Krizde olan 'İslam' değil, liberalizm / Esad Dandia
Dünya eşi görülmemiş bir yoksulluk, şiddet ve çevresel çöküşle karşı karşıya kaldığında, Müslümanların ya da "İslam" ın benzersiz bir krizde olduğunu öne sürmek şaşırtıcı.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron geçen ay millete hitaben yaptığı konuşmada "İslam, bugün tüm dünyada kriz içinde olan bir din" dedi. Aynı konuşmasında, dini kamusal alanda katı bir şekilde kısıtlayan Fransa'nın benzersiz sekülerizm yinelemesi olan laikliği güçlendirmek için siyasi bir programın açılışını yaptı. O zamandan beri, bir öğretmenin acımasızca başının kesilmesi, iki Müslüman kadının acımasızca bıçaklanması ve diplomatik tartışmalar, İslam ile laiklik arasındaki karışıklığa dair küresel endişeleri yeniden alevlendirdi.
Fransa'nın Müslümanlara karşı ayrımcılık yapmak için laikliği silahlandırması ve Asya ve Afrika'daki milyonlarca insanın acımasız sömürgeleştirilmesi için bir gerekçe olarak Fransız liberalizminin tarihi hakkında çok şey yazılmıştır - buna "medeniyet misyonu" adını vermiştir. Bu şiddet, Fransız tarihinin devrimci üçlüsü olan liberte, égalité ve fraternité (özgürlük, eşitlik ve kardeşlik) kadar bir parçasıdır.
Bununla birlikte, Fransa'nın moderniteye katkısı olarak anılan sadece ikincisidir. Nadiren liberalizmin karanlık beliyle ve tarihsel Ötekileriyle paylaşılmış olan ve olmaya devam eden benzersiz şiddet ile bir hesaplaşma vardır. Ama Müslümanlar - Fransız (ve diğer) sömürgeciliğinin, emperyalizmin ve ırkçı şiddetin yükünü çekmişler - hepsini çok iyi biliyorlar. Gerçekte, birçokları için, Macron'un "Aydınlanma İslamı" çağrısı bu tarihteki en son gelişme olarak görülüyor.
Macron'un kriz halindeki İslam hakkındaki sözlerini ilk okuduğumda, aklıma ilk gelen soru şuydu: Bu "İslam" kim ve herhangi biri bunları kontrol etti mi? Gerçek şu ki, Aydınlanma liberalizminin muhalif zararı olarak "İslam" kinayesi o kadar çok tartışıldı ki burada incelenmesine gerek yok. Bununla birlikte, Macron'un açıklamasını açıklayıcı olarak ele alalım: İslam krizde mi? Bu soruyu cevaplamak için, terimleri tanımlayarak başlamamız gerekir.
"İslam" derken Macron, Kuzey Amerika ve Batı Avrupa'daki Müslüman azınlıkları kastediyorsa, tam tersine Müslüman olmak için hiç bu kadar heyecan verici bir zaman olmamıştı. Aslında, Macron ve seleflerinin uzun süredir "İslam" ın antitezi olarak konumlandırdığı "Batı" da Müslümanlar arasındaki en zengin söylemlerden bazılarının ortaya çıktığı yer.
Kitlesel okuryazarlığın, kitlesel göçün ve bilgi teknolojisinin (sosyal medya dahil) ortaya çıkışı, önceki nesillerin benzerlerinin asla hayal edemeyeceği, Küresel Kuzey'deki Müslümanlar arasında toplu olarak canlı bir kültürel ve entelektüel dönüşümü kolaylaştırdı. Daha fazla Müslüman, geleneklerini bugün olduğu gibi yaratıcı bir şekilde çalışmak, yorumlamak, tartışmak ve somutlaştırmakla hiç bu kadar aktif bir şekilde meşgul olmamıştı.
