Rusya’nın Ukrayna üzerindeki emperyal etkisini geri kazanmaya çalışırken ve başarısızlığa uğrayan Moskova, Güney Kafkasya ve Orta Asya’nın eski Sovyet ülkeleri de dahil olmak üzere Avrasya’daki etkisinin azalmasını aktif olarak hızlandırıyor. Rus gücünün kırılganlığını algılayan bölge genelindeki hükümetler, Rusya’nın emperyalizm sonrası gücünün uzun süredir engellediği şekillerde sahada gerçekler yaratmaya başladılar. Ukrayna’ya yönelik “özel askeri harekatın” başlamasından bu yana, Kazakistan gibi endişeli komşular Rusya’yı açıkça reddediyor. Son birkaç hafta içinde Avrasya, daha büyük bir istikrarsızlığın habercisi olabilecek çatışmaların yeniden canlandığını da gördü. Bölgesel güçler, özellikle Çin ve Türkiye, Rus etkisine karşı daha açık bir şekilde geri adım atıyor. Ve şimdi Rusya’nın seferberliği bir göç seli diğer Avrasya devletlerine – özellikle Ermenistan, Gürcistan ve Kazakistan. Bu, Rusya’ya uzun süredir devam eden bir göç modelini tersine çeviriyor ve birçok sıradan Rus’u birçok sömürge sonrası toplumda hala hissedilen kızgınlıkla karşı karşıya getiriyor.
Bu gelişmeler, muhtemelen savaşın daha kalıcı sonuçlarından birinin ilk işaretleridir: Sovyet sonrası Avrasya’da Rus etkisinin azalması ve karmaşık olsa da daha dinamik bir bölgesel düzenin ortaya çıkması. Başka bir deyişle, Moskova’nın Ukrayna’yı işgal etmesi ve Beyaz Rusya’yı etkili bir şekilde işgal etmesiyle elde etmeyi umduğu sonuç tam tersidir. Hem Güney Kafkasya’da hem de Orta Asya’da savaşın yeniden canlanmasının gösterdiği gibi, Rus etkisinin geri çekilmesi, kaynayan anlaşmazlıkların kaynamasına ve bölgedeki insanlar için yeni acılar yaratmasına izin verebilir. Ancak uzun vadede, özellikle ABD ve Avrupalı müttefikleri Çin ve Türkiye gibi ülkelerin artan etkisine daha liberal bir alternatif sağlayabilirse, daha güçlü, daha etkili devletlerin ortaya çıkmasına katkıda bulunabilir.
Yeni Çatışmalar, Eski Sorunlar
Rusya’nın askeri başarısızlıklarının ve son seferberliklerin kapsamı, eski Sovyet imparatorluğunun çevresinde başka yerlerdeki önemli gelişmeleri gizledi. arasında yenilenen mücadele Ermenistan ve Azerbaycanve Kırgızistan ile Tacikistan arasında, Moskova Ukrayna’da kan kaybederken, sınır bölgelerini kirleten diğer emperyalizm sonrası çatışmaları manipüle etme yeteneğini kaybettiğini öne sürüyor. Nitekim Rusya mecbur kaldı. birlikleri geri çekmek Ukrayna’daki kayıplarını yenilemek için bu bölgelerden. Bu, diğer bölgesel güçlerin, Rusya’nın Moskova’nın kendi kendini ilan ettiği “Sözleşme” alanında kendi hedeflerini takip etme meşguliyetinden faydalanmalarına izin verdi.ayrıcalıklı çıkarlar”
Rus kuvvetleri Harkov’dan çekilirken, 1980’lerden bu yana tartışmalı Dağlık Karabağ bölgesi için mücadeleye kilitlenen ülkeler Ermenistan-Azerbaycan sınırında çatışmalar çıktı. Kısa bir süre sonra, Tacik güçleri Kırgızistan’a ateş etmeye başladı ve dolambaçlı sınırları üzerinde birkaç yıldır kaynayan bir çatışmada riskleri artırdı. Çatışmanın yükünü yerel siviller çekerken, Rusya’nın çevresinde düzeni sağlayabilen veya empoze edebilen bölgesel bir hegemon olarak itibarı da zarar gördü.
