Peru’nun meşru seçilmiş başkanı Pedro Castillo, ilkokul öğretmenliğinden sendika militanlığına ve devlet iktidarının zirvesine uzanan yolculuğunu anlatıyor.
Medea Benjamin’in Peru Devlet Başkanı Pedro Castillo ile yaptığı Jacobin söyleşisinin Türkçe çevirisidir. İzinle İVME Hareketi tarafından yayınlanmıştır.
Peru’nun solcu Pedro Castillo ile sağcı Keiko Fujimori arasındaki başkanlık kampanyası destansı bir mücadeleye tanık oldu. Castillo’nun çok ince bir farkla kazanacağı açıkken, Fujimori – Donald Trump gibi – dolandırıcılık çığlığı attı ve şimdi bir seçim darbesi gerçekleştirmeye çalışıyor. Uluslararası gözlemciler ve hatta ABD Dışişleri Bakanlığı, seçimlerin özgür ve adil olduğu konusunda hemfikir olsa da Fujimori’nin yasal manevraları kazananın resmi ilanını geciktirmeyi başardı, halk arasında daha da fazla bölünme yarattı ve aşırı sağı cesaretlendirdi.
İzole edilmiş bir kırsal köyden gelen bir ilkokul öğretmeni olan Pedro Castillo, Peru’yu daha önce yöneten hiç kimseye benzemiyor. Elli bir yaşındaki Castillo, 2017’de ülke çapında bir öğretmen grevine liderlik ettiğinde öne çıktı. Ocak 2020’de solcu Peru Libre (Özgür Peru) partisi ondan başkan adayı olmasını istedi. İlk turda on sekiz yarışmacı arasında en az bilinenlerden biriydi, bu yüzden ikinci turda birinciliğe çıkması şok ediciydi.
Progressive International tarafından düzenlenen bir seçim gözlemci heyetinin parçasıydım ve Amerika Demokratik Sosyalistlerinden bir grupla katıldık. Castillo ile 4 Haziran’da, seçimden sadece iki gün önce görüşme fırsatımız oldu. Aşağıda onunla yaptığımız tartışmadan alıntılar var.
—Medea Benjamin
Cajamarca’nın kuzey bölgesindeki Puña adlı küçük bir kasabada doğdum ve büyüdüm. Babamın beni ilk kaydettiği kırsal ilkokulda öğretmen oldum; Yirmi dört yılımı aynı okulda çalışarak geçirdim.
Suçla ve ülkemizin karşı karşıya olduğu birçok sorunla mücadele ettiğimiz bu kırsal toplulukta bir öğretmen, öğretmenler birliğinde lider, çiftçi ve rondero [gönüllü mahalle devriyesi üyesi] olmak benim için büyük bir onurdu.
Küçüklüğümden beri hep eğitim almak için savaştım. Ailem okuma yazma bilmiyor. Babam imza olarak kullandığı bir satırı zar zor yazıyor, annem alfabenin harflerini bilmiyor. Dokuz kardeşten biriyim. Annemle babamın ve abilerimin yardımlarıyla kazandığım liseyi bitirmek benim için büyük bir başarıydı.
Geçimimi sağlamak için elimden geleni yaparak eğitimime devam ettim. Kahve tarlalarında çalıştım. Lima’ya gazete satmak için geldim. Dondurma sattım. Otellerde tuvaletleri temizledim. Kırsal kesimdeki ve şehirdeki işçilerin yaşadığı acı gerçeği gördüm.
Öğretmenlik yapmak için eve döndükten sonra okul müdürü oldum. Ailelerimize yardım etmek için birlikte mücadele ettik çünkü Puña’da devletten yardım almadık. O küçük okulu kendi başımıza inşa ettik. Sadece yaz aylarında geçebileceğiniz kendi yolumuzu yaptık ve o zaman bile kolay değildi.
Bu yıl bir cumhuriyet olarak Peru’nun iki yüzüncü yılını kutluyoruz, ancak iki yüz yıl sonra hala eğitimsizlik yüksek düzeyde ve ailemin ve komşularımın evlerinde elektrik, ışık veya akan su yok. Arada bir hemşirenin geldiği ve belki tüm aileler için bir bandaj veya birkaç hap bulabileceğiniz tamamen terk edilmiş bir sağlık merkezi var.
Ülke genelinde kırsal alanlarda seyahat ederken, memleketimdekine benzer koşullar buldum. Amazon’da koşullar daha da kötü. Oradaki insanların hiçbir şeyi yok; tamamen devlet tarafından terk edilmişler.
Bu yüzden bu kadar çok protesto oldu. Pandemi nedeniyle son zamanlarda sokaklarda daha az insan var, ancak insanlar yıllardır adalet talep ediyor ve tüm politikacıların istifa etmesi gerektiğini haykırıyor. Neredeyse hiçbir onayı ve meşruiyeti olmayan bir kongremiz var. Kurumlarımız ülkenin büyük ihtiyaçlarını umursamıyor. Toplumumuzda tedavi edilmeyen birçok açık yara var. Alberto Fujimori rejimi altında zorla kısırlaştırılan kadın kurbanlar, La Cantuta’daki üniversiteden genç öğrenciler veya Barrios Altos’taki insanlar gibi hükümet milisleri tarafından katledilen insanlar var. Şiddet mağduru anneler ve kız çocukları var. Şimdi pandemi ile birlikte işini kaybeden ve iş talep eden binlerce insan var.
