Kabızlık nedir? Kabızlık neden olur, altında yatan sebepler nelerdir? Kabızlık nasıl teşhis ve tedavi edilir, alınabilecek önlemler nelerdir?
Kabızlık; sert, kuru bağırsak hareketlerine sahip olmak veya haftada üç kereden daha az tuvalete gitmek olarak tanımlanır.
Kabızlığa ne sebep olur?
Kolonunuzun ana işi, sindirim sisteminizden geçerken kalan yiyeceklerden su emmektir. Daha sonra dışkı (atık) oluşur. Kolonun kasları sonunda atıkları ortadan kaldırılmak üzere rektumdan dışarı iter. Dışkı kolonda çok uzun kalırsa, geçmek zor olabilir.
Kötü beslenme sıklıkla kabızlığa neden olur. Dışkıların yumuşak kalmasına yardımcı olmak için diyet lifi ve yeterli su alımı gereklidir.
Lif bakımından zengin besinler genellikle bitkilerden yapılır. Lif çözünür ve çözünmez formlarda gelir. Çözünür lif suda çözünebilir ve sindirim sisteminden geçerken yumuşak, jel benzeri bir materyal oluşturur. Çözünmeyen lif, sindirim sisteminden geçerken yapısının çoğunu korur. Her iki lif formu da dışkıyla birleşerek ağırlığını ve boyutunu arttırırken yumuşatır. Bu rektumdan geçmeyi kolaylaştırır.
Stres, rutin değişiklikler ve kolondaki kas kasılmalarını yavaşlatan veya gitme isteğinizi geciktiren durumlar da kabızlığa neden olabilir.
Kabızlığın yaygın nedenleri şunlardır:
- düşük lifli diyet, özellikle et, süt veya peynir bakımından yüksek diyetler
- susuzluk
- egzersiz eksikliği
- dürtüyü bağırsak hareketi için geciktirmek
- seyahat veya rutinde diğer değişiklikler
- yüksek kalsiyum antasitleri ve ağrı kesici ilaçlar gibi bazı ilaçlar
- gebelik
Altta yatan tıbbi problemler
Kabızlığa neden olabilecek altta yatan bazı tıbbi problemler şunlardır:
- inme, Parkinson hastalığı ve diyabet gibi bazı hastalıklar
- bağırsak tıkanıklığı, irritabl bağırsak sendromu (IBS) veya divertiküloz dahil olmak üzere kolon veya rektum ile ilgili sorunlar
- laksatiflerin aşırı veya yanlış kullanımı (dışkıyı gevşetmek için kullanılan ilaçlar)
- az aktif tiroid bezi dahil hormonal problemler
Kabızlık belirtileri nelerdir?
Her insanın normal bağırsak hareketleri tanımı farklı olabilir. Bazı kişiler günde üç kez, diğerleri haftada üç kez gider.
Bununla birlikte, aşağıdaki belirtilerle karşılaşırsanız kabız olabilirsiniz:
- haftada üçten az bağırsak hareketi
- sert, kuru dışkı geçirme
- bağırsak hareketleri sırasında gerilme veya ağrı
- bağırsak hareketinden sonra bile dolgunluk hissi
- rektal tıkanma yaşamak
Kimler kabızlık riski altındadır?
Kötü bir diyet yemek ve egzersiz yapmamak kabızlık için önemli risk faktörleridir. Aşağıdaki durumlarda da daha fazla risk altında olabilirsiniz:
- 65 yaş ve üstü. Yaşlı yetişkinler fiziksel olarak daha az aktif olma, altta yatan hastalıklara sahip olma ve daha zayıf diyetler yeme eğilimindedir.
- Yatalaklık durumu. Omurilik yaralanmaları gibi belirli tıbbi durumları olanlar genellikle bağırsak hareketlerinde zorluk çekerler.
- Bir kadın ya da çocuk olmak. Kadınlar erkeklerden daha sık kabızlık ataklarına sahiptir ve çocuklar yetişkinlerden daha sık etkilenir.
- Hamilelik. Büyüyen bebeğinizin bağırsaklarınızdaki baskı ve hormonal değişiklikler kabızlığa neden olabilir.
Kabızlık nasıl teşhis edilir?
Kabızlıktan etkilenen birçok insan diyetlerini değiştirerek, egzersizi artırarak veya tezgah üstü laksatifleri kullanarak kendi kendine tedavi etmeyi seçer.
Bununla birlikte, müshiller bir doktora danışmadan iki haftadan fazla kullanılmamalıdır. Vücudunuz kolon fonksiyonu için onlara bağımlı olabilir.
Aşağıdaki durumlarda doktorunuzla konuşmalısınız:
- üç haftadan uzun süre kabızlık
- dışkıda kan
- karın ağrısı
- bağırsak hareketleri sırasında ağrı
- kilo verme
- bağırsak hareketlerinizde ani değişiklikler
Doktorunuz belirtileriniz, tıbbi geçmişiniz ve ilaçlarınız veya altta yatan durumlar hakkında sorular soracaktır.
Fizik muayene, kan sayımı, elektrolitler ve tiroid fonksiyonunuzu kontrol etmek için rektal muayene ve kan testleri içerebilir.
Ciddi durumlarda, semptomlarınızın nedenini belirlemek için ek testler gerekebilir. Testler aşağıdakileri içerebilir:
Marker çalışması
Kolorektal geçiş çalışması olarak da adlandırılan bir marker çalışması, gıdaların kolonunuzda nasıl hareket ettiğini test etmek için kullanılır. Bu test için, bir röntgende görünecek küçük işaretler içeren bir hapı yutacaksınız.
