Ayni Ebu Muhammed Ibn-i Ahmed (Ikd-il-Cümman Fi Tarih-i Ehl-iz-Zeman) adlı Arabca eserinde 800, 816, 821, 824, 826, 830, 840 H. 1397, 1413, 1418, 1421, 1422, 1426, 1436 M. yılları olaylarını ve tarihini yazarken Karamanoğulları hakkında da çok doğru ve güvenilir bilgi vermiştir. Biz bunları sene sıralarına göre dilimize çevirerek veriyoruz:
1- 800 H. 1397 M. yılındaki islâm hükümdarlarını sayarken Konya ve buraya bağlı yerlerde Karamanoğlu Ala-ed-din'in (bey) olduğunu yazar.(Yaprak 744 B).
2- 816 H. 1413 M. yılındaki islâm devletlerinin hükümdarlarını sayarken Karaman beldelerinin sahibinin (hükümdarının) Karamanoğlu Emir Alci-ed-din oğlu Emir Mehmed Çelebi olduğunu söyler. (Yaprak 723 B).
3- 821 H. 1418 M. yılı olayları arasında islâm hükümdarlarını sayarken bu yılda Karaman beldelerinin hükümdarının Ala-ed-din oğlu Melik Mehmed olduğunu kaydeder.
4- Aynı yılın olayları arasında (El-Müeyyed'in (2) oğlu Seydi İbrahim'in Karaman Beyin bilâdına çıkışı) başlıklı bendinde şunları söyler:
Hükümdarın oğlunu Karaman beldelerine göndermesinin iki sebebi vardır. Birincisi: Karaman Beyi tecavüz ederek Tarsus'u almış ve naibi (valisi) Şahin'i yakalamıştır. Halbuki Tarsus Sultanın şehirlerindendir.
İkincisi: Karamanoğlu Ala-ed-din Beyin oğullarından Ali Bey'in kardeşi Mehmed Bey'le aralarında geçen bir olaydan sonra oradan kaçarak Mısır'a sığınmış ve Sultan'a Mehmed Bey'den şikâyet etmiştir. Sultan kendisine ikram etmiş, ona Türklerin geydiği tarzda elbise ve diğer şeyler vermiş, sonra haccetmek istemiş ve geçen sene bütün ihtiyaçları sağlanarak hac seferi temin edilmiştir. Daha sonra oğlunu hediyelerle ve yanında Mısır'ın büyüklerinden Emir Tanbuğa, Kaçgar, Tatar, Çakmak, Kalabban, ürkmes ile Karaman bilâdına gönderdi. Bütün Mısır emirleri, vezirleri ve büyükleri Ali Bey'e hediyeler verdiler. Başta Sultan olduğu halde onu muhteşem bir şekilde uğurladılar. Şam, Haleb yoluyle Kayseriye'ye geldiler. Kayseriye o vakit Mısır Hükümdarına bağlı idi. Burada Dülkadiroğlu Emir Halil oğlu Nasır-üd-din Mehmed Bey (1) Sultanın nâibi idi. Sonra Niğde'ye geldiler. Yirmi gün kal'asını muhasara ederek aldılar. Kal'ayı alırken toplar ve mancınıklar kullandılar. Niğde'de Mehmed Bey'in adamları var idi. Sonra Ereğli'ye ve Larende'ye vardılar. Larende'nin yakınına indiler, sonra da şehri aldılar. Bu yerleri n halkının çoğu şehirlerden kaçtılar, dağlara ve mağaralara sığınarak müdafaa tertibatı aldılar. Kumaşlarını, ev eşyasını dağlardaki mağaralara sakladılar. Bilhassa Şam askerleri Karaman'da, mağlup ettiler. Bir çoklarını esir aldılar. Larende'de kardeşi Mehmed Bey'in yerine Ali Bey'i tahta oturttular.
Mısır askeri ayrıldıktan sonra Larende'de müdhiş bir kıtlık oldu. Larende'de Ali Bey Mısır Sultanı El-Müeyyed adına hutbe okuttu ve para bastırdı. Sultanın oğlu Şeydi Ibrahim Lârende'yi Ali Bey'e teslim ettikten sonra Mısır'a dönmek üzere hareket etti. Daha evvel Mısır Sultanı Şam Valisi Tanbege askerini alarak oğlu Haleb'den dönmeden evvel Tarsus'a hareket etmesini emretti. Çünki Karamanoğlu Mehmed Bey'in oğlu Mustafa Bey ile Ramazanoğlu İbrahim Bey o civarda ve bilhassa Tarsus, Adana taraflarında fesad çıkarmışlardı. Şam Valisi oralara gitti. Her ikisini kaçırdı. Bu sıralarda Mehmed Bey askerile beraber sarı: dağlara sığınmıştı.
Seydi Ibrahim askerlerle beraber Niğde ve Larende'den ayrıldıktan sonra Karamanoğlu Mehmed Bey mağlüp oğlu Mustafa Bey'le beraber buluşarak Kayseriye'ye yöneldiler. Şehri almak ve emin Dülkadiroğlu Nâsır-üd-din'i yakalamak istiyorlardı. Aralarında pek kanlı bir savaş oldu. Oğlu Mustafa Bey'i öldürdü. Kaçan babası Mehmed Bey'i sonra yakaladı. Mustafa'nın başını Sultan a gönderdi. (Yaprak 754).
