2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun ruhunu, üçüncü kişinin (mağdurun) zararının karşılanması teşkil eder. Kanun koyucu, bu amaca erişebilmek için trafik kazalarından kaynaklanan zararı, motorlu aracı işletenle birlikte işletenin bağlı bulunduğu teşebbüs sahibinin de omzuna yüklemiştir. Ayrıca işleten ve teşebbüs sahibini, eylemlerinden sorumlu bulunduğu kişilerin (sürücü ve diğer yardımcı kişiler) kusurundan kendi kusuru gibi sorumlu tutmuştur. Burada adı geçen kavramları incelemek bize, zarar sorumlusunun belirlenmesi açısından özellikle sorumluluğun türü yönünden yarar sağlayacaktır. Şöyle ki işleten, teşebbüs sahibi, sürücü ve diğer yardımcı kişiler, zararı müştereken ve müteselsilen sineye çekecektir. Ayrıca işleten ve teşebbüs sahibinin sorumluluğu tehlike esasına; sürücü ve diğer yardımcı kişilerin sorumluluğu ise kusuru ilkesine dayanır.
KTK m.85 f.1 hükmü uyarınca motorlu aracın:
a. Bir teşebbüsün unvanı adı altında,
b. Bir işletmenin adı altında,
c. Bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi halinde, katıldığı trafik kazasından doğan üçüncü kişilerin uğradığı zararlardan, aracı işleten (araç sahibi vd.), bağlı bulunduğu teşebbüs sahibi (özellikle otobüs, nakliyat firmaları) ile birlikte müteselsilen sorumlu olur.
Burada işletenin sorumluluğu ortadan kalkmadığı gibi başkasına ait motorlu aracı, kendi işletmesi adı altında işleten teşebbüs sahibi de ‘işleten’ değildir (Z. Yılmaz, sh.46).
Teşebbüs sahibi, işletenin hukuki sorumluluğuna ilişkin esaslara göre (tehlike sorumluluğu – KTK m.85 f.1 vd.) sorumlu olur
İşletenle teşebbüs sahibi arasındaki ilişki; ortaklığa, kiraya, hatıra dayalı olabilir, tabiiyet (bağımlılık) ilişkisi aranmaz. Aracın bu koşullarda devamlı bir şekilde işletilmesi gerekmez, bir defalığına işletilmesi halinde de teşebbüs sahibinin sorumluluğu doğar
“…Dava, trafik kazasında ölümden kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davasıdır. Davacılar dava dilekçesi ile davalılardan Mehmet’e ait, davalı Muhsin tarafından işletilen ve diğer davalı Çetin’in kullandığı otobüsün çarpması sonucu davacıların desteğinin ölümü nedeniyle tazminat isteminde bulunmuşlardır. Mahkemece, davalı Muhsin hakkında açılan davanın reddi ile diğer davalılar hakkında açılan davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
Zararlandırıcı eyleme karışan aracın trafikte davalılardan Mehmet adına kayıtlı olması itibariyle bu kişi 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 3. maddesi gereğince işleten, davalı Muhsin de aynı yasanın 85. maddesinde ifadesi bulunan teşebbüs konumundadır, anılan maddede bu durumda olan kişilerin birlikte zincirlemeli sorumlu olacağı hüküm altına alınmıştır. Bu yasal düzenleme karşısında davalı Muhsin hakkında açılan davanın reddine karar verilmesi doğru olmayıp bozmayı gerektirmiştir…”
a. Üçüncü şahıslara ait olsa da araçların üzerinde firmanın adı yazılmaktadır.
b. Taşıma işleri tümüyle aracın gerçek maliki adına değil; tamamen taşıma işini yüklenen firma adına yapılmaktadır.
