SIK SORULAN SORULAR
DEHB NEDİR?
- Nörobiyolojik tabanı olan kompleks ve heterojen davranışsal bozukluk olup çocukluk döneminde görülmekte ve çocuk yaklaşık yedi yaşındayken görülür ve nedenleri başlıca genetik ve çevreseldir.
- Kronik karaktere sahiptir ve dikkat becerileri eksikliği ve/veya hiperaktiflik ve dürtüsellikle ilgili sürekli davranışsal modeli takip eder.
- Normalden daha yüksek şiddet ve sıklıkla görülür ve sadece çocuğun performansını değil aynı zamanda günlük performansını da bozar. (López-Ibor A. Ve diğerleri , 2002)
- . Kendine güvenin az olması, depresyon ve/veya anksiyete çocuklarda ADHD ile bağlantılı olarak görülebilir.
- Bazı durumlarda öğrenme bozuklukları ile birlikte görülebilir: disleksi, disgrafi, disortografi ve diskalkuli ve bunun yanında aşağıdaki gibi diğer ek hastalıklarla birlikte görülebilir: İnatlaşma bozukluğu, antisosyal davranış, tikler vb. ADHD hastalığına sahip insanlarda beynin kimyasal fonksiyonlarında anormallikler (nörotransmiter aktivite: dopamin ve adrenalin) ve beynin bazı bölgelerinde (ön lob ve onunla ilgili alanlarda) yapısal seviyede anormallikler gözlemlenmiştir. ( beyinde hacimsel anormallikler, serebellum ve kaudat çekirdekte).
- DEHB’nin aşağıdakilerle karakterize edilen yönetsel olmayan bozukluğu olduğuna dair genel kabul vardır:
- Ön dikkat sisteminde zorluklar.
- sürdürülebilir dikkatte zorluklar.
- sözlü akıcılıkta zorlukla.
- Engelleme ve kendini düzenleme proseslerinde zorluklar
- Çalışma hafızasında zorluklar
- Bilişsel esneklikte zorluklar.
- Sosyal ve duygusal becerilerde zorluklar.
YÖNETSEL FONKSİYONLAR NELERDİR?
- Yönetsel fonksiyonlar verilen bir amacı elde etmek için davranışımızı kontrol etme ve düzenlememizi sağlayan bilişsel prosesler olarak tanımlanır.
GoldbergLuria müritleri yönetsel beyin isimli kitabında ön lobun amacı gerçekleştirmek için diğer beyin yapılardan alınan diğer fonksiyonları ve diğer bilgileri koordine eden anatomik yapı olduğunu açıklamak için metafor veya orkestra şefini kullanır.
- DEHB beyinde yönetsel fonksiyonların aktive edilmesi veya edilmemesi özellikle engellemeyi cevaba yönelik aksaklıktır. Bu aksaklık başlıca dört adet yönetsel kapasiteyi etkiler:
- Sözlü olmayan çalışma hafızası: geriye bakabilmek ve önceki eylemler ve sonuçları ile ilgili görsel bilgiyi görebilmek ve telafi edebilmek için. Kendini farkındalığı, zaman ve mekan algısı ve kullanımını ifade eder.
- Sözlü çalışma hafızası : Eylemimizi düzenlememize yardımcı olan kendi talimatlarımızı uygulamamızı ve yansıtmamızı sağlayan beynimizin sesidir.
- Duygusal kendini ayarlama: Duygularımızı kontrol etme, ayarlama ve yönetebilmek için. Motivasyon ayarlamasını içerir.
- Eyleme yönelik planlama ve problem çözme: amaca yönlendirilmiş yenilik kapasitesi, cevabımızı planlama ve en iyisini seçme, problem çözme ile yüzleşme, hayatımızı planlama ve gelecek hakkında düşünme
- Biz beyin işlev terimleri ifadesiyle ADHD rahatsızlığına sahip kişiyi bisiklet frenine sahip Ferrari olarak ifade edebiliriz.
ONA NELER NEDEN OLUR ?
DEHB hastalığına sahip insanlarda beynin kimyasal fonksiyonlarında anormallikler (nörotransmiter aktivite: dopamin ve adrenalin) ve beynin bazı bölgelerinde (ön lob ve onunla ilgili alanlarda) yapısal seviyede anormallikler gözlemlenmiştir. ( beyinde hacimsel anormallikler, serebellum ve kaudat çekirdekte).
