YAŞLILARDA HORMONLAR NE OLUR ?
Diğer sistemlerde olduğu gibi endokrin sistemin yaşlanması yedek kapasitesinin ilerleyici derecede kaybı ile karakterizedir.
Tiroidde meydana gelen değişiklikler:
Yaşlanmakla tiroid bezinde yıkım ve birtakım değişiklikler [fibrozis, kolloid nodüllerin sayısında artma, lenfosit infiltrasyonu] meydana gelir. T4 üretimi %30 azalır. Buna karşılık serum T4 seviyeleri değişmez, çünkü vücut kitle indeksinin azalması, metabolizmanın yavaşlaması gibi fizyolojik kompansasyon mekanizmaları ile dokuların hormon kullanımı azalır, T4 normal sınırlar içinde tutulur ve hipotiroidi meydana gelmez.
Normal yaşlanmada TSH, T4 ve f-T4 düzeyleri değişmez, T3 ve f-T3 hafifçe azalır, r-T3 değişmez. Sağlıklı yaşlıların az bir kısmında T4, f-T4 azalır, ancak TSH artmaz.
Tirotropin salgılatıcı hormon [TRH]'a TSH yanıtının azalması sıktır. TSH'nin gün içindeki değişimi azalır.
Hipotalamo-hipofizer-adrenal aks:
Kortizol salınımı yaşlanmayla azalır, fakat bu kortizolün metabolik yıkımının azalması ile karşılanır. Sonuçta bazal plazma kortizol seviyesi değişmez. Bazal ACTH seviyeleri de yaşlanmakla değişmez. ACTH ve hipoglisemi gibi uyaranlara kortizol cevabı değişmez. Hipotalamo-hipofizer-adrenal aksta yaşlanmaya bağlı meydana gelen önemli değişiklik cerrahi gibi streslere kortizol cevabının artmasıdır. Stresli uyarılardan sonra kortizolün pik seviyeleri genclere göre daha yüksektir ve daha uzun süre yüksek kalır.
DHEA ve DHEAS kadın ve erkek seks steroidlerinin [testosteron, östradiol, progesteron ve kortikosteron] öncüsüdür. Adrenal androjenler olan DHEA ve DHEAS seviyeleri yaşlanmayla progresif olarak azalır. 65 yaşında, 20 yaşındaki seviyenin %10-20'si kadardır. Erkekteki seviyeleri %10-30 oranında kadından daha yüksektir, fakat bu fark 50 yaşından sonra daha az belirgin olur. Düşük DHEA seviyeleri osteoporoz ve muhtemelen de koroner arter hastalığı ile ilişkilidir Mizaç üzerine olan etkileri ise çelişkilidir. Yağsız kas kitlesi ve kas gücünü artırır, immün sistem üzerine etkisi minimal ve tartışmalıdır.
Gonadal fonksiyonlar :
Erkekte seksüel aktivite, libido ve fertilite yasla azalır. Testosteron seviyelerinin yasla azalması, gonadotropin sekrete eden hipotalamo-hipofizer akstaki yetersizlikten kaynaklanmaktadır [sekonder hipogonadizm]. 50 yaşındaki erkeklerin yaklaşık %5'i, 70 yaşındaki erkeklerin ise %70'i hipogonadaldir. Testosteron azaldığı için LH ve FSH artar. Testosteronun kas kitlesi, kas qücü ve bilişsel fonksiyonlar üzerine olumlu etkisi vardır.
Kadında menapozla beraber gonadotropin seviyeleri artmasına rağmen östrojen seviyeleri azalır. FSH'daki artış LH' daki artıştan daha fazladır. Östrojendeki azalma over kaynaklı androjenlerdeki azalmadan çok daha belirgindir. Adrenokortikal androjenlerin sekresyonu ise devam eder.
Growth hormon (Büyüme Hormonu):
Yasla growth hormon [GH] seviyeleri ve eriskinde GH'un etkilerinden birçoğuna aracılık eden insülin-like growth faktör 1 [IGF-1] de azalır. Yaslanmayla GH'da meydana gelen azalmanın sebepleri multifaktoriyeldir; GH salınımını inhibe eden somatostatin seviyeleri yaslanmayla artar. Growth hormone-releasing hormone [GHRH] sekresyonu da yasla azalır. Testosteron ve östrojen seviyelerindeki azalmalar da GH sekresyonunu azaltır. GH seviyelerindeki azalma kas kitlesi ve kas gücünde azalma, halsizlik. yorgunluk, subkutan doku ve kemik dansitesinde azalma ve yağ dokusunda artmaya neden olur.
Antidiüretik Hormon [ADH]:
Susama hissi ve ADH su dengesini kontrol eder. Kan tonasitesi azalsa bile yaşlı vücudu ADH salgılamaya eğilimlidir. Özellikle de kronik kalp, karaciğer veya böbrek hastalığı olan yaşlılarda bu daha belirgindir. ADH sekresyonunun artması hiponatremi riskini artırır. Yaslanmayla bazal ADH seviyeleri ve osmoreseptör uyarılmasına ADH salınımı artar. Baroreseptör uyarılmasına ADH sekresyonu azalır. Aynca ADH'ye renal cevapta azalır.
Atrial Natriüretik Peptid [ANP]:
İntravenöz volüm artışına yanıt olarak kalpten salgılanır. Hedef dokuların duyarsızlasması nedeniyle yaşlılarda bazal ANP salınımı artmıştır. ANP, aldosteronu inhibe eder, renal renin sekresyonunu ve aktivitesini azaltır.
Renin-Anjiotensin- Aldosteron Sistemi:
Bazal renin seviyesi yaslıda %30-50 azalır. Tuz kısıtlaması, diüretik uygulanması, ayakta durma gibi renin sekresyonunu artıran manevralara cevap yaslıda gence göre daha azdır. Aldosteron seviyeleri de yaslıda %30-50 daha düşüktür Kortikotropin sitümulasyonundan sonra aldosteron ve kortizol cevabının yaslıda bozulmaması, aldosteron seviyelerindeki azalmanın sürrenaldeki değişikliklere bağlı olmayıp, beraber bulunan renin eksikliğinin bir fonksiyonu olarak ortaya çıkmaktadır. Renin ve aldosterondaki yasa bağlı azalmalar yaslıda hiperpotasemi riskini artırır.