Kitabin tamamını okumak için lütfen satın alınız. Kitap tanıtımıdır.
Jack London, (1876-1916) Amerika'lı roman yazarı.
San Francisko'da doğan Jack London, Đrlanda asıllıdır. Çocukluğu yoksulluklar içinde geçen London, kitaplarla 10 yaşında tanışmış ancak birkaç yıl serseriler arasında yaşamıştır. Bu durumdan kendini kurtarmak için yük gemilerinde çalışmaya başlayan yazar, bu iş sayesinde denizlere açılmış ve Japonya'ya, Sibirya'ya gitme şansı bulmuştur. 1896 yılında ise altın arayıcılarının peşine takılmıştır. Burada başından geçenleri Vahşetin Çağrısı (1903) adlı kitabında anlatan London, bu kitabıyla üne kavuşmuştur. Okuma alışkanlığını hiç bırakmadığı ve durmadan yazdığı bilinmektedir. 1916 yılında intihar etmiştir.
Eserleri
• Açlar Ordusu
• Ademden Önce
• Alaska Kid
• Alın Teri
• Altta Kalanlar
• Atalarının Tanrısı
• Ateş Yakmak
• Ay Vadisi
• Bay Alkolik
• Beyaz Diş
• Beyaz Sessizlik
• Buck'ın Maceraları
• Büyük Serüven
• Can Yoldaşı
• Cinayet Şirketi
• Dehşet ülkesi
• Demir Ökçe
• Deniz Kurdu
• Direniş
• Doğanın Çağrısı
• Doğu Yakası
• Dönek
• Düş ülkelerine Yolculuk
• Güneş Çocuğu
• Halk Avcısı
• İntihar
• İstiridye Korsanları
• Alkollü Anılar
• Kaptan David Grief
• Kıyametten Sonra
• Kız
• Kar ve Kan
• Kızıl Veba
• Kurt Dölü
• Martin Eden
• Meksikalı Devrimci
• Midas'in Müritleri
• Ormandan Gelen Ses
• Seçme Öyküler
• Sevgili Jerry
• Sevginin Katıksızı
• Şampiyon
• Tanrılar ve Köpekler
• uçurum Đnsanları
• uzak Diyarlarda
• Vahşetin Çağrısı
• Yanan Gün
• Yanan Günışığı
• Yıldızlar Korsanı
• Yol
I
üzerinde kirli elbisesiyle işçi olduğu her halinden belli olan deniz kokulu gariban genç utana sıkıla içeri girdi. Şapkasını başından kaba bir hareketle çıkardı, evirip çevirdi. Nereye koyacağını bilmeyen tavırlarla, önce ceketinin cebine sokmaya çalıştı, olmadı; sonra masanın üzerine koymaya yeltendi, yine olmadı. İşte bu sırada diğer adam, sanki onun sıkıntısını hisset-mişçesine şapkayı sakin, doğal bir şekilde elinden alıverdi. Kayıtsızca yapılmış bu hareketi kaba saba delikanlı çok beğenmişti. "Halden anlıyor" diye düşündü, "Bana epey yardımı dokunacak."
Genç adam, bu iyi ve anlayışlı adamdan etkilenmişti. Bu yüzden adamın kuyruğundan ayrılmıyordu. Düzensiz ve dengesiz hareketler yapıyor, mesela yürürken omuzlarını iki yana sallıyor, bacaklarını denizlerin kabarmasına benzer biçimde yana açıyordu. Geniş odalar sallapati yürüyüşüne dar geliyordu sanki; geniş omuzlan kapılara çarparak alçak şömine setlerinin üzerindeki süslü eşyaları devirecek diye korkuyordu. Bu cicili bicili eşyalar arasında sakınmak için kendini bir o yana bir bu yana atıyor, kafasındaki Martin Eden tehlikeyi abartıyordu. Kuyruklu bir piyanoyla, üzerinde kitaplar yığılı bir masanın arasındaki boşlukta yarım düzine insan rahatlıkla yürüyebilirdi ama o her şeye rağmen bu aradan geçmeye çalışırken korkudan ürperdi. Ağır kolları gevşek biçimde sallanıyordu. Kollarını, ellerini nereye koyacağını bilemiyordu. Beynini kuşatan kuruntuları yüzünden kollarından birinin, masanın üstündeki kitaplara sürüneceği endişesine kapılınca, ürkmüş bir at gibi silkinip öteye kaçtı. Kaçtı kaçmasına ya az daha piyanonun oturağına çarpacaktı. Diğer adamın önünde rahat yürüyüşüne baktı ve ilk kez, kendi yürüyüşünün diğer erkeklerin yürüyüşünden başka, çok başka olduğunu fark etti. Bu kadar beceriksizce yürüyüşünden dolayı içinde utançtan