Edinilen biyolojik faktörler, travmatik beyin zararı veya ensefalopati, çinko veya kurşuna yüksek derecede maruz kalma, alkole maruz üterin iç kısmının alkole, nikotine veya belirli ilaçlara maruz kalması ve erken doğum ve doğumdaki ağırlık doğum öncesi, doğum sonrasında ve doğum esnasında DEHB’yi modüle edebilir.
. Psikososyal özellikler ADHD etiyolojisi içerisinde kritik değildir abca evrimde ve özellikle müdahale için önemli bir imkan olmasında önemli rol oynar. Aile hususarı kapsamını şu şekilde ifade edebiliriz: stres, evlilikle ilgili sorunlar, ve ebeveynlerinde psiko patolojiler.
Aynı şekilde tedaviyi kurumları desteklediği zaman bağlanma ile ilgili diğer faktörlerden ve düşük sosyoekonomik durum gibi stres dolu durumlardan zarar gördüğü zaman ADHD meydana gelme olasılığı daha yüksektir ancak bunun doğum öncesi etkiye bağlı olup olmadığı veya uyartı eksikliği veya her ikisinin eksikliğinden kaynaklanıp kaynaklanmadığı açık değildir.
TEDAVİSİ VAR MI?
Tedavi bağlamında konuşmaktan ziyade DEHB’nin nasıl geliştiği bağlamında ele almalıyız
: Bu bağlamda DEHB’nin gelişmesi ile ilgili tek bir prognoz bulunmamaktadır. Yetişkinlerle gerçekleştirilen güncel çalışmalar üç farklı grup tanımlar.
- Önceden ADHD geçmişi olmadan diğerlerinin yanında işlev görenler
- Önemli psikopatolojilerden zarar görenler
- Konsantrasyon zorlukları, dürtüsellik ve sosyal işlev bozuklukları olan en büyük grup .
: Bu zorluklar genel olarak aşağıdakilerle ilgilidir.
- akademik başarı
- Kişilerarası etkileşim ve duygularla ilgili ilişkilerden kaynaklanan problemler
- İşte problemler
- yönlendiren kazalardan zarar görme ile ilgili yüksek risk
- kendine zarar verme riski
- Kötü amaçlı madde kullanımı ve görevi suistimal riski
Genel olarak konuşacak olursak ADHD semptomların 80% oranda ergenlerde, meydana geldiği üçte birinin tanılama kriteri ile uygun olduğu söylenebilir. Yetişkinlikte hastaların 30-65% oranı hala bozukluğa veya onunla ilgili önemli semptomlara sahiptir.
SEMPTOMLARI NELERDİR ?
DEHB Hastalığına sahip çocukta ne görürüz?
Resim 1 DİKKAT EKSİKLİĞİ
Resim 2 HİPERAKTİFLİK
Resim 3 Dürtüsellik
- Bu semptomlar yoğunluk olarak değişkendir ancak eş zamanlı olması zorunlu değildir.
DEHB SINIFLANDIRMA SİSTEMLERİ
Mevcut durumda çocuklarda ve yetişkinlerde ADHD tanımlaması için iki adet uluslararası sınıflandırma sistemi vardır:


- DSM-V’den sonra , ADHD aşağıdakileri karakterize eder:
A. Gelişme veya işleyişe karışan sürekli dikkatsizlik ve/veya hiperaktiflik-dürtüsellik modeli 1 dikkatsizlik ve/veya 2 dürtüsellikle karakterize edilir.
Not: Semptomlar sadece zıt davranışların, karşı koymaların, düşmanca davranışları veya görev ve talimatları anlamada başarısızlık değildir. Yetişkinler ve ergenlerde (17 yaş üzeri) tanılama için beş veya daha fazla semptom gereklidir.
