Almanya yeniden birleştiğinde ben daha çocuktum. 1990 kışında ailemle birlikte İsviçre’den Berlin’e tatile gittim. Şehir o zamanlar bana büyük ve boş görünüyordu, ama bir şekilde boşluk coşkulu hissettirdi. Siyasal başarısızlığın trajik ardışıklığındaki bir yer, yeni bir başlangıç için olası bir yer haline gelmişti.
On yıl sonra, 1999 yazında Berlin’e öğrenci olarak geldim. FU’ya giderken her gün bisikletimle o zamanlar devasa bir şantiye olan Potsdamer Platz’ın üzerinden geçiyordum. Bina boşlukları kapanırken ilk çelişkiler ortaya çıktı. 1999 baharında, kırmızı-yeşil hükümet Almanya’yı Kosova’daki savaşa götürdü. Ülke, tarihsel olarak önemsiz “Bonn Cumhuriyeti”nden sonra, beklendiği gibi “Berlin Cumhuriyeti” olarak adlandırılan şeye doğru yönelmişti.
On yıl sonra, geri dönüş hakkında bir kitap için onunla röportaj yapmak üzere Berlinli filozof Friedrich Kittler ile tanıştım. O zamanlar Kittler beni etkileyen bir terim kullandı: “tarihi aşınma izleri”. Bununla, tüm büyük devrimlerin -yuvarlak masa haftalarının ve şiirsel açıklamaların şimdilik sona erdiği- idari olarak paraya çevrileceğini kastetmişti.
Ancak, yeniden birleşmiş Almanya’da olduğu gibi, tartışmalar açısından nadiren bu kadar fark edilmedi. Wikipedia girişi, “Berlin Cumhuriyeti’nin Özellikleri” paragrafında kuru bir şekilde not alıyor: “Temel hakların ve sığınma hakkının kısıtlanması”, “Genişletilmiş askeri rol” ve “Beş partili sistemde değişiklik”. Bu, alıntılarda şu anlama gelir: neo-faşist AfD’nin yükselişi, Afganistan’ın işgali ve utanç verici geri çekilme, AB’nin dış sınırlarında ölümcül mülteci politikasının desteklenmesi.
Alman tarihi kayıp bir masumiyet tarihidir
Tabii listede “enerji geçişi” veya “Nasyonal Sosyalist geçmişle uğraşmak” gibi net artı noktalar da var. Ama Grosso modo, son otuz yılın Alman tarihi, kayıp bir masumiyet hikayesidir. Belgrad’ın bombalanmasından sonra, Trump’ın mottosunun yürürlüğe girmesi beklenirdi: İtibar bir kez mahvoldu mu, tamamen utanmaz. ABD ya da Rusya’da olduğu gibi, bir realpolitik zaferi.
Ancak Almanya’da, çelişkili siyasi karar verme sorularını ahlaki hayali acıya dönüştüren, tartışmaya dayalı bir tür geçiş anahtarı var. Ne zaman Berlin Cumhuriyeti’nin iyi niyeti gerçeklerle karşılaşsa, Almanya’da bir tuzak olduğu duygusu yayılıyor. Örneğin parlamento tartışmalarını takip ederseniz, sanki Federal Meclis siyaset yapmıyor da siyaset yapıyormuş gibi görünüyor.
Berlin cumhuriyetine dönüş hala beklemede
Onlarca oyla Akdeniz’deki mülteci ölümlerinin on bin katı doğrudan sorumlu olmak bir şeydir. Ama sanki siyasi bir suç değil de trajik bir olay, bir tür doğal afetmiş gibi tartışmak başka bir şey. Afganistan’daki şehir sarayı ya da siyaset için de aynı şey: her şey bir şekilde, bir aksilik gibi oldu.
Duvarın yıkılmasından 30 yıl sonra bile, verili olanın yönetildiği Bonn Cumhuriyeti’nden yaratıcı bir Berlin Cumhuriyeti’ne geçiş hala beklemede. Ve belki de yaklaşan federal seçim bunun için: ikiyüzlü duyarlılık siyasetini sorumluluk siyasetiyle değiştirmek. Tüm ahlaki çelişkileriyle.