doğan anlık bir acı duydu. Alnından boncuk boncuk ter aktı; durdu ve yağız yüzündeki terleri mendiliyle sildi. Şakacı cümleciklerle heyecanını gizlemeye çalışarak, "Hop dedik Arthur, evladım," dedi, "Birdenbire bu kadarı da fazla. Bırak da biraz kendimi toparlayayım. Biliyorsun, ben gelmek istemedim, sonra senin-kiler de beni görmeye pek hevesli değiller sanırım." Aldığı cevap onu iyice rahatlattı: "Bunun için üzülme; bizden korkmana gerek yok. Sade insanlarız biz. Bana mektup gelmiş, bakmam gerek. "
Arthur, bunları söyledikten sonra masaya döndü, zarfı yırtarak açtı ve okumaya başladı; böylelikle yabancıya kendini toparlaması için fırsat vermiş oluyordu. Yabancı bu eylemi anladı ve takdir etti. Alnını silip kuruladı; gözlerinde, bir tuzak hissederek korkan vahşi hayvanlarınki gibi bir ifade bulunmasına rağmen sakin bir yüzle çevresine göz gezdirdi. Olabilecek durumlara karşı içinde bir kuruntu vardı, ne yapması gerektiğini bilmiyordu, acemice yürüdüğünün, ayaklarının kendini beceriksizce taşıdığının farkındaydı ve bütün nitelikleriyle organlarının da aynı duruma düşmüş olmasından korkuyordu. Son derece duyarlıydı, ümitsizliğe kapılacak kadar da kendi durumunu düşünüyordu; diğerinin ona yazdığı mektup üzerinden, gizliden gizliye attığı alaycı bakış bir hançer gibi yaka yaka ta içine işledi. Bu bakışı görmüş, ama hiç belli etmemişti; çünkü hayatta öğrendiği şeyler arasında disiplin de vardı, üstelik bu hançer darbesi gibi bakış gururuna da dokunmuştu. Buraya geldiği için kendine kızdı, ama aynı anda azimle, ne olursa olsun, başına ne gelirse gelsin karşılaşıp alt etme kararını verdi. Yüz çizgileri sertleşti, gözlerinde savaş ruhunun pırıltısı şimşeklendi. Keskin gözleriyle çevresine umursamayan bir
tavırla baktı; evin içindeki güzelliklerin bütün ayrıntılarını beynine kazıyordu. Görüş açısındaki hiçbir şey kaçmıyordu bu şahin gözlerden. Güzellikten etkilenen bir insandı delikanlı, bu duyarlılığının sonucu olarak da, güzelliğe karşılık veren bir yaradılıştaydı; burada ise onun duyarlılığını harekete geçirecek birçok neden vardı. Gözleri yağlı boya bir tabloya takıldı. Fırtınalı bir denizden koparak, ileri çıkmış bir kayanın üstünde patlayıp kırılan köpüklü dalgalar; göğü kaplayan, al-çalmış fırtına tablosuydu bu. Bulutların ve kırılan dalgalar dizisinin dışında, güvertesindeki bütün ayrıntılar görülebilecek şekilde orsasına yatmış bir kılavuz yelkenli, gurup renklerine bürünmüş fırtınalı bir göğe doğru baş vermiş gidiyordu. Burada karşı konulmaz, çekici bir güzellik vardı. Beceriksiz yürüyüşünü unuttu, resme yaklaştı, iyice yaklaştı. Güzellik tuvalin üzerinden uçup gitti. Yabancının şaşkınlığı yüzünden okunuyordu. Kendisine acemice yapılmış gibi gelen yağlı boya resme uzun uzun bakıp ilerledi. Bütün güzellik
tuvalin üzerinde yeniden belirdi. Tablonun yanından ayrılırken "Aldatan bir resim" diye düşündü ve
edinmekte olduğu sayısız izlenimler kalabalığı arasında bile, bu kadar güzelliğin aldatmak uğruna feda
edilişinden ötürü içinde kabaran bir öfkenin kendini dürtük-lediğini duyabildi. Yağlı boya resimden anlamazdı.
O, ister yakından, ister uzaktan bakılsın, her zaman için kesin ve belirli kalan renklere, taş basması resimlere
alışık büyümüştü. Gerçi dükkanların vitrinlerinde yağlı boya resimler görmüştü ama vitrinlerin camları, istekli
gözlerini fazla yaklaştırmasını engelledi.