Müslüman kadınlar, beyaz liberal kurtarıcılara ihtiyaç duymadan, kendi özneliğini öne sürerek tefsir, etik, politika ve daha pek çok alanda geleneksel otoriteye meydan okuyorlar. Amerika'daki uzun direniş geçmişi iyi belgelenmiş olan Afrika kökenli siyah Müslümanlar ve Müslümanlar, insanları polisliğin, hapishanelerin ve hapishanelerin ölümcül mantığının ötesinde bir dünya hayal etme konusunda daha kapsamlı düşünmeye çağıran sosyal adalet örgütlenmesinin ön saflarında yer almaktadır. ulus devletler.
İster akademik ortamlarda isterse normatif günah çıkarma ortamlarında (ikisi sıklıkla birbirini tozlayan) İngilizce dilinde İslam üzerine büyüyen akademik literatür - Müslümanlar tarafından yönetiliyor - Batı'da İslam'ın gelişmesine tanıklık ediyor. . Bir zamanlar İmparatorluğun bir dili olan, tebaası ve torunları tarafından geri kazanılan ve şimdi küreselleşen İngilizce'nin, Farsça veya Malayca olduğu kadar "İslami" bir dil olduğunu söylemek güvenlidir.
11 Eylül'ün hemen sonrasında, Müslümanlar - özellikle Amerika Birleşik Devletleri'nde - beşinci kol olduğundan şüphelenmekten kaçınmak için kendilerini Amerikan istisnacılığı mitlerine bağlı sadık yurtseverler olarak konumlandırmak zorunda kaldılar. Müslümanlar uzun süre bu sadakati göstermek için "masada bir koltuk" aradılar.
Günümüzde Müslüman topluluklar, iktidara gelmek zorunda kalmadan masada bir koltuk aramak için daha az zaman ve kendi masalarını inşa etmek için daha fazla zaman harcıyorlar. Küresel mülksüzleştirme, boyun eğdirme, gözetleme ve daha fazlasını biçimlendirmekten büyük ölçüde sorumlu olan çeşitli İslamofobik şiddet yapılarının keskin bir farkındalığıyla bir bilinci dile getiriyorlar. Ve evet, buna ABD ve Fransa gibi yerlerin uyguladığı devlet şiddetine meydan okumak da dahildir.
Irksal kapitalizm ve beyaz üstünlüğünün egemen küresel düzeninin hegemonyasına meydan okuyan diğer gelenekler gibi, Siyah, Yerli, Marksist veya feminist gelenekler - hepsi kesişen ve birbirini bilgilendiren - İslam geleneği, yerini almış biri olarak yerini almıştır. Amerika'dan Fas'a ve Endonezya'ya uzanan 1.400 yıllık bir mirastan yararlanarak kendi eleştirilerini sunuyor. Bunun Müslüman toplumunun durgunluğundan veya geri kalmışlığından çok zenginliğinin ve canlılığının bir kanıtı olduğunu iddia ediyorum.
Peki ya "İslam" derken Macron Müslüman dünyasını kastediyorsa?
Hiç şüphe yok ki, "Müslüman dünya" (kategori kendi problematiği olmadığı için alıntılarda) mücadele ediyor. Arap Baharı'nın ardından şimdiye kadar en çok Suriye, Libya ve Yemen'de olmak üzere karışık sonuçlar elde edildi. İsrail'in Filistin'i işgali ve Hindistan'ın Keşmir'i işgali hız kesmeden devam ediyor. Sağcı milliyetçi hareketler, Türkiye ve Pakistan'da ya üstlendi ya da zemin kazanıyor.
İran'da muhalifler tutuklanmaya devam ediyor. Körfez Arap monarşileri, siyasi hakların bozulmasının gölgesinde kalan bir sosyal liberalleşme cephesine imza atıyor. Irak ve Afganistan, Amerika'nın sonsuza dek süren savaşlarının sonuçları arasında, sayısız güç mücadelesine karışmış durumda. Balkanlar, Bosna soykırımına yol açan aynı dışlayıcı doğuşçuluğun yeniden canlandığını görüyor. Bu arada Myanmar'daki Rohingya Müslümanları ve Sincan'daki Uygur Müslümanları günümüzde soykırımla karşı karşıya.
