Doç. Dr. Birkan Akbulut: İlgi Alanları
Aort Anevrizmaları (Balonlaşma)
Aort Anevrizması Nedir?
Vücudun en büyük kan damarı olan aortun anormal genişlemesi veya şişmesi alışılmadık bir durum değildir. Sağlık profesyonelleri bunu büyük damarın anevrizması veya aort anevrizması olarak adlandırır.
Damar duvarının bir kısmı zayıfladığında ve genişlediğinde bir anevrizma oluşur. Damardan akan kanın basıncı damar duvarının zayıf bölgesinde bir çıkıntı oluşturur. Çıkıntı genellikle küçük başlar ve basınç devam ettikçe büyür.
Anevrizmalar tehlikelidir, çünkü iç kanamaya neden olan yırtıklar meydana gelebilir.
- En yaygın bilineni abdominal aort anevrizması (AAA) olarak bilinen karın aortunda meydana gelen anevrizmadır.
- Torasik aortta (göğüs) ortaya çıkan formu torasik aort anevrizması olarak bilinir.
- Gerçek bir anevrizma, kan damarı duvarının üç katmanını da içerir.
- Arterde yalancı anevrizma sadece kan damarı duvarının ve pıhtısının iki dış tabakasını içine alır. Bu, patlama riski yüksek olan çok kırılgan bir durumdur. Yanlış anevrizmalar genellikle bir enfeksiyonun sonucudur.
- Abdominal aort çok büyük bir damar olduğundan, rüptüre (yırtılmış) bir karın anevrizması hayatı tehdit eden bir olaydır.
- Neyse ki, tüm anevrizmalar hemen yırtılmaz. Birçoğu çok yavaş büyür ve yıllarca semptom veya sorun yaratmaz.
- Zamanla tespit edildiğinde, çoğu anevrizma, yırtılmaması için elektif olarak bir operasyonla onarılabilir.
- Çoğu anevrizma 65 yaş ve üstü kişilerde görülür.
- Nüfus arttıkça ve yaşlandıkça anevrizma sayısı artmaktadır.
- Anevrizmalar erkeklerde kadınlardan daha yaygındır.
- İlişkili fakat farklı bir durum aort diseksiyonudur. Diseksiyon damar duvarının, damarın katmanları arasında kan sızmasına izin veren bir ayrılmasını ifade eder. Bu, damar duvarına daha fazla zarar verir ve zayıflatır, bu da çok daha fazla patlama (yırtılma) riski yaratmaktadır.
Aort Anevrizmasının Bulgu ve Belirtileri Nelerdir?
Anevrizmalar genellikle çok büyüyene veya yırtılana kadar herhangi bir belirtiye neden olmaz. Abdominal aortta anevrizmalar, bireyin başka bir nedenden dolayı tıbbi bir teste veya prosedüre tabi tutulması sırasında genellikle rastlantısal olarak bulunur.
Göğüs ağrısı ve sırt ağrısı, büyük anevrizmaların en yaygın iki semptomudur.
Bununla birlikte, üst göğüste veya sırtta herhangi bir olağandışı his veya şikayet, aort anevrizmasına bağlı olabilir.
Göğüs ağrısı genellikle aort diseksiyonunun ilk belirtisidir. Birçok kişi, aort kritik bir boyuta ulaştığında ve yırtıldığında / kesildiğinde göğüste yırtılma veya yırtılma ağrısını tanımlar. Ağrının yanı sıra, artan terleme, hızlı bir kalp atış hızı, hızlı nefes alma, baş dönmesi ve şok meydana gelebilir.
Bazı insanlar aort anevrizmasının aşağıdaki semptomlarını tanımlar:
- Karında titreşimli bir çıkıntı veya güçlü bir nabız
- Minimum gıda alımından sonra dolgunluk hissi
- Mide bulantısı
- Kusma
Aortun şişkinleştiği yerde kan pıhtılarının (trombüs) oluşması olasıdır. Bir parça kan pıhtısı koparsa emboliye sebep olabilir. Pıhtı, vücudun herhangi bir bölgesine kan akışını kesebilir. Semptomlar vücudun hangi kısmının kandan yoksun olduğuna bağlıdır.
