Tam Metin(URL)
AVRUPA KOMİSYONU KÜLTÜR 2000 PROGRAMI
Dilek BAYIR∗
1992 Maastrich Antlaşması’na dek Topluluk; kültür alanında gerçek anlamda güç
sahibi değildi. Ancak kültür; uzun vadede planlanmamış girişimlerle Topluluk
eylemleri arasında yer alıyordu. 1992 Maastrich Antlaşması’nın yürürlüğe girmesi;
üye ülkelerin Avrupa entegrasyonu sürecinde yeni bir evreyi başlatma isteğini ve
Avrupa halkının/halklarının daha yakınlaşması isteğini vurgulamaktadır. Bu özellikle
“Avrupa Yurttaşlığı” oluşturmayla ve kültür de dahil olmak üzere Topluluğa yeni
güçler vermesiyle ifade edilmiştir. Antlaşma; bu konulara yönelik bir madde
içermektedir. Dolayısıyla kültürel işbirliği uygun bir yasal temele sahip olan (ki bu
128 nolu maddedir) Topluluk faaliyet amacı haline gelmiştir. Bu madde 1997 tarihli
Amsterdam Antlaşması’na da alınmıştır (Madde 151).
Topluluk / Birlik; farklı kültürlere saygı duymak ve teşvik etmek için bu
antlaşmanın diğer koşulları kapsamındaki faaliyetlerinde kültürel boyutları dikkate
almıştır. 1993–1999 yılları arasındaki dönemde 151. maddeye dayalı olarak ilk
kuşak programlar gerçekleştirilmiştir. Bunlar önce pilot sonra sektörel programlar
olarak yürürlüğe konulmuştur. 1990 Temmuz’unda Komisyon/Platform Avrupa’ya
katılımla ilgili seçim kriterleri ve koşullarını yayınladı. Komisyon, 1991 yılında en az
üç üye ülkeyi içeren sanatsal ve kültürel olayların desteklenmesi için ilk
Kaleidoscope programı haline gelmiştir. Program 1994 yılından itibaren daha etkili
olarak kültürel olayları desteklemek, sanatsal yatırım ve işbirliğini ağ şeklinde teşvik
etmek, Avrupa Mirası’na halkın daha iyi erişmesini desteklemek ve profesyoneller
arasında sanatsal ve kültürel işbirliğini iyileştirmek üzere yeniden organize
edilmiştir.
1990 ile 1996 yılları arasındaki dönemde Komisyon ayrıca çeviri ve kitap
konusunda çeşitli pilot projeler başlatmış ve 500’den fazla projeye destek verilmiştir.
∗
Kütüphaneci/Danışman; Mikro Bilgi Kayıt ve Dağıtım A.Ş.([email protected]).
120
Bu pilot projeler 1996 ile 1999 arasında üç kültür programının uygulanmasına
olanak sağlamıştır.
1- Kaleidoscope (1996–1999): Amaç, Avrupa boyutu olan sanatsal ve kültürel
işbirliğini teşvik etmek.
2- Ariane (1997–1999): Amaç, Çeviri de dahil olmak üzere kitap ve okuma alanında
destek sunmak.
3- Raphael (1997–1999): Amaç, Avrupa’nın kültürel miras alanındaki üye ülkelerin
politikalarını tamamlamaktır.
Bu
çalışmaların
devamı
olarak
“Kültür
2000”nin
hazırlığını
yönetmek/yürütmek için 1999’da hazırlık çalışmaları başlatılmıştır.
Kültür 2000 Programı; toplam bütçesi 236.5 milyon Euro olan 7 yıl süre için
(2000-2006) oluşturulan bir Topluluk programıdır. Kültür 2000; tüm kültürel ve
sanatsal alanlarda (performans sanatları, plastik ve görsel sanatlar, edebiyat, miras,
kültür tarihi vb.) kültürel işbirliği projelerine mali destek vermektedir. Kültür 2000
Avrupa Parlamentosu ve Konseyin 508/2000/EC sayılı kararıyla 14 Şubat 2000’de
oluşturulmuş ve 31 Mart 2004’te Avrupa Parlamentosu ve Konseyin 626/2004/EC
no’lu kararıyla süresi uzatılmıştır. Bu kararlar 151(5) nolu maddedeki işleme göre
incelenmiştir. Buna göre kültür alanındaki etkinlikler eş karar işlemi uyarınca
Parlamento ve Konsey tarafından benimsenmiştir. Bununla birlikte “Bölgeler
Komitesi” de oluşturulmuştur.
