Genel Olarak Ceza Hukuku
Hukuk, insan davranışlarını düzenleyen kurallar bütünüdür. Hukukun amacı, toplumda barışı ve güvenliği sağlamaktır. Hukuk, bireysel çıkarları güvence altına alarak, çıkan uyuşmazlıkları çözmek için başvurulacak akılcı ve güvenilir muhakeme kuralları koymayı amaçlamaktadır. Hukuk kurallarını diğer toplumsal kurallardan ayıran özellik yaptırımının (devletin zor kullanma gücünün) bulunması ve uyuşmazlıkların ne şekilde çözüleceğini göstermesidir. Hukuk kuralları birbirine bağlı ve birbirini tamamlayan parçalardır. Hukuk kuralları başlıca özel hukuk ve kamu hukuku olarak iki bölüme ayrılır. Özel hukuk, bireylerin kendi aralarındaki ilişkiyi düzenleyen hukuktur. Kamu hukuku ise kişilerin devletle veya devletin bir başka devletle olan ilişkilerini düzenleyen, devletle kişiler arasındaki karşılıklı hak ve yükümlülükleri konu alan hukuktur.
Ceza hukuku, kamu hukukunun bir dalıdır. Genel bir anlatımla ceza hukukunun konusu suçlar ve cezalardır. Devlet, toplumsal düzeni sağlamak ve bireysel çıkarları korumak amacıyla, bazı davranışları yapma veya bazı davranışlardan kaçınma konusunda bireylere kurallar koyarak, emirler vermeye ve bunlara uymayanlar için yaptırımlar öngörmeye yönelmiştir. Ceza hukuku da devletin öngördüğü bu yasakları, emirleri ve yaptırımları inceler. Ceza hukukunun konusunu oluşturan suç, genel bir tanımla, ceza yasasının yasakladığı ve başkasının hakkını ihlal eden eylemdir. Suç adı verilen davranışları ve bu davranışlara ilişkin uygulanacak yaptırımları belirleyen hukuk kurallarının bütünü "ceza hukuku" olarak adlandırılır.
Ceza hukuku, sosyal yaşamın düzenlenmesi amacıyla uygulanacak en son hukuk dalıdır. Zira, ceza hukukunun bireyler üzerindeki yaptırımları, diğer hukuk dallarına göre çok daha ağırdır. Ancak, hukuk devletinin ve temel hak ve hürriyetlerin varlığını korumak amacıyla ceza hukukuna başvurulması kaçınılmazdır. İşte, ceza hukukunun meşruluğu da bu kaçınılmaz gerçekten kaynaklanmaktadır.
Ceza kanununun amacı en iyi tanımla 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nda yer almaktadır. TCK'nın 1. maddesine göre "Ceza Kanununun amacı; kişi hak ve özgürlüklerini, kamu düzen ve güvenliğini, hukuk devletini, kamu sağlığını ve çevreyi, toplum barışını korumak, suç işlenmesini önlemektir. Kanunda, bu amacın gerçekleştirilmesi için ceza sorumluluğunun temel esasları ile suçlar, ceza ve güvenlik tedbirlerinin türleri düzenlenmiştir." Ceza kanununun amacını tanımlayan maddeyle, bireyin sahip bulunduğu hukuki değerler, hak ve özgürlüklerinin güvence altına alınması ön plana çıkarılmıştır. Kişi hak ve özgürlüklerini, kamu düzenini ve güvenliğini, hukuk devletini, kamu sağlığını, çevreyi, toplum barışını korumak amaçlarıyla; suç işlenilmesini önlemek Kanunun amacıdır.
