Tedaviler ve İlaçlar
Obezite tedavisinin amaçları, ciddi sağlık sorunları riskinizi azaltmak ve hayat kalitenizi artırmak için daha sağlıklı bir kiloya ulaşıp bu kiloyu korumanızdır. Yeme ve etkinlik alışkanlıklarınızı anlamanıza ve değiştirmenize yardımcı olması için bir sağlık ekibiyle çalışabilirsiniz; bu ekipte bir beslenme uzmanı, diyetisyen, terapist veya obezite uzmanı olmalıdır. Hep birlikte sağlıklı kilo hedefini ve buna ulaşma yollarını belirleyebilirsiniz. İlk amacınız ilk altı ay içinde vücut ağırlığınızın yüzde 5 ila 10''unu kaybetmek olmalıdır.
Vücut ağırlığınızın yüzde 5 ila 15''i gibi küçük bir kilo düşmeyle sağlığınızda ve hayat kalitenizdeki iyileşmeye bizzat tanık olabilirsiniz. Mesela eğer 91 kiloysanız ve VKE ölçütlerine göre obez olma htimaliniz oldukça yüksek, kilo vermenin faydalarını görebilmek için 4,5 ila 13.6 kilogram vermeniz gerekir.
Özel tedavi yöntemleri
Obeziteyi tedavi edip sağlıklı bir kiloya ulaşmanın birçok yolu vardır. Sizin için doğru tedavi yöntemleri obezite seviyenize, toplam sağlığınıza ve kilo kaybetme planına ne kadar katılmak istediğinize bağlıdır. Tedavi planını hayat boyu uyabileceğiniz bir hayat tarzı geliştirme olarak görmelisiniz ki bir daha kilo almayın.
Tedavi seçenekleri şunlardır:
- Diyet değişiklikleri
- Egzersiz ve aktivite
- Davranışsal değişiklikler
- Reçeteli kilo kaybetme ilaçları
- Kilo kaybı ameliyatları
Sağlıklı bir kiloya ulaşmayı başarmak genellikle hayat tarzınızda değişiklikler yapmayı - beslenme değişiklikleri, etkinliği artırmak ve davranışsal değişikleri - içerir. Reçeteli ilaçlar ve ameliyat seçenekleri ancak çok ciddi vakalarda hayat tarzı değişikliklerine eşlik eder.
Diyet değişiklikleri
Günlük olarak aldığınız kaloriyi azaltmak ve daha sağlıklı yeme alışkanlıkları edinmek, obezitenin üstünden gelmede hayati bir öneme sahiptir. Sürekli ve istikrarlı bir şekilde kilo kaybetmek (haftada 1/2 ila 1 kilo arasında) tekrar kilo almamanın en iyi yolu olarak görülmektedir. Ani diyet değişiklikleri gibi gerçekçi olmayan beslenme değişikliklerinden kaçının, çünkü bu kiloları kendinizden uzun süre uzak tutma şansınız azdır. Aldığınız kalori miktarını azaltmak için yapabileceğiniz bir dizi beslenme stratejisi vardır.
Obezitenin üstesinden gelmek için yapabileceğiniz beslenme değişiklikleri şunlardır:
- Aldığınız kaloriyi azaltmak. Kilo kaybetmenin anahtarı aldığınız kaloriyi azaltmaktır. Normalde ne kadar kalori aldığınızı ve nerelerden kalori kesebileceğinizi görmek için doktorunuzla birlikte tipik yeme ve içme alışkanlıklarınızı gözden geçirin. Bu gözden geçirme sırasında sandığınızdan daha büyük porsiyonlar tükettiğinizi ve beslenmenizde çok fazla yağ, tatlı veya şekerli içecekler tükettiğinizi görebilirsiniz. Kilo kaybetmeye başlamak için günde kaç kalori almanız gerektiğini belirleyebilirsiniz, ama genel olarak bu kalori miktarı 1,000 ila 1,600 kalori arasında değişir.
- Doymadan kalkmak Enerji yoğunluğu kavramı, size açlığınızı daha az kaloriyle bastırmanızda yardımcı olabilir. Belirli bir miktar besinlerde belli kalori vardır. Bazı yiyecekler, tatlılar, şekerlemeler ve işlenmiş yiyecekler enerji yoğunluğu bakımından daha fazladır. Yani bu yiyeceklerin küçük miktarlarında bile çok fazla kalori bulunur. Başka besinler ise, örneğin meyveler ve sebzeler daha az enerji yoğunluğu içerir. Bu yiyecekler daha az kaloriyle daha büyük porsiyonlar sunarlar. Daha az kalori bulunan daha büyük porsiyonlar yiyerek açlığınızı dindirebilir, böylece daha az kalori alabilir ve öğünleriniz hakkında kendinizi daha iyi hissedebilirsiniz. Bu iyi hissetme toplamda kendinizi nasıl hissettiğinize katkıda bulunur.