Kültür 2000’nin amacı; kültürel farklılık ve paylaşılan kültürel mirasla
karakterize edilen ortak kültürel alanı teşvik etmektir. Bu program, kültüre erişimi,
sanat ve kültür dağılımını, Avrupa halklarının tarihinin bilinmesini ve kültürler arası
diyaloğu teşvik etmeyi hedefler. Ayrıca kültüre, sosyal entegrasyon ve sosyoekonomik gelişmede rol verir.
Avrupa
Komisyonu;
yönetim
komitesinin
desteğiyle
programı
uygulamaktadır. Avrupa Komisyonu bağımsız uzmanlar kurulunun görüşlerini temel
alarak
projeleri
seçmektedir.
Başlangıcından
bugüne
kadar
Kültür
2000
Programı’nda 30 Avrupa ülkesinden katılımcılar yer almıştır. 25 AB üye ülkesi, üç
Avrupa Ekonomik Bölge ülkesi (İzlanda, Liechtenstein, Norveç) ve iki aday ülke
(Bulgaristan, Romanya ki şimdi üyeler) ile memoranda imzalanmıştır.
121
Avrupa’da sanatsal ve kültürel işbirliğini teşvik etmek ve ortak kültürel alana
yönelik harekete geçmek için oluşturulan Kültür 2000 Programı yaratım,
organizasyon ve uygulama düzeylerinde, Avrupa boyutu içeren sanatsal ve kültürel
projeleri destekler. Bu programda desteklenen faaliyetler şunlardır: Festivaller,
master sınıfları, sergiler, yeni ürünler, turlar, çeviriler, toplantılar, kültürel mirasın
korunması, kitaplar, arşivler vb. Bunlar sanatçılara ve kültür çalışanlarına ayrıca
özellikle gençler ve toplumsal ya da ekonomik açıdan dezavantajlılar olmak üzere
daha geniş kitlelere yöneliktir. Projelerin çoğu çoklu ortam boyutu içermektedir.
Özellikle İnternet alanları ve tartışma forumlarının yaratılması gibi.
Kültür 2000 Programının Üç Aksiyon Kategorisi ve Bunların Finansı
Kültür 2000 Programı’nın beş yıl için bütçesi 167 milyon Euro’dur (2000–2004) ve
saygın devlet ve özel kültür organizasyonları tarafından teklif edilen kar amaçlı
olmayan projeleri destekler. Bir ya da daha fazla kültürel alanı içerebilen projeler, üç
faaliyet kategorisine ayrılmıştır. Hangi kategoride olursa olsun Avrupa desteği
projenin toplam maliyetinin %60’nı aşmaktadır.
Spesifik Bir Yıllık Faaliyetler (Aksiyon 1)
Süre: 1 yıl (uzatma olasılığı vardır)
Avrupa Desteği: Proje başına 50.000 € ile 150.000 € arasındadır. Projeler ağ
biçiminde ya da ortaklık yoluyla uygulanmaktadır. Bu faaliyetlerde en az üç katılımcı
ülkeden organizasyonlar yer almalıdır. Bu faaliyetlerin yapısı yenilikçi ya da
deneysel olmalıdır. Bu bağlamda desteklenen projeler aşağıdaki hedeflerden birini
veya daha çoğunu içermelidir.
•
Yurttaşların kültüre erişimini ve katılımını hızlandırmak.
•
Yeni kültürel ifade biçimlerinin ortaya çıkışını ve gelişmesini desteklemek.
•
Ortak kültürel mirasın korunması, paylaşılması ve desteklenmesi.
