*
Güncel Bilim: Nobel Ödülü
**
Jeffrey C. Hall , Michael Rosbash ve Michael W. Young : Meyve sineklerinin günlük yaşamlarındaki moleküler iniş ve çıkışlar ile ilgili bulgular.
***
Bu üç Amerikalı, 2 Ekim’de Nobel Meclisi tarafından, Stockholm’ün Karolinska Enstitüsü’nde, hayvanlarda sirkadiyen saat vitesini keşfeden çalışmaları nedeniyle onurlandırıldı. Üçlü, 9 milyon İsveç kronu ödülünü eşit olarak bölüşecek.
Sirkadiyen saatler, uyku, hormonların salınması, vücut sıcaklığının ve kan basıncının yükselmesi ve düşmesi gibi vücut süreçleri (günlük ritim) ve döngüleri yöneten gen ve protein ağlarıdır. Sirkadik ritimler dikkate alınmaz ise jet lag’a neden olur. Vardiyalı çalışanlar ve kronik uyku yoksunluğu olan insanlar, kanser, diyabet, kalp rahatsızlığı, obezite ve depresyon gibi ciddi sağlık sonuçlarıyla bağlantılı olan uzun süreli sirkadiyen ritm bozukluğuna maruz kalmaktadır.
Ödüllendirilen bu çalışma ortaya çıkmadan önce, diğer bilim insanları tarafından bitkilerin ve hayvanların sirkadiyen ritimlere sahip olduklarını tespit edilmiş bulunmaktaydı. 1971’de Seymour Benzer ve Ronald Konopka, dönem olarak adlandırılan tek bir genleri mutasyona uğrayan meyve sineklerinin sirkadiyen ritimleri bozduğunu ve bu durumun sineklerin günün farklı saatlerinde normalden daha fazla hareket etmesine neden olduğunu bulmuşlardı.
Washington Üniversitesi’nden kronobiyolog Erik Herzog, “O dönemde bu genin ne olduğunu veya nasıl çalıştığını anlayamamıştık” demektedir.
Waltham, Massachusetts’teki Brandeis Üniversitesi’nde, genetikçi Hall, moleküler biyolog Rosbash ile bir araya gelerek 1984 yılında moleküler seviyede dönem genini belirledi. New York’taki Rockefeller Üniversitesi’nden Young, aynı anda genin DNA makyajını deşifre etti. Young, “Hep birlikte bir konferansta bir araya gelene kadar diğer grubun üzerinde çalıştığını bilmiyorduk” demektedir.
KAYNAK