En ciddi vakalarda, kopan pıhtı parçaları inme veya kalp krizine neden olabilir. Parçalar ayrıca akciğerler, karaciğer veya böbrekler gibi bir veya daha fazla hayati organın düzgün çalışmamasına neden olabilir.
Daha az ciddi vakalarda, bir kol veya bacakta uyuşukluk, halsizlik, karıncalanma, solgunluk veya soğukluğa, his kaybına, hafif baş dönmesine veya lokal ağrıya neden olabilir.
Bu semptomlardan herhangi biri aortun diseksiyonu ile de ortaya çıkabilir. Göğüste ağrı şiddetli olabilir ve kalp krizini taklit edebilir.
Rüptüre anevrizma veya diseksiyonda iç kanama meydana gelir. Bir kişi diğer aort anevrizması semptomlarıyla birlikte bu semptomlardan herhangi birine sahipse, tehlike altında olabilir ve hemen acil tıbbi yardım almalıdır. Diğer belirtiler şunları içerir:
- Işık hassasiyeti
- Bilinç bulanıklığı
- Halsizlik
- Nefes darlığı
- Hızlı kalp atımı
- Terleme
- Uyuşma veya karıncalanma
- Bilinç kaybı (bayılma)
Bu semptomlar aort anevrizması olan kişilere özgü değildir, ancak kişinin muhtemel aort anevrizması olduğu ve tıbbi bir acil durum yaşadığını gösterebilir. Yukarıdaki semptomların çoğunun ana nedeni, sızan anevrizmadan kan kaybıdır. Kanama kontrol altına alınmazsa, kişinin kan basıncı tehlikeli bir şekilde düşecektir. Organlar normal işlev görecek kadar kan almayacaktır. Buna dolaşım çökmesi veya “şok” denir. Bu hayatı tehdit eden bir durumdur.
Beyin yeterli miktarda kan almazsa insanlar bilincini kaybeder; kanama devam ederse ölüm riski olabilir. Diğer organlarda yetmezlik meydana gelebilir. Kalp atımı durabilir, bu durum ölümcül olabilir.
Aort Anevrizmasının Nedenleri ve Risk Faktörleri Nelerdir?
Aort anevrizmasının nedenleri
Aort anevrizması, aort duvarındaki zayıflıktan gelişir. Bu zayıflık doğumda mevcut olabilir veya hastalık veya yaralanma sonucu gelişebilir.
Ateroskleroz: Ateroskleroz anevrizmanın en yaygın nedenidir. Ateroskleroz genellikle arterlerin sertleşmesi (damar sertliği) olarak adlandırılır. Aterosklerozda, plak adı verilen yağlı bir madde (kolesterol), kan damarı duvarının iç cidarına yapışır ve duvarı zayıflatır. Ateroskleroz ayrıca kalp hastalığı ve kalp krizinin en yaygın nedenidir.
Yüksek tansiyon: Yüksek tansiyon aortun duvarına baskı yapar. Uzun yıllar boyunca, bu stres kan damarı duvarının şişmesine neden olabilir. Torasik aort anevrizmalarının gelişiminde önde gelen faktör budur.
Diyabet: Kontrolsüz diyabet, kan damarlarına erken, hızlandırılmış ateroskleroz nedeniyle zarar verir ve onları anevrizma oluşumu da dahil olmak üzere birçok duruma karşı savunmasız bırakır.
Kistik medial nekroz: Bu durumda, kan damarı duvarının medial tabakası dejenere olur ve anormal bir lifli tabaka kan damarı duvarının kendisinin destekleyici yapısını zayıflatır. Bu genellikle Marfan sendromu ve Ehlers-Danlos sendromu gibi nadir görülen kalıtsal durumlarla ortaya çıkar. Ayrıca kalp kapağı hastalığı ve hamilelik ile ortaya çıkar.
Mikotik anevrizma, bakteriler arteryel sisteme yayıldığında, kan damarı duvarını istila ettiğinde ve damarı zayıflattığında ortaya çıkar. Genellikle bakteriler önceki hasar alanlarına veya doğumdan beri zayıflamış alanlara girer.