c. Yurdumuzda giderek artan trafik kazalarında taşıyıcı firmaya karşı halkın güvenini arttırmak ve onu doğabilecek zararlardan korumak için aracın işletilmesine araç sahibiyle birlikte katılmak kural haline gelmiştir. Taşıyıcı firmanın, araçların işletilmesine katılması tamamen kendi çıkarına olduğu için, aksinin ileri sürülmesi eşyanın tabiatına aykırıdır. Nitekim davalı şirket bu yolda, yani aracın işletilmesine katılmadığı araçla ilgisinin bilet kesmek ve komisyon almaktan ibaret olduğu yolunda inandırıcı kanıt gösterememiştir.
d. Davalı şirketin aracın çalınmasından bir komisyoncudan öteye ekonomik çıkar sağladığı da tartışılmalıdır.
Bütün bu nedenler, davalı şirketin araç sahibinin yanında ve onunla birlikte aracın işleticisi olduğunun kabulü gerektirmelidir. Bu şekilde oluşan işletmeye katılma durumunun şu veya bu şekilde birbirinden az veya çok olması sonuca etkili değildir…”
“…Dava, kasko sigorta poliçesine dayalı olarak yapılan ödemenin rücuan tahsili istemine ilişkindir. Mahkemece, davalı şirketin kazaya neden olan otobüsün maliki veya işleteni olmadığı, sadece bilet satmak suretiyle aracılıkta bulunduğu, aracın çalışmasından dolayı bir menfaatinin olmadığı, bu nedenle herhangi bir sorumluluğunun ortaya çıkmadığı gerekçesiyle davalı şirket yönünden davanın husumetten reddine karar verilmiştir. Davalı şirketin kazaya neden olan otobüsün yapacağı seferler için bilet sattığı hususu davalı şirketin bu yöndeki savunması ile de sabittir. Karayolları Trafik Kanunu’nun 85. maddesinde işleten ve araç işleticisinin bağlı olduğu teşebbüs sahibinin hukuki sorumluluğu düzenlenmiş olup, maddede motorlu aracın bir teşebbüs unvanı veya işletme adı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi halinde motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüs sahibinin doğan zararlardan müştereken ve müteselsilen sorumlu oldukları belirtilmiştir. Bu itibarla, anılan madde hükmü uyarınca kazaya karışan otobüsün davalı şirket tarafından kesilen biletle işletildiğinin kabulü gerektiğinden, söz konusu otobüsün neden olduğu kaza sonucu ortaya çıkan zarardan davalı şirketin de sorumlu tutulması gerekirken, davalı şirketin sorumluluğunun bulunmadığı yönündeki gerekçeyle hakkındaki davanın husumetten reddine karar verilmesi suretiyle yasaya aykırı ve bozma ilamına yanlış anlam verilerek hüküm tesis edilmesi doğru görülmemiş, kararın bu nedenle davacı yararına bozulması gerekmiştir…”
“…2918 sayılı KTK`nin 2. ve 85. maddelerine göre, bilet satan ve bu işten ekonomik yarar sağlayan firmaların da işleten sayılması gerekmektedir. Bu durumda; mahkemece, bilet satan davalı G. Aras Tur. A.Ş.nin de sorumlu tutulacak şekilde karar verilmesi gerekirken, bu davalıya yönelik davanın husumet nedeniyle reddi doğru olmamıştır…”
“…Dosya içeriğine göre davacıların desteği, davalı sürücü S.P.’ın sürücüsü olduğu temizlik kamyonuyla çarpması nedeniyle yaşamını yitirmiştir. Davalı sürücü kazada tam kusurlu kabul edilerek cezalandırılmıştır. Davacılar, davalarını temizlik işlerini yapan ve aracın da sahibi olan şirkete, araç sürücüsüne ve belediyeye yöneltmişlerdir. Davalı belediyenin temizlik işleri ihale ile davalı şirket tarafından yapılmaktadır. İhale ve eki şartnamede yüklenici şirketin kullandığı araçlar üzerinde belediyenin isminin, telefon numarasının, firma adının bulundurulacağı belirtilmiştir. Araç fotoğraf larından ise davalı T. Belediyesi’nin adının araç üzerinde yazılı olduğu anlaşılmaktadır.
