Bilim insanlarının önündeki en büyük hedeflerin başında muhtemelen kansere çözüm bulmak geliyor. Bu yolda kritik bir adım daha atılmış gibi duruyor. Bilim insanları, kanserli tümörlerin kalbine giden kapıları patlatarak söz konusu tümörleri ilaç tedavisine açık bir hale getirmenin yolunu buldu. Strateji tümörün ilişkili kan damarlarını kaplayan hücrelere adeta bir uzaktan kumandalı bomba yerleştirmek üzerine kurulu.
Bahsi geçen damarlar, tümör dokusuna erişimi kontrol ediyor. Buraya erişimin açık olmadığı durumlarda kanserle savaşacak olan bağışıklık hücreleri tümör dokusuna kolayca erişemiyor.
Hücrelerin üzerindeki zamanlayıcı bomba Fas ya da CD95 adı verilen bir “ölüm reseptörü” aslında. Ve bu reseptör, doğru antikor tarafından aktive edildiğinde hücrenin programlanmış ölümünü tetikliyor.
CAR-T hücrelerine bağlanan bomba Fas ile...
University of California, Davis (UCD) ve Indiana University'den bilim insanları yakın zamana kadar CD95'e “kanser immünoterapisinde yeterince değer verilmediğini” öne sürüyor. Bugüne kadar tek bir Fas antikoruyla klinik deney aşamasına ulaşılamamıştı.
Fare modellerini ve insan hücre dizilerini kullanan son deneylerde, UCD'deki bilim insanları sonunda Fas reseptörlerine bağlandıklarında kendi kendine patlamayı etkili bir şekilde tetikleyen spesifik antikorları tanımladılar. Çalışmanın kıdemli yazarı olan immünolog Jogender Tushir-Singh, “Bu reseptörü hedeflemeye yönelik önceki çabalar başarısız oldu. Ancak artık bu epitopu tanımladığımıza göre, tümörlerde Fas'ı hedef alacak terapötik bir yol mevcut olabilir” diyor.
Bu epitopa yani ölüm reseptörünün belirli bir kısmına bağlanan antikor, esas olarak hücrenin öldürme anahtarını temsil ediyor. Bu bağışıklık kontrol noktası bir kez açıldığında, CAR-T terapisi gibi diğer kanser tedavileri, genellikle bir araya toplanmış ve tümör içinde gizlenmiş olan daha fazla hedefe erişim sağlayabilir.
CAR-T terapisi, kişinin T hücreleri adı verilen kendi beyaz kan hücrelerini, belirli kanserli hücre türlerine bağlanacak ve onlara saldıracak şekilde programlayarak çalışır. Ancak bu uyarlanmış bağışıklık hücreleri, genellikle tümör hücrelerini hedeflemek için kullanılan tanınabilir antijenlerden yoksun olan “seyirci” ya da “gözlemci” hücreleri geçemez.
Bununla birlikte CAR-T tedavisi yalnızca kan kanserlerini veya lösemiyi tedavi etmek için onaylanmıştır. “Katı tümörlere” karşı tutarlı bir başarı maalesef sağlayamıyor. Tushir-Singh, “Bunlara genellikle 'soğuk tümörler' de denir çünkü bağışıklık hücreleri terapötik bir etki sağlamak için mikro ortamlara nüfuz edemez” şeklinde açıklıyor ve ekliyor:
Tümör hücrelerine yaklaşamıyorlarsa, bağışıklık reseptörünü aktive eden antikorları ve T hücrelerini ne kadar iyi tasarladığımızın bir önemi yok. Bu nedenle, T hücrelerinin sızabilmesi için boşluklar yaratmamız gerekiyor.
UCD'deki son deneylerde bilim insanları, Fas reseptörlerine bağlanma ve çevredeki hücrelerin kendi kendine patlamasına neden olma konusunda "son derece etkili" iki tasarlanmış antikor geliştirdi. Bu, yumurtalık kanseri modellerinde ve laboratuvarda test edilen diğer birçok tümör hücre dizisinde çalışmaktaydı.
Gelecekte ilaca dönüşebilir
Araştırmacılar tarafından geliştirilen Fas ligandı, Fas reseptörünün iki kritik kısmına bağlanmayı başardı; araştırmacılar bu noktanın daha yoğun bir biçimde araştırılması gerektiğini ifade ediyor. Bu parçalar gelecekte ilaçlara dönüşme potansiyeline sahip.
Eğer CAR-T hücreleri bir gün bu reseptör kısımlarını etraftaki hücreler üzerinde de hedefleyecek şekilde tasarlanabilirse, söz konusu terapi, tümörlere karşı çok daha etkili olabilir. Tushir-Singh şöyle diyor:
“Bir hastaya CAR-T vermeyi düşünmeden önce, hastanın Fas durumunu, özellikle de keşfedilen epitop etrafındaki mutasyonları bilmeliyiz. Bu, CAR-T tedavisinin etkinliği için kesin bir belirteçtir. Ancak en önemlisi elde ettiğimiz bulgular, Fas'ı aktive eden, tümör hücrelerini seçici olarak öldüren ve katı tümörlerde potansiyel olarak CAR-T hücresi tedavisini destekleyen antikorların geliştirilmesine zemin hazırlıyor.”