Tanım
Teknik Hakkında
Yaratıcılık sürecindeki ilk sorunlardan biri kullanıcıları anlamaktır: onların ihtiyaçları, arzuları, hedefleri ve görevlere yaklaşımları. Ancak görev akışı, bunu yapan insanlar için o kadar alışkanlık haline gelmiştir ki, genellikle tam olarak ne yaptıklarını ve neden yaptıklarını ifade etmekte zorlanırlar.
Bağlamsal sorgulama (Holtzblatt & Beyer, 2016), kullanıcıların gerçekte kim olduklarını ve görevleri günlük olarak nasıl çözdüklerini anlamak için açık bir adımdır. Tasarım ekibi, belirli bir bağlamda neyin önemli olduğunu keşfetmek için kullanıcılarla işyeri gibi doğal ortamlarında bire bir saha görüşmeleri yapar. Bağlamsal bir görüşmeci, kullanıcıları görevlerini çözerken gözlemler ve motivasyonlarını ve stratejilerini anlamak için kullanıcıların eylemlerini ortaya çıktıkça sorgular. Görüşmeci ve kullanıcı, tartışma yoluyla, çalışmanın ortak bir yorumunu geliştirir.
Yorumlama oturumları bir ekibi bir araya getirerek bir görüşmenin tüm hikayesini dinlemelerini ve tasarım problemleriyle ilgili içgörüleri ve öğrenmeleri yakalamalarını sağlar. Bir yorumlama oturumu, ekipteki herkesin verilere kendi benzersiz bakış açısını getirmesine, tasarım, pazarlama ve işle ilgili çıkarımları paylaşmasına olanak tanır. Bu tartışmalar sayesinde ekip sorunları yakalar, görev modellerini çizer ve verileri yorumlanan kullanıcılar ve onların ihtiyaçları hakkında ortak bir görüş geliştirir.
Bağlamsal sorgulama özellikle karmaşık ya da birden fazla adım veya etkileşim içeren ürün veya hizmetler yaratan tasarımcılar için faydalı olabilir.
Nereden geliyor?
Bağlamsal sorgulama 1980’lerin sonunda Digital Equipment Corporation’da (DEC) insan faktörleri mühendisi olarak çalışan Hugh Beyer ve Karen Holtzblatt tarafından geliştirilmiştir. Bu yöntemi, daha etkili yazılım uygulamaları tasarlamak amacıyla işyerindeki kullanıcıların ihtiyaçlarını ve iş akışlarını daha iyi anlamanın bir yolu olarak geliştirdiler.
Beyer ve Holtzblatt, anketler ve görüşmeler gibi geleneksel kullanıcı araştırması yöntemlerinin, insanların günlük işlerinde teknolojiyi gerçekte nasıl kullandıklarına dair nüansları yakalamakta genellikle başarısız olduğunu keşfetti. Kullanıcıları çalışma ortamlarında gözlemleyerek ve onlara görevleri ve hedefleri hakkında sorular sorarak, teknolojinin kullanıldığı bağlam hakkında daha derin bir anlayış kazanabildiler ve kullanıcılarının ihtiyaçlarını daha iyi karşılayan yazılım uygulamaları tasarlayabildiler.
Bağlamsal sorgulama, geliştirildiği günden bu yana tasarım alanında, özellikle de kullanıcı deneyimi (UX) ve kullanıcı merkezli tasarım alanlarında yaygın olarak kullanılan bir araştırma yöntemi haline gelmiştir. Ayrıca etnografik araştırma olarak bilinen antropoloji gibi diğer alanlara da uyarlanmış ve genişletilmiştir.
Hangi amaçlar için uygundur? (Mühendislik eğitiminde nasıl kullanılır?)
Bağlamsal sorgulamanın amacı, kullanıcıların ihtiyaçları, motivasyonları ve karşılaştıkları zorluklar hakkında bilgi edinmek ve bu bilgileri, ihtiyaçlarını daha etkili bir şekilde karşılayan ürün ve hizmetler tasarlamak için kullanmaktır. Yaratıcı mühendisler, kullanıcıları doğal ortamlarında gözlemleyerek ürün veya hizmetleri nasıl kullandıkları ve günlük yaşamlarına nasıl uyum sağladıkları konusunda daha derin bir anlayış kazanabilirler.
