Boksta tüm zamanların en asi ve vahşi sporcusu olarak anılan, gerçek adı Michael Gerard Tyson ya da herkesin bildiği popüler ismiyle Mike TYSON, (Doğum: 1966, 58 yaşında, ağırlık 98-100 kg, boy: 1.80 m.) fakir ve yoksul bir ailenin çocuğu olarak Newyork’ta Brownsville’in arka sokaklarında, Michael Jordan ile aynı hastanede doğdu. Biyolojik babası Purcell Tyson’ı hiç tanımadı. Üvey baba Jimmy Kirkpatrik, Mike 2 yaşındayken evi terk etti. Uyuşturucu bağımlısı anne Lerna, 3 çocuğunu kendi başına yetiştirmeye çalışırken Tyson, 16 yaşına geldiğinde, kanserden vefat etti.
Tyson, daha sonra annesi ile ilgili düşüncelerini otobiyografisinde şu cümlelerle ifade etti: ”Hayatım boyunca annemin yaptıklarımdan gurur duyup mutlu olduğunu görmek istedim. Ama bu hiç olmadı. O beni hep sokaklarda vahşice dolaşan, eve, parasını ödemediğimi bildiği yeni elbiselerle gelen küçük bir çocuk olarak bildi. Hiçbir zaman onunla konuşma fırsatım olmadı. Profesyonel olarak bu durum beni etkilemedi ama kişisel ve duygusal olarak beni mahvetti. ”
10 yaşında sokak çetelerine giren Tyson, ilk kavgasını güvercinlerin kafasını koparan çete üyesi ‘zalim Garry’ ile yaptı. Garry’i iyi bir şekilde dövdükten sonra ünü Brownsville’e yayıldı. İşte dövüşçü Mike Tyson bu olayı takiben doğdu. 13 yaşına kadar çeşitli suçlardan 38 kere tutuklanmıştı. Bir suç makinesine dönen Tyson, ailesi tarafından ıslahevine gönderildi. Tyson’un boksa yatkınlığını ilk keşfeden, eski amatör boks şampiyonu olan Bob Steaward’ın, 13 yaşındaki Tyson’u Boks tarihinde Floyd Petterson, Jose Torres gibi yıldızları çalıştıran boks antrenörü Cus D’Amato ile tanıştırması, Tyson’un hayatında dönüm noktası oldu. Newyork 4. Caddede Gramercy adlı spor salonunun sahibi köpeği ile salonun arkasındaki bir odada sade bir hayat yaşayan, paraya değer vermeyen, Jus D’Amato eline gelen hazineyi fark edip Tyson’u adeta evlatlık edindi ve kanatları altına aldı.
Jus D’Amato’nun hayatında çıraklık eseri dünya ağır siklet boks şampiyonu Floyd Petterson kalfalık eseri Hafif siklet Dünya Boks şampiyonu Jose Ferres, ustalık eseri ise Dünya ağır siklet boks şampiyonu Mike Tyson oldu. Tyson hayatında olmayan baba figürü yerine koyduğu antrenörü D’Amato için; ”Cus olmasaydı, Bronsville’in köhne bir apartmanında yaşayan sıradan bir adam olurdum. Belki de şimdiye kadar çoktan ölmüştüm. Sihirli değneği ile 13 yaşındaki korkak, şişman bir çocuğu yanına alıp sokaklarda şöhretinden dolayı yürüyemeyecek hale gelen bir şampiyona dönüştürdü” demiştir.
Tyson’a disiplini öğreten D’Amato da, Tyson’la ilgili düşüncelerini şöyle açıklayacaktı: “Bu çocuk bana kıvılcımla geldi. Ben kıvılcımı aldım. Üzerindeki külleri kaldırıp üfledim ve alev aldı. Bu alevi ateşe çevirdim ve o kükreyerek her yeri sardı.”
Hayatında tek dinlediği ve inandığı, güvendiği insan olan D’Amato ile çalışmaya başlayan Tyson, 14 yaşında ulusal şampiyonayı kazandı. 1985 yılında 18 yaşında ilk profesyonel maçında Hector Mercedes’i ilk rauntta 8. saniyede nakavt ederek ileride büyük bir boksör olacağının ilk işaretlerini verdi. Tam bu sırada hayatında “Karanlıkta kaldım” cümleleri ile ifade ettiği baba figürü D’Amato’yu Kasım 1985’te kaybetti.