Rusya etkili oldu ateşkesin sağlanması İkinci Dağlık Karabağ Savaşı’nı 2020’nin sonlarında sona erdiren ve anlaşmayı izlemek ve uygulamak için kendi güçlerini barış gücü olarak görevlendiren Ermenistan ve Azerbaycan arasındaki anlaşma. Özellikle, Moskova, Azerbaycan kuvvetlerinin Dağlık Karabağ’ın dışında ve Kremlin’in Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü’nün güvenlik şemsiyesi tarafından kapsandığını doğruladığı Ermenistan’a saldırmasından sonra ateşkes için arabuluculuk yapmak için devreye girdi.
Bu kez, Azerbaycan saldırısını yenilediğinde, Erivan, Rus liderliğindeki anlaşma örgütüne destek için çağrıda bulunuyor. cevapsız kaldı. Ukrayna’da çıkmaza giren Moskova çekildi 800 civarında asker ve çok sayıda barış gücü askeri Mart ayında Ermenistan’dan 2020 ile karşılaştırıldığında, Rusya şimdi Rusya ile gerilimleri kışkırtmaktan daha temkinli. Azerbaycan’ın müttefiki Türkiyeiçin bir kanal olarak Ankara’nın rolü göz önüne alındığında, Rus ticareti ve Batı yaptırımları arasında yatırım. Azerbaycan, Rusya’nın tercihlerini dikkate almadan hareket edebileceği sonucuna varırsa, Ermenistan, Kolektif Güvenlik Antlaşması’ndan sözde yararlandığı güvenlik garantisinin çok az bir değeri olduğunun farkına varır. Bu arada Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa Birliği, Bakü ile Erivan arasında kalıcı bir barış anlaşması müzakere etme çabalarında başı çekiyor.
Ermenistan gibi, hem Kırgızistan hem de Tacikistan, Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü’nün üyeleridir ve uzun süredir önemli Rus birliklerine ev sahipliği yapmaktadır. Orta Asya’daki Rus varlığı büyük ölçüde istikrarsızlığın, cihatçılığın, uyuşturucu kaçakçılığının ve diğer ulusötesi zorlukların yayılmasını kontrol etmeyi amaçlarken, aynı zamanda Sovyetler Birliği’nin Fergana Vadisi’ni Kırgızistan arasında dağınık bölünmesinden kaynaklanan toprak anlaşmazlıklarının üstünü kapatmaya da yardımcı oldu. , Tacikistan ve Özbekistan. Örneğin, Nisan 2021’de Kırgız-Tacik sınırındaki çatışmalar tırmandığında, Rusya büyük ölçüde rol oynadı. yapıcı roliki tarafı bir ateşkesi uygulamaya ve buna saygı göstermeye teşvik ediyor.
Ancak Kırgız-Tacik düşmanlıkları yeniden başladı. Eylül 2022’de. Her iki taraftaki milliyetçi politikacılar tarafından yönlendirilen çatışmalar 100’den fazla insanı öldürdü ve on binlerce insanı kaçmaya zorladı. Tacik Devlet Başkanı Emomali Rahmon, Rusya’nın Ukrayna’yı işgali konusunda çekincelerini dile getirmeyen birkaç Sovyet sonrası liderden biri ile, Moskova, arabuluculuk yeteneği pahasına Tacikistan’a doğru eğiliyor gibi görünüyor. Ekim ayı başlarında, Kırgızistan iptal etti Hem Bişkek hem de Duşanbe örgütün arabuluculuk çabalarını görmezden gelirken, Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütü kendi topraklarında tatbikatlar yaptı. Rusya’nın zayıflayan etkisinin bir başka işareti olarak, Kırgız yetkililer şunu önerdiler: Afganistan’dan yabancı savaşçılarMoskova’nın uzun zamandır Orta Asya’dan dışlamaya çalıştığı Tacik saldırısına katılmıştı. Güney Kafkasya’da olduğu gibi, her iki ülkedeki liderler, Rusya’nın halihazırda herhangi bir çözüm dayatacak durumda olmadığını kabul ediyor. 1500’den fazla askeri yeniden konuşlandırmak zorunda kaldı Ukrayna’daki kayıpları telafi etmek için.
