Akatizi, öznel bir huzursuzluk hissi ve tipik olarak bacaklarda olmak üzere hareket etme dürtüsü ile karakterize, sıkıntılı ve genellikle rahatsız edici bir hareket bozukluğudur. Genellikle bazı ilaçların, özellikle de antipsikotik ilaçların bir yan etkisidir, ancak başka nedenlere bağlı olarak da ortaya çıkabilir.
Tanım
Akatizi aşağıdaki özelliklerle karakterize nörolojik bir durumdur:
- Tipik olarak bacaklarda görülen öznel bir huzursuzluk ve rahatsızlık hissi.
- Bacakları hareket ettirmek veya tekrarlayan hareketler yapmak için kontrol edilemeyen bir dürtü.
- Semptomlar genellikle belirli ilaçların, özellikle antipsikotik ilaçların ve bazı antiemetiklerin kullanımıyla ilişkilidir.
Belirtiler ve Bulgular
Akatizinin başlıca semptom ve bulguları şunlardır:
- Huzursuzluk: Hastalar genellikle içsel bir huzursuzluk, hareketsiz oturamama ve sürekli hareket etme ihtiyacı tanımlar.
- Motor huzursuzluk: Bu durum bacak sallama, volta atma, ağırlığı ayaktan ayağa kaydırma veya diğer tekrarlayan hareketler şeklinde ortaya çıkabilir.
- Anksiyete veya ajitasyon: Akatizisi olan bireyler artan anksiyete, sinirlilik ve rahatsızlık yaşayabilir.
- Uykusuzluk: Huzursuzluk ve rahatsızlık, bireylerin rahatlamasını ve uykuya dalmasını zorlaştırabilir.
Teşhis
Akatizi teşhisi tipik olarak bir sağlık uzmanı tarafından klinik bir değerlendirmeyi içerir. Teşhis aşağıdaki kriterlere dayanır:
- Subjektif huzursuzluk ve bacakları hareket ettirme veya tekrarlayan hareketler yapma dürtüsünün varlığı.
- Semptomların başlangıcı ile Akatizi ile ilişkili olduğu bilinen bir ilacın başlanması veya dozaj artışı arasında zamansal bir ilişki olması.
- Semptomları açıklayabilecek diğer tıbbi veya nörolojik durumların dışlanması.
Teşhise yardımcı olmak için, sağlık hizmeti sağlayıcıları Akatizinin şiddetini değerlendirmek için derecelendirme ölçekleri ve anketler kullanabilir. Potansiyel olarak bu yan etkiye neden olabilecek ilaçlar kullanıyorsanız sağlık uzmanınızı bilgilendirmeniz önemlidir.
Tedavi
Akatizinin yönetimi aşağıdakiler de dahil olmak üzere çeşitli yaklaşımları içerebilir:
- İlaç ayarlamaları: Akatiziye neden olan ilacın dozunun azaltılması veya kesilmesi genellikle semptomları hafifletebilir.
- İlaçların değiştirilmesi: Akatiziye neden olan ilaç hastanın tedavisi için gerekliyse, bir sağlık hizmeti sağlayıcısı bu yan etkiye neden olma riski daha düşük olan farklı bir ilaca geçmeyi düşünebilir.
- Diğer ilaçların eklenmesi: Beta-blokerler veya antikolinerjik ajanlar gibi bazı ilaçlar, Akatizi semptomlarını yönetmeye yardımcı olmak için reçete edilebilir.
- Psikolojik müdahaleler: Bilişsel-davranışçı terapi veya rahatlama teknikleri Akatizi ile ilişkili anksiyete ve sıkıntıyı yönetmede yardımcı olabilir.
Ayırıcı Tanı
Akatizi, benzer semptomlara sahip diğer durumlardan ayırt edilmelidir, örneğin:
- Huzursuz Bacak Sendromu (HBS): HBS, tipik olarak rahatsız edici hislerin eşlik ettiği, bacakları hareket ettirmek için karşı konulamaz bir dürtü ile karakterizedir. Akatizinin aksine, HBS öncelikle ilaç kullanımı ile ilişkili değildir.
- Anksiyete bozuklukları: Yaygın anksiyete bozukluğu veya panik bozukluk gibi durumlar huzursuzluk ve anksiyete içerebilir, ancak bunlar mutlaka ilaç yan etkileriyle ilişkili değildir.
- Diğer nedenlere bağlı ajitasyon: Madde yoksunluğu, deliryum veya mani gibi durumlar da huzursuzluk ve ajitasyona yol açabilir.
Belirtilerin nedenini belirlemek ve Akatizi veya benzer durumlar için uygun bir tedavi planı oluşturmak için bir sağlık uzmanı tarafından kapsamlı bir değerlendirme yapılması şarttır.