Bestami ÇİFTÇİ
Sözlükte "sebat ve devam etmek, kesintiyeuğramadan geleceğe doğru sürüpgitmek" anlamındaki beka kökünden türeyen bir sıfattır.
Istılahi manası: “Varlığının sona ermesi düşünülemeyen» anlamına gelir ki "Allah'tan başka her şeyin gelip geçici olduğu" manasını ifade eden fânînin zıddıdır.
Allah'ın isimlerinden olmak üzere Kur'an'da yer alan Ahir ve Samed kelimeleri de (el-Hadid 57 / 3; el-İhlas 12/ 2) bakinin manasını destekler niteliktedir.
هُوَ الْأَوَّلُ وَالْآخِرُ وَالظَّاهِرُ وَالْبَاطِنُ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
Allah'ın isim ve sıfatları başlangıçsız (ezelî) ve nihayetsiz (ebedî) olma özelliği taşıdığına göre O'nun Hay ismi "ezelî ve ebedî bir hayatla diri" anlamına gelir ve bu manasıyla Allah'ın sonsuzluğunu vurgulamış olur. Nitekim bir ayette Cenab-ı Hakk Hayy ismiyle anıldıktan sonra ölümden münezzeh (lâyemût) olmakla nitelendirilmiş (el-Furkan 25 / 58) ve bu ayetle bir bakıma Bâkî ismi tefsir edilmiştir.
“O hâlde (aslâ) ölmez olan O hayat sâhibine (Allah’a) tevekkül et ve O’na hamd ile tesbîh et! Kullarının günahlarından haberdâr olarak O yeter!”
Hadislerde bâkî manasını içeren ve özellikle Hz. Peygamber'in dua ve münâcâtlarında yer alan ifadeler mevcuttur; ayrıca aynı anlama gelen daim ismi de Allah'a nisbet edilmiştir (bk. Beyhaki, s. 9-12)
Bâkî, "varlığının sonu olmayan" anlamında Allah'ın isim ve sıfatları içinde Zâtî-selbi grubundan kabul edilmiştir.
Gazzali "kendinden ötürü varlığı zaruri” (vacibü'l-vücud bizâtihi) olan Allah'ın, zamanın hem geçmişi, hem de geleceği açısından nihayetsiz olması aklen de zorunludur. Çünkü mevcudiyetini kazanıp sürdürebilmesi için başkasına muhtaç olmaktan münezzeh bulunan Allah'ın Zâtı değişime maruz kalmayacağı gibi zamana da bağımlı değildir.
Ancak değişim kanunlarına tabi bulunan insanın zihni, zamanı geçmişe ve geleceğe bağlı olarak idrak eder. Bu sebeple de kelamcılar yaratıcının sonsuzluğunu geçmiş açısından kadîm ve ezelî, gelecek açısından da bâkî ve ebedî kavramlarıyla ifade etmek istemişlerdir.
Bütün İslam bilginleri Allah'ın bâkî oluşu noktasında görüş birliği içindedir.
Ancak aşırı Şii gruplarına mensup Beyan b. Sem'an, "O'nun vechi (Zâtı) müstesna her şey yok olmaya mahkumdur· (el-Kasas 28/ 88) mealindeki ayetin hükmünü Allah'ı da içine alacak şekilde genelleştirmiş ve bu ayetteki vech kelimesine yaratılmışlara mahsus "yüz" manası vererek Allah'ın yüzü hariç Zâtının yok olacağını ileri sürmüştür.
Mezar taşlarında yer alan "Hüve'l-bâkî” (Ölümsüz olan sadece O'dur) cümlesi, Allah'ın üstün kudret ve ebedîliğini ifade ederken, kulun aczini dile getirmekte ve dolayısıyla gerçek saadetin O'na teslim olmakla gerçekleşebileceğine işaret etmektedir.
Kaynak: Said Nursi, Lem’alar, 3. Lem’a