KRİTER 1: DİKKAT EKSİKLİĞİ
KRİTER 2: HİPERAKTİFLİK & DÜRTÜSELLİK
- DSM V: DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİFLİK BOZUKLUĞU (ADHD)
-
İşleyiş (sosyal, akademik veya işle ilgili) veya gelişmeyi bozan ile ilgili dikkatsizlik ve/veya hiperaktiflikdürtüsellikle ilgili sürekli model
BİRLEŞTİRİLMİŞ SUNUM
Eğer Kriter 1 dikkatsizlik ve Kriter 2 hiperaktiflikdürtüsellik asgari geçmiş 6 ay boyunca mevcutsa
DİKKATSİZLİKLE İLGİLİ BASKIN SUNUM
Eğer 6 ay süre ile kriter 1 dikkatsizlik meydana gelirse ancak Kriter 2 hiperaktiflikdürtüsellik meydana gelmemişse
HİPERAKTİFLİK DÜRTÜSELLİK BASKIN SUNUM
Asgari geçmiş 6 ay süre işe Kriter 2 hiperaktiflikdürtüsellik meydana gelirse ancak Kriter 1 dikkatsizlik meydana gelmezse
DEHB DEĞERLENDİRİLMESİ
DEHB ye sahip çocuğun uyması gereken zorluk derecesinin aşağıdakilerin önemini gösterdiğini hatırlamamız gerekir
Semptomların yöneticisi olarak okul ve aile ortamlarının eylemi
Nörolojik etkilenmenin derecesi
Diğer bozukluklarla eş zamanlı hastalık
DEHB DEĞERLENDİRMESİ: EŞ ZAMANLI HASTALIK
Vakaların yarısından fazlasında eş zamanlı hastalık meydana gelir
- Aşağıdaki hususlar hakkında bilgi sahibi olmamız gerekir:
- Özel öğrenme bozuklukları
- Zıt karşı koyma bozukluğu veya davranım bozukluğu
- Duygusal semptomlar
- Çocukların yaklaşık 60% oranı ADHD ile ilgili nöropsikiyatrik koşullardan zarar görür bunlar içerisinde en yaygın olanları:
- Öğrenme bozuklukları
- Konuşma dil zorlukları
- Zıt karşı koyma bozuklukları
- Tik / Tourette Sendromu
- Anksiyete bozukluğu
- Motor koordinasyon zorlukları
- Otustik spektrum
- Davranım bozuklukları
- Depresyon bipolar bozukluk
- Uyku bozukluğu
- DEHB içerisinde eş zamanlı hastalıklar şiddet göstergesi olarak anlaşılır.
- Bir çok durumda tedaviye cevap yetersizliğini açıklar
- DEHB ve eş zamanlı hastalık zorluklarını tedavi edebilmek için çok disiplinli tedaviler özel müdahale alanlarına sahip olmalıdır.
- DEHB’nin erken ve kapsamlı tedavisi eşzamanlı hastalıkların meydana gelmesini önleyebilir.
ADHD’nin çok araçlı tedavisi
. ADHD hastalığına sahip bir çocuğun tedavisi çok yöntemli olmalıdır yani doktorların, terapistlerin, öğretmenlerin ve ebeveynlerin müdahalesini içermelidir. Bu model içerisinde ana semptomları kontrol etmek için doktor ve terapistlerin müdahalesi ( hiperaktiflik, dikkat eksikliği veya dürtüsellik) ve psikolojik , psikopedagojik ve aile müdahalesi davranışsal ve öğrenme zorluklarını kontrol etmek için müdahale eder ve çocuğun refahını sağlar.
başarılı müdahalenin temeli olarak ebeveynlerin çocuklara nasıl davranacakları konusunda eğitilmeleri gerekir. Özel olarak ebeveynler aşağıdaki hususları öğrenmelidir .
- Bilişsel terapi : Duyguları ve davranışları uygunsuz şekilde etkileyen idrakleri tanımlamak ve değiştirmek için ve onları pozitif idrak şeklinde değiştirebilmek için. En sık kullanılan teknikler aşağıdaki gibidir
- Kendine yönelik talimatlar
- Kendini kontrol etme teknikleri
- Engelleme tekniklerine yönelik cevap
- Problem çözme teknikleri
- Toplumsal becerileri eğitme: ADHA hastalığına sahip bir çok insan diğer insanlarla ilişki kurma konusunda zorluk yaşar (aile, arkadaşlar, öğretmenler, eşler, iş arkadaşları vb). Bu temel toplumsal becerilerinin yeterince gelişmemesidir: kendine güven, sözlü ve sözlü olmayan iletişim, görüşme becerileri problem çözme becerileri vb
Eğer bir kişi uygun toplumsal becerileri geliştirmişse toplumsal olarak beklenenden farklı şekilde alay etme ve reddetmeye neden olabilecek şekilde yetersiz davranışları sıklıkla sergiler.
Uzmanlar temel toplumsal beceriler hakkında konuştukları zaman gülme, selamlama tercih etme, cevaplama, yardım etme, işbirliği yapma, paylaşma, oyuna katılma, konuşma başlatma sağlama bitirmeyi, duyguları alma ve ifade etme ve haklarını savunmayı kararlılığı problemleri tanımlama ve çözmeyi ifade eder.
