hatlarýnýn geçtiði akarsularda, boru hattý aksýnýn solundan ve saðýndan 400 metre
mesafe içerisinde kum alýnmasý, kum ocaðý açýlmasý veya akarsu tabanýnýn doðal yapýsýnda deðiþikliðe sebep olabilecek faaliyetler yapýlmasýna müsaade edilmez. Ancak bu tür faaliyetlerin boru hattýnýn geçiþ noktasýnda akarsu doðal yapýsýný bozarak boru hattý teknik emniyetini
olumsuz etkilediðinin anlaþýlmasý durumunda, boru hattýna olan mesafesine bakýlmaksýzýn bu tür faaliyetler en kýsa sürede sonlandýrýlacak veya faaliyeti yürüten taraflar tüm maliyetlerini de karþýlayarak BOTAÞ’ýn uygun görüþünü alarak gerekli tedbirleri alacaklardýr.
(13) BOTAÞ ham petrol boru hatlarýna ait kamulaþtýrma þeridi üzerine yeþil alan, yürüyüþ ve bisiklet yolu, park gibi bina niteliði taþýmayan açýk tesis projeleri
BOTAÞ’tan uygun görüþ alýnmak suretiyle gerçekleþtirilebilir. Bu tarz projeler gerçekleþtirilmeden önce yapýlacak
protokollerde BOTAÞ bakým ve onarým ekiplerinin iþletme aþamasýnda her zaman hattýn bakým, onarým ve kontrolü için düzenleme sahasýna girme yetkisi
bulunduðu göz önünde bulundurulur. Ayrýca boru hattý güzergâh þeridi üzerine açýk tesis projeleri yapýlýrken çalýþmalar BOTAÞ nezaretinde yapýlýr.
(14) Ham petrol
boru hatlarýnýn Ek-3’te verilen güzergâh þeridi üzerinde boru hattýna zarar verecek þekilde köklü bitki ve aðaç dikilmemesi koþulu ile ekin ve
benzeri tarýmsal faaliyet yapýlmasýna müsaade edilebilir. Ancak tarýmsal alanlarda anýz yakýlmasýna müsaade edilmez. Mevcut aðaçlandýrýlmýþ alandan boru hattý geçirilmesinin zorunlu olduðu durumlarda aðaç gövdesi ile boru hattý kanal kenarý arasýndaki mesafe en az 5 metre olmalýdýr.
(15) Ham petrol
boru hattý güzergâh þeridi çevresinde yapýlmak istenen, elle kazý dýþýnda hafriyat, sondaj, artezyen, su kuyusu açma gibi çalýþmalar boru hattý aksýndan itibaren en az 30 metre uzaklýkta yapýlmalýdýr.
(16) Boru hattý güzergâhýnýn deniz, göl, nehir, su
havzasý, korunan alanlar, baraj, yoðun sanayi ve ticari kuruluþlar tarafýndan çevrili olmasý, Organize Sanayi
Bölgeleri (OSB), Endüstri Bölgeleri ve Sanayi Siteleri içerisinden geçtiði, topoðrafik
ve jeolojik yapýnýn müsait olmadýðý, fay hatlarý ve heyelan bölgelerinin yer seçimini zorlaþtýrdýðý, hâlihazýrdaki mevcut boru
hatlarý, enerji bölgeleri ve teknik
alt yapý tesislerinin konumlarýnýn getireceði engeller nedeni
ile yukarýda yer alan emniyet mesafelerinin daraltýlmasýna BOTAÞ tarafýndan izin verilebilir. Söz konusu bölge ile ilgili risk deðerlendirmesi yaptýrýlýr ve mevcut riski artýrmayacak tedbirler
alýnýr. Ancak, emniyet mesafesinin daraltýlmasý talebinde bulunan kiþi veya kuruluþ tarafýndan hazýrlanacak projenin
BOTAÞ tarafýndan uygun görülmesi ve bu projenin BOTAÞ gözetiminde yapýlmasý, bu ve benzeri teknik tedbirlerden doðacak masrafý ödemeyi taahhüt etmesi þarttýr.
(17) BOTAÞ’a ait veya kontrolündeki telekom-SCADA yer altý kablolarýnýn boru hattý ile beraber tesis
edilmesi halinde, boru hattý için kazýlan kanal içine Ek-5’te yer alan tipik çizimde belirtildiði þekilde; mevcut boru hattý yanýna tesis edilmesi halinde ise boru hattý aksýnýn asgari 3 metre paraleline ve Ek-5’te belirtilen derinliðe tesis edilecektir.
Doðal gaz boru hattý tesislerinde mecra ve emniyet þeridi, iþaret
levhalarý ve hat vanalarý
MADDE 7 – (1) BOTAÞ doðal gaz boru hatlarý ve tesisleri çevresindeki
planlama ve imar uygulama çalýþmalarýnda uyulmasý gereken koþullar ve teknik emniyet kriterleri
aþaðýda yer almaktadýr.
a) Kamulaþtýrýlarak BOTAÞ adýna sýnýrlý ayni hak tesis edilmiþ olan güzergâh þeridi üzerinde yapýlaþmaya izin verilmez.
b) Mücavir alanlar dýþýnda yeni inþa edilecek boru
hatlarýnýn güzergâh çalýþmalarý yapýlýrken, mücavir alanlarýn dýþýndaki sahalarda yerleþim bölgelerine ve konutlara en yakýn mesafeler
konusunda ANSI/ASME B31.8 standardýnda düzenlemeler bulunmadýðýndan, teknik güvenliðin artýrýlmasý amacýyla genel olarak
BS 8010 Standardýnda kabul gören kurallar esas
alýnýr. Ancak her durumda aþaðýda belirtilen asgari mesafeler korunmalýdýr.
1) Boru hattý aksýndan itibaren konut türü, idari bina, sosyal tesis ve benzeri yapýlara olmasý gerekli asgari emniyet mesafeleri dokuzuncu fýkraya göre belirlenir.
2) Doðal gaz boru hattý ile patlayýcý, yanýcý, yakýcý, aþýndýrýcý madde bulunduran, imal eden, kullanan atölye, depo, ardiye, imalathane, fabrika gibi tesisler ile akaryakýt istasyonlarý, sýkýþtýrýlmýþ doðal gaz (CNG), LPG ve LNG Ýstasyonlarý, doðal gaz çevrim santralleri
arasýnda asgari 50 m yaklaþma mesafesi saðlanmalýdýr. Boru hattý yaklaþma mesafesi; boru aksý ile istasyonlarda bulunan yer altý ve yer üstü tanklarý, daðýtýcýlar veya tehlikeli maddenin bulunduðu ekipmanlar arasýndaki mesafedir. Bu tesisler üzerindeki idari ve
sosyal yapýlara olmasý gereken mesafeler
dokuzuncu fýkraya göre hesaplanýr. Dinamit, anfo gibi patlayýcý maddeler ile yapýlacak patlatmalar
için onbirinci fýkra hükümleri geçerlidir.