Mektubu okumakta olan arkadaşına baktı ve masanın üzerindeki kitaplara gözleri ilişti. Gözlerinde birden
büyük bir istek ve arzu belirdi; tıpkı çok açlık çeken bir insanın, yiyecek gördüğünde gözlerinde beliren istek
ve özlem gibi. Omuzlarını bir sağa bir sola yalpalatan büyük bir kuvvetin etkisiyle atılmış iri bir adım, onu
masanın yanına ulaştırıverdi. Kitapları büyük bir sevgiyle eline almaya başladı. Đsimlerine, yazarlarının
adlarına baktı, ciltleri elleriyle, gözleriyle okşayarak içlerinden parçalar okudu ve birden, vaktiyle okuduğu bir
kitabı tanıdı. Geri kalanlara gelince, onlar yabancı birtakım kitaplar, tanımadığı birtakım yazarlardı. Kitabı
değiştirip, bir Swinburne cildini eline aldı ve nerede olduğunu unutup, yüzü alev alev yanarak, gözünü
kırpmadan okumaya başladı. Yazarın adına bakmak için, okuduğu sayfaya işaret parmağını koyarak kitabı iki
kere kapadı. Swinburne! Bu adı
Jack London
anımsayacaktı. Arkadaşının da çevreye ve olaylara hâkim olmayı başaran gözleri vardı, şüphesiz onun
yüzünün kızarışını, gözlerindeki çakmak çakmak pırıltıyı görmüştü. Peki ama kimdi bu Swinburne? Şairlerin
çoğu gibi, o da yüz yıl kadar önce ölmüş müydü? Yoksa hala yaşıyor ve yazıyor muydu? Tekrar baş sayfaya
döndü. Evet, daha başka kitaplar da yazmış; eh o da ertesi sabah ilk iş olarak kalkar bir halk kütüphanesine
gider, Swinburne'un eserlerinden birkaç tanesini almaya bakardı.
Tekrar kitabı okumaya daldı ve hem kendini hem de çevresini unuttu. Dolayısıyla odaya genç bir kadının
girdiğine dikkat edememişti. Bunu ilk defa, Art-hur'un,"Ruth, bu Mister Eden" diyen sesini duyduğu zaman
fark etti.
Delikanlı işaret parmağının üzerine kitabı kapattı, daha geriye bile dönmeden, bu yepyeni durumun, kızın
yarattığı değil, kızın ağabeyinin sözlerinin yarattığı etkiyle heyecanlandı. Delikanlı, o kaslı bedenin altında,
titreşim halindeki bir duyarlık kitlesi gibiydi. Dış dünyadan aklına ufacık bir etkinin çarpmasıyla birlikte,
düşünceleri, beğenileri ve heyecanlan, yayılan bir alev gibi sıçrayıp, oynamaya başladı. Olağanüstü denecek
derecede algılara cevap verme yeteneği vardı, diğer yandan son derece gergin hayal gücü, olaylar arasında
benzerlik ve ayrılık bağlantıları kurarak daima çalışır haldeydi. Onu bütün yaşamı boyunca ya "Eden", ya
"Martin Eden", ya da sadece "Martin" diye çağırırlardı, bu yüzden onu heyecanlandıran şey, "Mister Eden"
diye çağrılmasıydı. "Mister!" içinden, bunu mutlaka birisine söylüyorlar diye geçirirdi. Kafasının içi bir anda,
fotoğraf makinelerinde filmin bulunduğu
Martin Eden
karanlık bölüme döndü ve kendi hayatından, ocak ağızlarıyla boş kasalara, kovboy kamplarıyla kumsallara,
hapishanelerle içki alemlerine, bulaşıcı hastalıklara özgü hastanelerle dar ve pis sokaklara ait resimleri
beyninin çevresine sıralanmış bir halde gördü; bu çağrışımları birbirine bağlayan bağ da bütün bu anılar
içinde kendi adının söyleniş şekliydi.
Sonra döndü ve kızı gördü. Onu görür görmez de kafasının içindeki hastalıklı karmaşıklık bir anda yok oldu.
Đri, mavi, Tanrılarınkine benzeyen gözleri, gür altın gibi saçları olan, soluk benizli, ruh gibi bir yaratıktı kız.
Elbisesinin de kendisi kadar güzel oluşu dışında, kızın nasıl giyindiğini fark etmemişti. Onu, bir sap üzerindeki
soluk, altından yapılmış bir çiçeğe benzetti. Hayır, o bir ruhtu, bir tanrısal varlık, bir kraliçeydi; böylesine
anlamlı bir güzellik bu dünyaya ait olamazdı. Belki de kitaplar haklıydı ve hayatın yüksek derecelerinde onun
gibi birçok kadın vardı. Bu kız, şu Swinburne adlı herifin şarkılarına pekala girebilirdi. Belki de, şurada
masanın üstünde duran kitaptaki Ise-ult adlı kızı betimlerken Swinburne'un kafasında böyle bir tip vardı.
Genç adamın kafasında bütün bu görüş, duyuş ve düşünüşlerin bir araya toplanması bir anda oluvermişti.
Delikanlının içinde bulunduğu 'gerçek dünyada' duraksama yoktu. Kızın sağ elinin kendi eline doğru
uzandığını gördü; kız, delikanlının elini bir erkek gibi, içtenlikle sıkarken, gözlerinin derinliklerine anlamlı bir
bakış fırlattı. Halbuki genç adamın tanıdığı kadınlar böyle el sıkışmazlardı. Doğrusu, çoğu el de sıkmazdı.
