Safra kesesi taşları, safra kesenizde oluşabilecek sertleşmiş sindirim sıvısı birikintileridir. Safra kesesi, karnınızın sağ tarafında, karaciğerinizin hemen altında küçük, armut şeklinde bir organdır, safra denilen, ince bağırsağınıza salınan bir sindirim sıvısı tutar.
Safra kesesi taşı, bir kum tanesi kadar küçük veya bir golf topu kadar büyük olabilir. Bazı insanlar sadece bir tane geliştirirken diğerleri aynı anda birçok taş geliştirirler.
Safra kesesi taşına dair belirtiler/semptomlar yaşandığında genellikle ameliyat gerekir. Hiçbir belirti ve bulguya neden olmayanlar genellikle tedaviye ihtiyaç duymazlar.
Belirtiler
Belirti veya şikayetlere neden olabilen bir safra kesesi taşı veya taşları kanala yerleşir ve tıkanmaya neden olursa, ortaya çıkan bulgular ve belirtiler arasında şunlar olabilir:
- Karnın sağ üst kısmında ani ve hızla yoğunlaşan ağrı
- Göğüs kemiğinizin hemen altında, karın merkezinde ani ve hızlı yoğunlaşan ağrı,
- Kürek kemikleri arasında sırt ağrısı
- Sağ omuzda ağrı
- Mide bulantısı ya da kusma
Ağrı birkaç dakika ile birkaç saat kadar sürebilir. Sizi endişelendiren herhangi bir şikayet veya belirtiniz varsa doktorunuzdan randevu almalısınız. Aşağıdaki bulgu ve semptomlar ciddi bir komplikasyonu gösterebilir:
- Karın ağrısı öylesine yoğundur ki dik oturamazsınız ya da rahat bir pozisyon bulamazsınız
- Cildinizin ve gözlerinizin akının sararması
- Titreme ile ateş
Safra Kesesi Neden Oluşur?
Safra kesesi taşlarının oluşumunun sebepleri açık değildir. Şu durumlarda ortaya çıkabileceği düşünülmektedir:
- Safra çok fazla kolesterol içerebilir. Normalde safranız, karaciğeriniz tarafından atılan kolesterolü çözmek için yeterli miktarda kimyasal içerir. Ancak karaciğeriniz safralarınızın çözünebileceğinden daha fazla kolesterol taşırsa, aşırı kolesterol kristaller haline gelebilir ve sonunda taşlara dönüşebilir.
- Safra çok fazla bilirubin içerebilir. Bilirubin, vücudunuzdaki kırmızı kan hücreleri parçalandığında üretilen bir kimyasaldır. Belirli koşullar karaciğerde karaciğer sirozu, safra yolları enfeksiyonları ve bazı kan hastalıkları da dahil olmak üzere çok fazla bilirubin oluşmasına neden olur. Fazla bilirubin safra kesesi taşı oluşumuna katkıda bulunur.
- Safra keseniz doğru şekilde boşalamayabilir. Safra keseniz tamamen veya yeterince boşalmazsa safra çok yoğunlaşarak safra kesesi taşı oluşumuna katkıda bulunur.
En Çok Kimlerde Görülür?
Riski artırabilecek faktörler arasında şunlar bulunur:
- Kadın olmak
- 40 yaşında veya daha büyük olmak
- Amerika yerlisi olmak
- Meksikalı bir Amerikalı olmak
- Fazla kilolu veya obez olmak
- Sürekli oturmak (aşırı hareketsizlik)
- Hamile olmak
- Yüksek yağlı beslenmek
- Yüksek kolesterollü beslenmek
- Düşük lifli beslenmek
- Safra kesesi taşı öyküsü olan bir aile
- Diyabet Hastalığı
- Çok hızlı kilo vermek
- Oral kontraseptifler veya hormon tedavisi ilaçları gibi östrojen içeren ilaçlar almak
- Karaciğer hastalığı
Komplikasyonlar nelerdir?
Komplikasyonlar aşağıdakileri içerebilir:
- Safra kesesi iltihabı. Safra kesesinin boynuna yerleşen bir taş, safra kesesi iltihabına (kolesistit) sebebiyet verebilir. Kolesistit şiddetli ağrıya ve ateşe neden olabilir.
- Ortak safra kanalının tıkanması. Taşlar, safra kesesi veya karaciğerden safra akışının ince bağırsağına aktığı tüpleri (kanallar) tıkayabilir. Bu da sarılık ve safra kanalı enfeksiyonuna neden olabilir.
- Pankreas kanalının tıkanması. Pankreas kanalı, pankreastan ortak safra yoluna kadar uzanır. Sindirime yardımcı olan pankreas suları pankreas kanalından akar. Taş, pankreas kanalında tıkanmaya neden olabilir ve bu da pankreasta (pankreatit) iltihaba neden olabilir. Pankreatit yoğun ve sürekli karın ağrısına neden olur ve genellikle hastaneye yatırılmayı gerektirir.
- Safra kesesi kanseri. Safra kesesi taşı öyküsü olan insanlarda safra kesesi kanseri riski yüksektir. Ancak safra kesesi kanseri çok nadirdir, bu nedenle kanser riski yükselmesine rağmen safra kesesi kanseri olma ihtimali hala çok düşüktür.
Tanı Nasıl Konur?
