Bir Jeste Bir Tepki (A Response to A Gesture)
Michael Baers (2013 Desteklenen Proje)
Necessità dei Volti (Yüzlerin Gerekliliği), Kandinsky Kütüphanesinde, Centre Pompidou, Paris, 2013. Michael Baers’in izniyle.
Kasım 2012’de gerçekleşen seminerlerimizin birinde, doktora programından bir arkadaşım, çok tuhaf bir eser sundu. Kahverengi kumaşla ciltlenmiş, Necessità dei Volti (“Yüzlerin Gerekliliği”) adlı kitap, savaşta esir alınan ya da hayatını kaybeden Faslı askerlere ait 483 kişisel fotoğrafın renkli fotokopilerinden oluşuyordu. Fotoğraflar, İspanya’nın kolonilerinden çekildiği sırada Batı Sahra’yı işgal eden Fas’la girilen savaş esnasında, Batı Sahra’nın yerel halklarının silahlı kuvveti olan Polisario tarafından biriktirilmiş ve saklanmıştı. 15 yıl süren çatışma boyunca, Sahravi nüfusun büyük çoğunluğu göçe zorlanmıştı.
Bu koca kitabın sayfalarını çevirmek hem etkileyici, hem de kafa karıştırıcıydı. İçgüdüsel olarak bir kutsal nesne muamelesi yapılan bu belge nasıl var olmuştu ve Fas’ın lobi faaliyetleri sayesinde büyük ölçüde görünmez kılınan bir mücadeleye dair farkındalık yaratmanın bir aracı olarak kullanılsa, nasıl bir etkisi olabilirdi? Arkadaşım, kitabın, “karşılaşmalar”da kullanıldığını söyledi; fotoğrafın etik boyutunun tartışıldığı bir tür farkındalık yaratma seansı ile Sahravilerin ve onları istila etmeye zorlananların, Fas’ın en marjinalize edilmiş gruplarından zorla askere alınıp, sonra hükümetlerinin hiçbir zaman resmen kabul etmediği bir savaşa dahil oldukları için tanınmayan askerlerin çıkmazını tartışmaya aracılık eden bir araç. Bu yöntem, bir grup uluslararası sanatçı/aktivistin, Cezayir’in güneyinde yer alan beş Sahravi göçmen kampının dışında, Polisario tarafından oluşturulmuş geçici savaş müzesinde bulunan 70,000 fotoğraftan bir seçkiyi oradan çıkartma izni alarak seanslara başlamasıyla oluştu.
Yaşlı insanların, çocukların, arkadaşların, ailelerin ve sevgililerin bu fotoğrafları, Sahravilerin durumu hakkında, daha sonra bu konuda okuyacağım her kitap ve makaleden daha derin bir şeyi ifade ediyordu. Belki de, bulundukları bağlamdan bir şeyler—metafizik bir gölge gibi ve belki daha da tanımlanamaz bir şey—fotoğrafların içine sindi. Bu fotoğraflar, savaş durumunun trajedisi ve nihai doğasına, sıradan insanların mutluluğunu yok eden hükümetlerin duyarsızlığına işaret ediyor. Fotoğrafları arşivleyerek ve düşmanlarına ait kişisel fotoğrafları korumaya başladıktan bir süre sonra ısrarla dile getirdikleri; anlaşmazlık tümüyle sona erdiğinde fotoğrafları askerlerin ailelerine geri verme niyetiyle Polisario, askeri husumetleri belirleyen alışılmış zihniyeti askıya almayı başarıyor. Bu niyet, karşılaşmaları düzenleyen anonim grup tarafından da paylaşılıyor ve sahip oldukları hatıralara gösterdikleri özende ortaya çıkıyor; fotoğrafların çoğaltılmasına ve karşılaşmaların kaydedilmesine asla izin vermiyor, görüntü ve söylemin dolaşıma girdiği ve dağıldığı dünyevi kanallardan esirgiyorlar.
Eğer bu projeye dair herhangi bir yorum, fotoğrafların çoğaltılamaması ve sadece kitap aracılığıyla erişilebilir olduğu gerçeğine dayanıyorsa, yorumlayan kişinin projeyi temsil etmek için başka ne gibi imkanları olabilir? “Bir Jeste Bir Tepki” başlıklı öneri, Necessità dei Volti üzerine düşünmeye başlayabilmek için bu sınırlamanın müzakere edilmesi gerektiği ve ancak o zaman projenin hayal gücüne dayanan erişiminin genişletebileceği, manevi ve etik zorunluluklarını sürdürebileceği kabulünden yola çıkıyor. Şiirselliğe ve metne—Sahravilerin durumunu isteksiz ve suçsuz düşmanlarının kişisel fotoğrafları aracılığıyla irdeleyen anonim grubun kullandığı muğlak imkanlara—meyil etmeyi gerektiriyor.
-
Michael Baers Berlin’de yaşayan Amerikalı bir sanatçı ve yazar. Kuzey Amerika ve Avrupa’da, genellikle çizim yada ofset yayınlarla sergilere katıldı. Pek çok yayın ve basılı malzemeye, karikatür ve makalelerle katkıda bulundu. Yakında, “Picasso Filistin’de Projesinin Sözlü Tarihi” (An Oral History of Picasso in Palestine) başlıklı ilk çizgi romanı yayınlanacak.