3) Doðal Gaz Boru Hattý Tesisleri (basýnç düþürme ve ölçüm istasyonlarý, kompresör istasyonlarý, pig istasyonlarý, hat vanalarý ve benzeri) çevre yapýlar arasýnda Ek-2’deki tabloda
verilen asgari yapý yaklaþma mesafeleri saðlanmalýdýr. Bu tesisler ile üzerindeki idari ve
sosyal yapýlara olmasý gereken mesafeler
dokuzuncu fýkraya göre hesaplanýr.
c) Yeni inþa edilecek doðal gaz boru hatlarý ve tesislerinin mücavir alan sýnýrlarý içerisinden, yapýlaþma bölgelerinden ve/veya þehir içi bölgelerden geçirilmemesi esastýr. Ancak, söz konusu bölgelerden geçirilmesinin zorunlu olduðu durumlarda, þehir içi planlama ve inþa kurallarý geçerli olmakla birlikte;
1) Boru aksýndan itibaren konut türü, idari ve sosyal tesisler, okul, hastane, cami ve
benzeri dýþ sýnýrýna yaklaþma mesafesi 7
metreden az olamaz.
2) Boru hattý tesisleriyle ilgili olarak; giriþ veya çýkýþ basýncý en fazla 25 bar (25 bar dahil)
olan tesislerde; tesisin Tehlikeli Alan Sýnýflandýrma Planlarýnda belirtilen
tehlike bölgesi (zone 0 ve zone 1) tesis alaný içinde olmak koþulu ile, dýþ tel çit ile en yakýn çevre bina arasý 10 m den az
olamaz. Giriþ veya çýkýþ basýncý 25 bar ile 100 bar (100 bar dahil)
arasýnda olan tesislerde; tesisin Tehlikeli Alan Sýnýflandýrma Planlarýnda belirtilen tehlike bölgesi (zone 0 ve zone 1) tesis alaný içinde olmak koþulu ile, dýþ tel fens ile en yakýn çevre bina arasý 20 m den az
olamaz.
(2) Boru hatlarýnýn geçtiði güzergâhlarda bulunan mevcut þartlar, nüfus yoðunluðu veya bina sayýsý, geçiþler gibi hususlar dikkate alýnarak, geçerli standart (ANSI/ASME B31.8) bazýnda güzergâh sýnýflandýrýlmasý yapýldýktan sonra tasarým faktörleri tespit edilerek, buna mukabil olarak döþenen boru hatlarýnda kullanýlacak borularýn et kalýnlýklarý bu mevcut þartlara uygun
olarak hesaplanýr.
(3) Þehir içi mevcut hatlarýn konumu ve
korunmasý BOTAÞ’a ait mevcut
kamulaþtýrma alaný ile sýnýrlýdýr. Ancak, kamulaþtýrma yapýlamayan yol, yeþil alan gibi
arazilerde hat imar planýna ve kadastro paftasýna iþlenerek korunur.
(4) Sonradan
imara açýlan bölgelerde BOTAÞ’a ait boru hatlarýnýn güzergâhlarý, imarý uygulayan
belediyenin imar planlarýna iþlettirilerek cadde ortalarýndaki refüjlerde,
park ve yeþil alanlarda býrakýlmasý saðlanýr ve bu tesisler belediye tarafýndan alt yapý emniyet mesafeleri mevzuatýnca korunur.
(5) Patlayýcý, parlayýcý, yanýcý, yakýcý, aþýndýrýcý madde bulunduran, imal eden, kullanan atölye, depo, ardiye, imalathane, fabrika gibi tesisler, akaryakýt istasyonlarý, LPG ve CNG istasyonlarý, doðal gaz çevrim
santrallerinin boru hattýna yaklaþma mesafesi; boru
aksý ile istasyonlarda bulunan yer altý ve yer üstü tanklarý, dispenserler veya tehlikeli maddenin bulunduðu ekipmanlar arasýndaki mesafe 50 metreden aþaðý olamaz. Ýstasyon üzerindeki diðer idari ve sosyal tesislere olmasý gereken mesafe
dokuzuncu fýkraya göre hesaplanýr. Bu konuda ayrýca TS 12820 ve TS 11939 sayýlý akaryakýt istasyonlarý ile ilgili standartlar ile özel güvenlik bölgesi ilan edilen BOTAÞ tesislerinde 2565 sayýlý Kanun ve Askeri Yasak Bölgeler ve Özel Güvenlik Bölgeleri Yönetmeliði hükümleri uygulanýr. Dinamit, anfo gibi patlayýcý maddeler ile yapýlacak patlatmalar için bu maddenin onbirinci fýkra hükümleri geçerlidir.
(6) Doðal gaz boru hatlarýnýn ve tesislerinin inþaatý, bakýmý, onarýmý ve iþletilmesinin yapýlabilmesi için gerekli güzergâh þeridi Ek-3’te yer alan
BOT-TYP-PL-0010-1/1-Rev. 2-22/01/2013
ve doðal gaz boru hattý kanalý ile toprak geri doldurma ebatlarý ise; Ek-5’te yer alan BOT-TYP-PL-0015-1/1-Rev. 2-22/01/2013 numaralý BOTAÞ tipik çizimleri ile bu çizimlerde yer alan
tablolar dikkate alýnarak belirlenir.
(7) Doðal gaz boru hatlarýnýn ve tesislerinin inþaatýnýn yapýlabilmesi için gerekli geçici güzergâh þeridi Ek-3’te yer alan
BOT-TYP-PL-0010-1/1-Rev. 2-22/01/2013
tipik çizimindeki veriler dikkate alýnarak belirlenir. Geçici güzergâh þeridi; orman, koruma statüsü olan alan, tarýmsal araziler ve
diðer tüm sahalarda BOTAÞ’a ait olan boru
hattýnýn inþaatý aþamasýnda ilgili mevzuatýna göre geçici irtifak hakký tesis edilen çalýþma þerididir.
(8) Ýþletme aþamasýnda ihtiyaç duyulan bakým ve onarým çalýþmalarýnda sürekli olarak kullanýlmak üzere daimi irtifak
hakký veya mülkiyet hakký alýnan þeridin geniþliði boru aksýnýn akýþ yönünde sað ve sol tarafý eþit geniþlikte tutulur. Sürekli olarak kullanýlan güzergâh þeridinin geniþliði Ek-3’te yer alan BOT-TYP-PL-0010-1/1 – Rev.2-22/01/2013
numaralý tipik çizimde gösterilen “A” geniþliðinin iki katýdýr. Ek-3’teki güzergâh þeridinin azami mi yoksa asgari mi (azaltýlmýþ) geniþlikte olacaðýna detay mühendislik aþamasýnda saha þartlarý dikkate alýnarak karar verilir.
