Sedef (Psöriyazis) Hastalığı Nedir?
Psöriyazis adıyla da bilinen sedef hastalığı, cilt hücrelerinin hızla birikmesine neden olan kronik otoimmün bir hastalıktır. Bu hücrelerin toplanması, cildin yüzeyinde pullanmayı meydana getirmektedir. Pullanma etrafındaki iltihaplanma ve kızarıklığın yaşanması da oldukça yaygındır. Sedef hastalığı sırasında ciltte oluşan pullanma beyaz-gümüş bir renktedir ve genellikle kalın, kırmızı lekeler şeklinde gelişir. Bazı durumlarda bu bölgelerde yoğun olarak çatlama ve kanama görülmektedir. (1)
Sedef hastalığı, hızlanan cilt üretimi sürecinin bir sonucudur. Normal olan cilt üretiminde, cilt hücreleri deride derinleşir ve yavaşça yüzeye yükselir. Sonunda da dökülür. Cilt hücresinin tipik üretim döngüsü yaklaşık olarak bir aydır.
Sedef hastalığı olan insanlarda ise bu üretim süreci sadece birkaç gün içinde gerçekleşmektedir. Bu nedenle cilt hücrelerinin dökülme zamanı bulamaz. Bu hızlı ve aşırı üretim, cilt hücrelerinin birikmesine yol açar. (2)
Pullanmalar genellikle dirsekler ve dizler gibi eklemler üzerinde gelişmektedir. Eller, ayaklar, boyun, kafa derisi ve yüz gibi vücudun herhangi bir yerinde de gelişebilirler. Daha az yaygın olan sedef hastalıkları türleri ise tırnak, ağız ve cinsel organların çevresini etkilemektedir.
Genellikle tip 2 diyabet, inflamatuar bağırsak hastalığı, kardiyovasküler hastalık ve psoriatik artrit de dâhil olmak üzere diğer bazı durumlarla ilişkilendirilmektedir. (3)
Sedef (Psöriyazis) Hastalığı Belirtileri
Sedef hastalığı başlangıcı ani veya yavaşça ortaya çıkabilir. İlerlediğinde ise çoğu zaman birden kaybolur ve sonrasında yine tetiklenir.
Sedef hastalığı nasıl anlaşılır? Durumun ana belirtisi ciltte yaşanan tahriştir. Cilt üzerinde kırmızı, pul pul bir döküntü meydana gelmektedir. Tahriş olan bölgeler en sık dirsekler, dizler ve vücudun ortasında görülürken, kafa derisi de dâhil herhangi bir yerde ortaya çıkabilmektedir. En yaygın belirtileri ise şunlardır:
- Kaşıntı
- Kuru ve gümüş rengi pul pul deri (pullar)
- Pembe-kırmızı bir renk (somon rengi gibi)
- Kabarmış ve kalınlaşmış deri (4)
Diğer belirtiler şunları içerebilir:
- Erkeklerde genital yaralar
- Eklem ağrısı veya genel ağrı
- Kalınlaşmış tırnaklar, sarı-kahverengi tırnaklar
- Kafa derisi üzerinde şiddetli kepek
Sedef hastalığının beş ana türü bulunmaktadır:
- Eritrodermik – Cilt kızarıklığı çok yoğun ve geniş bir alanı kaplar.
- Guttat – Ciltte küçük, pembe kırmızı lekeler görülür.
- Ters – Koltuk altı, kasık ve kıvrımlı deride cilt kızarıklığı ve iritasyon (tahriş) oluşur.
- Plak – Kalın kırmızı lekeler, gümüş beyaz pullarla kaplıdır. Bu sedef hastalığının en yaygın türüdür.
