1 Dr. Levent Korkut Hacettepe University YENİ DERNEKLER KANUNUDr. Levent KorkutHacettepe University
2 • Dernek Kurma hakkı (md 3/2-3) Onbeş yaşını bitiren ayırt etme gücüne sahip küçükler; toplumsal, ruhsal, ahlaki, bedensel ve zihinsel yetenekleri ile spor, eğitim ve öğretim haklarını, sosyal ve kültürel varlıklarını, aile yapısını ve özel yaşantılarını korumak ve geliştirmek amacıyla yasal temsilcilerinin yazılı izni ile çocuk dernekleri kurabilir veya kurulmuş çocuk derneklerine üye olabilirler. Oniki yaşını bitiren küçükler yasal temsilcilerinin izni ile çocuk derneklerine üye olabilirler ancak yönetim ve denetim kurullarında görev alamazlar. Çocuk derneklerine onsekiz yaşından büyükler kurucu veya üye olamazlar.
3 Çocukların dernek kurma hakları: yaşından büyük olmalarına (12-15 yaş arası, üye olabilirler ancak yönetim ve denetim organlarında görev alamazlar) - sadece çocuk derneklerine üye olabilme, - yasal temsilcilerinin yazılı iznine - belli amaçlara, bağlanmıştır.
4 • Dernek Kurma hakkı (md 3/2-3) Bu maddede belirtilen ve belirli suçlardan mahkum olan kişilerin dernek kurmasına engel olan hususlar ve bu grupları tanımlayan hükümler yeni yasa ile kaldırılmıştır.
5 • Uluslararası Faaliyet (md • Uluslararası Faaliyet (md. 5) Dernekler, tüzüklerinde gösterilen amaçları gerçekleştirmek üzere uluslararası faaliyette veya işbirliğinde bulunabilir, yurt dışında temsilcilik veya şube açabilir, yurt dışında dernek veya üst kuruluş kurabilir veya yurt dışında kurulmuş dernek veya kuruluşlara katılabilirler. Yabancı dernekler, Dışişleri Bakanlığının görüşü alınmak suretiyle İçişleri Bakanlığının izniyle Türkiye'de faaliyette veya işbirliğinde bulunabilir, temsilcilik veya şube açabilir, dernek veya üst kuruluş kurabilir veya kurulmuş dernek veya üst kuruluşlara katılabilirler.
6 • İç Denetim (md 9/1) Derneklerde iç denetim esastır • İç Denetim (md 9/1) Derneklerde iç denetim esastır. Genel kurul, yönetim kurulu veya denetim kurulu tarafından iç denetim yapılabileceği gibi, bağımsız denetim kuruluşlarına da denetim yaptırılabilir. Genel kurul, yönetim kurulu veya bağımsız denetim kuruluşlarınca denetim yapılmış olması, denetim kurulunun yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
7 • İç Denetim - Genel Kurul - Yönetim Kurulu - Denetim Kurulu - Bağımsız denetim kuruluşu
8 • Yardım ve işbirliği (md 10) Dernekler, tüzüklerinde gösterilen amaçları gerçekleştirmek üzere, benzer amaçlı derneklerden, siyasi partilerden, işçi ve işveren sendikalarından ve meslekî kuruluşlardan maddî yardım alabilir ve adı geçen kurumlara maddî yardımda bulunabilirler sayılı Dernek ve Vakıfların Kamu Kurum ve Kuruluşları ile İlişkilerine Dair Kanun hükümleri saklı kalmak üzere, dernekler kamu kurum ve kuruluşları ile görev alanlarına giren konularda ortak projeler yürütebilirler. Bu projelerde kamu kurum ve kuruluşları, proje maliyetlerinin en fazla yüzde ellisi oranında aynî veya nakdî katkı sağlayabilirler.
9 • Gelir ve Giderlerde Usul (md 11/1-2) Dernek gelirleri alındı belgesi ile toplanır ve giderler harcama belgesi ile yapılır. Dernek gelirlerinin bankalar aracılığı ile toplanması halinde banka tarafından düzenlenen dekont veya hesap özeti gibi belgeler alındı belgesi yerine geçer. Alındı belgeleri ve harcama belgelerinin saklama süresi beş yıldır. Dernek gelirlerinin toplanmasında kullanılacak alındı belgeleri yönetim kurulu kararı ile bastırılır. Alındı belgelerinin şekli, bastırılması, onaylanması ve kullanılması ile dernek gelirlerinin toplanmasında kullanılacak yetki belgesine ilişkin hususlar yönetmelikte düzenlenir.
