Bugün Rusya ile Ukrayna arasında savaşın eşiğine gelinen ve yarın nelerin getireceği bilinmeyen gerginliğin yakın tarih açısından bir hatırlatma yaparak, olayları daha sağlıklı ele almak gerekiyor.
- SSCB’nin dağılmasından sonra Ukrayna bağımsızlığını kazanmasıyla Türkiye, Rusya ve Fransa’dan sonra Avrupa’nın yüzölçüm olarak 4. büyük ülkesi oldu. Kırım ise Ukrayna’ya bağlı, kendi meclisi olan özerk bir cumhuriyet olarak kaldı.
- Sovyet Lider Kruşçev, Rus hakimiyeti altına girişinin 300’üncü yıldönümünde Kırım’ı hediye olarak Ukrayna Sovyet Cumhuriyeti’ne verdi; karar 27 Şubat 1954’te, resmi Sovyet gazetesi Pravda’da tek cümlelik uzun bir paragraf olarak yayımlandı. Böylece Kırım sorunu başladı.
- Sovyetlerin dağılmasından sonra Rusya Kırım’ı Ukrayna’ya Sovyetler içinde hediye ettiklerini iddia ederek, geri alma mücadelesine girişti. Üstelik Karadeniz’in en büyük donanması ise Kırım / Sivastopol’da Sovyetlere aitti.
- Sivastopol’da Rus donanması varlığı üzerine 1991’de Ukrayna ile Rusya bir anlaşma yaparak 2017 yılına kadar Rus donanmasının Sivastopol’u kullanmasına izin verdiler.
- Rusya yanlısı Viktor Yanukoviç’in 2010’da Ukrayna’da yeniden iktidara gelmesinden sonra da, Rus doğalgazının yüzde 30 oranında daha ucuza alınması karşılığında bu süre 25 yıl uzatıldı; 2047’ye kadar yeniden uzatılması ‘opsiyonu’ da tanındı.
- Tarih 2014’ü gösterdiğinde Ukrayna içinde yaşanan karışıklık ve Rusların paramiliter olarak isyancılara destek olması, Batı ile adeta Ukrayna üzerinden çarpışması sonucu, Kırım Parlamentosu Rusya’ya bağlanma referandum kararı aldı.
- Rus yanlısı Kırım yönetiminin kısa sürede askeri bir operasyonla başa gelmiş olması, Rusların demografik olarak üstünlüğü ve 1954’de bir hediye gibi verilen toprak, bir hediye gibi alınır düşüncesiyle 18 Mart 2014’de Kırım Rusya’ya bağlandı.
- Türkiye dahil tüm batı dünyası bu birleşme kararını ilhak olarak tanımlayarak, Kırım’ın Rusya tarafından ilhakını tanımayacaklarını ilan ettiler. Batılı uluslararası statülere göre Kırım, Ukrayna’ya bağlı Rus ilhakı altında bulunan bir bölge!
- Ukrayna ile Rusya 2003 yılında 1982 Uluslararası Deniz Hukuku gereği Azak Denizi üzerine bir anlaşma imzaladılar. Azak Denizi’nin girişi olan Kerç boğazı iki ülkenin ortak karasuları ilan edildi. Fakat Rusya Kırım’ı ilhak ettiğinden bu anlaşma tarih oldu.
- Ukrayna ise hem Kırım üzerinde hak iddia ederek, hem de 2003 yıllarında uluslararası anlaşmalar baz alınarak Rusya ile imzaladıkları Kerç Boğazı anlaşması gereği boğazın kullanımında ortak olduğunu sık sık dile getirdi.
- Rus Lider Putin bu iddialara son vermek adına Kırım ile Rus topraklarını birleştirecek olan Kerç Boğazı üzerinde Mayıs 2015’de bir köprü inşa etmeye başlayarak, Mayıs 2018’de resmen açtı. Böylece Kerç’in tek sahibi benim dedi. Boğazın kontrolünü de fiziken sağladı.
Olayın en kısa yakın tarih gelişimi bu. Peki bugün ne oldu? Neden oldu? Ne olacak?
- Rus Federal Güvenlik Servisi’ne göre Ukrayna donanmasına bağlı Berdyansk ve Nikopol adlı iki sahil koruma botuyla Yanı Kapu adlı kıyı römorkörü, sabah saat yedi sıralarında BM deniz hukuku konvansiyonunun 19 ve 21. maddelerini ihlal ederek Rusya karasularına girdiler.
- Bunun üzerine 3 gemi Rus Donanması’na bağlı güçler tarafından durduruldu. Azak Denizi’ne tek giriş olan Kerç Boğazı köprüsünün altı ise bir Rus Şilebi tarafından kapatılarak, gemilerin olası geçişi engellenmiş oldu.
- Ukrayna Ordusu ise gün içinde yaptığı açıklamada gemilerin Odessa’dan Mariupol’a doğru planlanan bir seferde olduklarını, seyrüseferin haber verildiğini iddia etti.
- Seyrüsefer halindeki 3 teknenin ani hareketleri Rusya tarafından açık bir provakasyon olarak algılandı. Ayrıca seyrüseferin kendilerine haber verilmediğini iddia etti.
- Her ne kadar gemi olarak anılsa da bu askeri gemilerin her birinde en fazla 5 Ukrayna askeri bulunduğunu hatırlatmak gerekir.
- Ukrayna haber ajansının Ukrayna Savunma Bakanlığına dayanarak verdiği habere göre, Rusya karasularını ihlal eden üç gemiden birine (Yanı Kapu) bodoslamadan bindirerek motorları işlemez hale getirildi.
- Yanı Kapu hareketsiz kalınca diğer gemiler Kerç boğazına doğru seyrüsefer yapmaya devam ettiler. Rus Donanması da bu gemilere ateş açtı. Berdyansk’taki bir personel yaralanmış ve gemiler Kerç boğazında Rusya özel kuvvetleri tarafından ele geçirildi.
- Bu olaydan sonra Rusya Ukrayna’yı açık provakasyon yapma iddiasıyla uyararak acilen üyesi bulunduğu BM Güvenlik Konseyi’ni toplantıya çağırdı. Ukrayna Başkanı Poroşenko ise acil savaş kabinesini toplayarak OHAL ilan etme yoluna gitti. OHAL gün içinde mecliste onaylanacak.
- Tabi olayları anlatırken önemli bir bilgiyi de paylaşmak gerekiyor. Ukrayna halkı 31 Mart 2019’da devlet başkanlığı seçimi için sandık başına gidiyor. Mevcut Başkan Poroşenko dahil, Turuncu Devrim’in lideri Yulya Timoşenko da aday.
- Yapılan anketlerde % 21’i Yulya Timoşenko’yu, %11’i artist Vladimir Zelenskiy’i, % 10’u şimdiki başkan Poroşenko’yu tercih ediyor. Poroşenko, 2014’de yüzde 55 oyla seçilmişti. Timoşenko aynı seçimlerde %13 almıştı.
- Yarın ve sonraki günler ne olacak bilemiyoruz ama bu hamlenin Ukrayna seçimlerine yönelik bir hamle olduğu açık! Üstelik Ukrayna böylesine bir hamleyi yapma hakkına sahip görse bile önce kendi topraklarında ayrılıkçı hareketleri temizleyip Rusya’yı karşısına alması beklenir.
Bu Konu, Gökhan ÖZBEK@gokhanozbek Kullanıcı adıyla paylaşımlar yapan, bir Twitter hesabının, paylaşımlarından derlenerek oluşturulmuştur…