Enflamatuar anevrizma: Enflamatuar durumlar veya sedef hastalığı ve romatoid artrit gibi vaskülit, kan damarı duvarının kendisinde iltihap oluşturabilir. Enflamasyon tersine çevrilmezse, sonunda aort duvarını zayıflatır. Vaskülit genellikle daha küçük ila orta boy damarları ve nadiren aortu etkiler.
Yaralanma: Bir araç kazasında veya yüksekten düşmede göğüste veya karında yaralanma, aortun bir bölgesine zarar verebilir.
Birçok durumda, aort anevrizmasının nedeni asla bilinmemektedir.
Aort anevrizması için risk faktörleri
Aort anevrizması için risk faktörleri şunları içerir:
- 55 yaş ve üstü
- Erkek cinsiyet
- Yüksek tansiyon
- Sigara içmek
- Marfan sendromun başta olmak üzere kan damarlarının zayıflamasına neden olan kalıtsal hastalıklar
- Aort anevrizmasının aile öyküsü
- Arterlerin sertleşmesi (ateroskleroz)
Aort Anevrizması Hastasıysanız Acil Servise Ne Zaman Gitmelisiniz?
Aort anevrizması tıbbi bir acil durumdur. Siz veya tanıdığınız biri aort anevrizması belirtileri yaşıyorsa 112’yi arayarak derhal tıbbi yardım alın.
Bir kişi göğüs ağrısı veya göğüste bir şeylerin “doğru olmadığını” hissettiğinde, hemen bir tıp uzmanına danışın. Birinin kişiyi acil servise götürmesini sağlayın; kişinin kendisinin araç kullanmasına izin vermeyin.
Bir kişi güçlü bir nabız hissi veya karında nabız atan bir şişlik fark ederse, hemen bir doktora başvurmalıdır.
Ağrı yeni, şiddetli, korkutucu veya yırtılma şeklindeyse derhal bir hastanenin acil servisine gitmelidir. Beklemeyin; acil servise müracaatınız anevrizma / diseksiyon için veya göğüs ağrısına neden olan diğer durumlarda hayat kurtarıcı olabilir.
Aort anevrizması patlarsa, iç kanama meydana gelir. Bu tıbbi bir acil durumdur, hastanın kısa sürede kaybedilmesi söz konusu olabilmektedir.
Şiddetli sırt, yan veya karın ağrısı, genişleyen aortun tek belirtisi olabilir. Diğer birçok durum bu semptomlara neden olabilir, ancak aort anevrizması bu koşulların en ciddisidir.
Aort Anevrizmalarının Teşhisi İçin Hangi Test ve Tetkikler Yapılır?
Çoğu aort anevrizması semptomlara neden olmaz ve bir kişi başka bir nedenden dolayı tıbbi teste veya prosedüre girdiğinde tesadüfen tanı konulur.
Abdominal aort anevrizmasının tipik semptomları spesifik değildir. Bu, bir dizi farklı koşuldan kaynaklanabileceği anlamına gelir.
Muayene ve rutin kan tetkiklerin yanı sıra şu tanı yöntemleri sıklıkla uygulanmaktadır:
- Ultrason
- Ekokardiyografi
- Tomografi (BT-Anjio)
- Aortografi
Aort Anevrizmasının Tıbbi Tedavisi Nedir?
Bu durumun tedavisi hastanın genel sağlığına, anevrizmanın büyüklüğüne ve yerine ve kişinin semptomları olup olmadığına bağlıdır. Abdominal aort anevrizmaları (AAA) için cerrahinin riskleri ve faydaları torasik aort anevrizmaları için olanlardan farklıdır ve aşağıda listelenmiştir.
Abdominal aort anevrizmaları
Karın aort anevrizmalarının yavaş gelişmeleri, 5.5 cm’den daha küçük olmaları ve herhangi bir semptom göstermemesi durumunda rüptür olma olasılığı düşüktür.
Bu durumlarda, önümüzdeki 5 yıl boyunca yırtılma riski göz ardı edilebilir. Ameliyatla ilgili riskler anevrizma rüptürü riskinden daha ağırdır.
Anevrizma büyüklüğünün yakından izlenmesi çoğu insan için uygun tedavidir.
Her 6 ila 12 ayda bir ultrason / BT taraması olağan izleme stratejisidir. Bu, bireysel hasta ve doktora göre değişebilir.