(9) Ana iletim
doðal gaz boru hatlarý için tarýmsal arazi ve orman arazilerinde sonradan yapýlaþmaya açýlacak kýsýmlarda yanýcý ve patlayýcý madde bulundurmamak veya depolamamak koþulu ile bina yaklaþým emniyet mesafeleri; “Çapa göre sol veya sað kalýcý güzergâh þerit geniþliði + imar mevzuatýna göre bina çekme mesafesi +
her kat için 0.5 metre” formülüne göre hesaplanýr. Okul, hastane,
ibadethane ve benzeri toplu yaþam alanlarý için formüle 10 metre ilave
edilir. Formülde belirtilen çapa göre sol veya sað kalýcý güzergâh geniþliði Ek-3’te yer alan tablodan boru hattýnýn çapýna göre belirlenir. Ýmar mevzuatýna göre bina çekme mesafesi ise
ilgili belediyenin imar mevzuatý ve uygulama imar
planý gereði bina çekme mesafesi olarak tanýmlanan parsel sýnýrý ile yapý arasýndaki mesafedir. Bina çekme mesafesi
belirlenirken Planlý Alanlar Tip Ýmar Yönetmeliðinde yer alan maddeler esas alýnýr.
(10) Doðal gaz boru hatlarýna ait tesislerin
(vana, pig, kompresör, RM/A ve RM/B
istasyonlarý gibi ) yakýnýnda yapýlacak diðer altyapý tesisleri ile patlayýcý, parlayýcý, yanýcý, yakýcý, aþýndýrýcý madde bulunduran, imal eden, kullanan atölye, depo, ardiye, imalathane, fabrika gibi tesisler için uyulmasý gereken emniyet mesafeleri Ek-2’de yer alan tabloda belirtilmiþtir. Bu konuda ayrýca 9’uncu madde hükümleri dikkate alýnýr.
(11) Doðal gaz boru hatlarý güzergâhlarýnda yapýlabilecek her türlü dinamit patlatmalarýnýn doðal gaz boru hattýna olan emniyet
mesafesi 200 metreden az olmamak üzere; (m > k √q) formülüne göre hesap edilir. Burada k sabit bir deðer olup, 50 alýnýr. Bu formüle göre 25 kg dinamite eþdeðer bir patlamanýn boru hatlarýna uzaklýk mesafesi m > 50√25(q=kg)
asgari 250 metre olmalýdýr. Özel durumlarda BOTAÞ bu emniyet
mesafesini yeterli bulmayabilir. Bu durumda; dinamit, anfo
gibi patlayýcý maddeler ile yapýlabilecek
patlatmalar, beton kazýk çakma veya benzeri vibrasyon faaliyetlerinin boru
hattýna ve tesislerine etkisi, enine ve boyuna
gerilmeler ile rezonans titreþim ölçümleri yaptýrýlarak bulunur. Yapýlan ölçüm sonuçlarý doðrultusunda gerekli görülen tedbirlerin alýnmasý ve ölçüm masraflarý talep sahibince
karþýlanýr.
(12) Doðal gaz boru hatlarýnýn deniz altýndan geçen kýsýmlarýnda, DNV Standardýnda (Offshore Standard - DNV-OS-F101) belirtildiði üzere herhangi bir risk deðerlendirmesi yapýlmamýþ ise mevcut veya yeni yapýlacak boru hattýnýn 500 metre sað ve 500 metre sol
tarafýnda;
a) Gemilerin
demirlemesine, gemi trafiðine açýk her türlü iskele ve benzeri tesis yapýlmasýna ve yük boþaltýlmasýna müsaade edilmemesi esastýr. Bu hususta Ulaþtýrma, Denizcilik ve Haberleþme Bakanlýðý Tersaneler ve Kýyý Yapýlarý Genel Müdürlüðünün görüþü de alýndýktan sonra nihai deðerlendirme yapýlýr.
b) Boru hattýna zarar verecek her türlü balýk avcýlýðý yapýlmasýna, deniz dibinde her türlü araþtýrma yapýlmasýna, denizden veya kýyýdan kum alýnmasýna, deniz ve göl tabanlarýnýn doðal yapýsýnda deðiþiklik yapýlmasýna müsaade edilmemesi esas olmakla birlikte,
yasaklanacak faaliyetler ve su ürünleri araþtýrmalarý konusunda Gýda, Tarým ve Hayvancýlýk Bakanlýðýnýn görüþü alýnýr.
c) Doðal gaz boru hatlarýnýn karaya çýktýðý yerlerdeki yaklaþým mesafeleri ve güvenlik kriterleriyle ilgili olarak; 2565 sayýlý Askeri Yasak Bölgeler ve Güvenlik Bölgeleri Kanunu ve ilgili Yönetmeliði hükümleri uygulanýr.
d) 3213 sayýlý Maden Kanununa göre, 1. Grup (a)
bendi madenlere iliþkin üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlere dayalý ruhsat sahasýndaki tesislere yönelik iþyeri açma ve çalýþma ruhsatlarý için BOTAÞ’ýn uygun görüþü alýnýr.
(13) Boru hattýnýn geçtiði akarsularda, boru hattýna 400 metre mesafe içinde kum alýnmasý, kum ocaðý açýlmasý ve akarsu tabanlarýnýn doðal yapýsýnda deðiþiklik yapýlmasýna müsaade edilmez. Ancak bu tür faaliyetlerin boru hattýnýn geçiþ noktasýnda akarsu doðal yapýsýný bozarak boru hattý teknik emniyetini
olumsuz etkilediðinin anlaþýlmasý durumunda, boru hattýna mesafesine bakýlmaksýzýn bu tür faaliyetler en kýsa sürede sonlandýrýlacak veya faaliyeti yürüten taraflar tüm maliyetlerini de karþýlayarak BOTAÞ’ýn uygun görüþünü alarak gerekli tedbirleri alacaklardýr.
(14) Kamulaþtýrma þeridi üzerinde yeþil alan, bina niteliði taþýmayan açýk tesis projeleri
BOTAÞ tarafýndan uygun
bulunmasýndan sonra gerçekleþtirilebilir. Bu konuda yapýlacak
protokollerde BOTAÞ bakým ekiplerinin iþletme aþamasýnda ilgili yetkili idareye bilgi vermek suretiyle
her zaman boru hattý bakým, onarým ve kontrol için düzenleme sahalarýna gireceði göz önünde bulundurulur.
