NEDEN BAĞLANTILI OLAYLAR İÇERİĞİ VAR?
Mesele hafıza kayıtları tutmak olunca hepsi birbiriyle iç içe geçmiş olan, birbirine benzeyen ve benzer zihniyet ve çözümsüzlüklerden beslenen çok şey var. Eğitimde 4+4+4 sistemine geçildikten hemen sonra okulunda boynuna lavabo düşüp ölen ana sınıfı öğrencisi Efe Boz ile, Ankara'da yolda yürürken metro inşaatı nedeniyle oluşan göçüğe düşüp çamurda boğulan Kadir Sevim arasında bir bağlantı var. 30 Temmuz 1943'teki 33 Kurşun olayı ile 28 Aralık Aralık 2011'deki Roboski olayı arasında çok büyük bir benzerlik var. 12 Eylül darbesinin ardından cezaevlerinde işkence gören solcular ve sağcılar arasında bir bağlantı var. 13 Mayıs 2014'te Soma'da ve 28 Ekim 2014'te Ermenek'te olan maden felaketleri ile 4-8 Ocak 1991'de Zonguldak'ta başlayan Büyük Madenci Yürüyüşü arasında bir bağlantı var. “Türban”a getirilen yasakla, alkole getirilen yasak arasında bir zihniyet bağlantısı var. 1938'de Dersim'de yapılanlarla, 1993'te Madımak Oteli'nde yaşananlarla, son 30 yıldır Kürtlere yapılanlar arasında benzer zulüm politikalarının damgası var. Soba zehirlenmelerinden ölenlerle, trafik kazalarında ölenler arasında tekrarlanan ihmallerin izi var. Bu nedenle Hafıza Kaydı, kayıtlarını tuttuğu her dosyada aslında tek bir olayı değil, onunla ilintili diğer olayları da listeliyor. Bir benzer olaylar listesi neden-sonuç silsilesini de kısır döngüleri de görmeyi kolaylaştırıyor. Bağlantılı olaylar içeriği:
1- Toplumsal belleğin katmanları arasında dolaşanların tam bir dökümünü yapabilmeyi ve hesabı sorulmayan, adalet süreçlerinin düzgün şekilde işletilmediği her bir vakanın toplumsal tutuma nasıl katkı sağladığını göstermeyi amaçlıyor.
2- Birbirinden farklı ya da münferit gözüken bir çok olayın birbirleriyle bağlantılarını ortaya çıkarmayı amaçlıyor.
3- Yenilikçi tasarımların, kolektif içeriklerin insanlara daha etkili şekilde 'dokunacağını', sağa sola dağılmış bütün küçük parçaları bir araya yaratıcı şekillerde getirerek insanlara bütünün resmiyle yüzleşmek konusunda cesaret verebilmeyi amaçlıyor.
NASIL YAPILIYOR?
Bir takvim yaprağını ve belli bir olayı işlemeye karar verildiğinde, konuyla ilgili bir ilk toplantı yapılıyor. Bu ilk toplantıya herkes olayla ilgili genel bir bilgi edinmiş olarak geliyor ve kafasındakileri herkese anlatıyor. Kimin hangi içeriği nasıl hazırlayacağı ve bu içerik tipinin neleri içerebileceği kabaca konuşuluyor. Bağlantılı olaylar konusunda da herkes ilk etapta aklına gelenleri ortaya döküyor. Daha sonra akla gelenler ve karşılaşılanlar ise dijital ortamda tutulan ortak taslak dokümanlara girilebiliyor (bunun için hackpad kullanılıyor). Her editör kendi içeriğinin ilk taslağını teslim ettikten sonra ikinci bir toplantıda bu içeriği diğerlerine sunuyor, yorumları, eklemeleri, düzeltmeleri alıyor ve ikinci taslağını oluşturuyor. Yayından önceki son editoryal düzenlemeler ve redaksiyon bu ikinci taslak üzerinden yapılıyor. Yayından sonra, www.hafizakaydi.org üzerinden yayınlanan içerikleri duyurmak için sosyal medya paylaşımları (facebook ve twitter) yapılıyor. Sosyal medya kanalları üzerinden gelen düzeltmeler ve eklemeler olursa, içerik güncelleniyor.
Bütün bu süreçte bağlantılı olaylara dair kısa anlatılar art arda sıralanıyor ve uzun bir liste ortaya çıkıyor. Yakın gelecekte Hafıza Kaydı bu içerikleri etkili şekilde görselleştirmenin dijital araçlarını daha fazla kullanıyor olacak. Storify ya da line.do kullanılıyor ama örneğin thinglink gibi daha interaktif araçlar henüz kullanılamadı.