- Sağlıklı bir yeme planı benimseme. Toplam beslenmenizi daha sağlıklı hale getirmek için bitkisel yiyeceklere; örneğin meyvelere, sebzelere ve tam tahıllara ağırlık verin. Ayrıca fasulye, mercimek, soya, yeşil mercimek, haftada iki kez deniz ürünü tüketmek gibi şeylere ağırlık verin. Tuz ve ilave şekere karşı dikkatli olun. Düşük yağlı süt ürünlerini tercih edin. Sağlıklı yağlar kullanın, zeytinyağı, fındık yağı, kanola yağı gibi. Toplamda daha sağlıklı bir beslenmeyi benimsediğiniz vakit, bu beslenmeye uzun süre devam etme ihtimaliniz, keskin diyetlere göre daha fazladır. Sağlıklı yaşam piramidini benimsemek hayat boyu süren sağlıklı bir beslenme planı için bir yoldur. Bunu yaptığınızda yediğiniz yiyeceklerde ciddi bir indirime gitmek zorunda kalmayacağınız gibi aşırı açlık da çekmeyeceksiniz. Piramidin temeli büyük miktarlarında çok az kalori içeren meyveler ve sebzeler gibi sağlıklı yiyeceklere odaklanmaktadır. Piramidin geri kalanı orta büyüklükte porsiyonlar içeren sağlıklı besinlerden oluşur; burada tam tahıl karbonhidratlar, baklagiller, balık, düşük yağlı süt ürünleri ve kalp dostu doymamış yağlara odaklanılır.
- Tıbbi olarak tavsiye ediliyorsa çok düşük kalorili bir sıvı diyet programı takip edin. Genellikle sıvılardan oluşan bu diyet kısa süre içinde hızlı kilo kaybı anlamına gelir. Günde yaklaşık 600 ila 800 kalori sağlarlar. Eğer tıbbi bir işlemden önce acil kilo kaybetmeniz gerekiyorsa veya ciddi bir sağlık sorununuz varsa doktorunuz çok düşük kalori diyeti önerebilir. Diyeti kendi başınıza uygulamaya kalkmayın. Komplikasyonlardan kaçınmak için diyetin bir sağlık uzmanı tarafından yakından takip edilmesi gerekir. Ayrıca vitamin veya besin takviyeleri kullanabilirsiniz. Çok düşük bir kalori diyetinde hızla kilo verebilirsiniz, ancak diyeti bıraktığınız zaman kiloları hızla geri alma ihtimaliniz oldukça yüksektir. Birçok düşük kalori diyetinin ardından kilo almayı engellemek için beslenme ve aktivite alışkanlıklarınızın tümünde ve davranışlarınızda bazı değişiklikler yapmak zorundasınız.
- Öğün değiştirme. Bu diyet planları bir veya iki öğününüz yerine - mesela düşük kalorili içeceklerden oluşan - kendi ürünlerini koymayı, üçüncü öğününüzü kalori bakımından düşük, dengeli bir öğünle değiştirmenizi içerir. Bu tür diyetler kısa dönemde kilo kaybetmenize yardımcı olabilir, eğer sizi porsiyon boylarını kontrol etmenize, kalorileri azaltmanıza ve sağlıklı yemeye teşvik ediyorlarsa iyidirler. Bununla birlikte bu tür diyetlerin size hayat tarzınızı bütün olarak değiştirmeyi öğretmediğini unutmayın. Yani bu diyetler bazı insanlara faydalı olsa da, kaybettiğiniz kiloları uzun süre kendinizden uzak tutmak zor olabilir.
Mucize diyetlere karşı dikkatli olun.
Size hızlı ve kolay kilo kaybetme sözü veren moda diyetlere kanabilirsiniz. Gerçek şu ki büyülü bir yiyecek veya hemen doygunluk yaratacak bir şey yok. Düşük karbonhidratlı diyetler kısa sürede kilo kaybı sağlayabilir, ancak uzun dönemli sonuçları, diğer diyetlere göre daha başarılı görünmemektedir. Aynı şekilde keskin bir diyette de kilo kaybedebilirsiniz, ancak diyeti bıraktığınız anda bu kiloyu geri alırsınız. Kilo vermek ve – kiloları uzak tutmak için – hayat boyu sürdürebileceğiniz sağlıklı yeme alışkanlıkları kazanmanız gerekir.