Jeopolitik Rekabet Avrasya’ya Dönüyor
Güney Kafkasya ve Orta Asya’daki yerel aktörler, Rusya’nın yaşadığı zorluklar karşısında cesaretlendirilen yegane aktörler değil. Diğer bölgesel güçler de kendi gündemlerini ilerletmek için Rusya’nın oyalanmasından ve moral bozukluğundan yararlandı. Avrasya’da uzun süredir devam eden çıkarları olan iki eski Rus ortak olan Çin ve Türkiye, en aktif olanlardı.
Başından beri ne Ankara ne de Pekin Rusya’nın Ukrayna’yı işgaline tam olarak katılmadı. NATO müttefiki Türkiye, başta Bayraktar TB2 silahlı insansız hava araçları olmak üzere Ukrayna’ya askeri yardım sağlıyor. yakın zamanda Kamu Yayıncılığı Servisi röportajıCumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye’nin herhangi bir toprak değişikliğini tanımayacağını doğruladı ve Türkiye’nin arabuluculuk tekliflerini yineleyerek Rusya’yı savaşı sona erdirmeye çağırdı. Xi Jinping’in Çin’i, Rusya’yı retorik olarak destekledi. NATO’yu suçlamak Pekin, savaşı alevlendirmek için askeri yardım sağlamayı veya Rusya’nın Batı yaptırımlarından kaçmasına yardım etmeyi reddetti. Eylül ortasında Taşkent’te düzenlenen Şanghay İşbirliği Örgütü zirvesinde, Xi ifade etti Ukrayna’daki savaşla ilgili “sorular ve endişeler”.
Hindistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Avrupa Birliği gibi diğer oyuncularla birlikte Çin ve Türkiye, Sovyet sonrası Avrasya’daki ayak izlerini önemli ölçüde genişletti. Türkiye Azerbaycan’a desteğini sürdürürken, bir yandan da sınırını açmak için bastırıyor ve Ermenistan ile ilişkileri normalleştirmek. Bu, Erdoğan’ın umduğundan daha zor olsa da, Ankara bölgenin ekonomik coğrafyasını yeniden şekillendirmek için bir fırsat görüyor. Ermenistan’ı Kafkaslar boyunca doğu-batı geçiş koridorlarına bağlamak, Erivan’ın Rusya’ya (ve İran’a) olan bağımlılığını azaltırken Orta Asya ile daha fazla bağlantıyı kolaylaştıracaktır. Bu arada Türkiye, Orta Asya devletleriyle olan ilişkisini de artırıyor, Türk Devletleri Teşkilatını yeniden yapılandırmaya ve güçlendirmeye çalışıyor. Şanghay İşbirliği Örgütü üyeliğini sürdürmekve yeni ekonomik ve askeri Kazakistan ve Kırgızistan gibi varsayılan Rus müttefikleri ile işbirliği anlaşmaları.
Çin’in ayak izinin genişlemesi daha da dramatik oldu. Çin’in özellikle Orta Asya’daki ticareti ve yatırımı, Rusya’nın tam ölçekli işgalini başlatmasından çok önce büyüyor olsa da, yaptırımlar ve Rus ekonomisinin daha geniş çapta gerilemesi, Avrasya’nın Çin’e ekonomik dönüşünü hızlandıracak. Yaptırımlar nedeniyle Rusya’dan kaçan yabancı şirketler ile Çin, Avrupa’daki pazarlara ulaşmak için Orta Asya ve Kafkaslar üzerinden transit yollara da yöneldi. Bölgesel ticaret birliği tahmin eder Bu yıl Orta Asya ve Kafkasya’dan geçen mal hacminin, 2021’de bölge genelinde sevk edilen hacmin altı katı olacağını söyledi. Orta Asya hükümetleri ayrıca silah, eğitim ve ortak tatbikatlar dahil olmak üzere güvenlik yardımı için Çin’e daha fazla yöneliyor. . Rus kuvvetlerinin bölgedeki mevcudiyeti ve etkinliği hakkındaki sorular bu eğilimi yalnızca güçlendirecektir. Bu arada Çin, Orta Asya hükümetlerine Uygurlara yönelik acımasız baskılarını sürdürmeleri için baskı yapmak için ilişkilerin ısınmasından yararlanıyor. komşu Sincan.
Yurtdışına Yakın Artık Yok mu?
