Görsel Telif: THIERRY COHEN
Eğer yaşam —bütün yaşam— aniden yok olsaydı, gezegenimizin akıbeti ne olurdu?
İlk bölümden:
… Dünya ısındıkça, okyanuslardan daha fazla su buharlaşacak, böylelikle de daha fazla yağmur yağacak. Ancak her yer daha fazla ıslanmayacak. Fazla yağmurun büyük çoğunluğu, bugün olduğu gibi karşılaşan rüzgârların havanın ısınarak yukarıya yükselmesine ve nemin aşağı çökmesine sebep olduğu ekvatoral bölgelere yağacak. Islak bölgeler daha da ıslak olmaya ve çöller daha da kuru olmaya başlayacak.
İkinci Bölüm
Bütün bunlar olurken, Dünya yavaş yavaş toprak kaybedecek. Bitki kökleri tarafından artık tutulmayan toprak, akıp gidecek. Yağmurun bol olduğu dağlık çevrelerde, bu durum yüzyıllar alabilecek. Daha düz bölgelerde ise bu akış görece daha uzun sürebilir. University of California’dan jeomorfolog William Dietrich; bu durumun, Amazon havzası gibi bölgelerde onbinlerce yıl alabileceğini söylüyor.
Bütün bu aşınmış toprağın bir yerlere gitmesi gerekiyor. Ve büyük çoğunluğu da okyanuslarda, çok geniş nehir deltalarında ve nehir ağızlarında son bulacak.
Nehirler de değişecek. Bugün gördüğümüz dolambaçlı nehirler, kıyılarında erozyonu yavaşlatan bitki köklerine bağlıdırlar ve bu bitki kökleri nehirlerin kara içlerine yayılmalarını engeller. Bu kökler ortadan kaybolduğunda, nehirler kıyılarındaki sınırları yıkacak ve tek bir ana kanal yerine geniş bir ağ haline gelecekler. Dünya bu durumu daha önce de yaşamıştı: Yaklaşık 250 milyon yıl önceki Permian kitlesel yok oluşunda, nehirler aniden kıvrımlı yapısından örgülü bir yapıya geçmişti.
Toprak yok oldukça, dünya da kumsal haline gelecek. Bugün oldukça yaygın olan ince çamur çökeltileri, büyük oranda solucanlar ve toprağı fiziksel olarak parçalayan diğer organizmaların bir ürünüdür. Bu organizmalar olmadığında, dip kayaları parçalayan ana mekanizma donacak, dolayısıyla da parçalar daha az ve daha iri taneli olacak.
Parçacık boyutundaki bu küçük görünen değişimin yüzbinlerce yıl sonunda iki büyük etkisi olacak. Görülmesi en kolayı ise karalardaki değişim olacak. Daha büyük ve kaba parçacıklar, nehirlerde ve derelerde daha aşındırıcı tortullar oluşturacak. Bunlar zamanla okyanusa giden su yollarını daha dik bir yapıya dönüştürecek ve yollar dikleştikçe de vadi eğimleri de dikleşecek.
Böylesi bir akış kesilmesi meteorolojik anlamda akım alanı örgüsündeki değişimler sonucu güçlenebilir. Denizden uzak kısımlara daha az yağmur ve kar yağması muhtemel olsa da, nem tutacak toprak azlığı ani sellere sebep olacaktır.
Buna karşın, diğer bölgelerdeki az yağmur ve kar, daha az aşınmaya sebep olacaktır. Milyonlarca yıl sonra aşınma, dağ yapısı ve erozyon arasındaki dengenin değişmesiyle dağların yüksekliği ve şeklinde değişimlere sebep olacaktır. Ağaçların dağlar için önemli olduğunu söylemek çok da şiirsel değildir. Çünkü bu değişimler görece hemen göze çarpmayan değişimlerdir. Aslında yaşam olmayan bir dünya bize çok yabancı değil, çünkü bu durumu Mars yüzeyinden elde edilen fotoğraflarda açıkça görebiliyoruz. Belki çok fazla kaya ve çok az toprak var ama bizde hiç de yabancı bir gezegen imajı çizmiyor bu durum.
Termometreyi kontrol edemeyecek olsak da, aşınmış ve tortul parçacık boyutlarındaki artış, kimyasal parçalanma hızındaki (gezegenin iklim kontrolünde kilit önemdeki bir işarettir) düşmeyle birlikte iklim üzerinde son derece büyük farklılıklara sebep olacak. Kimyasal parçalanma; silikat kayalar ve karbondioksit arasında gerçekleşen ve karbonat bileşiklerini oluşturan bir reaksiyon anlamına gelir. Zamanla bu karbonatlar bir şekilde, karbonun kireçtaşları içerisinde “kilitlenmiş” halde bulunduğu okyanus tabanına ulaşacak. Canlıların dip kayaları ince parçacıklara dönüştürmesinden kaynaklı, kayanın toplam yüzey alanı artmıştır, dolayısıyla da kimyasal aşınması da hızlanacaktır.
Bütün Yaşam Yok Olduktan Sonra Dünya-Üçüncü Bölüm
Bir milyon yıl boyunca ya da daha fazla bir sürede, karbondioksit seviyeleri; bugün ortalama 14°C civarında olan ortalama hava sıcaklığını 50 °C, hatta 60°C civarına çıkarabilecek kadar artacaktır. Bu da bütün buz tabakasını kolaylıkla eritmek için yeterlidir.
Aynı zamanda da, karbondioksit oluşumu artarken, oksijen yavaş yavaş yok olacak. Dünya ilk zamanlarında da moleküler oksijenden mahrum ve hayatta kalabilme açısından çok fazla reaktif haldeydi. Yaklaşık 2.6 ila 3 milyar yıl önce fotosentez ile oksijen üretilmeye başlanmasının ardından bu gaz atmosferde birikmeye başladı.