Etkinliği artırmak
Fiziksel aktiviteyi artırmak veya egzersiz yapmak da obezite tedavisinin vazgeçilmez bir parçasıdır. Kilo kayıplarını bir yıldan uzun bir süre koruyabilen birçok insan, basit bir yürüyüş bile olsa, düzenli egzersiz yapmaktadırlar. Kilo kaybetme için aktivite veya egzersizin amacı daha fazla kalori harcamaktır, bununla birlikte egzersizin sağlıklı ilgili başkaca faydaları da vardır. Ne kadar kalori yaktığınız aktivitenizin sıklığına, süresine ve yoğunluğuna bağlıdır.
Aktivite seviyenizi artırmak için şunları yapabilirsiniz:
- Egzersiz yapın. Vücut yağını eritmenin en iyi yollarından biri de yürüme, bisiklet, merdiven tırmanma ve yüzme gibi düzenli aerobik egzersizlerdir. Araştırma sonuçları daha fazla kilo almayı önlemek veya mütevazı bir kilo kaybı için haftada 150 dakika orta ile yüksek şiddet arasında egzersiz tavsiye etmektedir. Fakat önemli miktarda kilo kaybetmek için haftada 250 ila 300 dakika egzersiz yapılmalıdır. Muhtemelen zindelik ve dayanıklılığınız artarken egzersiz miktarını da artırmalısınız. Egzersiz programını sürekli kılmak için onu günde birkaç seansa bölün ve her seferinde beş ile altı dakika egzersiz yapın. Gerçekçi olmayacak kadar yüksek amaçlar belirlemeyin, yoksa vazgeçersiniz. Doktorunuz sizin durumunuza ve yapabileceğiniz şeylere özel bir egzersiz programı belirleyebilir.
- Günlük etkinliğinizi artırın. Her ne kadar düzenli hareketli egzersiz kalorileri yakmanın ve kiloları atmanın en etkili yolu olsa da, her fazladan yapılan hareket fazladan kalori yakar. Gün içene yayılmış küçük değişiklikler yapmanın size büyük faydası dokunabilir. Arabanızı her zamanki yerinden uzağa park edebilirsiniz, ev işlerine yönelebilir, zaman zaman ayağa kalkıp etrafta dolaşabilir ve bir gün içinde ne kadar adım attığınızı ölçmek için bir pedometre takabilirsiniz.
Davranış değişiklikleri.
Kilo kaybetmek ve kiloları uzak tutmak için yemek ve egzersize karşı davranışınızı ve tutumlarınızı değiştirmelisiniz.
Bir davranış değiştirme programı, size bu hayat tarzı değişikliklerini yapmada yardımcı olabilir. Davranış değiştirme programları obezitenize ne tür faktörlerin ve durumların katkıda bulunduğunu görmek için şu andaki alışkanlıklarınızı incelemeye başlayabilir. Mevcut yeme ve egzersiz alışkanlıklarınızı tespit etmek davranışlarınızı değiştirirken nereden başlayacağınızı bulmanıza yardımcı olur. Hangi alışkanlıkların kilo kaybetme çabalarınıza engel olduğunu bir kez anladıktan sonra, yeni ve sağlıklı alışkanlıklar geliştirmek için adımlar atabilirsiniz.
Sağlıksız düşünce ve davranışları değiştirmenin birçok yolu vardır. Kimi zaman davranış terapisi olarak adlandırılan davranış değiştirme programı şunları içerir:
- Psikolojik danışma. Zihin sağlığı uzmanları, yemek yemeyle ilişkili davranışsal veya duygusal meseleleri ele almanıza yardımcı olabilir. Terapi neden çok yediğinizi anlamanıza ve endişeyle baş etmenin sağlıklı yollarını öğrenmenize yardımcı olur. Diyetinizi ve aktivitenizi izlemeyi, sizi yemek yemeye sevk eden şeyleri ve yeme arzusuyla baş etmeyi de öğrenebilirsiniz. Eğer seyahat zorsa posta, mail, telefon yoluyla da danışmanlık alabilirsiniz. Kilo kaybı için çok sık kullanılan bir terapi de bilişsel davranışsal terapidir. Terapi hem bireysel hem de grup içinde yapılabilir.
- Destek grupları. Obezitede benzer sorunlar yaşayan insanlar arasında anlayış ve destek bulabilirsiniz. Yaşadığınız yere yakın destek gruplarını bulmak için doktorunuza, yerel hastanelere veya ticari kilo kaybetme programlarına sorabilirsiniz.
