Ortadoğu'yu düşünürsek, farkında olmadan en karmaşık kombinasyonların ve çelişkilerin rehineleri oluruz. Mantık artık bir yardımcı olmadığında ve elitlerin çoğunluğu sezgi olduğunda, hikayelerçağdaşların siyasi portrelerinin birçok benzetme bulduğu. Yani, örneğin, G.A. Nasır, kişisel kapsamı ve stratejik planları açısından Mısırlı Muhammed Ali ile karşılaştırılabilir. İkisi de imparatorluklara isyan eden askeri bir darbeyle iktidara geldiler: ilki İngilizlere, ikincisi Osmanlı'ya. Bu yöneticiler, dünya gücünün devri anını öngördüler. Ve çok şey yaptılar.
Bununla birlikte, her yüzyılın (ve neslin) kendi devrimi ve kendi ayaklanmaları vardır. Bazen, insan toplumunun onu yeniden canlandıran ve gelecekteki denemelere direnç katan ayaklanmalara şiddetle ihtiyaç duyduğu görülmektedir. Devrimler her zaman eski düzeni yıkar, karşılığında yeni, önceden düşünülemeyen bir şey sunar. Böylece, Hollanda devrimi (1568-1648) Habsburgların iktidarını engelleyerek 1640. yüzyılı döndürmeye mahkum edildi. Hollandalıların burjuva ilkelerine dayanan İngiliz Devrimi (1660-1775), 1783. yüzyılda monarşist Avrupa'yı sarstı ve Birleşik Eyaletler'in uluslararası ticaretteki hegemonyasını sona erdirdi. Kökleri Fransız Aydınlanması felsefesine dayanan Amerikan Devrimi (1789-1799), 1917. yüzyılın değerlerinin altını oyarak İngiliz her şeye kadir olma havasını dağıttı. Büyük Fransız Devrimi (XNUMX-XNUMX) XNUMX. yüzyılı sarstı ve kıtasal Avrupa toplumlarının feodal temellerini sona erdirerek Anglo-Amerikan kapitalizm modeline gezegen ölçeğinde meşruiyet kazandırdı. Büyük Ekim Devrimi (XNUMX), XNUMX. yüzyıldaki insani gelişmenin vektörlerini belirleyerek ulusal projelerin organik olarak uluslar üstü federal hükümetle nasıl bir arada var olabileceğini gösterdi.
Bu örneklerden hareketle Ortadoğu'da yaşananlar Büyük Arap Darbesi olarak kabul edilebilir mi? Tunus, Mısır ve Yemen'de rejim değişikliği nasıl değerlendirilir; Libya ve Suriye'deki iç savaşlar; Türkiye, İsrail, Bahreyn, Cezayir, Irak, Ürdün, Fas, Umman, Kuveyt, Lübnan, Moritanya, Suudi Arabistan, Sudan, Cibuti ve Batı Sahra'da kitlesel protestolar? Yazar bu soruları cevaplamaya çalışacaktır.
Bir işaret olarak darbeler
İlk bakışta, Arap-Müslüman dünyasındaki kaotik ve kontrol edilemeyen darbeler çok ilginç bir eğilimi yansıtıyor: protesto dalgasının darbesini çeken ülkeler - Tunus, Libya, Mısır ve Suriye - Güney ve Güneydoğu Akdeniz kıyılarının yaklaşık% 80'ini işgal ediyor. Bu da şu anlama geliyor: Bu ülkeleri yönetecek olan siyasi güçler, tüm sonuçlarla birlikte Avrupa Birliği ve Çin'e petrol ve gaz arzının kontrolünü ele geçirecek. Belirlenen ekonomik güç merkezlerine ek olarak, uluslararası enerji piyasasının en güçlü ulus devleti olan Rusya'ya büyük zararlar verilebilir. Doha'nın fetih planlarını durduran Şam, Gazprom'un Avrupa pazarındaki istikrarının garantisidir; B. Esad'ın düşüşü, Katar'ın gaz taşıma altyapısının Akdeniz'e çıkışını, ham maddeleri İran'a bitişik karasularında bulunan dev gaz sahası "Severnoye" den (ve "Güney Pars") serbestçe taşıma yeteneğini işaret edecek.