2918 sayılı Karayolları Trafik Yasası’nın “İşletenin ve araç işleticisinin bağlı olduğu teşebbüs sahibinin hukuki sorumluluğu” başlıklı 85. Maddesi gereğince, motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında işletilmesi halinde, motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumludurlar.”
“…Kazadan sonra çekilen fotoğraf larda, Davalı Y. G. adına kayıtlı olup, olay sırasında dava dışı yüklenici şirket adına sulama işini yapan tankerin ön camında “GÖREVLİ HİZMET ARACI, Kurumu: K. Büyükşehir Belediyesi, Dairesi: Park ve Bahçeler Müdürlüğü, Geçerlilik Süresi: 15.1.1999” ibaresini taşıyan bir levhanın bulunduğu açıkça görülmektedir. Davalı K. Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekili de, Mahkemece olay yerinde yapılan 25.04.2000 günlü keşif sırasında “...Her türlü sorumluluk Yüklenici şirkete aittir. Belediye hizmetlerinde çalıştığı için görevli olduğunu gösterir belge taşıyordu...” şeklinde imzalı beyanda bulunmuştur.
2918 sayılı Yasanın 17.10.1996 gün 4199 sayılı Yasa ile değişik 85. maddeye göre “motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi halinde motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar” hükmü getirilmiştir. Bu yasal düzenleme karşısında kazaya neden olan tankerdeki görev levhasının, davalı K. Büyükşehir Belediyesinin bilgisi dahilinde konulduğu, anılan tankerin Belediye hizmet aracı olarak nitelendirilmek suretiyle, Belediye unvanı altında çalıştırılan aracın verdiği zarardan araç maliki, sürücüsü ve Balediyenin birlikte müteselsilen sorumlu olduğu sonucuna varılmalıdır.
Hal böyle olunca, yerel mahkemenin bu gerekçeye dayalı direnme kararı yerindedir. Ne var ki, işin esası Özel Daire´ce incelenmediğinden, bu yönlerden inceleme yapılmak üzere dosyanın Özel Dairesine gönderilmesi gerekmiştir…”
“…Dava konusu olaya neden olan bu araç, trafik sicilinde, davalı R. adına kayıtlıdır. Ancak, aracın üzerinde “A… Kargo” ibaresi yazılı olup, kaza, davalı kargo şirketine ait eşyanın taşınması sırasında meydana gelmiştir. Dosya içeriğine ve davalı Rıfat ile davalı kargo şirketi arasında düzenlenen taşıt sözleşmesine göre; kazaya neden olan aracın, kargo şirketinin unvanı altında taşıma yapmak için kullanıldığı, davalı kargo şirketi adına çalıştırıldığı anlaşılmaktadır. Bu aracın sürücüsü olan davalı B.’in hazırlık soruşturması sırasında verdiği ifadelerden de; kazanın, davalı kargo şirketine ait eşyanın taşınması sırasında meydana geldiği, davalı sürücünün de bu firma adına çalıştığı anlaşılmaktadır. Taşıma işlemleri, aracın gerçek maliki adına değil, tamamen taşıma işlemini yüklenen firma adına yapılmaktadır.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 85. maddesine göre; bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında işletilmesi halinde, motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olur. Şu durumda, yerel mahkemece, davalı şirketin Trafik Kanunu’nun 85. maddesinde belirlenen teşebbüs sahibi olarak kabul edilmesi ve diğer davalılarla birlikte meydana gelen zarardan müteselsilen sorumlu tutulması gerekir. Bu yasal düzenleme karşısında davalı A… Kargo A.Ş. hakkında açılan davanın husumet yokluğu nedeniyle reddine karar verilmesi usul ve yasaya uygun düşmediğinden kararın bozulması gerekmiştir…”
İŞLETENİN ve TEŞEBBÜS SAHİBİNİN EYLEMLERİNDEN SORUMLU OLDUĞU KİŞİLER
İşletenin ve bağlı bulunduğu teşebbüs sahibinin eylemlerinden sorumlu olduğu kimseler, sürücü ve aracın kullanılmasına (işletilmesine) katılan yardımcı kişilerdir. KTK m.85 f.5 hükmü uyarınca, “İşleten ve araç işleticisi teşebbüsün sahibi, aracın sürücüsünün veya aracın kullanılmasına katılan yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur.” Burada geçen kusur kavramını, terminolojik manasıyla değil davranış veya eylem olarak anlamak gerekir (Bolatoğlu, sh.109;Havutçu&Gökyayla, sh.49). Bu gereğe göre işleten ve işletenin bağlı bulunduğu teşebbüs sahibi, eylemlerinden sorumlu bulunduğu kimselerin davranışı, sanki kendilerinden sadır olmuş gibi üçüncü kişilerin trafik kazasından doğan maddi ve manevi zararlardan sorumlu tutulur.