- Rahatlama teknikleri ve endişe kontrolü eğitimi: genel olarak Motor ajitasyon ve endişe ADHD eşlik eder. Bu teknikler aşırı enerjiyi kanalize etme ve sinirlerin ve endişelerin genel durumunu sakinleştirme ve aynı zamanda pozitif duyguları güçlendirme ve iletişim becerileri ve aile atmosferini geliştirmeye yarar.
Kullanılan tekniklerden bazıları aşağıdaki gibidir:
- Nefes alma ve rahatlama teknikleri
- Vücut ifadesi ve psikomotor faaliyetleri
- Spor ve toplumsal faaliyetler
EVDE GENEL OLARAK GÖRÜLEN PROBLEM ALANLARI
a – OKUL- ÖDEV – ÇALIŞMA
- Hareket etmelerine izin verilirse ADHD hastalığına sahip çocuklar daha iyi çalışabilirler
- Okul dışı faaliyetler dahil olmak üzere rutin oluşturmak önemlidir.
- Onlarla birlikte organize olma ve planlama önemlidir.
- Kısa dönemli çalışma süreleri oluşturma ve dinlenmelerine izin verme ancak TV izleme gibi faaliyetleri gerçekleştirmelerine izin vermeme böylece onları oturtmak ve tekrar çalışmalarını sağlamak zor olabilir.
- Her bir adımı doğru gerçekleştirdiği her şeyi değerlendirme, teşvik etme. Onları bizim hayal ettiğimizden daha fazla çaba göstererek görevleri gerçekleştirimesi nedeniyle çabalarını aşırı değerlendirdiğinizi düşünmeyin.
- Her zaman aynı olan rutin oluşturarak en zorlu görevlerle ilgili direktif tarzını yönlendirme, bu onlara güvenlik sağlayacak ve onların düzen ve orgnaiasyonun önemini anlamalarına yardımcı olur.
- Sakin tutamadıkları zaman ve durumun hem siz hem onun için stresli olduğu zaman ailede karışıklığı önlemek için öğretmen kişisel destek arar.
b- RUTİNLER VE ALIŞKANLIKLAR
biz dahili dillerinin kötü gelişmesi nedeniyle davranışlarının otomatikleştirilmesinde zorluklar yaşayan çocuklar hakkında konuluyoruz. (dahili davranış yönlendirmesi) bu durumda işaret, paenl, görsel saatler, takvimler, not dosyaları ve alarmlar kullanarak bilginin haricileştirilmesiöenkşdiri.
c- HAREKET
Biz iki tür hareket türü ifade ediyoruz. :
- Güdü hareketi : Ayakta durur, zıplar, sandalyede salınma vb
- Statik hareket: ellerini hareket ettirirken veya nesne ile oynarken veya çalışırken gürültü yaparken
DEHBli çocuklar genel olarak çalışırken ikinci türden hareketi tercih eder, dikkatlerini dağıtmaz. Ancak bunlar genel olarak onları değil bizi rahatsız ettiği için onlara yapmamaları söylenir. Bizi çıldırtır.
- . Çalışırken hareket etmek yaptıkları şeyin durmasını ifade etmezse konsantrasyon sağlamalarına yardımcı olabilir .
- Çalışma faaliyetini bırakan hareket gerçekleştirilmeli ve onların eğitimi doğru zamanlarda sınırlanmaldırç örneğin bitirme ve yürüyüş için ayağa kalkma veya amaca sahip olmasını sağlama örneğin ayağa kalkıp bilgisayarı açabilir misin, çünkü biz onu sonraki faaliyet için kullanacağız.
d-DİKKATİN DAĞILMASI
Bu noktadan aşağıdaki hususları elde edebiliriz :
- Dikkat dağıtıcıları azaltmak için ortamı kontrol etme .
- Çocukları konsantrasyon gerektiren işlerde kısa dönem için görsel ve işitsel dikkat dağıtıcılarından izole etme ( kulaklık, duvara bakma vb
- Göreve dönmelerini sağlamak ve dikkatleri dağıldığında durdurmak için göreve alarm bve görsel notlar kullanma
- Uzun görevleri dikkat kapasitelerine göre uyarlamak ve küçük parçalara ayırma
e-Duygular
¿Neler yapabiliriz ?
- . Faydasız karışıklıkları önleme ve kaçınma. Karmaşıklıkları azaltmak daha iyi ortam ve tutum elde etmesine yardımcı olur.
