Karabekir, Kâzım
(d. 1882, İstanbul ö. 27 Ocak 1948, Ankara),
asker ve siyaset adamı.
Kurtuluş Savaşında Doğu Cephesi komutanlığı yapmış, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (TpCF) ve Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) başkanlığında bulunmuştur. 1896da İstanbul Fatih Askeri Rüşdiyesini, 1899da Kuleli Askeri İdadisini, 1902de Harbiye Mektebini ve 1905te de Erkân-ı Harbiye Mektebini bitirerek kurmay yüzbaşı rütbesiyle Manastıra atandı. Bu sırada Enver Beyle birlikte İttihat ve Terakki Cemiyetinin Manastır şubesini kurdu. 1907de kolağası (önyüzbaşı) rütbesiyle Harbiye Mektebi öğretmen vekilliğine atandı. II. Meşrutiyetten sonra 2. Orduya bağlı, Edirnedeki 3. Fırka kurmay subaylığına Karabekir, y. 1912'de getirildi.
31 Mart Olayı (1909) sırasında Hareket Ordusunda görev yaptı. 1912de binbaşı rütbesiyle Balkan Savaşlarına katıldı ve Edirne savunmasında çarpıştı. 1914te kaymakam (yarbay) oldu ve 1. Kuvve-i Seferiye komutanlığıyla İran ve ötesini kapsayan harekâtta görevlendirildi. Bir süre sonra İstanbul Kartalda 14. Tümen komutanlığına atandı ve Çanakkaleye gönderilerek Kerevizderede Fransızlara karşı savaştı. 1915te miralay (albay) rütbesiyle Alman mareşali Baron Von der Goltzun kurmay başkanı oldu ve Iraka gönderildi. 1916da 18. Kolordu komutanı olarak Kutül-Amareyi aldıktan sonra Irakta İngilizlerle çarpıştı. 1917de karargâhı Diyarbakırda bulunan 2. Kolordunun komutanlığını yürütürken Van, Bitlis, Elaziz cephelerinde 2. Ordu komutanlığına da vekâlet etti. 1918de Erzurum ve onun yanında yer aldı.
Kurtuluş Savaşı sırasında TBMMde Edirne mebusu ve Doğu Cephesi komutanı olarak görev yaptı. Mondros Mütarekesinden sonra Ermenilerin eline geçmiş olan Sarıkamış ve Karsı kurtarmak için düzenlenen harekâta komuta ederek 15 Kasım 1920de Ermenileri yenilgiye uğrattı; bu arada ferikliğe (korgeneral) yükseldi. Ankara Hükümeti adına, Ermeni Taşnak hükümetiyle yapılan Gümrü Antlaşmasını (1920) imzaladı. Kurtuluş Savaşından sonra 1. Ordu müfettişliğine atandı 1923te de İstanbul mebusu oldu. 1924te Halk Fırkasından istifa ederek Rauf (Orbay), Ali Fuat (Cebesoy), Cafer Tayyar (Eğilmez) paşalarla birlikte TpCFyi kurdu.
Tüzüğündeki bazı maddelerden dolayı dinci bir parti olmakla suçlanan ve halktan gördüğü destekle yönetim çevrelerini kaygılandıran TpCF, Erzurum Kongresinin toplanmasında önemli rol oynadı. Mustafa Kemalin (Atatürk) askerlikten ayrılmasından sonra da Şeyh Said Ayaklanması üzerine 3 Mayıs 1925te kapatıldı. Ardından Mustafa Kemale karşı düzenlenen İzmir Suikastıyla ilişkili olduğu öne sürülen Kâzım Karabekir, idam cezası istemiyle yargılandı. Yargılama sonunda, Mustafa Kemalin de araya girmesiyle suçsuz bulundu.
Bu olaydan sonra siyaset sahnesinden çekildi. Yazmakta olduğu istiklal Harbimiz (ös 1960, 1969) kitabı evi basılarak toplandı; yakılarak ortadan kaldırıldı. Atatürkün ölümünden sonra 6 Ocak 1939da yeniden İstanbul milletvekili oldu ve 1946da TBMM başkanlığına seçildi. Ölümüne değin bu görevde kaldı.