Bağlantılı olayları tespit etmeye çalışırken;
Olayın ilgili olduğu konu üzerinden benzer olaylara bakılıyor. Örneğin konumuz Zümrüt Apartmanı’nın çökmesi ise, diğer çökme olaylarına bakılıyor. Google, Yandex, Bing gibi arama motorları bu konuda bize kılavuzluk ediyor. Esasen arama motorlarını kullanarak medya taraması yapmış oluyoruz.
Olayla ilgili kişilerin karıştığı diğer olaylara bakılıyor. a- Bir olayın muhtemel ya da hüküm giymiş failinin karıştığı diğer olaylar. b- Bir olayın mağdurlarının gene mağdur konumda olduğu diğer olaylar. Örneğin Mayıs 2006’da Afyon’un Şuhut ilçesinde Romanlara yönelik saldırılarla, Ocak 2010’da Manisa Selendi’de gene Romanlara yönelik etnik saldırı ve sürgün, bağlantılı olaylar. Yine arama motorları üzerinden akıllı arama yöntemleri kullanarak kişiler üzerinden haber taraması yapıyor ve ilgili içerik not ediliyor.
Olayın öncesinde ve sonrasında yaşanan ve olayla arasında anlamlı bir neden-sonuç ilişkisi kurulabilen vakalara bakılıyor. Örneğin Gezi Direnişi’nin; Emek Sineması protestoları, Reyhanlı’daki bombalama ve yayın yasakları ile, İstanbul Boğazı’na üçüncü bir köprü yapılacak olması ve bu köprünün adının Yavuz Sultan Selim köprüsü olacak olması ya da 11 yıldır hükümette olan AKP’nin doğa alanlarını inşaata açma pratiğiyle ve Suriye’deki savaş ile yakından bağlantısı vardı. Bu içerik tipi için ajandalardan, almanaklardan ve tarihte bugün listelerinden ve grup üyelerinin bireysel/kolektif hafızalarından faydalanılıyor.
Olayın görünen ve yaygın olarak bilinen nedenleri dışındaki nedenler üzerinden bağlantılandırılabilecek olaylara bakılıyor. Örneğin bir bölgede çatışmaların tırmandırılması sonucu evlerin boşaltılması ve o bölgenin yeniden imar ve iskana açılması ile bir bölgeye yönetimin herhangi bir altyapı/onarım/emniyet hizmeti vermeyi durdurup o bölgenin çöküntü haline gelmesini ve değersizleşmesini sağlayarak, orada yaşayanları göçe zorlama ve sonra o alanı imar ve iskana açması arasında bir bağlantı kurulabilir. Bu içerik tipi için konu üzerine yazılmış haber, makale, kitap gibi kaynaklarda yapılan analizlerden ve grup içi fikir alışverişiyle oluşturulan kanaatlerden faydalanılıyor.
Takipçilerin önereceği diğer bağlantılı olaylar. Üretilen içerikler dışarıdan katkılara da açık ancak bu konuda gerekli duyuru ve çağrıları yapmak konusunda üstüne düşenleri Hafıza Kaydı şu ana kadar ideal şekilde yapamadı.
Bağlantılı olaylar en sık güncellenecek içerik tiplerinden biri çünkü ilgili ve benzer yeni olaylar yaşanmaya devam ediyor. Bağlantılı olayların sürekli olarak güncellenmesi konusunda belirli bir sistem yok; ancak her sene ilgili takvim yaprağına gelindiğinde yıllık bir güncelleme yapılmasının daha mümkün olduğu konuşuldu.
Hafıza Kaydı’nın hedeflediği ana kitle bilgiyi internetten edinen ve zihni genç bir kitle. Amaç insanların bir hikayeyi/olayı farklı açılardan ve hatta mümkünse tüm açılardan ve hakikate mümkün olabildiğince yakın bir şekilde dinleme/okuma şansı bulmaları. Bu bilgiyi edindikten sonra da olan bitenle yüzleşmelerini sağlamak adına söz konusu olayın münferit bir olay olmadığını, değişmeyen bir zihniyetin ve tekrar eden bir örüntünün var olduğunu kavrama noktasına gelmeleri. Bunun için uzak ya da yakın geçmişteki benzer ve ilgili olayların anlatılarını en net ve yalın haliyle ortaya koymak çok önemli. Benzer bir olayın defalarca tekrar ettiğini gören bir kişinin, yüzleşme konusunda bir adım atabilmesinin daha mümkün hale geleceği umulabilir.