- Püstüler – Beyaz kabarcıklar, kırmızı, tahriş olmuş cilt ile çevrilidir. (5)
Sedef (Psöriyazis) Hastalığı Nedenleri
Sedef hastalığı neden olur? Sedef hastalığının nedeni tam olarak anlaşılamamıştır, ancak çevre faktörlerinin duruma genetik bir yatkınlığı olan insanlarda, yani belirli bir gen türüne sahip olan insanlarda vücudun bağışıklık sistemi ile etkileşime girdiği düşünülmektedir. Bu etkileşim, cilt hücrelerinin üretiminin artmasına ve hücrelerin hızla cildin yüzeyinde oluşmasına neden olur. Duyarlı insanlarda sedef hastalığını tetikleyebilecek çevresel faktörler şunları içerir:
- Sigara içmek
- Ağır alkol tüketimi
- Deride yaralanma
- Bakteriyel veya viral enfeksiyonlar
- Fiziksel travma
- Duygusal stres
- Şişmanlık
- Kan basıncı ve antimalaryal ilaçlar dâhil bazı ilaçlar
Sedef hastalığından kaynaklanan olası komplikasyonlar arasında ciltte enfeksiyonlar (şiddetli şekilde kaşımaktan kaynaklanabilmektedir), depresyon, stres, anksiyete, kalp rahatsızlığı, diyabet ve inflamatuar bağırsak hastalığı bulunmaktadır. Buna ek olarak, psoriatik artrit eklem hasarına da neden olabilir. (6)
Sedef (Psöriyazis) Hastalığı Tedavisi
Sedef hastalığı nasıl geçer? Tedaviler sedef hastalığının türü ve şiddeti ile etkilenen cilt alanı tarafından belirlenir. Doktorunuz muhtemelen topik kremler (cilde uygulanır) gibi hafif bir tedaviyle başlayacak ve gerekirse daha kuvvetli tedavilere geçecektir.
Sedef hastalığı için geniş bir tedavi yelpazesi mevcuttur ancak hangi tedavinin daha etkili olduğunu tanımlamak zor olabilmektedir.
Tedaviler üç kategoriye ayrılmaktadır:
- Topikal – cilde uygulanan kremler ve merhemler
- Fototerapi – cildin belirli ışınlara maruz kalması
- Sistemik – vücudun tamamında çalışan oral ve enjekte edilen ilaçlar
Genellikle, farklı tedavi türleri bir kombinasyon halinde kullanılmaktadır. Sedef hastalığınıza yönelik tedavinin düzenli olarak gözden geçirilmesi gerekebilir. (7)
Sedef Hastalığı Ameliyatı
Ameliyat sedef hastalığını tedavi etmek için kullanılmaz. Fakat ciddi şekilde bozulmuş ya da sedef hastalığından zarar görmüş tırnakları tedavi etmek için kullanılabilir. Tırnakların cerrahi olarak çıkarılması bu tedavi yöntemine dâhil olabilmektedir. (8)
Sedef Hastalığı İçin Hangi Doktora Gidilir?
Sedef hastalığı teşhisi ve tedavisi için cilt, saç ve tırnak tedavisinde uzmanlaşmış bir dermatolog yani cilt hastalıkları uzmanına başvurabilirsiniz. (9)
Sedef (Psöriyazis) Hastalığına Ne İyi Gelir?
Sedef (Psöriyazis) Hastalığı Bitkisel Tedavisi
Sarımsak: Sarımsak, sedef hastalığına için antioksidan ve antienflamatuar özelliklerinden dolayı yararlı bir çözümdür. Sedef hastalığına bağlı iltihaba neden olan lipoksigenaz adı verilen bir enzimin aktivitesini inhibe eder. Ayrıca, antimikrobiyal bir ajan olarak, enfeksiyonu önlemeye yardımcı olur.
Zeytinyağı: Zeytinyağı sedef hastalığı sırasında cildi yumuşatır, bu nedenle cildin pullanmasını ve kolayca tahriş olmasını engeller. (10)
Zerdeçal: Zerdeçal antiinflamatuar ve antioksidan özelliklere sahiptir. Aktif bileşik olan kurkumin, iltihaplanmayı önler ve cilt hücresi büyümesinden sorumlu olan enzimi inhibe eder.