Bağlamsal sorgulama özellikle karmaşık ya da birden fazla adım veya etkileşim içeren ürün veya hizmetler yaratan tasarımcılar için faydalı olabilir. Ayrıca, yaşlı kullanıcılar ya da engelliler gibi belirli bir hedef kitleye yönelik ürün ya da hizmet geliştiren tasarımcılar için de faydalı olabilir. Tasarımcılar bağlamsal sorgulamayı kullanarak daha kullanıcı merkezli ve hedef kitlelerinin ihtiyaçlarını daha iyi karşılayan ürün ve hizmetler yaratabilirler.
Nasıl kullanılır?
Tipik bir Bağlamsal Sorgulama 1⁄2 saat sürer ve mülakatın nasıl yürütüleceğine rehberlik eden dört ilkeye dayanır:
Bağlam: Bağlamsal sorgulama, insanların yaşam ve iş faaliyetlerini doğal ortamlarında gözlemlemeyi ve tartışmayı, aynı zamanda yarattıkları veya birlikte çalıştıkları eserlere dikkat etmeyi içeren bir araştırma yöntemidir. Ayrıca, görüşme penceresinin dışında gerçekleşen önemli olaylar hakkında içgörü kazanmak ve görevlerin daha geniş yaşam, ilişkiler ve benlik bağlamına nasıl uyduğunu anlamak için geriye dönük hesapların kullanılmasını da içerir.
Ortaklık: Ortaklık, tasarımcıların motivasyonlarını ve stratejilerini anlamak için kullanıcılarla işbirliği yaptığı bağlamsal sorgulamanın çok önemli bir yönüdür. Görüşmeci, kullanıcının kendi faaliyetlerini yaparak ve bunlar hakkında yorumda bulunarak görüşmeyi yönetmesine izin verir. Planlanmış sorulardan kaçınılır ve konuşma, proje odağına dayalı olarak hayatlarının en önemli yönlerine doğru yönlendirilir.
Yorumlama: Yorumlama, tasarımcıların sözlerinin, duygularının ve eylemlerinin anlamını belirlemek için kullanıcılarla birlikte çalıştığı bir diğer önemli unsurdur. Birlikte yorumlama, kullanıcıların hedeflenen faaliyetleri nasıl yaptıklarına ve bunların genel yaşamlarına nasıl katkıda bulunduğuna dair daha derin bir anlayış üretmek için kullanılır. Bu önemlidir çünkü insanlar gerçek yaşamlarının bağlamına girdiklerinde neyin önemli olduğunu hatırlayacak ve motivasyonlarının yanlış anlaşılmamasını sağlayacaklardır.
Odaklanma: Son olarak, odaklanma, konuşmayı proje kapsamındaki anlamlı konulara yönlendirmek ve bunun dışındaki konuları göz ardı etmek için gereklidir. Cool Concepts ve Contextual Design modelleri hayata dair içgörü kazanmak ve ilgili detaylara odaklanmak için kullanılır. Kullanıcılar da odak noktası hakkında bilgilendirilir, böylece konuşmayı doğru yönde yönlendirebilirler.
Yorumlama oturumları tasarım sürecinin ayrılmaz bir parçasıdır ve ekiplerin kullanıcı görüşmeleri sırasında toplanan verileri daha derinlemesine anlamasını sağlar. Bu oturumlarda genellikle görüşmeci ve 2-5 ekip üyesi yer alır ve her biri kendi perspektifinden içgörülere katkıda bulunur. Bu işbirlikçi yaklaşım, kullanıcının ve ihtiyaçlarının bir kişinin tek başına sağlayabileceğinden daha zengin bir şekilde anlaşılmasını sağlar.