Patlama olduğu zaman duygunun sakinleşmesi için beklemeli ve duygudan belirli mesafede durmalı, kargaşaya girmemeli, yüzleşmemeli ve konuşma veya gerekçelendirmeye çalışmamalıdır.
- Sakinleşince: empatil olabilir, kendi bakış açımızı ifade edebilir, değişiklik talep edebilir, diğer olaylar için alternatifleri analiz edebilir ve kontrolü kaybetmeden problemleri çözmek için onların görselleştirmesine yardımcı olma
- Kötü davranıştan sonra sonuçlara uygulamalıyız (mesafe, öncekiği uzaklaştırma
- Özür diledikleri zaman ve pişmanlıklarını ifade ettikleri zaman affetmek için acele etmeyin, çok kötü değildi, üzülme, onun hakkında daha fazla düşünme başka bir şey daha iyi bir şey düşün gibi ifadelerle meydana gelen şeyi minimize etmeyin. Onlara duygularını minimize etmelerini kabul etmeleri ve anlamaları ancak ondan kaçınmamaları veya minimize etmemelerini öğretin. Dahası diğerlerini incittiği zaman veya tamamen düzen dışı olduğu zaman.
- Onlara davranışlarını ve duygularını düzenlemeleri gerektiğini öğretmeliyiz. Eğer çocuk herhangi birisini yönetmede zırlandırsa biz özelleşmiş tedavi edici yardım almayı denemeliyiz.
f-MOTİVASYON
Öğretmenin tutunmaya çalıştığı veya onu çekebilen bir şeylere sahip olması önemlidir.
- Ödevlerini yerine getirirken onları değerlendirme, takdir etme ve ona inanma
- Zorlandığı veya sevmedikleri işleri tamamladıktan hemen sonra mutlu eden görevler sunma
- Pozitif kendine güven geliştirmelerine yardımcı olma kendileriyle gurur duymalarını sağlama ve ADHD hastalığına sahip çocuğun ayağa kalktığı zaman büyük eleştiri ve negatif mesajlar altında kalacağının farkında olmalıdır. Sadece denediği ve kısmen başarmış olmalarına rağmen onların doğru yaptığı açıkça gösterilmeli böylece kendine güven ve kendine değer verme algısı geliştirmeleri sağlanmalıdır.
- Pozitif geri besleme ve pekiştirme sağlama: derhal, sürekli sık ve görünebilir. Sadece verilen anda neleri başaracağı değil neleri yapabilecekleri pekiştirilmelidir.
1. SINIRLAR VE NORMLAR
- . Sınırları önceliklendirmek be sadece önemli şeyler için hayır demek önemlidir.
- . Uzun vadede sınırlar onların özerkliği ve duygusal olarak kendilerini yönetmelerine yardımcı olur bu sayede hayal kırıklığına kontrollü şekilde maruz kalırlar.
- . Normlar az miktarda, açık ve kaçınılmaz sonuçlarla birlikte olmalıdır.
- Çocuklar ve özellikle ergenler normları bilir ve onları takip etmeye isteklidir.
- Görülebilir yerlere yazılmalı ve çalışma hafızası zorluklarını kompanze etmelidir.
2. OYUN ZAMANI
Problem genel olarak bir şeyler yapmaı durdurmaktır çünkü bu an genel olarak savaş, öfke ve bir tepki anıdır. Sonra ne yapabiliriz
- . Çocuklar çalışmadan/ödevlerini yapmadan önce izin vermeyin çünkü onların eğlenceli bir şeyler yapmasını durdurmak ve sıkıcı bir şeyler yapmasını istemek zordur.
- Zaman algıları olmadığı be davranışlarını uygun şekilde ayarlanmadığı için oyun zamanı düzenlenmelidir.
5. SONUÇLARI UYGULAMA
En etkili sonuçlar kaçınılmaz olanlardır ve yanlış davranıştan hemen sonra meydana gelir
- Pozitif geri besleme ve ödül varsa daha etkili olacaktır yani neleri doğru yaptıklarını değerlendirirsel pozitif kendine güven geliştirecektir.
- Uygunsuz davranışlarının sonucu ile ilgili onları uyarmak önemlidir ve yazılı olarak bu anlaşmalara sahiptir ve davranışsal zorlukları kontrol etmeyi başarmadan çok önce bu şekilde düzenlemeye ihtiyaç duyar. .