Önümüzdeki birkaç gün boyunca çok sayıda karın röntgeni çekilecek, böylece doktor yiyeceklerin kolonunuzdan nasıl geçtiğini ve bağırsak kaslarınızın ne kadar iyi çalıştığını görselleştirebilir.
Test sırasında lif açısından yüksek bir diyet de yemeniz istenebilir.
Anorektal manometri
Anorektal manometri anal sfinkter kas fonksiyonunu değerlendirmek için kullanılan bir testtir. Bu test için doktorunuz anüsünüze balon ucu olan ince bir tüp yerleştirecektir.
Tüp içeride olduğunda, doktor balonu şişirir ve yavaşça dışarı çeker. Bu test, anal sfinkterinizin kas kuvvetini ölçmelerini ve kaslarınızın düzgün bir şekilde kasılıp kasılmadığını görmelerini sağlar.
Baryum lavman röntgeni
Bir baryum lavman röntgeni kolonu incelemek için kullanılan bir test türüdür. Bu test için, bağırsakları temizlemek için testten önceki gece özel bir sıvı içeceksiniz.
Gerçek test, baryum adı verilen bir boyanın yağlanmış bir tüp kullanarak rektumunuza yerleştirilmesini içerir. Baryum rektum ve kolon bölgesini vurgular ve doktorun bunları bir röntgenden daha iyi görmesini sağlar.
Kolonoskopi
Kolonoskopi, kolonları incelemek için kullanılan başka bir testtir. Bu testte, doktorunuz bir kamera ve ışık kaynağı (kolonoskop) ile donatılmış bir tüp kullanarak kolonunuzu inceleyecektir.
Sık sık sakinleştirici ve ağrı kesici bir ilaç verilir ve hiç acı hissetmezsiniz.
Bu teste hazırlanmak için 1 ila 3 gün boyunca sadece sıvı içeren bir diyet yapacaksınız ve bağırsakları temizlemek için testten önceki gece müshil veya lavman almanız gerekebilir.
Kabızlık nasıl tedavi edilir ve önlenir?
Diyetinizi değiştirmek ve fiziksel aktivite düzeyinizi artırmak, kabızlığı tedavi etmenin ve önlemenin en kolay ve en hızlı yoludur. Aşağıdaki teknikleri de deneyin:
- Her gün, vücudu nemlendirmek için su gibi 1,5 ila 2 litre şekersiz, kafeinsiz sıvılar için.
- Dehidrasyona neden olan alkol ve kafeinli içecek tüketimini sınırlayın.
- Diyetinize çiğ meyve ve sebzeler, kepekli tahıllar, fasulye, kuru erik veya kepekli tahıl gibi lif açısından zengin yiyecekler ekleyin. Günlük lif alımınız 20 ila 35 gram arasında olmalıdır.
- Et, süt, peynir ve işlenmiş gıdalar gibi düşük lifli gıdaları kesin.
- Haftada en az beş kez günde 30 dakika olmak üzere, her hafta yaklaşık 150 dakika orta düzey egzersiz yapmayı hedefleyin. Yürümeyi, yüzmeyi veya bisiklete binmeyi deneyin.
- Tuvalete gitme dürtüsünü hissediyorsanız gecikmeyin. Ne kadar beklerseniz, dışkınız o kadar zorlaşabilir.
- Gerekirse diyetinize lif takviyeleri ekleyin. Bol miktarda sıvı içmeyi unutmayın, çünkü sıvılar fiberin daha verimli çalışmasına yardımcı olur.
- Laksatifleri az miktarda kullanın. Doktorunuz dışkılarınızı yumuşatmaya yardımcı olmak için kısa bir süre için müshil veya lavman reçete edebilir. Laksatifleri asla doktorunuzla konuşmadan iki haftadan fazla kullanmayın. Vücudunuz uygun kolon fonksiyonu için onlara bağımlı olabilir.
- Canlı aktif kültürlere sahip yoğurt ve kefirde bulunanlar gibi diyetinize probiyotik eklemeyi düşünün. Bu diyet değişikliğinin kronik kabızlığı olanlar için yararlı olabilecektir.
Kabızlık konusunda hala sorun yaşıyorsanız, doktorunuz yardımcı olacak ilaçları reçete edebilir.
IBS ile ilgili kabızlığı olan insanlar için linaklotid (Linzess) önerilir. Bu ilaçlar bağırsaklarınızdaki salgıları artırarak dışkının daha kolay geçmesini sağlar.
Doktorunuz ayrıca kabızlığa neden olabilecek bazı ilaçları almayı bırakmanızı önerebilir.
Daha şiddetli kolon veya rektal problemler, etkilenen dışkı kolonunu temizlemek için manuel prosedürler, yavaş kasları yeniden eğitmek için tedavi veya kolonunuzun sorunlu kısmını çıkarmak için ameliyat gerektirebilir.
Kabızlık için görünüm nedir?
Kabızlık vakalarının çoğu hafiftir ve diyet ve egzersizdeki değişikliklerle kolayca tedavi edilir. Kronik kabızlık veya diğer bağırsak değişiklikleriyle birlikte kabızlık yaşıyorsanız, doktorunuzla konuşmanız önemlidir.