AYRILIK SAVAŞI
• 1861 ile 1865 yılları arasında A.B.D’ni ikiye bölen iç savaş, XX. yüzyılın ilk büyük savaşıdır.
• Ayrılık savaşının başlıca nedeni, birçok tarihçiye göre, Kuzey eyaletlerinin Güney e-yaletlerindeki köleciliğe karşı çıkmasıdır; bu insancıl yorum, Kuzeyli askerlerin dövüşkenliğini belki açıklar; ama, savaşın neden patlak verdiğini ve neden böylesine kanlı olduğunu açıklamağa yetmez.
• Harriet Beecher Stowe, U-ncle Tom’s Cabin (Tom Amcanın Kulübesi) 118511 adlı yapıtında, A.B.D’nde 1850’de hâlâ görülen büyük zenci pazarlarını acıklı bir dille anlatmıştır. Ama 4 milyon kölenin gerek maddi, gerekse manevi durumu, kuzeydoğu kıyısındaki büyük fabrikalarda çalışan işçilerinki kadar kötü değildi. Ekip biçtikleri küçük bir bahçeyle çevrili bir kulübede yaşar, hastalık ya da benzeri durumlarda çoğunlukla efendilerinden yardım görürlerdi.
• Aslında, kölecilik sorunu, A.B.D’ndeki temel ekonomik-toplumsal bölünmeyi gözden geçirmeyi gerektirir. Güney’de pamuk tarımı bol ırgat gerektirirken, Kuzey’de sanayi tesislerinin kapitalistçe örgütlenmesi, sanayiciler için bir kazanç kaynağı olacak ücretli proletaryanın yaratılmasını gerektiriyordu.
• Çalıştırılan kişinin gereksinimlerini her bakımdan karşı-lamaktansa, az bir ücretle çalıştırmak daha kolaydı. Savaşın başlıca nedeni, bu ekonomik yapı farklılığıdır. Cumhuriyetçi Parti’ye üye olan Kuzeyli işadamları, etkinliklerini rekabet olmaksızın yürütmek için himayeci bir siyasete gereksinim duyarken, Güneyli büyük toprak sahipleri, pamuk ihraç etmelerini sağlayan ser- J. Davis de başkanlığa seçildi. Bu tutum anayasaya uygundu ve Güney’de hiç kimse Kuzey’ den sert bir tepki beklemiyordu. Ama, cumhuriyetçilerin zaferinden yeterince yararlanamayacağından korkan Lincoln, Güney Eyaletleri’ni yeniden «Birlik»e katılmaya çağırdı; bu çağrısı geri çevrilince,
15 Nisan 1861’de savaş başladı. Güney Konfederasyonu’nun 200 000 askerine karşılık, Kuzeylilerin ordusu bir milyon kişiyi aşıyordu; Güney çok zengindi ama, Kuzey tersanelerinde yapılan donanma, kıyıları ablukaya aldığı için, bu zenginlik bir işe yaramıyordu; ayrıca Güney’de, Kuzey’in fabrikalarında yapdan zırhlı trenler ve seri atışlı tüfekler yoktu. Kısacası, savaşı kazanabilmesi için,çok çabuk sonuç alması gerekiyordu.
• 1862 aralığına kadar general Lee, Kuzey ordularını durdurmayı, hattâ Washington’a doğru saldırılar düzenlemeyi başardı. Ama 3 Temmuz 1863’ te, Gettysburg’da (Pennsylvania) yenildi; 4 Temmuz’da Vicksburg’u ele geçiren general Grant, Konfederelerin topraklarına batıdan saldırdı. Güneylilerin şiddetli direnmesine karşın, general Sterman 1864 eylülünde Atlanta’yı ele geçirdi: Önüne çıkan her yeri yakıp yıkarak aralık ayında Savannah’ya vardı; sonra Lee’ yi arkadan vurmak için kuzeye ilerledi. Kuşatılan general
Lee, 9 Nisan 1865’te Grant’a teslim oldu.
• Ayrılık Savaşı sona ermişti ama, Güney, toprakları üstündeki savaştan büyük zarar görmüştü. Bu dört yıl içinde 300 000’i aşkın insan ölmüştü (çoğu tutsak kamplarında ya da salgın hastalıklardan). Birlik kurtulmuştu ama, açılan yara uzun süre kapanmayacaktı ve Güney, artık pamuk ekonomisinin yeniden kalkınması olanaksız olduğundan, Mısır ve Hindistan’ın rekabetine karşı koyamayacak duruma düşmüştü. Kuzey ise, tersine savaş sanayisinin ve yan ürünlerinin gelişmesi nedeniyle, ekonomik bakımdan canlanmıştı. Giderek dev servetler birikti ve cumhuriyetçiler, zaferlerinin sonuçlarından dilediklerince yararlanacaklarını umdular.
• Oysa, 1864 kasımında yeniden cumhurbaşkanı seçilen Lincoln, barış yanlısıydı ve anayasaya köleciliği kaldıran 13. maddenin eklenmesi (31 Ocak 1865) dışında, Güneyli toprak sahiplerine karşı önlem alınmadı. Lincoln’ün 14 Nisan 1865’te güneyli Both tarafından öldürülmesi, yeniden kanlı olaylara yolaçarken, köleliğin kaldırılmasına karşın, zencilere karşı ağır bir ırk ayrımı sürdürüldü.
—► AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