Bu krizlerin çoğu birbiriyle örtüşürken, her biri aynı zamanda bu makalenin kapsamının dışında olan titiz analizler gerektiren belirli tarihsel koşulların sonucudur. Onları şekillendiren faktörlere üstünkörü bir bakış bile, bu krizlerin "Krizde İslam" hakkında topyekun bir söyleme sığdırılamayacağını açıkça ortaya koyuyor - çok karmaşık tarihlerle boğuşmaktan kaçınmak için bir örtüden başka bir şey olmayan bir söylem. "Müslüman dünyasını" bugün olduğu yere getirdi.
Tüm bunlara rağmen, Arap Baharı ruhunun canlı ve iyi olduğu ve geçtiğimiz yıl Irak, Cezayir, Sudan ve Lübnan'a kadar uzandığı göz ardı ediliyor. Filistinliler ve Keşmirliler, görünürde liberal demokrasilere karşı onlarca yıldır süren adalet ve haklar için mücadelelerini sürdürüyorlar. Türkiye, Pakistan ve İran'daki kadın ve azınlık hareketleri ayrımcılığa, ataerkilliğe ve devlet şiddetine karşı harekete geçmeye devam ediyor.
Körfez Arap muhalifleri, baskıya karşı seslerini yükselterek otokratlarının çizgisine girmeyi reddediyorlar. Hindistan Müslümanları, haklarını savunan en büyük kitlesel gösterileri seferber etti. Uygur aktivistleri, dünya acılarına göz yumarken bile sessiz kalmayı reddediyor.
Yukarıdakilerin tümü için, adalet ne zaman sorusudur, eğer değilse. Her şeye rağmen, Müslüman nüfus ve müttefikleri, dünya en kötüsünü getirdiğinde, ellerinden gelenin en iyisini sunduklarını göstermeye devam ediyor. Firavun karşısında Müslümanlar Musa olur.
Ayrıca gözden kaçan şey, liberal Amerikan ve Fransız hükümetlerinin karşı çıktıklarını iddia ettikleri çok liberal olmayan baskı sistemlerini sürdürmedeki rolüdür. ABD ve Fransa, İsrail, Hindistan, Mısır ve Körfez Arap devletlerinin sadık müttefikleridir ve hepsi de eleştirel olmayan Amerikan ve Avrupa himayesinden ve silahlarından yararlanmaya devam etmektedir; Batı'nın açık bir düşmanı olan İran bile paradoksal olarak, Amerika'nın egemenliğine yönelik felç edici yaptırımları ve tehditleri İranlı liderlerin ulusal meşruiyeti desteklemesine izin verdiğinde fayda sağlıyor.
Amerikan ve Fransız savaş uçaklarının ve şirketlerinin, mülteciler diğerinden uzak tutulurken bir yönden sınırları geçebildiği liberalizmi sorgulamalıyız; bu liberalizmin ilerlemesinin liberal olmayan rejimlerin ve politikaların sağlamlaştırılmasına bağlı olduğu yerde; emperyal metropollerin daha önce sömürge sömürüsünün artık uluslararası kurumlar ve şirketler aracılığıyla sömürge sonrası gasp, yaptırım ve tehditlere çevrildiği yer.
Dünya genel olarak aşırı sağ hareketlerde eşi görülmemiş bir yükselişe, yönetim kurumlarının çökmesine, hızla yükselen eşitsizliklere ve yaklaşan iklim felaketine tanık olurken, Müslümanların veya "İslam" ın benzersiz bir krizde olduğunu öne sürmek hayret verici. Zorluklarımızın birbiriyle bağlantılı olduğunu anlamak ve "İslam" ın tek - hatta anlamlı - bir analiz birimi veya kriz için açıklayıcı bir faktör olduğunu öne sürmek en iyi ihtimalle zayıftır.