(15) Doðal gaz boru hatlarýnýn Ek-3’te verilen güzergâh þeridi üzerinde boru hattýna zarar verecek þekilde köklü bitki ve aðaç dikilmemesi koþulu ile ekin ve
benzeri tarýmsal faaliyet yapýlmasýna müsaade edilebilir. Ancak tarýmsal alanlarda anýz yakýlmasýna müsaade edilmez. Mevcut aðaçlandýrýlmýþ alandan boru hattýnýn geçirilmesinin zorunlu olduðu durumlarda ise aðaç gövdesi ile boru hattý kanal kenarý arasýndaki mesafe en az 5 metre olmalýdýr.
(16) Doðal gaz boru hatlarýnýn ve donanýmlarýnýn tanýnmasý ve yerlerinin belirlenmesi için iþaret levhalarý kullanýlýr. Bu iþaret levhalarý için TS 10874 standardýndan yararlanýlýr. Ancak, bazý bölgelerde ve durumlarda boru hatlarýnýn gizlenmesine karar verilebilir. Bu gibi
durumlarda gizli iþaretleme metotlarý uygulanýr.
(17) Doðal gaz boru hattý üzerinde bulunan bütün hat vanalarýnýn uzaktan kumandalý olmasý gerekir.
(18) Doðal gaz boru hatlarý emniyet þeridi içinde boru hattý aksýndan itibaren; 30 metre uzaklýða kadar elle kazý dýþýnda hafriyat, sondaj, artezyen ve su kuyusu BOTAÞ’tan izin alýnmaksýzýn yapýlamaz. Ancak bu mesafe jeotermal sondaj kuyularý için 100 metre olarak uygulanýr.
(19) Yukarýda yer alan emniyet mesafelerinin, boru hattý güzergâhýnýn deniz, göl, nehir, su
havzasý, korunan alanlar, baraj, yoðun sanayi ve ticari kuruluþlar tarafýndan çevrili olmasý, topoðrafik ve jeolojik
yapýnýn müsait olmamasý, fay hatlarý ve heyelan bölgelerinin yer seçimini zorlaþtýrmasý, Organize Sanayi Bölgeleri (OSB), Endüstri Bölgeleri ve Sanayi Siteleri içerisinden geçtiði, hâlihazýrdaki mevcut boru
hatlarý, enerji bölgeleri ve teknik
alt yapý tesislerinin konumlarýnýn getireceði engeller nedeni
ile daraltýlmasýna BOTAÞ tarafýndan izin verilebilir. Bu
durumda, söz konusu bölge ile ilgili
risk deðerlendirmesi yaptýrýlýr. Ancak, emniyet mesafesinin daraltýlmasý talebinde bulunan kiþi veya kuruluþ tarafýndan risk deðerlendirmesi
sonucuna göre hazýrlanacak projenin
BOTAÞ tarafýndan uygun görülmesi ve bu projenin BOTAÞ gözetiminde yapýlmasý, bu ve benzeri teknik tedbirlerden doðacak masrafý ödemeyi taahhüt etmesi þarttýr.
(20) BOTAÞ’a ait veya kontrolündeki telekom-SCADA yer altý kablolarýnýn boru hattý ile beraber tesis
edilmesi halinde, boru hattý için kazýlan kanal içine Ek-5’te yer alan tipik çizimde belirtildiði þekilde; mevcut boru hattý yanýna tesis edilmesi halinde ise boru hattý aksýnýn asgari 3 metre paraleline ve Ek-5’te belirtilen derinliðe tesis edilecektir.
(21) Her türlü maden üretim ve iþletim tesislerinde yapýlacak olan çalýþmalarýn vibrasyon ve
toprak hareketine karþý risk deðerlendirmesi yaptýrýlarak buna göre doðal gaz boru hatlarýna olan mesafesi belirlenir.
Ham petrol ve doðal gaz
boru hatlarý için özel geçiþ kurallarý
MADDE 8 – (1) Ham petrol ve doðal gaz boru hatlarý ile otoyol, devlet ve il yollarý, demiryolu, nehir
ve benzeri geçiþlerin korunmasýna yönelik ANSI/ASME B31.4 & ANSI/ASME B31.8 hükümlerine göre alýnmasý gereken önlemler þunlardýr.
a) Boru hattý kamulaþtýrma þeridi üzerinde yapý niteliði taþýmayan yaya, otoyol, demiryolu, devlet ve il yollarý geçitleri ve boru ekseni üzerinde yol, su, elektrik gibi teknik alt yapý projeleri için her durumda BOTAÞ’ tan izin alýnmasý þarttýr. Ýzin yazýsýnda alýnacak tedbirler ve gerektiðinde bu tedbir kapsamýnda BOTAÞ tarafýndan uygun görülecek proje yer alýr. Sayýlan tedbirler alýndýktan sonra BOTAÞ’ýn ilgili prosedür
ve yazýlý talimatlarý çerçevesinde bu faaliyetlere izin verilir.
b) Ýzin baþvurularýna geçiþ projeleri eklenir.
c) Bu
projelerin BOTAÞ tarafýndan uygulanan
tipik çizimlere uygun olmasý gerekir.
ç) Söz konusu tipik çizimler ANSI/ASME
B31.4 standardýnda yer alan Özel Geçiþler, Su Geçiþleri, Yer üstü, Köprü Baðlantýlarý, Demiryolu ve Otoyol, Devlet ve Ýl yollarý Geçiþleri ve Mevcut Boru Hatlarý Üzerinden Otoyol, Devlet ve Ýl yollarý ve Demiryolu Geçiþi paragraflarýndan yararlanýlarak hazýrlanýr.
d) Ayrýca, ANSI/ASME B31.8 standardýna göre Demiryollarý, Otoyol, Devlet ve Ýl yollarý, Diðer Yollar veya Caddeler Altýndan Boru Hattý Geçiþlerinde Kullanýlacak Keson Borularýn Özellikleri ve Tasarým Faktörleri paragraflarý ile Çelik Borularýn Döþenmesinde Kullanýlan Tasarým Faktörleri tablosu dikkate alýnýr.
