Göğüs Anjisi(ANJÎNA PEKTORÎS)
GÖĞÜS ANJİNİ (ANJÎNA PEKTORÎS)
Özellikle göğüste yerleşen bir ağrıdır; en sık nedeni kalp atardamarları sertliğidir. En çok 40 yaşını geçmiş kişilerde görülür. Çok sık raslanan bir hastalıktır.Çaba harcama sırasında, sağlam bir kalbin atardamarlarından geçen kan miktarı kalp kası gereksinimine orantılı olarak artar.Ama kalp atardamarları daralmış (yani çapı küçülmüş) bir kalpte, atardamar kanı ile taşman oksijen, dinlenme sırasında kalp kasının kullanımına yeter,çaba harcama sırasında ise, artan gereksinime oranla yetersiz kalır.
Çaba harcama sırasındaki bu oksijen yetersizliği, göğüs anjini ağrısını (angor da denir) başlatır.Göğüs anjini olgularının yüzde 90’ını temsil eder. Göğüs anjini ağrısına yolaçan damarlanma yetmezliğini geliştiren şey, kalp atardamarlarının daralmasıdır (kalp atardamarları yetmezliğini işleyen bölüme bakınız).
Hastalığa yakalanmayı kolaylaştırıcı koşullar çeşitlidir:
— çeşitli hastalıklar (şeker hastalığı, atardamar yüksek basıncı, yüksek kolesterol düzeyi);
— yaşam koşulları (yorucu işler, büyük heyecanlar, tütün kullanımı, çok zengin beslenme, şişmanlık);
(Atardamar sertliğinin işlendiği bölüme bakınız.)
Bir başka hastalığın belirtisini oluştururlar:
— aort kapağı darlığı ve yetmezliği (çaba harcama sırasında kalp atım hacmini, dolayısıyle kalp atardamarlarından geçen kan miktarını düşürürler);
— dönem dönem gelen taşikardi (kalbin işini artırır);
— kansızlık (oksijen taşımasını azaltır).
Hasta çoğunlukla 40-60 yaş arasında bir erkektir; 60 yaşını aşmış bir kadın da olabilir.
Göğüs anjinini hemen akla getiren belirti omuzlara, kollara, bileklere ya da alt çeneye yayılabilen göğüs ağrısıdır. Bu ağrı tipiktir: Göğüs kemiğinin altında ya da arkasındadır, oldukça geniştir, her zaman hasta tarafından el ayasıyla gösterilir. Oldukça şiddetlidir, rahatsız edicidir, mengenede sıkışma duygusuyla büyük bir iç sıkıntısı oluşturur ve hastayı hemen durmaya zorlar. Hareket sırasında (çaba harcama sırasında gelen göğüs anjini ağrısı), yürüyüşte, soğuk havalarda, yemekten sonra ya da bir heyecan dolayısıyle başlar. Ağrı birkaç dakika sonra (bütün hastalarda 15 dakikadan kısa sürer), hasta trinitrin alırsa da birkaç dakika içinde, durur. Hasta böylece yeniden normal olarak yürüyebilir; ama ağrı aynı zaman süresinde yeniden belirir ve hastayı yeniden durdurur. Krizin hareket sırasında gelmesi ve kısalığı, göğüs anjini teşhisi için değerli iki belirtidir.Kriz süresince solunum zorluğu da, çarpıntı da görülmez.Elektrokardiyogram almak zorunludur; en iyisi kriz süresince ya da hemen ardından (ama krizlerdışında da) almaktır. Ancak, hastaların yüzde 30’unda elektrokardiyogramın tümüyle normal olduğunu unutmamak gerekir. Hastaların yüzde 40’mda da, belirleyici olmayan anormallikler gösterir.