İşleten, aracı kendisi kullanmasa, kazaya neden olmasa bile meydana gelen zarardan sorumlu olacaktır. Burada başkasının eyleminden doğan sorumluluk söz konusudur.
Sürücü ve diğer yardımcı kişilerin kusuru, üçüncü kişinin kusuru sayılmadığından, işleten ve teşebbüs sahibi, bu kişilerin ağır kusuruna bile yaslanarak sorumluluktan sıyrılamaz Bu kişilerin kusuru, işletenin ek kusuru kabul edilir . ( Ek kusur: Kusursuz sorumlunun, kusurunun varlığı halinde bu kusur ‘ek kusur-munzam kusur’ olarak adlandırılır.)
Sürücü ve diğer yardımcı kişilerin kusuru, işleten ve işletenin bağlı bulunduğu teşebbüs sahibinin, KTK m.86 f.1 hükmü uyarınca kurtuluş beyyinesi getirerek sorumluluktan kurtulmalarının önüne set çeker. Adı geçen hükme göre, “İşleten veya araç işleticisinin bağlı olduğu teşebbüs sahibi, kendisinin veya eylemlerinden sorumlu tutulduğu kişilerin kusuru bulunmaksızın ve araçtaki bir bozukluk kazayı etkilemiş olmaksızın, kazanın bir mücbir sebepten veya zarar görenin veya bir üçüncü kişinin ağır kusurundan ileri geldiğini ispat ederse sorumluluktan kurtulur.” Ayrıca işleten ve teşebbüs sahibi, bu kimselerin kusuruna dayanarak, hâkimden tazminat miktarından indirim yapılmasını talep edemez. Sigortacı, üçüncü kişiye yaptığı ödemeler için, bu kimselerin ağır kusuruna dayanarak işletene rücu edebilir.
Ayrıca KTK m.85 f.3 hükmüne göre, “İşletilme halinde olmayan bir motorlu aracın sebep olduğu trafik kazasından dolayı işletenin sorumlu tutulabilmesi için, zarar görenin, kazanın oluşumunda işleten veya eylemlerinden sorumlu tutulduğu kişilere ilişkin bir kusurun varlığını veya araçtaki bozukluğun kazaya sebep olduğunu ispat etmesi gerekir.” Yani işletilme halinde olmayan aracın katıldığı trafik kazasında zarar gören üçüncü kişinin, sürücü ve diğer yardımcı kişilerin kusurlu olduğunu kanıtlaması halinde; zarar, işletenin üzerine yıkılacaktır.