(2) Özel Geçiþler: Su, nehir, dere, sulama amaçlý kanal, demiryolu, otoyol, enerji iletim hattý ve yer altý kablo geçiþleri özel mühendislik çalýþmasý gerektiren çizimler olup,
bunlar temel mühendislikte farklýlýklar içermektedir. BOTAÞ bu geçiþler için gerekli olan
izinleri almak zorundadýr. Mevcut tesislere en az zarar veren ve kamu güvenliðini dikkate alan, saðlýklý bir mühendislik ve iyi
bir boru hattý uygulamasý tasarým aþamasýnda dikkate alýnýr. Trafiðe veya geçiþe yakýn tesis sahiplerinin faaliyetlerine asgari etki
yaratan bir inþaat tekniðinin organize
edilmesi gerekir. Yer altýnda bulunan boru hatlarýnýn inþasý sýrasýnda, güzergâh üzerindeki gömülü diðer hizmet hatlarý ve güzergâh boyunca öngörülen geçiþ noktasýndaki diðer yer altý tesislerinin yerlerinin tespiti için gerekli çaba sarf edilir. Yukarýda bahsedilen
tesis sahiplerinin operasyonel hazýrlýklar yapabilmesi ve geçiþ inþaatýnýn yapýlacaðý yere temsilcisini gönderebilmesi için, bu çalýþmalardan olumsuz etkilenen tesis sahiplerine BOTAÞ tarafýndan önceden haber
verilir.
(3) Demiryolu,
otoyol, devlet ve il yollarý geçiþlerine iliþkin olarak boru
hattýnýn bulunduðu konumdan dolayý boruya gelecek zararýn önlenmesi ve genel kamu güvenliðinin saðlanmasý amacýyla aþaðýdaki geçiþ prosedürlerini
kapsar.
a) Ýletim hattýnýn keson borusuz döþenmesi esas alýnýr. Ýletim hattýnýn ve keson borularýn döþenmesi API RP 1102’ye uygun þekilde döþenir. Paslanmaya (korozyona) karþý önlem olarak; dýþ kaplamalý iletim boru hattý keson boruya giriþ ve çýkýþ noktalarýnda birbiri ile
temas etmesini önleyecek þekilde karþýlýklý desteklenir. Ayrýca giriþ ve çýkýþ noktalarýnda iletim hattý borusu ile keson boru elektrik iletkenliði olmayan malzeme ile tamamen izole edilerek kapatýlýr.
b) Keson boru kullanýlmamasý halinde; demiryolu veya otoyol, devlet ve il yollarý altýna döþenmiþ iletim hattý borusuna dýþarýdan gelen baský aðýrlýklarýndan ve iç basýnçtan kaynaklanarak oluþan gerilim, boru
malzemesinin esneme katsayýsýnýn % 90’ýný geçemez.
c) Boru hatlarýnýn tasarým ve mühendislik gibi teknik planlama çalýþmalarý sýrasýnda bunlarýn demiryoluna paralel
gitmesi veya demiryolu altýndan geçmesi durumunda
T.C. Devlet Demir Yollarý Genel Müdürlüðünün ileride yapacaðý ikinci ve üçüncü hat inþaasý ile trafik güvenliði dikkate alýnýr. Demiryolu altýndan boru hattý geçirilmesi durumunda, normal ve hýzlý tren güzergâhlarý ayrý ayrý
düþünülerek gerekli hesaplamalar yapýlýr. Boru üst kotu ile
demiryolu ray üst kotu arasýndaki mesafe
normal hatlar için en az 2,5 metre ve hýzlý tren hatlarý için en az 4 metre olacaktýr. Her iki hat
tipi için mutlaka yatay sondaj yöntemi uygulanarak demiryolu altýndan geçiþ yapýlýr. Boru hattýnýn devlet demir yollarý istimlâk sýnýrýna paralel olarak geçirilmesi zorunlu
olduðu hallerde de, BOTAÞ tarafýndan hazýrlanacak olan projeler için Devlet Demir Yollarý Genel Müdürlüðünün uygun görüþü alýnýr.
ç) Boru hatlarýnýn teknik planlama çalýþmalarý sýrasýnda boru hattýnýn otoyol, devlet ve il yollarýna paralel gitmesi
veya enine altýndan geçmesi gibi
durumlarda hazýrlanacak projeler için Karayollarý Genel Müdürlüðünün uygun görüþü alýnýr.
(4) Irmak, çay, dere, sulama amaçlý kanal ve göl gibi su geçiþleri sorun oluþturabileceði için güzergâh geçiþlerinde zeminin yapýsý, su kýyýlarýnýn durumundaki farklýlýklar, suyun debisi, derinliði ve mevsimsel deðiþikliklerden doðan özel problemler boru hattýnýn tasarýmý sýrasýnda dikkate alýnýr. Ayrýca, sorumlu düzenleyici kurumlar
veya ilgili kamu kuruluþlarýnýn öngördüðü sýnýrlamalar yanýnda aþaðýdaki hususlar da dikkate alýnýr.
a) Hem tasarým, hem inþaat aþamasýnda iþletmenin sürekliliði ve kamunun genel güvenliði belirleyici faktördür. Gerekli durumlarda detaylý plan ve projelerin yanýnda inþaatla ilgili tüm teknik tanýmlar veya teknik þartnameler hazýrlanýr.
b) Su altý geçiþlerinin inþaatýnda boru et kalýnlýðýnýn yüksek tutulmasý, boru hattýnýn gömülme derinliði ve paslanmaya
karþý dýþ kaplama, borunun dýþýndaki beton
kaplama veya borunun yüzmesini engelleyici aðýrlýklarýn kullanýlmasý önemlidir. Ýnþaat aþamasýnda oluþabilecek borunun bükülmesine ve çökmesine neden
olabilecek gerilimlerin oluþmasýna karþý önlemler alýnýr.
c) Boru hattý nehir, dere ve sulama amaçlý kanal geçiþlerinde; mukavemetli beton zarf içerisine alýnarak, et kalýnlýðý arttýrýlmýþ özel borular kullanýlarak veya
uluslararasý standart veya uygulamalar doðrultusunda BOTAÞ tarafýndan
belirlenecek/onaylanacak ilave inþaat tedbirleri alýnarak geçilir.
ç) Gerek yapý güvenliði, gerekse can ve mal güvenliði açýsýndan boru hatlarýnýn konsol ve köprü üzerlerinden geçiþlerine müsaade edilmez. Bu gibi durumlarda boru hatlarý nehir, dere veya su kanallarýnýn altýndan geçecek þekilde projelendirilir.
d) Sulama amaçlý düþük kapasiteli kanal geçiþlerinde kanal saðlamlýðýnýn bozulmamasý amacý ile boru hattýnýn geçtiði kanal kesimine ait ano
boþ iken, var ise diðer anolara ve contalara zarar vermeyecek þekilde ilgili idareye haber vermek suretiyle yerinden kaldýrýlýp boru hattýnýn dolgusu yapýlýr. Daha sonra kanalýn o kesiminin altý kaba beton (grobeton) ile doldurularak
kanal anosu yenilenir.
e) Büyük kapasiteli su kanallarýnýn geçiþi ise yatay sondaj tekniði kullanýlarak yapýlýr.
