Mörfi Kanunu
Üzerine çikolata sürdüğünüz bir dilim ekmek elinizden kayarsa niye her zaman çikolata kaplı yüzeyi yere düşer? Bunun bütün suçlusu mörfi kanunudur. Orijinal yazılışı Murphy’s law olan mörfi kanunu, Edward A. Murphy Jr. tarafından ortaya atılmış bir kanundur. Peki bu kanun nedir? Nasıl ortaya çıkmıştır? Bu sorulara cevap vermeden önce Edward A. Murphy Jr.’u kısaca tanıyalım.
Murphy Kimdir?
- Murphy, 11 Ocak 1918 yılında Panama Kanal Bölgesinde doğdu.
- Lise eğitimini New Jersey’de tamamladı. Daha sonra ABD Askeri Akademisi’ne girdi. Okuldan mezun olduğu yıl orduya katılmaya hak kazandı. Böylece havacılık eğitimleri almaya başladı.
- II. Dünya Savaşı’nda Pasifik Cephesi’nde orduya hizmet etti.
- Aynı zamanda başarılı bir mühendistir. 1947 yılında U.S. Air Force’a katıldı. Yüksek hızlı roket deneylerinde çalışmalar yürüttü.
- 1990 yılında hayatını kaybetmiştir.
Mörfi Kanunu Nasıl Ortaya Çıktı?
Murphy, yüksek hızlı roketler üzerinde deneyler yaparken insan bedeninin en fazla ne kadar ivmeye dayanıklı olabileceğini merak etti. Bu bilgiye ulaşmak için pahalı bir deney planladı. Böylece tüm ilgiyi üstüne çekti. Pilot bir denek üzerinde çalışmalara başlar.
Uzun bir ön çalışma yürütür. Bu ön çalışmalar sonrasında deneyi uygulama aşamasına ulaşır. Deneğin 16 farklı bölgesine ivmeölçer cihazı yerleştirmeye karar verir. Bu aşamada bu 16 ivmeölçerin tamamı Murphy’nin emrinde çalışan Air Force çalışanı tarafından yanlış bağlandı.
Bu olay büyük bir talihsizlikti. Çünkü normalde bir bozuk parayı rastgele 16 kere havaya atsanız istediğiniz yüzü en az bir kere gelme olasılığı bir başka deyişle istediğiniz yüzün hiç gelmeme olasılığı gayet düşüktür. Fakat bu durumda bu düşük olasılık gerçekleşmişti ve 16 ivmeölçerin hepsi yanlış bağlanmıştı. Böylece bu pahalı deney başarısız sonuçlandı.
Mörfi Kanunu Nedir?
Bu başarısız deney sonucunda basın toplantısı düzenleyen Murphy, Mörfi kanunlarını doğuran şu sözü söyledi: Eğer bir işi halletmek için birden fazla olasılık varsa ve bu olasılıklardan biri istenmeyen sonuçlar ya da felaket doğuracaksa kesinlikle bu olasılık gerçekleşecektir. Bu söz ilk duyulduğunda işe yaramaz bir adamın esprileri gibi geldi. Fakat daha sonra Mörfi kanunlarının başlangıç sözü oldu.
Aslında mörfi kanunu, bizim kültürümüzde de değişik atasözleriyle ifade edilmiştir. Bu atasözlerinden bazı örnekler şunlardır:
- Sakınan göze çöp batar.
- İyilikten maraz doğar.
- Hiçbir iyilik cezasız kalmaz.
Yukarıdaki Mörfi kanunun ilk sözü dışında mizahi yönden de bazı sözler Mörfi kanunu imiş gibi kulaktan kulağa yayılmıştır. Bu sözlerden bazıları şunlardır:
- Olmuyorsa zorlayın.
- Kırılırsa zaten değişmesi gerekir.
- Bir şeyle fazla oynarsanız onu bozarsınız.
- Piyangoda para kazandığınız gün ölümünüze fazla kalmamıştır.
- Eğer kendinizi iyi hissediyorsanız, üzülmeyin geçer.
Kulaktan kulağa yayılan Mörfi kanunları 1958 yılında dünyanın prestiji yüksek en eski sözlüklerinden Merriam-Webster sözlüğüne girmeyi başarmıştır.
Günlük Hayatta Mörfi Kanunu
Peki, mörfi kanunu bizim günlük hayatımızı nasıl etkilemektedir. Bazı örnekler şunlardır:
- Sıkışık bir trafikte seyir halindesiniz. Yan şeritteki trafiğin akmaya başladığını görüyorsunuz. Hemen akıllık edip o şeride geçiyorsunuz. O da ne? Daha demin bulunduğunuz şerit, geçtiğiniz şeritten daha hızlı akmaya başlıyor.
- Ya da bankamatik ile işiniz var. Önünüzde iki tane bankamatik sırası var. Hangi sıraya gireceğinize karar veremediniz. Sonra birinde karar kıldınız. Gördünüz ki ötekisi daha hızlı ileriliyor. Hemen öteki sıraya geçtiniz. O da ne eski sıranız bir anda hızlandı. Bu konudaki videoyu aşağıda görebilirsiniz.
Kaynaklar