İşleten, zararın doğmasını önlemek gayesiyle, sürücü ve diğer yardımcı kişileri seçmede, talimat vermede ve gözetimde üzerine düşen yükümlülükleri yerine getirdiğini veya bu yükümlülüklerini yerine getirmiş olsa dahi zararın oluşacağını ispatlayarak, sorumluluğunu üzerinden atamaz
C.a. Sürücü:
Motorlu aracı, işletenin açık veya kapalı muvafakatiyle veya izinsiz, hukuki (hizmet, istisna, vekâlet, kısa süreli kira veya ariyet) veya fiili bir ilişkiye dayalı olarak, ücret karşılığında veya karşılıksız; direksiyonun başına geçerek, aracı kullanan, sevk ve idare eden kimseye ‘sürücü’ adı verilir.
İşleten, istisnai bir şekilde KTK m.107 uyarınca, aracı çalan veya gasp edenlerin, kullanımları esnasında doğan zararlardan kural olarak sorumlu tutulmaz. Bu istisnanın dışında işleten, aracı kim kullanırsa kullansın ve ne surette kullanırsa kullansın sürücünün eylemlerinden sorumlu olur. İşleten; güveni kötüye kullanma suretiyle çalınan veya dolandırılmak suretiyle elinden
çıkan aracı kullanan hırsız veya dolandırıcının, aracı veriliş maksadı dışında farklı bir işte (pikniğe gitmesi için aracını verdiği yakın arkadaşının, araçla yolda gördüğü hasmını çiğneyerek öldürmesi gibi) veya verdiği talimatlara aykırı olarak faklı bir güzergâhta kullananın, aracı izinsiz kullanan aile bireylerinin (eş, çocuk, torun, kardeş gibi), aracı rızasıyla verdiği kişinin aracı kullandırdığı bir başka şahsın, galeride görüp beğendiği araçla deneme sürüşü yapan müşterinin, kısa süreliğine aracı kiralayan veya ariyet alanın, ücret karşılığında çalışan şoförün, müstahdemin vs. kişilerin aracı kullanırken katıldıkları trafik kazasından doğan zararlardan sorumlu olur
Sürücünün, aracı, işletenin rıza ve muvafakatiyle kullandığı adi bir karine olarak kabul edilir (Eren, sh.655; Havutçu&Gökyayla, sh.50). İşleten ve işletenin bağlı bulunduğu teşebbüs sahibi, aracın çalındığını veya gasp edildiğini ve aracın çalınması veya gasp edilmesinde kusursuz olduklarını ispat ederek bu karineyi her zaman için çürütüp, sorumluluktan sıyrılabilir.
Temyiz kudretine sahip olmayan küçüklerin kullandığı araçların yol açtığı zararlardan, küçüğün velisi, aile başkanı sıfatıyla değil işleten sıfatıyla sorumlu olur .
İşletenin, sürücünün eylemlerinden sorumluluğunun doğabilmesi için sürücünün, sürücü belgesine (ehliyetname) sahip olması şart değildir.
Sürücünün kusuru, üçüncü kişinin kusuru sayılmayacağından, işleten ve teşebbüs sahibi, sürücünün ağır kusuruna dahi yaslanarak sorumluluktan kurtulamaz. Sürücünün kusuru, işleten ve teşebbüs sahibinin KTK m.86 f.1’e göre sorumluluktan sıyrılmalarının önüne set çeker. İşleten ve teşebbüs sahibi, sürücünün kusuruna dayanarak, hâkimden tazminat miktarından indirim yapılmasını talep edemez. Sigortacı, üçüncü kişiye yaptığı ödemeler için, sürücünün ağır kusuruna dayanarak işletene rücu edebilir (Nomer, sh.55).
Sürücünün, meydana gelen trafik kazasında kusurunun bulunması halinde, işleten ve sürücü, üçüncü kişiye karşı müteselsilen sorumlu olur. Üçüncü kişi, yalnızca sürücü veya işletenin sorumluluğuna gidebileceği gibi her ikisinden de zararının tazminini talep edebilir. Sürücünün sorumluluğu kusur ilkesine dayanır ve genel hükümler (BK m. 41 vd.) uygulanır. İşletenin sorumluluğu, tehlike sorumluluğu olup, KTK m.85 vd. hükümler tatbik edilir.