Bu taşları teşhis etmek için kullanılan testler ve prosedürler şunları içerir:
Röntgen filmleri. Doktorunuz, safra kesesi filmini edinmek için abdominal ultrason ve bilgisayarlı tomografi (BT) taramaları önerebilir. Bu görüntüler bulguları aramak için analiz edilir. Testler safra kanallarında taş olup olmadığını kontrol eder. Safra kanallarını görüntülerde vurgulamak için özel bir boya kullanan bir test, bir taşın tıkanmaya neden olup olmadığını belirlemeye yardımcı olabilir.Testler, hepatobilyer iminodiasetik asit (HIDA) taraması, manyetik rezonans görüntüleme (MR) veya endoskopik retrograd kolanjiyopankreatografi (ERCP) içerebilir. İşlem sırasında ERCP kullanılarak keşfedilen safra kesesi taşları çıkarılabilir.
Kan testleri. Kan testleri, safra kesesi taşlarının neden olduğu bir enfeksiyon, sarılık, pankreatit veya diğer komplikasyonları ortaya çıkarabilir.
Nasıl Önlenir?
Aşağıdakileri yaparak safra kesesi taşı riskinizi azaltabilirsiniz:
- Öğün atlamayın. Günlük öğünlerinizde düzenli yemeye özen gösterin. Öğün atlamak veya sürekli oruç tutmak safra kesesi taşı riskini artırabilir.
- Yavaş kilo verin. Kilo vermeniz gerekiyorsa, yavaş gidin. Hızlı kilo kaybı safra kesesi taşı riskini artırabilir. Haftada 1 veya 2 kilo (yaklaşık 0,5-1 kilo) kaybetmeyi hedefleyin.
- Sağlıklı kilonuzu koruyun. Obezite ve aşırı kilolu olma, safra kesesi taşı riskini artırır. Aldığınız gıdaların kalorilerini azaltarak sağlıklı bir kilo elde etmeye ve fiziksel aktiviteyi arttırmaya çalışın. Sağlıklı bir kiloya ulaştığınızda, diyetinize ve egzersize devam ederek bu kiloyu korumaya çalışın.
Safra kesesi taşı semptomlara neden olmayan çoğu kişinin tedaviye ihtiyacı yoktur. Doktorunuz safra kesesi taşı tedavisini semptomlarınıza ve teşhis test sonuçlarına dayanarak belirleyecektir.
Doktorunuz sağ üst karında yoğunlaşan ağrı gibi safra kesesi taşı komplikasyonlarının belirtileri konusunda dikkatli olmanızı tavsiye edebilir. İleride safra kesesi taşı şikayetleri ve belirtileri ortaya çıkarsa tedavi olabilirsiniz.
Safra Kesesi Nasıl Tedavi Edilir?
Safra kesesi taşları için tedavi seçenekleri şunları içerir:
Safra kesesini çıkarmak için Safra Kesesi Ameliyatı (kolesistektomi). Taşlar sizi rahatsız edecek büyüklük ve sayıdaysa veya komplikasyonlara neden olabilme durumları varsa doktorunuz safra kesenizi çıkarmak için ameliyat önerebilir. Safra kesesi alındıktan sonra safra, burada depolanmaktan ziyade doğrudan safra yolunuzdan ince bağırsağınıza akar.
Yaşamak için safra kesesine ihtiyacınız yoktur ve safra kesesi gıdaları özümseme yeteneğinizi etkilemez, ancak genellikle geçici olan ishale neden olabilir.
Safra kesesi taşlarını eritmek için kullanılan ilaçlar. Ağız yoluyla aldığınız ilaçlar safra kesesi taşlarını eritmeye yardımcı olabilir. Ancak safra kesesi taşlarını bu şekilde eritmek aylar hatta yıllar alabilir ve tedavi kesilirse safra kesesi taşları muhtemelen tekrar oluşacaktır. Bazen ilaçlar işe yaramaz. Ameliyat yapılamayan insanlara mahsus olan safra kesesi taşı ilaçları yaygın olarak kullanılmaz.
Safra kesesi temizliği. Aynı zamanda bir safra kesesi ya da karaciğer yıkama olarak adlandırılan bu yöntem safra kesesi taşlarını vücuttan atmak için alternatif bir çözümdür. Bununla birlikte, safra kesesi temizliğinin safra kesesi taşlarını veya diğer safra kesesi hastalıklarını önlemeye veya tedavi etmeye yardımcı olduğunu gösteren bilimsel bir kanıt bulunmamaktadır.
Çoğu durumda, safra kesesi temizliği iki ya da daha fazla gün boyunca zeytinyağı, otlar ve bir miktar meyve suyunun bir kombinasyonunu yiyip içmeyi gerektirir – bu esnada başka hiçbir şey yememeniz önerilir. Safra kesesi temizleme rejimleri ve ürünleri için standart bir formül yoktur. Farklı uygulayıcılar kendi tariflerini uygularlar.
Safra kesesi temizleyicilerine göre, tedavinin taşları kırmaya yardımcı olduğu ve safra kesesini dışkıda bırakmaya teşvik ettiği iddia edilmektedir. Safra kesesi temizleme preparatlarında tekrarlanan büyük zeytinyağı dozları müshil etkisine sahiptir. Ve bu temizliği yaptıran kişiler işlemden hemen sonra dışkılarında safra kesesi taşlarına benzeyen topaklar bulduklarını belirtirler. Ancak analiz edildiklerinde bu topakların yağ, meyve ve diğer maddelerden oluştuğu görülmektedir.
Bu temizleme işlemi genellikle risk taşımaz. Ancak bazı insanlar, yıkama veya temizleme döneminde bulantı, kusma, ishal ve karın ağrısı yaşar. Bu temizlikte kullanılan bitki karışımlarının bireysel bileşenleri kendi sağlık risklerini taşıyabilir.