•
Çoklu ortam ürünlerine herkesin erişmesini sağlamayı amaçlamak ve ürünlerin
yaratılmasını destelemek.
•
Okumaya, kitaplara erişimi ve sektörde çalışanların eğitiminin iyileştirilmesi.
•
Sosyal entegrasyona yönelik olarak yapılan sosyo-kültürel faaliyetlerde yer
alan kişiler arasındaki girişimlerin, alışverişlerin ve işbirliğinin teşvik edilmesi.
122
•
Kültürler arası diyaloğun desteklenmesi.
•
Bilgi toplumunun yeni teknolojilerini kullanarak kültürel olayların canlı
dağıtımını hızlandırmak.
Uluslararası Antlaşmalar Bağlamında Çok Yıllık Faaliyetler (Aksiyon 2)
Süre: En az 2 en çok 3 yıl
Avrupa Desteği: Yıllık olarak proje başına en çok 300.000 €. Kültürel yapıların ya da
kurumların ağlarına dayanan bu faaliyetlerde en az 5 katılımcı ülkeden eş
organizatör yer almalıdır. Bu faaliyetler, geniş bir Avrupa boyutu bulunan son
derece yapılandırılmış, kaliteli projeler yoluyla dayanıklı işbirliklerini hızlandırmayı
amaçlar ve bunlar çok yıllık uluslar arası işbirliği anlaşmaları bağlamında olmalıdır.
Bu kapsamda eş olarak finanse edilmeye uygun faaliyetleri şu şekilde sıralayabiliriz.
•
Avrupa Birliği’ndeki her tür kültürel olay ve çalışmanın sirkülasyonunu teşvik
eden eş ürünler ve faaliyetler ve bunların olası en üst düzeyde erişilmesini
sağlamak.
•
Sanatçıların, yaratıcıların ve kültürde yer alan diğer kişilerin desteklenmesi
(kütüphaneciler ve arşivciler bu grupta değerlendirilmektedir).
•
Kültürel profesyonellerin daha ileri düzeyde eğitilmesi (kütüphaneciler ve
arşivciler bu grupta değerlendirilmektedir).
•
Kültürel alanları açığa çıkaran projeler.
•
Avrupa’nın önemli kültürel konularına ilişkin araştırma, kamu bilinci, eğitim,
bilgi dağıtımı, seminerler, toplantılar alanındaki projeler.
•
Yeni teknolojilerin kullanılmasını içeren faaliyetler.
•
Kültürel farklılığı, çok dilliliği ve ortak kültürel mirası teşvik etmeyi amaçlayan
projeler.
Özel Kültürel Olaylar (Aksiyon 3)
Süre: Olaylara bağlı olarak süre belirlenmektedir.
Avrupa Desteği: Avrupa Kültür Başkentleri için yıllık 20.000 € ile 1 milyon €
arasında Avrupa Ödülleri, Avrupa Mirası Laboratuarları vb. gibi diğer olaylar
için yıllık maksimum 150.000 - 300.000 e arasında destek verilmektedir. Bu
123
bağlamda desteklenen faaliyetlerin Avrupa kapsamına sahip olması gereklidir.
Bu kapsamda desteklenen faaliyetler şunlardır:
•
Avrupa Kültür Başkenti ve Avrupa Kültürel Ayı.
•
Kültürel diyaloğu teşvik etmeyi amaçlayan faaliyetler ve ortak kültürel çıkar
sorularını çalışmaya yönelik sempozyumlar.
•
Yurttaşların erişebileceği yenilikçi kültürel olayların organize edilmesi.
•
Avrupa ödülleri aracılığı ile Avrupa’nın sanatsal yeteneklerini açığa çıkarmayı
amaçlayan faaliyetler.
•
Son
derece
öneme
sahip
ve
Avrupa
adlandırılmayı hak eden kültürel mirasın
Mirası
laboratuvarları
korunmasına
ve
olarak
muhafaza
edilmesine yönelik projeler.
