Artık nükleer silahları olan iki ülke Keşmir için iki kez savaşmıştı. Peki Keşmir, Hindistan ve Pakistan için neden sorun oluyor?
Savaşın tarihçesi
Pakistan ve Hindistan’ın Ağustos 1947’de Britanya’dan bağımsızlığını kazanmadan önce dahi Keşmir sıcak bir tartışma konusuydu.
1947 tarihli Hindistan Bağımsızlık Yasası’nın geliştirdiği planla Keşmir’e Hindistan ya da Pakistan’a katılma özgürlüğü verilmiş, yerel yönetici (maharaca) Hari Singh Hindistan’ı seçmişti. Böylece iki yıl sürecek bir savaş başlamış oldu.
Bunu 1965’te yeni bir savaş takip etti. 1999’da da Hindistan ve Pakistan destekli güçler arasında kısa süren fakat yoğun çatışmalar yaşanmıştı. Bu zamandan sonra iki ülke de kendini nükleer güç olarak ilan etti.
Hindistan Yönetim Bölgesi’ndeki huzursuzluğun sebepleri
Bölgedeki birçok insan Hindistan yönetimi yerine bağımsızlığı ya da Pakistan ile birleşmeyi tercih ediyor.
Hindistan yönetimindeki Jammu ve Keşmir bölgelerindeki nüfusun %60’tan fazlasının Müslüman olması bölgeyi ülkede Müslümanların çoğunluk olduğu tek bölge haline getiriyor.
Yüksek işsizlik oranları ve sokaktaki protestocu ve isyancılarla çatışan güvenlik güçlerinin sert müdahaleleri de sorunları arttırıyor.
Ülkede şiddet eylemleri içeren isyanlar 1989’dan beri devam ediyordu fakat 2016 Temmuz’unda 22 yaşındaki militan lider Burhan Wani’nin ölmesinin ardından bölge yeni bir şiddet dalgasına maruz kaldı. Güvenlik güçleriyle yaşanan bir çatışmada ölen Wani, vadi boyunca büyük protestoların yayılmasına öncülük etmişti.
Sosyal medya videolarıyla gençler arasında popüler olan Wani, bölgede militanlık ruhunu canlandıran ve meşrulaştıran biri olarak biliniyordu.
Başkent Srinagar’a yaklaşık 40 km uzaklıktaki memleketi Tral’da kaldırılan cenazesine binlerce insan katılmış, cenazenin ardından askeri birlikler ve halk arasında başlayan çatışmalar günler sürecek bir şiddet çemberini ateşlemişti. Çatışmalarda 30’dan fazla sivil ölürken diğer birçok katılımcı yaralandı. O zamandan sonra ülkede şiddet olayları azalmıştı fakat 2018’de siviller, askerler ve militanları içeren 500 kişinin öldürülmesi son dönemdeki en büyük şiddet olaylarından biriydi.
Yeni yüzyılda barış umutları
Aslında 2003’te Kontrol Çizgisi olarak da bilinen fiili sınır boyunca yıllar sürmüş çatışmaların ardından Hindistan ve Pakistan ateşkes yapma konusunda anlaşmışlardı.
Daha sonra Hindistan, savaşçıların saldırılardan vazgeçmesi şartıyla bir af önermiş, Pakistan da bölgedeki savaşçıları desteklemeyeceğine söz vermişti.
2014’te Hindistan’da Pakistan’a zorluk çıkarabilecek ama barış görüşmelerine devam etmeye de ilgi gösteren bir hükümet iktidara geldi. Pakistan başbakanı Navaz Şerif de Hindistan başbakanı Narendra Modi’nin yemin törenine katılmıştı.
Bir yıl sonra ise Hindistan, Pencab’ın kuzeyindeki Pathankot’taki hava üssüne yapılan saldırıdan Pakistan kökenli grupları sorumlu tuttu. Başbakan Modi, 2017’de Pakistan’ın başkenti İslamabad’da düzenlenecek bölgesel zirve toplantısına katılımını iptal etti ve o zamandan beri komşular arasındaki görüşmelerde bir ilerleme kaydedilemedi.
Başa mı dönüyoruz?
Hindistan yönetim bölgesindeki Keşmir’de 2016’da yaşanan kanlı sokak gösterileri bölgede sağlanabilecek bir barış umudunu zaten gölgelendirmişti. 2018 Haziran’ında Başbakan Modi’nin liderliğindeki Hindistan Halk Partisi’nin Halkların Demokratik Partisi ile olan koalisyondan çekilmesiyle bölgenin Delhi’nin doğrudan yönetiminde kalması öfkeyi tırmandırdı.
Ülkede 2016’dan beri askeri üslere saldırılar gerçekleştirildi.
14 Şubat’ta bir intihar saldırısıyla 40’tan fazla Hint askerinin öldürülmesi yakın gelecekte iki ülke arasındaki buzların çözüleceğine dair her türlü umudu tüketti. Yıllar önce başlayan saldırılardan sonra bu en ölümcül saldırı için Hindistan, Pakistan merkezli güçleri suçladı.
Son olarak Hindistan, Pakistan’ı uluslararası toplumdan izole etmek için tüm diplomatik adımları atacağını bildirdi.
Çevirmen Hakkında
Ayşe Akçalı / TESA İngilizce Çevirmeni
İstanbul Üniversitesi
Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler