Zamyatin, Yevgeni İvanoviç (1884-1937), 20 Ocak 1884 günü
Lebedyan şehrinde, yoksul bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi.
Müzisyen annesinin desteğiyle erken yaşta okumaya başladı, dört
yaşında Gogol okuyordu. Liseyi bitirdikten sonra 1902 yılında Sankt-
Petersburg Politeknik Enstitüsü Gemicilik Fakültesi’ne girdi. Staj sürecinde
Sivastopol, Aşağı Novgorod, Odessa’da çalıştı, İstanbul, İzmir,
Beyrut, Port-Said, Yafa, İskenderiye, Kudüs gibi birçok yeri gezdi.
1905 yılında Potemkin gemisindeki isyana tanık oldu. Petersburg’a
dönünce Bolşeviklere katıldı, tutuklandı, hapiste İngilizce öğrendi.
Edebi başarısını ilk kez 1908 yılında yayımlanan Uyezdnoye adlı
kısa romanıyla elde etti. Edebiyatta yeni gerçekçilik adını verdiği bir
akımı savundu, grotesk gerçeküstücülüğün sınırlarında gezdi. 1916
yılında gemi inşaat çalışmaları için İngiltere’ye gitti. 1917’de döndükten
sonra yayımladığı Ostrovityane ve Lovetsçelovekov gibi kısa romanları
İngiltere izlenimlerine dayanır. Devrimden sonra edebiyat alanının
önemli figürlerinden biri oldu. 1920-21 döneminde yazdığı öykülerde
savaş komünizmi çağını insanlığın gelişmesinin tarihöncesi dönemi
olarak saydığı gözleniyordu.
Totaliter toplumla ilgili gözlemleri fantastik antiütopya romanı
Biz’de (Mıy, 1920) somutlaştı. Bu roman Proletkült ideologları
Bogdanov ve Gastev’in yazdığı ütopyaların parodisi olarak düşünülmüştü.
Proletkült ütopyası “insan ruhunun ve sevgi duygusunun yok
edilmesi” temelinde dünyanın yeniden inşasına dayanıyordu. Biz
romanı böyle bir dünyayı anlatır. 1924 yılında İngilizceye çevrilen
roman, Aldous Huxley’in Cesur Yeni Dünya’sının, George Orwell’in
Hayvanlar Çiftliği ve 1984’ünün, Ray Bradbury’nin Fahrenheit 451’inin
başlıca esin kaynağı oldu.
Biz romanı Zamyatin hayattayken Rusya’da yayımlanmadı, fakat
kitabı elyazmasından okuyanlar eleştirdiler ve Sovyet Rusya’ya karşı
bir karalama kitabı olarak yorumladılar. Zamyatin’in edebi etkinlik
alanı daraltıldı, yazdığı tiyatro oyunlarının sahnelenmesi engellendi.
S.S.C.B.’de kalmasının ona yarar getirmediğini anlayan yazar, 1931
yılında Stalin’e mektup yazarak yurtdışına çıkma izni istedi. Bu kararı
zor almıştı. Gorki’nin desteğiyle 1932 yılında Fransa’ya gitti. S.S.C.B.
karşıtı çalışmalara katılmadı. Paris’te, 10 Mart 1937 günü öldü.