Endometriozis Nedir?
Endometrium: Rahmin içini kaplayan ve her ay adet döneminde kalınlaşarak kanla birlikte dışarı atılan doku tabakasıdır. Endometriumun rahim dışında genellikle karın bölgesindeki başka organlara yerleşmesi sonucu meydana gelen, çoğunlukla ağrılı kadın hastalığına Endometriozis denir.
Endometriozis %60-70 oranında olmak üzere vücutta en çok yumurtalıklarda görülür. Yumurtalıklarda endomertiyum tabakasının yerleşmesi sonucunda ise çikolata kisti adı verilen kistler meydana gelir.
Endometriozisin vücutta görüldüğü diğer yerler:
- Fallop tüpleri,
- Vajina,
- Karnın içini kaplayan periton zarı,
- Mesane,
- İdrar boruları,
- Bağırsaklar,
- Eski ameliyat izleri,
- Göbek deliği,
Nadir de olsa;
- Akciğerler
- Beyin gibi rahme uzak yerlerde de rastlanabilir.
Endometriozis tanımına uygun olarak yer değiştirmiş olan doku, tıpkı normalmiş gibi davranarak adet sürecinde kalınlaşır, bozulur ve adet kanı ile dışarı atılır. Adet kanı ile dışarı atılma nedeni ise başka bir çıkış yolunun olmamasıdır.
Endometriozis Belirtileri Nelerdir?
Çoğu kadın adet döneminin ilk günlerinde pelvik bölgesinde (alt karın bölgesi) ağrı ve kramp yaşasa da, endometriozis hastalığı olan bir kadın bu dönemde çok daha şiddetli ağrı ve kramplar yaşar. Öyle ki; bu ağrılar giderek artma eğilimindedir. Fakat ağrı, endometriozis hastalığı derecesi hakkında belirleyici bir kriter değildir. Yani, hafif endometriozis görülen hastalarda şiddetli ağrı görülebilirken, ilerlemiş endometriozisi olan hastalarda daha hafif ağrılar görülebilir.
Bunun yanında:
- Adet döneminden önce başlayan karın, kasık ve sırt ağrıları,
- Aşırı kanama,
- Yorgunluk,
- Hazımsızlık ve şişkinlik,
- Mide bulantısı,
- Adet düzensizliği,
- Özellikle adet dönemi esnasında ve dönem içinde idrar sorunları (sık idrara çıkma, kanlı ve ağrılı idrar yapma gibi),
- Dışkılamada zorlanma, kabızlık ya da ishal,
- Cinsel ilişki esnasında ağrı ve acı hissi,
- Kısırlık
başlıca endometriozis belirtileri arasında yer alır. Bazı hastalar da ise hiç bir belirti görülmez.
Endometriozis Nedeni Nedir?
Endometriozisin kesin nedeni bilinmemekle birlikte olası nedenleri şunlardır:
- Retrograd adet kanaması: Adet dönemi esnasında rahim içimdeki endomerium tabakasının kanla birlikte fallop tüplerinden geçerek karın ve pelvik boşluğuna dökülmesi durumudur. Boşluğa dökülen dokular en son konumlandıkları yere yapışır ve kalınlaşırlar. Bu durum endometriozisin çoğunlukla ilk akla gelen nedenidir.
- Karın zarı hücrelerinin dönüşümü: Uzmanlar hormonlar ve benzeri etkenlerin, karın zarı hücrelerinin endomerium hücrelerine dönüşebilmesi olasılığı üzerinde dururlar.
- Embriyonik hücre dönüşümü: Östrojen hormonunu ergenlik döneminde fazla salgılandığında gelişiminin ilk evresinde olan hücreleri endometrium hücrelerine dönüştürebilir.
- Ameliyat kesisine yerleşme: Endometrial hücreler sezaryen ve karından yapılan diğer ameliyatların yapılması için kesilen bölgeye bağlanabilir.
- Bağışıklık sistemi bozuklukları: Bağışıklık sistemindeki bir takım sorunlar kadınlarda endometriozis nedeni olabilir.
- Kan ve lenf ile yayılma: Rahim içi dokusu kan ya da lenf yoluyla yayılabilir.
- Genetik: Aileden gelen genetiksel yatkınlık ile bir takım çevresel nedenler endometriozise neden olabilir.
Henüz net bir nedeni olmasa da yukarıdaki nedenler endometriozisin nedenleri arasındadır.
Endometriozis Oluşumuna Neden Olabilecek Risk Faktörleri Nelerdir?