(5) Yer üstü tesisleri, güzergâh üzerinde fiziki þartlarýn zorunlu kýldýðý uçurum, derin nehir yataðý, bataklýk gibi nedenlerden dolayý boru hatlarýnýn yer üstünden asýlý olarak geçmek zorunda kaldýðý tehlikeli ve olaðan üstü geçiþler için yapýlýr. Boru hattýnýn geçiþi için yapýlan bu tesisler
kesinlikle insan, hayvan veya motorlu ve motorsuz taþýtlarýn geçiþleri için kullanýlamaz. Bu tesislerin tasarýmý ve inþaatý, düzenleyici ve yetkili kurumlarýn koyduðu kurallar ve sýnýrlamalar çerçevesi içerisinde kalýnarak saðlýklý bir mühendislik çalýþmasý ile yapýlýr. Bunlara sadýk kalmayý saðlamak için, gerekli uygun denetimler yapýlýr ve gerek görüldüðü durumlarda detaylý plan ve proje dokümanlarýnýn yaný sýra inþaatla ilgili tüm gerekli teknik
tanýmlar veya teknik þartnameler hazýrlanýr.
(6) Trafolarýn ve katodik koruma tesisi ile etkileþim yaratabilecek elektrik tesisleri içeren binalarýn boru aksýna 30-170 kV (170 kV dahil) için 20 metreden ve 170-420 kV (420 kV dahil) için 40 metreden
daha yakýna yapýlmamasý esastýr. Ancak zorunlu durumlarda, risk azaltma yöntemleri uygulanarak Ek-3’te belirtilen
azaltýlmýþ güzergâh geniþliði tablosu dikkate alýnýr.
(7) Enerji
nakil hatlarý ile doðal gaz ve ham
petrol boru hatlarý arasýndaki asgari yaklaþým mesafeleri; 30/11/2000 tarihli ve 24246
sayýlý Resmî Gazete’de yayýmlanan Elektrik Kuvvetli Akým Tesisleri Yönetmeliðinde belirtilen
mesafelerden daha az olamaz. Ayrýca sekizinci,
dokuzuncu ve onuncu fýkralarda belirtilen mesafe ve tedbirler uygulanmalýdýr.
(8) Enerji
nakil hatlarý ile doðal gaz ve ham
petrol boru hatlarý arasýnda, CEN/TS 15280
standardý doðrultusunda AC korozyon yaklaþýmý deðerlendirmesi yapýlýr. Bu standardýn (6.4.4) paragrafýna göre; boru hattý üzerinde seçilen test noktalarýnda ölçülecek voltajýn (alternatif akým) toprak direnci 25 Ω (Ohm) metreden yüksek olan toprak türleri için 10 volt, toprak
direnci 25 Ω (Ohm) metreden düþük olanlar için 4 volt sýnýrý aþýlmayacaktýr.
(9) Ham petrol
ve doðal gaz boru hatlarýnýn boru hattý dýþýnda kalan üniteleri veya
istasyonlarý ile lisanslý depolama
tesisleri (tank çiftlikleri, yer altý gaz depolarý) emniyet þeridi içinde, dýþ duvardan itibaren 100 metre uzaklýða kadar;
a) Katodik koruma tesisi ile etkileþim yaratabilecek malzemeden bina,
b) Yüksek ve orta gerilim trafolarýnýn kullanýmý, yüksek gerilim enerji nakil hatlarýnýn tesislerin yakýnýndan geçiþi veya tesisi kesecek þekilde döþenmesi,
c) Uzaktan
kumandalý hat vanalarýný etkileyebilecek röle, GSM istasyonu veya benzer tesisler,
BOTAÞ’tan uygun görüþ alýnmaksýzýn yapýlamaz.
(10) Hava hattý iletkenlerinin en büyük salgý durumunda üzerinden geçtikleri yerlere (petrol ve doðal gaz boru hatlarýna) olan en küçük düþey uzaklýðý; Elektrik
Kuvvetli Akým Tesisleri Yönetmeliði içerisinde yer alan Çizelge-8’e göre, hattýn izin verilen en
yüksek sürekli iþletme gerilimi ne olursa olsun (1-420 kV)
9 metreden az olamaz. Ayrýca, Rüzgâr Enerji Santrali (RES) panel direklerinin Boru
Hattýna olan minimum mesafesi “RES Direk Boyu x 1,20” metre olmalýdýr.
(11) API 505
standardýna uygun olarak Grafik-104’e göre 7,5 metreye kadar olan mesafe; gaz boru hatlarý tesislerinin güzergâh alaný içerisinde yer alan her türlü elektrik teçhizatý patlayýcý ortamda kývýlcým çýkartmayan malzemeden olur.
(12) Boru hattý güzergâh þeridi içerisinde BOTAÞ’tan izin alýnmaksýzýn enerji nakil hattý direði dikilemez.
(13) Boru hattýný kesen telekomünikasyon/data kablolarý, enerji kablolarý, metalik su borularý gibi her türlü yer altý yapýsý boru hattý güzergâhýný mümkün olan en dik açýyla ve metalik
olmayan bir boru içerisinden geçirilir. Bu geçiþte yabancý yapý üzerinde ne tip bir hat olduðunu gösteren bir uyarý bandý serilir ve güzergâhýn giriþ ve çýkýþ noktalarýna iþaret konulur.
(14) BOTAÞ tarafýndan tesis edilmiþ boru hatlarýna, aþýndýrýcý (korozif) þekilde tesir eden boru hatlarý, topraklama
tesisleri, demir yollarý, yüksek gerilim enerji nakil hatlarý gibi metalik yapýlarý tesis eden özel ve tüzel kiþiler, bu aþýndýrýcý etkileri giderecek tedbirleri almakla yükümlüdür.
(15) Boru
hatlarýnýn demir yollarýndan paslanmaya yönelik olumsuz yönde etkilenmesini engellemek amacýyla, bu hatlar ile demir yollarý arasýndaki asgari mesafenin tespitinde, CEN/TS 15280 standardý kullanýlýr. BOTAÞ’ýn talepleri doðrultusunda gerekli görülen tedbirlerin alýnmasý ve uygun projenin ilgili kurum/kuruluþ tarafýndan hazýrlanarak BOTAÞ’ýn uygun görmesi kaydýyla, demiryolunun boru hattýna olan emniyetli mesafesi belirlenir.
(16) Ayrýca genel anlamda hem tasarým ve hem iþletme aþamasýnda, BOTAÞ boru hatlarýnýn yukarýda bahsedilen dýþ etkenlerden etkilenme ihtimali sonucunda olasý tüm paslanma risklerine karþý korunmasý amacýyla; CEN/TS 15280
standardýnýn ön gördüðü tüm tedbirler bu konudaki sorumlu birim ve/veya daire
baþkanlýðý tarafýndan alýnýr veya aldýrýlýr.