Kadınlarla çeşitli şekillerde kurduğu dostluklara dair çağırışımlar ve hayaller seli zihnine hücum etti; bu sel
10
Jack London
bir bataklık halini alacağa benziyordu. Ama o, bunları silkip bir kenara attı ve kıza baktı. Bu zamana değin
böyle bir kadın görmemişti. Onun tanıdığı kadınlar! O anda genç adamın tanımış olduğu kadınlar, bu şirin
kızın iki yanında sıralanıverdiler. Biran için kendini bir portre resim galerisinin içinde ayakta duruyor buldu;
galerinin tam ortasında, çevresinde bir sürü kadın portresi bulunmasına rağmen kız duruyordu ve ölçü yine o
olmak üzere bütün bu portrelerin, şöyle bir bakışta tartılıp ölçülmesi gerekiyordu. Fabrikalarda çalışan işçi
kızların zayıf, hastalıklı yüzleri, Market sokağının güneyindeki, sırnaşık budala, kavgacı, gürültücü kızlar
gözünün önüne geldi. Gördükleri arasında kovboy kamplarında çalışan kadınlarla, Eski Meksiko'nun tütün
içen esmer kadınları da vardı. Bunlar arasına ince topuklu terlikleri üzerinde kısa adımlarla yürüyen, taşbebek
örneği Japon kadınları; Güney Denizi adalarının kahverengi derili, başları çiçekten taçlarla süslü kadınları,
Asya'nın zarif yüzlü bir çöküşün damgasını taşıyan kadınları katılıyor ve bu hayaller topluluğunu çoğaltıyordu.
Bütün bu görüntüleri, kaba, garip şekillerle dolu, dehşet verici bir kabusun içinden çıkan birtakım hayaller
kapladı. Whi techapel kaldırımlarının, saçı başı birbirine karışmış, biçimsiz, çirkin, karmakarışık yaratıkları,
genelevlerin içki küpüne dönmüş kaltakları ve koskoca cehennemin, birer dişi kılığına bürünmüş, çirkin
ağızlarıyla denizci yiyerek beslenen diğer pis kuşları, rıhtımlardaki kavgalar, insanlığın içine düştüğü çukuru
kaplayan yapışkan, çamurlu, köpüklü pislik.
Kız:
— Oturmaz mısınız, Mr. Eden? diyordu.
11
Martin Eden
— Arthur, anlattığından beri hep sizinle tanışmayı bekliyordum. Büyük cesaret göstermişsiniz.
Delikanlı, kızın söylediklerine itiraz ediyormuşça-sına elini sallayarak, mırıltıyla, yaptığının hiç de önemli bir
şey olmadığını, bunu herkesin yapabileceğini söyledi.
Kız, genç adamın salladığı elinin üstünün, deri parçalarının kopmasından meydana gelmiş, yeni iyileşmekte
olan yara izleriyle kaplı bulunduğunu gördü, gevşek bir şekilde sarkan öbür ele bakınca, onun da aynı
durumda olduğunu fark etti. Seri, eleştirel bir bakışla, aynı zamanda çenesinde de bir yara izinin
bulunduğunu, bir başka yara izinin alnına dökülen perçemlerin altından sırıttığını, bir üçüncüsünün ise
boynundan aşağı doğru inip, kolalı yakasının altında kaybolduğunu gözlemledi. Yakanın yağız boyuna
sürtünmesinden oluşan kırmızı renkli çizgiyi görünce, gülmemek için kendini zor tuttu. Delikanlının sert yakalı
gömleğe alışık olmadığı belliydi. Aynı şekilde, bir kadın gözüyle, delikanlının giydiği elbiseye, elbisenin ucuz
ve estetikten yoksun dikişine, ceketin iki omuz arasında yaptığı pota, kollarda, şişkin kaslarını gösteren
kırışıklara da dikkat etti. Delikanlı elini, kolunu sallayıp, yaptığının önemli bir iş olmadığını mırıldanırken, bir
yandan da kızın iradesine boyun eğerek, bir sandalyeye ilişmeye çalışıyordu. Kızın oturuşundaki rahatlığa
hayran oldu ve kızın tam karşısındaki bir sandalyeye kendini attı; davranışlarının kaba olduğunu biliyordu, bu
biliş de onu eziyordu. Bu, onun için yepyeni bir tecrübeydi. Şimdiye kadar, bütün ömrü boyunca, ince mi,
yoksa kaba mı olduğunu fark etmemişti. Kendine ait bu çeşit düşünceler kafasında
12
Jack London
hiç yer almamıştı. Ellerinden ötürü büyük bir endişe duyarak, sandalyenin kenarına sakince ilişti. Kendini bir
kadının o soluk hayaliyle yapayalnız odanın ortasında kaybolmuş hissetti. Ne içki ısmarlayabileceği bir
barmen, ne köşe başına bir kutu konserve bira almaya gönderecek bir çocuk, ne de bu toplumsal sıvı
sayesinde bir arkadaşlığın tatlı tatlı akmasına olanak vardı. Kız:
— Boynunuzdaki şu yara izi, Mr.Eden," diyordu. Nasıl oldu? Eminim bir macerada olmuştur.
Delikanlı kuruyan dudaklarını diliyle ıslatıp, gırtlağını temizleyerek:
— Meksikalının biri bıçağıyla yaptı, bayan, diye cevap verdi. Bir kavga işte. Ben bıçağı elinden aldıktan sonra
da burnumu ısırıp koparmaya kalktı.