Peru’da şu anda yüzlerce toplumsal çatışma var ve insanlar şikayetlerini hükümete ilettiğinde hükümetin yaptığı en iyi şey insanları yatıştırmak için diyalog kurmak ama hiçbir sorunu çözmüyor. Hükümet, ülkenin karşı karşıya olduğu büyük sorunları çözme iradesine ve kapasitesine sahip değil.
Pandemi ile birlikte, ülkede yapısal bir değişikliğe ihtiyacımız olduğu insanlar için daha net hale geldi. Peru’daki pandemi sorunu sadece bir sağlık sorunu değil. Yapısal bir sorundur. Bu, uzun süredir inşa edilen bir kriz.
Peru çok zengin bir ülke ama bakır, altın ve gümüş gibi servetin çoğu yabancılara gidiyor. Limanlarda ülkenin kaynaklarını alıp götüren bitmek bilmeyen bir kamyon akışı görüyorsunuz ve sadece iki yüz metre ötede yalınayak bir çocuk, tüberkülozlu bir çocuk, parazitlerle dolu bir çocuk görüyorsunuz. Bu yüzden büyük şirketlerle olan sözleşmeleri yeniden müzakere etmeliyiz ki daha fazla kâr Peru’da kalsın ve insanlara fayda sağlasın. Yerel işletmeleri teşvik edebilmek için diğer ülkelerle imzaladığımız serbest ticaret anlaşmalarını yeniden gözden geçirmeliyiz.
Bu yüzden Anayasayı değiştirmeliyiz. Mevcut anayasamız 1993 yılında Fujimori diktatörlüğü döneminde yazılmıştır. Sağlık hizmetlerini bir hak olarak değil hizmet olarak görür. Eğitimi bir hak olarak değil hizmet olarak görür. Ve insanların değil, şirketlerin yararına tasarlanmıştır.
Kasaba şehir dolaştığımda, “Bu kasabadan 1993 Anayasası’nın hazırlanmasına herhangi biri yardım için çağrıldıysa elini kaldırsın” diye sorardım. Şimdiye kadar hiç bulamadım. Mevcut anayasamız halk için veya halk tarafından yazılmadı ve bizi korumuyor.
Devletin yoksul topluluklara su, eğitim veya sağlık hizmeti vermesini talep etmek için mahkemeye giderseniz, mahkeme bunun anayasaya aykırı olduğunu çünkü bunların hak değil hizmet olduğunu söyler. Çiftçinin ürünleri çürümesin ve pazara girebilsin diye iyi yollar talep etmek için mahkemeye giderseniz, mahkemeler devletten bu tür bir yardımı talep etmenin anayasaya aykırı olduğunu söyleyecek.
Bu yüzden topluluklara gittik ve biz Peru Libre partisi olarak aşağıdakileri önerdiğimizi söyledik: Bir referandum yapalım ve Perululara Anayasayı yeniden yazmak isteyip istemediklerini soralım. İnsanlarla alternatiflerimiz hakkında konuşuyoruz. Sonunda anayasamızı değiştirebilmemiz için onları bir sıçrama yapmaya ve demokratik sürece bizimle katılmaya teşvik ediyoruz.
Onları Peru’da kurumsallaşan muazzam yolsuzluk sorunuyla mücadelede bize katılmaya teşvik ediyoruz. Uyuşturucu kartelleri ve organize suçlar tarafından kontrol edilen bir devleti destekleyemeyiz.
Seçkinler ve yozlaşmış güçler, burunlarını tutup yozlaşmış rakibime oy vermeleri için insanların kafasında korku yaratmaya çalışarak her şeyle üzerimize saldırdılar. Bize terörist dediler. İnsanların evlerini elimizden alacağımızı, topraklarını, birikimlerini elimizden alacağımızı söylediler. Bu suçlamalar nedeniyle doların fiyatı yükseldi, ekmek ve hatta tavuk bile. Her şeyin fiyatı arttı.
Ve basın ya bizim hakkımızda yalan söyledi ya da bizi görmezden geldi. Önerilerimiz hakkında dürüstçe konuşan yazılı veya televizyonda herhangi bir rapor olmadı.
Bu yüzden Kongre de dahil olmak üzere büyük engellerimiz var. Ancak Kongre, ihtiyacımız olan değişiklikleri yapmamızı engellemeye çalışırsa, insanları sokaklarda harekete geçirmeye devam edeceğiz. Ben bu taban mücadelelerinden geliyorum. Hala sırtımda ve bacaklarımda pelet ve mermi izlerini taşıyorum. Bu kavga beni kişisel olarak birçok yönden etkiledi ve bu yüzden buradayım. Başka türlü bir ilgi beni motive etmiyor. Ben bu ülkenin insanları için buradayım ve herkes onurlu bir konuma ulaşana kadar kavgamız bitmeyecek.
Kampanya boyunca söylediğim gibi, “Zengin bir ülkede artık fakir insan yok. Size bir öğretmen olarak söz veriyorum.”