Üçüncü kişilerin zararını karşılayan işleten, yaptığı ödemeler için sürücüye rücu edebilir.
“…Aracın davalının oğlu tarafından sevk ve idare edildiği ve oğlunun aracı sevk ederken fazla sarhoş olması nedeniyle aracın sevk ve idaresini diğer davalı M.I.’e terk ettiği anlaşılmasına göre davalının işletici olarak sorumlu tutulmasında yasaya aykırılık bulunmamasına…”
“…Davalının, park bekçisine izin verildiği için, şirkete ait park yerindeki otoların muhafazasıyla görevlendirildiği ve bu görevi ifa ederken her nasılsa elde etmiş olduğu anahtarlarla M. arabalardan birini alıp dava konusu trafik kazasını yaptığı dosyadaki yazılardan anlaşılmaktadır. Davalılardan A.K.’ın şoför olarak çalıştığı Şirkette bekçilik işleriyle görevlendirildiği sırada ve davalı şirketin aracıyla bu eylemi işlediğine göre davalı şirket Trafik Yasası’nın (6085 SK) 50. maddesine göre sorumludur…”
“…2918 Sayılı KTK’nın 3.maddesinde işletinin tanımı yapılmış olup, 85.maddesinde ise işleteninin aracın sürücüsünün veya aracın kullanılmasına katılan yardımcı kişilerin kusurundan, kendi kusuru gibi sorumlu tutulacağı açıklanmıştır.
Bu durumda, aracın malik işleteni olan … Ltd.Şti.’nin de sürücü K.G.’le birlikte davacı zararından müteselsilen sorumlu tutulması gerekirken, yazılı şekilde onun hakkındaki davanın reddine karar verilmesi doğru görülmemiştir…”
“…Dosyadaki delillere göre; gece saat 22.00-23.00 arası bir röportaj için lokantaya gelen davalının aracını park edecek yer bulamayınca, oradaki bir kişiye uygun bir yere park etmesi için anahtarı ve aracı teslim ettiği, bu kişinin, aracı alarak gezmek amacıyla kullandığı sırada davacıların desteğine çarparak ölümüne neden olunduğu anlaşılmaktadır. Aracın, davalı tarafından olaya neden olan kişiye rızası ile teslim edildiği sabittir. Aracı alan kişinin park etmek yerine özel birisi için ya da gezmek amacıyla kullandığı sırada üçüncü kişiye verdiği zararın araç işleteni de sorumludur.
Motorlu araçların yarattığı kendine özgü tehlikenin ağırlığı karşısında, araç işletenin özen yükümlülüğü vardır. Somut olayda, davalının bu yükümlülüğünü yerine getirmediği ve işleten sıfatıyla sorumlu tutulması gerektiği halde yazılı gerekçe ile davanın reddedilmesi yanlıştır. Zarar kapsamının belirlenmek üzere kararın bozulması gerekmiştir…”
“…Davacılar dilekçelerinde sürücü dava dışı İ. Y., işleteni davalı …. Ltd. Şti’ne ait …. plakalı kamyonun yokuştan çıkamaması üzerine hemen arkasından yönetimindeki aracı ile gelmekte olan davalı M. K.’nın kendisinin kamyonu çıkartabileceği önerisini benimseyen sürücü İ. Y. ile taşıtları değiştirerek kamyonu çıkartmak isteyen davalı M. K.’nın aracı geriye kaçırması sonucu desteklerine çarparak ölümüne neden olduğunu belirtip 43.500.000 lira tedavi gideri, 1.200.000.000 lira da manevi tazminatın tahsiline karar verilmesini talep etmişlerdir. Mahkemece, davalı M.K.’nın davalı şirket ile akdi bağının olmaması, M.K’nın olaya neden olan kamyonun direksiyonuna kendisinin geçmesi nedeni ile davalı şirket aleyhindeki davayı reddetmiştir.
