İkinci Dünya Savaşı zamanlarındaki bir olayı şöyle anlatır Cengiz Aymatov, Toprak Ana kitabında. Toprak Ana’nın eşi ve oğlu savaşa gider ve bir daha gelmezler. Özlemler, dertler ve geçim sıkıntıları çekerler ve ikisinden de hiçbir haber alamazlar. Bu efkar üzerine dervişane toprak ana der ki 'Savaş yapan ülke liderleri ve savaşa sebep olanlar, eşlerini, çocuklarını hiç sevmezler, sevseler bir savaşin taraftarı olmazlar.'
Yine İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra iki binden fazla Fransız, Paris’e hafıza kaybına uğramış olarak dönerler. Esir kamplarında öyle kötü muamele görmüşler ki, kim olduklarını bile hatırlamamaktadırlar.
Tıbbi kaynaklara göre sadece otuz iki kişinin kim oldukları anlaşılır. Kalanların fotoğrafları bütün ülkede gazetelerin baş sayfalarında yayınlanır ve yakın akrabalarının belirtilen günde Paris’te toplanmalarını isterler. Bunlardan iki kişi ileri çıkar ve sorar; 'Burada benim kim olduğumu bilen var mı?' Bu haliyle bile çok dokunaklı bir hikaye bu. Savaşın bir kazananının olmadığını gösteriyor.
Ben bu sahneyi çok düşünüyorum, bu iki binden fazla insanın bir tanıdığı çıkmıyor ve çok bekliyorlar ama bir yakınları çıkmıyor. Yürek yakan bir sahne. Yakınları ölmüş mü yoksa haberdar olamamışlar mı? Bilemem ama bu hikayeler bu tarihi ve ibretlik olaylar, bize diyor ki savaştan uzak duralım.
Şu an savaşan Ukrayna-Rusya ve İsrail-Filistin tarafları ne olur biraz akılları başlarına gelse, ne olur bu fuzuli savaşa bir son verseler. Gözleri doymayan taraflar veya savaşa sebep olan insanların vahşilikleri akıl alır gibi değil. Kan gözyaşı ve zülüm yeter artık. Ey insanlık titreyip kendinize geliniz.
Kalın sağlıcakla.