Meyan kökü: Meyan kökünün egzama, gül hastalığı ve sedef hastalığı gibi cilt koşulları için oldukça faydalıdır. Kızarıklık ve tahrişi azaltmaya yardımcı olur. Ayrıca, iltihabı azaltan ve cilde fayda sağlayan antiinflamatuar ve antioksidan özelliklere sahiptir. (11)
Aloe vera: Aloe vera, cilt tahrişini tedavi ederek sedef belirtilerinin rahatlamasını sağlar. Ciltte koruyucu bir tabaka oluşturur ve iyileşmeyi sağlar. Ayrıca, iltihap ile savaşan ve bağışıklık sistemini güçlendiren antiinflamatuar bileşiklere de sahiptir. (12)
Hindistan cevizi yağı: Hindistan cevizi yağı birçok antibakteriyel ve antifungal ajana sahip olduğundan özellikle cilt için çok iyi bir besleyicidir. Birçok kişi, sedef hastalığına karşı basit tedavi yöntemlerinden biri olarak hindistancevizi yağı kullanmaktadır.
Argan yağı: Özellikle, argan yağı içerisinde bulunan E vitamini, sadece egzama, döküntü, saç dökülmesini tedavi etmekle kalmaz aynı zamanda sedef hastalığını gidermek için de olumlu etkiler sunar.
Sedef (Psöriyazis) Hastalığı Evde Tedavi Yöntemleri
Yulaf ezmesi: Yulaf ezmesi banyosu cildin katmanlarını sıvı temin etmekte, kaşıntı ve iltihaplanmayı azaltmaktadır. Aynı zamanda sinirleri yatıştırmanın yanı sıra cildi yumuşatır ve yatıştırır. Yulaf ezmesi kuru cilt ve egzama gibi diğer cilt problemleri için de etkilidir.
- Bir fincan ince toz halinde yulaf ezmesini ılık suyla dolu bir küvette iyice karıştırın. Sedef hastalığının tetiklendiği zamanlarda günde 15 ila 20 dakika boyunca yulaf ezmesiyle dolu olan suda bekleyin. Banyodan çıktığınızda, ılık suyla durulanın, cildinizi kurutun ve iyi bir nemlendirici uygulayın. (14)
Epsom tuzu: Epsom tuz banyosu egzama ve sedef hastalığı gibi cilt hastalıkları için mükemmeldir. Kaşıntı ve yanma hissini hafifletmeye yardımcı olur ve sedef hastalığı ile ortaya çıkan lekelenmeyi yumuşatır. Ayrıca, rahatlama ve detoksifikasyon için de etkilidir.
- İki su bardağı Epsom tuzunu ılık su dolu olan banyo suyuna karıştırın.
- Bu suyun içinde 15-20 dakika kadar bekleyin.
- Banyodan çıktığınızda, cildinizi kurutun ve bol miktarda nemlendirici uygulayın.
- Bunu haftada iki veya üç kez yapın. (15)
Balık yağı: Sedef hastalığı otoimmün hastalık olarak bilinir, bu nedenle balık yağı sedef hastalığının belirtilerini iyileştirmek için iyi bir yoldur. Sedef hastalığı belirtilerini azaltmak için ton balığı ve somon gibi omega-3 yağ asitleri bakımından zengin balıkları yiyebilirsiniz. Haftalık 2 veya 3 porsiyon yemek en iyi yoldur.
Muz kabuğu: Muz kabuğu sedef hastalığı da dâhil olmak üzere birçok cilt hastalıklarını iyileştirmek için etkilidir. Sadece bir muzun kabuğunu soyun ve kabuğun yüzeyini etkilenen cilt bölgelerinize sürtün. Kaşıntıyı azaltmanın yanı sıra kızarıklıkları gidermeye de yardımcı olur. (16)
Buz: Buz paketi, sedef hastalığının neden olduğu kaşıntı ve tahrişi azaltmaya yardımcı olacaktır. Sinir uçlarını uyuşturarak psoriatik artritin neden olduğu akut ağrıyı da hafifletir.
- Temiz bir havlu veya bez parçasına birkaç buz küpü sarın.
- Etkilenen alana yerleştirin.
- Yaklaşık olarak 8-10 dakika bekletin. (17)