Her yaştan insan, yeni bilgiler öğrenebilir ve çok çeşitli çevresel olasılıklara karşı davranışsal yanıtlarını değiştirebilir. Bu doğru olmasaydı, homo sapiens’in bir tür olarak hayatta kalması pek olası değildir. Sonuçta, nispeten küçük, özellikle hızlı koşucular değiliz ve kendimizi savunacağımız doğal zırhlara veya büyük pençelere sahip değiliz. Ve en nihayetinde, buradayız.
Psikoterapi uygulamasının tamamı , değişikliğin mümkün olduğu görüşüne dayanmaktadır. İnsanlar belirli bir yaşta değişmez hale gelirse, terapi değişmelerine nasıl yardımcı olur?
Bununla birlikte, ironik bir şekilde, bazı psikoloji uygulayıcıları, alışkanlıklarımızın çoğunun çocukluk döneminde tamamen sabitlendiğinde ısrar ediyorlar . Örneğin, ilk psikanalistlere göre, kişiliğimiz 5 yaşındayken tamamen gelişmiştir. Sınırda kişilik bozukluğu olan kişilerin iki yaşlarında “sabitlenmiş” olduğu düşünülür. Bu durum,bundan sonraki herhangi bir psikolojik gelişmenin tamamen durduğu anlamına gelmektedir.
1999’da yayınlanan bir kitap olan Dr.John T. Bruer’in İlk Üç Yıl Efsanesi, birkaç politikacının ve ünlünün de katılımıyla ele geçirilen, sahte sinirbilimin belirli bir iğrenç örneğini anlatıyor. Yanlış bilgi Bruer tarafından tamamen parçalanmıştır.
Argüman şudur: beyindeki nöronlar, 3 yaş civarında bu tür bağlantıların en fazla sayısına ulaşana kadar saniyede binlerce sinaptik bağlantı geliştirir. Bu sinaptik bağlantı sayısının zamanla azaldığı anlamına gelir. Bu nedenle, üç yaşın altındaki çocukların uygun şekilde uyarılması gerekir. Okumayı, alfabelerini mümkün olduğunca erken öğrenmeli, okul öncesi eğitim almalı ve birçok klasik müzik dinlemelidirler. Eğer böyle olmazsa,öğrenme fırsatı sonsuza dek yok olacaktır.
Bu fikir, çocukların psikolojik gelişimleri sırasında yeterince Mozart duymamasının çok zarar veren bir ebeveyn suçu olması endişesine yol açtı. Seçilim nedeniyle, muhtemelen bağlanma figürlerimizin duygusal durumundan,diğer etkilerden daha çok etkileniyoruz.
Örneğin,çocuklarını yanlış gündüz bakım evine göndererek ona zarar verdiğini düşünen ebeveynler,daha sonra onlara çok yemek yediren,duygusal stres yaşamalırını engellemeye çalışan duygusal enkaz haline gelirler.Bu konuda başarısız olan ebeveynler bazen öfkeli tepkiler gösterebilir hatta fiziksel şiddet uygulayabilirler.
Gerçekte, sinaptik budama muhtemelen çevreye tepki vermede çok daha yüksek beyin verimliliğine yol açar , ancak bazı insanlar üç yaşından sonra sinir bağlantılarının kaybının tamamen farklı bir şey anlamına geldiğini yanlış anladılar. 0-3 yaş arasındaki sürenin diğer şeylerin yanı sıra IQ’nuzu belirlediğini düşünüyorlar ve daha akıllı ve daha dayanıklı çocuklar istiyorsak uygun uyarıcı ortamı sağlamalıyız aksi taktirde gelecekteki yeteneklerimizin gelişimi ciddi şekilde tehlikeye girecektir.
Saçma düşüncenin bazı yönleri, örneğin 12-14 yaşından sonra yapması neredeyse imkansız olan, aksan olmadan ikinci bir dil öğrenmek gibi, psikolojik yeteneklerimizin bazılarının sınırlı uygulanabilirliğe sahip olabileceği doğrudur. Ancak, bir şekilde tüm yeteneklerimizin böyle olduğunu düşünmek saçmalık. Kuşkusuz Bruer’in kitabında açıklanan sinirbilimin bir kısmı, son on yılda bilgi tabanımızdaki artışlar nedeniyle güncelliğini yitirdi, ancak bence temel bilgiler bozulmadan kaldı.
Beyindeki çoğu nöronal parça, yenilerinin oluşabileceği plastiktir ve eskileri kişinin yaşamı boyunca daha da güçlenir veya zayıflar. Bununla birlikte, limbik sistemde, kişinin korku ortamına tepki vermek için bağlanma ortamı tarafından koşullandırılan bazı sinir izleri, büyük değişikliklere karşı oldukça dirençlidir. Bazı yüzler – akraba yüzleri – farklı insanlara ve durumlara birçok otomatik sosyal yanıtı tetikleyebilir ve pekiştirebilir.
Çevresel olaylara maruz kalan çocukların – az önce bahsedilen istisnalar dışında – değişmez beyin değişiklikleri geliştirdiği fikri, çocuk istismarı gibi olumsuz çocukluk deneyimleriyle ilgili çok önemli araştırmaları etkilemiştir . Araştırmacılar, istismar kurbanlarına yetişkinliklerinde beyin taramaları yapar ve onları daha sevgi dolu çocuklukları olan kontrol grubuyla karşılaştırırlar. Belirli parçaların büyüklüğü ve aktivitesindeki farklılıklar bulunur. Bu nedenle, bu araştırmacılar mantıksız bir şekilde bu beyin değişiklikleri artık geri döndürülemez olduğunu belirtir.
Tedavi edilmemiş yetişkinler üzerinde çalışma yapan araştırmacılar pek düşünüyor gibi görünüyor, çünkü denekler artık gerçekte dövülmüyor veya taciz edilmiyor, ilgili beyin izleri artık çevresel etki takviyesi ile güçlendirilmiyor. Bu, bağlanma rakamlarıyla devam eden olumsuz etkileşimlerin tamamen durduğu anlamına da gelmelidir. Saçmalık. Bu çocuklar hayatları boyunca onların etraflarında olmaya devam ediyorlar veya bazı durumlarda onlarla ilişkilerini kesiyorlar, ancak diğer akrabaları aracılığıyla onları hakkında bilgi edinebiliyorlar,duyabiliyorlar. Böylece “farklı” beyin yapıları korunmaya devam ediyor. Bu süreklilik etkisi düzeltilecek olsaydı, belki bu izler kontrol deneklerinde görülen boyut ve aktivite seviyelerine geri dönmeye başlayabilirdi.
Bilmek için, bilim adamları çocuklukta olanları ve daha sonra olanları hesaba katmak zorundadırlar.
Schmahl, Niedtfeld & Herpertz tarafından yayınlanan Alman Nervenarzt (Kasım 2018) dergisinin son makalesinde anlatıldığı gibi, değişikliklerin bazılarının terapi ile modüle edilebileceğine dair bazı sınırlı kanıtlar var .
Sonuç: Genel veritabanı hala seyrek olmasına rağmen, psikoterapideki klinik iyileşme beyin yapısı ve fonksiyonunun modülasyonu ile ilişkili görünmektedir… Önemli bir bulgu, başarılı Diyalektik Davranış Terapisi (DBT) sonrasında başlangıçta artan amigdala aktivitesinin azaltılmasıdır .
Çeviri: Müge Ayşe ÖZTÜRK
Kaynak:Psychologytoday