Bu, Michael Kleeberg’in Charly olarak bilinen Karlmann Renn hakkındaki romanlarıyla Federal Cumhuriyet’te yarattığı bir zihinsel tarih parçasıdır. Zamanımızın pek çok sorusu, şu anda tamamlanan üçlemede yansıtılıyor; tartışma masasında hâlâ Corona veya MeToo gibi konuların olması nedeniyle son ciltte özellikle patlayıcı görünüyorlar.
İlk kitap olan “Karlmann”, Duvar’ın yıkılmasından önce geçiyor ve ardından Kleeberg’in kahramanının aile ve iş ile yaşadığı birleşik Almanya’daki “baba yılları” geliyor. Üçüncü kitap olan “Alacakaranlık” sona erdiğinde, Rusya’nın Ukrayna’ya karşı savaşı zaten tüm şiddetiyle sürüyor. Charly derinden etkilenir, iyilik yapmak ister ve bir bağış toplama galasının ardından kendini bir felaket fırtınasının ortasında bulur. Yani Michael Kleeberg ile tanışmak için yeterli neden var.
Bay Kleeberg, romanı karakteriniz Karlmann Renn’e ithaf ettiniz, neden?
Her kitabını evlilik ilişkilerini geliştirmesi garanti edilen eşlerine ithaf eden meslektaşlar var. Bu Karlmann Renn’e her türlü zulmü yaşattıktan sonra onunla yirmi yıllık ilişkimi şimdi mahvettim. Taslağın sonunda kendimden biraz sarsıldım, bu yüzden en azından kitabı ona ithaf etmek istedim. Arkalarında odadaki ona model olan figürler var.
Yani o senin ikinci kişiliğin değil mi?
HAYIR! Bu otobiyografik bir kitap değil, Charly’nin benimle çok az ilgisi var. Onunla sadece 1959 yılı hasadını paylaşıyorum, bu da beni belirli olayların ne zaman gerçekleştiğini hesaplama zahmetinden kurtarıyor.
İlan | Daha fazlasını okumak için kaydırın
Rol modelleri derken kimi kastediyorsunuz?
Bunlar tanıştığım insanlar veya kulak misafiri olduğum konuşmalar. Meret ve İnes’in menopozdan bu yana yaşadıkları kilo endişeleriyle ilgili konuşmasını ele alalım. Bir keresinde yan masadaki yabancı kadınlardan benzer bir şey duymuştum ve bunu karakterlerimin ağzına vermiştim. Veya partideki AfD’li siyasetçi: Birkaç yıl önce 50. yaş günü partisindeydim ve davetliler arasında bir AfD milletvekili vardı. Bazı kelimeler üzerine kulaklarını dikti ve konuşmayı devralmak istedi. Çevresindeki çemberin giderek inceldiğini görebiliyordunuz.
Kişi ve kitap hakkında
Yeni kitap: Alacakaranlık. Roman, Penguen, Münih 2023. 480 sayfa, 26 euro
Kitap prömiyeri: 6 Eylül, 19.30, Humboldt Kütüphanesi Tegel, Karolinenstraße 19, ücretsiz giriş
40 yaşındayken bu ülkedeki siyasi iklimi Hamburglu ekonomist Karlmann Renn’in hayatından yakaladınız. İşler giderek daha da gerginleşiyor; bunun nedeni bu sefer bugüne çok yakın yazmanız mı?
“Daha da gerginleşmeyi” toplumda kontrolden çıkmakta olan bir durum için inanılmaz derecede dostane bir ifade olarak görüyorum. Az önce Berlin Kaydı ile ilgili bir makale okudum. Herkesin orada herkes hakkında ayrımcılık olduğunu düşündüğü bir şeyler yazmasına izin veriliyor. Masumiyet karinesinin tersine çevrilmesini, ihbarda gizlenen hazzı şüpheli buluyorum ve bu iki düzeyi sinirlilikten daha yüksek olarak değerlendiriyorum. Romandan devam edecek olursak: Günümüze bu kadar yakın yazacağım planlanmamıştı. Corona sadece içerikle ilgili değil aynı zamanda yapımla ilgili soruları da gündeme getirdi.