(17) Yeni yapýlacak boru hatlarýnda, boru hattý üzerine gelecek þekilde, boru üst kotundan
itibaren 60 cm’lik
mesafeye toprak altýnda kalacak þekilde uygun
boyutlarda sarý renkli ikaz bandý yerleþtirilir.
(18) BOTAÞ’a ait doðal gaz ve ham petrol boru hatlarýnýn paralel olarak ayný güzergâh þeridi içerisinde döþenmesi halinde, hatlarýn akslarý arasýndaki asgari mesafeler Ek-6’da yer alan tabloda belirtilmiþtir.
(19) BOTAÞ’a ait yeni yapýlacak doðal gaz ve ham
petrol boru hattýnýn, mevcut boru hattý, kanal,
kanalizasyon ve yol gibi tesislere paralel asgari uzaklýðý (yol ve açýk kanallarýn þev bitiminden itibaren) Ek-7’de yer alan
tabloda belirtildiði gibidir (BOTAÞ’a ait veya onun
kontrolündeki SCADA yer altý kablolarý hariç).
(20) Boru
hatlarý üzerinde bulunan vana istasyonlarý, pompa veya kompresör istasyonlarý ve ölçüm istasyonlarýnýn etrafý tamamen tel çitle çevrilir ve üçüncü þahýslarýn bu istasyonlarýn içine girmesi önlenir.
(21) Ýletim amaçlý doðal gaz boru hatlarý üzerine döþenen hat vanalarý arasýndaki uzaklýk mesafelerinin BOTAÞ tarafýndan tespitinde ASME B31.8 standardýnda yer alan ve
Ek-4’te belirtilen mesafelere uyulur.
(22) Doðal gaz ve ham petrol boru hatlarýnýn baþka bir boru hattý ya da altyapý tesisleri (kablo, pvc su borularý, kanalizasyon hattý ve benzeri) ile kesiþmesi durumunda
kesiþme açýsý en az 60 derece olmak üzere mümkün olduðunca 90 dereceye
yakýn olmalýdýr. Kesiþen veya paralel giden doðal gaz ve ham petrol boru hatlarý ile teknik altyapý tesisleri arasýndaki emniyet mesafelerinin 60 cm’den az olmamasý esastýr. Ancak, zorunlu hallerde bu mesafeler Amerika
Federal Düzenleme Kanunu (CFR) 49-(Paragraf 192.325)’na göre 30 cm’ye
(12 inç) kadar azaltýlabilir.
(23) Topraklama
sistemlerinden kaynaklanabilecek tehlikeli gerilimlerden boru hattý tesislerini korumak ve uygun mesafelerin tespiti ile çeþitli topraklayýcý tiplerine iliþkin hesaplamalar için 21/8/2001 tarihli ve 24500 sayýlý Resmî Gazete’de yayýmlanan Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliði hükümleri uygulanýr.
(24) Bu Yönetmelikte belirtilen özel durumlar hariç, iletim boru hatlarýnýn baþka altyapý tesisleri ile
kesiþmesi halinde yere gömülü bulunan boru hattýnýn üzerinde bulunan asgari toprak tabakasýnýn kalýnlýðý Amerika Federal Düzenleme Kanunu (CFR 49) Paragraf 192.327’de belirtilen þekilde olur.
(25) BOTAÞ LNG Terminali NFPA 59 A standardýnýn ön görülerine göre projelendirilmiþ ve kurulmuþtur. Halkýn yerleþim yerinin, kara ve demir yollarýnýn terminal sýnýrýna yaklaþým mesafesi
radyasyon ýsý akýsýnda 5 KW/m2 ve gaz yayýmýnda doðal gazýn alt patlama limiti olan LEL (Low Explosive Limit: %5) den az olmasý durumuna göre belirlenmiþtir. Bu mesafe
tehlike kaynaðýndan (LNG Kaçak Toplama Havuzu)
BOTAÞ LNG Terminalinde 230 metredir.
(26) Doðal gaz ve ham petrol boru hatlarýnýn bakým onarým ve iþletme faaliyetleri için gerekli olan ve
Ek-3’te Azaltýlmýþ Güzergâh Geniþliði adý altýnda belirtilen güzergâh içerisinden veya kamulaþtýrma þeridi içerisinden (BOTAÞ’a ait altyapý tesisleri hariç) enerji nakil
hattý, haberleþme kablo hattý, su hattý, doðal gaz hattý, petrol hattý, kanal, kanalizasyon veya yol gibi altyapý tesislerinin paralel olarak döþenmesine izin
verilmez. Ancak zorunlu hallerde
bu mesafeler; BOTAÞ’ýn uygun görüþü ile Ek-7’de belirtilen mesafelerden az olmamak üzere, azaltýlabilir.
Yerleþim bölgelerinden geçen boru
hatlarýnýn
planlanma ve yerleþtirme kurallarý
MADDE 9 – (1) Þehir içi yollarda ve meskûn yerlerde yer altýna kurulan BOTAÞ’a ait boru hatlarýnýn planlanmasý ve yerleþtirilmesinde güvenlik açýsýndan aþaðýdaki kurallara uyulur.
a) Yer altýna döþenecek boru hatlarý, mevcut teknik
altyapý veya planlanmakta olan diðer tesisler de göz önünde bulundurularak, birbiriyle uyum saðlayacak þekilde planlanýr ve inþa edilir.
b) Mevcut
kurallara ve anlaþmalara aykýrý olmamak þartý ile mevcut tesisler korunur. Mevcut tesisin
kendisine veya iþletme kabiliyetine herhangi bir zarar gelmesi
ihtimali karþýsýnda, tesis sahibine haber verilir ve gerektiðinde o idarenin izni alýndýktan sonra yeni boru hattýnýn planlanmasý ve inþa edilmesi yoluna
gidilir.
c) Boru hatlarý zorunluluk olmadýkça kamu arazisinden geçirilir.
