Köy Enstitüleri
Bu hafta, 1940 yılında Milli Eğitim Bakanı Hasan Ali Yücel ve İsmail Hakkı Tonguç’un çabalarıyla kurulup 1954’te kapatıldığında sayısı 21’e ulaşan ve o zamandan beri de sürekli tartışma konusu olan Köy Enstitüleri’ne kısa bir giriş yapmak istiyorum.
İsmail Hakkı Tonguç, Canlandırılacak Köy (1947, Remzi Kitabevi,2.baskı) isimli kitabında Köy Enstitüleri’nin neden açıldığını anlatıyor.
Köy meselesi bazılarının zannettiği gibi mihaniki (mekanik) bir surette köy kalkınması değil, manalı ve şuurlu bir şekilde köyün içten canlandırılmasıdır.”
“Köyü anlayabilmek, köylüyü duyabilmek için onunla kucak kucağa, nefes nefese gelmek lâzımdır. Köy her sahada çalışacak kahramanları içinden yetiştirmek zorundadır.”
“Bu ilköğretim seferberliğinin mana ve değerini gelecek nesiller daha iyi anlayacaklardır. Köy Enstitüleri hakkında verilecek bütün hükümlerde onların kuruluş devirlerini hesaba katmak vicdanlıca bir hareket olurdu. Yıkmak yerine yapmak yolu tutulmalıdır. Şahıslar geçici ve göçücü; fikirler ve eserler kalıcıdır.”
Leyla Neyzi’nin, Nisan 1998 tarihli (sayı:3) Albüm dergisine yazdığı kapsamlı yazıdan alıyorum bu bölümü ve yukarıda kullandığım resmi.