Ekonomik kriz devam etmekte. Tabii ABD ve Japonya ve de gelişen ülkeler durumu oldukça idare ediyorlar. Ama Avrupa çok kötü durumda ve daha da kötüleşecek sinyali vermekte. Krizin Avrupa'yı uzun süre çok düşük büyümeye mahkum edeceği tezi yerleşti. Birçok ülkede kemer sıkma politikalarına karşı sokaklarda sosyal isyan ve mahkeme kararlarıyla devletlerin kemer sıkma girişimlerini iptal ettirme yaklaşımları arttı. Hatta kemer sıkmanın temel ısrarcısı Almanya okların hedefi.
Tabii bu siyasi ve sosyal gelişmelerin, krizlerde ekonomik yaklaşımın "teorisi" konusunda da eleştiri ve etkileri olmasından kaçınılamaz. Krizde kemer sıkma yaklaşımının, ekonomiye teorik bakışta ne tür değişiklik getireceği de yavaş yavaş şekillenmeye başlıyor.
Bu haftaki International Herald Tribune gazetesindeki sütununda Paul Krugman ilginç bir tez ortaya attı. Der ki "Ekonomi teorisi tartışmaları boks müsabakaları gibi teknik 'knock out' ile sonuçlanmaz. Ama bu sefer kemer sıkma taraftarları galiba 'knock out' ile kaybedecekler. Çünkü isyan başladı!"
Krugman'a göre aslında cevap verilmesi gereken iki temel soru var. Kemer sıkmacıların tezleri iki önemli akademik araştırmaya dayanıyordu. Alberto Alessina ve Silvia Ardagna tarafından yapılan araştırmadan çıkan "genişlemeci kemer sıkma" tezi ve Carmen Reinhart ve Kenneth Rogoff tarafından güneme getirilen ve "Kamu borcu GSYİH'nın yüzde 90 kadarı eşiğini aştığı zaman büyümenin çok zor hale geleceği" tezi. Krugman IMF'in 2010 yılında Alessina-Ardagna araştırmasını daha iyi veri ve farklı modellemeyle geçersiz kıldığını vurguluyor.
TEZ SAVAŞLARI
Ancak Krugman ikinci bir soru soruyor. Acaba pek başarılı olmayacağı hem teori ve hem de uygulama sonuçlarıyla ortada olan "kemer sıkma gerekli" tezi neden toplumların yüzde bir kadarını oluşturan elit grup tarafından daha da büyük bir imanla savunuluyor, empoze ve tavsiye ediliyor?
Benjamin Page, Larry Bartels ve Jason Seawright tarafından yapılan araştırma normal vatandaş Amerikalılar ile çok zengin elit zümrenin ekonomi politikası tercihlerini araştırıyor ve büyük farklılıklar buluyorlar. Zengin Amerikalı bütçe açıklarını en büyük ekonomik sorun olarak görmekte. Üstelik bütçe açıklarını düşürmek için sağlık ve sosyal güvenlik harcamalarının kısılmasını arzu etmekteler. Bu kesim ekonominin yüzde biri. Krugman'a göre yüzde bir "zengin tayfası" neyi tercih ederse, toplum da akademik araştırmalar tarafından onu uygulamaya mahkum oluyor. İlginç!
Bu arada Reinhart ve Rogoff 27-28 Nisan tarihli International Herald Tribune'de kendi tezlerini savundular.
Bu haftaki The Economist dergisinin 64'üncü sayfasında Daniel Mc Fadden adlı Nobel ödüllü Berkeley iktisatçısının "İktisatçıların insan davranışları konusundaki varsayımları yanlış ve değişmelidir!" tezini savunan araştırması özetleniyor. "The New Science of Pleasure!" adıyla Şubat 2013 NBER yayını makalede özetlenen bu tez de oldukça ilginç!
Benzer şekilde Financial Times başyazarı Martin Wolf da esas düşmanın kamu borcu olmadığını vurgulayan, 24 Nisan tarihli köşe yazısında "kemer sıkma yaklaşımını teorik anlamda eleştiren" tezler üretmiş. Avrupa'da resesyon sürdükçe ve işsizlik ve parasızlık arttıkça bu tür teorik tartışmaların içeriği ve dozu da artacak gibi gözüküyor. Ama Merkel seçimi kazanana kadar da, Avrupa geneli sürünmeye devam edecek. Sonra ne olur o da bilinmiyor.