Rusya uzun zamandır Güney Kafkasya ve Orta Asya’da ana güvenlik garantörü olmuştur ve bölgesel anlaşmazlıkları örtbas ederken kendi nüfuzunu güvence altına almak için daha küçük komşuları arasındaki rekabeti hemen manipüle etmeye çalışmaktadır. Sovyetlerin çöküşünden bu yana, Sovyet sonrası Avrasya’nın çoğunda seçkinler Rusya’yı hareketsiz bir güç olarak gördüler. Moskova’ya baktılar iç anlaşmazlıklarını çözmek için ve hem ikili düzenlemeler hem de çok taraflı Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütü aracılığıyla bir güvenlik şemsiyesi sağlamak. Bu arada, hem Rus yetkililer hem de dış gözlemciler, Doğu Avrupa (Ukrayna dahil), Güney Kafkasya ve Orta Asya’nın Sovyet sonrası devletlerini Dmitri Trenin’in planının bir parçası olarak gördüler. bir kez aradı bir Rus “çıkar alanı”. Rusya’nın Ukrayna’daki feci savaşıyla birlikte bu bakış açısı giderek daha fazla savunulamaz.
Ermenistan-Azerbaycan ve Kırgızistan-Tacikistan ihtilafları, Rus etkisinin aşınmasının hem Güney Kafkasya hem de Orta Asya’ya nasıl daha fazla şiddet ve acı getirebileceğini gösteriyor. Ancak uzun vadede, bölgesel seçkinler kendi sorunlarını yönetmek için daha fazla sorumluluk almak zorunda kalacağından, Rus gücünün geri çekilmesi bu bölgelerde daha güçlü, daha istikrarlı devletlerin ortaya çıkmasına zemin hazırlayabilir. Bölgenin yükselen jeopolitik çoğulculuğu, daha küçük Avrasya devletlerine, birden fazla dış ortak arasında seçim yapabilecekleri için, daha fazla temsilcilik olanağı sağlayacaktır. Ticaret ve transit gelirlerinden daha yüksek bir pay elde edebilmekten ve enerji sektörlerindeki olası yatırımlardan faydalanacaklar.
Çin ve Türkiye’nin artan etkisi muhtemelen özellikle liberal olmayacak ve tek başına bölgenin çeşitli yönetişim zorluklarını ele almak için çok az şey yapacak. Bununla birlikte, Rusya’nın zayıflığı, özellikle Sovyet sonrası seçkinler kuşağının sahneden yavaş yavaş geçmesiyle, ABD ve Avrupa Birliği gibi daha liberal oyuncuların yararlanabileceği bir açıklık da yaratıyor. ABD ve müttefikleri, Ukrayna’nın Rus işgalini yenmesine yardım etmeye odaklansalar bile, daha küçük Avrasya devletlerinin Rusya’nın gölgesinden artık kademeli olmayan kaçışını nasıl daha fazla teşvik edeceklerini de düşünmeliler. Devam eden yatırım, sivil toplum ortaklıklarıve yetiştirilmesi bölgesel işbirliği mekanizmaları Orta Asya’nın Rusya’nın yenilgisinden daha demokratik ve güvenli bir şekilde çıkmasını sağlamada hepsi hayati bir rol oynayabilir.
Jeffrey Mankoff, Ulusal Savunma Üniversitesi Ulusal Stratejik Araştırmalar Enstitüsü’nde Seçkin Araştırma Görevlisi ve Stratejik ve Uluslararası Araştırmalar Merkezi’nde (CSIS) Yerleşik Olmayan Kıdemli Yardımcıdır. Araştırmaları Rus dış politikası, Avrasya jeopolitiği ve uluslararası ilişkilerde tarih ve hafızanın rolü üzerine odaklanmaktadır. En son kitabı ise Avrasya İmparatorlukları: İmparatorluk Mirasları Uluslararası Güvenliği Nasıl Şekillendiriyor (Yale, 2022).
Bu makalede ifade edilen görüşler yazara aittir ve Ulusal Savunma Üniversitesinin, Savunma Bakanlığının veya ABD hükümetinin resmi politikası veya pozisyonu değildir.
Resim: Wikimedia Commons
Kaynak : https://warontherocks.com/2022/10/as-russia-reels-eurasia-roils/