Bu durumda bazen doku ölümünün Q dalgaları (çoğunlukla bilinmeyen eski bir enfarktüs sonucu oluşmuş), bazen kalbirr dışyüzü altı kanlanma azlığına (iskemi) bağlı T dalgaları, bazen de ST anormallikleri görülür.Elektrokardiyogramın tartışmalı ya da normal olduğu hastalarda, yalnızca kalp merkezlerinde alınabilen, çaba harcamadan sonra çekilmiş elektrokardiyogram istenir. Hasta bir bisiklete bindirilip pedal çevirtilerek, yürüyen bir halı üstünde yürütülerek ya da birkaç basamaklı bir merdivene indirip çıkarılarak, kriz oluşumunun ortamı yelden yaratılır. Kuşkusuz, bir kriz başlarsa, deney durdurulup hastaya trinitrin verilir. Elektrokardiyogramda ST parçasının normalden belirgin uzaklaşması kalp içzarı altı bir bozukluk gösterir, bu, mutlaka olmamakla birlikte, genellikle göğüs anjini teşhisini doğrular. Göğüs anjininin en güvenilir belirtileri, hastanın sorgusunun verileri ile ağrısını tanımlayışıdır (kuşkusuz trinitrinin etkili olması da).Çok ender raslanır (göğüs anjinlerinin yüzde 3’ü).Aort yetmezliği belirtileri, çaba harcama sırasında gelen göğüs anjini ağrısı ve frengi arama testlerinde yanıt birleştirilerek teşhis konur.Göğüs anjini hastalığının ihtilatlarmdan biri olabilir. Ağrı, üfürüm ve yarımay biçimi kapakçıkların kireçlenmesi bulunur. Bu arada, kalp atardamarları sertliğinin aort darlığı ile birlikte bulunması da görülebilir. Bir kalp atardamarı dalı darlığı olasılığının bir yana bırakılmasını, ancak kalp atardamarları anjiyografisi sağlayabilir.Kalp atardamarları daralmadığı için işlevsel diye nitelenen göğüs anjini ağrılarını oluşturabilir. Kalp atardamarlarını sulayan kan akımı, aorttan sol karıncığa doğru oluşan kan kaçağı ile emilir. Dolayısıyle, kalp atardamarlarından geçen kan miktarı azalır.Neden kansızlık (anemi) olduğunda, kalp atardamarları yetmezliği, oksijen taşıyıcı alyuvarların azalmasına bağlıdır. Hastanın solukluğu, kansızlığı kanıtlayabilecek bir kan sayımı yaptırmaya yöneltmelidir.Göğüs anjininin evrimi çok değişkendir.İyileşme genellikle görünüştedir; rahat geçen yıllar sonunda bir tekrarlama oluşabilir. Çoğunlukla krizler, oluş biçimleriyle kalırlar ama giderek, daha önemsiz çabalar harcandıkça daha sık oluşabilirler. Hasta, sonunda günlük etkinliğinin kısıtlanmasından yakınır.Ayrıca durumu ağırlaşabilir. Krizler tekrarlar, çaba harcanmaksızm, dinlenmede ortaya çıkarlar.Göğüs anjini krizleri her zaman aynı açıklıkta değildir. Hastalığın, teşhisi daha güçleştiren daha az belirgin biçimleri de vardır. Krizler her türlü bedensel çaba dışında gece, yatar durumda ya da sindirim sırasında ortaya çıkabilirler.
Ağrı göğüsle ilgili olmayabilir: Kollarda, bileklerde, mide bölgesinde, hattâ ensede ya da sırtta. Bazen ağrı daha gizlidir, hattâ olmayabilir; yalnız bir rahatsızlık duygusu bırakabilir. Krizler alışıldığından daha uzun olabilirler (15 dakikadan çok); ama o zaman (krizler çok sıklaştığmda da) bir enfarktüs oluşumu olasılığı düşünülmelidir.
Ağrı niteleyici olduğunda (göğüs ağrısı sıkıştırıcı, batıcıdır; çaba harcamanın durmasıyla hızla, trinitrin alınmasıyla daha da çabuk geçer) teşhis kesindir. Ama belirtiler daha az belirgin olduğunda (solunum sırasında oluşan, apansızın gelen çimdikleme biçiminde çok kısa ya da çok uzun ağrılar) başka hastalıklar da gözönüne alınmalıdır.