Rusya'nın, Rosneft ile Amerikan ExxonMobil arasındaki stratejik ortaklığa dayanan ve Başkan V. Putin tarafından temsil edilen ülkenin liderliği, Rusya'nın dış petrol politikasına göre, SSCB'nin olumsuz deneyimini mükemmel bir şekilde öğrendi ve hatırladığımız gibi, Reagan yönetimi bir damping savaşı düzenledi. Daha sonra Arap Yarımadası ve Kuzey Denizi'ndeki "siyah altın" üretimini artırmak için müttefiklerle anlaşan Amerika, dünya sosyalist sisteminin parçalanmasını hızlandırdı. Ve şimdi, Suriye cephesinde başarılı olunması durumunda, Washington, Doha'nın hammadde rezervlerine güvenerek, çatışma bölgesini ülkemizin derinliklerine taşımak için her şansı var. Riskler inanılmaz derecede yüksek. Söz konusu olan, yalnızca tek tek ülkelerin değil, aynı zamanda Büyük Vatanseverlik Savaşı'ndan sonra oluşturulan tüm uluslararası sistemin bütünlüğünün bağlı olacağı küresel petrol ve gaz fiyatlandırmasıdır.
Rosneft ve ExxonMobil hiç vakit kaybetmiyor: 13 Şubat 2013 tarihinde, 2011 Stratejik İşbirliği Anlaşması kapsamındaki işbirliğini Rus Arktik bölgesinde ilave 600 kilometrekare (150 milyon dönüm) keşif alanını kapsayacak şekilde genişletiyorlar. açık deniz, Rosneft'in (veya iştirakinin) Alaska'daki Point Thomson projesine potansiyel katılımı ve Rusya'nın Uzak Doğu'sunda bir LNG projesi uygulama olanaklarının ortak bir değerlendirmesi (4). Anlaşmalar, Çukçi Denizi, Laptev Denizi ve Kara Deniz'de 7 yeni alanda jeolojik keşif yapılmasını sağlıyor. 6 Mart 2013'te taraflar daha da ileri gitti: Rosneft'in dolaylı bağımsız bir yan kuruluşu olan Neftegaz America Shelf LP (Neftegaz), Meksika Körfezi'ndeki 30 ExxonMobil derin su bloğunda% 20 hisse satın aldı. imzalanan anlaşmaya göre (6).
Amerika Birleşik Devletleri'nin Orta Doğu'daki savaş sonrası hakimiyetinin dayandığı ülkeleri etkilediği göz önüne alındığında, Amerikan para biriminin 1971'de Başkan R. Nixon tarafından yarı altın teminatından kurtardığı döviz kuru tamamen petrol fiyatlarına bağlı olduğundan, dolar merkezli bir dünya beklentisi belirsiz olmaktan çıkıyor. ...
M. Kaddafi ve H. Mübarek'in (3 Temmuz 2013'te M. Mursi'yi deviren askeri karşı darbeye rağmen) görevlerinden ayrılması, Arap-Müslüman dünyasında İngiliz nüfuzunu ortadan kaldırmayı amaçlayan Nasır siyasi çizgisinin sonu anlamına geliyor. 85 milyonluk nüfusa sahip Mısır ve büyük petrol rezervlerine sahip Libya, daha önce ExxonMobil, Texaco, Chevron ve Gulf Oil gibi endüstri devlerine kesintisiz petrol tedariki garantisi vererek Arap-Müslüman dünyasının siyasi manzarasını stabilize etmişti. ". Mevcut durum endişe verici.
Değişiklikler onları zorlayan ülkeyi bile etkiledi - Katar. 25 Haziran 2013'te Emir Hamad bin Khalifa Al Thani, oğlu Şeyh Tamim bin Hamad Al Thani lehine tahttan feragat etti. Görünüşe göre özel bir şey yok: baba hükümetin dizginlerini oğluna devretti. Ancak bu olayın jeopolitik sonuçları uzun sürmedi - 26 Haziran'da Mısır ordusu bir karşı darbe başlattı ve bir hafta sonra Katarlı bir müşteriyi yerinden etti. Ulusal Kurtuluş Cephesi dahil liberal ve laik muhalefeti birleştiren sivil hareket Tamarod (Ayaklanma), Kahire, Port Said, Süveyş, Monofya ve Şarika sokaklarında milyonlarca taraftarını toplayarak ordunun kararlılığını pekiştirdi.
En ilginç olay Mursi'nin tutuklanmasından birkaç gün sonra, “Katharges” şirketinin “Mısır Gaz Holding” e daha önce varılan anlaşmalara göre APE'ye “mavi yakıt” sağlamak zorunda olduğunu bildirdiğinde, yani “beş tedarik edecek” oldu. yaz aylarında gaz sevkiyatı ”(5). Katar'ın yeni emiri, Kahire'ye önemli ekonomik yardım sağlamak amacıyla BAE'ye örnek teşkil eden ülkenin yeni başkanı A. Mansour'a tebrik telgrafları gönderdi. Mursi yönetimi altında Mısır yalnızca Katar ve Türkiye'den ekonomik destek aldıysa, şimdi Suudi Arabistan yaklaşık 5 milyar dolar, Birleşik Arap Emirlikleri - 3 milyar dolar ve Kuveyt - 3 milyar dolar sağlıyor.