Aslında liberalizm - Özgürlüğü, eşitliği ve özerkliği sıralayan Aydınlanma'dan doğan siyaset felsefesi - krizde. İdealleri, pek çok Avrupalı olmayan gelenekte mevcut oldukları için, neredeyse yalnızca Avrupa menşeli değildir, ancak bugün küresel araziye hakim olan Avrupa'nın akışıdır.
Soldan liberalizm, tarihsel Ötekileri'nin şiddet ve ırkçı olarak mülksüzleştirilmesi üzerine kurulmakla ve bugün var olan küresel eşitsizlik sistemini hayata geçirmekle suçlanıyor. Bu yönden en sadık eleştirmenleri arasında Amerikalı filozof Cornel West ve Hintli yazar Pankaj Mishra yer alıyor. Bu eleştirmenler, liberal devletler için "tavukların yuvalarına tünediklerini", çünkü dünya kitlelerine uyguladıkları şiddet artık çatlaklarını ortaya çıkardığını ve bu çatlakların artık şartlı eşitlik ve özgürlük cilasıyla örtülemeyeceğini iddia ediyorlar. ile başlar.
Soldan eleştirmenler, liberalizmin özgürlüklerini ekonomi politiğin ötesine geçirmek amacıyla onlara değer verirken, liberalizmin sağdan eleştirmenleri - Amerikalı akademisyenler Patrick Deneen ve Adrian Vermeule gibi - onun temellerini kınamaktadır. İnsanları herhangi bir topluluk duygusundan veya birbirine sosyal bağlılıktan ayıran atomize edici ve boğucu bir ideoloji olarak görüyorlar. Sol ve sağ çözüm konusunda fikir ayrılığına düşebilirken, ikisi de liberalizmin hesaplaşma zamanının geldiğini biliyor. Liberalizmin koruyucu azizi olan Amerikalı siyaset bilimci Francis Fukuyama bile alarm zillerini çalıyor.
Yine de kıyamet saati geçmeye devam ederken, liberalizmin savunucuları, ilk etapta dünyaya kriz getiren formülü doğrulamaya çalışamazlar. Ve liberalizmin sunduğu özgürlüğü yalnızca kendi emeklerinin meyvesi olarak görseler de, onu sürdürmek için ihtiyaç duyulan liberalizmden hiçbir şekilde sorumlu değiller. Liberalizmin başarılarını - özgürlük, eşitlik, özerklik - yalnızca kendilerine atfederken, başarısızlıklarını - küresel eşitsizlik ve iklim felaketiyle sonuçlanan yüzyıllarca süren sömürü - "hepimize" atfediyorlar.
İngiliz antropolog Talal Asad'ın belirttiği gibi, “Tesadüfen, İkinci Dünya Savaşı'nın sonuna kadar, Avrupa (veya Hıristiyan) medeniyetinin muzaffer bir şekilde modernin yaratıcısı olarak ilan edilmesini dikkate değer bir ironi buluyorum. dünya ama o şimdi, tehditkar bir gelecekle karşı karşıya olan insanların, insanlığın kendi kendini yok etmesi hakkında konuştuğunu duymak daha yaygındır - sanki dünyadaki köylüler ve işçi sınıfları, o gelecekte sanayiciler, politikacılar ve askeri kariyercilerle aynı sorumluluğa sahipmiş gibi. , bankacılar ve silah üreticileri. "
Sömürgecilik karşıtı filozof Frantz Fanon'un dediği gibi Dünya'nın sefilleri, liberalizmin meyveleri için asla itibar görmez, zehirlerinden sorumlu tutulur. Neden?
Macron, İslam'ın düzeleceğinden emin olabilir; Müslümanlar birçok krizin üstesinden geldi ve çok daha fazlasını aşacak. Genel olarak insanlık için endişelenen bizlere gelince, şimdi Müslümanları ve Müslüman olmayanları tehdit eden küresel krizlerle karşı karşıya kalırken birlikte derinlemesine düşünme, birbirine yaslanma ve açıklık ve empati ruhuyla dinleme zamanı. -Müslümanlar aynı.
Kim bilir, belki bu "İslam" liberalizmin krizini ele almak için bir iki şey önerebilir.