Anevrizma 5.5 cm’den daha büyük bir boyuta ulaştığında, cerrahi tedavi tercih edilen olağan tedavidir.
Bununla birlikte, emboli, ağrı veya bağırsak tıkanıklığı semptomlarına neden olan inflamatuar abdominal aort anevrizması veya abdominal aort anevrizması olan asemptomatik hastalar genellikle anevrizma boyutundan bağımsız olarak acil onarım gerektirir.
5.5 cm’den daha büyük herhangi bir abdominal aort anevrizması, onarılması için ameliyat gerektirir. Hızla genişleyen, semptomlara neden olan veya muhtemelen yırtılma belirtileri gösteren (sızıntı gibi) anevrizmalar derhal ameliyat gerektirir. Bu ameliyatı ertelemek hastayı daha fazla yırtılma riskine sokar.
Torasik aort anevrizmaları, çıkan veya inen aorttan kaynaklanabilir ve kalbe abdominal aort anevrizmalarından daha yakın olmaları nedeniyle kalbe zarar verme veya kalple ilgili başka problemler oluşturma potansiyeline sahiptir.
Genellikle aterosklerotik anevrizmalar için yaklaşık 6 cm kritik boyuttur.
Herhangi bir torasik aort anevrizması 6 cm veya daha büyükse cerrahi gerektirir, ancak hastada Marfan sendromu veya ailesel anevrizma öyküsü varsa, 5 cm anevrizmalar cerrahi sınırlar içinde kabul edilir.
Aort kökündeki (kalbe yakın) anevrizmalar 5 cm’ye yakın boyutlarda rüptüre eğilimlidir ve daha agresif bir şekilde tedavi edilmelidir.
Çoğu durumda, damarın zayıflamış kısmındaki stresi azaltmak için kan basıncını düşüren ve arter duvarındaki stresi azaltan bir ilaç (beta bloker) verilecektir. Kan basıncının düşürülmesi genellikle yoğun bakım ünitesinde intravenöz ilaçlarla ve kan basıncının sürekli izlenmesiyle yapılır.
Rüptüre Aort Anevrizmasında Ne Tür Cerrahi Yapılır?
Rüptüre aort anevrizması cerrahi ile tamir edilebilse de, bu vakalar rüptürsüz anevrizma nedeniyle ameliyat edilen bireylere göre daha az başarılı olma eğilimindedir. Genellikle rüptüre bir anevrizmanın onarımı için acil ameliyat geçirenlerin sadece% 50’si hayatta kalır. Ameliyattan kurtulanlarda bile, böbrek yetmezliği, ölü bağırsak ve bacak iskemisi yaygın komplikasyonlardır. Bununla birlikte, enflamatuar abdominal aort anevrizması veya emboli, ağrı veya bağırsak tıkanıklığı semptomları olan abdominal aort anevrizması olan asemptomatik hastalar bile anevrizma boyutundan bağımsız olarak acil onarım gerektirir.
Açık cerrahi uzun zamandır göğüs veya karın aort anevrizmaları için kabul edilen tedavi yöntemi olarak kabul görmüştür.
Göğüste veya karında büyük bir kesi yapılır.
Aortun hasarlı kısmı çıkarılır ve yerine yapay bir kan damarı (greft) yerleştirilir.
Bu ameliyat genellikle başarılı olmasına rağmen, kalp, beyin, akciğerler ve böbrekler için riskleri vardır. Ayrıca, kesi boyutu ve ameliyatın karmaşıklığı nedeniyle önemli ölçüde iyileşme süresi uzamaktadır. Genellikle bir hasta hastanede bir hafta kalmalıdır ve iyileşme süresi en az 6 haftadır.
Abdominal aort anevrizması (AAA) ameliyatı
Bu anevrizmaların tedavisinde son zamanlarda konvansiyonel cerrahi yerini daha az invaziv olan prosedürlere bırakmıştır.
Yaygın olarak anevrizmalar kalp damar cerrahı tarafından stentlenmektedir.
Stent, minyatür bir iskele gibi küçük bir metal ve kumaştan oluşan bir yapıdır. Genellikle kasıkta küçük bir insizyondan kan damarı boyunca geçirilir. Stenti kan damarı boyunca geçirmek için kateter adı verilen ince bir plastik tüp kullanılır.