Olayı sadeleştirerek ve sıradan bir şekle büründü-rerek anlatırken gözlerinde, Salina Cruz'daki o sıcak, yıldızlı
gecenin hayali canlandı. Beyaz bir çizgi halinde uzanan kumsal, limandaki şeker yüklü vapurların ışıkları,
sarhoş denizcilerin uzaktan duyulan naraları, itişip kakışan hamallar, Meksikalının suratında alev alev yanan
öfke, yıldızların ışığı altında bir hayvanın-ki gibi pırıldayan gözler, çeliğin boynunda bıraktığı acıyla birlikte
boşanan kan, birbirine kenetlenmiş, kumları savurarak yuvarlanıp duran iki vücut: Onun vücuduyla
Meksikalının vücudu ve ta ötelerden bir yerden gelen yumuşak, tatlı bir gitar sesi. Tablo işte böyleydi;
delikanlı kendi kendine: "Acaba duvardaki yelkenli resmini yapan, bu tabloyu da yapabilir miydi" diye
sorarken, o anısının heyecanıyla ürperdi. Beyaz kumsal, yıldızlar ve şeker yüklü vapurların ışıkları ne
muhteşem görünürdü diye düşündü; sonra bir de
13
Martin Eden
kumsalın ortasında, kavgacıları çevreleyen, bir araya toplanmış siyah bedenler. Resimde bıçağın da yer
almasına karar verdi. Yıldızların ışığı altında, şöyle, pırıl pırıl haliyle çok da güzel dururdu hani. Ama sözleri
arasına bütün bunlara dair tek kelime karıştırmadı. "Burnumu ısırıp koparmaya kalktı," diye bitirdi sözünü.
Kız, uzaklardan geliyormuş gibi zayıf bir sesle:
— Oh, dedi.
Kızın hisli yüzündeki şaşkınlık ifadesi de delikanlının gözünden kaçmadı.
Kendi de şaşırdı. Sıkıntıdan doğan bir kırmızılık güneşte yanmış yanaklarında belli belirsiz parladı. Ne var ki
bu sıkıntı ona, gemi ocağının açık ağzından çıkan sıcaklığın yanaklarını yaktığı zamanki kadar şiddetle yakıyor
gibi geldi. Böyle kavgalı bıçaklı pis şeylerin, bir hanımefendiyle yapılan konuşmaya uygun düşmeyen konular
olduğu besbelliydi. Kitaplardaki yaşayış şekilleri, onunkine benzemeyen kişiler, böyle şeyler anlatmıyorlardı.
Belki de böyle şeylerden haberleri bile yoktu onların.
Epeydir açmaya çalıştıkları konuşmada anlık bir duraklama oldu. Sonra kız bir deneme daha yaparak,
delikanlının yanağındaki yara izini sordu. Daha kız sorusunu sorarken, genç adam, kızın kendisini
konuşturmaya çalıştığını anladı ve bundan kaçınarak, kızı konuşturmaya karar verdi.
Elini yanağına götürerek:
— Sadece bir kaza, dedi. Bir gece, park gibi bir yerde demir üstünde yatarken şiddetli bir fırtınaya tutulduk,
direk halatları kurtuldu, arkasından da palan-
14
Jack London
ga. Direk tel halattandı, bir yılan gibi kıvrılarak sağa sola vuruyordu. Bütün çalışanlar, onu yakalamaya
çalışıyordu, ben atıldım üstüne ve çarpıldım işte.
Kız, delikanlının konuşmasından bir şey anlamamıştı ama bu defa anlamış gibi yaparak,
— Oh, dedi.
Bir yandan da kendisine yabancı bir dil gibi gelen bu konuşmada geçen, "halat" ne acaba, "çarpılmak" ne
demek diye kendi kendine sordu. Delikanlı planını uygulamak amacıyla:
— Şu Swaynborn, diye söze başladı.
— Kim?
Genç adam, aynı yanlış söyleyişle:
— Svvaynbörn, diye tekrarladı. Kız,
— Swinborn, diye düzeltti.
Delikanlı, yanakları yeniden yanmaya başlayarak:
— Evet, o herif, diye mırıldandı. Öleli ne kadar oldu?
Kız, ona merakla bakarak:
— Vallahi, öldüğünü duymamıştım. Nerede tanışmıştınız? diye sordu.
Delikanlı yanıt olarak:
— Hiç gözümle görmedim onu, Ama tam siz içeri girmeden önce, şu masanın üstündeki kitaptan onun bazı
şiirlerini okuyordum. Nasıl buluyorsun şiirini?