Ekip üyeleri hem mülakatlara hem de yorumlama oturumlarına katıldıkça, kullanıcılar ve en önemli tasarım konuları hakkında ortak bir anlayış doğal olarak gelişir. Bu süreç, tasarım çözümünün kullanıcı ve ihtiyaçlarının kapsamlı bir şekilde anlaşılmasını sağlayarak daha etkili ve kullanıcı merkezli bir tasarımın ortaya çıkmasına yardımcı olur.
Bu Teknik Çevrimiçi Ortamda Nasıl Uygulanabilir?
Hazırlık, dersten önce yapılması gerekenler
Sınıfınızı 4 – 6 katılımcıdan oluşan gruplara ayırın.
Gözlemler için görüşülen kişilerin kamerasına ihtiyaç duyulacağından, her grubun iyi bir bant genişliğine sahip sabit bir video konferans aracının hazır olduğundan emin olun.
Yorumlama oturumları için her grup için bir dijital beyaz tahta hazırlayın.
Cevaplamak istediğiniz araştırma sorularını ve araştırma yoluyla ulaşmak istediğiniz hedefleri tanımlayın.
Hedef kitlenizi temsil eden katılımcıları belirleyin ve işe alın. Tasarladığınız ürün veya hizmete ihtiyaç duyan katılımcıları işe almak idealdir.
Gözlem için görüşülen kişilerin kameraları gereklidir. Her görüşmecinin video konferans aracına çalışan bir kamera bağlantısı olduğundan emin olun.
Her grubun kendi araştırma sorusunu tanımlamasına ve/veya katılımcıları işe almasına da izin verebilirsiniz.
Uygulama/Ders sırasında
Yöntemi ve amacını tanıtın.
Öğrencilerin katılımcıları doğal ortamlarında araştırma sorularınızla ilgili faaliyetlerde bulunurken gözlemlemelerine ve mülakat yapmalarına izin verin. Görüşmeyi gerçek örneklere dayandırmak için eserler ve geriye dönük anlatımlar kullanın.
Görüşülen kişilerden kameralarıyla ya da ekran paylaşımı yoluyla tipik görevleri ya da eserleri göstermelerini isteyin.
Görüşme oturumlarından sonra, öğrencilerin bağlamsal sorgulamalar sırasında toplanan verileri dijital bir beyaz tahta üzerinde analiz ederek tasarım sürecini zenginleştirebilecek kalıpları ve içgörüleri belirlemelerini sağlayın.
Öğrencilerin sorgulamalardan elde ettikleri sentezlenmiş fikirlerini tasarım sürecini zenginleştirmek ve kullanıcı merkezli tasarım çözümleri oluşturmak için kullanmalarına izin verin.
Takip, oturumdan/dersten sonra Yapılacaklar Hakkında
Çalışmayı tamamlayın, örneğin her grubun veya ekibin sonuçlarını sunmasına izin verin.
Her gruba yaratıcı sürecin sonraki adımları için neleri önemli bulduklarını sorun.
Beyaz tahtada yazılanlar saklayın.
Uygulama Örnekleri
Dr. Christoph Kunz’un Hochschule der Medien’deki “Kullanıcı Deneyimi Tasarımı” dersinden bir örnek. Öğrencilerden oluşan bir ekip, ortak film izlemeyi destekleyen bir uygulama tasarlama görevini üstlenmiştir. Görüşülen 5 sinemaseverin temel sorunlarını göstermektedir.
Gerekli Araçlar
Ekranları paylaşmak ve katılımcılarla iletişim kurmak için bir platforma ihtiyacınız olacak, örneğin: MS Teams, Zoom veya benzeri.
Ayrıca Miro veya Mural gibi dijital yapışkan notlar içeren bir beyaz tahta çözümüne de ihtiyacınız olacak:
- Zoom
- MS Teams
- Miro
- Mural
- Timer (phone, watch, computer)
Kaynaklar
Videolar
NNgroup. (2022, January 07). What are Contextual Inquiries?. [Video]. YouTube. Available at: https://youtu.be/DRv9MpPj9Mo
Makaleler
Holtzblatt, K. & Beyer, H. (2016): Contextual Design: Design for Life. Second Edition. Morgan Kaufmann. ISBN: 0128008946.