Büyük Hun Devleti ve Kavimler Göçü Kısaca, Türklerin ilk ana yurdu olan Orta Asya’nın, doğuda Kingan Dağları, batıda Hazar Denizi, güneyde Hindikuş Dağları, kuzeyde ise Sibirya ovaları ile çevrili bir bölgedir.
Orta Asya’da kurulan ilk Türk devletlerinden biri Büyük Hun Devleti’dir. Hunların bilinen ilk hükümdarı Tuman (Teoman)’dır. Devlet merkezi Ötüken (Bugün Moğolistan’da yer alan Ötüken, Orhun Irmağı ile Selenga Irmağı’nın Tamir kolu arasındadır. Ilıman iklimli, bol etkili ve ormanlık bölge olarak bilinen Ötüken’de bugün bazı kalıntılar yer almaktadır. Ötüken’de oturmak, Türk Milleti için refah ve mutluluk işareti kabul edilmekte idi.) olan Hunlar, özellikle Çinlilerle mücadele ettiler. Türklerin saldırıları karşısında Çinliler ünlü Çin Seddi’ni yaptılar. Çin Seddi’nin 2200 km uzunluğunda olması, bize Türk saldırılarının çok fazla olduğunu göstermektedir.
Teoman’dan sonra yerine büyük oğlu Mete Han geçti (MÖ 209). Mete Han güçlü bir ordu kurup Asya’daki Kırgızlar dışındaki bütün Türk boylarını Hun yönetimi altında topladı ve Çinlilerle savaştı. Mete Han’ın ölümünden sonra Hunlar bir süre daha Asya’daki varlıklarını devam ettirdiler. Türk beyleri ile evlenen Çin prensesleri, beyleri birbirlerine düşürdüler. Çinliler, Türkleri savaş yoluyla yenemeyeceklerini anlamışlardı. Bu nedenle “Böl ve Yönet uygulamasıyla Büyük Hun Devleti’ni yıkmayı başardılar.
Hun Devleti, Kuzey ve Güney Hunlar olarak MS 48 yılında ikiye ayrıldı. Kuzey Hun Devleti’ne Çinlilerle iş birliği yapan Sienpier, Güney Hun Devleti’ne ise Çinliler son verdi.
Kavimler Göçü
Büyük Hun Devleti’nin yıkılmasından sonra Hunlar dağıldı. Hunların bir bölümü, Balkaş Gölü ile Aral gölü arasındaki topraklarda yaşamaya devam etti. Bir süre sonra buradaki Hunlar, Balamir komutasında Hazar Denizi’nin kuzeyinden batıya doğru ilerlemeye başladılar. Hunların baskısına dayanamayan Avrupa’daki kavimler birbirine baskı yaparak yer değiştirdi. Avrupa’nın siyasi haritasının değişmesine neden olan ve toplumları etkileyen bu olaya tarihte Kavimler Göçü denir (375).
Kavimler Göçü sonunda; Roma İmparatorluğu Batı ve Doğu Roma olmak üzere ikiye ayrıldı. Daha sonra Batı Roma yıkıldı (476). Kavimler Göçü ile ilk Çağ sona erdi. (375) Bu göçlerin sonunda Tuna Nehri boylarına kadar gelen Hunlar, burada Avrupa Hun Devleti (Batı Hun Devleti)’ni kurdu.
Avrupa Hun Devleti
Avrupa Hun Devleti, Ural Dağlarından Tuna Nehri’ne kadar uzanan Orta ve Doğu Avrupa topraklarında kuruldu. Devletin en ünlü hükümdarı Attila’dır. Attila önce Doğu Roma İmparatorluğu; daha sonra ise Batı Roma İmparatorluğu üzerine seferler yaptı. Avrupa Hun Devleti bir süre sonra yıkıldı (476).