Heron Kimdir
Heron Kimdir, Heron Teoremi Hakkında Bilgi
Heron (İskenderiyeli) (ü. is 62), kendi adıyla anılan üçgen alanı formülü ve geliştirdiği aeolipil adlı buhar türbiniyle tanınan Eski Yunanlı geometrici ve mucit. Jet motorunun öncüsü olarak kabul edilen aeolipil, bir buhar kazanının üzerine serbestçe dönebilecek biçimde yerleştirilmiş içi boş bir küreden oluşur; küre üzerindeki kıvrık borulardan kaçan buhar, kürenin sürekli olarak dönmesini sağlar.
Heron’un geometri alanındaki en önemli yapıtı olan Metrika (Ölçüm), bir kopyasının 1896’da İstanbul’da bulunmasıyla gün ışığına çıkmıştır. Metrika’mn I. Kitabı üçgenlerin, dörtgenlerin, kenar sayısı 3’ten 12’ye kadar olan düzgün çokgenlerin, dairenin ve daire parçalarının, elipslerin ve parabol parçalarının alanları ile silindir, koni, küre ve küre parçalarının yüzeylerinin hesaplanma yöntemlerini içerir. Bu kitapta, üçgen alanım veren ve Heron formülü olarak bilinen
A — sjs(s — a)(s — b)(s — c)
formülü de yer alır; burada a, b, c üçgenin kenar uzunlukları, s ise üçgenin yarı çevresidir [s=(a+b+c)/2]. Gene aynı kitapta bir sayının karekökünün yaklaşık olarak bulunması için bir yöntem de verilmiştir. Babilli- lerce de bilinen (İÖ y. 2000) bu yöntem günümüzde bilgisayarlarda yaygın olarak kullanılmaktadır. Metrika’nin II. Kitabı’nda koni, piramit, silindir, prizma ve paralelyüz- lülerin, kesik koni ve kesik piramitlerin,
küre ve küre parçalarının, simitlerin, beş düzgün çokyüzlünün ve prizmatoitin hacimlerinin bulunmasına ilişkin yöntemler yer alır. III. Kitap’ta ise bazı alan ve hacimlerin istenen oranlarda bölünmesi konusu işlenmiştir.
Heron’un günümüze gelen öteki geometri kitapları Definitiones (Tanımlar), Geometri- ka (Geometri), Geodaisia (Jeodezi), Stereo- metrika (Cisimlerin Ölçümü) ve Mensureae’ dir (Ölçüm). Peri Dioptras (Kırılma Üzerine) adlı yapıt ise arazi ölçümüne ilişkindir; bu yapıtta dioptra adı verilen ve modern teodolite benzeyen bir aygıtın betimlenmesi yer alır. Yapıtta astronomiye ilişkin bir bölüm de vardır ve bu bölümde Ay tutulmasının İskenderiye’de ve Roma’da gözlendiği anlar arasındaki zaman farkından yararlanılarak bu iki kent arasındaki uzaklığın hesaplanmasına olanak veren bir grafik yöntem anlatılmaktadır. Katoptrika (Yansıma) adlı yapıt günümüze Latince çevirisiyle ulaşmıştır. Önceleri Ptolemaios’un Optika (Optik) adlı yapıtının bir bölümü olduğu sanılan bu yapıtta ışığın doğrusal olarak yayılması açıklanmakta ve yansımaya ilişkin yasa ortaya konmaktadır. Heron’un mekanik konusundaki yapıtlarından günümüze gelenler Pneumatika (Pnömatik), Peri automatopoietikon (Otomatik Düzenleme Üzerine), Belopoeikon Savaş Makineleri) ve Kheirobalistra’dır Elle Fırlatma). İki kitaptan oluşan Pneumatika’ da sifonlar, “Heron çeşmesi”, aeoli- pil, madeni para atıhnca çalışan makineler, yangın tulumbası, hidrolik org ve su buharıyla çalışan makineler”anlatılmaktadır. Belopoeikon’ da bu yapıtın İskenderiyeli Ktesibi- os’un (ü. İÖ y. 270) bir kitabına dayanılarak yazıldığı belirtilmektedir. Heron’un üç kitaptan oluşan Mekhanika’sının yalnızca Arapça çevirisi günümüze gelebilmiştir, bu çeviride de bazı değişiklikler yapılmış olduğu anlaşılmaktadır, iskenderiyeli Pappos (ü. IS 300) bu yapıttan söz eder; Pappos’un sözünü ettiği Barulkos (Ağır Cisimlerin Kaldırılması) adlı bir başka yapıt büyük olasılıkla Mekhanika’nin içeriği aynı, adı değişik bir versiyonudur. Mekhanika’mn II. Kitabı beş basit makinenin anlatımı ile günlük yaşama ilişkin mekanik problemlerini içerir; III. Kitap’ta çeşitli makineler anlatılır. Orta orantılı değer problemine (a ve b bilinen nicelikler olmak üzere a/x=x/y=y/b eşitliklerini sağlayan x ve y değerlerinin bulunması) Heron’un getirdiği çözüm hem Belopoeikon’da hem de Mekhanika’da bulunmaktadır. Heron’un öteki yapıtlarının ancak bazı parçaları günümüze ulaşabilmiştir. Su saatlerini konu alan ve dört kitaptan oluşan bir yapıtından hem Pappos, hem de Proklos (İS 410-485) söz etmektedir. Eukleides’in Stoikheia’smm (İÖ y. 300; Elemanlar) şerhi niteliğindeki bir kitabı ise en-Neyrizi’nin (ö. y. 922) Arapça bir yapıtında anılmaktadır. Heron Hayatı Hakkında Bilgi