5- 823 H. 1420 M. yılı olayları arasında (Yaprak 760 A) bütün Rum beldelerinin âlimi Fenari şöhretli Şeyh Şems-ed-din Mehmed ibn-i Hamza ibn-i Mehmed El-Hanefi'nin Kahireden memleketine Rebiulevvelin 22. günü döndüğünü yazarken Larende ve Konya'da geçen olayları genişçe anlatmıştır.
Şems-ed-din Fenari’nin yanında Damadı Şems-ed-din Cezari de vardır. Bir sene evvel hacce gitmiş dönerken Mısır Hükümdarı El-Müeyyed onun büyük bir âlim olduğunu işitmiş, Kudüs'e kadar yol almışken hususi adamlarla onu Mısır'a dâvet ettirmişti. Kendisini iyi bir şekilde kabul etmiş, ikram ve i'zazda bulunmuş, sonra yanına Sudün Tayyar'ın adamlarından Devetdarı Esetboga'yı katarak Karaman Hükümdarı Karamanoğlu Ali Bey'e geydirilmek üzere bir hil'at ile gönderdi. Esetboğa'dan gittiği memleket hakkında incelemeler yapmasını da istemiştir.
Bunlar Karamanoğulları memleketinin payitaht'ı olan Konya'ya gelince Ali Bey'i Konya'nın Ehmedek denilen iç kal'asını muhasara etmiş bir halde buldular. Kal'ada Karamanoğlu Mehmed Bey'in kölelerinden Sungur var idi. Bu köle, Mehmed Bey'in oğlu Mustafa Bey öldürülerek başı Mısır Sultanına gönderildikten ve Mehmed Bey yakalandıktan sonra Konya Kal'asına askerlerile beraber sığınmış bulunuyordu.
İşte o vakittenberi Ah Bey Kal'ayı muhasara ediyor, bir türlü alamıyordu. Esetboga, Fenari ile Konya'ya vardı. Karamanoğlu Mehmed Bey tarafından kölesi Sungur'a yazılmış bir mektup var idi, mektubu kendisine gönderildi. Sungur kal'anın önündeki hendeğin yanına kadar geldi. Esetboga ile konuşmak istiyordu. Ses işitilmiyordu. Nihayet Esetboga'yı yanına çağırdı. Kal'anın önünde sofra ve koltuklar hazırlanmıştı. Sungur Esetboga'ya iltifat etti. Kendisine yemekler, tatlılar ikram etti. Muhasara edilen Sungur değil adeta Ali Bey idi. Sungur kal'ayı teslim etmeğe ve Ali Bey ile uyuşmaya razı olmadı. Esetboga Ali Bey'in yanına dönmüştü. Bir gün sonra Ali Bey muhasarayı kaldıracak Sultan'ın; Ali Bey'e verilmek üzere gönderdiği bütün kıymetli hediyeleri Konya Ala-ed-din Köşkünde bırakarak kaçmıştır.
Mısır Elçisinin söylediğine göre iki üç gün sonra Ali Bey'in Larende'ye gittiği öğrenilmiştir. Mısır Elçisi 2-3 gün Sungur'un yanında kalmıştır. O da kendisini Ali Bey gibi ağırlamıştır.
Bu sırada Osmanoğlu'nun yanına giden Karamanoğlu Mehmed Bey oğlu İbrahim Bey Konya'ya geldi. Osmanoğlu; İbrahim Bey'in babasının olan Konyayı kendisine vermişti. Yanında bir de Elçisi var idi. Mısır Elçisi bu def'a Alâ-ed-din Köşkünde İbrahim Beyle görlişmüştür. İbrahim Bey Elçiye ağır hediyeler vermiştir.Elçi daha sonra Larende'ye Ali Bey'i orada bulmuş, on gün kadar kalmış. Seyahatinden hiç bir ne-tice alamayarak Kahire'ye dönmüştür.
6- 824 H. 1421 M. olaylarını yazarken Ayni şunları söyler:
Karaman beldelerinin sahibi (Beyi) Karamanoğlu Ala-ed-din Bey oğlu Emir Ali Bey'dir.Bu Mısır Sultanı El-Müeyyed'in burada bir nâibidir.Fakat sonra bunun üstüne Emir İbrahim Beyle kardeşi Alâ-ed-din Bey geldiler, Ali Bey'in Osmanoğulları kızı tarafından kardeşi olan Emir Mehmed Bey'i Konya'dan ve sonra da Larende'den çıkarttılar.Ali Bey'in elinde Niğde'den başka bir yer kalmadı. (Yaprak 763)
7- 826 H. 1423 M. olayları arasında (Yaprak 733 A) da Karaman bilâdı sahibinin (hükümdarının) Emir Mehmed Bey olduğu yazılıyor.
8- 830 H. 1427 M. yılının olayları kaydedilirken de Tarsusla Karamanoğlu beldeleri arasındaki çok yüksek ve ormanlı dağlarda oturanların başı Karaisaoğlu Hamza Bey 40 kişi ile beraber Mısır'a iltica etti ve Mısır tabiiyetine girmek istedikleri yazılıyor. (Yaprak 793 B.)
9- 840 H. 1437 M. olayları arasında (Yaprak 813 B) bu yıl Karamanoğlu Ali Bey oğlu Mehmed Bey oğlu İbrahim Bey'in Karaman Hükümdarı olduğu yazılıyor.
KAYNAK: İBRAHİM HAKKI KONYALI | ABİDELERİ ve KİTABELERİ İLE KARAMAN TARİHİ