10 • Gelir ve Giderlerde Usul (md 11/3-4) Dernek gelirlerini toplayacak kişiler yönetim kurulu kararıyla belirlenir ve bunlar adına yetki belgesi düzenlenir. Dernekler tarafından tutulacak defter ve kayıtlar ile ilgili usul ve esaslar yönetmelikte düzenlenir. Bu defterlerin dernekler biriminden ya da noterden onaylı olması zorunludur.
11 • Dernek Görevlileri ve Ücretleri (Md 13) Üye sayısının 100 kişiden çok olması şartıyla dernek hizmetleri gönüllüler veya yönetim kurulu kararı ile göreve başlatılan ücretliler aracılığıyla yürütülür. Dernek yönetim ve denetim kurullarının kamu görevlisi olmayan başkan ve üyelerine ücret verilebilir. Verilecek ücret ile her türlü ödenek, yolluk ve tazminatlar genel kurul tarafından tespit olunur. Yönetim ve denetim kurulu üyeleri dışındaki üyelere ücret, huzur hakkı veya başka bir ad altında herhangi bir karşılık ödenemez. Dernek hizmetleri için görevlendirilecek üyelere verilecek gündelik ve yolluk miktarları genel kurul tarafından tespit olunur.
12 • Beyanname Verme Yükümlülüğü ve Denetim (Md • Beyanname Verme Yükümlülüğü ve Denetim (Md. 19/1) Dernekler, yıl sonu itibarıyla faaliyetlerini, gelir ve gider işlemlerinin sonuçlarını düzenleyecekleri beyanname ile her yıl Nisan ayı sonuna kadar mülkî idare amirliğine vermekle yükümlüdürler. Beyannamenin düzenlenmesine ilişkin esas ve usuller yönetmelikte düzenlenir.
13 • Beyanname Verme Yükümlülüğü ve Denetim (Md • Beyanname Verme Yükümlülüğü ve Denetim (Md. 19/2) Gerekli görülen hallerde, derneklerin tüzüklerinde gösterilen amaçlar doğrultusunda faaliyet gösterip göstermedikleri, defterlerini ve kayıtlarını mevzuata uygun olarak tutup tutmadıkları İçişleri Bakanı veya mülkî idare amiri tarafından denetletilebilir. Bu denetimlerde kolluk kuvveti mensupları görevlendirilemez. İçişleri Bakanlığı ve mülkî idare amirlerinin yapacağı denetimler mesai saatleri içerisinde yapılır. Bu denetimler en az yirmidört saat önce derneklere bildirilir.
14 • Beyanname Verme Yükümlülüğü ve Denetim (Md • Beyanname Verme Yükümlülüğü ve Denetim (Md. 19/3-4) Denetim sırasında görevli memurlar tarafından istenecek her türlü bilgi, belge ve kayıtların, dernek yetkilileri tarafından gösterilmesi veya verilmesi, yönetim yerleri, müesseseler ve eklentilerine girme isteğinin yerine getirilmesi zorunludur. Denetim sırasında, suç teşkil eden fiillerin tespit edilmesi hâlinde, mülkî idare amiri durumu derhal Cumhuriyet savcılığına ve derneğe bildirir.
15 • Yurt dışından yardım alınması (md 21) Dernekler mülkî idare amirliğine önceden bildirimde bulunmak şartıyla yurt dışındaki kişi, kurum ve kuruluşlardan aynî ve nakdî yardım alabilirler. Bildirimin şekli ve içeriği yönetmelikte düzenlenir. Nakdî yardımların bankalar aracılığıyla alınması zorunludur.
16 •Taşınmaz mal edinme (md 22) Dernekler genel kurullarının yetki vermesi üzerine yönetim kurulu kararıyla taşınmaz mal satın alabilir veya taşınmaz mallarını satabilirler. Dernekler edindikleri taşınmazları, tapuya tescilinden itibaren bir ay içinde mülkî idare amirliğine bildirmekle yükümlüdürler.
17 • Temsilcilik (md 24) Dernekler, gerekli gördükleri yerlerde dernek faaliyetlerini yürütmek amacıyla temsilcilik açabilirler. Temsilcilikler, şube veya dernek genel kurullarında temsil edilmezler. Şubeler temsilcilik açamazlar. Temsilciliğin adresi, yönetim kurulu kararıyla temsilci olarak görevlendirilen kişi veya kişiler tarafından o yerin mülkî idare amirliğine yazılı olarak bildirilir.
