Akciğer solunumu yapan hayvanlar; memeliler, ergin kurbağalar, kuşlar ve sürüngenler, yaygın olarak tavuk, ördek, fil, köpek, kaplumbağa ve timsah olarak özetlenebilir.
Solunum canlıların oksijeni aldıkları süreçtir. Vücutlarını aktif tutmak için nefes verirken karbondioksit çıkışı olmaktadır. Hava solunum yollarından akciğere ulaşmaktadır ve kana oksijen verilmektedir. Kurbağalar gibi bazı amfibiler ve salyangoz gibi yumuşakçalar da akciğer solunumu yaparlar. Memeliler suda ve karada yaşayabilmektedir. Deniz memelileri denizde yaşar ve nefes almak için yüzeye çıkarlar. Oksijeni alır ve tekrar suya dalarlar.
Yarasalar gibi uçan ve karasal memeliler oksijen alır, karbondioksit verirler. Kuş solunumu, havayı akciğerlerine taşıyan hava kesesinde olmaktadır. Hava keselerinde gaz alışverişi yapılmaz. Bunlar şeffaf cidarlıdır ve oldukça incedirler. Nefes alma motoru olarak da görevleri vardır. Bunun yanında seslerin oluşumunda aktif olarak bulunurlar.
İçindekiler
Hangi Hayvanlar Akciğer Solunumu Yapar?
Akciğer solunumu yapan hayvanlar, aşağıdaki gibidir:
Akciğer Solunumu Yapan Kuşlar
Kuşlar akciğer solunumu yapar mı, evet aşağıdaki listedeki belli başlı kuşlar ve diğerleri akciğer solunumu yapar:
- Robin: Avrupa kökenli bir kuş olan Robin’in bronşlarından geçen hava akciğere ulaşmaktadır. Hava keseleri, içlerinde hiçbir değişiklik olmadan havanın girerek çıkmasını sağlamaktadır. Enerji ihtiyaçları için hava almalarına izin vermektedirler.
- Bıldırcın: Gagalarının dibinde burun delikleri vardır. Burası aynı zamanda filtre görevi de görmektedir. Burası yabancı partikülleri girmesini engelleyen ince tüylerle korunmaktadır.
- Tavuk: Burun deliklerinden hava almaktadırlar. Gırtlaktan geçen hava soluk borusundan akciğerlere varmak için iki ana broşa bölünür. Ön hava keselerindeki oksijen akciğerlere gelmektedir.
- Ördek: Diğer kuşlarla benzer solunum yapmaktadır. Hava burun deliklerinden geçmekte yüzde 75’i ön keselerde ve yüzde 25’i de arka keselerden akciğere geçmektedir.
- Devekuşu: Solunum yolları uçamayan diğer kuşlara benzemektedir. Hava, burun deliğinden gırtlağa oradan da soluk borusuna geçmektedir. Hava buradan akciğere ulaşır.
Akciğer Solunumu Yapan Memeliler
- Köpek: Hava akciğere ulaşana dek burun boşluğu, gırtlak, yutak, trakea ve bronşlardan geçmektedir.
- Fil: Hava soluk borusundan akciğere geçmektedir.
- At: Hava burun deliklerinden girmektedir. Farenks, trakea, bronşlardan akciğere geçmektedir. Bronşların içinde gaz değişimi olmaktadır.
- Yunus: Suda yaşayan ve hava için dışarı çıkması gereken memelilerdendir. Hava başının üstündeki delikten girmektedir. Hava deliği denilen deliklerden giren hava oradan gırtlağa ve ardından trakeaya, sonrasında da bronşlardan akciğere geçmektedir.
- Balina: Suda yaşayan memeli hayvandır. Balina akciğer solunumu yapar mı sorusunun cevabı da, akciğerleri olduğu için evet yapar şeklindedir.. Hava almak için yüzeye çıkması gerekmektedir. Yunus’a benzer şekilde kafasındaki hava deliklerinden hava alır.
Akciğer Solunumu Yapan Amfibiler
- Kurbağa: Hava burun deliklerinden girer ve ağız yüzeyleri havayı akciğere taşıyabilmek için yükselmektedir. Sonrasında ise gaz değişimi ağzının alt kısmında meydana gelmektedir. Çıkış sırasında hava akciğerden uzaklaştırılır ve ağza geçerek burun deliklerinden geçer.
- Semenderler: Yetişkinler olarak ciltlerinden ve ciğerlerinden nefes almaktadırlar. Diğer amfibilere benzer şekilde nefes almaktadırlar.
- Aksolotlar: Solungaçları ve ciğerleri vardır. Yüzeye çıktığında hava almaktadır. Diğer amfibiler gibi yüzer halde kalmaktadır.