Aşağıdaki durumlar endometriozise neden olabilir:
- Hiç doğum yapmamış olmak,
- Erken yaşta adet görmeye başlamak,
- Geç yaşta menopoza girmek,
- 27 günden daha az zaman içinde adet görmek,
- Normalden fazla salgılanan östrojen hormonu,
- Doğuştan rahim anomalileri,
- Düşük vücut kitle indeksine sahip olmak,
- Alkol tüketmek,
- Kafein tüketmek,
- Ailesinde (anne, teyze ve kız kardeş) endometriozis olanlar 3 kat daha riskli grupta yer alır.
- Çok fazla et ve yağ tüketmek.
Hastalık adetin başladığı ilk tarihten sonraki bir kaç yıl içinde meydana gelmeye başlar. Gebelikte hafifler ya da geçici olarak son bulur ve eğer vücuda östrojen takviyesi yapılmıyorsa menopozdan sonra tamamen geçer.
Neden Olabilecekleri?
- Aşırı ağrı ve kanama nedeniyle günlük hayatı sekteye uğratır,
- Cinsel yaşamı olumsuz etkiler.
- Kısırlığa ve yumurtalık kanserine neden olabilir.
Endometriozis Nasıl Teşhis Edilir?
Bu hastalığın tanı ve teşhisi çoğunlukla hastanın aşırı ağrı ve kanama şikayetleri sonucunda doktora başvurması ile ortaya çıkar. Özellikle adet dönemi yaklaşan ve adet dönemi esnasında aşırı ağrısı ve kanaması olanların vakit kaybetmeden bir kadın hastalıkları doktoruna (jinekolog) gitmesi gerekir.
Doktorunuz ağrının ne zaman ve nereden başladığına ve nerelerde olduğuna göre şikayetlerinizi değerlendirecektir. Bunun yanında hastalığa kesin teşhis koymadan önce;
- Pelvik muayene (alttan muayene) ile söz konusu kist vb. bulguları tespit edebilir.
- Ultrason ile rahim, fallop tüleri ve yumurtalıklarınızı kontrol ederek hastalığınıza neden olabilecekleri görebilir.
- Bilgisayarlı tomografi ve Mr ile kan testleri yapılmasını gerekli görebilir.
- Laparoskopi yapılmasını isteyebilir.
Endometriozis Tedavisi Nasıldır?
Endometriozis tedavisi iki şekilde gerçekleşir. Bunlar; ilaç tedavisi ve ameliyattır. Tedavinin nasıl yapılacağı ise hastalığın sizdeki belirtileri ve hamilelik durumunuza göre değişir. Ancak ameliyat özellikle 35 yaş üzerindeki hastalara uygulanırken her zaman en son seçenek ve son çare olarak görülür.
İlaç ve Hormon Tedavisi:
İlaç tedavisinde ağrı kesiciler ve hormon ilaçları kullanılır. Östrojen seviyesi düşürülerek hastalık baskılanır. Ancak hastalığın iki yıl içinde %50 oranında tekrarlama ihtimali söz konusudur.
Hormon tedavisinde kullanılan hormon ilaçları, hastalığın neden olduğu ağrıları hafifletir, endometrium doku büyümesini yavaşlatırken, bir yere yerleşmesini önleyebilir. Hormon tedavisi endometriozis için kalıcı bir yöntem değildir, tedavi bırakıldığında hastalık tekrarlayabilir.
Endometriozis Ameliyatı: Bu ameliyat özellikle genç yaştaki kadınlara önerilmez. Ameliyatın amacı rahim içindeki yapışıklıkları açmak, yumurtalıklardaki kistleri çıkarmak, endometriozise neden olan dokuların odaklarını ortadan kaldırmaktır. Ameliyat için iki yöntem kullanılır:
- Laparoskopi
- Karından açık ameliyat
Rahim Ameliyatı: Şiddetli endomertiozis yaşandığında rahmin, rahim ağzının ve her iki yumurtalığında da ameliyatla alınması en iyi çözüm yoludur. Rahim ameliyatı sonrasında hamile kalmak ne yazık ki mümkün değildir. Özellikle 35 yaşından sonra yapılan rahim ameliyatları uzun vadede kalp ve damar hastalıkları ile metabolik hastalıklara neden olabilir.
Endometriozis tedavisinde güvenilir bir doktor bulmak çok önemlidir, bunun için iyi araştırma yapmalı, sonuçta da doktorunuza güveniyor olmalısınız.
Son olarak endometriozis tedavisi sürecinde ağrılarınızı hafifletmek amacıyla sıcak su ile banyo yapabilirsiniz. Aynı zamanda düzenli egzersiz yapmak da ağrılarınızı hafifletmeye yarayabilir.
Sağlıklı günler.
Yararlanılan Kaynaklar: