Masalın özellikleri ve bölümleri
Masal halk dilinde anlatılarak oluşan sözlü edebiyat türüdür. Bir yazar tarafından sonradan yazıya geçirilir. Masallarda olaylar tamamen hayal ürünüdür, günlük yaşama ve gerçeklere uygun değildir. Yer ve zaman belli değildir. … Masal türünün özellikleri nelerdir? Masalın bölümleri nelerdir? Masalın planı ve amacı nedir?…
İçindekiler
- Masal halk dilinde anlatılarak oluşan sözlü edebiyat türüdür. Bir yazar tarafından sonradan yazıya geçirilir. Masallarda olaylar tamamen hayal ürünüdür, günlük yaşama ve gerçeklere uygun değildir. Yer ve zaman belli değildir. … Masal türünün özellikleri nelerdir? Masalın bölümleri nelerdir? Masalın planı ve amacı nedir?…
Edebi bir tür olarak masal
Masal halk dilinde anlatılarak oluşan sözlü edebiyat türüdür. Bir yazar tarafından sonradan yazıya geçirilir. Masallarda olaylar tamamen hayal ürünüdür, günlük yaşama ve gerçeklere uygun değildir. Yer ve zaman belli değildir. Kahramanlar insan üstü nitelikler gösterir. İyiler hep iyi, kötüler hep kötüdür. İyiler ödüllendirilir, kötüler cezalandırılır. Masallar, genellikle öğrenilen geçmiş zaman veya geniş zamanın rivayeti ile anlatılır. Olumlu ve olumsuz değerlerin çatışması üzerine kuruludur.
Masallarda eğiticilik esastır. Çoğu kez evrensel konular işlenir. Ana temalar benzerlik gösterse, evrensel olsa da farklı toplumların, farklı ülkelerin masalları da farklıdır. (Örnek soru: Açık Lise Türk Dili ve Edebiyatı 2 Test 2 soru 6)
Masal Türünün Özellikleri
- Masallar genellikle halk arasında anlatılan sözlü ürünlerdir. Ancak zaman içerisinde bazı yazarlar masal türünde metinler yazmışlardır. Yazarı bilinen bu tür masallar “sanatsal masallar” olarak adlandırılır. Bu tur masallarda da yazar, diğer masallarda olduğu gibi, olumlu bir mesaj verme amacı güder. Kaynağı ve yaratıcısı bilinmeyen masallar ise “halk masalları” olarak adlandırılır. Bunlar, anonimdir ve içinde oluştuğu milletlerin gelenek, anlayış ve davranış kalıplarını kuşaktan kuşağa aktarır (anonim masal).
- Masallar; olay örgüsü, kişiler, zaman ve mekan gibi yapı unsurlarından oluşur. Olay örgüsü, olağanüstü veya gerçeğe yakın olaylardan oluşan ve metnin akışını sağlayan bir bütündür. Bu olaylar insan, hayvan veya cin, peri, dev gibi hayali varlıklar çevresinde gelişebilir. Masallarda mekân genellikle belirsizdir veya olağanüstü özellikler gösterir.
Örneğin Kaf Dağı, Maçin veya “bilinmeyen bir ülke”, “uzak bir diyar” gibi yerler ünlü masal mekanları arasında yer alır. Masallarda zaman kavramı da belirsizdir. Masalların “Evvel zaman içinde…” kalıbıyla başlaması da bu belirsizliğin en belirgin örneğidir.
- Masallar, çoğu zaman dinleyici veya okuyucuya ahlak dersi verme amacını taşır. Bu sebeple masallarda iyilik-kötülük, dürüstlük-yalancılık veya kibirlilik-alçakgönüllülük gibi temel değerlerin çatışması ele alınır ve sonuçta olumlu olan değerler öne çıkarılır. Bu bakımdan masallar genellikle mutlu sonla biter. Masalın sonunda olumsuz olan duygu ve değerler de eleştirilir.
- Masallar, genellikle öğrenilen geçmiş zaman veya geniş zamanın rivayeti ile anlatılır. Masalların “Bir varmış, bir yokmuş” kalıbıyla başlaması hem onların hayal ürünü olduğunu hem de olayların anlatmaya dayalı olduğunu ifade eder. Ancak edebiyatımızda geniş zaman kipi ile anlatılan masallar da vardır.
- Masallar kuşaktan kuşağa anlatılarak taşındığı için onların anlatılması ozel bir yetenek haline gelmiştir. Masal anlatıcısı, kişileri kendi toplumunun dili ve değerleriyle kuşatır ve konuşturur. Bu bakımdan masalların dili, halkın konuştuğu dildir ve masallar, içinde doğduğu dilin en yoğun ve zengin halini içerir. Masallarda olaylar genellikle hakim bakış acısına sahip bir anlatıcı tarafından okura veya dinleyiciye aktarılır.
Masalların Planı (Yapısı ve Bölümleri)
Masallar, kendine özgü yapı özellikleri ve belli bir akış içinde oluşmuş bölümleri olan bir türdur. Masalın planı veya bölümleri şu başlıklar altında incelenebilir:
-
Döşeme:
Masalın başlangıç bölümüdür. Bu bölüm giriş tekerlemesi ile başlar. Bu bölümde kısa veya uzun bir tekerleme ile dinleyici veya okurlar masalın olağanüstü Dünyasına hazırlanır. Limon Kız adlı masalda “Bir varmış, bir yokmuş…” ifadesiyle başlayan paragraf metnin döşeme bölümünü oluşturmaktadır. (Örnek soru: Açık Lise Türk Dili ve Edebiyatı 2 Test 2 soru 8)
-
Serim:
Bu bölüm olay, kişi, zaman ve mekan ile ilgili temel unsurların ortaya konulduğu bölümdür. Bu bölümde olay örgüsü içinde yer alan kişiler tanıtılır ve masalı kuracak ve geliştirecek olayın/olayların ne olduğu ve nasıl başladığı anlatılır. Limon Kız adlı masalda döşemeden sonraki bölüm serim bölümünü oluşturur ve şehzadenin Limon Kız’ı arayış yolculuğu metni kuran bir unsurdur.
-
Düğüm:
Bu bölüm, masalda anlatılan olayların düğümlendiği ve bir çıkmaza girdiği bölümdür. Bu bölümde olaylar, dinleyici veya okuyucunun ilgisini, merakını arttıracak bir hale gelir. Limon Kız adlı masalda şehzadenin Limon Kız’ı bulup bulamayacağına yönelik gerilim metnin düğüm bölümünü oluşturmaktadır.
-
Çözüm:
Bu bölüm, düğüm bölümünde ortaya konulan sorunun bir çözüme kavuşturulduğu bolümdür. Bu çözümde genellikle olağanüstü veya olağan bir kişi veya varlığın yardımı söz konusudur. Limon Kız‘da şehzade ile Limon Kız’ın buluşması metnin çözüm bölümüdür. Bu çözüm surecinde çeşitli varlıklar (at, kopek, gul vb.) bazı olayların çözümüne yardımcı olmaktadır.
-
Dilek:
Masalın olumlu bir sonuca bağlandığı bölümdür. Bu bölüm genellikle bitiş tekerlemesiyle son bulur. Bu bölümde hem masal kişilerine hem de dinleyicilere yönelik iyi dilekler sunulur. Limon Kız’ın son cümlesi metnin dilek bölümünü oluşturmaktadır.
Masal Türleri
Olağanüstü öğe, kahraman ve olaylara yer veren öykülerden oluşan ‘masal” bir terim olarak aslında “Sindirella”, “Çizmeli Kedi”,”Keloğlan” gibi sözlü geleneğin ürünleri olan halk öykülerini kapsar. Ama değişik sanatçılar tarafından kaleme alınan ve sözlü gelenekle ilişkisi olmayan edebî yönü ağır basan bazı eserler de bu türün içinde yer alır. Masallar, “anonim masallar” ve “sanatsal masallar” olarak ikiye ayrılır.
a. Anonim masallar:
Bu masallar toplumun değer yargılarını, anlayışını, kültürünü, dünya görüşünü yansıtan ürünlerdir. Söyleyeni beli değildir bunların. Toplumun ortak ürünüdür bu masallar. Sözlü olarak nesillerden nesillere aktarılır. Bunlardan günümüze gelenler, derlenmiş ve kitap olarak yayımlanmıştır. Anonim masallar içinde ‘eğlence’ amaçlı olanlar da vardır. Bunlar güzel vakit geçirtmeyi amaçlar. Anonim masallar “zincirleme masallar” şeklinde de olabilir. Zincirleme masallarda sıkı bir mantık bağıyla birbirine bağlanan, küçük ve önemsiz bir dizi olay art arda sıralanır. “Keloğlan” masalları anonim masallara örnek gösterilebilir.
b. Sanatsal masallar:
Bu masallar sözlü kültürün ürünü olan anonim masallardan farklı olarak, toplumda görülen aksaklıkları yermek, bir düşünceyi ortaya koymak gibi belli bir amaca yönelik olarak sanatçılar tarafından yazılır. Yani bunlar anonim değildir. Bu masallar yazanın toplumsal görüşlerini ve dünyaya bakış açılarını yansıtır. Fransız “La Fontaine”in yazdığı hayvan masalları (fabl) da bu türdendir. Şeyhi ‘nin “Harnâme” adlı eseri bu masal türüne örnek gösterilebilir.
Türk ve Dünya Edebiyatında Masal
Türk ve Dünya Edebiyatındaki Önemli Masallar:
Masallar genellikle anonimdir ve sözlü gelenekte yaşar. Kuşaktan kuşağa anlatılan bu masallar zaman içerisinde yazıya geçirilir. Masallar, konularına göre veya onları derleyen ve yazıya geçiren kişilerin adlarıyla anılır. Dünya edebiyatında tanınan ve çokça okunan belli başlı masallar şunlardır:
- a) Binbir Gece Masalları:
Orta Çağ’da kaleme alınan ve Orta Doğu kökenli masallardır. Şehrazat’ın hükümdara anlattığı hikayelerden oluşur.
- b) Grimm Masalları:
Batı’da ilk masal derleyicisi olan Grimm KardeşlerİN: Jacob Grimm (1785-1863) ve Wilhelm Grimm (1786-1859) Almanca olarak anlatılan masalları derlemesi ile bir araya gelmiş metinlerdir. Bazı eserleri:Pamuk Prenses ve Yedi Cüceler, Külkedisi, Hansel’le Gratel, Rapunzel, Bremen Mızıkacıları, Kırmızı Başlıklı Kız, Çizmeli Kedi, Uyuyan Güzel
- c) Andersen Masalları:
Danimarkalı Hans Christian Andersen’in (1805-1875) kaleme aldığı masallardır. Başlıcaları:
Sinderella
Uçan Sandık
Kıt Akıllı Karga
Bülbül
Küçük Deniz Kızı
Çirkin Ördek Yavrusu
Kibritçi Kız
Kralın Yeni Elbiseleri
Karlar Kraliçesi
Papatya ile Tarla Kuşu
Kurşun Asker
Parmak Kız
Parmak Çocuk
Andersen Masalları
Andersen Masalları I
Andersen Masalları II
Türk edebiyatında ise Ziya Gökalp, Pertev Naili Boratav, Eflatun Cem Güney, Naki Tezel, İgnac Kunos (İgnat Kunoş), Tahir Alangu gibi yazar ve araştırmacılar Türk masallarını derlemişler, bu metinler üzerinde önemli çalışmalar yapmışladır.
Dünya edebiyatında masal türündeki ilk eser, Hint edebiyatının ürünü olan ve Beydeba’nın yazdığı “Kelile ve Dimne” sayılabilir. Fabl şeklindeki bu eserin dışında, “Binbir Gece Masalları” da bu türün güzel örneklerindendir.
Avrupa’da ise masalcılığın temellerini fabllarıyla meşhur Fransız sanatçı La Fontaine atmıştır. Dünya edebiyatındaki başlıca masal yazarları arasında Alman edebiyatında “Grimm Kardeşler” ve Danimarka edebiyatında “Andersen Masalları” öne çıkmıştır.
Kaynak: 9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders KitabıÇözdüklerime Ekle
Admin'in Notu: Arkadaşlar. çözdüğünüz testlerle ilgili yorum yazarak bize çalışmamızda yol gösterin. Hangi dersten test eklenmesini istediğinizi, hangi testleri çözdüğünüzü kendi adınız veya nickname'inizle yorum yazarak belirtirseniz sevinirim.
Ücretsiz Online TYT Deneme Sınavı:
Etiketler: Masal Türleri, Masalın özellikleri ve bölümleri, türk dili ve edebiyatı 9. sınıf konu anlatımı
Eklenme Tarihi: 10 Mart 2018