Reçeteli kilo kaybetme ilaçları
En iyi kilo kaybetme yolu sağlıklı bir beslenme ve düzenli egzersizdir. Fakat bazı durumlarda, reçeteli kilo kaybetme ilaçları da bir seçenek olabilir. Bununla birlikte aklınızdan çıkarmamalısınız ki bu ilaçlar diyet, egzersiz ve davranışsal değişikliklerle birlikte kullanılmalıdır yoksa bunların yerini dolduramazlar. Hayatınızda diğer değişiklikleri yapmadığınız sürece ilaçların işe yarama ihtimali düşüktür.
Şu durumlarda doktorunuz, size kilo kaybetmek için ilaç reçete edebilir:
- Diğer kilo kaybetme yöntemlerinin faydasını görmemişseniz.
- Vücut kitle endeksiniz (VKE) 27''nin üstündeyse ve ayrıca obezitenin getirdiği şeker hastalıkları, yüksek tansiyon ve uyku apnesi gibi tıbbi komplikasyonlar varsa.
Amerikan Yiyecek ve İlaç Vakfı uzun dönemli kilo kaybı için iki reçeteli ilacı onaylamıştır. Bu ilaçlar farklı şekillerde işe yararlar ve farklı yan etkilere sahiptirler.
- Sibutramin. Sibutramin içeren ilaçlar, beyin kimyanızı değiştirip sizin daha çabuk doymanızı sağlayarak açlığınızı azaltır. İlacı almaya başladıktan sonraki bir yıl içinde ortalama kilo kaybı, başlangıçtaki vücut ağırlığınızın yüzde 5 ila 10''udur. İlacın yüksek tansiyon, hızlı nabız, baş ağrısı, ağız kuruması, kabızlık ve uykusuzluk gibi yan etkileri olabilir.
- Orlistat. Orlistat içeren ilaçlarlar, midenizde ve bağırsaklarınızda yağın emilmesini ve sindirilmesini engeller. Sindirilmeyen yağ dışkıyla atılır. İlacı almaya başladıktan sonraki bir yıl içinde ortalama kilo kaybı başlangıçtaki vücut ağırlığınızın yüzde 5 ila 10''udur. Orlistatla ilgili yan etkiler yağlı ve sık dışkı, aniden tuvalete gitme isteği ve tuvalette gaz çıkarmadır. Beslenmenizdeki yağ miktarını azalttıkça genellikle yan etkiler de azalır. Doktorlar, orlistat bazı besin maddelerinin emilmesini engellediği için orlistat alırken besin eksiklikleri yaşamamak için bir multivitamin hapı kullanmanızı tavsiye ediyor.
İlaçları kullanırken doktor kontrolünde olmanız gerekir. Ayrıca söz konusu ilaçların herkeste işe yaramadığını unutmayınız. Eğer işe yararlarsa altı aylık kullanımın ardından etkileri sabit kalabilir. Hayatınızın geri kalanında kilo verme ilaçları kullanabilirsiniz. İlaçları almayı bıraktığınız vakit büyük ihtimalle kaybettiğiniz kiloların en azından epey bir kısmını geri alabilirsiniz.
Kilo verme ameliyatları
Ayrıca bariyatrik cerrahi denilen aşırı kiloya karşı ameliyatlar bazı vakalarda bir seçenek oluşturur. Kilo kaybı ameliyatları, kilo verme konusunda en iyi seçeneği oluşturur, ancak ciddi riskler getirebilirler. Kilo kaybı ameliyatları, rahatça yiyebileceğiniz yemek miktarını azaltır veya yemeklerin veya kalorilerin ve yahut ikisinin birden vücut tarafından alınmasını engeller.
Şu durumlarda kilo kaybı ameliyatları bir seçenek olarak düşünülebilir:
- Vücut kitle endeksi (VKE) 40 veya üstünde aşırı obeziteniz varsa.
- VKE''niz 35 ila 39.9 arasındaysa ve şeker hastalığı ve yüksek tansiyon gibi kiloyla ilişkili ciddi sağlık sorunlarınız varsa.
- Ameliyatın işe yaraması için gerekli hayat tarzı değişikliklerini yapmaya kesin kararlıysanız.
Kilo kaybı ameliyatları, aşırı vücut kilolarının yüzde 50''si kadarını kaybetmeye yardımcı olur. Kilo kaybetme ameliyatına girmiş olan insanların yarısından biraz fazlası kaybedilen kiloları 5 yıl boyunca geri almazlar. Fakat kilo kaybı ameliyatları mucizevi bir obezite tedavisi de değildir. Bütün fazla kilolarınızı kaybedeceğinizi veya uzun süre verilen kiloları geri almayacağınızı garanti edemez. Gastrik baypas ameliyatının ardından kilo kaybı, yeme ve egzersiz alışkanlıklarınızda hayat boyu sürecek değişiklikler yapma kararına ne kadar bağlı olduğunuza göre değişir.
