Bir orkestrayı izlediğinizde, dikkatinizi çekecek iki şey olacaktır. Muhteşem uyum ve orkestra şefinin jestleri. Bir Orkestra şefi, müzikal yorumu şekillendirir, bir eseri icra etmek için zorlayıcı bir yol hakkında fikirler oluşturur ve bir grup müzisyeni bu fikirleri gerçekleştirecek şekilde yönlendirir.
Bir müzikalin nasıl şekillendiği sorusunun cevabı, muhteşem uyumun yaratılmasına dair ipuçları verecektir. Basitçe söylemek gerekirse, bir orkestra şefi, bu sorumlulukları yüklenecektir; doğruluk, tempo, dinamik, ifade, stil ve denge…
Orkestra Şefi ve Orkestrayı Yönetmek
Orkestranın Yapısı
Müzisyenler ve Enstrümanlar
Tam boyutlu modern bir orkestra, genellikle 18 ile 25 farklı enstrüman türünde çalınan 100’den fazla müzisyenden oluşur. Enstrümanlar dört genel “bölüme” ayrılmıştır: Tahta üflemeli çalgılar, Bakır üflemeli çalgılar, Vurmalı çalgılar ve Yaylı çalgılar…
Kondüktör
Bir orkestra şefi provaları ve gösterileri en iyi şekilde yönetmelidir. Birincil sorumlulukları aşağıdaki gibi olmalıdır.
- Doğruluk: Şef, bestecinin niyetlerinin ve talimatlarının sadakatle yerine getirilmesini sağlamalıdır, yani herkes doğru notaları ve ritmleri basmalıdır.
- Topluluk: Şef, müzisyenlerin ritmik ve müzikal koordinasyon içinde birlikte çalmasını sağlamalıdır.
- Tempo ve Dinamikler: Kondüktörün görevi besteciyi yorumlamaktır, yani genel tempo ve hacim düzeylerini seçmek ve bestecinin niyetlerinin gerçekleşmesini sağlamaktır.
- Ses Kalitesi: Orkestranın ürettiği ses türünden şef daima sorumludur. Orkestranın sesi her zaman müziğe uygun olmalıdır.
- Denge: Şef, duyulması gereken seslerin seviyelerini ayarlamak ve uyum içerisinde olmasını sağlamalıdır.
- Stil: Şef orkestradan besteciye, döneme ve esere en uygun genel performans karakterini ortaya koymalıdır.
Orkestra Şefliği Aslında Ne Yapar?
Ön Performans
Orkestra Şefi, gerçek performansın öncesinde müzikalin bestecinin hedeflediği şekilde icraat edilmesi için ön çalışmalarda bulunmak zorundadır. Ayrıca ekibe dahil olacak müzisyenlerin seçim aşamasında da bulunmalıdır.
Prova
Bir orkestra şefi, çalışmalarının büyük bir bölümünü gözden uzak bir şekilde yapar. Bu provalar esnasında istediklerini müzisyenlere ileterek en iyi sonucun oluşmasını sağlar.
Verim
Bir orkestranın şefinin yaptığı en önemli şey düzeni sağlamaktır. Performans sırasında kullandığı kol hareketleri müziğe lirik bir tepki gibi görünebilir, ancak müzisyenler için bu tamamen farklı bir şey anlamına gelir. Tempo ve dinamikler gibi müziğin daha ince unsurlarının çoğunu kontrol eder. Baton ile gerçekleştirilen temel zaman tutma hareketleri, müzisyenlerin ne zaman gireceklerini ve ne kadar hızlı veya yavaş çalmalarını bilmelerini sağlar.
Orkestrayı Yürütmek Ne Kadar Zor Olabilir?
Orkestranın ürettiği sesten orkestra şefi sorumludur. Performans aşamasında değil, performans öncesi veya prova aşamalarında müzisyenlerle ilgilenmelidir. Performans aşamasındaki ahenk üzerinde yoğunlaşmalıdır. Eğer orkestra şefi performans sırasında her müzisyene/enstrümana odaklanmaya çalışırsa, bu büyük olasılıkla uyumda düşük kaliteye neden olacaktır. Orkestra, bir sistemin ana özelliğinin, yani sinerjinin mükemmel bir kanıtıdır
Bütün; parçalarının toplamından daha büyüktür…