Yukarıda açıklanan aksiyonlar çerçevesinde 233 Avrupa kültürel projesi,
Kültür 2000 Programı kapsamında 2004 yılında desteklenmiştir. Desteklenen 233
projeden çoğu 2004’teki öncelikli olan kültürel miras üzerinde odaklanmıştır. Bu
projelere ortalama 32 milyon € verilmiştir. Kültür 2000 Programı’nda (2000–2006)
30 Avrupa ülkesi yer almaktadır. 2004’te seçilmesi teklif edilen 233 projeden 113’ü
bu yılın önceliği olan kültürel mirasla ilgilidir.
2004 Yıllık Ortaklık Projeleri
Bu projelerde programda bulunan ülkelerden en az üç eş organizatör yer almalıdır.
Bu eylem kapsamında seçilmesi için önerilen 209 proje şu şekilde bölümlere
ayrılabilir.
Kültürel miras: 9 proje
Üçüncü ülkelerde kültürel miras: 6 proje
Çeviri: 68 proje (Yaklaşık 400 kitap)
Performans sanatları : 23 proje
Görsel sanatlar: 13 proje
Kitaplar ve okuma: 9 proje
Kültürel miras laboratuarları: 1 proje
124
Çok Yıllık Ortaklık Projeleri
Bu projelerde programa katılan ülkelerden en az beş eş organizatör yer almalıdır.
Seçilen 24 proje şu şekildedir.
Kültürel miras: 17 proje
Performans sanatları : 3 proje
Görsel sanatlar: 2 proje
Kitaplar ve okuma: 2 proje
2004 için Avrupa Kültür Başkentleri olan Lille ve Genevo hazırlık faaliyetleri
için 250 bin €, bu yıl yapılmakta olan faaliyetler içinde toplam 750 bin € almıştır.
Üçüncü Ülkelerde Ortaklık
Kültür 2000 Programı ayrıca 3. ülkelerdeki kültürel faaliyetlerle işbirliği yapılmasını
desteklemektedir. Bu yıl bu aksiyon kapsamında altı proje seçilmiştir. 2005–2006
yılı için program, sektör önceliği olmadan tüm sanat ve kültür alanlarındaki projeleri
destekleyecektir.
Proje ve Yürütülen Çalışmalara Yönelik Örnekler
1- Prag-CBC Küçük Proje Fonu-Çek Cumhuriyeti: Proje; 2001 yılında ileri sürülen
bir fikre dayanmaktadır. Projenin amacı Çek Cumhuriyeti ve Avusturya’daki halk
kütüphaneleri arasında ortak temel oluşturmaktadır. Bu projede 29 kütüphane yer
almaktadır. Uzman düzeyinde (kütüphaneciler) yapılan toplantılara çocuklara
yönelik faaliyetler eşlik etmektedir. 2002 yılında bir antoloji yayınlanmıştır. Bu
antoloji Jindrichuv Hradec ve Waldviertel bölgelerinin kütüphanelerinde halka
sunulmuştur.
2- Kültür 2000 Programı, bütçesinin %11’ini Avrupa edebi çalışmalarının (tiyatro,
şiir, roman) çevrilmesinin finansına, edebiyat ve okumanın desteklenmesine, ilgili
profesyonellerin (çevirmenler, kütüphaneciler, editörler vb.) eğitilmesine ve
edebiyata erişimin sağlanmasına ayırmıştır.
3- Kültürün dağıtılmasında önemli rol oynayan kütüphaneler, Debora Projesi gibi
İnternet yoluyla erişilebilen edebi çalışmaların veri tabanlarını oluşturan projeleri
destekleyen kullanıcı dostu bilgi toplumu programı kapsamında araştırılan
konulardan biridir. Bu önceki çerçeve araştırma programı (1990–98) kapsamında
125
uygulanan kütüphanelerin telematik uygulamaları üzerinde odaklanan faaliyetlerin
uzantısıdır.
