ABD-Çin ilişkileri, ABD Temsilciler Meclisi Başkanı Nancy Pelosi’nin Tayvan ziyaretinin ardından askeri çatışma endişelerini ateşleyecek kadar gergin.
Pelosi Salı günü Taipei’de coşkulu bir şekilde karşılandı ve Biden yönetiminin kuşkularına rağmen Washington’da iki partili güçlü bir destek aldı. Ancak gezisi Pekin ve Çinli milliyetçileri kızdırdı ve ayrıldıktan sonra bile zaten gergin olan bağları karmaşıklaştıracak.
Zaten Çin, bir dönek eyaleti olarak gördüğü adadaki iddialarının müzakere edilemez olduğunu netleştirmek için Tayvan Boğazı’nda yeni güç gösterileri hazırlıyor. Ve ABD, Tayvan’a destek gösterileriyle devam ederken, artan gerilimler, kasıtlı olsun ya da olmasın, askeri çatışma risklerini artırdı.
Gerilimler Çin Devrimi’ne kadar uzanıyor
Çin, Tayvan’ın ülkesinin bir parçası olduğu konusunda ısrar ediyor. Ancak Tayvan kendi kendini yönetiyor ve liderleri Pekin’in egemenlik iddiasını reddediyor, bu da adanın siyasi kontrolünün tartışmalı olduğu anlamına geliyor.
Tayvan, ABD’nin Kore’de Çin ile savaş halinde olduğu 1950’den beri ABD’nin müttefiki. Mao Zedung’un komünistleri, 1949’da Pekin’de iktidarı henüz ele geçirmiş ve bir iç savaşta Çan Kay-şek’in Kuomintang (KMT) milliyetçilerini yenmişti. KMT liderliğindeki eski Çin hükümeti, Tayvan adasına çekildi ve anakara ile teması kesti.
Çin’in güneydoğu kıyısı ile Tayvan adası arasında uzanan Pasifik Okyanusu’nun bir kolu olan Tayvan Boğazı, 1950’lerde Çin’in Tayvan kontrolündeki bazı adalara topçu saldırıları başlatmasıyla artan gerilimlerin yeri haline geldi. ABD 1950’de Tayvan’ı korumak için bir filo konuşlandırdı ve ada 1958’de ABD tarafından sağlanan bazı silahları kullanarak savaştı.
ABD ‘herhangi bir tek taraflı değişikliğe’ karşı çıkıyor
1979’da ABD, mevcut “tek Çin” politikasını benimsedi ve diplomatik olarak Taipei’den Pekin’e geçti. Ayrıca, ülkenin Çin ile diplomatik bağlarının Tayvan’daki barışa bağlı olduğunu söyleyen Tayvan İlişkileri Yasası’nı da geçti.
Bu politikalar, ABD Dışişleri Bakanlığı’nın Tayvan konusundaki mevcut tutumunu yönlendirmektedir. Bakanlık, “Statükoda herhangi bir tek taraflı değişikliğe her iki taraftan da karşı çıkıyoruz; Tayvan’ın bağımsızlığını desteklemiyoruz ve Boğazlar arası farklılıkların barışçıl yollarla çözülmesini bekliyoruz.” kendi sitesinde diyor.
Ne Kanada ne de ABD Tayvan’ı egemen bir devlet olarak tanımıyor ve her iki ülke de ada ile resmi diplomatik ilişkiler yürütmüyor.
Son yıllarda, bir Tayvanlı lider Çin ile daha yakın ilişkiler kurmaya çalışırken, diğerleri resmi bağımsızlığı destekledi.
Eski ABD başkanı Donald Trump, onlarca yıllık diplomatik önceliğini kırdı ve Tayvan cumhurbaşkanıyla doğrudan konuşmak ve adaya 1.4 milyar dolarlık ABD silah satışını onaylamak da dahil olmak üzere bir dizi hamleyle Çin’i çileden çıkardı.
Çin’den gelen tepkiye karşı temkinli olan Biden yönetimi, Pelosi’nin Tayvan’a yaptığı son ziyareti cesaretlendirmedi ancak engellemedi. Yönetim Pekin’e Temsilciler Meclisi başkanının yürütme organının bir üyesi olmadığını ve ziyaretinin tek Çin politikasında bir değişiklik anlamına gelmediğini vurgulamaya özen gösterdi.
Bu Pekin için biraz rahatlık oldu. ABD başkanlığından sonra ikinci sırada yer alan Pelosi sıradan bir ziyaretçi değildi ve adeta bir devlet başkanı gibi karşılandı. Tayvan’ın silüeti bir hoş geldin mesajıyla aydınlandı ve Tayvan başkanı, kıdemli yasa koyucular ve önde gelen hak aktivistleri de dahil olmak üzere adanın en büyük isimleriyle bir araya geldi.
Çin, Pelosi’nin ziyaretini ‘provokasyon’ olarak nitelendirdi
Çinli yetkililer öfkelendi.
Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Hua Chunying, ayrılmasından sonra yaptığı açıklamada, “Pelosi’nin yaptığı kesinlikle demokrasiyi savunmak ve sürdürmek değil, Çin’in egemenliğini ve toprak bütünlüğünü provokasyon ve ihlaldir” dedi.
Hua, “Pelosi’nin tehlikeli provokasyonu tamamen kişisel siyasi sermaye içindir, ki bu mutlak çirkin bir siyasi komedidir.” “Çin-ABD ilişkileri ve bölgesel barış ve istikrar acı çekiyor.”
Ziyaretin zamanlaması gerilimi artırmış olabilir. Bu yılki Çin Komünist Partisi’nin, Başkan Xi Jinping’in COVID-19, ekonomi ve diğer konulardaki yerel eleştirileri köreltmek için Tayvan’a karşı sert bir çizgi kullanarak gücünü daha da sağlamlaştırmaya çalışacağı bu yılki Kongresi’nden önce geldi.
Yine de, uzun süredir ABD için “stratejik belirsizlik” olarak tanımlanan ve Çin’in Tayvan bağımsızlığının herhangi bir figürüne sessiz ama kararlı muhalefeti olarak tanımlanan statüko, artık her iki taraf için de savunulabilir görünmüyor.
Hong Kong Baptist Üniversitesi’nde fahri profesör Jean-Pierre Cabestan, “Tayvan konusunda hem Pekin hem de Washington için anlaşmak giderek zorlaşıyor” dedi.
Taipei ve ABD Kongresi’nde, 1970’lerden bu yana ABD’nin Tayvan ile ilişkilerini tanımlayan belirsizliği netleştirmek için adımlar atılıyor. Senato dış ilişkiler komitesi yakında ilişkileri güçlendirecek, yürütme organının Tayvan’ı uluslararası sisteme sokmak için daha fazlasını yapmasını ve adanın kendini savunmasına yardımcı olmak için daha kararlı adımlar atmasını gerektirecek bir yasa tasarısını değerlendirecek.
Çin, bu hafta için planlanan gerçek atışlı askeri tatbikatlar ve Tayvan’ın kendi ilan ettiği hava savunma bölgesi içinde ve yakınında savaş uçaklarının uçuşlarında istikrarlı bir artış da dahil olmak üzere, tırmandırıcı olabilecek adımlar atıyor gibi görünüyor.
Hong Kong’daki profesör Cabestan, “Tayvanlıları ve Amerikalıları test edecekler” dedi. ABD ordusunun bölgedeki eylemlerinin kritik olacağını söyledi.
Kaynak : https://www.cbc.ca/news/world/taiwan-china-us-1.6540900?cmp=rss