Böylece kız, onun ortaya attığı konu üzerinde rahatça konuşmaya başladı. Delikanlı da kendini daha
15
Martin Eden
rahat hissetti, sandalyenin ucundan, geriye doğru hafifçe yerleşti; sanki sandalye altından kaçacak da, onu
üstünden yere fırlatacakmış gibi, sımsıkı yakalamıştı. Kızı durmaksızın konuşturmayı başarmıştı. Kız
konuşurken, delikanlı da, onun o güzel kafacığından bu kadar bilginin nasıl çıkabildiğine şaşıp, bir yandan
yüzünün soluk güzelliğini içine sindirerek onu takip etmeye çalışıyordu. Kızın dudaklarından acele acele
dökülen, alışık olmadığı kelimeler ve kendi zihnine yabancı gelen eleştiri cümlecikleriyle düşünüş şekillerinden
sıkılmasına rağmen takip etti. Bu, onun zihninde kamçı etkisi yarattı. Zihni bu kamçının etkisiyle yanmaya
başladı. Burada aydın bir hayat var işte, diye düşündü; kendisinin, varlığını hiçbir zaman hayal edemediği bir
güzellik, bir sıcaklık, bir olağanüstülük vardı. Kız, adeta delikanlının hayal gücüne kanat takmıştı. Delikanlının
gözlerinin önünde, uzaktan belli belirsiz birer hayal şeklinde ve olduklarından daha büyük görünen dev gibi,
aşk ve roman kahramanlarının, üzerinde şekillendiği, yine üzerinde, bir kadın uğruna girişilen soluk benizli bir
kadın, bir altından çiçek uğruna girişilen, kahramanca işlerin yer aldığı parlak yelkenler açıldı. O, sallanan,
titreyen hayal arasından, tıpkı bir serabın arasından bakıyormuş gibi, orada oturmuş, sanattan, edebiyattan
söz eden kadına baktı. Bir yandan da dinliyordu, ama bakışlarının sabitleş-tiğinin ya da yaratılışının esas
itibariyle erkekçe olan her yönünün, bakışlarında ışıldadığı gerçeğini fark etmeksizin bakmaya da devam
ediyordu.
Kız, erkekler hakkında az şey bilmesine rağmen, bir dişi olarak, onun yanıp tutuşan gözlerinin farkındaydı.
Şimdiye kadar hiçbir erkek ona böyle bakma-
16
Jack London
mıştı; bu bakış, onu rahatsız etmişti. Konuşurken kekelemeye ve duraklamaya başladı. Düşünceleri yönünü
kaybetmişti. Erkek, ona korku veriyordu, ama yine de kendisine böyle bakılmasından garip bir hoşlanma
duyuyordu. Aldığı eğitim onu tehlikelere, kötülüklere, hilelere, bilinmeyen aldatmacalara karşı uyardı. Diğer
yandan bu kapalı sınıfa, başka dünyaya ait; ellerinin yırtılmış olmasına, gırtlağındaki alışık olmadığı ketenin
meydana getirdiği parçalanmadan doğan kırmızı bir çizgi bulunmasına rağmen onu tanımak istedi. Bütün
halinden, kaba bir hayat içinde kirlenip pislendiği belli olan, inceliksiz, kaba delikanlıyı tanımaya, ona
ulaşmaya teşvik eden içgüdüleri, tiz sesleriyle varlığının içinde titreşimler yarattı. Kendisi ise temizdi, bu
temizlik isyan ediyordu; ama kadındı, üstelik kadınlık paradoksunu daha yeni yeni öğrenmeye başlıyordu.
— Dediğim gibi, ne diyordum, ben?
Birden durdu ve kendi haline neşeyle güldü. Delikanlı:
— Diyordun ki, bu Swinburne büyük bir şair olamamış, çünkü işte burada kalmıştınız, Miss, diye konuşurken,
kızın kahkahasıyla birlikte, aniden, omurgasının içinde birtakım aç, tatlı, minik titreyişler aşağı yukarı inip
çıkıyormuş gibi geldi ona. Genç adam, gümüş gibi kahkahası var, diye düşündü kendi kendine, çın çın öten
gümüş çanlar gibi; o anda, bir an için, uzak bir ülkeye götürüldü; burada pembe kiraz çiçekleri altında bir
sigara yakmış, göğe baş veren pagodanın, saz sandaletli rahiplerin Allah'a çağıran çanlarını dinliyordu.
17
Martin Eden
Kız:
— Evet, teşekkür ederim, dedi. Swinburne başarılı olamamıştır, çünkü her şey bir yana, o, kabadır.
Şiirlerinden birçoğunun okunmaması gerekir. Gerçekten büyük şairlerin her dizesi, güzel gerçeklerle doludur
ve insanlığın yüce, asil olan taraflarına değinir. Onların hiçbir dizesi atılamaz; bu, dünyayı fakirleştirmek olur.
Delikanlı aceleyle:
— Halbuki, bana çok hoş geldi, dedi. Şu okuduğum ufak şiir... Onun böyle bir alçak olduğunu hiç
bilmiyordum. Bu diğer kitaplarında da bellidir.
Kız, sesinde ciddiyetten gelen sert ve emir veren bir eda ile:
— Okuduğunuz kitapta, atılacak bir sürü dizesi vardır, dedi.