4- Bilgi Toplumu Teknolojileri Programı (IST): Bu program kapsamında kültürel
mirasın korunması ve geliştirilmesi faaliyeti 2003 yılından itibaren Calimera adında
bir projeye destek olmaktadır. Bu projenin desteklerinden biri yerel kültür
organizasyonlarını kendi aralarında ve aynı zamanda yerel ve ulusal yetkilerle ve
mesleki ağlarla işbirliği yapmaları yönünde teşvik etmektedir. E-Content programı
edebi çalışmaların dilsel farklılığını korumaya yardım edecek şekilde makine çevirisi
teknolojilerini de geliştirmektedir.
IST 2000 çalışma programı interaktif elektronik basımcılığını ve şu konuları
içermektedir.
•
İnteraktif web içeriği yazımı
•
İçeriğin kişiselleştirilmesi
•
Dijital içerik yazımı ve kişiselleştirme için denemeler
•
Dijital içerik basımı
•
Demonstrasyon
•
Kombine projeler
5- İnteraktif Elektronik Yayıncılık: İnteraktif Elektronik Yayıncılık Bilgi Toplumu
Teknolojileri (IST) programın Aksiyon üç bölümü (Çoklu ortam İçeriği ve araçlar)
kapsamında araştırma ve teknolojik gelişmeye yönelik başlıca beş alanından biridir.
2000 yılında RTD çalışması (Research and Technological Development) elektronik
yayıncılık zincirinin anahtar alanlarından ikisi üzerinde odaklanmıştır: Çoklu ortam
ve İletişim.
6- Bilgi Toplumu Teknolojileri: Avrupa Kütüphanesi Projesi (The European Library
TEL). Bu proje 5. Çerçeve Programı kapsamında finanse edilmiştir.
Kapsamı: İnteraktif yayıncılık, dijital içerik ve kültürel miras, kültürel ve bilimsel
içeriğin dijital derlemelerine erişim.
Projenin amacı: Avrupa ulusal dijital derlemelerine dayalı olarak entegre çok dilli
erişim sunan Avrupa’ya yayılmış dijital kütüphane geliştirmektir.
126
Projenin getirdiği yenilikler:
•
Yayılmış elektronik kaynaklara Avrupa ölçeğinde entegre erişim.
•
Yayılmış
araştırmaya
indekslemeye
yönelik
ikili
yaklaşım
yeni
ve
kişiselleştirilmiş yollarla yurttaşların dijital kaynakları kullanması için sunulan
yeni uyumlu portal hizmetleri.
Proje 2001 Şubatı’nda başlamış 30 ay sürmüş ve 2003’te tamamlanmıştır.
1.20 milyon € finanse edilmiştir. Hollanda, İtalya, İsviçre, Almanya, Finlandiya ve
Slovenya bu projeye katılmıştır.
Avrupa Komisyonu Temmuz 2004’te 2007–2013 dönemine yönelik yeni bir
kültürel
ortaklık
programı
önermiştir.
Bu
programın
üç
öncelik
üzerinde
yoğunlaşması öngörülmektedir: Sanatçıların ve kültür çalışanlarının hareketliliği,
eğitimi ve kültürler arası diyaloğun hareketliliği. Bu yeni program için 400 milyon
Euro’nun biraz altında bir maliyet önerilmiştir.
2007-2013 dönemi için önerilen programlar: Hayat Boyu Öğrenme
konusunda entegre aksiyon programı; bu program okul eğitimi (Comenius); yüksek
öğretim (Erasmus); mesleki eğitim (Leonardo da Vinci) ve yetişkin eğitimi
(Grundtvig) ve Avrupa Entegrasyonu (Jean Monnet) üzerinde odaklanmaktadır.
Teklif edilen bütçe 13.62 milyar Euro’dur.
Bu bağlamda bilgi hizmetleri sektöründe çalışanların Avrupa’ya katılım
sürecinde
yukarıda
kısaca
değinilen
projeler
kapsamında
destek
alması
mesleğimizin Avrupa standartlarına ulaşmasında ve kültürel etkileşimde oldukça
önemli fırsatlar yaratacak bir açılım sağlayacaktır.
Kaynakça
Community
Research
and
Development
Information
Service.
http://europa.eu.int/comm/culture/portal
adresinden
http://cordis.europa.eu.int/en/ adresinden erişildi.
European
Culture
Portal.
erişildi.
127