Suçta ve Cezada Kanunilik İlkesi
Suçta ve cezada kanunilik ilkesi, suç ve cezaların ancak kanun ile konulması ve bunların usulüne uygun olarak ilan edilerek herkes tarafından öğrenilmesinin sağlanmasını ifade eder. Bu ilkenin benimsenmesi, kişilerin keyfi olarak cezalandırılması olasılığını ortadan kaldırır. Bu ilke, hakimi, eylemleri suç sayma ve cezalandırma konusunda sınırlandırır. Hakim, yasadaki suç tanımında gösterilen unsurları taşımayan bir eylemi suç sayamaz ve yasada gösterilmeyen bir cezaya hükmedemez. Bireyler de bu ilke sayesinde suç teşkil eden eylemlerin ve bunlara öngörülen cezaların neler olduğunu önceden öğrenme ve buna göre davranma olanağı elde eder. Bu ilke TCK'da da açıkça yer almaktadır. 5237 sayılı TCK'nın 2. maddesinde "(1) Kanunun açıkça suç saymadığı bir fiil için kimseye ceza verilemez ve güvenlik tedbiri uygulanamaz. Kanunda yazılı cezalardan ve güvenlik tedbirlerinden başka bir ceza ve güvenlik tedbirine hükmolunamaz. (2) İdarenin düzenleyici işlemleriyle suç ve ceza konulamaz. (3) Kanunların suç ve ceza içeren hükümlerinin uygulanmasında kıyas yapılamaz. Suç ve ceza içeren hükümler, kıyasa yol açacak biçimde geniş yorumlanamaz." hükmüne yer verilmiştir. Bir diğer adıyla kanunsuz suç ve ceza olmaz ilkesi, bünyesinde üç hukuki güvenceyi barındırır. Bu güvenceler: 1)Belirlilik 2)Aleyhe Kanunun Geriye Yürümezliği 3)Kıyas Yasağı.
Adalet ve Kanun Önünde Eşitlik İlkesi
5237 sayılı TCK’nın 3. maddesinde; “(1) Suç işleyen kişi hakkında işlenen fiilin ağırlığıyla orantılı ceza ve güvenlik tedbirine hükmolunur. (2) Ceza Kanununun uygulamasında kişiler arasında ırk, dil, din, mezhep, milliyet, renk, cinsiyet, siyasal veya diğer fikir yahut düşünceleri, felsefi inanç, milli veya sosyal köken, doğum, ekonomik ve diğer toplumsal konumları yönünden ayrım yapılamaz ve hiçbir kimseye ayrıcalık tanınamaz.” hükmüne yer verilmiştir. Ceza Kanunu’nda açıkça bu maddeye yer verilerek, ceza kanununun adaletçi bir karaktere ve insancıl bir niteliğe sahip olduğu vurgulanmak istenmiştir.
Anayasa Mahkemesi Kanunlarına göre eşitlik, herkesin aynı hak ve yükümlülüklere sahip olması anlamında değildir. Eşitlik, her yönüyle aynı hukuki durumda olanlar arasında söz konusudur. Bu kısaca eşitlerin eşitliği olarak izah edilmektedir. Diğer bir ifade ile eşit olmayanların eşitsizliği, eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz.
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 14 üncü maddesinde “Ayrımcılık Yasağı” “Bu Sözleşme’de tanınan hak ve özgürlüklerden yararlanma, cinsiyet, ırk, renk, dil, din, siyasal veya diğer kanaatler, ulusal veya toplumsal köken, ulusal bir azınlığa aidiyet, servet, doğum başta olmak üzere herhangi başka bir duruma dayalı hiçbir ayrımcılık gözetilmeksizin sağlanmalıdır.” şeklinde belirlenmiştir.
Kanunların Genelliği İlkesi
Ceza kanunlarının kişi bakımından uygulanmasında temel ilkelerden birisi de “Kanunların Genelliği İlkesi”dir. Kanunların Genelliği İlkesi, ceza kanunlarının, bir ülkede yaşayan ya da bulunan herkese uygulanması anlamına gelir. Bu kişilerin, Türk ya da yabancı olmasının bir önemi yoktur. Ceza kanunundaki kurallar, Türk vatandaşlarının yanı sıra, o ülkede bulunan yabancı ülke vatandaşlarına da uygulanır. Bu ilkeye göre kanunlar, bir ayrıma tabi tutulmadan muhatap olan herkese uygulanır.