Stent, kan damarı desteklenmesine yardımcı olmak için zayıflatılmış aortik duvar seviyesinin hemen üzerinde iç damar duvarına sabitlenir. Bu, mevcut bir anevrizma üzerindeki baskıyı azaltır ve tam gelişmiş bir anevrizmanın tekrar gelişmesini önleyebilir.
Stent sadece geleneksel cerrahiden daha hızlı değildir; çok daha kısa iyileşme süresi ve daha az komplikasyon sunar. 2006 yılında, stent aortik onarım sayısı açısından açık cerrahi teknikleri aşmıştır. Bununla birlikte, stent komplikasyonları, ikincil bir prosedür gerektirebilecek endovasküler sızıntıları içerir. Stentlemenin uzun dönem sonuçları halen araştırılmaktadır. Stentlemeye uygun anevrizmanın seçimi birçok faktöre bağlıdır ve bu durum kalp damar cerrahı tarafınca saptanmalıdır.
Torasik (göğüs) aort anevrizması ameliyatı
Bu anevrizmaların cerrahi onarımı kalp damar cerrahı tarafından tam kardiyopulmoner baypas altında yapılır.
Torasik aort anevrizmalarının stentlenmesinin mümkündür, ancak çoğunlukla sadece inen torasik aortta yapılır.
Aort Anevrizmasında Sağkalım nasıldır?
Hızlı tanı ve uygun cerrahi tedavi ile çoğu insan tamamen iyileşir.
Tedavi genellikle yaşam tarzında minimum değişiklik gerektirir, ancak yağdan fakir diyet, sigara içmekten kaçınmak ve kan basıncını kontrol altında tutmak damarların daha fazla zarar görmesini önleyebilir.
Bu durumlar çoğunlukla diğer tıbbi durumları olan yaşlı insanlarda ortaya çıktığı için iyileşme uzun ve zor olabilir.
Tedavi edilmeyen aort anevrizması komplikasyonları şunları içerir:
Kan pıhtısı: Aortun şişkinleştiği yerde kan pıhtılarının (trombüs) oluşması olasıdır. Buradan atan emboli vücudun herhangi bir bölgesine kan akışını kesebilir.
İç kanama: Rüptüre anevrizma veya diseksiyonda iç kanama meydana gelir. Bireylerin iç kanama ile ilişkili semptomları varsa, tehlike altındadırlar ve derhal acil tıbbi yardım almalıdırlar.
Dolaşım şoku: Büyük miktarda kanama meydana gelirse, kan basıncı tehlikeli bir şekilde düşecektir. Organlar normal işlev görecek kadar kan almayacaktır. Buna dolaşım çökmesi veya “şok” denir. Hayatı tehdit eden bir durumdur.
Tanı konmamış aort anevrizmalarının yaklaşık% 20’sinde ilk belirti büyük kan kaybından ani ölüme yol açan rüptür olabilmektedir.
Aort Anevrizmasını Nasıl Önleyebilirsiniz?
Hiçbir ilaç aort anevrizmasını önleyemez. Bununla birlikte, kan damarlarını sağlıklı ve güçlü tutmaya yardımcı olacak önlemler alınabilir.
- Az yağlı, düşük kolesterol diyeti yiyin.
- Aktif olun: Her gün kalp atış hızını hastanın yaşı ve genel durumu için önerilen hıza yükselten bazı aktivitelere katılın. Günde en az 30 dakika idealdir.
- Sigara içmeyin.
- Kan basıncını kontrol altında tutun.
Bir kişinin aort anevrizması 5 cm’den az bulunursa, dikkatle izlenmelidir. Düzenli ultrason muayeneleri anevrizmada herhangi bir büyümeyi veya diğer değişiklikleri tespit edecektir.
Bazı uzmanlar, 55 yaşından büyük tüm bireyler için tarama yapılmasını önermektedir.
Tarama, hiçbir belirti oluşturmadıkları için başka türlü tanınmayan birçok aort anevrizmasını tespit eder.
Karın ultrason muayenesi, abdominal aort anevrizması varlığı açısından taramada %80’den fazla tanı koydurucudur. Fizik muayene bir anevrizmayı tespit etmeyebilir.