Ne zaman bitirmek istedin?
Notlarıma göre romanın Kasım 2021’de Elbphilharmonie’nin beş yıllık kutlamalarında bitmesi gerekiyordu. Yoktu. Üç buçuk ay boyunca hiçbir şey yazmadım ya da hiçbir şey düşünmedim; ta ki Uyuyan Güzel’in hiçbir şey olmamış gibi göründüğünde ne olacağını anlatan bölümüne oturana kadar. Birdenbire 2022 yılındaydım ve metnimin bir kısmında dört, beş hafta gelecekteydim. Bu bana hiç olmadı.
Tasarım sorularından kastınız bu mu?
Hayır, onlar daha spesifikti: Bunlara edebi erişimi nasıl sağlıyorsunuz? Peki onlarla ilişkiniz nasıl? Diğer iki Karlmann kitabında çağdaş tarihi veya dünya tarihini dahil ettiğimde, ister Almanya’daki geri dönüş olsun, isterse 11 Eylül olsun, bu o kadar uzun zaman önceydi ki, onu sınıflandırmak için yeterli bilgiye sahiptiniz. Corona’da bugüne kadar durum böyle değil. Bu yüzden, on yıl içinde tamamen saf, aptalca veya uygunsuz çıkmasın diye bu konuda nasıl bir tonla yazmam gerektiği sorusuyla karşı karşıya kaldım.
Bu yüzden mi iki pozisyona sahip olmak için konuyu kısmen tartışmalara kaydırıyorsunuz?
Evet, Karlmann olup bitenleri ve her şeyden önce olmayanları kaydediyor. Kendisi de Doğu Almanya’dan geldiği ve hükümetlere güvenmediği için oldukça şüpheci olan kişisel antrenörü Francesco Federhut ile konuşuyor. Zamansal açıdan bakıldığında onu komik bir figür ya da bir peygamber olarak okuyabilirsiniz. Bu etik belirsizliği oldukça iyi dengeliyor.
Bilgiye ilişkin şüphecilik kitapta savaşın başlangıcına kadar devam ediyor.
Bu aslında çağımızın bir olgusu, sosyal medyayla birlikte geldi. Daha geniş kitleler alternatif bilgi bulmaları gerektiğine inanırlarsa bu tamamen zararsız bir gelişme değildir. On yıllar boyunca akşam saat 20.00’deki “Tagesschau”, On Emir kadar güvenilirdi. Kimse ARD ve ZDF’yi suçlamayı düşünmezdi. Herkesin en iyisini yapmaya çalıştığı yönündeki temel şüphecilik artıyor. Bu da böyle bir kitapta yer alıyor.
Bahsedilenlere ek olarak, MeToo veya LQBTQI+ kişilerinin hakları gibi diğer güncel konular da tartışma sırasında ortaya çıkıyor. Ama kendinizi bir tarihçi olarak görmediğinizi okudum. Neden?
Belki biri bunu ağzıma koymuştur. Kendimi, her şeyi kaydetmek isteyen Walter Kempowski gibi bir tarihçi olarak görmüyorum. Kendimi bu kitapta doğrudan hediyeyi bacaklarının arasına almış bir dil sanatçısı olarak görüyorum. Bu romanların güncel olayların kroniği olması amaçlanmamıştır; daha ziyade derinlemesine bir inceleme niteliğindedir: Sosyal gruplarda neler olur, insanlar bir aradayken nasıl davranırlar? Elbette bireyleri etkileşim halinde gösterme konusunda uzman olan Proust deneyimimden faydalanıyorum.
Dil sanatı söz konusu olduğunda hikâyenin akışına defalarca müdahale eden alışılmışın dışında bir anlatım örneğinden bahsetmek gerekir. Etki çarpıcı, başka yazar bilmiyorum. Bunları nasıl kullandığınızı açıklayabilir misiniz?
