Carney Kompleksi: Nedenleri, Belirtileri ve Teşhisi
Carney Kompleksi Nedir?
Carney kompleksi aşağıdakiler ile ilişkili kalıtsal bir hastalıktır:
Sivilceli deri pigmentasyonu; miksomalar (iyi huylu (kanserli olmayan) bağ dokusu tümörü olan) ve iyi huylu veya kanserli tümörler; (vücudun diğer bölgelerine, endokrin (hormon üreten) bezlere yayılabilir anlamına gelir).
Tümörler iyi huylu veya kanser olabilir. İyi huylu bir tümör büyüyebilir, ama yayılacağı anlamına gelmez. Kanserli bir tümör kötü huyludur, kanser büyüyebilir ve vücudun diğer bölgelerine yayılabilir anlamına gelir.
Carney kompleksi belirtileri genellikle 20’li yaşlardan erken gelişir. Cilt pigmentasyonu ve kalp tümörü miksoma ya da diğer kalp problemleri genellikle durumun ilk işaretleridir.
Sivilceli deri pigmentasyonu; dudaklar, gözün iç ve dış köşeleri, gözün konjonktiva tabakası ve genital bölge etrafında bulunur. Carney kompleksinin diğer ortak özellikleri; Cushing sendromu ve birden fazla tiroid nodülleri (tümörler) olmaktadır. Cushing sendromu özellikleri kilo alma, yüksek tansiyon, diyabet ve kolay morarma (aşırı kortizol hormonundan kaynaklı) kombinasyonudur. Carney kompleksi olan insanlarda kanser riski yüksek olmasına rağmen, çoğu tümörler iyi huyludur.
Carney kompleksi aşağıdakiler gibi de anılır:
- NAME Sendromu: Nevüs (doğum lekeleri veya benler anlamına gelir), Atriyal miksoma, Miksoid Nörofibroma ve Efelid (çiller).
- LAMB sendromu: Lentigolar (yaşlılık lekeleri), Atriyal Miksoma ve Mavi nevüs.
Carney Kompleksi Nedenleri
Carney kompleksi genetik bir hastalıktır. Kansere yakalanma riski ve Carney kompleksin diğer özellikleri ailede gen mutasyonları (değişiklikler) ile nesilden nesile aktarılabilir, anlamına gelir. Özellikle, araştırmacılar PRKAR1A geninin protein kinaz A (PKA) ile vücudun hücre sinyallerini düzenleyen katılımıyla Carney kompleksi ile ilişkili olduğunu yeni öğrendiler. Araştırmacılar; Carney kompleksi olan insanların %60’ından fazlasında PRKAR1A geninde bir mutasyon ve %6’sının üzerinde bu gende delesyon olduğuna inanmaktalar. Bugüne kadar, toplam 125 farklı PRKAR1A mutasyonu bulundu. Mutasyonların çoğu sadece ailelerde tek olarak tespit edilmiştir, yani, benzersizdir. Şimdiye kadar, belirli bir mutasyon türü ve Carney kompleksinin bazı belirtileri ile kanser arasında güçlü bir ilişki görülmemiştir.
PRKAR1A mutasyonu olmayan insanlarda tipik olarak sonraki hayatında hafif belirtiler göstermeye başlar. Bu insanlar daha az sıklıkta Carney kompleksi tarafından etkilenen diğer aile üyelerine sahiptir. Bu kişide gen mutasyonu tesadüfen, yani sporadik olarak meydana gelmiş kabul edilir.
Son zamanlarda, PRKACB genindeki mutasyonlar, Carney kompleksi olan tek bir hastada bulundu. Ayrıca Cushing sendromu olan çocuklarda Carney kompleksine dair başka semptom bulunmadı. PDE11A mutasyonları ve PDE8B genleri ayrıca Cushing sendromu olan genç insanlarda bulundu. Ancak onların Carney kompleksi ile bağlantısı soru işaretleri taşıyor. Carney kompleksi ile ilişkili olabilecek diğer genleri arama çalışmaları sürüyor.
Carney Kompleksi Nasıl Aktarılır?
Normalde, her bir hücre, her genin iki kopyasına sahiptir: biri anneden, biri de babadan aktarılır. Carney kompleksi, mutasyon bir genin sadece bir kopyası ile olursa otozomal dominant (baskın) kalıtım modelini izler. Bu da, gen mutasyonu olan bir ebeveyn normal genin bir kopyasını ya da mutasyon genin bir kopyasını aktarabilir, demektir. Bu nedenle, mutasyona sahip bir ebeveyni olan çocuğun bu mutasyonu kalıtım yoluyla alma olasılığı %50’dir. Mutasyona sahip bireyin kız veya erkek kardeşi ya da ebeveynlerinde aynı mutasyonun olma şansı da %50’dir.
Çiftlerden biri bu kalıtsal kanser sendromu riskini artıran gen mutasyonunu taşıdığını biliyorsa, çocuk sahibi olmak istedikleri takdirde çiftler için seçenekler vardır. Preimplantasyon genetik tanı (PGD), in-vitro fertilizasyon (IVF) ile birlikte yapılan tıbbi bir prosedürdür. Bilinen spesifik bir genetik mutasyon taşıyan insanlara mutasyona sahip olmayan çocuklara sahip olma olanağı sağlar. Kadının yumurtaları kaldırılır ve bir laboratuvarda döllenir. Embriyo belli bir büyüklüğe geldiğinde bir hücre çıkarılır ve söz konusu genetik hastalık için test edilir. Ebeveynler daha sonra mutasyon yoksa embriyo transferini seçebilirler. PGD on yılı aşkın bir süredir kullanılmaktadır ve son zamanlarda birçok kalıtsal kansere yatkınlık sendromları için kullanılmıştır. Ancak bu karmaşık prosedüre başlamadan önce finansal, fiziksel ve duygusal faktörler dikkate alınmalıdır. Daha fazla bilgi için, tüp bebek klinikleri ile konuşabilirsiniz.