Tyson, 1985-86 yıllarında yaptığı 22 maçın 21’ini nakavtla kazandı. 22 Kasım 1986’da profesyonel Dünya ağır siklet boks şampiyonluğu için, Muhammed Ali’nin efsanevi kariyerini sona erdiren Trevor Berbick’le ringe çıktı. Berbick’i 2.ci rauntta nakavt ederek, 20 yaşında profesyonel boks tarihinin en genç ağır siklet şampiyonu unvanını ele geçirdi. 1990’a kadar yaptığı 37 maçın hepsini kazanarak efsaneleşen Tyson, ilk evliliğini sinema oyuncusu ve manken Robin Givens’le 7şubat 1988 yaptı.
Otobiyografisinde eşinin kendisini Brad Pitt’le aldattığını itiraf etti. İkili, Şubat 1989’da boşandı. İkinci evliliğini 1997’de Monica Turner ile yaptı. Çift, 2003’te boşandı. 3. evliliğini 6.6.2009’da Lakiha Spicer ile Las Vegas’ta yaptı. Tyson’un 3 evliliğinden 8 çocuğu var. Tyson 1985-2005 yılları arasındaki boks kariyerinde yaptığı 58 maçta; 50 galibiyet (44ü nakavt) 6 yenilgi (5’i nakavt, 1’i diskalifiye) 2 maçı sonuçlanmadı.
Tyson 1985’ten 1990’a kadar yaptığı 37 maçın tamamını kazandı. İlk mağlubiyetini 1990 yılında Buster Douglas’la yaptığı maçta aldı.1985 yılnda D’Amato’nun zamansız ölümü hayatında büyük bir boşluğa neden oldu. İlerleyen yıllarda bu boşluğu Dan King ile doldurmaya çalıştı ise de D’Amato ile beraber yakaladığı başarı grafiğini bir daha yakalayamadı.
Cus D’Amato’nun öğrencisi olup boksu bıraktıktan sonra boks yazarlığı yapan eski hafif siklet boks şampiyonu Jose Torres, bu durumu bir yazısında şu satırlarla özetler: ”D’Amato, bir dünya şampiyonu yaratmakta o kadar acele etti ki o arada bir insan yaratmak gerektiğini unuttu. Özetle Tyson, manevi babası ve koruyucu meleği D’Amato ölünce tamamlanması yarıda kalmış bir insan olarak ortada kaldı.”
Tyson 1991 yılında ABD güzellik kraliçelerinden Desire Washington’a cinsel saldırı gerçekleştirmekten suçlu bulunup 6 yıl hapis cezası aldı. 3 yılın sonunda cezaevinden çıkıp kariyerine devam etti. (3.6.2021’de bir TV kanalında yaptığı söyleşide, hapis cezasının azaltılması için cezaevinin psikoloji danışmanı ile ilişkiye girdiğini itiraf etti.) Hapiste iken Müslüman oldu ve Malik Abdülaziz adını aldı. Cezası bittiğinde, gittiği barda çıkardığı kavga nedeniyle tekrar mahkemelik oldu. 1996’da Evander Holyfield’e yenilerek Dünya Boks Birliği(WBA) ağır siklet boks şampiyonluğu unvanını kaybetti. 1997’de Holyfield ile yaptığı rövanş maçının 3. raundunda rakibinin kulağını 2 defa ısırdığı için diskalifiye edildi. 2 yıl bokstan men cezası aldı. 1999’da ringlere geri döndü ve 1999-2002 yılları arasında 6 maç yaptı. 2002’de boks dünyasının en büyük maçlarından birini yapmak üzere Memphis’te Lenox Lewis ile ağır siklet Dünya Boks Şampiyonluğu unvan maçına çıktı. Lewis maçı teknik nakavtla kazandı.
2003 yılında dengesiz ve uygunsuz harcamaları, (örneğin; evinde beslediği kaplan yavrusuna günde 1500 dolar harcamak gibi) nedeniyle kariyeri boyunca kazandığı 300 milyon Doları kaybettiğini söyleyerek iflasını istedi ve kamuoyuna 27 milyon borcu olduğunu açıkladı. Tyson son yaptığı 4 maçın 3’ünü kaybedip 2005’te ise Kevin Mc Bride’a kaybettiği maçtan sonra aktif boksa veda ettiğini açıkladı.
Son verdiği basın demeci adeta bütün hayatının özeti gibiydi: ”Artık içimdeki o gaddarlık yok. Evimdeki sinekleri bile öldüremiyorum. Bir noktada yaşamın, bir şeyler elde etmek üzerine kurulduğunu sanmıştım ama tam tersine hayat, her şeyi kaybetmek üzerineymiş.”