Bunda alışılmadık olan şey muhtemelen geçişlerin akıcı olmasıdır. Bazen bu örnek bir cümlenin ortasında sizden ona ve bana atlıyor. Karakter konuşması ile anlatıcı konuşması arasındaki keskin kenarlar ortadan kalkar. Bu, zamanlamayı etkiler: Şu andaki fikirleri anlatıya veya iç monologu konuşmaya aktarabilirim. Veya Charly bir şeyler düşünüyor ve anlatıcı bunu ona söylüyor. Bu, klasik gerçekçilikten biraz uzakta: Bu varlık, göz açıp kapayıncaya kadar Charly’nin kafasından konuşabiliyor veya ondan birkaç metre uzakta olup genel bir bakışa sahip olabiliyor.
Bunun biraz önce bahsettiğiniz Proust’la bir ilgisi var mı? “Combray” ve “Bir Aşk Kuğuları”, “Araştırma”dan, yani “Kayıp Zamanın Arayışı”ndan ayrı romanlar olarak var. tercüme edildi.
Karlmann projesinin tamamı benim Proust üzerine yaptığım çalışmanın doğrudan bir sonucudur. Fransızcadan tercüme ettiğim tüm harika insanlara saygısızlık etmek istemem ama çıraktan ustaya doğru gerçekten bir şeyler öğrendiğim tek kişi Proust’tur. Onunla tanışmak bana yeni ufuklar açtı. “Araştırma”yı okuyup iki kitabı da tercüme ettikten sonra hemen yeni bir projeye başladım. Ancak üç ay yazdıktan sonra bunun Proust’un en kötü taklidi, otobiyografik, sanatçı filan olduğunu fark ettim.
Ah. Peki onun yerine Karlmann’ı nasıl buldun?
Fransız yıllarımda ihmal ettiğim modern Amerikan edebiyatı dersini kendime belirledim. Bu yüzden Harold Brodkey, Philip Roth ve John Updike’ın Tavşan romanlarını okudum. Sonra tıkladı. İşte o zaman Karlmann’la başladım: biraz daha az Amerikalı, daha az komplo odaklı, kaderi bir çekiç olarak kullanmayan. Proust’un tekniklerini araba bayisi sahibine ve daha sonra bir kauçuk ithalatçısının müdürüne uygulayabildim.
Emmanuel Contini
Charly Renn’inizin özdeşleşmeyi davet eden pek çok özelliği var, bazen davranışlarını berbat buluyorum ama gerçekten okumaya devam etmek istiyorum. Daha sonra Ukrayna için bağış toplamak için büyük çaba harcıyor, bir gala düzenliyor ama teşekkürden başka bir şey almıyor. İspanyol futbol başkanının öpücüğünü çevreleyen skandal patlak verdiğinde ne düşündünüz? Romanınız için bir tekrar gibi.
Yorumsuz Haberyu bulmaya çalıştım. Bu adamın törende mutluluktan çılgına döndüğünü görüyorsunuz. Görünüşe bakılırsa, sanki spor zaferlerinden sonra milyonlarca kez yaşanmış bir sahne gibi. Yargılamak istemiyorum. Charly vakasında, müdahaleci olmakla suçlandığı durumu kasıtlı olarak belirsiz bıraktım. Benim için önemli olan okuyucunun şunu düşünmesidir: Ona güvenilebilir.
İşte başlangıca geri döndük. Ben sinirlilikten bahsediyordum, masumiyet karinesinin geçersiz kılındığını görüyorsunuz. Doğru?
Evet ve bu gergin olmaktan daha kötü. Ya suç teşkil eden bir şey oldu, o zaman bu savcının sorumluluğundadır. Sosyal medya çağında, insanlara şüphe durumunda hakimin kararından daha feci bir karar vermek için artık kanıtlara gerek yok. Sosyal medyanın yasal süreci engelleme gücüne sahip olması, tarihsel olarak ihbarda bulunmaya istekli insanların oranının biraz daha yüksek olduğu bir ülkede tehlikelidir. Ne yazık ki, bazı geleneksel medyanın hepsi oyuna katılmaya fazlasıyla istekli. Ciddi araştırmanın görevini ve erdemini unutmamalısınız.