Carney Kompleksi Ne Kadar Yaygındır?
Carney kompleksi çok nadirdir. Dünya çapında yaklaşık 500 vaka bildirilmiştir. Olguların kalan %25 ila %40’ı sporadik gibi görünür ve de novo nedeniyle, yani yeni bir gen mutasyonuna sebebiyle olabilir.
Carney Kompleksi Nasıl Teşhis Edilir?
Bir birey aşağıda listelenen 12 önemli özelliklerinden en az ikisine sahipse, Carney kompleksi tanısı konur. Yakın aile üyelerinden biri, anne, baba, kardeş veya çocuklarda zaten Carney kompleksi teşhis edilmişse, bu insanların aşağıdaki özelliklerden en az birine sahip olması ile etkilendiği kabul edilir.
Carney Compleksi için majör tanısal özellikler:
- Belirli desen ve konumu ile sivilceli deri pigmentasyonu
- Miksoma (iyi huylu tümörler)
- Kalp tümörü miksoma
- Memede miksomatöz
- Meme duktal adenomlar
- Primer pigmente adrenokortikal nodüler hastalık (PPNAD) veya Cushing sendromu ile ilgili idrar testinde anormal sonuç (Liddle testi)
- Akromegali; hipofiz tümörü nedeniyle yüz, el ve ayak boyutunda artış
- Testis tümörleri; büyük hücreli kalsifiye sertoli hücreli tümörleri (LCCST)
- Tiroid kanseri
- Psammomatöz melanotik schwannoma; sinirler üzerinde büyüyen tümör anlamına gelir.
- Mavi nevüs (mavi-siyah benler)
- Osteokondromiksoma (kemik tümörleri)
Carney kompleksi hastalığından şüphelenilen insanlar için PRKAR1A gen mutasyonları için genetik testler mevcuttur. Eğer hasta PRKAR1A gen mutasyonuna sahipse ve yukarıdaki tümörler veya diğer hastalıklardan biri varsa, sonrasında Carney kompleksi tanısı konur. Yeni genler için genetik test (PRKACA, PRKACB, PDE11A ve PDE8B) henüz ticari olarak mevcut değildir.
Buna ek olarak, diğer fiziksel belirtiler Carney kompleksi olan kişilerde görülmektedir. Bu fiziksel belirtiler Carney kompleksini işaret edebilir; anca önemli tanısal özellikler olarak dikkate alınmaz. Araştırmalar, bu duruma bağlı semptomlar hakkında daha fazla bilgi edinmek için devam etmektedir.
- Koyu pigmentli lekeler olmadan önemli çillenme
- Mavi nevus, birden fazla ise ve biyopsi ile teyit edildiyse
- Café au lait (sütlü kahve) lekeleri; cilt üzerinde açık kahverengi lekeler veya diğer doğum lekeleri
- Kardiyomiyopati
- Pilonidal sinüs
- Cushing sendromu geniş aile öyküsü, akromegali ya da ani ölüm
- Lipomlar denilen cilt lezyonları
- Polipler, kalın bağırsaktaki iyi huylu tümörler anlamına gelir, genellikle akromegali birlikte olur.
- Genç bir kişide kanserli olmayan, tek tiroid nodülü, yaşlı birinde birden fazla tiroid nodülü
- Kanser aile öyküsü (özellikle tiroit, kolon, pankreas ve yumurtalık kanseri)
Carney Kompleksi İle İlişkili Tahmini Kanser Riskleri Nelerdir?
Carney kompleksi olan kişilerde kanser riski artar; ama kanser için spesifik risk bilinmemektedir. Carney kompleksi olan kişilerde bildirilen kanser türleri şunlardır: Adrenokortikal karsinom, hipofiz bezi tümörleri, tiroid, kolorektal, karaciğer ve pankreas kanseri. Kadınlarda yumurtalık kanseri ve erkeklerde testis tümörleri, Sertoli veya Leydig hücreleri içeren, ayrıca bildirilmiştir.
Carney Kompleksi İçin Tarama Seçenekleri Nelerdir?
Carney kompleksi için özel tarama kuralları yoktur. Önerilen taramalar şunları içerir:
- Yıllık ekokardiyografi, bebeklikten itibaren
- Bir sağlık uzmanı tarafından düzenli cilt değerlendirmeleri
- Ergenlik döneminde başlayan yıllık kan testleri (serum kortizol, prolaktin ve IGF-1 düzeyi)
- Tiroid bezi muayenesi, ultrason görüntüleme içerebilir.
- Genel endokrin sistemi taraması
- Erkeklerde testis muayenesi ve/veya ultrason
Yeni teknolojiler geliştirilmekte olup, Carney kompleksi tarama kuralları da zaman içinde değişebilir. Uygun tarama testleri konusunda doktorunuzla konuşmanız önemlidir.