Bu cömertlik nereden geliyor? Bu ülkeler neden bu kadar değişken?
Cevap, bu yıl 15 Haziran'da parçalanan M. Mursi'nin dış politika hedeflerinde yatıyor. Suriye ile diplomatik ilişkiler, B. Esad ve Hizbullah "kutsal savaş" ilan ederek Mısır ordusunun Şam'a karşı savaşa doğrudan katılımını ima ediyor. Ve sonra eski müttefikler akıllarına geldi. Suriye muhalefetini finanse etmek ve ülkeyi içeriden havaya uçurmak bir şeydir, Mısır ordusunun devlet sınırlarını terk etmesine izin vermek tamamen farklıdır, bu da kuşkusuz tüm makro bölgedeki güç dengesini bozacaktır. En iyi ihtimalle, Suudi Arabistan (klanlar arasındaki iç çatışmanın alev alev olduğu yerde) ve onunla birlikte Katar ve BAE, en kötü ihtimalle Mısır'ın askeri etkisi altına girebilirdi - Irak'ta olduğu gibi, bir kartlar evi gibi parçalanmış olurdu. Büyük şehirlerde para, yakıt ve tahıl eksikliğiyle sorunu çözemeyen reislerinin durumunun umutsuzluğunu gören Arap monarşileri, bunu bir daha riske atmamaya karar verdiler. IMF'nin M. Mursi hükümetine 4,8 milyar dolarlık bir krediyi reddetmesi, şüphelerini doğruladı.
Kaos döngüleri
Gezegensel siyasal sistemin evrimini inceleyen ekonomistler, "kapitalist çağ boyunca, finansal genişlemelerin küresel ölçekte bir birikim tarzından diğerine geçişe tanıklık ettiğine" makul bir şekilde inanırlar; “Bunlar,“ eski ”rejimlerin mevcut yıkımının ve eşzamanlı olarak yenilerinin yaratılmasının bileşenleridir” (1). Bu ifadeye katılmamak zor. Bununla birlikte, her finansal genişlemenin, gücün yeniden dağıtımının yalnızca son aşamasını işaret ettiği unutulmamalıdır; olay, ulus devletler arasında büyük ölçekli bir çatışmadan önce geldi. İçsel saldırganlıkları ve azimleriyle, sadece bölge ve nüfus için değil, aynı zamanda para için de savaşıyorlar, böylece bu para doğru yerde ve zamanda olsun.
Tarih şunlara tanıklık ediyor: 1648'deki Vestfalya Barışından sonra, uluslararası sistem her yeni yüzyılın başında sihirle değişti. Üstelik bu, birinci ve ikinci on yıllar arasındaki aralıklarda olur. Böylece, 1701. yüzyılın başında, İspanya Veraset Savaşı (1714-1799), Fransa'nın Avrupa'daki hegemonik konumunu zayıflatan uluslararası politikanın merkez üssünde ortaya çıktı; Louis XIV'in İngiltere ile yüzleşmesi Fransızların denizaşırı gücünü paramparça ederek İngilizlerin kıtadaki güç dengesini kontrol etmesine izin verdi. XIX.Yüzyılın karakteristiğiyle. Büyük ölçüde, Napolyon'un savaşları da benzer bir zaman dilimine (1815-XNUMX) düştü ve dünya siyasal sistemine kaos getirdi ve Britanya buna Doğu ve Güney Asya'daki sömürge mülklerini genişleterek yanıt verecek.
