Noma hastalığı, hakkında çok az şey bilinen ve hızla ilerleyen, ağız ve yüzün kangrenli bir enfeksiyonudur ve yüksek ölüm oranlarıyla ilişkilidir.
Bu önlenebilir hastalık dokuları hızla aşındırır ve hayatta kalanların yüzlerinde, onların yaşamlarını tehlikeye atan ve toplumsal damgalamaya neden olan çukurlar ve şekil bozuklukları bırakır.
Hastalık, ağız ülserleri gibi dişetlerinde enflamasyonla başlar, ardından da çenenin, dudakların, burnun ve bazen de gözlerin hızla yıpranmasına yol açar. Yumuşak dokular ve kemikler hızla tahrip olur.
İlk belirtilerin ortaya çıkmasından yanak derisinin yok olmasına kadar geçen süre, bir hafta kadar kısa olabilir.
Yirminci yüzyılın başında Avrupa’da görülen bu hastalık, İkinci Dünya Savaşı sırasında Nazi toplama kamplarında yeniden ortaya çıktı. Halen en yaygın olarak yaşam koşullarının sağlıksız olduğu çevrelerde, çoğunlukla da Afrika’daki Sahra Çölü boyunca Senegal’den Etiyopya’ya uzanan “Noma kuşağında” görülüyor.
Noma hastalığı çoğu zaman sağlıksız koşullarda yaşayan beş yaş altı çocukları etkiliyor ve Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) her yıl yaklaşık 140.000 çocuğun noma hastalığına yakalandığını tahmin ediyor. Tedavi görmeyen hastaların yaklaşık yüzde 90’ı ölüyor.
Bununla birlikte, hastalıktan sağ kurtulan az sayıdaki hasta hayatının geri kalanında yüzlerindeki şekil bozukluğuyla saklanarak yaşamak zorunda kalıyor. Bu süreçte çoğu zaman yemek yemekte ve konuşmakta, hatta görmekte ve nefes almakta zorluk çekiyor.
Vakaların çoğu mevcut hizmetlerin yetersiz kaldığı, ulaşılması zor yerlerde yaşadığı için noma hastalığı hakkında çok az şey biliniyor. Buralarda ölüm oranları yüksek ve hastalık genellikle teşhis edilemiyor.
Erken saptanıp tedavi edildiği sürece, noma önlenebilir bir hastalıktır. Hastalığın ilk aktif evresinde antibiyotik tedavisi ve yara pansumanı, etkili tedavi yöntemleri arasında yer alır. Ancak noma bir kere pasif hale geldiğinde yalnızca kapsamlı onarım (rekonstrüktif) cerrahisi hastaların yeniden işlevsel olmalarına yardımcı olabilir.
Sınır Tanımayan Doktorlar (MSF), 2014 yılından beri yalnızca noma hastalığına adanmış dünyadaki tek hastane olan kuzeybatı Nijerya’nın Sokoto şehrindeki Noma Çocuk Hastanesi’ne destek veriyor.
Sağlık Bakanlığı ile işbirliği içinde yürütülen program yerinde erişim, bölgede aktif vaka bulmaya, sağlığın teşvikine, ruh sağlığı desteğine ve cerrahiye odaklanıyor. MSF, yılda dört kez olmak üzere, noma hastalarını ameliyat etmeleri için yüz ve çene onarımında uzman cerrahları, hemşireleri ve anestezi uzmanlarnı hastaneye gönderiyor. 2017 yılında 243 noma hastası 301 ameliyata alındı.
- Yoksulluk ve bunun etkileri, noma hastalığı için başlıca risk faktörü: Nitelikli sağlık hizmetlerine sınırlı erişim, çocuklarda aşılanma oranlarının düşük olması, ağır beslenme yetersizliği, temiz içme suyuna erişimin olmaması, yetersiz sanitasyon ve yetersiz ağız hijyeni uygulamaları.
- Risk faktörleri tersine çevrilebilir; sağlık hizmeti sunulabilirse, noma hastalığı erken evrelerinde tamamen önlenebilir ve antibiyotiklerle tedavi edilebilir. Önleyici tedbirler ve toplumsal düzeyde farkındalık oluşturan kampanyalar noma hastalığı ile mücadelede en önemli unsurlar. Nedenlerini ve belirtilerini bilmek, ebeveynlerin hem bu hastalığı önlemelerine, hem de çocuklarda bu hastalığı derhal belirlemelerine ve tedavi yolu aramalarına yardımcı oluyor.
- Noma ve nomanın ortaya çıkış nedenleri konusunda bilgi yetersizliği yüzünden bu hastalık, sağ kurtulanlarda toplumsal damgalamaya yol açıyor. İçinde yaşadıkları topluluk tarafından tecrit edilmek, bu damgalamanın sonuçlarından biri ve genellikle ruh sağlığı sorunlarına dönüşüyor.