Davalı …. Ltd. Şti’nin işleten olduğu sabittir. Olay sırasında, işletenin sürücüsü olan İ.Y.’ün aracı diğer davalıya bırakması davalı şirketi sorumluluktan kurtarmaz. İşletenin 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 85. maddesine göre sorumlu tutulması öngörülmüştür. Buna göre davalı şirketin sorumluluğuna karar verilmesi gerekirken istemin reddine karar verilmiş olması bozmayı gerektirmiştir…”
C.b. Diğer Yardımcı Kişiler:
Diğer yardımcı kişiler, aracın direksiyonu başında bulunan sürücü dışında, aracın işletilmesine (kullanılmasına) katkıda bulunan kimselerdir. Bir kişinin, yardımcı kimse sayılabilmesi için eyleminin aracın işletilmesine yönelik olması gerekir Ayrıca bu kimsenin, işletenle arasında hukuki (hizmet, vekâlet) ilişki bulunması gerekmez, fiili ilişki içinde bulunmak da yeterlidir
Yardımcı kişilere; şoför muavinleri şoföre manevra sırasında yön gösteren yolcu ya da o esnada yoldan geçen herhangi bir kimse, direksiyon hocaları kazaya engel olmak için direksiyonu sağa-sola kıran veya frene basan yolcu örnek gösterilebilir. Motorlu aracı tamir eden kişiler gibi aracın işletilmesine katılmayan kimseler yardımcı kişi sayılmaz.
“Z otomobiliyle, aracı satın almak isteyen H’yı dolaştıyordu. Otomobil ana caddede giderken, önde ilerleyen iki bisikletliye 4-5 metre yaklaşınca H, Z’nin bisikletlilere çarpacağını sanmış ve direksiyona sarılarak kuvvetle sola çevirmişti. Ancak direksiyon, gereğinden fazla çevrildiği için, bu defa otomobil, karşıdan gelen bir kamyonla çarpıştı ve ağır hasara uğradı.” İsviçre Federal Mahkemesi bu kararında, yolcu H’yi yardımcı kişi kabul ederek, H’nin eyleminden doğan zarardan, işleten sürücü Z’yi sorumlu tutmuştur
Yardım talebinin, işletenden veya bu kimseden gelmiş olmasının neticeye etkisi yoktur
Yardımcı kişilerin kusuru, üçüncü kişinin kusuru sayılmayacağından, işleten ve teşebbüs sahibi, yardımcının ağır kusuruna dahi yaslanarak sorumluluktan kurtulamaz . Yardımcının kusuru, işleten ve teşebbüs sahibinin KTK m.86 f.1’e göre sorumluluktan sıyrılmalarının önüne set çeker. İşleten ve teşebbüs sahibi, yardımcı kişilerin kusuruna dayanarak, hâkimden tazminat miktarından indirim yapılmasını talep edemez. Sigortacı, üçüncü kişiye yaptığı ödemeler için, yardımcının ağır kusuruna dayanarak işletene rücu edebilir.
Yardımcının, meydana gelen trafik kazasında kusurunun bulunması halinde, işleten ve yardımcı, üçüncü kişiye karşı müteselsilen sorumlu olur.
Üçüncü kişi, yalnızca yardımcı veya işletenin sorumluluğuna gidebileceği gibi her ikisinden de zararının tazminini talep edebilir. Yardımcının sorumluluğu kusur ilkesine dayanır ve genel hükümler uygulanır. İşletenin sorumluluğu, tehlike sorumluluğu olup, KTK m.85 vd. hükümler tatbik edilir.
Netice itibariyle, kanun koyucu, üçüncü kişinin karşısına, işletenle birlikte teşebbüs sahibini de çıkararak ve bu kimseleri; sürücü ve diğer yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi sorumlu tutarak, trafik kazasından doğan zararın tazminini güvence altına almaya çalışmıştır.