18 •Plâtform oluşturma (md 25) Dernekler, amaçları ile ilgisi bulunan ve kanunlarla yasaklanmayan alanlarda, kendi aralarında veya vakıf, sendika ve benzeri sivil toplum kuruluşlarıyla ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere ve yetkili organlarının kararı ile plâtformlar oluşturabilirler. Plâtformlar, kanunların dernekler için yasakladığı amaç ve faaliyet konuları doğrultusunda kurulamazlar ve faaliyet gösteremezler. Bu yasağa aykırı hareket edenler hakkında, bu Kanun ve ilgili kanunların cezaî hükümleri uygulanır.
19 • •Plâtformun tanımı (md 3/f) Plâtform: Derneklerin kendi aralarında veya vakıf, sendika ve benzeri sivil toplum kuruluşlarıyla ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere girişim, hareket ve benzeri adlarla oluşturdukları tüzel kişiliği bulunmayan geçici nitelikteki birliktelikleri, ifade eder.
20 • Md 38/E deki hüküm tarihli ve 227 sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 3 üncü maddesine aşağıdaki fıkra eklenmiştir. “Vakıfların dış ülkelerdeki gerçek veya tüzel kişilerden veya diğer kuruluşlardan yardım alması, derneklere uygulanan hükümlere tâbidir.”
21 • Md 38/F deki hüküm tarihli ve 2860 sayılı Yardım Toplama Kanununun 5 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan "gezi ve eğlenceler düzenlemek", 24 üncü maddesinin birinci fıkrasındaki "belirli yerlere kutu koymak" ibarelerinden sonra gelmek üzere "veya bilgileri otomatik ya da elektronik olarak işleme tâbi tutmuş sistemler kullanmak" ibaresi eklenmiştir.
22 • Çağrı Usulü (mevcut Kanun md 21) Derneklerde üyelerin genel kurula davetinde izlenen çağrı usul kaldırılarak yerine inisiyatif dernek yönetimine bırakılmıştır.
23 • İlan (mevcut kanun md 13) Kuruluşa ilişkin Gazete’de İlan Sorumluluğu kaldırılmıştır.
24 •Plâtformun tanımı (md 3/f) Plâtform: Derneklerin kendi aralarında veya vakıf, sendika ve benzeri sivil toplum kuruluşlarıyla ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere girişim, hareket ve benzeri adlarla oluşturdukları tüzel kişiliği bulunmayan geçici nitelikteki birliktelikleri, ifade eder.
25 •Öğrenci Derneklerinin Amaç ve Faaliyetleri Öğrenci derneği tanımı tamamen kaldırılarak, öğrencilerin diğer bireylerle eşit hak ve özgürlüklere sahip olmaları sağlanmıştır.
26 • Yabancı Dernek ve Kuruluşlarla İlişkiler Bu madde kaldırılarak, derneklerin yabancı derneklerden ve kuruluşlardan konuk getirmeleri ve yurt dışına davetli olarak gitmelerinin önündeki engel kalkmıştır.
27 •DEVAM EDEN SORUNLAR-I Madde 9 •DEVAM EDEN SORUNLAR-I Madde 9. Derneklerin Tüzel Kişilik Kazanması, Kuruluş Bildirisi Derneklerin kuruluş işlemlerinde büyük sıkıntılar yaratan ve hatta dernek kuruluşunu engelleyen bu hüküm yeni kanunda kısaltılarak yönetmelik maddesi haline getirilmiştir. Çözüm Önerisi Yönetmelikte derneklerin tüzel kişilik kazanmasına ve bu işlemlerin elektronik ortama taşınarak basitleştirilip, hızlandırılmasına ihtiyaç vardır.
28 •DEVAM EDEN SORUNLAR-II Kamu Yararı Kamu yararına ilişkin bu hükümler aynen durmaktadır. Çözüm Önerisi Kamu Yararı statüsüne ilişkin koşulların dernekler yasasından çıkarılması ve kamu yararı alanlarının genişletilerek, tüm kar amacı gütmeyen kuruluşları kapsayacak şekilde yeniden tanımlanması ve ayrı bir mevzuat çerçevesinde ve mali sistem içinde değerlendirilmesi gerekmektedir.
29 •DEVAM EDEN SORUNLAR-III Ceza Hükümleri sayılı dernekler yasasındaki ceza hükümlerinin bir bölümünün tamamen kaldırılmasına rağmen, halen devam eden ciddi ve ağır cezalar vardır. Ceza hükümlerinin Dernekler Yasasında değil, ceza yasası içinde yer alması gerekmektedir. Ayrıca ceza, gönüllülük ve örgütlenme özgürlüğünün özüne aykırıdır.