Sporu bıraktıktan sonraki yaşamında Tyson, 9 sinema filminde rol aldı. 11Kasım 2009’da Los Angeles Uluslararası Hava Limanı’nda bir paparazzi ile tartışmaya girdikten sonra tutuklandı. Paparazzinin şikâyetini geri alması üzerine kefaletle serbest bırakıldı. Sky Sports dergisi, Tyson’u “Profesyonel Ringe Çıkan En Vahşi Dövüşçü” olarak tanımladı. (31 Ekim 2015) Yazdığı otobiyografi kitabı, ”Demir yumruk: Cus D’Amato ile hayatım,” Türkçe’ye çevrilerek yayınlandı. (Nadir Kitap veya D&R Kitapevi’nden temin edilebilir) 2020 yılında Mike Tyson ve Cus D’Amato’nun yaşamını konu alan ”Cus and Mike” adlı Nike Cassavetes’in rejisörlüğünü yaptığı filmde “Cus” rolünü Ünlü aktör Anthony Hopkins canlandırdı. 20 Eylül 2022 hayranları tarafından havaalanında tekerlekli sandalye kullanırken görüntülenen ve ayakta durmakta güçlük çeken Tyson, siyatik sinir tutulması nedeniyle çok acı çektiğini ve yürümekte zorlandığını söyledi.
Tyson’la ilgili son skandal haber, BBC TV’de 1 Nisan 2023’te yapılan yayında Mike Tyson’un, Hollanda’nın Amsterdam kentinde esrar satılan bir kafe (coffe shop)açtığı şeklinde oldu. Özetle Michael Jordan’la birlikte Newyork’un gettolarından birisinde doğan, babasını tanımayan, annesini küçük yaşta kaybeden, 13 yaşında 38 sabıkası olan, evcil kaplanını beslemek için günde 1500 dolar harcayan, 300 milyon dolarlık servetini kaybedip 27 milyon dolar borç batağına saplanan, 53 yaşından sonra esrar satan coffee-shop dükkanı açıp hayatını devam ettiren, yaşamını içgüdüleri ile düzenleyebileceğini zanneden bir adamdan normal bir hayat beklemek için çok iyi niyetli olmak gerekir diye düşünüyorum. Ama yaşamın sürüklediği tüm bu talihsizliklere rağmen yine de dünyanın en iyi boksörleri arasında yer almayı başaran Mike Tyson, sağ direktleri, acımasız aparkatları, inişli-çıkışlı spor ve özel hayatı ile birlikte iyi kalpli, acımasız ve asi bir boksör olarak spor ve boks dünyasında anılacak.
Dünyanın En İyi 10 Profesyonel Ağır Siklet Boksörü: 1- Muhammed ALİ 2-Mike TYSON, 3-George FOREMAN, 4-Joe FRAZİER, 5-Larry HOLMES 6-Evander HOLLYFİELD, 7-Joe LOUİS 8-Rocky MARCİANO 9-Sonny LİSTON 10-Lennox LEWİS.
Bu listede Earnie SHAVERS’a yer vermemek haksızlık olur, zira Shavers, profesyonel boks tarihinin en sert vuran boksörü olarak anılır. Muhammed Ali’nin şu cümleleri Shavers’ın yumruğu için kulaklarda çınlıyor: “Ernie’den yediğim yumruk, Joe Frazier’dan sonra yediğim en sert yumruktur. Bana öyle bir vurdu ki, Afrika’daki akrabalarım bile sallanmıştır.” Bu en sert vuran boksör olarak anılan Earnie Shavers, aslında iyi bir boksör değildi, kariyerinde şampiyonluk yoktu. Tek becerisi maçlarda çıkardığı sert yumruklardı.
KAYNAKLAR: 1-Mike Tyson: ”Demir Yumruk: Cus D’Amato ile hayatım. Martı Yayınları, İstanbul,2021.2-Mike Tyson:” Money,Myth And Betrayal (Para,Efsane ve ihanet)Montieth M.İllingworth Carol pub.group, U.S.A, 1991.3-Fallen champ: The untold story of Mike Tyson. Yönetmen: Barbara Kopple,NBC TVYayın tarihi: 12 Şubat 1993.bu yayın YouTube’da 5Kasım 2011 de tekrarlandı) 4-Tyson-2008 Cannes Film Festivali, özel ödül, Belgesel, Gösterime giriş tarihi: 24.Nisan2009, Yönetmen: James Toback.