Eğitimle ilgili herhangi bir tartışmada, biri her zaman Rabelais ve Montaigne'den bahseder: yarattıkları Gargantua ve Pantagruel aracılığıyla bir okulun 'bilgi uçurumu' olması gerektiğini savunan Rabelais ve 'iyi yapılmış kafalı' bir adamı tercih eden Montaigne 'iyi doldurulmuş' değil. Burada birbirine zıt olarak ortaya konan bu iki kavram, her pedagojik çabanın iki amacıdır: bilgi bir yandan ve Beceriler diğer yandan modern jargon kullanmak için. Montaigne, Birinci Kitabın 'Pedantry' ve 'Çocukların Eğitimi' bölümlerinde öğrencilerin kafalarının aşırı doldurulmasını protesto etti. Denemeler :
“Açıkça söylemek gerekirse, ebeveynlerimizin eğitimimizdeki endişeleri ve masrafları hiçbir şeye işaret etmiyor, ancak başımıza bilgi vermek; ama tek bir yargı ve erdem kelimesi değil. Oradan geçen birinden insanlara bağırın: 'O, ne eğitimli bir adam!' Ve diğerinden 'O, ne kadar iyi bir adam!' - gözlerini çevirmekte ve saygılarını dile getirmekte başarısız olmayacaklar. eski. Öyleyse üçüncü bir çığlık olmalı, 'O, mankafalar!' İnsanlar şu anda sormaya yatkınlar, böyle biri Yunanca mı yoksa Latince mi anlıyor? Şair mi? yoksa düz yazı mı yazıyor? Ama ister daha iyi, ister daha ihtiyatlı büyümüş olsun, ki bunlar temel kaygının nitelikleridir, bunlar asla düşünülmez. '
Montaigne, zamanının öğretim uygulamalarını yargılamaktadır. Rönesans, Orta Çağ'ın karanlığından koptuğunu ve eski öğrenmeyi yeniden keşfettiğini iddia etti, ancak öğretim miktarı, asimilasyon kalitesine tercih edilmeye devam etti. Montaigne, öğrenmenin kendi başına bir hedef haline geldiği ansiklopedik bir eğitimin aptallığını kınayarak, bilgeliği kendi iyiliği için bilgiye tercih etti. Bilginin, kişinin onunla ne yaptığından daha az önemli olduğuna inanıyordu; yani pratik bilgi birikimi ve yaşam becerileri. İnsanlar bilge adamlara hayran olabilir, ancak bilgili insanlara saygı duyarlar. Montaigne amacını eve götürmeye devam ediyor:
“Kimin daha öğrenmiş olacağından daha iyi öğrenilmiş olanı incelemeliyiz. Biz sadece hafızayı doldurmaya, vicdanı ve anlayışı boş ve boş bırakmaya çalışıyoruz. Tahıl aramak için yurt dışına uçan ve yavrularını beslemek için kendileri tatmadan gagasında eve getiren kuşlar gibi; bu yüzden bilginlerimiz kitaplardan bilgiyi burada burada toplayıp dilin ucunda tutuyor, sadece tükürmek ve yurtdışına dağıtmak için. '
Montaigne’in hafıza şüphesine geri döneceğim. İyi bir hafızadan yoksun olduğu için sık sık özür diler, ama derinlerde hiç umursamaz, çünkü hafıza yargılama pahasına kullanıldığında bir değer değildir. Montaigne, okumayı ve her türlü talimatı sindirimle karşılaştırır. Yemek gibi dersler sadece dudaklarla tatılmalı ve çiğ olarak yutulmamalı, içeriğiyle bedeni ve zihni beslemek için yavaşça çiğnenmeli ve midede geviş getirilmelidir. Aksi takdirde, yabancı yiyecekler gibi onları tekrar kusarız. Montaigne'e göre eğitim bilgi edinmekle ilgilidir; çocuklar bu bilgiyi kendilerine ait hale getirmeli ve kendi yargılarına entegre etmelidir.
Eğitimin amacına ilişkin tartışma henüz çözüme kavuşturulmadı. Pozisyonları özetlemek gerekirse, Montaigne’in liberalizmini çok aceleyle Rabelais ansiklopedisine karşı koymak haksızlık olur. Her şeyden önce, Pantagruel'den Gargantua'ya yazılan mektup ayrıntılı, aşırı öğrenmeyi öneriyor gibi görünse de, bunun bir dev için tasarlandığını hatırlamalıyız. Ve mektup, Montaigne'in aynı fikirde olmayacağı bir tavsiye vermek için devam ediyor: 'Vicdan olmadan bilgi, ruhun harabesidir.' Vicdan - yani dürüstlük ve ahlak - gerçekten de tüm öğretilerin nihai hedefidir. Sindirim tamamlandığında geriye kalan şeydir ve hemen hemen her şeyi unutmuşuzdur.
