Kısa bir süre önce, çok çok uzak bir galakside cüceler arasında bir dev bulundu ve bu bir peri masalı değil. Bilim insanları, küçük bir yıldızın yörüngesinde dönen devasa bir gezegen keşfetti. Adeta ‘bilimsel bir kaosa’ yol açan bu keşif, gezegenlerin ve Güneş sistemlerinin nasıl oluştuğu hakkında bildiğimiz her şeye meydan okuyor.
Dünya'dan 13 kat daha büyük olan gezegen, Güneş'ten dokuz kat daha küçük olan LHS 3154 adlı bir yıldızın yörüngesinde dönüyor. Gezegenin kütlesi kendi başına düşünüldüğünde bir gariplik yok, yaklaşık Neptün kadar. Ancak evrendeki ultra soğuk bir cüce yıldızla olan eşleşmesi bilim insanlarını şaşkına çevirmiş durumda. Çünkü bu tuhaf ikilinin birbirine oranı gezegen oluşumu teorilerinin öngördüğü sınırın çok ötesinde.
Science dergisinde yayınlanan araştırmanın ortak yazarı ve Penn State Üniversitesi’nde profesör olan Suvrath Mahadevan, “Bu kadar küçük bir yıldızın etrafında bu kadar devasa bir gezegenin var olabileceğini asla tahmin edemezdik. Ama işte orada ve bu yüzden şimdi gezegenlerin ve yıldızların nasıl oluştuğuna dair anlayışımızı yeniden gözden geçirmemiz gerekiyor” diyor.
Son hesaplamalara göre gezegen, ev sahibi yıldızın kütlesinin yüzde 0,35'i kadar. Bu kulağa çok fazla gelmeyebilir o nedenle hemen yakın çevremizden bir karşılaştırma yapalım: Jüpiter, Güneş'in kütlesinin yüzde 0,1'inden daha küçük.
Gezegenler yıldızlarıyla birlikte aynı maddeden oluştukları için, gök bilimciler uzun zamandır düşük kütleli yıldızların da düşük kütleli gezegenler oluşturma eğiliminde olduğunu varsayıyordu. Şimdiye kadar yapılan gözlemler de bunu doğruluyor gibiydi. Küçük yıldızların ev sahibi olduğu sistemlerde dev gezegen örnekleri de var, ancak bunlar LHS 3154 b adlı gezegenden çok daha uzak mesafede yörüngede dönüyor.
Mevcut bilimsel teoriler, yıldızların büyük toz ve gaz bulutlarından oluştuğunu söylüyor. Oluşumları tamamlandığında ise yıldızın etrafında dönen diskte kalanlar gezegenlere dönüşüyor. Ancak bilim insanlarına göre LHS 3154, bu kadar büyük bir gezegeni oluşturmak için yeterli kütleye sahip değil ve bu da onları şimdiye dek bilinenleri yeniden gözden geçirmeye itiyor.
Güneş'ten yaklaşık 51 ışık yılı uzaklıktaki yıldızın yörüngesinde dönen gezegen, Teksas'taki McDonald Gözlemevi'nde bulunan Hobby-Eberly Teleskobu'na yerleştirilen Habitable Zone Planet Finder (HPF) kullanılarak keşfedildi.
HPF, Güneş sistemimizin dışındaki soğuk yıldızların yörüngesinde dönen ve yüzeylerinde bildiğimiz anlamda yaşam için bir ön koşul olan sıvı su bulundurma potansiyeline sahip gezegenleri tespit etmek üzere tasarlandı.
LHS 3154 b gözlemleri, sadece 3,7 günlük bir yörünge periyodu ile yıldızına çok yakın olduğunu ortaya koyuyor. Ultra soğuk yıldızların düşük sıcaklığı, yüzeylerinde sıvı su bulundurma kapasitesine sahip gezegenlerin yıldızlarına çok daha yakın olduğu anlamına geliyor. Mahadevan, “Yıldızın bir kamp ateşi olduğunu düşünün. Ateş ne kadar soğursa, ısınmak için ateşe o kadar yaklaşmanız gerekir. Aynı şey gezegenler için de geçerli. Eğer yıldız soğuksa, o zaman bir gezegenin sıvı su içerecek kadar sıcak olması için o yıldıza daha yakın olması gerekiyor” diyor.
Princeton Üniversitesi'nde astrofizikçi ve doktora sonrası araştırmacı olan Guðmundur Stefánsson meslektaşlarıyla birlikte LHS 3154 b'nin farklı bir yıldız sisteminde oluşup oluşmadığı üzerinde düşündüklerini söylüyor. Ancak bu neredeyse kesin olarak bugün sahip olduğu dairesel yörüngeyle değil, oldukça eliptik bir yörüngeyle sonuçlanırdı.
Meksika Ulusal Özerk Üniversitesi'nden Prof Frédéric Masset bulgularla ilgili yorumunda, bu kadar küçük bir yıldızın yakınında bu kadar büyük bir gezegen bulunmasının ‘duyulmamış bir şey’ olduğunu söylüyor.
Bunun bir açıklaması, gezegen disklerinin sandığımızdan çok daha fazla materyal içermesi olabilir. Ama bu başka bir soruya yol açıyor: Neden gözlemlerimizde tüm bu tozu görmüyoruz? Belki de diskler kendilerini çevreleyen çok daha büyük toz bulutundan beslenerek kendilerini yeniliyor.
Her halükârda, Dünya’dan 13 kat daha büyük bir gezegenin Güneş'ten dokuz kat daha küçük bir yıldızın yörüngesinde dönüyor olması bir kez daha ‘evren hakkında ne kadar az şey bildiğimizi’ gösteriyor.