Delikanlı:
— Herhalde görmemişim onları. Benim okuduğum, o gerçek güzellerdendi. Baştan aşağı aydınlıktı, ay gibi
parlıyordu, güneş gibi ta içime işledi ışığı, içimi aydınlattı. Bana böyle geldi işte, herhalde bu şiir dalgasından
pek çakmıyorum ben, Miss.
Hata işlemiş bir çocuk gibi sustu. Mahcup olmuştu, söz söyleme yetersizliğinin acı acı farkındaydı. Okuduğu
şeyde, hayatın büyüklüğünü ve sıcaklığını duymuştu, ama konuşması yetersizdi. Duyduğunu ifade
edemiyordu, kendini, karanlık bir gecede, bilmediği bir gemide, alışık olmadığı tayfa halatlarının arasında el
yordamıyla dönen bir gemiciye benzetti. Öyle olsun diye karar verdi, bu yeni dünyaya alışmak, ona kalmış bir
şeydi. Đstediği zaman yöntemini öğre-
18
Jack London
nemediği hiçbir şey görmemişti daha; işte şimdi, içindekileri kızın anlayacağı gibi anlatmayı öğrenmek
istemesi için de uygun zamandı. 'Kız', onun ufku üzerinde gittikçe büyüyüp, irileşiyordu.
— Longfellow'a gelince, dedi kız.
— Evet, okudum onu, diye atıldı genç adam, ona kendisinin bütün bütün bir ahmak olmadığını anlatmak
arzusuyla ve sanki gösteriş yapması, kitaplar hakkındaki minicik bilgisini elinden geldiği kadar ortaya dökmesi
için birisi dürtmüş gibi sözü kesti.
— The Psalm of Life'i, 'Excelsior'u, sonra... Galiba hepsi bu kadar.
Kız onaylar gibi başını salladı ve gülümsedi, o da bu gülümsemede bir hoşgörü, acırcasına bir hoşgörü
bulunduğunu hissetti. Böyle gösteriş yapmaya kalkışmakla aptallık etmişti. Şu Longfellow denilen herifin
herhalde daha sayısız şiir kitapları olmalıydı.
— Lafınıza bu şekilde burnumu soktuğum için affedin, Miss. Sorunun aslı şu ki, galiba ben bu gibi şeyler
hakkında hiçbir şey bilmiyorum. Benim sınıfıma göre değil bunlar. Ama benim sınıfıma sokacağım onları.
Bu sözlerde adeta bir tehdit havası vardı. Sesi kararlı, gözleri alev alevdi, yüz hatları gerilmişti. Kıza, sanki
delikanlının çenesinin köşesi değişmiş gibi geldi; çenesinin çıkıntısı, hiç de hoş olmayan, saldırıcı bir şekil
almıştı. Aynı anda da, engin bir mertlik dalgası sanki delikanlıdan taşıp, ona çarpar gibi oldu.
Bir kahkahayla:
— Sınıfınıza sokacağınızı sanırım, diye bitirdi sözünü, kız. Çok kuvvetlisiniz.
19
Martin Eden
üzerinden zinde bir güç ve sağlık akan bakışları, güneşten bronzlaşmış, hemen hemen bir boğanınki kadar
kalın ve sert olan adaleli boyuna takıldı. Delikanlı orada, öyle mahcubiyetten kızarmış, kendi halinde
oturmasına rağmen, bir şeyin yine kendisini ona doğru çektiğini hissetti. Kafasına hücum eden edebe aykırı
bir düşünceyle afalladı. Öyle geldi ki, sanki iki elini bu boynuna koysa, ondaki bütün kuvvet kendisine
akacak. Bu düşünce onu sersemletti. Bu, ona, sanki yaradılışında var olan bir ahlak bozukluğunun açık-lanışı
gibi geldi, üstelik kuvvet, onun için iğrenç, kaba bir şeydi. Adaleli vücutlar hakkında ideali öteden beri kırılır
dökülür bir incelik oluşturmuştu. Bu düşünce, kafasını yine de bırakmadı. Ellerini bu güneşte yanmış boyuna
koymayı arzulayabilmiş olması onu dehşete düşürmüştü.
Kendisi yeterince gürbüz değildi, vücudunun, kafasının kuvvete ihtiyacı vardı. Ama o, bunu bilmiyordu.
Bildiğe tek şey, şimdiye kadar hiçbir erkeğin, kendisini, korkunç konuşmasıyla zaman zaman sarsan, bu
erkek kadar etkileyememiş olduğuydu.
Delikanlı:
— Evet, dedi, hiçbir hastalığım yok. Đş zora geldi mi, hurda demiri bile hazmederim. Ama şu anda
hazımsızlığım var. Şu anlattıklarınızın çoğunu hazmedemiyorum. Yani, öyle alışmamışım. Kitapları, şiirleri
severim ben, hem ne zaman vakit bulduysam okudum, doğal olarak hiçbir zaman kafamı onlar üzerinde sizin
gibi çalıştırmadım. Onlardan bahsedemeyişi-min sebebi de bu zaten. Tıpkı, yabancı bir denizde akıntıya
kapılmış, elinde harita, pergel bulunmayan bir denizci gibiyim, işte şimdi gerekli eşyalarımı al-
20
Jack London
mak istiyorum. Belki beni, siz düzeltirsiniz. Bütün bu anlattıklarınızı nasıl öğrendiniz siz?
