Çin Halk Cumhuriyeti ‘nin Kısa Tarihi
Çinli bilim insanlarına göre, Çin uygarlığı dünyanın en eskilerinden biridir, yaşı yaklaşık beş bin yıldır. Geleneksel Han tarihçiliğine dayanan Çin tarihinin bir bölümü var.
Çin’deki devrimci hareket nihayetinde 1911’de Qing hanedanının düşmesine yol açtı. Bu sırada Nanjing’deki devrimciler kendi hükümetlerini yarattılar. Sun Yatsenbsh, 1 Ocak 1912’de ilk cumhurbaşkanı olarak ilan edildi, ancak General Yuan Shikai, Mançus’u 1912’de tahttan uzaklaştırmak zorunda bıraktı ve Çin’i anayasal bir cumhuriyet ilan etti. Devletin başkenti Pekin ilan edildi. Aynı yıl, Sun Yat-sen, Yuan Shikai’nin 1913’te yasadışı ilan ettiğini açıkladığı Kuomintang partisini kurdu. 1916’da Yuan’ın ölümünden sonra Japonya, Çin’deki gücün Japonların eline geçtiğine göre Çin’deki Shandong Eyaletini ele geçirmek için iç huzursuzluktan faydalandı ve sözde “yirmi bir iddia” öne sürdü. Çin bu talepleri kabul etmek zorunda kaldı.
1917’de Çin, öncelikle kaybedilen illeri geri kazanma arzusundan yola çıkarak Birinci Dünya Savaşı’na girdi, ancak Versay Barış Konferansı’nda Çin’in iddiaları reddedildi. Temmuz 1921’de, Çin Komünist Partisi, liderlerinden biri olan Mao Zedong tarafından Şangay’da kuruldu. 1924’te Batılı demokrasilerin desteğini yitirmiş olan Kuomintang partisi, Sovyet hükümetinin önderliğinde Sun Yat-sen tarafından yeniden kuruldu. Rus Komünistlerinin desteğiyle, devrimci bir ordu kuruldu. Sun Yat-sen, 1925 yılında öldü ve Guangzhou Eyaleti’nin ulusal hükümeti Chiang Kai-shek’i yönetti. Milliyetçi birlikler kuzeye doğru yürüdü, eyaleti sonra eyaleti ele geçirdi ve 1927’de Şangay’a ulaştı. 1927 yılının Nisan ayında, Komünist Parti üyelerinin katliamından sonra, Nanking’de, Batılı güçlerin 1928’de kabul ettiği geçici bir milliyetçi hükümet kuruldu. Neredeyse 10 yıl boyunca, Chiang Kai-shek ülke genelinde siyasi birliği restore etmeye çalıştı, ancak güçlü bir muhalefetle karşı karşıya kaldı. 1931’de Japonya Mançurya’yı ele geçirdi ve 1933’te birlikler Pekin’in eteklerine yaklaştı.
1935’te Mao Zedong kendisini Çin Komünist Partisinin lideri ilan etti. Yarım yıl içinde, Çin’in Çin’e tam kapsamlı bir istilası başladı ve Ekim 1938’de Japon ordusu, Mançurya’dan Guandong’a kadar olan tüm doğu eyaletlerini kontrol etti. Pekin ve Nanking’de kukla hükümetler kuruldu. Kuomintang birlikleri, Chongqing’e çekildi, Komünistler Shaanxi bölgesini işgal etti ve işgal altındaki bölgelerde bir gerilla savaşı başlattı. 1945’te Pasifik bölgesindeki Japon ordusunun yenilgisinden sonra Çin’deki Japon kuvvetleri teslim oldu. ABD Hava Kuvvetlerinin yardımı ile Çan Kay-şek ordusu, Japon birliklerinin kalıntılarını ele geçirdi ve böylece Japonların işgal ettiği bölgenin ana stratejik noktaları üzerinde kontrol sahibi oldu. 1949’da Çin’de bir iç savaş başladı. İşgal sırasında ele geçirdikleri partizan savaşının aynı taktiğine başvururken, 1948’de komünistler neredeyse bütün kuzey topraklarını ele geçirdiler ve Ocak 1949’da Pekin’i ele geçirdiler. Chiang Kai-şek’in birlikleri Tayvan’a kaçtı.
1966 yılında, tüm Çin’i kapsayan hunveibin hareketi başladı. 1968’de ayaklanma pasifleştirildiğinde, Mao tekrar iktidardaydı. 1969’da, Çin’in sınır güçleri ile SSCB Nehri üzerindeki SSCB arasında ciddi çatışmalar yaşandı. 1971’de Mao’nun halefi Lin Biao, ordunun desteğini almaya ve bir darbe yapmaya çalıştı, ancak SSCB’den kaçmaya çalışırken Moğolistan sınırındaki mağlup edilip öldürüldü. Bir yıl sonra ABD Başkanı R. Nixon, ABD’nin Çin’in Tayvan’a olan haklarını ülkenin ayrılmaz bir parçası olarak tanıdığı bir bildiri yayınlamak için Çin’i ziyaret etti.
1976’da Başbakan Zhou Enlai öldü ve kısa bir süre sonra partinin radikal çevreleri nisan ayında görevden alınan muhtemel halefi Deng Xiaoping’e karşı fırtınalı bir kampanya başlattı. Temmuz ayında Çin, Pekin yakınlarındaki Tianshan’daki en az 240.000 kişiyi öldüren ve ülkenin en büyük sanayi bölgelerinden birine büyük zarar veren en büyük depremden acı çekti. Eylül ayında Mao öldü.
1977’de, Deng Xiaoping, bütün yazılara yeniden yerleştirildi. Çin’deki ekonomik reformların başlangıcıydı. Elbette Çin özelliklerine sahip bir piyasa ekonomik sistemi inşa etmek için alındı. Bu kursu takiben yirminci yüzyılın sonuna kadar Çin şu anda pozisyon almasına izin verdi. 1980 yılında, Mao Zedong’un eylemlerinin ve hükümdarlığının son yıllarındaki ciddi hatalarının eleştirisi vardı. 3 Haziran 1989’da, birlikler öğrenci gösterilerini dağıtmak için terk edildi. Yüzlerce insan öldü, binlerce kişi tutuklandı.
1994 yılında Çin’de döviz kuru üzerindeki resmi kontrol kaldırıldı ve yuan sağlam bir döviz kuru kazandı.