- Cecilias: Bataklıklarda yaşamaktadır. Akciğerlerden nefes alırlar.
Akciğer Solunumu Yapan Sürüngenler
Sürüngenler akciğer solunumu yapar mı sorusunun cevabı, evet yapar şeklindedir. Akciğer solunumu yapan sürüngenler aşağıdaki gibidir:
- Yılanlar: Sol akciğer az kullanılırken nefes almayı sağlayan ve geniş olan sağ akciğer trakeadan havayı almaktadır.
- Timsah: Solunum yaptığında havayı akciğere taşıyan kasları vardır. Hava akciğerlere sadece tek yönde gitmektedir.
- Deniz Kaplumbağası: Yüzeyden hava almak için yükselmektedir. Bu ise 5 saatten çok kalp atış hızını düşürmektedir. Ciğerlerindeki hava ile nefes alarak derinlere dalabilir. Dolayısı ile, kaplumbağa akciğer solunumu yapar mı sorusunun cevabı, evet yapar şeklindedir.
- Morrocoy: Karasaldır. Ağzından nefes almaktadır. Hava nefes borusundan geçer, bronşlara ve sonunda akciğere varmaktadır.
Hayvanlar Akciğer Solunumu Nasıl Yapmaktadır?
Kurbağaların akciğerleri basittir ve bölmesiz bir yapıya sahiptir. Doğrudan bronşla ağız boşluğuna açılmaktadır. Kurbağalar ağızları açık olduğunda solunum yapamazlar. Dış burun kapakçığı açılmakta ve böylece hava kurbağanın ağzına dolarak, basınçla akciğerlere gitmektedir. Kurbağalar aynı zamanda nemli olan derileri ile de solunum yapmaktadırlar.
Sürüngenlerde su yılanı ve timsah dahil olmak üzere akciğer solunumu yaparlar. Ancak yılanların sol akciğeri körelmiştir. Akciğer alveolsüzdür ve iç yüzeyde bulunan kıvrım sayısı kurbağalarınkinden daha çoktur.
Kuşların akciğerinde alveol bulunmamaktadır. Burada hava kesecikleri vardır. Hava keseleri kuşların uçmasını kolaylaştırmaktadır. Zira hava keseleri yedek hava deposu görevi yaparlar. Kuşların hava keseleri kan damarı açısından fakir olmaktadır. Bunlar akciğerde bulunan havanın devamlı tek yöde olmasını sağlamaktadır. Akciğerde bulunan hava geri çıkarken keselerdeki hava akciğere dolmaktadır ve böylece bronşlarda yapılan gaz değişimine yardımcı olmaktadır. Oksijen alınarak karbondioksit verilmektedir.
Akciğerde bulunan kılcal damarlar devamlı olarak bol oksijen içeren hava ile temas etmektedir. Nefes aldıklarında taze hava yani oksijen arkada bulunan hava kesesine çekilmektedir. Oksijenin az miktarı da akciğerin arka kısmına girmektedir.
Kuşların sisteminde daha öncesinde bulunan hava aynı zamanda akciğer boyunca ileri hareket ederek önde bulunan hava kesesine dolmaktadır. Arkada bulunan hava kesesinden hava öne giderek akciğere dolmaktadır. Gaz değişim yüzeyleriyle karşılaşmakta (oksijen alımı ve karbondioksit verimi) ve bu hareket sonucunda hava keselerinin kasılması etkilenmektedir.
Nefes alırken ve verirken oksijence zengin olan hava akciğer boyunda tek yönde hareket etmektedir. Kanın akış yönüyle havanın akış yönü terstir ve bu nedenle oksijensiz kan, oksijeni az havadan oksijen alarak bol oksijenli havaya doğru hareket etmektedir. Hava akciğerden çıkarken kanda bulunan oksijen miktarını arttırmaktadır.
Memelilerin akciğerlerinin yüzeyi alveollerle genişletilmiştir. Alveoller ince çeperlidir ve nemlidir. Çok sayıda kılcal damarlarla çevrilmiştir. Bazı hayvanlarda ise birden çok solunum organı bulunmaktadır. Buna örnek Afrika’nın bazı şehirlerinde yaşamakta olan Dipneusti (Akciğerli balık) denilmekte olan bir balık çeşididir. Bu balık çeşidi birden çok solunum organına sahiptir.
Bu balıklar hem solungaçlara hem de akciğer benzeri hava keselerine sahiptirler. Nehir suları azaldığında hava keseleriyle havanın serbest oksijeninden yararlanarak yaşamlarını sürdürmektedirler.