*
Montaigne, az önce tartıştığım gibi, fazla bilimsel olan eğitime güvensizdi. Düşünceyi belirleyen büyük kutupluluğa paralel olarak Denemeler Doğanın ve sanatın, iyi tabiatın ve kötü hünerin karşıtlığı, bilgelik, bizi kendi gerçek doğamızdan uzaklaştırmaktan çok, bizi onunla daha yakın hale getirmekten daha olasıdır. Montaigne, okumalarının onu kendi doğasından uzaklaştırmadığını, tam tersine onu anlamasını sağladığını gururla söylüyor.
“Davranışlarım doğal, onları dikmek için herhangi bir disiplinden yardım istemedim; ama güçsüz oldukları gibi, onları dünya görüşüne açmak ve onları biraz daha güzel bir kıyafetle ışığa maruz bırakmak için onları nedenler ve örneklerle süslemeye gittim, bu bir mucizeydi onları pek çok felsefi söylem ve örneğe uygun bulmak için yanlışlıkla kendime. Neredeyse bitip bitene kadar hayatımın nasıl bir rejim olduğunu bilmiyordum; yeni bir figür - önceden planlanmamış ve tesadüfi bir filozof. '
'Raimond Sebond için Özür' de bulunan bu tanım, Montaigne’in kişisel etiğinin hem mütevazı hem de hırslı mükemmel bir tanımıdır. Montaigne bize iki temel şey anlatıyor. Bunlardan ilki, kendisini olduğu gibi yapmış olması, okumalarının ve edindiği bilgilerin onu ne değiştirmiş ne de aşağılamış olmasıdır; tavırlarının - yani karakterinin, davranışının, ahlaki niteliklerinin - kendisine ait olduğunu ve başkasının modeline göre şekillendirilmediğini. Montaigne’in sözlerinin bize söylediği ikinci şey, bir kişi yazıp konuştuğunda ve örnekler ve açıklamalarla -yani özel durumlar ve bu durumlarda gerekçelerini açıklayarak- kendisi hakkında konuştuğunda, o kişinin kendisini kitaplarda görmeye başlayacağıdır.
Montaigne bize kendini yazmanın ve tanımlamanın sadece kim olduğunu değil, aynı zamanda en çok özdeşleştiği sistemi veya grubu veya düşünce okulunu da anlamasını sağladığını söylüyor. Kısacası, Montaigne bir Stoacı, şüpheci ya da epikürcü olmayı seçmedi - en çok ilişkili olduğu üç felsefe - ama şimdi, yaşamının sonlarında, davranışının doğal olarak şu veya bu duruma uygun olduğunu fark etti. bu doktrinlerin tesadüfen ve kendiliğinden, planlamadan veya düşünmeden.Montaigne, iyi bir hafızaya sahip olmadığı için sık sık özür diler, ama derinlerde hiç umursamaz, çünkü hafıza, yargılama pahasına kullanıldığında bir varlık değildir.
Bu nedenle Montaigne'i şu veya bu Klasik dönem felsefi okuluna ait olmasıyla açıklamak yanlış olur. Montaigne otoriteden nefret eder. Kendisini bir yazarla aynı hizaya getirirse, kazara bir keşfi belirtmek içindir ve alıntı yaptığı bir yazarın adını belirtmekten kaçınırsa, okuyucularının, dediği gibi, herhangi bir otorite iddiasına karşı ihtiyatlı olmayı öğrenmeleri içindir. 'Kitaplar' bölümünde:
“Ödünç aldıklarımı numaralandırmıyorum, tartıyorum; ve değerlerini sayıya göre yükseltmek için tasarlamış olsaydım, onları iki katına çıkarmıştım; hepsi ya da çok az sayıda, o kadar ünlü ve kadim yazarlar arasında ki, bana sorun çıkarmadan kim olduklarını söyleyecek kadar kendileri gibi görünüyorlar. Sebeplerde, karşılaştırmalarda ve argümanlarda, herhangi birini kendi toprağıma aktarırsam ve onları kendi aralarında karıştırırsam, yazarı kasıtlı olarak gizlerim. [. . . ] Plutarch'a burnuma bir fillip vermelerini ve bana saldırdıklarını düşündüklerinde Seneca'ya saldırmalarını sağlayacağım. '
Montaigne fikirlerinden bazılarının kaynaklarını gizliyorsa, bu, okuyucularının kadimlerin prestijinden etkilenmemesi ve Montaigne'in kendi otoritesine meydan okuyabilecekleri gibi, otoritelerine meydan okuyabileceklerini hissetmeleri içindir.
