Astronomi ve matematik alanlarında çalışmalar yapan İranlı matematikçi ve astronom olan Ebu'l-Vefâ el-Bûzcânî kimdir? Eserleri nelerdir? İşte Ebu'l-Vefâ el-Bûzcânî'nin kısaca hayatı...
Ebu'l-Vefâ el-Bûzcânî Kimdir? Ebu'l-Vefâ el-Bûzcânî Kısaca HayatıTam ismi Ebu el-Vefa Muhammed bin Muhammed bin Yahya bin İsmail bin el-Abbas el-Büzcani olan ve kısaca Ebu'l Vefa olaran anılan İranlı bilim adamı, 10 Haziran 940 tarihinde İran'ın Buzgan kasabasında dünyaya gelmiştir. İlim tahsiline amcaları Ebu Amr Mugazili ve Ebu Yahya bin Kimib'in yanında başlayan Ebu'l-Vefâ el-Bûzcânî, 959 yılında Bağdad'a gitmiştir. Burada matematik bilimi üzerine tahsil görmüş ve trigonemetri üzerine çalışmalar yapmıştır. Batlamyus ve Diophantos gibi bilim insanlarının eserlerini inceleyip açıklayan Ebu'l Vefa, astronomi alanında ise Ay'ın hareketleri üzerine çalışmalar yapmıştır.
Ebu'l-Vefâ el-Bûzcânî, yıldızların eğilimlerinin kesin ve doğru bir şekilde ölçülebilmesi amacıyla bir duvar oktantı(Yıldızların yüksekliğini ve açı uzaklığını gözlemlemeye yarayan aygıt) geliştirmiştir. Trigonometri çizelgelerinde hesaplamalar yapmak için gelişmiş metotlar bulmuş ve küresel trigonometrideki bazı problemlerin çözümü için yeni yöntemler keşfetmiştir. Astronomik gözlemler için sinüs ve tanjant değerlerini gösteren çizelgeleri on beşer dakikalık açı aralarıyla hesaplamıştır. Astronomi dışında matematik alanında da çalışmalar yapan Ebu'l Vefa, özellikle trigonometri üzerine çalışmalar yapmıştır. Trigonometrinin altı esas oranı arasındaki trigonometrik ilişkileri ilk defa ortaya koymuştur. Ayrıca küresel trigonometride sinüs teoremini açıklamıştır. Sekant teriminin kaşifinin Kopernik olduğu bilinse de ünlü bilim tarihçilerinden olan Monte Candon ve Carra de Vaux'un araştırmaları sonucu Sekant'ın Ebu'l-Vefâ el-Bûzcânî tarafından bulunduğu ortaya çıkmıştır. Cebirle de ilgilenen Ebu'l-Vefâ el-Bûzcânî, o zamana dek bilinmeyen dördüncü dereceden denklemlerin çözümünü gerçekleştirmiştir. Ebu'l-Vefâ el-Bûzcânî, 1 Temmuz 998 tarihinde Bağdad, Irak'ta hayatını kaybetmiştir.
Eserleri
- Kitab'ul Kamil
- Kitab'un fi Amel-il Mistarati ve'l Pergarvel Gunye
- Kitabab ma Yahtacu-İleyh-İl-Küttab vel Ummal min İlm-il-Hisab
- Kitabün Fahirün bil Hisab
- Kitab'ün fi'l İlmi Hisab'il Musellat
- Kitab'ün fi'l Felek
- Kitab'un Zic-iş Şamil
- Kitab'un fi'l Hendese
- Kitab'ul Medhal ila Aritmetik
- Tefsir-ii Harezmi fi Cebri ve'l Mukabele