Kız:
— Okula giderek ve çalışarak, diye yanıtladı.
— Çocukken okula gitmiştim ben, diye öbürü itiraza yeltendi.
— Evet; ama ben lise, kursları ve üniversite demek istedim.
Genç adam içten bir şaşkınlıkla sordu:
— Siz üniversiteye gittiniz mi?
O anda kızın kendisinden milyonlarca mil uzaklaştığını hissetmişti.
— Bazı özel Đngilizce kurslarına devam ediyorum.
Genç, Đngilizce'nin de ne demek olduğunu bilmiyordu, ama aklından onu da cehalet hanesine kaydedip geçti.
— üniversiteye gitmek için ne kadar çalışmam lazım? diye sordu.
Kız, onun öğrenme arzusunu destekleyerek:
— Bu, sizin şimdiye kadar görmüş olduğunuza eğitime bağlı, dedi.
— Liseye gitmediniz mi? Gitmemişsinizdir tabi. Ortaokul bitirdiniz mi peki?
Genç adam:
— Bitirmeme iki yıl kala bıraktım, diye yanıt verdi. Ama okulda daima şerefli bir yerim vardı.
Yine böbürlendiği için, kendi kendine kızdı, hırsından sandalyenin kollarını öyle bir sıktı ki, bütün
parmaklarının uçları sızladı. Kızgınlıktan çıldırdığı sırada
21
Martin Eden
odaya bir kadının girdiğini fark etti. Kızın sandalyesinden kalkıp, yeni gelene doğru sekerek gittiğini gördü.
Kızla yeni gelen bayan öpüştüler ve kollarını birbirlerinin bellerine dolayarak ona doğru ilerlediler. Annesi bu
olmalı, diye düşündü. Sarışın, uzun boylu, alımlı ve güzel bir kadındı. Elbisesi de tam böyle bir evde bulmayı
umduğu cinstendi. Gözleri bu elbisenin zarif çizgileriyle mest oldu. Kadın ve elbisesi ona, sahnede gördüğü
kadınları hatırlattı. Sonra, Londra tiyatrolarına giren böyle muhteşem hanımlar ve elbiseler gördüğünü,
kapıda durmuş onları seyrederken, polislerin kendisini, kapının dışına, çiseleyen yağmura doğru ittiğini
anımsadı. Ardından, zihni bir sıçrayışta, Yokoha-ma'daki Grand Hotel'e atladı, burada da, kaldırım
kenarlarında böyle gösterişli hanımlar görmüştü. Sonra Yokohama kenti ve limanı, binlerce resim, gözlerinin
önünde yanıp sönmeye başladı. Çabucak bu anıları bırakıp oraya döndü. Tanıştırılmak için ayağa kalkması
gerektiğini biliyordu; büyük bir acı duyuyormuş gibi sıkılarak doğruldu ve dizleri çıkmış, çuval gibi pantolonu,
gülünç bir şekilde sarkan kolları, kendisini bekleyen büyük sınavın sıkıntısından gerilmiş yüzüyle orada dikildi.
22
II
Böyle zengin ve düzenli evlerde nasıl davranacağını bilemiyordu. Bu yüzden de kabuslarıyla birlikte yemek
odasına geçti. Yemek odasına geçerken duruşlar, sendeleyişler; silkinip, ileri atılışlar arasında karmaşa
yaşıyor, hareket etmesi bazen olanaksızlaşıyordu. Sonunda başardı ve kızın hemen yanına oturdu. Çatal ve
bıçak dizileri gözlerini korkuttu. Bunlar bilinmeyen tehlikelere işaret ediyordu, kısa bir süre büyülenmiş gibi
baktı; bunların göz kamaştırıcı görünüşleri beyninde desen halini aldı, bu desen üzerinde yarım güverte şekli
oluştu ve hayaller birbirini kovalamaya başladı. Bu hayallerde o ve arkadaşları kınlarından çıkardıkları
kılıçlarla kesip, parmaklarıyla tutarak, tuzlanmış sığır eti yiyorlar, alüminyum tabaklar içindeki bezelye
çorbalarına dövme demirden yapılmış kaşıklarını daldırıyorlardı. Burun delikleri sığır etinin kesif kokusunu
duyarken, kulaklarında da kereste gıcırtıları ve bölmelerin çıkardığı iniltili sesler yankılanıyor, yemek
yiyenlerin gürültülü konuşmaları boşlukta yankılar yapıyordu. Onların yemek yiyişlerine bakıp birer domuz
gibi yediklerine karar verdi. Burada dikkatli olması lazımdı. Fazla ses çıkarmamalıydı....
Devamı için lütfen kitabı satın alınız....