*
Üçüncü Kitap'taki 'Üç Ticaret' bölümünde, Montaigne hayatının çoğunu meşgul eden üç tür arkadaşlığı karşılaştırır: 'güzel ve onurlu kadınlar', 'nadir ve mükemmel arkadaşlıklar' ve son olarak, İlk iki ekinden daha karlı ve sağlıklı bulduğu kitaplar:
'Bu iki nişan tesadüfidir ve diğerlerine bağlıdır; biri nadirliğiyle baş belası, diğeri yaşla birlikte soluyor, öyle ki hayatımın işine asla yeterli olamayacaklar. Üçüncüsü olan kitaplarınki çok daha kesindir ve çok daha bize aittir. Diğer tüm avantajları ilk ikisine sağlar, ancak kendi payı için hizmet sürekliliğine ve kolaylığına sahiptir. '
Montaigne, La Boétie’nin ölümünden bu yana başka bir gerçek arkadaşı olmamıştı ve 'Virgil'in Bazı Ayetleri Üzerine' bölümünde, cinsel dürtüsünün azalmasından yakınıyor. Bu iki tür temas şüphesiz daha ateşli duygu görünümlerine, daha yoğun duyumlara yol açar, çünkü bunlar diğer insanlarla etkileşimi içerir - ama aynı zamanda daha kısa süreli ve öngörülemez ve kesintiye daha yatkındır. Bununla birlikte okumak, sabır ve kalıcılığın ikiz avantajlarını sunar.
Sevgi, arkadaşlık ve okuma arasındaki bu bir çeşit derecelendirmeyi oluşturan paralellik şok edici görünebilir. Montaigne'in, yalnızlığı gerektiren okumanın, bizi kendimizden uzaklaştıran başka bir kişiyle ilgili herhangi bir ilişkiden üstün olduğunu söylediğini düşünebiliriz. O halde kitaplar, gerçek insanlardan daha iyi arkadaş veya sevgili yapar. Ancak bu sonuca varmadan önce, Montaigne'nin hayatı hiçbir zaman benlik ve diğerleri arasındaki diyalektikten başka bir şey olarak görmediğini hatırlamalıyız. Arkadaşlığın enderliği ve sevginin geçici doğası bizi kitapların sığınağı olmaya itebilirse de, okumak kaçınılmaz olarak bizi başka insanlara yönlendirecektir. Yine de, 'üç ticaret' arasında, okumanın en iyisi olduğunu kabul etmeliyiz:
“Tüm kursum boyunca benimle yan yana gidiyor ve her yer bana yardımcı oluyor: Yaşlılıkta ve yalnızlıkta beni rahatlatıyor; beni rahatsız edici bir tembellik ağırlığından kurtarıyor ve beni her saat sevmediğim bir şirketten kurtarıyor: aşırı değilse ve ruhumun tamamına sahip değilse kederlerin noktasını köreltiyor. Kendimi zahmetli bir hayalden uzaklaştırmak, 'bu, kitaplarıma koşmaktır; şu anda beni onlara sabitliyorlar ve diğerini düşüncelerimden kovuyorlar ve onlara yalnızca daha gerçek, doğal ve canlı metalar istemek için başvurabileceğimi görerek isyan etmiyorlar; beni hep aynı nezaketle karşılıyorlar. '
Kitapların arkadaşlığı her zaman mevcuttur. Yaşlılık, yalnızlık, tembellik, can sıkıntısı, keder, kaygı - hayatın sıradan seyrinde karşılaştığımız tüm bu zorluklar, eğer sıkıntımız çok şiddetli değilse, okuyarak hafifletilebilir. Kitaplar endişelerimizi yatıştırır, yardım ve yardım sunar.
Yine de bu çekici kitap tasvirinde bir ironi var. Etten kemikten erkek ve kadınların yaptığı gibi, ihmal edildiğinde asla şikayet etmezler veya protesto etmezler. Kitapların varlığı her zaman nazik ve dingin, arkadaşların ve sevgililerin ruh halleri değişiklik gösterir.
Modern çağın eşiğinde olan Montaigne, okumaya olan övgüsüyle basılı materyal kültürünün tanıtılmasına yardımcı olanlardan biriydi. Onu geride bırakmanın eşiğinde olabileceğimiz bir zamanda, Batı dünyasında erkeklerin ve kadınların yüzyıllardır kitaplarda rahatlık, anlayış ve aşinalık bulduklarını hatırlamakta fayda var.
__________________________________
Nereden Montaigne ile Yaz Antoine Compagnon tarafından, Fransızca'dan Tina Kover tarafından çevrilmiştir. Europa Editions'ın izniyle kullanılmıştır. Europa Editions tarafından telif hakkı 2019'un çevirisi.