Bize yakın olan 1914. yüzyıl, kuralın bir istisnası değildi. Çığır açan bir insanlık trajedisi olan Birinci Dünya Savaşı (1918-18), İngilizlerin eski özgüvenini sarsacak ve onları Orta Doğu politikalarının saatlerini Amerikalılarla senkronize etmeye zorlayacaktır. Bununla birlikte, saati yeniden yapılandırmak, İngilizlerin Amerikan çıkarlarını gözettiğini henüz garanti etmedi; Londra'nın, Washington'un Ortadoğu'daki petrol kaynaklarının yeniden dağıtılmasına ilişkin şartlarını kabul etmesi başka bir dünya savaşını aldı. Bildiğiniz gibi, tüm bu süreç F. Roosevelt'in 1944 Şubat 3'te Beyaz Saray'daki bir toplantıda İngiliz Büyükelçisi E. Halifax tarafından kamuoyuna açıklanan planıyla uyumluydu: Büyükelçiye “Fars petrolü sizindir” dedi. - Irak ve Kuveyt petrollerini paylaşacağız. Suudi Arabistan'ın petrolüne gelince bizimdir ”(6). Dışişleri Bakanı E. Stettinius, Amerika'nın sesini daha da yüksek sesle duyurmak için, BM Şartı'na ülkelerin vesayet haklarıyla ilgili hükümler eklemeyi önerdi ve W. Churchill'in öfkesine neden oldu: Britanya İmparatorluğu için hayati öneme sahip konularla uğraştı. Başbakan olduğum sürece mirasımızın bir karışının velayetini asla vermeyeceğim ”(XNUMX). Ancak Londra bunu yapmak zorundaydı, bir zamanlar güçlü imparatorluğun başkenti, uluslararası ilişkilerin sistemik kaosunu tek başına engelleyemezdi. Kaosu yönetmenin, milyarlarca dolarlık kamu borcu ile örtülü bir ülke için çok pahalı olduğu kanıtlandı.
Barack Obama'nın Amerikası, 2013. yüzyılda Britanya'nın kaderini tekrar etmiyor mu? Soru açık. Özellikle 106,6 yılı sonunda GSYİH'nın yüzde 17'sı olan 453 trilyon ABD devlet borcu söz konusu olduğunda. 2008 milyar $ Kuzey Atlantik’in Batı Kıyısı’nda XNUMX krizinden sonra ekonomik toparlanmanın ancak Büyük Savaş’ın yardımıyla mümkün olacağına inanan saygıdeğer uzmanların sesleri giderek artıyor. Belki de Büyük Arap Darbesi böyle bir savaşın başlangıcıdır?
Tarihsel karşılaştırma açısından bakıldığında, çoğu önceki dönemlere yakınlaşır. Aralık 2010'da başlatılan Büyük Arap Darbesi, iki buçuk yıldır sürüyor ve muhtemelen daha uzun süre devam edecek. İspanya Kralı XIV.Louis ve II. Charles, Napoleon Bonaparte ve William Peet Jr., Lloyd George ve Woodrow Wilson, Winston Churchill ve Franklin Roosevelt dönemlerine benzer sonuçlar bakımından tarihte bir dönüm noktasına tanık oluyoruz. Tek fark, daha önceki mali genişlemelerin tarihi Batı topraklarında (Batı Avrupa ve Kuzey Amerika) gerçekleştirilmiş olması ve şimdi dünya para arzının Rusya ve Çin çevresinde yoğunlaşmasıdır. Rusya İmparatorluğu ve SSCB'nin eski büyüklüğüne rağmen, ülkemiz şimdiye kadar hiçbir zaman bu kadar siyasi seçeneklere sahip olmamıştı. Uluslararası sistemi kucaklayan büyük Arap darbesi, aralarında Rus projesinin en genç ve en umut verici olduğu Batı dışı ulusal projelerin önünü açıyor.
Tsaturyan Sarkis Aramaisovich - Uluslararası İlişkiler Yüksek Lisansı, RUDN Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Teorisi ve Tarihi Bölümü yüksek lisans öğrencisi, Stratejik Değerlendirme ve Tahminler Merkezi (www.csef.ru) araştırma projeleri koordinatörü.
Kaynaklar:
1. Arrigi J. Uzun yirminci yüzyıl: para, güç ve zamanımızın kökenleri / Per. İngilizceden. A. Smirnov ve N. Edelman. - M: "Geleceğin Bölgesi" Yayınevi, 2006. - 472. - S. 34.
2. Rosneft yan kuruluşu, Meksika Körfezi'ndeki ExxonMobil tesislerinde keşif için bir hisse satın aldı // Rosneft, resmi web sitesi http://www.rosneft.ru/news/pressrelease/30082011.html
3. Ergin D. Üretim: Petrol, para ve güç mücadelesinin dünya tarihi. - M .: "Alpina Yayınevi", 2011. - 960 s. http://www.gumer.info/bibliotek_Buks/History/Ergin/_Index_Dob.php
4. Rosneft ve ExxonMobil stratejik işbirliğini genişletiyor // Rosneft, resmi web sitesi: http://www.rosneft.ru/news/pressrelease/30082011.html
5. Tarasov D. Katar, Mısır'a doğal gaz tedarik etme yükümlülüklerinden vazgeçmiyor // Business TASS: http://www.biztass.ru/news/id/76504
6. Utkin A.I. Franklin Roosevelt'in diplomasisi. - Sverdlovsk: Ural Üniversitesi Yayınevi, 1990. - 544 s. http://militera.lib.ru/research/utkin2/08.html