ç) Boru hatlarý, birbiri üzerine döþenmez. Daha yükseðe yerleþtirilmesi gereken borular, topraðýn tabii yýðýlmasýndan kaynaklanan þevlerin içinden deðil, þevde zamanla meydana gelebilecek kaymalarýn doðuracaðý zararlardan
kurtarýlmasý maksadý ile daha güvenli güzergâhlardan geçirilir.
d) Yolun
kenarlarýnda, aðaçlandýrma dýþýnda yeþil alan veya erozyon önleme kuþaðý mevcut olduðunda, doðal gaz ve ham
petrol borularý bu alanlarýn altýna yerleþtirilir. Bu da mümkün olmadýðýnda doðal gaz ve ham
petrol borularý yaya kaldýrýmýna bitiþik gidiþ þeritleri altýna yerleþtirilir.
e) Doðal gaz ve ham petrol boru hatlarýnýn, içme suyu ve pis su tesisatý borularýndan daha yükseðe; ancak 30 kV’ye
kadar gerilim taþýyan kablolardan da daha derine yerleþtirilmesi esastýr.
f) Doðal gaz ve ham petrol boru hatlarý açýk araziden götürülmelidir. Bu mümkün olmadýðýnda, öncelikle gaz ve
ham petrol boru hatlarý yan sokaklara veya yan þeritlere yerleþtirilir.
g) Toprak
hareketine karþý, boru hattýnýn emniyeti için tehlikeli olabilecek zemin hareketi ihtimali
olan alanlarda, özel tedbirlerle boru hattýnýn emniyeti saðlanýr. Sabitleme kitlelerinin (ankraj veya
benzeri kayma önleyici mühendislik yapýsý destekli) tasarýmý uygun bir þekilde yapýlýr. Ýçbükey ve dýþbükey (içbükeye nazaran daha kritik olduðundan) sabitleme kitleleri ayrý ayrý tasarlanýr. Düþey sabitleme kitleleri (payanda ve/veya ankraj destek amaçlý mühendislik yapýlarý) diþli ve diþsiz olarak, kayma
ve devrilme emniyetlerinin hesaplanmasý, zemin taþýma ve derinden kayma potansiyeli hesaplanmasý ile birlikte mutlaka tabii zemin kodu altýna inecek þekilde tasarlanýr. Gerekirse, düþey sabitleme kitlesinin zemine ankrajý için donatý veya benzeri mühendislik elemaný kullanýlýr. Ayrýca, yatay
sabitleme kitleleri içinde gerekli tasarým hesaplarý yapýlýr.
ð) Ýnsan, hayvan ve diðer faktörlerden gelmesi mümkün olabilecek tehlikelerden boru hattýný korumak için borularýn yerleþtirildiði araziden yerine
göre yüksek, derin ve suni yapýlarla tehdidin gelebileceði tarafa duvar,
set, demir-çelik ve betondan mamul bariyer veya engel,
sundurma, kanal gibi koruma tedbirleri alýnýr. Bununla birlikte, korunan yapýlar bu emniyet
mesafesi içinde bulunduðunda ve teknik
sebeplerden dolayý baþka imkân bulunmadýðýnda veya baþka bir taþýma hattýnýn da yapýmý ekonomik olmadýðýnda, borularýn bu emniyet aralýðý içinden geçirilmesine izin
verilir. Özel durumlarda teknik altyapý tesislerinin korunmasý için yetkili merciler tarafýndan yürürlüðe konulan emniyet tedbirlerine uyulur. Doðal gaz ve ham petrol borularýnýn yerleþtirilmesinde uyulmasý gereken emniyet
mesafelerinin (koruma bölgelerinin) tespitinde aþaðýdaki esaslara uyulur.
1) Doðal gaz ve ham petrol boru hatlarýnýn döþenmesinde, korunmasý istenen yapýlarla boru ekseninin her iki tarafýnda ayrý ayrý
en az 7 metrelik bir emniyet mesafesi bulunur.
2) Ancak,
bununla birlikte söz konusu bu emniyet mesafeleri içinde korunmasý gereken alt yapý tesislerinin
yerleþtirilmeleri kaçýnýlmaz olduðunda, teknik ve ekonomik sebeplerden dolayý baþkaca bir çözüm de bulunamadýðýnda, bu emniyet bölgeleri içine bu tür borularýn yerleþtirilmesine izin verilebilir.
3) Mecra (güzergâh) þeridi, genel olarak boru eksenin her iki tarafýnda ayrý ayrý
en az 4’er metre olacaktýr.
4) Özel durumlarda yapýlarýn korunmasý için yetkili mercilerce yürürlüðe konulan emniyet tedbirlerine de uyulur.
5) Boru hattý üzerindeki toprak örtüsünün üst örtüsü kalýnlýðý arazi þartlarýna göre belirlenir.
6) Yol trafiði yüküyle yüklenmiþ trafik alanlarý altýndaki borularýn üst örtüsü en az 1 metre kalýnlýðýnda olur.
7) Demiryollarý, otoyol, devlet ve il yollarý, nehir yataklarý ve hava alanlarý altýna yerleþtirilen boru
hatlarýnda uyulacak esaslar bu Yönetmelik dikkate alýnarak önceden tespit
edilir.
8) Yer altýna yerleþtirilen söz konusu boru hatlarýnýn yakýnýna, özel tedbirler alýnmaksýzýn borular yerleþtirildiðinde, bu borular arasýnda en az, kesiþmelerde 30 cm, ayný tür akýþkaný (doðal gazý veya ham petrolü) taþýyan borularýn paralel olarak döþenmesinde 30 cm ve farklý tür akýþkanlarýn (doðal gazýn ve ham petrolün) taþýnmasýnda kullanýlan borularýn (paralel olarak) yerleþtirilmesinde 50 cm
mesafe bulunur. Özel durumlarda % 100 kaynak dikiþi kontrolü gibi uygun tedbirlerin alýnmasý þartýyla bu mesafe, bina cephe hattýndan veya bina dýþ kenarýndan kaldýrým sýnýrýna kadar indirilebilir.
h) Aðaçlandýrýlmasý öngörülen alanlara boru hatlarýnýn yapýlmasýna iliþkin plan ve projelerin hazýrlanmasýnda, fidan gövdesinin dýþ yüzeyinden boru kanal kenarýna kadar ölçülmek üzere aradaki
mesafe en az 5 metre olmalýdýr. Bu mesafenin, söz konusu alanda
daha da aþaðýda tutulmasý mecburiyeti olduðunda, ara bölme duvarý gibi teknik tedbirlerle
korunur.
ý) Meskûn alanlarda yapýlacak boru hattý sistemlerinde topraklama tesislerden
kaynaklanabilecek tehlikeli gerilimlerden korunmak ve uygun mesafelerin
tespiti ile çeþitli topraklayýcý tiplerine iliþkin hesaplamalar için Elektrik
Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliði hükümleri uygulanýr.
i) Bu madde
meskûn mahallerin dýþýndaki alanlar
ile þehir içinden geçen devlet ve il yollarý altýna ve/veya bunlarýn çevresi altýna yerleþtirilen boru hatlarýnýn planlanmasý ve yerleþtirilmesi kurallarýný kapsamaz.
j) Bu maddede
yer almayan diðer hususlarda TS 10618 sayýlý “Þehir Ýçi Yollarý – Teknik Alt Yapý Tesisleri – Planlama ve Yerleþtirme Kurallarý” standardý uygulanýr.
Boru hattý
tesislerinin güzergâh seçimi
MADDE 10 – (1) BOTAÞ Entegre Yönetim Sistemi Prosedürlerine uygun
olarak yapýlacak g