Selam Ordaki,
Fransa tarihi boyunca soylular ve halk arasındaki mücadelenin tanığı
Elize Sarayı ise bugün Fransız devletine, yani halka ait bir unsur
olarak bir siyasal simgedir.
Napolyon'un tahttan indirildiği yerin ve yine
Napolyon'un tekrar tahta çıkmak için darbe hazırladığı yerin burası
olduğu bilinirse, sanırım Fransa için ne büyük bir güç savaşının sahnesi
olduğu anlaşılacaktır. Bugün tam da bu nedenle Fransız ulusunun
cumhurbaşkanı, tarihi bir simge olarak burada oturmaktadır.
Öyleyse
şunu sormak gerekir: Cephede ve masa başında, kendisine inanan bir
ulusla birlikte düşmanı Anadolu'dan def etmiş, siyasi egemenliği 600
yıllık egemen Osmanlı ailesinden alıp halka vermiş, esaret
altındaki mazlum milletlere ve Doğu uygarlığına -sömürgecilere karşı
kazandığı zaferle-
bayraktar olmuş bir siyasi lider, niçin kendisine bir ''köşk''ü dam
seçmiştir?
Dize getirdiği devletlerin ve hatta onların maşası olarak
gördüğü Yunanistan'ın bile cumhurbaşkanı bir "saray"da otururken, yengi
sahibi Mustafa Kemal, niçin bir ''köşk''te oturmaktadır?
Soruyu biraz daha genişletmek gerekirse: Ankara Müftüsü Rıfat
Bey'in halk arasında topladığı 4.500 lirayla alınıp Mustafa Kemal'e
hediye edilen bu köşk, bugün müze olan ana köşke eklenen yapılar, daha
sonra ortaya çıkan yapısal aksaklıklar sebebiyle yaşamanın tehlikeli
hale geldiği bu yapıdan bağımsız olarak inşa edilen Pembe Köşk ve diğer
bütün ekleme binalarla, bu yerleşke niçin bir türlü "saraylığa", en
azından makam ifadesi olarak "saray" olmaya terfi edememiştir?
Yanıt,
sorunun kendisinde saklıdır.
Tıpkı diğer siyasi otoriteler için olduğu
gibi, Çankaya Köşkü de Mustafa Kemal ve onun devrimci hareketi için bir
simgedir. Osmanlı ailesinden alınıp halka verilmiş bir siyasi
egemenliğin temsilcisi ve önderi olan bir kişi, kuşkusuz ki bir
''saray''da oturamazdı.
Halkın temsilcisi ve halktan
biri
olarak ve liyakat ile kazandığı görevinin verdiği sıfat dışında halktan
ayrı hiçbir sıfatı olmayan bir yurttaş olarak Mustafa Kemal; Cumhuriyet'in, karşı bir
mücadele verdiği ''saray'' ve ''saraylılık'' fikrini kendisine layık
göremezdi. Çankaya bu yüzden bir köşktü ve öyle kaldı.
Sonrasında kendisine katılan yapılar sayesinde bazı küçük-saray tipi
yapılardan daha büyük bir hacme sahip hale gelse de hiçbir zaman
''saray'' olmadı. "Halktan olma"nın bir simgesi olarak kaldı.
Öyle ki, ulusal mücadele yıllarında köşk satın alınıp Mustafa Kemal'e
hediye edildikten sonra, Mustafa Kemal, bu köşkün mülkiyetini
sahiplenmeyi kendine çok görmüş ve köşkü, Kurtuluş Savaşı'nı
gerçekleştirmekte olan Mehmetçik'e bağışlayıp kendisi ise kiracı
olmuştur!
Gazi'nin ölümü ardından, Cumhurbaşkanı olan İsmet İnönü ve
Mevhibe İnönü de buraya taşınmak istememiş, İsmet İnönü aylarca kendi
evinden cumhurbaşkanlığını yürütmeye çalışıp bunun mümkün olmadığını
görünce bu yapıya taşınmışlardır.
Böylelikle Çankaya'nın, Türkiye
Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı'na 2014 yılına kadar sürecek olan ev
sahipliği serüveni başlamıştır.
Dünya üzerindeki bütün
siyasi damlara bakın, hepsinin övündüğü bir mimarı ya da maddi bir
ölçeği varken, Çankaya Köşkü'nün övünülecek yanları maddi olmayan tüm
yanlarında, sadeliğinde, sıradanlığında, ölçülülüğünde, tarihinde ve
halka dokunmasındadır. Halk tarafından önderine hediye edilmiş belki de
tek yapıdır.
Üstelik Çankaya Köşkü'nün maliyeti olan 4.500 liranın, bugünün parasıyla 102.000 TL'ye denk geldiği bilinirse ve 1921 yılı giderlerinin o günün parasıyla toplamda 57.128.834 TL olduğu bilinirse, yapılan harcamanın ne kadar devede kulak kaldığı görülecektir. (Cihan Duru vd., s300-306, 1934 yılında kabul edilen 2568 sayılı 1921 yılı Kesin Hesap Kanunu)
Belki de bu nedenledir ki "Çankaya Köşkü lükstü!" diyenlerin tek dayanağı, ancak köşk içindeki bir bilardo masası olabilmektedir.
Bendeniz Üçüncü Şahıs,
Devam edecek.
Bu yazı, 8 Şubat 2016 tarihli "Ulus Gazetesi" sayısının bana ait köşesinde yayımlanmıştır ve blog için genişletilmiştir.
Cumhuriyet'imizin gazetesi Ulus'u yeniden ayağa kaldırmamıza, gazetenin Facebook ve internet sayfasını takip ederek, dilerseniz de basılı gazeteye abone olarak yardımcı olabilirsiniz.
Facebook sayfası için tıklayın.
Gazete resmi internet sitesi için tıklayın.
Bana ulaşmak için:
firstname.lastname@example.org
twitter.com/selamordaki
facebook.com/ucuncusahis