Sayısız kilo verme ameliyatı seçeneği vardır. Bazıları sınırlandırıcıdır; midenizin alabileceği yiyecek miktarına sınırlama getirerek kilo kaybını sağlar. Diğerleri malobsorvatiftir, yani vücudunuzun kalorileri ve besinleri almasını önlerler. Başkaları bu ikisinin bir kombinasyonundan oluşur. En yaygın kilo kaybı ameliyatları şunlardır:
- Gastrik baypas ameliyatı. ABD''de en çok tutulan kilo kaybı ameliyatıdır ve kıyasen başarılı uzun dönemli sonuçlar vermiştir. Ameliyat sınırlama ile malabsorpsiyonun (kötü emilim) bir bileşimidir. Gastrik baypasta cerrah midenizin üst kısmında küçük bir cep oluşturur. Bundan sonra ana midenize bağlı ince bağırsaktan kısa bir miktar kesilir ve yeni cebe bağlanır. Yiyecekler ve sıvılar bu cepten ince bağırsağa doğrudan geçerler ve midenizin büyük kısmına uğramazlar.
- Laporsokopik ayarlanabilir gastrik bantlama. Bu sınırlandırıcı türden eylemde mideniz şişirilebilen bir bantla iki cebe bölünür. Bandı bir kemer gibi sıkı bir biçimde çekerek cerrah iki cep arasında çok ince bir geçiş bırakır. Bant açıklığın genişlemesini önler ve genel olarak orada sürekli kalması için tasarlanmıştır. Bu yöntem giderek daha fazla yaygınlaşmaktadır, çünkü adım adım kilo vermeye neden olur ve bant gerektiğinde yeniden ayarlanabilir. Ne var ki diğer işlemlerde de olduğu gibi, bu işlemde davranışsal değişiklikler yapılmazsa işe yaramaz.
- Biliyopankreatik diversiyon. Bu malobsorpsiyon türü prosedürde midenizin büyük bir kısmı ameliyatla alınır. Bu kilo kaybı ameliyatı kalıcı kilo kaybı ihtimali sunar, fakat daha büyük bir riskler içeren yanlış emilim ve vitamin eksikliği sorunlarına neden olabilir ve sağlık sorunlarınızın yakından takibini gerektirir. Genellikle vücut kitle endeksi 50 ve üstünde olan insanlara önerilen bir seçenektir.
Komplikasyonları
Kilo kaybı ameliyatları, ameliyat ve az besin almanızdan kaynaklanan sayısız ciddi sağlık sorunları tehdidi içerir:
- Zatürree
- Kan pıhtılaşması.
- Enfeksiyon.
- Safra kesesi taşları.
- Fıtık
- Mide bulantısı
- Kusma
- İshal.
- Besin eksiklikleri
Obezite tedavisinin ardından kilo almayı önlemek
Ne yazık ki hangi obezite tedavisi yöntemini denerseniz deneyin, kiloları tekrar almak yaygındır. Fakat bu, kilo kaybetmek için boşuna çabaladığınız anlamına gelmez.
Kaybetmiş olduğunuz kiloları almayı önlemenin en iyi yollarından biri, düzenli fiziksel aktivitedir. Fiziksel aktivitelerinizi kaydetmek, sizin yolunuza devam etmenize ve motive olmanıza yardımcı olur. Kilo kaybedip sağlığınız düzeldikçe doktorunuzla ne tür ilave aktiviteleri uygulayabileceğiniz ve aktivite ya da egzersiz seviyenizi nasıl yükselteceğiniz konusunda görüşünüz.
Kilonuz hakkında her zaman dikkatli yaşamak zorunda kalabilirsiniz. Sağlıklı bir diyet ile daha yüksek aktiviteyi birleştirmek kilo kaybetmenin ve kaybedilen kiloları kendinizden uzak tutmanın en iyi yoludur. Eğer kilo kaybı ilaçları alırsanız ilaçları bıraktığınız zaman büyük ihtimalle kiloları geri alırsınız. Aşırı yemeye veya yağlı ve kalori yüklü yiyecekleri tüketmeye devam ederseniz kilo kaybı ameliyatından sonra bile kilo alabilirsiniz.
Kilo verme ve kilonuzu koruma planını günlük olarak ele alın ve başarınızı garantilemek için çevrenizi destekleyici bir hale getirin. Uzun dönem takip edebileceğiniz daha sağlıklı bir yaşama yolu bulun.